banner79

banner80

Yeniden değerleme ne zaman: bugün mü, yarın mı?

17.11.2021

MEVZUAT 17.11.2021, 15:35 17.11.2021, 16:00
Yeniden değerleme ne zaman: bugün mü, yarın mı?

2003 öncesinde Türkiye’de yaşanan yüksek enflasyon ortamı hem halk hem de işletmeleri olumsuz etkilemiştir. Enflasyonun işletmeler üzerinde yarattığı olumsuzlukları gidermek için vergi mevzuatına bazı müesseseler eklenmiştir. Yeniden değerleme ve enflasyon düzeltmesi uygulamaları bu müesseselerin başında gelir. Yeniden değerleme 1983 - 2003 yılları arasında uygulanmış, enflasyon düzeltmesinin yürürlüğe girmesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak enflasyon düzeltmesi 2004 yılında bir kez uygulanabilmiş, takip eden yıllarda şartlar oluşmadığından düzeltme yapılamamıştır.

Peki sonrasında enflasyon düzeltmesi yapılamayan onyedi yılda Yİ-ÜFE’deki artış en oldu? Ocak 2005 – Ekim 2021 döneminde endeks artışı %580 olarak gerçekleşti. Diğer bir deyişle, yasal kayıtlarda 100.000 TL olarak yer alan taşınmaz düzeltme yapılsa 580.000 TL olarak düzeltilmiş olacaktı.

Bu nedenle, 2018 yılında taşınmazlar için ihtiyari yeniden değerleme %5’lik bir ek vergi ile VUK’nuna geçici 31’inci madde olarak eklendi. Maddede 2021’de yapılan değişiklik ile bu kez %2 ek vergi ile taşınmazlara ilave olarak amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler de yeniden değerlemenin kapsamına alındı.


Enflasyon düzeltmesi yoksa yeniden değerleme imkanı

7338 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununun (“VUK”) mükerrer 298’inci madde başlığı "enflasyon düzeltmesi, yeniden değerleme oranı ve yeniden değerleme" olarak değiştirilerek, maddeye (Ç) fıkrası eklenmek suretiyle yeniden değerleme müessesesi 1.1.2022’den itibaren kalıcı hale getirildi.

Düzenlemeyle, tam mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri (devamlı olarak enflasyon düzeltmesi yapanlar ile kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına izin verilenler hariç), enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği dönemlerin sonunda, bilançolarına dahil bulunan amortismana tabi iktisadi ve bu kıymetler için ayrılmış olup bilançolarının pasifinde izlenen amortisman tutarlarını yeniden değerleyebilecekler.

Ayrıca, VUK’nuna eklenen geçici 32’nci maddeyle mükerrer 298’inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapmayı tercih eden mükellefler, ilk kez yeniden değerleme yapacakları hesap döneminden önceki hesap döneminin sonunda bilançolarına kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini yeniden değerleyebilecekler. Değerleme tercihinde bulunan mükellefler, değerleme sonucunda kapsama giren iktisadi kıymetlerin değerinde oluşan gelecek değer artışını bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında izleyecekler. Değerleme ile fon hesabında izlenecek değer artış tutarı üzerinden mükellefler %2 vergi hesaplayıp ödeyecekler.


Yeniden değerleme yapan enflasyon düzeltmesi yapacak mı?

Covid-19 pandemisinin bir yansıması olarak küresel arz sıkıntıları yüzünden enflasyon tüm ülkeler için sorun olacağa benziyor. Küresel çapta yaşanan bu realitenin ne kadar kalıcı olacağı ise an itibariyle belirsizliğini koruyor. Türkiye’nin içinde bulunduğu ortam ise daha fazla enflasyon üretiyor. Örneğin bir önceki yılın Aralık ayına göre değişim oranlarına bakıldığında Aralık 2020 itibariyle ÜFE’deki yıllık değişim %25,15; Ekim 2021 ÜFE değişimi %46,31 olarak gerçekleşmiştir.

VUK’nun mükerrer 298’inci maddesinin (A) fıkrasının (1) numaralı bendi hükme bağlanan enflasyon düzeltmesi yapılma şartlarına göre, geçici vergi uygulamasında kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin fiyat endeksindeki artışın, üçer aylık dönemlerin son ayı dahil önceki otuz altı ay için % 100'den ve son on iki ay için % 10'dan fazla olması halinde bilançolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutacakları, iki şartın bir arada oluşmaması durumunda söz konusu düzeltme uygulamasına başlanmayacaktır.

