Eğitim ve sağlık harcamalarını gelir vergisi beyannamesinde indirim konusu yapan kişilerin, GEKSİS iade talebi girişini yaparken ilgili harcamalarına ilişkin listeyi GEKSİS Kılavuzunda anlatılan ekranlar aracılığıyla doldurmaları gerekmektedir.

Güncellenen Gelir ve Kurumlar Vergisi Standart İade Sistemi (GEKSİS) Kılavuzu ve Sık Sorulan Sorular duyuru ekindedir.

Tam Ekran Görüntülemek İçin Tıklayın...

Buna göre tüketici güven endeksi, martta geçen aya kıyasla 1,1 puan azalarak 55,5 değerine indi.

Piyasa beklentisinin üzerinde gerçekleşen tüketici güven endeksinin bu dönemde 55 değerini alması öngörülüyordu.

Tüketici güven endeksi şubatta 56,6 olarak kaydedilmişti.

Amerikalıların şu anki finansal koşullara yönelik değerlendirmesini ölçen mevcut ekonomik koşullar endeksi, martta aylık bazda 1,2 puan artışla 57,8'e çıktı.

Tüketicilerin uzun vadeli öngörülerini yansıtan tüketici beklentileri endeksi ise aynı dönemde 2,5 puan azalarak 54,1'e geriledi.

Tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi martta yüzde 3,4 olarak korunurken, altı aylık düşüş eğilimi son buldu.

Kısa vadeli enflasyon beklentisi, 2024'te görülen seviyelerin üzerinde kalmaya devam ederken, pandemi öncesindeki iki yılda kaydedilen yüzde 2,3–3 aralığının da belirgin şekilde üzerinde seyretti.

Uzun vadeli enflasyon beklentisi ise yüzde 3,3'ten yüzde 3,2'ye geriledi.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Tüketici Anketleri Direktörü Joanne Hsu, martta tüketici güveninin yılın en düşük seviyesine indiğini belirtti.

İran'daki askeri harekat öncesinde yapılan anketlerin geçen aya kıyasla güven endeksinde bir iyileşme olduğunu gösterdiğine işaret eden Hsu, ancak takip eden günlerde kaydedilen düşüşlerin bu kazanımları sildiğini vurguladı.

Hsu, benzin fiyatlarındaki artışın tüketiciler tarafından hemen hissedildiğini ancak bu artışın diğer fiyatlara yansıma derecesinin hala büyük ölçüde belirsiz olduğunu kaydetti.

ESET'in Mart 2026'da yayınladığı rapora göre grup, SlimAgent (keylogger ve ekran/pano izleme yetenekli), BeardShell (PowerShell tabanlı sofistike implant, bulut C2 için Icedrive kullanıyor) ve özelleştirilmiş Covenant (açık kaynak .NET framework'ü, Filen/pCloud/Koofr gibi meşru bulut hizmetlerini C2 için kötüye kullanarak kalıcılık sağlıyor) gibi araçları çift implant stratejisiyle birlikte kullanıyor.

Bu saldırılar spear-phishing ile başlıyor, meşru bulut hizmetlerini (Icedrive → Filen → pCloud → Koofr) C2 kanalı olarak kötüye alıyor, PowerShell yürütme, COM nesne ele geçirme ve MITRE ATT&CK teknikleriyle (T1059.001, T1071.001, T1567 vb.) veri sızdırıyor. 2025-2026 döneminde devam eden operasyonlarda CVE-2026-21509 gibi 1-gün exploit'ler de kullanıldı. Grup, GRU Birim 26165 ile bağlantılı ve 2004'ten beri aktif; kod benzerlikleri eski araçları (Xagent, Xtunnel) modernize ettiğini gösteriyor.

Bu tür sofistike, devlet destekli tehditler karşısında geleneksel "her şeyi engelle" yaklaşımı yetersiz kalıyor. Tehditler artık bulut tabanlı, living-off-the-land teknikleriyle gizleniyor ve tespit edilmesi zorlaşıyor.

İşte burada WatchGuard Technologies Türkiye ve Yunanistan Ülke Müdürü Yusuf Evmez'in uyarısı devreye giriyor: Siber güvenlik pazarındaki kavram karmaşası şirketleri yanlış yatırımlara sürüklüyor.

EDR (Uç Nokta Tespit ve Müdahale), NDR (Ağ Tespit ve Müdahale), MDR (Yönetilen Tespit ve Müdahale) ve XDR (Genişletilmiş Tespit ve Müdahale) gibi kısaltmalarla dolu pazar, karar vericileri kafa karıştırıyor. Birçok şirket "XDR aldık, her şeyi kapsar" diye düşünüp aslında sadece gelişmiş bir EDR platformuyla yetiniyor. Ya da "MDR hizmeti aldık, SOC'a gerek yok" yanılgısına düşüyor – saldırı anında hazırlıksız yakalanıyor.

Evmez'e göre asıl odak, tek bir üründen ziyade Tespit ve Müdahale (D&R) paradigması olmalı: Sinyal toplama → Tespit → Önceliklendirme → Müdahale → İyileştirme döngüsü. APT28 gibi tehditlerde bulut C2 ve kalıcılık teknikleri kullanıldığında, sadece uç nokta (EDR) yetmez; ağ görünürlüğü (NDR), entegrasyon ve hızlı müdahale (MDR/XDR) şart. Ama etiketlere takılmak yerine kapasiteye bakmak gerekiyor.

Doğru yatırım için 4 pratik adım

Kategoriler yerine kapasiteye odaklanın – Tedarikçilerden çözümü kendi senaryolarınızda test etmelerini isteyin.

Yeni kısaltma gerçekten yenilik mi, yoksa pazarlama mı?

Kurum içi terminolojiyi standartlaştırın – Ekip, kendi altyapısında EDR/MDR/XDR'den ne beklediğini netleştirsin ve yazılı hale getirsin.

Entegrasyon ve müdahale yeteneğini önceliklendirin – Sadece alarm üreten sistem gürültü yaratır; hızlı aksiyon alabilen çözümler seçin.

Kısaltmaların ötesindeki ihtiyacı sorgulayın – Bulut saldırıları, kimlik odaklı tehditler veya ağ görünürlüğü gibi gerçek boşlukları belirleyin.

Kişiye geçersiz fesih yapıldığı tarihte kıdem tazminatı ödenmemişse, geçersiz fesih tarihindeki kıdemine dört aylık süre daha eklenmek şartıyla kıdemi bulunacak, fakat diğer çalışanlara uygulanan zamlarla veya emsal işçiye göre bugüne getirilmiş ücreti hesaplanacak, bunun üzerine bugüne getirilmiş ücret ekleri (ek ödeme ve/veya ayni yardımlar) eklenecek ve dolayısıyla güncel giydirilmiş ücret üzerinden kıdem tazminatı hesaplanacaktır. Eğer geçersiz fesih tarihinde kıdem tazminatı ödenmişse, yine de hiç ödenmemiş gibi hesaplama yapılacak ve ödenen tutar yeni tutardan düşülerek fark kıdem tazminatı bulunacaktır.

Emsal işçi bulmak zor

Yargıtay’a göre; işe başlatmama suretiyle fesih tarihindeki ücretin ispat yükü işçiye aittir. İşçinin başlatmama suretiyle fesih tarihindeki ücretinin belirlenmesinde, işçi ile aynı işyerinde çalışmakta olan ‘emsal işçi’ ücreti dikkate alınır. İspat yükünün dağılımına göre, işçinin kendisine emsal olabilecek işçiyi veya işçileri bildirmesi gerekir. Emsal işçinin belirlenmesinde ilk şart, bu işçinin hem geçersiz sayılan (ilk) fesih tarihinde hem de başlatmama suretiyle fesih tarihinde aynı işyerinde çalışmakta olmasıdır. Bu özelliği taşıyan işçinin varlığı halinde ise, emsal işçinin, dava açan işçi ile eşdeğer görevde çalışıp çalışmadığı, kıdeminin dava açan işçinin kıdemi ile aynı veya yakın olup olmadığı gibi kriterler yönünden araştırma yapılmalı, bu araştırmanın sonucuna göre o işçinin ‘emsal işçi’ olarak kabul edilip edilemeyeceği belirlenmelidir.

İşe iade davasının yıllarca devam edebildiği düşünüldüğünde emsal işçi bulunmadığında, işverenin o işçiyi hiç zam yapmadan çalıştıracağının kabul edilmesi de açıkça hakkaniyet aykırı sonuçlar doğuruyor. Ne var ki Yargıtay yakın tarihli bir kararında, emsal işçinin ücretini ispatlama yükümlülüğünün işe iadesine karar verilen işçide olduğunu belirterek, bu ispatlanamamışsa, işçinin fark tazminat talep edemeyeceğini belirtti. Karara göre; ‘emsal işçi ücretinin belirlenememesi yahut emsal işçinin bulunmaması, bir diğer ifade ile işçinin ispat yükünü yerine getirmemesi durumunda ise işçinin işe başlatmama suretiyle fesih tarihindeki ücretinin, geçersiz fesih tarihindeki ücretten daha fazla olduğu yönündeki iddiasını ispat edemediği kabul edilmelidir.’ Kararın zaten işçi aleyhine zor işletilen işe iade sistemini daha da zorlaştıracağı ortada.

