banner79

banner80

Enflasyon ve asgari ücretin vergisi meselesi

15.11.2021

EKONOMİ 15.11.2021, 15:18
Enflasyon ve asgari ücretin vergisi meselesi

Her yıl sonu yaklaştıkça gündeme gelen konulardan birisi de asgari ücrete yapılacak zamdır. Bu seneki tartışmalar önceki yıllara göre biraz daha hararetli geçmekte. Bunun iki temel nedeni var. İlki, yükselen enflasyon rakamlarıyla birlikte asgari ücretin satın alma gücünün çok hızlı bir şekilde erimesi. İkinci olarak ufukta (erken) seçim gözüktüğü için muhalefetin yüksek sesle bu konuda vaatlerde bulunması ve iktidarın da bu vaatler karşısında bir aksiyon almak durumunda kalması.

Öncelikle şu enflasyon meselesine değinelim. TÜİK’in açıkladığı son verilere göre TÜFE’deki yıllık artış Ekim 2021 itibariyle %19,89 olarak gerçekleşti. (İndirim mağazalarındaki fiyatlar gibi, psikolojik olarak %20’nin altında tutuyoruz mesajı mı var acaba?) TÜFE endeksi 901 çeşit ve 415 maddeden oluşan bir sepet. Dolayısıyla, TÜFE bu sepetteki genel artış oranını göstermektedir. Sepeti oluşturan ana harcama gruplarına ve sepetteki ağırlıklarına baktığımızda aşağıdaki tablo ile karşılaşmaktayız.

Ana harcama grupları

Harcama grubu ağırlıkları

Gıda ve alkolsüz içecekler

25.94

Alkollü içecekler ve tütün

4.88

Giyim ve ayakkabı

5.87

Konut

15.36

Ev eşyası

8.64

Sağlık

3.25

Ulaştırma

15.49

Haberleşme

4.64

Eğlence ve kültür

3.01

Eğitim

2.28

Lokanta ve oteller

5.91

Çeşitli mal ve hizmetler

4.73

Toplam

100.00

Enflasyon ölçümü yapan bağımsız kişilerden oluşan Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise son 12 aylık TÜFE artışını %49,87 olarak açıklamıştır. ENAG’ın enflasyon sepetinde ise 399 madde bulunmakta olup TÜİK’in sepetiyle oldukça benzerdir. Hemen hemen aynı verilerden yola çıkan iki araştırmanın bu kadar farklı bir sonuca ulaşması kafalarda ciddi soru işaretleri oluşturmaktadır. Şüphesiz bu farklı sonuç TÜİK’in açıkladığı rakamların güvenilirliğini sorgulatmaktadır. (ENAG yetkililerinin bu araştırmaları nedeniyle iktidarın şimşeklerini üzerine çektiğini de not düşmek gerekir.)

Resmi kurum olan TÜİK verilerini esas alarak analizimize devam edelim. Asgari ücretlilerin 415 maddeyi tükettiğini söylemek mümkün değildir. Bu kesimin en büyük harcama kalemleri gıda ve konut giderleridir. Dolayısıyla aslında bu kesimin hissettiği enflasyon genel TÜFE oranından ayrışmaktadır. TÜİK verilerine göre bu iki kalemdeki yıllık artış ve bu harcama gruplarının toplam yıllık değişime etkisi aşağıdaki gibidir.

Harcama grubu ağırlığı (%)

Yıllık değişim oranı (%)

Toplam değişime yıllık etkisi (%)

Gıda ve alkolsüz içecekler

25,94

27,41

6,77

Konut

15,49

21,30

3,30

Yukarıdaki verilere göre, asgari ücretlinin harcamalarının kabaca üçte biri konut, üçte ikisi ise gıda harcamalarından oluşmaktadır. Bu durumda, bu iki harcama grubu açısından asgari ücretlinin hissettiği enflasyon TÜİK verilerine göre %25’tir. Diğer bir ifadeyle, asgari ücretlinin geliri geçen yıl en az dörtte bir oranında erimiştir. Dolayısıyla, eğer bu erime giderilmek isteniyorsa asgari ücrete yapılacak bir zam en az %25 olmalıdır. Temel gıda ve konut giderlerinde son bir yıldaki artışın aslında bu orandan daha yüksek olduğunu hepimiz tecrübe ediyoruz. Yakın zamanda enflasyonun artış hızında bir azalma beklenmediğinden ve döviz kurlarındaki artış da dikkate alındığında beklenen enflasyonun daha da fazla olması sürpriz olmayacaktır. Dolayısıyla asgari ücretteki artış oranı %25’ten fazla olmalıdır.

Bekar bir çalışan için 2021 yılında uygulanan asgari ücret ve asgari ücretin işverene maliyetine ilişkin rakamlar aşağıdaki gibidir.

Asgari Ücret Hesaplaması - 2021

Brüt Ücret

3.577,50

SGK Primi İşçi Hissesi

500,85

İSP İşçi Hissesi

35,78

Gelir Vergisi Matrahı

3.040,78

Gelir Vergisi

456,13

Asgari Geçim İndirimi (Bekar)

