banner79

banner80

Kamudaki Emanetler Hesabı’ndaki Alacakların Zamanaşımı ve Gider Yazılabilme Durumu

Emanet hesapları ile ilgili açıklamalar Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve sonrasında yapılan güncellemeler, genelgeler ve genel yazılarla açıklanmıştır.

MEVZUAT 19.12.2020, 11:14
Kamudaki Emanetler Hesabı’ndaki Alacakların Zamanaşımı ve Gider Yazılabilme Durumu

Kamu idareleri, bazı işlemler dolayısıyla kişi veya kurumlardan emanet almakta, bu tutarları kayıtlarında “Emanetler Hesabı”nda izlemektedir. Emanet hesapları ile ilgili açıklamalar Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve sonrasında yapılan güncellemeler, genelgeler ve genel yazılarla açıklanmış olup, yazımızda emanetler hesabı, zaman aşımı ve gider olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusu tartışılacaktır.

İlk olarak 30.12.2006 tarihinde 26392 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan “Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği”nin başlıca amacı kamu idarelerinin hesap ve kayıtlarında saydamlık, işlemlerin tekdüzende, gerçek mahiyetine uygun bir biçimde kayıt altına alınması, zamanında ve doğru bir şekilde genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinde belirtilen standartlara uygun bir  biçimde hazırlanıp sunulmasına ilişkin esasları düzenlemektir.
 

Emanetler Hesabı Nedir?

Söz konusu yönetmelikte yapılan son değişiklikler 24.02.2018 tarihinde 30342 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Yönetmelikte yer alan, yazımızın konusunu oluşturan merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait hesap planında “333- Emanetler Hesabı” 262., 263. ve 264. maddelerde yer almakta olup, ilgili maddelerde hesabın niteliği , hesaba ilişkin işlemler ve hesabın işleyişi açıklanmaktadır.

Emanet hesaplarla ilgili açıklamalar aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

Emanetler hesabı, kamu idarelerince emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların izlenmesi için kullanılır.

Emanetler hesabında kayıtlı paralardan nakden yapılan ödeme ve başka hesaplara aktarılan tutarlar ile başka bir muhasebe birimine gönderilenler için muhasebe işlem fişi düzenlenir.

Emanete alınan para aynı kişiye geri ödeniyorsa ve emanete alınma sırasında kendisine alındı belgesi veya muhasebeleştirme belgesinin onaylı bir nüshası verilmişse, bu alındı belgesi veya muhasebeleştirme belgesinin onaylı nüshası geri alınarak muhasebe işlem fişine bağlanır.

-  Emanet olarak alınan paralardan zamanaşımına uğramasından dolayı gelir kaydedilenlerle kanunen veya gönderilen haciz kararlarına dayanılarak muhasebe birimlerince tevkif edilen ve ilgili daire ve kurumlara ödenmesi gerekenler hariç olmak üzere, gerek parayı teslim edene gerekse istihkak sahibi sıfatıyla başkalarına verilmesi veya gelir kaydedilebilmesi için parayı teslim ettiren daire veya kurumca usulüne göre düzenlenmiş onaylı bordro, bildirim veya bu dairelerce paranın ilgililerine verilmesine ilişkin bir yazının ya da alındı belgesi arkasına yazılmış onaylı bir açıklamanın bulunması gerekir.

-  Elçilik ve konsolosluklarda emanetlerden nakden ve mahsuben yapılan ödemelerde harcamaların ayrıntılı dökümünü gösterir onaylı bir listesi aranır. Bu harcamaların karşılığında ilgili kurum ve kişilerden alınan fatura veya benzeri kanıtlayıcı belgeler liste ekine bağlanır.

Emanetlerde Zaman Aşımı Süreleri

16.08.2004 tarihinde Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 2 Sıra No.lu “Emanet Yabancı Kaynaklar, Ödenecek Vergi ve Yükümlülükler ve Özel Tahakkuklar Hesaplarının Ayrıntı Kodları ve Zaman Aşımı Süreleri” konulu genelgesinin "IV. Zamanaşımı Süresi ve Başlangıcı" bölümünde aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.