Yıllık izin ücreti

Emsal işçi kavramı yıllık ücreti iznin ücretini de etkileyebilir. İşten çıkarılırken ilk ödenen bakiye yıllık izin süresine ait ücret, bugüne getirilmiş çıplak ücret üzerinden tekrar hesaplanmalı ve ödenen tutar mahsup edilerek fark izin ücreti bulunmalıdır. Buna ek olarak işten çıkarılırken bakiye yıllık izin hakkı ödenmiş olsa bile eklenen dört aylık süre ile kişinin yeni bir yıllık izin hakkı doğuyorsa, yeni izin hakkına ait ücretin ödenmesi gerekmektedir. Örneğin; kişi dört ayla birlikte iki yılı doldurduğundan 14 iş günü yıllık izin hakkı daha elde etmiş olmaktadır. Bugüne kadar güncellenmiş çıplak ücreti üzerinden yeni hak kazanılan yıllık izin hakkının parasının da kendisine ödenmesi gerekmektedir. Emsal işçi ve ücret ispatlanamadığında yeni izin hakkı doğmuş olsa da bu durumda da fesih tarihindeki ücret üzerinden yıllık izin hakkı ücreti ödenecektir.

İş güvencesi tazminatı

İş Kanununda daha önce yapılan değişiklik ile birlikte mahkemelerin dava tarihindeki ücret üzerinden iş güvencesi tazmin atını hesaplaması gerektiği hüküm altına alındı. Dolayısıyla davanın sona erdiği tarihteki bir emsal işçi değil, dava tarihindeki emsal işçi belirleyici olabilir. Fakat dava tarihi fesih tarihine yakın olduğundan, emsal işçinin ispat edilememesi halinden, diğer tazminatlar kadar etkilenmemektedir. Zam dönemine yakın bir fesih yapıldıysa ancak bu durumda emsal işçi etkili olacaktır. Tabii ki de bu durum iş güvencesi tazminatının dava süresinden etkilenmediği anlamına gelmemektedir. İş güvencesi tazminatının alınabildiği tarih de davanın kesinleşmesinden sonra olduğu için, bu tazminat kalemi de enflasyon karşısında çok ciddi erimeye uğramaktadır.

Bu yazıda bayram öncesi çalışma düzeni ve yıllık izin uygulaması, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında ele alınacaktır.

Yıllık İzin Uygulaması

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesi, dinlenmeyi çalışanlar için vazgeçilmez bir hak olarak tanımlamakta olup 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenlenen yıllık ücretli izin, işçinin deneme süreleri dahil edilerek en az bir yıl çalışmasının ardından ücretinde herhangi bir kesinti yapılmadan dinlenme amacıyla kullandığı izin süresini ifade etmektedir, bu haktan vazgeçilemeyecektir. Kanun uyarınca yıllık izin süreleri işçinin kıdemine göre en az 14, 20 ve 26 gün olarak belirlenmiştir. Ayrıca 18 yaşından küçük veya 50 yaşından büyük işçiler için yıllık izin süresi en az 20 gün olup, bu süreler iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile artırılabilmekte ancak azaltılamamaktadır.

Bayram Tatilleri ve Arife Gününün Hukuki Niteliği

Bayram tatillerinin süresi ve arife gününün ne şekilde değerlendirileceği 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.

Kanunun ilgili hükmü şu şekildedir:

“Ramazan Bayramı; arife günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gündür. Kurban Bayramı; arife günü saat 13.00’ten itibaren 4,5 gündür.”

Bu hüküm uyarınca uygulamada;

• Arife günü saat 13.00’e kadar çalışma,
• 13.00’ten sonra ise genel tatil söz konusudur.

Dolayısıyla özel sektör bakımından arife günü genellikle yarım gün çalışma günü olarak uygulanmaktadır. Ancak işyerinin veya işin niteliği gereği çalışma yapılması pekala mümkündür. Bu durumda çalışmanın karşılığına ilişkin hükümler İş Kanunu kapsamında değerlendirilir.

Arife Gününde Yarım Gün Yıllık İzin Uygulaması

Arife günleri, ulusal bayram ve genel tatil mevzuatı kapsamında yarım gün çalışma süresi öngörülen günler arasında yer almaktadır. Bu nedenle uygulamada çalışanların arife gününde yıllık izin talep etmeleri halinde söz konusu iznin yarım gün olarak kullandırılıp

kullandırılamayacağı konusu gündeme gelebilmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 56’ncı maddesi uyarınca işverenin yıllık ücretli izni tek taraflı iradesiyle bölmesi mümkün değildir. Yıllık izin, kural olarak kesintisiz ve devamlı şekilde kullandırılmalıdır. Ancak aynı maddede önemli bir istisna düzenlenmiştir. Tarafların karşılıklı mutabakatı bulunması halinde, yıllık izin süreleri bölünerek kullandırılabilir. Bu durumda yıllık izin süresinin en az bir bölümünün 10 günden az olmamak üzere kesintisiz kullandırılması zorunludur.

Ayrıca, izinlerin bölünmesine ilişkin uygulamanın geçerli sayılabilmesi için işçinin açık rızasının bulunması ve izin kullanımının işveren tarafından tek taraflı planlama şeklinde dayatılmaması gerekmektedir.

Kanunda yarım gün yıllık izin kullanımına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu durum, uygulamada farklı yorum ve değerlendirmelere yol açmaktadır. Uygulamada geçmiş dönemlerde bu konuya ilişkin farklı değerlendirmeler de gündeme gelmiştir. Yargı kararlarında arife günleri gibi yarım gün çalışma yapılan günlerde yıllık iznin yarım gün olarak kullandırılabileceği yönünde değerlendirmeler bulunmasına rağmen, bazı BAM kararları ve denetimlerde iş müfettişleri tarafından yıllık iznin bir dinlenme hakkı olduğu ve yarım gün şeklinde bölünemeyeceği gerekçesiyle eleştiriler yöneltilebilmekteydi. Ancak son dönemde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından görevlendirilen iş müfettişleri nezdinde de uygulamaya ilişkin ortak bir yaklaşım oluştuğu ve arife günlerine özgü olarak yarım gün yıllık izin kullanımının mümkün olduğu yönünde mutabakata varıldığı görülmektedir.

Yargıtay kararlarında yıllık izinlerin kullandırıldığının ispatı ve izin uygulamasının kayıt altına alınmasının önemi de ayrıca vurgulanmaktadır. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E.2019/2032, K.2019/6410 sayılı kararında da yıllık izinlerin kullandırıldığına ilişkin yazılı belgelerin bulunmasının gerekliliği ifade edilmiştir. “Yıllık iznin kullandırıldığı davalı işverenlik tarafından yazılı belge ile ispatlanmalıdır.” Bu doğrultuda, arife günü yarım gün yıllık izin uygulamasının tercih edilmesi halinde, söz konusu izinlerin bordro kayıtlarında yarım gün olarak izlenmesi ve çalışan tarafından imzalanmış yıllık izin talep formlarının özlük dosyasında saklanması önem arz etmektedir. Bu uygulama, hem izin kullanımının şeffaf biçimde takip edilmesini sağlayacak hem de olası denetim veya uyuşmazlık durumlarında işveren açısından ispat kolaylığı sağlayacaktır.

Bayram Günlerinde Çalışma ve Ücret Uygulaması

Bayram ve genel tatil günlerinde çalışmanın karşılığı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir. “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. Tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.”

Bu düzenleme çerçevesinde;

• İşçi bayram günlerinde çalışmazsa ücretini tam olarak alır.
• Bayram günlerinde çalıştırılırsa, o gün için ilave bir günlük ücret daha ödenir.

Dolayısıyla bayram günü çalışan bir işçi için uygulamada iki günlük ücret söz konusu olmaktadır. Ayrıca ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin çalışma ücreti izinle veya serbest zamanla telafi edilemeyecek olup çalışma karşılığı sadece ücret olarak ödenmelidir.

Fazla Çalışma Açısından Bayram Dönemi

Bayram döneminde yapılan çalışmaların fazla çalışma olup olmayacağı ise Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Yönetmelikte fazla çalışma şu şekilde tanımlanmaktadır: “Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır.”

Dolayısıyla bayram günlerinde yapılan çalışma haftalık kırk beş saati aşıyorsa çalışana iki buçuk yevmiye ödenmesi gerekecektir.

Ayrıca tatil gününde bir saat çalışılmış ise de çalışma karşılığı ücretin, bir günlük yevmiye tutarında ödenmesi gerekli olduğunu hatırlatmak isteriz.

Bayram Öncesi veya Sonrası Telafi Çalışması

Bazı işyerlerinde arife günü veya bayram öncesinde çalışma süreleri azaltılmakta ve sonrasında telafi çalışması yapılmaktadır. Bu uygulamanın hukuki dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 64. maddesinde şu şekilde yer almaktadır.

“… ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması ya da tamamen tatil edilmesi hâlinde işveren, dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir.”

Aynı maddede telafi çalışmasına ilişkin bir diğer önemli hüküm de şu şekildedir:

“Telafi çalışmaları günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.”

Dolayısıyla arife günü veya bayram öncesinde çalışma süresi azaltılmışsa, işveren dört ay içerisinde günde 3 saatten fazla ve tatil günlerine denk gelmeyecek şekilde telafi çalışması yaptırabilmektedir.

Sonuç

İşverenler bayram dönemlerinde çalışma ve izin planlamalarını yaparken çalışanların dinlenme hakkını gözetmeleri ve uygulamaları kayıt altına almaları önem taşımaktadır. Bayram öncesi ve bayram süresince uygulanacak çalışma ve izin düzeninin mevzuata uygun şekilde belirlenmesi, uygulamada ortaya çıkabilecek tereddüt ve uyuşmazlıkların önüne geçilmesi bakımından önem arz etmektedir.

