banner79

banner80

Vergilendirmeye esas alınan gelir kavramı ve trampa, takas, kamulaştırma gibi işlemlerin "elden çıkarma" sayılması konusundaki görüşler

Vergiye tabi bir gelirin varlığından söz edebilmek için öncelikle bu gelirin elde edilmiş olması gerekir. Elde etmenin ne zaman gerçekleştiği gelirin türüne göre değişir

MEVZUAT 25.03.2021, 09:35
Vergilendirmeye esas alınan gelir kavramı  ve trampa, takas, kamulaştırma gibi işlemlerin  "elden çıkarma" sayılması konusundaki görüşler

Gelir vergisi beyan döneminin içindeyiz. 2020 yılında elde edilen gelir unsurlarının yıllık beyanname ile beyan edilmesi gerekenlerinin 31 Mart tarihine kadar beyan edilmesi gerekiyor.

Bu vesileyle gelir tanımına ilişkin uzun zamandır aklıma takılan konuları tartışmak istedim. Başlıkta saydığım trampa, takas, kamulaştırma gibi işlemlerin elden çıkarma sayılması, bu işlemler nedeniyle elde edildiği kabul edilen gelirler üzerinden gelir vergisi ödenmesine neden oluyor.

Bu işlemler dolaysıyla vergilendirilecek bir gelir doğuyor mu? Bu gelir iradi bir işlem nedeniyle mi doğuyor? Gelirin iradi bir işlem sonucunda doğmamış olmasının vergilendirmeye bir etkisi var mıdır?

 

Gelir nedir?

Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre "gelir" sözcüğünün iki anlamı var:

"1. Bir kimseye veya topluluğa belli zamanlarda, belli yerlerden gelen para, varidat:

"Saklanan bir gelir vardı ki aç, çıplak kalmıyorlardı." - Mahmut Yesari

2. Bir ekonomik birimin belli bir süre içinde kazandırdığı aylık, kira vb. getiri, varidat, irat."

Ekonomik anlamda gelir ise üretim faaliyetine katılan üretim faktörleri emek, doğal kaynaklar (toprak), sermaye ve girişimcinin üretim faaliyetine katılması sonucunda elde ettiği ücret, rant, faiz ve kâr olarak adlandırılan tutarlardır.

Gelir Vergisi Kanununa göre gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır. Kanunda gelir bu şekilde tanımlandıktan sonra, gelir unsurları aşağıdaki gibi sayılmıştır:

  1. Ticarî kazançlar
  2. Ziraî kazançlar
  3. Ücretler
  4. Serbest meslek kazançları
  5. Gayrimenkul sermaye iratları
  6. Menkul sermaye iratları
  7. Diğer kazanç ve iratlar

Bu açıklamalar çerçevesinde, vergiye tabi bir gelirin varlığından söz edebilmek için öncelikle bu gelirin elde edilmiş olması gerekir. Elde etmenin ne zaman gerçekleştiği gelirin türüne göre değişir. Örneğin ticari kazançlarda tahakkuk esası geçerli iken serbest meslek kazançlarında tahsil esası geçerlidir. Bazı gelir unsurlarında (örneğin menkul sermaye iradında) ise elde etme kriteri hukuki ve ekonomik tasarruftur.

Serbest meslek kazançları dışında bir gelirin elde edilmiş sayılması için tahsil edilmiş olması şart değildir. Tahsilatın nakit yapılması da şart değildir, ayni (mal veya hizmet şeklinde) tahsilat da olabilir.

Yedinci gelir unsuru "torba" nitelikte bir gelir unsuru değildir, yani ilk altı gelir unsuruna girmeyen tüm gelirler yedinci gelir unsuruna girmez. Bir gelirin "değer artış kazançları" ve "arızî kazançlar" olarak ikiye ayrılan yedinci gelir unsuru kapsamında vergiye tabi tutulabilmesi için, diğer kazanç ve iratlara ilişkin maddede sayılan gelirlerden biri olması gerekir. Maddede sayılmayan hiçbir gelir bu madde kapsamında vergiye tabi tutulamaz.

Değer artış kazançları, ilgili maddede sayılan mal ve hakların "elden çıkarılmasından" doğan kazançlardan oluşur.

İlgili maddede geçen "elden çıkarma" deyimi, kapsama giren mal ve hakların satılması, bir ivaz karşılığında devir ve temliki, trampa edilmesi, takası, kamulaştırılması, devletleştirilmesi, ticaret şirketlerine sermaye olarak konulmasını ifade eder.