Mevcut trende göre Türkiye’de 2021 yıl sonu itibariyle enflasyon düzeltmesi şartları gerçekleşmeyecek. Ancak enflasyondaki mevcut trendin devam edeceğini düşündüğümüzde, 2022’de “enflasyon düzeltmesi şartları” büyük olasılıkla oluşacak (son 3 yıl %100 ve son yıl %10) ve kalıcı olarak yürürlüğe konulan “yeniden değerleme” yapmak isteyenler yapamayacak, yapmış olanlar da enflasyon düzeltmesi yapmaktan muaf olmayacak ve düzeltme yapmak zorunda kalacaklar. Bu yüzden, 2022 yılında enflasyon düzeltmesi yapma olasılığının yüksekliği karşısında mükellefler hazırlıklı olmalı ve VUK geçici 31’inci madde düzenlemesi ile %2 ek vergi ödemek suretiyle mükelleflerin seçimine bırakılan “yeniden değerleme” uygulamasını yapıp yapmama konusu (özellikle mali zararı olan mükellefler) çok dikkatli analiz edilmeli.


Hangi mükellefler ne zaman değerleme yapmalı?

Yukarıda açıklandığı üzere 2018 ve 2021 yıllarında VUK’nun geçici 31’inci maddesi olarak yürürlüğe konulan yeniden değerleme, 31.12.2021’ye kadar uygulanabilecek. Ancak 7338 sayılı Kanun ile VUK’nuna eklenen düzenlemelerle enflasyon düzeltmesi şartları oluşmayan dönemlerde “yeniden değerleme” yapılabilmesi seçimlik hakkı 1.1.2022 sonrasında kalıcı bir düzenleme olarak vergi mevzuatına dahil edildi.

VUK’nun mükerrer 298, geçici 31 ve geçici 32’nci maddelerinin hükümleri dikkate alındığında taşınmazlar ve iktisadi kıymetlerle ilgili alternatifler üç başlık altında toplanabilir:

  • VUK geçici 31’inci madde kapsamında 31.12.2021 tarihine kadar yeniden değerleme seçeneği,
  • VUK mükerrer 298’inci madde gereği enflasyon şartları oluşmayan dönemlerde yeniden değerleme seçeneği,
  • VUK mükerrer 298’inci enflasyon düzeltme şartları oluştuğunda enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğu.

Şimdi bu alternatiflerin vergisel etkilerine bakalım:

Yeniden Değerleme

Enflasyon Düzeltmesi

Geçici (2021)

Kalıcı (2022 + )

Vergi

%2 ek vergi

%2 ek vergi

Ek vergi yok, Genel rejim geçerli

Avantaj

31 Aralık 2021 tarihine kadar yapılabilmesi, iktisap bedelinde güncelleme/ düzeltme

(Amortisman bazındaki artışla ek gider yaratma ve iktisap bedeli artışı)

Enflasyon düzeltme şartları gerçekleşmeyen dönemde yapılabilmesi, iktisap bedelinde

güncelleme /düzeltme (Amortisman bazındaki artışla ek gider yaratma ve iktisap bedeli artışı)

Parasal olmayan kıymet değerlerinin güncellenmesi, özkaynakları güçlü olanların lehine bir uygulama olması

Dezavantaj

%2 ek vergi (nakit çıkışı), mali zarar durumunda sağlanan faydanın geri dönüşünde gecikme, enflasyon düzeltmesi halinde değerleme iptali

%2 ek vergi (nakit çıkışı), mali zarar durumunda sağlanan faydanın geri dönüşünde gecikme, enflasyon düzeltmesi halinde değerleme iptali

Özkaynak yapısı güçlü olmayanların aktiflerindeki parasal olmayan kıymet düzeltmesi kaynaklı gelir

Kapsamdaki Varlıklar

Taşınmazlar ve diğer iktisadi kıymetler

Bilançoya dâhil amortismana tabi iktisadi kıymetler ile taşınmazlar

Parasal olmayan kıymetler

Değerleme fonu /Pasif kalem enflasyon fark hesapları vergilemesi

Sermayeye ilave dışında başka hesaba nakil veya işletmeden çekiş vergiye tabi

Sermayeye ilave dışında başka hesaba nakil veya işletmeden çekiş vergiye tabi

Sermayeye ilave dışında başka hesaba nakil veya işletmeden çekiş vergiye tabi


Enflasyon, paranın satın alma gücünü azaltması nedeniyle mali tabloların gerçek durumu yansıtmamasına neden olmaktadır. Bu nedenle enflasyon düzeltmesi Yİ-ÜFE endeksindeki artış oranında “parasal olmayan” kıymetlerin gerçek değerine getirilmesidir.

Enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği dönemlerde “yeniden değerleme” imkânı mükellefler açısından olumlu bir gelişme. Ancak enflasyon düzeltmesi maddesindeki uygulama şartları Cumhurbaşkanı Kararı ile uygulamaya konulabilecekken, “yeniden değerlemenin” kalıcı düzenleme olarak mevzuata dahil edilmesini, enflasyon düzeltmesinin uygulanmasına yönelik irade olarak mı yorumlamalıyız?

VergideGündem | Abdulkadir Kahraman

Yorumlar (0)
20
açık
Namaz Vakti 17 Mayıs 2022
İmsak 03:50
Güneş 05:38
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:23
Yatsı 22:03
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 36 86
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 66
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Newcastle 37 46
13. Crystal Palace 36 45
14. Aston Villa 36 44
15. Southampton 36 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@