Denetimde kısmi bakıştan tam resim geçişi

Geleneksel yaklaşımda örnekle­me, ister istemez bir zorunluluktu. İstatistiksel veya yargısal örnek­leme yöntemleriyle belirli sayıda işlem seçilir ve bu örnekler üze­rinden genelleme yapılırdı. Bugün ise büyük veri altyapıları ve yapay zekâ destekli analiz araçları, şu so­ruyu meşru kılıyor: “Madem veri­ye erişebiliyoruz, neden yalnızca bir kısmına bakıyoruz?” Yeni yak­laşımın temel unsurları şöyle:

1Tüm işlemlerin taranması: Ya­pay zekâ, milyonlarca işlem sa­tırını dakikalar içinde tarayabili­yor. Anomali tespiti modelleri, uç değerleri, normalden sapmaları, olağandışı saatlerde veya karşı ta­raflarla yapılan işlemleri otomatik işaretleyebiliyor.

2 Risk temelli örnekleme: Örne­ğin yapay zekâ, her işlem için bir şüphe veya risk skoru üretiyor; denetçi, örneklemi bu skorların üzerine kuruyor. Böylece örnek­lem, istatistiksel açıdan değil, risk açısından temsil gücüne kavuşu­yor.

3 Sürekli denetim yaklaşımı: Yıl sonunda veya belirli periyot­larda yapılan “dönemsel” denetim yerini, verinin anlık izlenmesine bırakıyor. Yapay zekâ modelleri, her gün hatta her dakika yeni veri­yi tarayıp uyarı üretebiliyor.

Fiziksel ziyaretlerden dijital izlere

Denetimin geleneksel gücü, ye­rinde gözlemdi. Depo sayımların­da, nakit sayımlarında, süreçle­rin işleyişinde denetçinin fiziksel varlığı kritik kabul edilirdi. Fakat yapay zekâ ve dijitalleşme, yerin­de incelemeyi de yeniden tanım­lıyor. Geleneksel yaklaşımda de­netçi, şubeye veya fabrikaya gider, evrakları fiziksel olarak inceler, süreç sahipleriyle yüz yüze görü­şür, fiziksel sayım yapar ve göz­lemlerini not alır. Yeni yaklaşımın örneklerinde ise:

1Uzaktan ve hibrit denetim: Ya­pay zekâ ile desteklenen ses ve görüntü analizleri (örneğin top­lantı kayıtlarından tutarsızlık tes­piti, konuşma analitiği) ileride de­netim kanıtının parçası olabilir.

2IoT ve sensör verileri ile fiziki doğrulama: Yapay zekâ, kame­ra görüntülerini analiz ederek, sis­temde kayıtlı stokla raf üzerinde­ki fiili stok arasında fark olduğun­da alarm üretebiliyor. Bu, yerinde fiziksel sayımı gerekmese de fiili durumun dijital izini sunuyor.

3 Süreç madenciliğiile “dijital yerinde inceleme”: Süreç ma­denciliği algoritmaları, bir sürecin gerçekte nasıl işlediğini, kim han­gi adımı ne kadar sürede gerçek­leştirdiğini, hangi noktada kontrol atlandığını gösteriyor. Bu, denet­çinin fabrika koridorlarında ge­zerken aradığı pek çok cevabı, veri üzerinden sağlamaya başlıyor.

Sonuçta denetçi tamamen sa­hadan çekilmeyecek; fakat fiziksel gözlem, birincil araç olmaktan çı­kıp, dijital kanıtlarla desteklenen tamamlayıcı bir araca dönüşecek.

Kâğıt üzerinde uygunluk değil, fiili uyum

Denetimlerin önemli bir kısmı, politika, prosedür ve talimatların incelenmesine ayrılır. Gelenek­sel yaklaşımda dokümanlar alı­nır, mevzuat ve şirket içi kurallara uygunluğu kontrol edilir, imzalar, revizyon tarihleri, onay süreçleri gözden geçirilir. Fakat yapay zekâ ile denetim sorusu değişiyor: “Po­litika doğru yazılmış mı?” yeri­ne “Bu politika fiilen uygulanıyor mu?” sorusuna dönüşüyor.

Yeni nesil politika/prosedür in­celemesinin ayırt edici noktaları:

1Metin analitiği ile politika incelemesi: Yapay zekâ, poli­tika ve prosedür metinlerini oto­matik tarayarak; mevzuata uyum­suz ifadeleri, çelişkili hükümleri, belirsiz, gri alan yaratan tanımları işaretleyebiliyor.