Bununla birlikte, bayram dönemine özgü olarak yapılan bu düzenlemelerin süreklilik kazanarak işyeri uygulaması haline gelmemesine de dikkat edilmesi gerektiğini hatırlatmak isteriz. Aksi halde, istisnai nitelikteki bu uygulamalar çalışanlar bakımından ilerleyen dönemlerde yerleşik bir hak veya beklenti olarak ileri sürülebilecektir.

Kahve: Emtia değil, platform

Kahve tarafı da oynak fakat fiziği farklı. Kahvede tüketicisi “çikola­ta gibi” kolay vazgeçmiyor; günlük ritüel, bağımlılık, sosyal pra­tikler talebi daha ine­lastik kılıyor. Bu yüzden kahve­de şoklar daha çok arzın ritmi ve ka­lite segmentleri üzerinden fiyatla­nıyor: Arabica çekirdekler Robus­ta çekirdeklere karşı.

Arabica–Robusta: Her çekirdek aynı kahve değildir

Kahve piyasasında temel ayrım Arabica ve Robusta çekirdekleri arasındadır. Arabica daha aroma­tik ve premium segmenti temsil ederken, Robusta daha yüksek ka­fein içeriği ve sert profiliyle maliyet avantajı sağlar; bu nedenle karışım­larda, hazır kahvelerde ve endüst­riyel kullanımda daha yaygındır. Son dönemde fiyatlardaki gevşe­me beklentisi, Brezilya’da 66 mil­yon çuvalı aşan üretim projeksiyo­nu, Arabica’daki toparlanma ve Ro­busta üretimindeki artışla birlikte değerlendiriliyor. ICE vadeli işlem­ler piyasasında sertifikalı fiziksel stoklarının yeniden inşa edilmesi ve güçlü Brezilya hasadı beklentisi de fiyatlar üzerinde baskı oluşturu­yor. Bu tablo kahve piyasasında ya­şanan hareketin yönetişim krizin­den değil, klasik tarımsal döngüden kaynaklandığını gösteriyor.

Talep tarafında ise kahve görece daha dirençli. Lavazza ve Illy gibi markaların dengeli mesajları, kü­resel kahve toptancısı Ecom’un talebin korunduğuna dair de­ğerlendirmeleri, Çin’de son on yılda hızla artan tüke­tim ve Guangzhou’da planlanan kahve va­deli işlem kontratla­rı, kahvenin küresel ve finansallaşmış bir tüketim alış­kanlığına dönüş­tüğünü göste­riyor.

Starbu­cks da ABD’de mağaza sa­tışlarında al­tı çeyreklik düşüşün ar­dından 2025 sonunda ye­niden artış yakalayabildi. Çikolata tüke­timi daha hızlı geri çekilirken kahve tüketimi görece daha ya­vaş tepki veriyor. Artan maliyet bas­kısı ise zincirleri iki yönde hareket etme­ye zorluyor: ya harman oranlarını Robusta lehi­ne ayarlamak ya da kah­ve içeceklerini şe­ker, krema, aroma ve soğuk bazlı ürünlerle çeşitlendirmek. Böyle­ce sektör giderek çekirdekten çok “içecek platformu” mantığıyla ça­lışır hale geliyor.

Küresel fiyat makası

Kahve piyasasında ikinci önem­li dinamik Arabica ile Robusta ara­sındaki fiyat farkıdır. Arabica üre­timi daha uzun süren ve daha has­sas koşullar gerektiren bir türdür. Buna karşılık son yıllarda Viet­nam, Brezilya ve Endonezya’da hızla artan Robusta üretimi küre­sel arz kompozisyonunu belirgin biçimde değiştirdi.

ABD Tarım Bakanlığı’nın (US­DA) tahminlerine göre küresel kahve üretimi 2026 sezonunda yüzde 2 oranında artışla yaklaşık 178,8 milyon çuvala yükselecek. Artışın büyük kısmı Robusta üre­timinden geliyor. Aynı dönemde Arabica üretiminin yaklaşık yüzde 4,7 gerilemesi bekleniyor. Bu sa­yede Arabica arzı geçici anlamda daralsa bile fiyatların sınırsız yük­selmesini engelleyen bir denge un­suru ortaya çıkıyor. Aynı zamanda iki çekirdek türü arasındaki fiyat makasının tarihsel ortalamaların üzerinde kalmasıyla sonuçlanıyor.

ABD ve Brezilya piyasaları ara­sındaki Arabica fiyat farkı, küre­sel kahve ticaretindeki arz-talep dengesini ve ticaret akımlarını iz­lemek açısından önemli bir refe­rans niteliği taşıyor. Son dönem­de bu fiyat farkının daralması, pi­yasalarda önceki dönemde oluşan primlerin kademeli normalleştiği yönünde okunabilir.

Kahve şirketi mi, içecek platformu mu?

Son yıllarda kahve zincirlerinin stratejisinde de belirgin bir dönü­şüm yaşanıyor. Starbucks operas­yonlarını sadeleştirirken menü­sünü optimize ediyor ve sadakat programını yeniden yapılandırı­yor. Ama sektörün asıl büyüme alanı artık sıcak kahve değil.

Soğuk içecekler, kişiselleştirile­bilir ürünler, enerji bazlı içecekler ve gıda ekleri satışların önemli bö­lümünü oluşturuyor. ABD’de hızla büyüyen Dutch Bros zinciri bu dö­nüşümün en görünür örneklerin­den biri. Satışlarının büyük kısmı soğuk içecekler ve “karıştır-seç” tarzı kişiselleştirilmiş ürünlerden geliyor.

Bu nedenle kahve zincirleri ar­tık yalnızca çekirdek fiyatlarına bağlı bir modelle çalışmıyor. Kah­ve fiyatları oynasa bile gelir yapısı farklı içecek kategorileri sayesin­de dengelenebiliyor.

Stok döngüsü: Fiyat geçişkenliği zamanla çalışır

Kahve ve kakao piyasalarında fi­yat geçişkenliği çoğu zaman anlık gerçekleşmez; stok döngüsü üze­rinden gecikmeli çalışır. Yüksek fiyat dönemlerinde satın alınan pahalı çekirdek ve kakao stokları, emtia fiyatları gerilese bile tüke­tici fiyatlarının hemen düşmesini engelleyebilir. Bu nedenle vadeli piyasalarda fiyatlar geri çekilme­ye başlasa da raflardaki ürünlerin maliyet yapısı bir süre eski yüksek fiyatları yansıtacaktır.

Son dönemde hem kahve hem ka­kao vadeli fiyatlarında belirgin bir gevşeme görülmesine rağmen tü­ketici fiyatlarının ya da enflasyo­nun aynı hızla gerilememesi bü­yük ölçüde bu stok etkisinden kaynaklanıyor. Pahalı stoklar ka­demeli şekilde tükendikçe fiyat geçişkenliğinin hızlanması ve ni­hai ürün fiyatlarında daha be­lirgin bir gevşeme görülmesi beklenir. Bu durum emtia fi­yatları ile tüketici fiyatları arasında sıklıkla gözlenen zaman farkını açıklayan klasik bir stok döngüsüdür.

Türkiye etkisi: Algılara dolaylı cüzdana doğrudan

Türkiye’nin makro bilançosundan küresel gelişmeler okunabiliyor. TÜFE’de kakao ve çikolatanın ağırlığı yüzde 0,35, kahvenin ise yüzde 0,34. Toplam doğrudan etki yüzde 0,70 civarında. Ağırlık sınırlı görünse de fiyat artışları dikkat çekici: Geçen yıl kur stabilitesi ve dezenflasyon sürecine rağmen kakao ortalama yüzde 68,4, kahve yüzde 60,7 enflasyon kaydetti.

Kahve sık tüketilen bir ürün (sa­lient) olduğu için algı etkisi güçlü. Enflasyon eğiliminin manşetin iki katına yaklaşması tüketici psikolo­jisini zorladı. Kakao fiyatları küresel ölçekte daha erken çözülmeye baş­ladığı için 2024 sonunda yüzde 90’a çıkan yıllık artış Şubat itibarıyla yüz­de 44’e geriledi. Kahve tarafında ise geri çekilme daha geç başladı ve enflasyon halen yüzde 50 civarında. Küresel dengelenme devam eder­se yılın ilerleyen dönemlerinde kah­vede de kakaoya yakınsama görü­lebilir. Dış ticaret tarafı daha belirle­yici.

2021–2022 döneminde yaklaşık 1,2 milyar ABD doları olan ithalat fa­turası geçtiğimiz yıl 3,4 milyara çıktı. 2024 bilançosu ise 2 milyar tutarın­da. Fiyatlardaki mevcut gevşeme sürerse dış ticaret açığında 1 milyar dolara yakın bir iyileşme potansiyeli oluşabilir. Cari açığın son iki yılda 10– 25 milyar dolar bandında seyrettiği düşünüldüğünde, kahve ve kakao ticaretinin etkisi küçümsenemez.

Dolayısıyla kahve ve kakao fiyat­ları enflasyonda dolaylı bir algı ka­nalı oluştururken, dış ticarette doğ­rudan ve somut bir bilanço etkisi üretmektedir.

Yumuşak emtia grubunda yer alan kakao ve kahve birlikte okun­duğunda resim şu:

● Kakao: Talep elastik, fiyat şoku­na hızlı tepki veriyor; Batı Afrika fiyat mimarisi değişiyor; Ekvador yükseli­yor; volatilite “kalıcı” bir katman.

