banner79

banner80

Yeniden değerleme ne zaman: bugün mü, yarın mı?

17.11.2021

MEVZUAT 17.11.2021, 15:35 17.11.2021, 16:00
Yeniden değerleme ne zaman: bugün mü, yarın mı?

2003 öncesinde Türkiye’de yaşanan yüksek enflasyon ortamı hem halk hem de işletmeleri olumsuz etkilemiştir. Enflasyonun işletmeler üzerinde yarattığı olumsuzlukları gidermek için vergi mevzuatına bazı müesseseler eklenmiştir. Yeniden değerleme ve enflasyon düzeltmesi uygulamaları bu müesseselerin başında gelir. Yeniden değerleme 1983 - 2003 yılları arasında uygulanmış, enflasyon düzeltmesinin yürürlüğe girmesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak enflasyon düzeltmesi 2004 yılında bir kez uygulanabilmiş, takip eden yıllarda şartlar oluşmadığından düzeltme yapılamamıştır.

Peki sonrasında enflasyon düzeltmesi yapılamayan onyedi yılda Yİ-ÜFE’deki artış en oldu? Ocak 2005 – Ekim 2021 döneminde endeks artışı %580 olarak gerçekleşti. Diğer bir deyişle, yasal kayıtlarda 100.000 TL olarak yer alan taşınmaz düzeltme yapılsa 580.000 TL olarak düzeltilmiş olacaktı.

Bu nedenle, 2018 yılında taşınmazlar için ihtiyari yeniden değerleme %5’lik bir ek vergi ile VUK’nuna geçici 31’inci madde olarak eklendi. Maddede 2021’de yapılan değişiklik ile bu kez %2 ek vergi ile taşınmazlara ilave olarak amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler de yeniden değerlemenin kapsamına alındı.


Enflasyon düzeltmesi yoksa yeniden değerleme imkanı

7338 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununun (“VUK”) mükerrer 298’inci madde başlığı "enflasyon düzeltmesi, yeniden değerleme oranı ve yeniden değerleme" olarak değiştirilerek, maddeye (Ç) fıkrası eklenmek suretiyle yeniden değerleme müessesesi 1.1.2022’den itibaren kalıcı hale getirildi.

Düzenlemeyle, tam mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri (devamlı olarak enflasyon düzeltmesi yapanlar ile kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına izin verilenler hariç), enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği dönemlerin sonunda, bilançolarına dahil bulunan amortismana tabi iktisadi ve bu kıymetler için ayrılmış olup bilançolarının pasifinde izlenen amortisman tutarlarını yeniden değerleyebilecekler.

Ayrıca, VUK’nuna eklenen geçici 32’nci maddeyle mükerrer 298’inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapmayı tercih eden mükellefler, ilk kez yeniden değerleme yapacakları hesap döneminden önceki hesap döneminin sonunda bilançolarına kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini yeniden değerleyebilecekler. Değerleme tercihinde bulunan mükellefler, değerleme sonucunda kapsama giren iktisadi kıymetlerin değerinde oluşan gelecek değer artışını bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında izleyecekler. Değerleme ile fon hesabında izlenecek değer artış tutarı üzerinden mükellefler %2 vergi hesaplayıp ödeyecekler.


Yeniden değerleme yapan enflasyon düzeltmesi yapacak mı?

Covid-19 pandemisinin bir yansıması olarak küresel arz sıkıntıları yüzünden enflasyon tüm ülkeler için sorun olacağa benziyor. Küresel çapta yaşanan bu realitenin ne kadar kalıcı olacağı ise an itibariyle belirsizliğini koruyor. Türkiye’nin içinde bulunduğu ortam ise daha fazla enflasyon üretiyor. Örneğin bir önceki yılın Aralık ayına göre değişim oranlarına bakıldığında Aralık 2020 itibariyle ÜFE’deki yıllık değişim %25,15; Ekim 2021 ÜFE değişimi %46,31 olarak gerçekleşmiştir.

VUK’nun mükerrer 298’inci maddesinin (A) fıkrasının (1) numaralı bendi hükme bağlanan enflasyon düzeltmesi yapılma şartlarına göre, geçici vergi uygulamasında kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin fiyat endeksindeki artışın, üçer aylık dönemlerin son ayı dahil önceki otuz altı ay için % 100'den ve son on iki ay için % 10'dan fazla olması halinde bilançolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutacakları, iki şartın bir arada oluşmaması durumunda söz konusu düzeltme uygulamasına başlanmayacaktır.

Mevcut trende göre Türkiye’de 2021 yıl sonu itibariyle enflasyon düzeltmesi şartları gerçekleşmeyecek. Ancak enflasyondaki mevcut trendin devam edeceğini düşündüğümüzde, 2022’de “enflasyon düzeltmesi şartları” büyük olasılıkla oluşacak (son 3 yıl %100 ve son yıl %10) ve kalıcı olarak yürürlüğe konulan “yeniden değerleme” yapmak isteyenler yapamayacak, yapmış olanlar da enflasyon düzeltmesi yapmaktan muaf olmayacak ve düzeltme yapmak zorunda kalacaklar. Bu yüzden, 2022 yılında enflasyon düzeltmesi yapma olasılığının yüksekliği karşısında mükellefler hazırlıklı olmalı ve VUK geçici 31’inci madde düzenlemesi ile %2 ek vergi ödemek suretiyle mükelleflerin seçimine bırakılan “yeniden değerleme” uygulamasını yapıp yapmama konusu (özellikle mali zararı olan mükellefler) çok dikkatli analiz edilmeli.