2Veri üzerinden uyum tes­ti: Örneğin “Tüm ödemeler iki kademeli onaya tabidir” diye bir prosedür varsa, yapay zekâ bu prosedürü sistem verisi üzerin­den test edebiliyor.

3Canlı politika yönetimi ve otomatik uyarılar: Mevzu­attaki değişiklikler yapay zekâ ile takip edilip, politikaların hangi kı­sımlarını etkilediği otomatik işa­retlenebiliyor.

Özetle, politika ve prosedür de­netimi, doküman denetimi olmak­tan çıkıp davranış ve uygulama de­netimine evriliyor. Denetçi, artık kâğıda değil, veriye bakıyor; yazı­lana değil, yaşanana odaklanıyor.

Tüm bu dönüşüm, “Denetçi ge­reksizleşecek mi?” sorusunu be­raberinde getirse de gerçekte olan ise bunun tam tersi: Teknik işle­rin önemli kısmı otomasyonla ya­pılırken, denetçinin rolü daha üst düzey, daha stratejik hale geliyor. Yapay zekâ bu dönüşümün katali­zörü; ama tek oyuncu değil.

Yapay zekâ ne yapıyor?

Büyük veri setlerini tarıyor,

● Şüpheli alanları işaretliyor,

●Örüntüleri, anormallikleri buluyor.

Denetçi ne yapıyor?

●Hangi riskin gerçekten önem­li olduğunu değerlendiriyor,

●Bulguyu bağlama oturtuyor: İş modelini, sektörü, şirket kültürü­nü, insan davranışını anlıyor,

●Yönetimle risk iştahı, kontrol mimarisi, etik iklim gibi insani ve stratejik konuları tartışıyor.

Denetçi hangi kaslarını kul­lanmalı?

●Veri analitiği ve süreç maden­ciliği,

●Yapay zekâ modellerinin sı­nırları ve önyargıları,

●Mevzuatın yanında etik ve ku­rumsal yönetim,

●Teknolojik riskler ve siber gü­venlik.

Klasik kontrol listeleri, salt ev­rak incelemeleri, sezgiye daya­lı örneklem seçimleri yerini daha akıllı, daha veri odaklı, daha şeffaf yöntemlere bırakıyor. Ancak de­netimin özü –şeffaflık, hesap ve­rebilirlik ve güven tesis etme– de­ğişmiyor. Değişen, bu özü hayata geçirmenin araçları ve bu araçlar­la birlikte farklı yetkinliklerini ön plana çıkaracak olan denetçiler…

Vakfa Bağlı İktisadi İşletmelerin Denetimi Birçok vakıf, gelir elde etmek amacıyla iktisadi işletme kurabilmektedir.

· Kafe,

· Yurt,

· Eğitim merkezi,

· Yayıncılık faaliyetleri,

· Organizasyon hizmetleri,

· Ticari satış birimleri

gibi ekonomik faaliyetlerden oluşabilir.

Vakfa ait olsa bile bu işletmeler vergisel ve ticari açıdan ayrı yükümlülüklere sahiptir.

Denetim Kurulu İktisadi İşletmeyi de Denetlemekle Yükümlü müdür?

Kural olarak evet.

Vakfa bağlı iktisadi işletmeler, vakfın mali yapısını doğrudan etkilediği için denetim kurulunun inceleme alanı içerisindedir. Çünkü:

· İktisadi işletmenin gelirleri vakfa aktarılabilir,

· İşletmenin zararları vakfı etkileyebilir,

· Vergisel riskler vakfa yansıyabilir,

· Usulsüz işlemler vakfın itibarını zedeleyebilir.

Bu nedenle denetim kurulunun yalnızca “vakıf merkez hesaplarını” incelemesi yeterli değildir. Vakfa bağlı iktisadi işletmenin:

· Muhasebe sistemi,

· Vergi yükümlülükleri,

· Personel işlemleri,

· Ticari sözleşmeleri,

· Fatura ve belge düzeni,

· İç kontrol süreçleri

de denetim kapsamında değerlendirilmelidir.