● Kahve: Talep daha dirençli, fa­kat şirket stratejileri “kahve oranı” ile oynuyor; Arabica–Robusta ayrımı bir maliyet ve marka savaşı; büyü­me giderek “içecek platformu”nda.

Bu yüzden önümüzdeki dönem­de “en kritik” izlenecek şeyler fiyat grafiğinden önce şunlar:

1 Batı Afrika tarla çıkış mekaniz­ması: Eesneklik kalıcı mı?

2 Ekvador’un kalite-kompozis­yonu ve ICE stok dinamiği

3 Çikolata ve kahvede formülas­yon trendi: Tüketici neyi “nor­mal” kabul etmeye başladı?

4 Zincirlerin gelir modeli: Kahve mi satıyorlar, “tatlı kafeinli içe­cek” mi?

Kısacası: Kakao ve kahve artık yal­nızca emtia değil; algoritması deği­şen bir tüketim ve fiyatlama düzeni­nin parçası. Kakao yönetişim mima­risini dönüştürürken, kahve şirket stratejileri üzerinden bir platforma evriliyor. Bu dönüşümle birlikte fi­yat artık yalnızca hava koşullarından değil; regülasyondan, finansman mimarisinden, formülasyon tercih­lerinden ve markaların ne sattığın­dan besleniyor. Yumuşak emtialar, tarımsal döngünün ötesinde davra­nış ve politika ekonomisinin alanına taşınıyor. Giusep­pe Tomasi di Lam­pedusa’nın “Leopar” kitabında tasvir ettiği gibi. Her şeyin aynı kal­ması için her şey de­ğişiyor. Ancak bu değişimin yaşan­dığı kısa süre alev alev geçerken geri­de uzun süreli bir kül bırakıyor.

-Login öncesi ana sayfada yer alan Hızlı Ödemeler/Referans Numarası ile Ödeme ve Login Sonrası Ödeme ve Borç İşlemleri/Referans Numarası ile Ödeme ekranlarından 9005 Adli Mahkeme Para Cezalarına ait ödeme işlemlerinizi gerçekleştirebilirsiniz.

Duyurulur.

Ailesi tarafından daha önce yapılan açıklamada, 78 yaşındaki Ortaylı’nın sağlık durumunun ağırlaştığı ve yoğun bakımda entübe edildiği duyurulmuştu. Tedavisi süren Ortaylı’dan acı haber geldi. Duayen tarihçi tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti.

'Türkiye tarih dâhisini yitirdi'

Türk tarih ilmini Türkiye'ye sevdiren ismin ölüm haberini Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu duyurdu. Sosyal medya hesabından açıklama yapan Memişoğlu, "Türkiye büyük bir değerini, bir tarih dâhisini yitirdi. Ülkemizin yetiştirdiği en müstesna değerlerden, kıymetli hocamız Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın vefatını büyük bir üzüntüyle öğrendim. Hocamıza Allah’tan rahmet; ailesine, öğrencilerine ve aziz milletimize başsağlığı diliyorum. Mekânı cennet, makamı âli olsun. Başımız sağ olsun" açıklamasını yaptı.

'İnsanlarla bir arada olma arzusu hiç azalmadı'

Ailesi tarafından yönetilen İlber Ortaylı'ya ait sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, "İlber Ortaylı’yı kaybettik. Ailemizin büyüğü İlber Ortaylı'yı 13 Mart 2026 gününde kaybettik. Uzun süren ve giderek karmaşıklaşan sağlık sorunlarına rağmen hayata duyduğu merakı, insanlarla bir arada olma arzusu hiç azalmadı ve gücü yettiğince bildiği gibi yaşadı. Okurları, öğrencileri ve sevenleri onu hiçbir akademisyene nasip olmayacak büyüklükte bir sevgi ve saygıyla sarmaladılar. Onun adına derin bir şükran duyuyoruz" ifadelerine yer verildi.

Açıklamada ayrıca cenaze programının daha sonra paylaşılacağı belirtildi.

'İlber Hoca çok iyi bir entelektüeldi'

İlber Ortaylı hakkında NTV canlı yayınında konuşan Dünya Gazetesi yazarı Prof. Dr. Deniz Ülke Kaynak, ünlü tarihçiyle yaşadığı anıları anlatarak Ortaylı’nın hem akademik hem de insani yönüne dikkat çekti.

Ortaylı ile uzun yıllar aynı ortamda bulunma fırsatı yakaladığını belirten Kaynak, “Ben de hocanın yakın çalışma ortamında bulunmuş insanlardan biriyim. Hayatımda onunla beraber çalışmış olabilmek, seyahat edebilmek, konferanslarda aynı sahneyi paylaşabilmek büyük bir fırsattı” dedi.

Ortaylı’nın yalnızca bir tarihçi olmadığını vurgulayan Kaynak, “Tarihçilerin kutbu derler Halil İnalcık Hoca’ya. Onu devralmıştı İlber Hoca. Hakikaten bir kutup yıldızı niteliğindeydi, yön gösteren bilgisiyle hepimizi besleyen bir insandı” ifadelerini kullandı.

Ortaylı’nın geniş bir kültüre sahip olduğunu dile getiren Kaynak, “Ama sadece tarihçi değildi hoca. Hem çok iyi bir entelektüeldi; resmi de bilirdi, müziği de bilirdi, sporu da bilirdi. Romanı, edebiyatı bilirdi. Her şeyi bilirdi ve bunları harmanlayarak anlatabildiği için büyük bir tarihçiydi” diye konuştu.

'Hayattan zevk almasını bilirdi'

Kaynak, Ortaylı’nın kişiliğine de değinerek, “İnsanlar ondan çekinirlerdi ama çok matrak bir insandı. Çok neşeliydi, hayattan zevk almasını çok iyi bilirdi” dedi.

Birlikte yaşadıkları anılardan da söz eden Kaynak, “Moskova’da bana metroyu her durakta inerek anlatmıştı. İspanya’da, Amsterdam’da birlikte gezdik. Sevdiği insanlarla küçük gruplar oluşturup bizi büyük kalabalıklardan kaçırırdı” ifadelerini kullandı.

Ortaylı’nın son dönemlerinde sağlık sorunlarına rağmen etkinliklere katılmaya devam ettiğini belirten Kaynak, “Çok rahatsız olmasına rağmen son dönemlerinde yine sahnelerde konuşmalar yaptık, sohbetler ettik. Zor zamanlarda hemen arar, moral verirdi” dedi.

Kaynak, Ortaylı’nın vefatının büyük bir kayıp olduğunu belirterek, “Ben çok sevdiğim bir dostumu kaybettim ama Türkiye açısından da çok büyük bir değer kaybı olduğunu düşünüyorum” değerlendirmesinde bulundu.

İLBER ORTAYLI KİMDİR?

İlber Ortaylı, 21 Mayıs 1947’de Avusturya’nın Bregenz kentinde doğdu. Kırım Tatarı kökenli bir aileye mensup olan Ortaylı, iki yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye’ye yerleşti.

İlk ve orta öğrenimini İstanbul Avusturya Lisesi’nde tamamlayan Ortaylı, lise eğitimine Ankara Atatürk Lisesi’nde devam ederek buradan mezun oldu.

Çok dilli bir ailede yetişen Ortaylı, çocukluk döneminden itibaren Türkçe, Almanca ve Rusça konuşulan bir ortamda büyüdü.

1970 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nü bitiren Ortaylı, akademik kariyerine de bu dönemde adım attı.

Eğitim sürecinde Türkiye’nin önde gelen akademisyenlerinden Halil İnalcık, Şerif Mardin ve Mümtaz Soysal’ın öğrencisi oldu.

Yüksek lisansını Chicago Üniversitesi’nde tamamlayan Ortaylı, “Tanzimat Sonrası Mahallî İdareler” başlıklı çalışmasıyla 1974’te doktor unvanını aldı.

Akademik yaşamı boyunca Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma ve Oxford gibi birçok şehirde dersler verdi ve konferanslara katıldı.

1989 yılında Türkiye’ye dönen Ortaylı, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde uzun süre öğretim üyeliği yaptı. Daha sonraki yıllarda Galatasaray Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi’nde de akademik görevler üstlendi.

2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi Müdürlüğü görevine getirilen Ortaylı, yaklaşık yedi yıl bu görevde kaldı. 2012’de ise yaş haddinden dolayı görevinden ayrıldı.

Akademik çalışmalarının yanı sıra televizyon programlarıyla da geniş kitlelere ulaşan Ortaylı, tarih bilgisini farklı platformlarda izleyicilerle paylaştı.

Ayrıca uzun yıllar boyunca çeşitli gazete ve tarih dergilerinde köşe yazıları kaleme aldı.

İlber Ortaylı’nın Ayşe Özdolay ile yaptığı evlilikten bir kızı bulunuyor. 27 Mart 1982’de dünyaya gelen kızının adı Tuna Ortaylı Kazıcı’dır.

Dünya

Bayram hazırlıklarının başlamasıyla birlikte tüketici talebi farklı ürün gruplarında yoğunlaşırken, özellikle şekerleme, çikolata ve çeşitli ikramlıkların yanı sıra giyim, ayakkabı ve aksesuar kategorilerinde de hareketlilik gözleniyor.

Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği (ETİD) Başkanı Hakan Çevikoğlu, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, ocak ayından itibaren kampanya dönemlerinin başlamasıyla e-ticaret platformlarında ve perakende tarafında hem işlem hacmi hem de kullanıcı etkileşiminde belirgin bir artış yaşandığını söyledi.