Saymanlıklarca tahsil edilerek emanetler hesabına kaydedilen paralar, zaman aşımı bakımından genel olarak 10 yıllık, 5 yıllık, 2 yıllık, 1 yıllık ve 6 aylık zaman aşımına tabi olanlar ile zaman aşımına tabi olmayan emanetler olmak üzere altı gurupta toplanır. Emanetlerin yıllara göre içeriği aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

10 Yıllık Zaman Aşımına Tabi Olan Emanetler

5 Yıllık Zaman Aşımına Tabi Olan Emanetler

2 Yıllık Zaman Aşımına Tabi Olan Emanetler

a) 4735 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce müteahhit ve taşeronlardan alınan geçici teminatlar

b) 4735 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce müteahhit ve taşeronlardan alınan kesin teminatlar

c) Adli teminat olarak alınan paralar                                    d) Memur yollukları, tapu akit ücretleri, icra kesintileri, posta ve haberleşme masrafları karşılıkları, resmi daire ve kurumlara ait 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilen emanetler ayrıntı kodlarına kayıtlı paralar alacaklısına iade edilmesi gerektiği; hacizli mallar satışından artan paralar ile mahkeme sonucuna kadar saymanlığa teslim edilen paralar

a) Ölen kimselerin üzerinde bulunup ölümünden sonra kaybolmaması için saymanlıklara teslim edilen paralar

b) Vekalet ücretleri merkez hissesi bölümünde kayıtlı paralar

c) 2548 sayılı Kanunun 2 nci maddesi hükmü uyarınca yiyecek bedellerinden doğan alacaklar

a) Kamu İhale Sözleşmeleri (Kanununun 13 üncü maddesine göre mahsup işlemi yapılmasına gerek bulunmayan haller)

b) Adli teminat olarak alınan paralar

1 Yıllık Zaman Aşımına Tabi Olan Emanetler

6 Aylık Zaman Aşımına Tabi Olan Emanetler

Zaman Aşımına Tabi Olmayan Emanetler

a) Vergi kanunları uyarınca vergi, resim ve harçlardan fazla veya yersiz olarak tahsil edilmesi nedeni ile geri verilmek üzere emanete alınan paralar

b) 4458 sayılı Kanuna Göre Alınan Emanetler ayrıntı kodundaki tutarlardan Gümrük Kanununun 180 inci maddesi hükmüne göre aynı Kanunun 177 nci maddesinin 1 numaralı bendinin (b), (d), (e), (f), (j) ve (k) alt bentlerinde belirtilen eşyanın satış bedelinden dağıtımından sonra artan paralar

a) 2978 sayılı Vergi İadesi Hakkında Kanun hükümlerine göre işverenler veya sorumlularca nakden veya hesaben alınan vergi iadelerinden hak sahiplerine süresi içerisinde ödenmeyerek saymanlıklara geri verilen tutarlar

a) Hastaneye gelen veya getirilen kimselerin üzerinde bulunup kendi rızaları ile saklanmak üzere alınan paralar

b) Kefalet Kanunu ve Kefalet Sandığı Nizamnamesi gereğince müteselsil kefalete bağlı memurların aylıklarından, Kefalet Sandığı nam ve hesabına aidat olarak kesilen paralarla zimmettar memurlardan Sandık adına tahsil edilen paralar

c) Pansiyon %12 leri

d) Teminatlardan, 506 sayılı Kanun gereğince kesilen sigorta primleri karşılıkları

e) 4857 sayılı Kanun gereğince Sosyal Sigortalar Kurumu adına tahsil edilen para cezaları

Zaman Aşımı Süresi Belirtilmeyen Emanetlerin Durumu
Yukarıda bahsi geçen genelgede, tabloda sayılan emanetler kapsamına girmeyen emanetlerin bütçeye gelir kaydedilmesine ilişkin zaman aşımı süreleri Bakanlıkça belirlenir açıklaması yer almaktadır.
 

Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün “Emanetlerin Zaman Aşımı Süreleri” Yazısındaki Önemli Hususlar


Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün 29.12.2017 yılında yayımlanan 90192509-210.06.01-28394 sayılı “Emanetlerin Zaman Aşımı Süreleri” konulu yazısındaki birkaç önemli hususa yer verilmiştir.

İlgili yazıda, yukarıda bahsi geçen genelgede yer alan “Zamanaşımı Süresi Belirtilmeyen Emanetler” başlıklı (G) bendinde, genelgede sayılan emanetler kapsamına girmeyen emanetlerin bütçeye gelir kaydedilmesine ilişkin zaman aşımı sürelerinin Bakanlık tarafından  belirleneceği ifade edilmektedir.

Aynı yazıda Türk Borçlar Kanunu ve Türk Medeni Kanunu’na atıfta bulunularak aşağıdaki açıklamaya yer verilmiştir.

“Ayrıca, 11/01/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 146 ncı maddesinde, “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.” ve 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Genel nitelikli hükümler” başlıklı 5 inci maddesinde de “Bu kanun ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır.” hükümleri yer almaktadır.”