Özellikle uygulamada yapılan önemli hatalardan biri, iktisadi işletmenin “ayrı yapı” olduğu düşüncesiyle denetim dışında bırakılmasıdır. Oysa iktisadi işletme, vakıfla organik bağ içerisindedir ve oluşturduğu riskler doğrudan vakfa yansıyabilmektedir.

Vergisel ve Hukuki Riskler

Vakfa bağlı iktisadi işletmeler bakımından en önemli risk alanlarından biri vergi mevzuatıdır.

Özellikle:

· Kayıt dışı gelir,

· Belgesiz harcama,

· Sahte veya hatalı fatura,

· SGK yükümlülükleri,

· KDV ve kurumlar vergisi uygulamaları,

· Personel bordroları

dikkatle izlenmelidir.

Denetim kurulu üyeleri doğrudan muhasebeci olmasa bile ciddi usulsüzlükleri fark edebilecek ölçüde kontrol mekanizması kurmalıdır.

Aksi durumda:

· Vergi cezaları,

· İdari yaptırımlar,

· İtibar kaybı,

· Kamu güveninin zedelenmesi,

· İç uyuşmazlıklar

ortaya çıkabilmektedir.

Kurumsal yapıların en kırılgan noktası çoğu zaman büyük yolsuzluklar değil; “nasıl olsa kimse bakmıyordur” anlayışıyla başlayan küçük ihmallerdir. Denetimin olmadığı yerde düzensizlik zamanla normalleşir.

Denetim Kurulunun Çalışma Usulü Nasıl Olmalıdır?

Etkin bir denetim sistemi için denetim kurulunun şu yöntemleri uygulaması önemlidir:

Düzenli Toplantılar Yapılması

Yılda yalnızca bir kez sembolik toplantı yapılması yeterli değildir. Belirli periyotlarla inceleme gerçekleştirilmelidir.

Yazılı Denetim Raporları Hazırlanması

Tespitler mutlaka yazılı hale getirilmelidir. Sözlü uyarılar kurumsal hafıza oluşturmaz.

Belge ve Kayıt İnceleme Sistemi Kurulması

Harcamaların belgeye dayalı yürütülmesi sağlanmalıdır.

İç Kontrol Mekanizması Oluşturulması

Ödeme onay süreçleri, çift imza sistemi ve yetki sınırları belirlenmelidir.

Bağımsız Uzman Görüşü Alınması

Gerekli durumlarda mali müşavir veya hukuk danışmanlarından destek alınmalıdır.

Denetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu

Denetim kurulu üyeleri her işlemden otomatik olarak sorumlu değildir. Ancak:

· Açık usulsüzlüğe rağmen sessiz kalınması,

· Denetim görevinin hiç yapılmaması,

· Gerçeğe aykırı rapor hazırlanması,

· Ağır ihmal gösterilmesi

gibi durumlarda hukuki sorumluluk tartışmaları ortaya çıkabilir.

Bu nedenle denetim kurulu üyelerinin görevlerini aktif biçimde yerine getirmesi gerekir.

Özellikle sosyal yardım ve eğitim alanında faaliyet gösteren vakıflar toplum nezdinde yüksek güven beklentisi taşır. Bu nedenle yalnızca hukuka uygunluk değil, etik yönetişim anlayışı da önemlidir.

Denetim Kurulunun Dikkat Etmesi Gereken 10 Temel Husus

1. Vakıf gelir ve giderlerinin belgeye dayalı yürütülmesini sağlamak.

2. Harcamaların vakıf amacına uygun olup olmadığını düzenli incelemek.

3. Yönetim kurulunun yetki aşımı yapıp yapmadığını takip etmek.

4. Vakfa bağlı iktisadi işletmeleri de denetim kapsamına almak.

5. Vergisel yükümlülüklerin zamanında yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmek.

6. Şeffaf muhasebe ve raporlama sistemi kurulmasını sağlamak.

7. Çıkar çatışması oluşturabilecek işlemleri dikkatle incelemek.

8. Düzenli yazılı denetim raporları hazırlamak.

9. Gerekli durumlarda uzman görüşü almak.

10. Tespit edilen hukuka aykırılıkları kayıt altına alarak gerekli mercilere bildirmek.

Genel Değerlendirme;

Vakıflar, toplumsal güvene dayalı kurumlardır. Özellikle sosyal dayanışma ve eğitime destek amacı taşıyan vakıflarda bu güvenin korunması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle denetim kurulları yalnızca sembolik organlar olarak değil; kurumsal şeffaflığın, mali disiplinin ve hukuka uygunluğun temel güvencesi olarak değerlendirilmelidir.