Yılın ilk çeyreğinde kampanya dönemlerinin Ramazan ayı ile aynı zamana denk gelmesinin talebi daha da güçlendirdiğini belirten Çevikoğlu, "Bu noktada ramazan ayı ve Ramazan Bayramı dönemi her yıl olduğu gibi bu yıl da e-ticaret sektöründe önemli bir alışveriş hareketliliği yaratıyor." dedi.

Çevikoğlu, tüketicilerin bayram hazırlıklarını hızlı ve pratik şekilde tamamlamak amacıyla çevrim içi platformlara daha fazla yöneldiğine dikkati çekerek, "Bu çerçevede, yılın ilk çeyreğinde kampanya dönemleri ile ramazan ayının aynı zaman dilimine denk gelmesinin etkisiyle mart ayında e-ticaret hacminin 400 milyar liranın üzerine çıkmasını bekliyoruz. Bu dönem yalnızca kısa vadeli bir satış ivmesi yaratmakla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda sektörün ilk çeyrek performansını şekillendiren ve yılın geri kalanına ilişkin tüketici eğilimlerini okumaya imkan tanıyan stratejik bir dönem olarak öne çıkıyor" ifadelerini kullandı.

Ramazan sofralarının ürünleri öne çıktı

Ramazan döneminde online alışverişlerde en fazla talep gören ürünlerin başında gıda kategorisinin geldiğini aktaran Çevikoğlu, özellikle hurma çeşitleri, kuruyemiş, bakliyat, un ve şeker gibi temel gıda ürünlerinin tüketiciler tarafından yoğun ilgi gördüğünü belirtti.

İftar ve sahur hazırlıklarının artmasıyla küçük mutfak aletleri ile züccaciye ürünlerinde de satışların yükseldiğini ifade eden Çevikoğlu, bayramın yaklaşmasıyla birlikte alışveriş eğilimlerinin farklı kategorilere yöneldiğini kaydetti.

Bayram ziyaretleri ve hediyeleşme geleneğinin etkisiyle şekerleme, çikolata ve çeşitli ikramlık ürünlere olan talebin arttığını vurgulayan Çevikoğlu, giyim, ayakkabı ve aksesuar kategorilerinde de bayram hazırlıkları nedeniyle dikkat çekici bir hareketlilik yaşandığını dile getirdi.

Ortalama sepet tutarı 3-5 bin lira arasında değişiyor

ETİD Başkanı Çevikoğlu, bayram döneminde tüketicilerin aynı sipariş içinde hem gıda ürünlerini hem de bayramlık ihtiyaçlarını karşılamayı tercih ettiğini, bu durumun online alışverişlerde sepet tutarlarının dönemsel olarak yükselmesine yol açtığını söyledi.

Bayram yaklaştıkça giyim, moda ve hediyelik ürünlerin alışverişlere eklenmesinin sepet büyüklüğünü artırdığını ifade eden Çevikoğlu, bu süreçte ortalama sepet tutarının yaklaşık 3-5 bin lira arasında değiştiğini belirtti.

Online alışverişte güvenlik uyarısı

Çevrim içi alışveriş yapacak tüketicilere güvenlik konusunda da uyarılarda bulunan Çevikoğlu, alışveriş yapılacak sitenin güvenilir olup olmadığının mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini vurguladı.

Çevikoğlu, "Bu kapsamda internet sitesinin, Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan ve belirli güvenlik ile şeffaflık kriterlerini karşılayan e-ticaret sitelerine verilen Güven Damgası'na sahip olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Bu sertifika, tüketiciler açısından güvenli alışveriş için önemli bir göstergedir. Ayrıca alışveriş yapılacak sitenin alan adı ve uzantısının dikkatlice incelenmesi sahte veya taklit sitelerden kaynaklanabilecek mağduriyetlerin önüne geçilmesine yardımcı olur. Ödeme aşamasında SSL sertifikasının bulunup bulunmadığına dikkat edilmesi ve mümkünse 3D Secure gibi ek güvenlik adımları kullanılan ödeme yöntemlerinin tercih edilmesi güvenli alışveriş açısından önemli. Satıcıya ait iletişim bilgilerinin ve müşteri hizmetleri destek kanallarının açıkça sunulması da platformun güvenilirliğini değerlendirmek açısından dikkate alınmalı. Ek olarak, çevrim içi ödeme yapmak istemeyen tüketiciler için kapıda ödeme seçeneği de alternatif ve güvenli bir yöntem sunmaktadır." değerlendirmesinde bulundu.

Dünya

Bayraktar Çarşamba günü Filyos’ta Türkiye’nin denizdeki enerji filosuna yeni katılan Yıldırım sondaj gemisinde Bloomberg’le gerçekleştirdiği mülakatta, Türkiye’nin kendisine sunulacak teklif üzerinden bir “müzakere süreci yürütmeyi planladığını” kaydetti.

Bayraktar, “Teklif, bize işin rengini açıklasın. Müzakere başlar, neticeye gelebilecek bir müzakere olur. Ya da taraflar hiç baştan yürüyecek bir yer bulamayabilirler. Bu onu sağlaması açısından önemli” diye konuştu.

Fransa ile SMR mutabakatı

Türkiye’nin nükleer enerji konusundaki bir diğer gündem maddesi de küçük modüler reaktörler. Bu konuda ABD ile bir süredir müzakereler yürütülüyor. Bakan Bayraktar, bu konunun salı günü gerçekleştirdiği Fransa ziyaretinde de gündeme geldiğini söylerken, “Fransa’da EDF’le (Electricite de France SA) görüştük. Görüşmemizde masadaki konulardan bir tanesi aynı zamanda SMR’di” dedi. Bayraktar, Fransa ile bu konuda bir mutabakat zaptının imzalanabileceğini kaydetti.

Bayraktar Fransa ziyaretinde Ukrayna Başbakanı Yulia Svyrydenko ile de bir görüşme gerçekleştirmişti. Bayraktar, görüşmede Ukrayna’nın talebine yanıt olarak yüzer depolama ve yeniden gazlaştırma ünitesi (FSRU) hizmetleri sunmayı teklif ettiğini de söyledi. Bayraktar, “Biz de dedik ki işte burada FSRU tesislerimiz var, gazı enerjiyi getirebilirsiniz. Biz de size bulabiliriz, birlikte alabiliriz. Ortak satın alma (joint procurement) yapıp o gazı sıvı halden gazlaştırarak boru hattına koyup Ukrayna’ya gönderebiliriz” değerlendirmesini yaptı. Bayraktar, bunun yanında Türkiye’den Avrupa’ya uzanan hattın kapasitesinin artırılması konusunda bir yatırım yapılması gerektiğini vurguladı.

ABD ile “stratejik enerji planı” iddiası...

Türkiye’nin ABD ile enerji alanında artan işbirliklerine de değinen Bayraktar, devlet petrol şirketi TPAO ve gaz şirketi Botaş’ın ortaklıklarını “kapsamlı bir işbirliğine” dönüştürmek için ABD’de bir arama sahası alabileceklerini söyledi.

Türkiye’nin ABD ile 150 milyar metreküpün üzerinde uzun dönemli doğal gaz alımı ve Diyarbakır’da konvansiyonel olmayan petrol ve gaz arama anlaşması imzaladığını anımsatan Bayraktar, Libya, Suriye, Irak ve Kazakistan gibi üçüncü ülkelerde de işbirliklerinin gündeme geleceğini söyledi.

Geçtiğimiz haftalarda Türkiye ile ABD’nin temmuz ayında Ankara’da gerçekleştirilecek NATO zirvesinde 500 milyar dolar değerinde bir “stratejik enerji planı” üzerinde çalıştığı iddiası gündeme gelmişti. Bayraktar bu konuda, “Spekülatif rakamlar bende yok. Fiili olarak imzaladığımız anlaşma en az 50 milyar dolar. Ancak bu dediğim projelerin hepsi çok büyük potansiyeli olan ve bahsedilen rakamlara gidebilecek şeyler açıkçası. Ümit ediyorum ki biz bunları gerçekleştiririz” dedi.

Bloomberg HT

Bir iftar programında basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Uraloğlu, otoyol ve köprülerin özelleştirileceğine dair ortaya atılan iddialara açıklık getirdi.

"Bütçeden yük çıkmamasını planlıyoruz"

Yolların zamanla bakım gerektirdiğine dikkat çeken Uraloğlu, “Yollarda rutinde 10 yılda bir hafif 20 yılda bir de ağır bakım yapmak gerekir. Gerek otoyollarda gerekse de bir kısım yollarda artık ağır bakımlar da yapmaya başladık. Bu da bizim bütçemize ciddi maliyetler getiriyor. Dolayısıyla biz burada acaba bunu belli dönemlik bir işletme hakkını verip bu yapımları işletmeciye yükleyerek bütçeden bir yük çıkmasını engelleyebilir miyiz, artı üzerine de ne kadar bir para alabiliriz diye bunun bir çalışmasını yaptırıyoruz, oraların satılması zaten söz konusu değil” ifadelerini kullandı.

Dünya

Buna göre, geçen ay yüzde 1,89 olan mart ayı TÜFE artışı beklentisi, bu anket döneminde yüzde 2,18'e çıktı. Cari yıl sonu TÜFE artışı beklentisi ise yüzde 24,11'den 25,38'e yükseldi.

TÜFE'de artış beklentisi 12 ay sonrası için yüzde 22,10'dan 22,17'ye, 24 ay sonrası için ise yüzde 17,11'den 17,30'a çıktı.

Katılımcıların yıl sonu dolar/TL beklentisi 51,0933'ten 50,9685'e inerken 12 ay sonrası dolar/TL beklentisi ise 52,3945'ten 52,6965'e yükseldi.

