banner79

banner80

Ekonomi dengesini kaybediyor

Türkiye, 1950’lerden sonra yaşadığı krizlerin hemen tamamında dış dengenin bozulmasından etkilenmiş, bazılarında ise hem iç hem de dış denge aynı anda bozulmuştur. 20 yıllık AKP hükümetleri döneminde genellikle dış dengenin bozulması sorun edilmemiş ancak bütçe dengesinin sağlamasına önem verilmiş ve bir mali disiplinin sağlanmasına genellikle dikkat edilmiştir. 

EKONOMİ 18.04.2022, 09:14
Ekonomi dengesini kaybediyor

Ekonomilerde istikrarın elde edilmesi ve korunması açısından iki dengenin sağlanması önemlidir. Bunlar iç denge dediğimiz “bütçe dengesi” ve dış denge dediğimiz “ödemeler dengesidir”.

Türkiye, 1950’lerden sonra yaşadığı krizlerin hemen tamamında dış dengenin bozulmasından etkilenmiş, bazılarında ise hem iç hem de dış denge aynı anda bozulmuştur. 20 yıllık AKP hükümetleri döneminde genellikle dış dengenin bozulması sorun edilmemiş ancak bütçe dengesinin sağlamasına önem verilmiş ve bir mali disiplinin sağlanmasına genellikle dikkat edilmiştir. 

Bu dönemde dış dengenin sorun edilmemesinde uluslararası finansal koşulların da uygun olduğunu hatırlatalım. Büyüme için ihtiyaç duyulan fonlara uluslararası borçlanma piyasalarından ulaşmak yani ödemeler dengesi üzerinden büyümeyi finanse etmek mümkün oluyordu. Bu sayede, bütçe disiplini korunabiliyor, borçlanma ihtiyacı oluşmadığı için hem iç piyasada faiz baskısı meydana gelmiyor hem de enflasyona karşı bütçe politikaları kullanılabiliyordu.

Ancak, 2018 yılından başlayarak uluslararası finansal koşullar değişti, borç yükü giderek arttı, borçlanma maliyetleri arttı ve borçlanmak giderek zorlaştı. Türkiye’nin risk primi yükseldi, piyasalarda para bolluğu bitti, olan parayı ise daha çok gelişmiş ekonomiler kullanmaya başladı. 

Her koşulda büyümeden taviz vermek istemeyen ekonomi yönetimi ise bütçe politikalarını bu amaçla kullanmaya başladı. Bütçe dengesi, zaman zaman tek seferlik arızi gelirlerle (vergi affı gibi) idare edilebildi. Ancak 2022 yılına gelindiğinde ise bütçe üzerindeki kontrolün giderek kaybedildiğini ve bütçe açıklarının yeniden enflasyonu besler hale geldiğini görüyoruz. 

GENİŞLEMECİ POLİTİKALARA RAĞMEN BÜYÜME HIZI DÜŞÜYOR

Yazımızın girişine, dengeli yapılarda iç ve dış açığın kontrol edilmesinin gereğine vurgu yaparak başlamıştık. Nisan ayı ortası itibarıyla geldiğimiz noktada şöyle bir veri seti ile karşı karşıya geldik: Ekonomi yönetimi henüz bir revizyon yapmasa da uluslararası ekonomi kuruluşları, Türkiye ekonomisi için büyüme tahminlerini geri çekmeye başladılar. (Orta vadeli planda 2022 büyüme tahmini yüzde 5 olarak öngörülmüştü.) Dünya Bankası, nisan başında açıklanan raporunda Türkiye’nin büyüme tahminini yüzde 2’den yüzde 1.4’e çekti. Yüzde 2 olan tahminini de ocak ayında açıklamıştı. Yani potansiyel seviyesinde bile büyüyemeyecek bir ekonomi tahmini yaptı. Diğer yandan Dünya Bankası Türkiye’nin, iç ve dış dengesi için önemli olan cari açık ve bütçe açığı tahminlerini şöyle açıkladı: Cari açığın milli gelire oranının yüzde 6.4 ve bütçe açığının milli gelire oranının ise yüzde 5.2 olabileceğini öngördü.

Ekonomiler için endişe yaratması gereken durum, ikili açık verilmesi halidir. Cari açığın büyüyor olması, 2021 yılı ekim ayında açıklanmış olan “yeni ekonomi modeli”nin çalışmadığını teyit ediyor. Bu durumun, yine kurlar üzerinde baskı yaratacağı açıktır. Ayrıca enflasyonun kurlar üzerindeki baskısı giderek büyümektedir. Bunu, kur garantili mevduat uygulamalarıyla daha fazla engellemek mümkün görünmüyor. Bütçe açığının büyümesi ise öncelikle kamunun borçlanma ihtiyacını artıracak ve faizler üzerinde baskı yapacaktır. Borçlanma veya para basma gibi parasal genişlemeler de kaçınılmaz olarak enflasyonu yükseltecektir. Buradan bakınca, iktidarın enflasyonla mücadelede temel bir politika setinin olmadığını söyleyebiliriz.

İKİLİ AÇIK HALİ, KURU VE ENFLASYONU TETİKLİYOR

Peki, bütçe tarafı gerçekten zorlanıyor mu? Aynı şekilde, bütçe verileri bir öncü gösterge olarak değerlendirilebilir mi? Enflasyon indikatörü olarak kullanılabilir mi?

2022 yılı mart ayı Hazine nakit gerçekleşmeleri verileri elimizde. Bu sonuçlara göre, ilk üç ay sonucunda nakit dengesi 23 milyar TL açık vermiş durumda. 2021 yılı aynı döneminde bu rakam 11 milyar TL artıda idi. Bu sonuçlarda, Merkez Bankası tarafından aktarılan kâr paylarının etkisi olduğunu da hatırlayalım. Diğer yandan, 2019 yılından başlayarak yıllık nakit açığının büyümekte olduğunu da unutmayalım. 

Cari açık konusunda yıllarca bir alışkanlığımız oluşmuştu. Ancak bütçe açığı kontrollü gelişiyordu. Geldiğimiz noktada hem cari açık hem de bütçe açığı vermek gibi tehlikeli bir duruma gelmiş bulunuyoruz. İkili açık her zaman risklidir. Hem kur hem de enflasyon tarafında riski büyütmektedir. 

İktidarın inatla genişletici politikalara devam etmeyi tercih etmesi, faizler konusundaki bilim dışı tutumunu sürdürmesi, ülkeyi büyük sıkıntılara sokmaktadır. 

Cumhuriyet | İrfan Hüseyin YILDIZ

Yorumlar (0)
22
açık
Namaz Vakti 17 Mayıs 2022
İmsak 03:52
Güneş 05:39
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:22
Yatsı 22:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 36 86
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 67
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Crystal Palace 36 45
13. Aston Villa 36 44
14. Newcastle 37 44
15. Southampton 36 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@