Hangi mükellefler ne zaman değerleme yapmalı?

Yukarıda açıklandığı üzere 2018 ve 2021 yıllarında VUK’nun geçici 31’inci maddesi olarak yürürlüğe konulan yeniden değerleme, 31.12.2021’ye kadar uygulanabilecek. Ancak 7338 sayılı Kanun ile VUK’nuna eklenen düzenlemelerle enflasyon düzeltmesi şartları oluşmayan dönemlerde “yeniden değerleme” yapılabilmesi seçimlik hakkı 1.1.2022 sonrasında kalıcı bir düzenleme olarak vergi mevzuatına dahil edildi.

VUK’nun mükerrer 298, geçici 31 ve geçici 32’nci maddelerinin hükümleri dikkate alındığında taşınmazlar ve iktisadi kıymetlerle ilgili alternatifler üç başlık altında toplanabilir:

  • VUK geçici 31’inci madde kapsamında 31.12.2021 tarihine kadar yeniden değerleme seçeneği,
  • VUK mükerrer 298’inci madde gereği enflasyon şartları oluşmayan dönemlerde yeniden değerleme seçeneği,
  • VUK mükerrer 298’inci enflasyon düzeltme şartları oluştuğunda enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğu.

Şimdi bu alternatiflerin vergisel etkilerine bakalım:

Yeniden Değerleme

Enflasyon Düzeltmesi

Geçici (2021)

Kalıcı (2022 + )

Vergi

%2 ek vergi

%2 ek vergi

Ek vergi yok, Genel rejim geçerli

Avantaj

31 Aralık 2021 tarihine kadar yapılabilmesi, iktisap bedelinde güncelleme/ düzeltme

(Amortisman bazındaki artışla ek gider yaratma ve iktisap bedeli artışı)

Enflasyon düzeltme şartları gerçekleşmeyen dönemde yapılabilmesi, iktisap bedelinde

güncelleme /düzeltme (Amortisman bazındaki artışla ek gider yaratma ve iktisap bedeli artışı)

Parasal olmayan kıymet değerlerinin güncellenmesi, özkaynakları güçlü olanların lehine bir uygulama olması

Dezavantaj

%2 ek vergi (nakit çıkışı), mali zarar durumunda sağlanan faydanın geri dönüşünde gecikme, enflasyon düzeltmesi halinde değerleme iptali

%2 ek vergi (nakit çıkışı), mali zarar durumunda sağlanan faydanın geri dönüşünde gecikme, enflasyon düzeltmesi halinde değerleme iptali

Özkaynak yapısı güçlü olmayanların aktiflerindeki parasal olmayan kıymet düzeltmesi kaynaklı gelir

Kapsamdaki Varlıklar

Taşınmazlar ve diğer iktisadi kıymetler

Bilançoya dâhil amortismana tabi iktisadi kıymetler ile taşınmazlar

Parasal olmayan kıymetler

Değerleme fonu /Pasif kalem enflasyon fark hesapları vergilemesi

Sermayeye ilave dışında başka hesaba nakil veya işletmeden çekiş vergiye tabi

Sermayeye ilave dışında başka hesaba nakil veya işletmeden çekiş vergiye tabi

Sermayeye ilave dışında başka hesaba nakil veya işletmeden çekiş vergiye tabi


Enflasyon, paranın satın alma gücünü azaltması nedeniyle mali tabloların gerçek durumu yansıtmamasına neden olmaktadır. Bu nedenle enflasyon düzeltmesi Yİ-ÜFE endeksindeki artış oranında “parasal olmayan” kıymetlerin gerçek değerine getirilmesidir.

Enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği dönemlerde “yeniden değerleme” imkânı mükellefler açısından olumlu bir gelişme. Ancak enflasyon düzeltmesi maddesindeki uygulama şartları Cumhurbaşkanı Kararı ile uygulamaya konulabilecekken, “yeniden değerlemenin” kalıcı düzenleme olarak mevzuata dahil edilmesini, enflasyon düzeltmesinin uygulanmasına yönelik irade olarak mı yorumlamalıyız?

VergideGündem | Abdulkadir Kahraman

Yorumlar (0)
12
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 08 Aralık 2021
İmsak 06:38
Güneş 08:09
Öğle 13:01
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 15 27
3. Fenerbahçe 15 27
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 15 18
17. Göztepe 15 14
18. Öznur Kablo Yeni Malatya 15 14
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Ankaragücü 15 30
2. Erzurumspor 13 28
3. Ümraniye 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Menemenspor 14 18
14. Bursaspor 14 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 14 14
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 14 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 15 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Everton 15 18
13. Brentford 15 17
14. Crystal Palace 15 16
15. Leeds United 15 16
16. Southampton 15 16
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Athletic Bilbao 16 21
10. Osasuna 16 21
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 16 11
20. Levante 16 8
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@