Bir önceki anket döneminde 26,3 milyar dolar olan yıl sonu cari işlemler açığı beklentisi, bu dönemde 31,6 milyar dolara, gelecek yıl için de 29,9 milyar dolardan 32,3 milyar dolara çıktı.

Cari yıl için büyüme beklentisi yüzde 3,8'e geriledi

Ankette cari yıl için gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) artış beklentisi yüzde 3,9'dan 3,8'e inerken gelecek yıl için yüzde 4,3 olarak korundu.

Martta TCMB'nin politika faizine ilişkin gelecek ilk toplantı beklentisi yüzde 37, ikinci toplantı beklentisi yüzde 36,41 ve üçüncü toplantı beklentisi ise yüzde 35,31 oldu.

12 ay sonrası için politika faizi beklentisi ise yüzde 28,48'e çıktı.

Dünya

Eşel mobil sonrası yeni zam benzinde 52 kuruş olarak yansıdı. Benzinin litre fiyatı 13 Mart tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 60,87 TL oldu.

Motorin tarafında ise zam 84 kuruş oldu. Son zamla birlikte motorinin litre fiyatı 64,93 TL olarak kaydedildi.

Bloomberg HT

Kurum, son beş yılda yapılan incelemeler sonucunda iptal edilen emeklilik sayısının 12 bin 209 olduğunu bildirirken gündemdeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını açıkladı.

SGK'nın sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, basında yer alan söz konusu iddialara ilişkin kamuoyunu bilgilendirme ihtiyacı doğduğu belirtildi.

Yapılan denetim ve incelemeler sonucunda 560 bin 540 kişi sahte sigortalı olarak tespit edildiği ancak son 5 yılda toplam 12 bin 209 kişinin emekliliğinin iptal edildiği açıklandı.

SGK tarafından yapılan açıklama şu şekilde:

"Bazı basın organlarında yer alan “Son 5 yılda 650 bin kişinin emekliliği iptal edildi” iddiası gerçeği yansıtmamaktadır. Bu nedenle kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla açıklama yapma gereği duyulmuştur.

2021-2025 yılları arasında Sosyal Güvenlik Kurumumuz tarafından yapılan yoğun denetim ve incelemeler sonucu 560 bin 540 kişi sahte sigortalı olarak tespit edilmiştir. Belirtilen rakam, yalnızca sahte sigortalı olarak bildirilen kişi sayısını ifade etmekte olup, emeklilik iptallerine ilişkin bir veri niteliği taşımamaktadır.

Yapılan bu incelemelerin sonucunda toplam 12 bin 209 kişinin emekliliği iptal edilmiştir.

• 4-a (SSK) kapsamında 9 bin 304 kişinin emekliliği iptal edilmiştir.
• 4-b (Bağ-Kur) kapsamında 2 bin 905 kişinin emekliliği iptal edilmiştir.

Doğru bilgi için sosyal medya hesaplarımız ve internet sitemiz üzerinden yapılan açıklamaların dikkate alınması önem arz etmektedir. Kamuoyuna saygıyla duyurulur."

Dünya

Bu yılın ocak-şubat döneminde geçen yılın aynı dönemine göre, ilk el konut satış sayısı yüzde 2 artarak 71 bin 854'e yükselirken ikinci el konut satış sayısı ise değişim göstermeyerek 164 bin 175 oldu. Böylece söz konusu dönemde satılan toplam konut sayısı, 2025'in aynı dönemine göre yüzde 0,6 artışla 236 bin 29 olarak kayıtlara geçti.

İpotekli satışlar arttı

Türkiye genelinde ipotekli konut satışları, şubat ayında geçen yılın aynı ayına göre, yüzde 42,3 artarak 25 bin 35 olarak hesaplandı.

Diğer konut satışları ise söz konusu dönemde yüzde 0,5 azalarak 99 bin 514 olarak gerçekleşti. Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 20,1, diğer satışların payı yüzde 79,9 oldu.

Ocak-şubat döneminde ipotekli konut satışı, yüzde 29 artışla 45 bin 298'e çıktı. Bu yılın iki aylık döneminde diğer konut satışları, yüzde 4,4 azalışla 190 bin 731'e geriledi.

Takvim etkilerinden arındırılmış serilerde 2025'in aynı ayına göre ilk el konut satışları, yüzde 5,8, ikinci el konut satışları yüzde 5,9 arttı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde ise bir önceki aya göre ilk el konut satışları yüzde 0,2 azalırken ikinci el konut satışları yüzde 2,9 artış gösterdi.

Yabancılara 1506 konut satıldı

Yabancılara yapılan konut satışları, şubat ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,9 azalarak 1506 oldu. Şubat ayında toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı, yüzde 1,2 olarak gerçekleşti.

Ocak-Şubat döneminde yabancılara yapılan konut satışları, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,1 azalışla 2 bin 812 oldu.

Geçen ay ülke uyruklarına göre en fazla konut satışı, sırasıyla 191 ile Rusya, 131 ile İran ve 106 ile Irak vatandaşlarına yapıldı.

Ekonomim

Rekabet Kurumu tarafından yapılan açıklamadaki, özellikle “tarafsızlık ve bağımsızlık ilkelerinin korunarak finansal ekosistemin bütünlüğünün güvence altına alınması gereğine” dikkat çekilmesi, bağımsız denetim faaliyetlerinin soruşturma kapsamına alındığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu çerçevede yapılan incelemeler sonucunda toplam 65 teşebbüs ve kuruluşu kapsayan bir soruşturma başlatıldığı açıklanmıştır. Soruşturma kapsamında fiyat tespiti, müşteri paylaşımı, çalışan ayartmama anlaşmaları ve rekabeti sınırlayıcı bilgi değişimi gibi iddiaların araştırılacağı ifade edilmiştir. Ancak Kurum, soruşturma açılmasının ilgili kuruluşların kanunu ihlal ettiği anlamına gelmediğini de özellikle belirtmiştir.

MESLEK PİYASASINDA YOĞUNLAŞMA SORUNU

Meslek çevrelerinde mali müşavirlik ve denetim piyasasında pastanın büyük bölümünün birkaç büyük yapı tarafından kontrol edildiği hep dillendirilmektedir. Sıklıkla dile getirilen görüşe göre, bu alanda üç veya dört büyük yapı toplam iş hacminin yaklaşık yüzde yetmiş beşini kontrol etmektedir. Rekabet Kurumu’nun soruşturma kapsamında ise ikisi meslek örgütü toplam 65 teşebbüs ve kuruluşu incelemeye alması, bu yoğunlaşmanın boyutuna ilişkin tartışmaları daha da görünür hale getirmiştir.

Ancak meslekte rekabeti bozan temel yapısal sorun yalnızca piyasa davranışları değildir. Sorunun kökünde bizzat meslek mevzuatının kendisi bulunmaktadır. Özellikle şirketleşme modeline izin verilmiş olması, meslek içinde tekelleşme eğilimlerini güçlendiren bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.

MESLEĞİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE ANAYASAL SÜREÇ

Mali müşavirlik mesleği ilk kez 1985 yılında üç maddelik bir düzenleme ile vergi sistemine girmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na eklenen hükümlerle meslek tanımlanmış ancak düzenlemenin önemli bölümü Bakanlar Kurulu’na bırakılmıştır. Bunun üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 81 üyesi Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuş ve Yüksek Mahkeme, 19.03.1987 tarih E:1986/5, K: 1987/7 sayılı kararıyla söz konusu hükümleri iptal etmiştir. Bu karar, her ne kadar ilk düzenlemeyi ortadan kaldırmış olsa da daha sonra yürürlüğe girecek olan 3568 sayılı Meslek Kanunu’nun şekillenmesinde Anayasa Mahkemesi kararındaki gerekçeler belirleyici rol oynamıştır.

3568 SAYILI KANUN VE ŞİRKETLEŞME MODELİNİN ORTAYA ÇIKIŞI

1989 yılında yürürlüğe giren 3568 sayılı Kanun ile meslek kurumsal bir çerçeveye kavuşmuştur. Ancak ilk hazırlık çalışmalarında şirketleşme modelinin bulunmadığı bilinmektedir. Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan ilk taslaklarda bu düzenleme yer almamaktadır. Daha sonra meslek çevrelerinden gelen talepler doğrultusunda yasaya girdiği ifade edilmektedir. Bugün yaşanan yapısal sorunların önemli bir bölümü de tam olarak bu noktada ortaya çıkmaktadır.

AVUKATLIK MESLEĞİ İLE KARŞILAŞTIRMALI DEĞERLENDİRME

Mali müşavirlik mesleği özünde sermaye değil, şahsi bilgi ve uzmanlığa dayanan bir faaliyettir. Avukatlık mesleği ile benzer bir karakter taşır. Avukatlık mesleğinin kökeni 19. yüzyıla kadar uzanmakta ve 1876’dan itibaren yasal bir çerçeveye sahiptir. Buna rağmen avukatlık mesleğinde sermaye şirketi modeline geçilmemiştir. Zaman zaman bu alanda çeşitli yasal çalışmalar başlatılmışsa da özellikle meslek örgütü tarafından kabul edilmediği için yasaya dönüşmemiştir. Avukatlık Kanunu madde 44/b’ye göre, avukatlık ortaklıkları kurulabilmekte, ancak bunlar sermaye şirketi değil şahıs ortaklığı niteliğindedir. Bu nedenle mesleğin doğası korunmakta ve belli yapılar üzerinde aşırı yoğunlaşma oluşmamaktadır.

