banner79

banner80

Tek Suça Çifte Ceza

Tek bir fiilden dolayı bir den fazla yargılama ve ceza mı olur dediğinizi duyar gibiyim. Ama yanıldınız. Eğer vergi mükellefi iseniz bu mümkün.

MEVZUAT 30.03.2022, 10:34
Tek Suça Çifte Ceza

Kişinin tek bir fiilinden dolayı bir den fazla yargılamaya tabi tutulması ve bir den fazla cezaya çarptırılması mümkün müdür? Tek bir fiilden dolayı bir den fazla yargılama ve ceza mı olur dediğinizi duyar gibiyim. Ama yanıldınız. Eğer vergi mükellefi iseniz bu mümkün. Gördüğünüz gibi soru son derece basit, ancak cevabı için aynı şeyi söylemek mümkün değil.

Vergi hukuku, aynı zamanda vergi mevzuatına aykırı davranan mükelleflerin karşılaşacakları cezalarında neler olduğunu düzenlemektedir. Vergi cezalarının amacı, vergi kanunlarına aykırı davranmaya eğilimli vergi mükelleflerinin üzerinde önleyici ve caydırıcı etki oluşturarak vergi alacağının zamanında ve en az kayıpla tahsilini sağlamaktır.

Vergi Usul Kanun’unun (VUK) “kaçakçılık suç ve cezaları” başlıklı 359’uncu maddesine göre vergi kanunları uyarınca düzenlenmesi gereken belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar. Gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge de sahte belgeyi ifade etmektedir.

Ayrıca VUK’un 344’üncü maddesi uyarınca vergi ziyaına da sebebiyet verildiği takdirde, mükellef veya sorumlu hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir. Vergi ziyaına “kaçakçılık suç ve cezaları” başlıklı maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi halinde ise bu ceza üç kat olarak uygulanır.

Söz konusu düzenlemelerden anlaşılacağı üzere sahte belge düzenleyenler ve kullananlar, ilgili eylemleri nedeniyle hem idari/mali olarak hem de özgürlükleri kısıtlanacak şekilde adli olarak cezalandırılabilmektedirler. Bu durumda, aynı fiile dayalı iki yargı kararı verilmekte hatta daha da ilginci, idari yargıda yani Vergi Mahkemesinde berat eden bir mükellef, ceza davasından hüküm giyebilmekte ya da tam tersi durumla karşılaşılabilmektedir.

Karşılaştığımız bu durun hukukun temel ilkelerine uygun mudur? Yoksa kabul görmüş evrensel hukuk kurallarına göre aynı fiilden dolayı iki kez yargılama ve cezalandırma olamaz mı?

Roma hukukundan bu yana geçerli olan bir doktrinden yani uygulamada genel kabul görmüş bir hukuk ilkesinden, “non bis in idem” den bahsetmek istiyorum.

Non Bis İn İdem İlkesi,

Modern ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukukunun esaslı ilkelerinden biri olarak kabul edilen “non bis in idem” ilkesine göre, kişi tek bir fiili ile mükerrer cezalandırma ve yargılamaya tabi tutulamamaktadır.

“Non bis in idem” ilkesinin uygulama alanı bulabilmesi için aynı kişi ve aynı fiil olması şarttır. Bu ilke, “geçmişte yapılan yargılama neticesinde verilen hüküm, geleceğe karşı bir güvence işlevine sahiptir” ilkesini temel almaktadır.

Türk Hukuk Sisteminde Durum Nedir?

Anayasamızda bu ilkeye doğrudan yer verilmemiştir. Ancak, Türk Ceza Kanunu ile Ceza Muhakemesi Kanununun da yer alan farklı düzenlemelerde bu ilkenin dikkate alındığı görülmektedir.

Türk vergi sistemimizde ise vergi ziyaı olarak tanımlanan fiiller için para cezası, vergi suçu olarak tanımlanan fiiller için ise hürriyeti bağlayıcı ceza öngörülmektedir. Bu durumda cevaplandırılması gereken soru; bir fiilin hem vergi ziyaı hem de vergi suçu olarak kabul edildiği durumlarda failin nasıl cezalandırılacağının belirlenmesidir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Durum Nedir?