268,31

Asgari Geçim İndirimi Sonrası Gelir Vergisi

187,82

Damga Vergisi

27,15

Toplam Kesinti

751,60

Net Ücret

2.825,90

Asgari Ücretin İşverene Maliyeti – 2021

Brüt ücret

3.577,50

SGK primi işveren hissesi

554,51

İşsizlik sigortası işveren hissesi

71,55

Asgari ücretin işverene maliyeti

4.203,56

Toplam vergi tutarı

214,97

Toplam prim tutarı

1.162,69

Toplam vergi + prim yükü

1.377,66

Asgari ücretin işverene maliyeti içindeki vergi payı

%5,11

Toplam yük içindeki sosyal güvenlik primi payı

%27,66


Asgari ücretin gelir vergisinden istisna edilmesinin bütçe üzerinde bir gelir kaybına neden olacağı muhakkaktır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 2020 yılı faaliyet raporuna göre asgari ücretilelerden yapılan stopaj kesinti tutarı 2020 yılında 20,2 milyar TL’dir. (Tahakkuk eden verginin %1,6’sı) Söz konusu rakam, asgari ücretlilere ödenen ücretler üzerinden kesilen asgari geçim indirimi (AGİ) dahil brüt kesinti tutarı olup asgari ücretlilerden kesilen net vergi tutarlarını göstermemektedir. Dolayısıyla, aslında AGİ sonrası devletin kasasına giren net rakam aslında 6-7 milyar TL’yi geçmemiştir. Bunun toplam vergi gelirleri içindeki oranı ise binde 5-6’yı geçmeyecektir. Bu durumda, asgari ücretin vergi dışı bırakılmasının bütçe üzerinde büyük bir yükü olmayacaktır.Yukarıdaki tablodaki rakamlardan yola çıkarsak, bekar bir asgari ücretlinin maaşından 214,97 TL net vergi kesintisi yapılmaktadır. Bu toplam vergi, net asgari ücretin %7,6’sına denk gelmektedir. Dolayısıyla, sırf kesilen vergilerin kaldırılması yoluyla asgari ücrette %7,6’lık bir artış sağlanabilir. Sadece gelir vergisinin kaldırılması halinde ise artış oranı %6,6 olmaktadır. Ancak sadece asgari ücretlilerden bu vergilerin kaldırılması, diğer çalışanlar açısından Anayasanın eşitlik ilkesine aykırılık iddialarını gündeme getireceğinden tüm çalışanların asgari ücrete kadarki gelirleri gelir vergisinden istisna edilebilir.

Yukarıdaki analizler asgari ücret üzerindeki vergi yükünün %15 olduğu varsayımıyla yapılmıştır. Oysa artan oranlı gelir vergisi tarifesinde asgari ücretli 7. aydan itibaren %20’lik dilime kaymakta ve üzerindeki vergi yükü yıllık ortalamada %17-18 olmaktadır. Bu durumun adaletsiz bir sonuç yarattığı ortadadır. Asgari ücret tartışmalarının yaşandığı bu günlerde gelir vergisi tarifesinin de yeniden düzenlenmesi şart olmuştur. Bu kapsamda tarife ücret gelirleri için %5 oranı gibi düşük bir oranla başlayıp brüt asgari ücretin yıllık tutarından itibaren ikinci dilime geçilmelidir. Hatta bu vesileyle tarifedeki dilimlerin de arası açılmalıdır. Asgari ücretin tamamen vergi dışında bırakılması yerine çok düşük bir oranda vergilendirilmesi, tamamen vergi dışında bırakmanın vatandaşın vergi bilincinde aşınmaya yol açacağı yönündeki eleştiriyi de bertaraf edecektir. Zaten günümüzdeki temel sorun asgari ücretin vergilendirilip vergilendirilmemesi değil, ücretin düşüklüğüdür.

Asgari ücret konusu göründüğünden daha önemlidir. Zira çalışanların önemli bir bölümü asgari ücret civarında ücret geliri elde etmektedir. DİSK’in yayınladığı Asgari Ücret Gerçeği Araştırması 2021’e göre Türkiye’de asgari ücret ve altında geliri olan çalışan sayısı 7,5 milyon kişi (bütün ücretli çalışanların %38’i) civarındadır. Bu rakam, özel sektörde çalışanların yarısının asgari ücretli olduğunu ortaya koymaktadır. Aynı raporda, asgari ücretin %20 fazlasına kadar ücret elde edenlerin sayısı ise 10 milyon civarında hesaplanmıştır. Bu sayı, özel sektör çalışanlarının yarısının aylık net gelirinin 3.500 TL’nin altında olduğunu göstermektedir. Yani asgari ücret ortalama ücret halini almıştır. Asgari ücret bu nedenle geniş kitleleri etkileyen bir konudur.

Ekonomide rakamsal olarak büyümenin yaşandığı bu günlerde ücretlilerin bu büyümeden yeterince pay alamadığı ortadadır. Bu nedenle, adaletli bir bölüşüm için hem ücret gelirleri üzerindeki vergi yükü azaltılmalı, hem de gelir vergisi tarifesi yeniden düzenlenmelidir. Ücret üzerindeki vergisel yüklerin azaltılması, kayıt dışı istihdamın azaltılmasına da hizmet edecektir.

Sözün özü: Emekin korunmadığı yerde sömürü başlar.

[1] http://arastirma.disk.org.tr/wp-content/uploads/2020/12/2021-asgari-%C3%BCcret-son.pdf, erişim tarihi 14.11.2021.

Dünya | Numan Emre ERGİN

Yorumlar (0)
12
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 08 Aralık 2021
İmsak 06:38
Güneş 08:09
Öğle 13:01
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 15 27
3. Fenerbahçe 15 27
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 15 18
17. Göztepe 15 14
18. Öznur Kablo Yeni Malatya 15 14
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Ankaragücü 15 30
2. Erzurumspor 13 28
3. Ümraniye 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Menemenspor 14 18
14. Bursaspor 14 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 14 14
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 14 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 15 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Everton 15 18
13. Brentford 15 17
14. Crystal Palace 15 16
15. Leeds United 15 16
16. Southampton 15 16
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Athletic Bilbao 16 21
10. Osasuna 16 21
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 16 11
20. Levante 16 8
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@