SERMAYE ŞİRKETİ MODELİNİN PİYASA ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Mali müşavirlik alanında ise sermaye şirketi modelinin benimsenmesi farklı bir sonuç doğurmuştur. Sermaye şirketleri hem teorik olarak hem de pratikte sınırsız süre yaşayabilen yapılardır. Meslek mensupları ise bilgi, sağlık ve yaş gibi doğal sınırlamalar nedeniyle belirli bir süre sonra piyasadan çekilir. Bu durum, sermaye şirketlerinin zaman içinde müşteri portföylerini sürekli büyütmesine ve piyasa paylarını artırmasına imkân vermektedir. Böylece görünüşte meslek mensuplarının ortak olduğu şirketler fiilen büyük sermaye yapıları haline gelebilmektedir.

Bu yapı aynı zamanda mesleğin bağımsızlık karakterini de tartışmalı hale getirmektedir. Zira şirket büyüdükçe müşteri portföyü genişlemekte ve mesleki hizmetlerin önemli bölümü sınırlı sayıdaki büyük kuruluşların elinde toplanmaktadır. Böyle bir tablo uzun vadede kamu otoritesinin yanında adeta paralel bir mali denetim yapısının oluşmasına dahi yol açabilecek potansiyel taşımaktadır

MALİ MÜŞAVİRLİK İLE BAĞIMSIZ DENETİMİN FONKSİYONEL AYRIMI

Nitekim Rekabet Kurumu açıklamasında da vurgulandığı üzere meslek alanında iki temel faaliyet bulunmaktadır: Bağımsız denetim ve mali müşavirlik hizmetleri. Bağımsız denetim ağırlıklı olarak yatırımcılara, kredi verenlere ve diğer üçüncü kişilere yönelik bir faaliyettir. Buna karşılık mali müşavirlik ve özellikle vergi beyannamelerinin düzenlenmesi ile tasdik işlemleri doğrudan devlete yönelik hizmetlerdir. Bu nedenle ideal olan meslekte şirketleşme modelinin tümüyle yeniden değerlendirilmesidir. Ancak bu mümkün olmasa dahi, en azından devlete yönelik mali müşavirlik ve tasdik faaliyetleri bakımından şirketleşme uygulamasından vazgeçilmesi, mali sistemin sağlıklı işleyişi ve kamu otoritesinin kurumsal dengesi açısından ciddi biçimde düşünülmesi gereken bir konudur

Meslek mensubunun ömrü sınırlı, sermaye şirketinin ömrü ise sınırsızdır; bu nedenle şirketleşme modeli bireysel meslek mensubuna değil, zamanla gerçek sahipliği belirsizleşen ve müşterileri bünyesinde toplayarak piyasayı kontrol eden yapılara hizmet eder.

MESLEK ÖRGÜTLERİNİN ROLÜ VE REKABET DENGELERİ

Öte yandan soruşturma kapsamında iki meslek örgütünün de yer alması dikkat çekicidir: İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası ile Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB).

Meslek yasasının odalara verdiği bazı yetkiler, özellikle disiplin süreçlerinde alınan kararların rekabet dengeleri üzerinde etkiler doğurmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle meslek örgütlerinin yönetim yapıları, görev süreleri ve konuları yönünde de yeni düzenlemelerin tartışılması kaçınılmaz görünmektedir.
Odatv.com

Bu düzenlemeler arasında çocukların korunması ve aile bütünlüğünün desteklenmesi amacıyla çalışma hayatına ilişkin düzenlemeler de bulunmaktadır.

Bu çerçevede, kamu ve özel sektörde çalışan kadınlar için doğum sonrası izin süreleri uzatılmakta, babalık, evlat edinme ve koruyucu aile izinleri yönünden yeknesak ve güçlendirici düzenlemeler yapılması öngörülmektedir.

1- Doğum sonrası izin süresi

4857 sayılı İş Kanunu'nun 74’üncü maddesine göre, mevcut durumda analık halinde kadın işçilerin doğumdan önce ve doğumdan sonra kullanabilecekleri izin süreleri aşağıdaki şekildedir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 74’üncü maddesinde yapılması öngörülen değişikliğe göre doğumdan sonra 8 hafta olan izin süresi 16 haftaya, toplam 16 haftalık izin süresi ise tekil gebelikte 24 haftaya, çoğul gebelikte 26 haftaya çıkarılacaktır.

2- Doğum öncesinde çalışılabilecek süre

Mevcutta, kadın işçiler sağlık durumlarının uygun olması ve talep etmeleri halinde doktor onayı ile doğumdan önceki 3 haftaya kadar çalışabilmektedir. Yapılması öngörülen düzenlemeye göre, doğum öncesindeki çalışılabilecek süre 2 haftaya indirilmektedir.

Dolayısıyla, düzenlemelerin yürürlüğe girmesi sonrasında kadın işçiler sağlık durumlarının uygun olması ve talep etmeleri halinde doktor onayı ile doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışabilecekler ve bu durumda kadın işçilerin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenecektir.

3-Babalık izin süresi

4857 sayılı Kanunun Ek-2.maddesinin birinci fıkrasında yapılması öngörülen değişiklikle, işçiye eşinin doğum yapması hâlinde verilen 5 günlük ücretli izin süresinin 10 güne çıkarılması öngörülmektedir.

Ayrıca, bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiler, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra istekleri üzerine 10 gün ücretsiz izin kullanabileceklerdir.

4- Doğum sonrası SGK geçici iş göremezlik ödeneği süresi

Mevcut durumda, kadın sigortalılar analık halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki 8’er haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki 8 haftalık süreye 2 haftalık süre ilâve edilerek çalışmadıkları her gün için SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği alabilmektedir.

Doğumdan sonraki analık izni sürelerinin artırılmasına ilişkin 4857 sayılı İş Kanununda yukarıda belirtilen değişikliklere uyum sağlamak için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 15 ve 18. Maddesinde de düzenleme yapılarak geçici iş göremezlik ödeneği alınabilecek sürelerin artırılması öngörülmektedir.

5) Koruyucu ailede eşlerden birinin SGK isteğe bağlı sigorta priminin Devlet tarafından karşılanması

Devlet korumasındaki çocukların aile ortamında büyümelerini sağlamak, bireysel gelişimlerini desteklemek ve topluma sağlıklı bireyler olarak kazandırılmalarını temin etmek açısından büyük önem taşıyan koruyucu aile sosyal hizmet modeline daha fazla ailenin katılımının teşvik edilmesi amacıyla sosyal güvencesi olmayan koruyucu ailelerin SGK isteğe bağlı sigorta prim ödemelerinin Devlet tarafından karşılanması öngörülmektedir.

Buna göre, Kanun Teklifi ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 23.maddesinin 1.fıkrasından sonra gelmek üzere eklenmesi öngörülen düzenlemeye göre;

Koruyucu aile sözleşmesi devam eden koruyucu ailelerde eşlerden birinin, sigortalı olarak ay içerisinde otuz günden az çalışması ya da tam gün çalışmaması sebebiyle isteğe bağlı sigortalı olanlar hariç olmak üzere;

Sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak isteğe bağlı sigortalılık veya iştirakçilik kapsamında ödediği primin, 5510 sayılı Kanunun 82.maddesi uyarınca belirlenen prime esas kazanç günlük alt sınırı üzerinden hesaplanacak tutarının, ödeme belgesinin ibrazı halinde aylık ödemelere ilave edilmek suretiyle Devlet tarafından karşılanacak, ödeme yapılan kişilerin eşlerinin vefatı halinde de isteğe bağlı sigorta primlerinin karşılanmasına devam edilecektir.

İstihdamı Koruma Destek Programı kapsamında, imalat sektöründe faaliyet göstermekle birlikte 2025/Kasım ve Aralık aylarına ait ortalama prim gün sayısını 2026 yılında korumuş olan işletmelere, geri ödemesiz “performans desteği” veya “finansman desteği” sağlanacaktır.

Ancak aynı işletme, performans ve finansman desteklerinin sadece birinden yararlanabilecektir.

İstihdamın korunması

İstihdamın korunmuş sayılabilmesi için imalat sektöründe faaliyet gösteren işverenlerin 1/1/2026 ila 31/12/2026 tarihleri arasında muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirdikleri sigortalıların prim gün sayılarının 2025/Kasım-Aralık ayları için bildirilmiş olan prim gün sayılarının ortalamasına eşit veya üzerinde olması gerekiyor.

Ayrıca, 2026/Ocak ila Aralık aylarının bazılarında sigortalıların prim gün sayısı 2025/Kasım-Aralık ayı ortalamasının altında kalsa bile ödeme talep edilen aya kadar SGK’ya verilen muhtasar ve prim hizmet beyannamelerindeki ortalama aylık prim gün sayısının, 2025/Kasım-Aralık döneminin ortalamasına eşit veya üzerinde olması durumunda da bu dönemdeki tüm aylarda istihdam seviyesi korunmuş sayılacaktır.

Ortalama prim gün sayısının hesabında ortalamanın küsuratlı çıkması durumunda virgülden sonrası kesirler dikkate alınmayacaktır.

Programdan yararlanma koşulları

İşletmenin;

Merkez veya şube; ana veya yan faaliyet NACE Kodunun “C – İmalat “ başlığı altında yer alması,

İşletme beyanının güncel olması,

Türk Ticaret Kanunu’nda tanımlı gerçek veya tüzel kişi statüsünde olması,

2025/Kasım ve Aralık ayına ilişkin SGK’ya verilmiş muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde prim gün sayısının ortalamasının 0 (sıfır) olmaması

Gerekiyor. Haliyle imalat sektöründe faaliyet göstermekle birlikte 2025/Kasım ve Aralık aylarında sigortalı çalıştırmamış işletmeler ile 1/1/2026 sonrasında faaliyete geçen işletmeler bu desteklerden yararlanamayacaklardır.