Benim anlayışıma göre, vergilendirilmesi gereken bir gelirin varlığından söz edebilmek için kişinin satın alma gücünde bir artış meydana gelmesi, başka bir ifade ile malvarlığında bir artış olması gerekir.

Bu görüşümü, kullanmayı tercih etmemekle birlikte daha uygun bir sözcük bulamadığım için "realizasyon" kavramı ile desteklemek isterim. Vergiye tabi bir gelirden bahsedebilmek için gelirin realize olması gerekir.

Trampa (mal değişimi), takas ve ayni sermaye koyma işlemlerinde bu anlamda bir elden çıkarmanın gerçekleşmediğini, gelirin realize olmadığını düşünüyorum. Bu işlemlerde servet şekil değiştirmekte, kişinin satın alma gücünde bir artış meydana gelmemektedir.

Trampa ve takasta eşit değişim olmadığında, nakden veya ayın olarak lehe alınan bir tutar varsa bu tutar bakımından gelirin doğduğu açıktır.

Bu yaklaşıma iki örnek verilebilir.

Birinci örnek, arsa karşılığı inşaat sözleşmelerinde arsaya karşılık alınan bağımsız bölümler dolayısıyla herhangi bir gelirin doğmadığı yönündeki Danıştay kararlarıdır. Danıştay, gerçek kişiler için verdiği bazı kararlarda, bu işlemde vergilendirilecek bir gelirin olmadığı görüşünü, servetin şekil değiştirmiş olduğu gerekçesine dayandırmaktadır. Buna karşılık Maliye bu işlemde trampa olduğu görüşündedir.

İkinci örnek, vergisiz yeniden yapılandırma işlemleri olan devir ve bölünme işlemleri dolayısıyla 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde açıkça ifade edilmiş, yani resmi görüşle de elden çıkarma sayılmayacağı kabul edilmiş işlemlerdir.

Bu işlemlerde devrolan veya bölünen şirketin hissedarlarına devrolan şirket hisselerine karşılık (eskilerin deyimiyle yerine kaim olmak üzere) devralan veya yeni şirket hisseleri verilmektedir. Bu ortakların mal varlığı değişmemekte, sadece servetleri şekil değiştirmektedir.

Bu iki örnekte vergiye tabi bir elden çıkarma olmadığı kabul edildiğinden bu işlemlerin vergilendirilmeyecek değer artış kazançlarına ilişkin maddede sayılmış olmasına gerek yoktur. Bu işlemlerin elden çıkarma olduğu kabul edilseydi, vergilendirilmeyecek değer artış kazançları maddesinde bu işlemlerin belirtilip belirtilmediğine bakacaktık.

Kamulaştırma işlemine gelince, kamulaştırma veya benzeri bir idari tasarrufla kişinin sahip olduğu mal istenci dışında elinden alınıp kendisine başka bir mal verilirse, yukarıdaki gerekçelerle serveti şekil değiştirmiş olacağı için vergilendirilecek bir değer atış kazancından söz edilemeyeceği görüşündeyim. Ancak kişiye nakit ödeme yapılmışsa, idari tasarruf isteği dışında da gerçekleşmiş olsa, elde edilen gelirin vergiye tabi tutulması gerekir.

Peki, ilgili maddede trampa ve takas açıkça elden çıkarma sayıldığı halde kanun değişikliği olmadan vergilendirilecek bir gelir olmadığı nasıl savunulabilir?

Bu görüşü ancak şöyle anlamlı kılabiliriz: İlgili maddede elden çıkarma sayılan trampa veya takas eşit değişimin geçerli olmadığı hallere ilişkindir. Eşit değişim halinde ortada elden çıkarma değil, servetin şekil değiştirmesi durumu vardır.

Yargı, arsa karşılığı inşaat işlerinde; İdare ise devir ve bölünme işlemlerinde amaçsal yorumla aynı sonuca ulaşmaktadır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı bu görüşte değilse, ekonomik yaklaşımın geçerli olduğu vergilendirmede ekonomik yaklaşıma uymayan bu görüşün yasal değişiklik yapılarak değiştirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

T24 | Erdoğan SAĞLAM

Yorumlar (0)
13
az bulutlu
Namaz Vakti 20 Nisan 2021
İmsak 04:37
Güneş 06:11
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:56
Yatsı 21:23
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Karagümrük 34 50
9. Sivasspor 33 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 34 42
13. Konyaspor 34 41
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 34 35
18. Başakşehir 33 33
19. Gençlerbirliği 34 32
20. Erzurumspor 34 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 32 53
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@