Yayımlanan genel yazıdaki açıklamaya göre zaman aşımı süreleri belirlenmiş olanların belirlenen sürelerin sonunda, zaman aşımı süresi belirlenmemiş olanlar için ise kayıtlara alındığı tarihten itibaren genel hükümlere göre onuncu yılın sonunda zaman aşımına uğrayacağı belirtilmiştir.
 

Emanet Alacaklar Zaman Aşımına Uğradığında Gider Olarak Değerlendirilebilir mi?

Öncelikle ilk akla gelen “Zaman aşımına uğramış bir alacak değersiz alacak olarak değerlendirilebilir mi?” sorusudur.

Vergi Usul Kanunu’nun 322. maddesine göre değersiz alacaklar aşağıdaki şekilde hüküm altına alınmıştır.

“Kazai bir hükme veya kanaat verici bir vesikaya göre tahsiline artık imkan kalmayan alacaklar değersiz alacaktır.

 Değersiz alacaklar, bu mahiyete girdikleri tarihte tasarruf değerlerini kaybederler ve mukayyet kıymetleriyle zarara geçirilerek yok edilirler.

İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin bu madde hükmüne giren değersiz alacakları, gider kaydedilmek suretiyle yok edilirler.”

Aslında zaman aşımına uğramış bir alacağın değersiz alacak olarak değerlendirilmemesi gerektiği kanısındayız. Alacağın süresi içinde istenmemesi, dava açma hakkının ortadan kalkması ve en önemlisi kişinin kendi hatasından dolayı alacağını takip etmemesi bu borcu değersiz alacak kapsamında değerlendirmenin önüne geçmektedir.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın bir özelgesinde zaman aşımı hakkında:

“Zamanaşımı bir borcu doğuran, değiştiren, ortadan kaldıran bir olgu olmayıp var olan bir hakkın istenmesini ortadan kaldıran bir savunma aracıdır. Ayrıca, alacağın zamanaşımına uğraması durumu ancak alacaklının borçluyu ısrarla takip etmemesi neticesinde mümkün olduğundan ısrarla takip edilmeyen alacakların zamanaşımına uğraması halinde bunların değersiz alacak olarak kaydedilmesi mümkün bulunmamaktadır.”*

şeklinde açıklama yapmıştır.

Özet olarak, mükellefin emanet hesabında bulunan alacağını yasal süreler içerisinde istememesi kendi hatasından kaynaklı olup, bu alacağın kurum kazancının tespitinde gider olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı kanısındayız.
 

Sonuç Olarak

Emanetler zaman aşımına uğradığında kamu bütçesine gelir olarak kaydedilmektedir. Burada önemli olan husus, emanetin içeriğinin ve zaman aşımı süresinin doğru değerlendirilip, alacaklı tarafından herhangi bir hak kaybının söz konusu olmaması adına takibinin sağlanmasıdır. Diğer önemli husus ise, zaman aşımı süresi belirtilmeyen emanetlerin Türk Borçlar Kanunu ve Türk Medeni Kanun çerçevesinde değerlendirilip, on yıl üzerinden zaman aşımının hesaplanması gerektiğidir. Ek olarak zaman aşımına uğramış alacakların da kurum kazancının tespitinde gider olarak değerlendirilmemesi gerektiği kanaatindeyiz.

Bu yazımızda emanetlerde bulunan tutarların zaman aşımları sürelerinin mevzuat karşısındaki durumu ve bu konudaki bazı önemli noktalar ortaya konulmaya çalışılmıştır.

*Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen 62030549-125[8-2016/165]-236148 sayılı 04.08.2017 tarihli özelgedir.

KPMG | Yazarlar: Özlem Atay (Vergi, Kıdemli Müdür) & Esra Önder (Vergi, Müdür Yardımcısı)

Yorumlar (0)
14
hafif yağmur
Namaz Vakti 21 Nisan 2021
İmsak 04:35
Güneş 06:09
Öğle 13:08
İkindi 16:54
Akşam 19:57
Yatsı 21:24
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 34 72
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Hatayspor 34 53
6. Alanyaspor 34 52
7. Gaziantep FK 33 51
8. Sivasspor 34 51
9. Karagümrük 34 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 35 42
13. Konyaspor 34 41
14. Ankaragücü 34 38
15. Malatyaspor 34 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 34 35
18. Erzurumspor 35 34
19. Başakşehir 33 33
20. Gençlerbirliği 34 32
21. Denizlispor 34 27
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. Chelsea 32 55
5. West Ham 32 55
6. Tottenham 33 53
7. Liverpool 32 53
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 32 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 32 34
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@