Performans desteği

Performans desteğinden, KOBİ veya Büyük işletmeler yararlanabilecektir.

Ayrıca performans desteğinden yararlanabilmek için yukarıda belirtilen şartların yanı sıra işletmenin NACE Kodunun 13- Tekstil Ürünlerinin İmalatı, 14- Giyim Eşyalarının İmalatı, 15- Diğer malzemelerden deri ve ilgili ürünlerin imalatı, 31- Mobilya İmalatı, 32.99.02- Kot vb. baskı düğmeleri, çıtçıtlar, düğmeler, fermuarlar vb. imalatı (düğme formları ve fermuar parçaları dahil) yer alması gerekiyor.

NACE kodu, performans desteğine uygun olan ve 2025/Kasım - Aralık ayı ortalama istihdamı korumuş olan işletmelere, istihdamı korudukları aylar yönünden 30 prim gün sayısı başına 3.500 TL performans desteği sağlanacaktır.

Örneğin 13.20.16- Pamuklu dokuma kumaş imalatı NACE kodunda faaliyet gösteren ve 2025/Kasım- Aralık ayı prim gün sayısı ortalaması 350 olan bir işletmenin 2026/Ocak ayındaki prim gün sayısının 375 gün olduğu düşünüldüğünde, istihdamı korumuş olması nedeniyle her 30 gün için 3.500 TL destek sağlanacağından bu işletme 2026/Ocak ayına münhasıran;

360/30 = 12 12 X 3.500 = 42.000,00 TL tutarında desteklenecektir.

Kredi kullanan işletmelere verilecek finansman desteği

Finansman desteğinden yalnızca KOBİ’ler yararlanabilecektir. Ayrıca finansman desteğinden yararlanabilmek için işletmenin NACE Kodu; Kısım C – İmalat başlığı altında yer almakla birlikte, performans desteği kapsamında yer almayan sektörlerde faaliyet göstermesi gerekir.

İşletme başına sağlanabilecek finansman desteği tutarı, azami 6 (altı) ay anapara ödemesiz ve azami 36 (otuz altı) aya kadar vadeli kredi kullan bir işletme için 10 destek puanına karşılık gelen tutar ile sınırlıdır. Bu çerçevede 36 ay süreli 10.000.000 TL kredi kullanan bir KOBİ için 36 aylık süre zarfında sağlanacak finansman desteğinin toplam tutarı 1.843.425,05 TL olacaktır.

Krediye erişim

KOSGEB tarafından desteklenen ve imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmeler program kapsamında kredi kullanabilecekledir.

Program kapsamında kullanılabilecek kredi tutarı, işletmenin 2025 yılı Kasım ve Aralık aylarındaki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde beyan edilen işyeri bazında prime esas kazanç toplam tutarının aylık ortalamasını geçmeyecek şekilde ve azami işletme başına 50.000.000 TL olarak belirlenir.

Kredi kullanımı 2026 yılı Haziran ayı sonuna kadar gerçekleşmelidir.

Program kapsamında kredi kullanan işletmelerin kefalet kuruluşlarından kefalet kullanmaları sağlanır.

Başvuru ve destek ödemeleri

İşletmelerin İstihdamı Koruma Destek Programı Başvuru Formunu Başkanlık tarafından ilan edilen tarihler arasında ve e-Devlet’de yer alan uygulama üzerinden doldurarak onaylamaları gerekir. Başvuruların KOSGEB tarafından değerlendirilmesi sonrasında kabul edilmesi, reddedilmesi veya 7 günlük süre içinde düzeltilmesi talep edilebilir.

Başvuruda bulunmuş olan işletmelerce destek ödemesi talep edilebilecek son tarih ise 31/3/2027’dir.

Destek ödemesi, işletmenin ödeme ve elektronik para kuruluşları nezdindeki hesabına veya SGK’nın banka hesabına aktarılır. Program kapsamında sağlanan geri ödemesiz destek tutarları yalnızca vergi dairesi ve SGK prim borçlarının ödenmesinde kullanılabilecektir.

Kanun teklifinde yer alan diğer bazı düzenlemeleri ana başlıklar ile verip serbest bölgelere yönelik düzenlemeyi ve önemli gördüğümüz bazı düzenlemelerin altını çizmeye çalışalım.

Bazı düzenlemeler

* Vakıf hastanelerinin kurumlar vergisi muafiyeti kaldırılıyor.

* BOTAŞ’ın doğalgaz ithalatından kaynaklanan ve birikmiş bulunan KDV borcu, görev zararı alacağından mahsup edilmek suretiyle siliniyor.

* Kripto varlıkların alım satımı yüzde 0.03 (on binde üç) işlem vergisine ve yüzde 10 stopaja tabi tutuluyor. Ancak yetkili kurumlar aracılığıyla yapılmayan işlemler hem KDV’ye tabi tutuluyor hem de gerçek kişiler açısından beyan edilmesi gerekiyor.

YEMEK BEDELİNDE SGK-VERGİ UYUMSUZLUĞU GİDERİLİYOR

Mevcut uygulamada çalışanlara nakden verilen yemek bedelleri konusunda Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile vergi uygulaması arasında farklılık bulunuyordu. SGK uygulamasında günlük istisna tutarı 158 TL iken, vergi mevzuatında bu tutar 300 TL olarak uygulanıyordu.

Yeni düzenleme ile bu farklılığın giderilmesi amaçlanıyor. Buna göre, çalışana nakden verilen yemek bedelinin 300 TL’lik kısmı sigorta priminden istisna edilecek. Bu tutar, her yıl yeniden değerleme oranında artırılacak. Bu düzenleme, çalışana yapılan nakit ödemelerdeki farklılığı gidermiş oluyor. Yemek kartı uygulamasında SGK yönünden zaten bir prim uygulaması söz konusu değildi.

İŞSİZLİK SİGORTASI PRİMİNDE CUMHURBAŞKANI’NA YETKİ

Kanunla birlikte Cumhurbaşkanına, devlet tarafından karşılanan yüzde 1 oranındaki işsizlik sigortası primini yarısına kadar artırma veya azaltma yetkisi veriliyor. Uygulamada bu yetkinin indirim yönünde kullanılması daha olası görünse de bu tür düzenlemelerin mali disiplin ve istihdam dengesi gözetilerek yapılması önem taşıyor.

Bu vesileyle daha önce de dile getirdiğimiz bir hususu hatırlatmakta yarar var: Sosyal güvenlik primlerini düzenli ödeyen işverenlere sağlanan yüzde 5’lik indirimin yüzde 2’ye düşürülmesi, tahsilat performansını olumsuz etkileyebilir. Prim teşviklerinin daraltılması kısa vadeli gelir artışı sağlasa da uzun vadede kayıt dışılığı teşvik etme riski barındırır.

MÜCEVHER VE KIYMETLİ TAŞLARA YÜZDE 20 ÖTV

Düzenlemeyle mücevher ve kıymetli taşlara yüzde 20 oranında Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) getiriliyor. Uygulama, kanunun yayımını izleyen ay başında yürürlüğe girecek.

İlk bakışta, birçok üründe ÖTV veya özel iletişim vergisi bulunurken lüks tüketim kapsamında değerlendirilen mücevherat ve kıymetli taşlarda böyle bir verginin olmaması eleştiri konusu oluyordu. Ancak bu ürünlerin taşınmasının kolaylığından kaçakçılık riski ve uluslararası uygulamalara paralellikle bugüne kadar ÖTV kapsamına alınmadığı biliniyor.

Yeni düzenlemenin mali etkisinden ziyade psikolojik yönünün ağır bastığı kanaatindeyiz. Vergi yükü, kayıtlı üreticiler üzerinde baskı oluştururken, kaçak riskini artırma ve tüketiciyi yurt dışı alıma yönlendirebilir. Bu da beklenen vergi gelirinin aksine, kayıt dışılığı artırıcı bir sonuç doğurabilir.

SERBEST BÖLGELERDE VERGİ İSTİSNASI: GERİYE DÖNÜŞ

Yaklaşık iki yıl önce yapılan değişiklikle serbest bölgelerin kendi aralarındaki ticareti ile yurt içine yaptıkları satışlardan elde edilen kazançlara uygulanan kurumlar vergisi istisnası kaldırılmış; istisna yalnızca serbest bölgelerden yapılan ihracat işlemleriyle sınırlandırılmıştı. Bu değişikliğin gerekçesi olarak, özellikle yurt içine yapılan satışlarda istisna nedeniyle kazancın serbest bölgede bırakılması gösterilmişti.

Yeni düzenleme ile serbest bölgeler arası ve serbest bölgelere yönelik ticaret yeniden kurumlar vergisi istisnası kapsamına alınıyor. Bu adım, serbest bölgelerin rekabet gücünü artırma ve yatırım ortamını canlandırma amacı taşıyor olabilir.

Ancak daha önce dile getirilen eleştirilerin de yeniden gündeme gelmesi muhtemeldir. Vergi avantajlarının kapsamının genişletilmesi, kazançların bölge içinde tutulmasına ve vergi matrahının daralmasına yol açabilir. Diğer yandan, yatırım ve üretim artışı yoluyla dolaylı vergi gelirlerinde artış sağlanması da ihtimal dahilindedir.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.