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 7. No.lu Protokolün 4. Maddesinde “non bis in idem” ilkesine yer verilmiş ve “hiç kimse bir devletin ceza yargılaması usulüne ve yasaya uygun olarak kesin bir hükümle mahkûm edildiği ya da beraat ettiği bir suçtan dolayı aynı devletin yargısal yetkisi altındaki yargılama usulleri çerçevesinde yeniden yargılanamaz veya mahkûm edilemez” hükmü düzenlenmiştir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı ise: 7 No.lu Protokolün 4. Maddesi paralel yargılamaları da yasaklamaktadır. Mükellef örneğin, idarenin re’sen vergi tarhı kararına karşı yargı yoluna başvurabilir. Vergiye ilişkin yargılama süreci devam ederken bir yandan da kaçakçılık nedeni ile cezai yargılama süreci başlatılabilir. Protokol buna engel değildir. Asıl mesele, ikinci yargılama süreci başladığında ilk yargılama süreci sona ermiş ve karar kesinleşmişse ortaya çıkmaktadır. Protokol gereği yargılamalardan birisinde kesin hüküm kurulursa, ikinci yargılamanın sona erdirilmesi gerekmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Türkiye İçin Bağlayıcı mı?

AİHS 7. No.lu Protokolünün onaylanmasının uygun bulunmasına dair 6684 sayılı Kanun Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 10/3/2016 tarihinde kabul edilmiş ve 25/3/2016 tarihinde Resmî Gazete' de yayınlanmıştır. Söz konusu Protokol 28/3/2016 tarihinde de Bakanlar Kurulunca onaylanmış ve Türkiye açısından 1/8/2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla ek 7 No.lu Protokol 1/8/2016 tarihinden sonra gerçekleşen olaylar bakımından uygulanabilir hâle gelmiştir.

Dolayısıyla ülkemizdeki vergi mükellefleri, 01 Ağustos 2016 tarihinden sonra gerçekleşen olaylar bakımından, “non bis in idem” ilkesine aykırılık nedeniyle, Anayasa Mahkemesine başvurma hakkını elde etmiştir.

Ancak Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sonucu açılan bir dava ile ilgili kararında, “bu ilkenin sadece ceza davalarına ilişkin olduğu için aynı fiilden dolayı ceza soruşturmasının yanında ayrıca hukuk davası veya disiplin soruşturması açılmasına engel olmadığına” karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi vergi cezasının vergi kaybını telafi etmek, mahkumiyet cezasının ise vergi düzenini sağlamak amacında olduğunu belirterek, farklı hukuki değerlerin koruma altına alındığına karar vermiştir.

Mevcut Uygulama Nasıl?

Mevcut durum; tek bir fiil nedeniyle hem idari hem de adli yargıda, yargılama yapılabilmektedir. Yargılama süreci devam eden davalara ilişkin olarak, mahkemelerin vereceği kararlar birbirini bağlamamaktadır. Örneğin; sahte belge düzenlenmesinde, adli yargıda sahte belge düzenlenmesi ile ilgili olarak açılan dava sonucunda belgenin düzenlenmediği ve suçun işlenmediği kararı çıksa dahi, idari yargı sahte belge düzenlenmesi sebebiyle mükellefe kesilen üç kat vergi ziyaı cezasını onaylayabilmektedir. Bu durum açıkça hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Çünkü fiilin işlenmediği kararını veren adli yargının kararı suçun asli unsurunu ortadan kaldırmaktadır. Buna rağmen idari yargının ilgili kararı dikkate almadan vereceği aksi yönde karar hukuki temelden yoksun olacaktır.

Sonuç olarak; “non bis in idem” ilkesine göre, kişinin tek bir fiili ile mükerrer cezalandırma ve yargılamaya tabi tutulamaması gerekmektedir. Hukukumuzda VUK 344. Ve 359 madde hükümlerinin birlikte tatbiki ile kişiye, işlediği bir fiil nedeni ile hem para cezası hem de hapis cezası verilmesi “non bis in idem” ilkesine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.

Türk vergi sistemimizin de ortaya çıkan yeni içtihatlar doğrultusunda, güncel ihtiyaç ve evrensel hukuk ilkelerine göre yeniden şekillendirilmesi ve buna uygun düzenlemelerin yapılması yerinde olacaktır.

Tüm okuyucularıma sağlıklı günler dilerim.

Erol ÇEMBER       
Yeminli Mali Müşavir

Yorumlar (0)
22
açık
Namaz Vakti 16 Mayıs 2022
İmsak 03:52
Güneş 05:39
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:22
Yatsı 22:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 36 86
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 67
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Crystal Palace 36 45
13. Aston Villa 36 44
14. Newcastle 37 44
15. Southampton 36 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@