Günümüzde vakıf faaliyetlerinin büyümesi ve iktisadi işletmelerin yaygınlaşması, denetim sorumluluğunu daha da önemli hale getirmiştir. Vakfa bağlı iktisadi işletmelerin oluşturduğu mali ve hukuki riskler dikkate alındığında, denetim kurulunun bu işletmeleri denetim dışında bırakması düşünülemez.

Etkin denetim anlayışı yalnızca usulsüzlükleri ortaya çıkarmak için değil; kurumsal sürdürülebilirliği sağlamak, kamu güvenini korumak ve vakfın amaçlarına uygun biçimde faaliyet göstermesini temin etmek için gereklidir.

Sonuç olarak, vakıflarda denetim; formalite değil, kurumsal sorumluluğun temel unsurudur. Güçlü denetim mekanizması olmayan yapılarda zamanla şeffaflık zayıflar, kurumsal güven aşınır ve sosyal fayda amacı zarar görür. İnsan toplulukları bunu tarih boyunca sayısız kez deneyimledi. Buna rağmen her yeni kurumun başlangıçta “bizde öyle şey olmaz” özgüveni taşıması da insan doğasının değişmeyen klasiklerinden biri olmaya devam ediyor.

Vakıflarda denetim kurulu, yalnızca şekli bir organ değil; vakfın amaçlarına uygun faaliyet gösterip göstermediğini izleyen, mali işlemleri kontrol eden, hukuki riskleri değerlendiren ve gerektiğinde yönetim organlarını uyaran temel bir güven mekanizmasıdır. Günümüzde birçok vakıfta denetim kurullarının işlevinin yeterince anlaşılmadığı, yalnızca dönemsel imza veya formalite düzeyinde değerlendirildiği görülmektedir. Oysa Türk hukuk sistemi içerisinde denetim kurulu üyeleri belirli ölçüde hukuki ve idari sorumluluk taşıyabilmektedir.

Bu sorumluluk, vakfın bünyesinde bir iktisadi işletme kurulması halinde daha da önem kazanmaktadır. Çünkü vakfa bağlı iktisadi işletmeler yalnızca sosyal amaçlarla değil; ticari, mali ve vergisel yükümlülükler bakımından da ciddi risk alanları oluşturmaktadır. Bu nedenle “vakıf denetimi” kavramı yalnızca vakfın merkez faaliyetlerini değil, vakfa bağlı ekonomik yapılanmaları da kapsayan bütüncül bir denetim anlayışını gerekli kılmaktadır.

Vakıflarda Denetimin Hukuki Dayanağı

Türkiye’de vakıfların hukuki temeli başta Türk Medeni Kanunu olmak üzere ilgili vakıflar mevzuatına dayanmaktadır. Vakıflar; belirli ve sürekli bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturulan mal topluluklarıdır. Bu yapıların faaliyetleri hem kendi senet hükümlerine hem de kamu düzenine uygun olmak zorundadır.

Denetim mekanizmasının temel amacı şunlardır:

· Vakıf malvarlığının korunması,

· Vakıf gelirlerinin amacı dışında kullanılmasının önlenmesi,

· Yönetim organlarının hukuka uygun faaliyet göstermesinin sağlanması,

· Şeffaflık ve hesap verebilirliğin oluşturulması,

· Bağışçı ve kamu güveninin korunması.

Vakfın denetim organı, vakıf senedinde belirtilen yetki ve görevler çerçevesinde hareket eder. Ancak senette açık düzenleme bulunmasa bile denetim görevinin özü gereği bazı temel yükümlülükler ortaya çıkmaktadır.

Denetim Kurulunun Temel Görev ve Sorumlulukları

1. Mali İşlemlerin Denetlenmesi

Denetim kurulunun en temel görevlerinden biri vakfın mali işlemlerini incelemektir. Bu kapsamda:

· Gelir-gider kayıtları,

· Banka hareketleri,

· Bağış ve yardım kayıtları,

· Harcama belgeleri,

· Muhasebe sistemleri,

· Bütçe uygulamaları

düzenli şekilde kontrol edilmelidir.

Özellikle sosyal yardım ve eğitim alanında faaliyet gösteren vakıflarda bağışların amacı dışında kullanılması ciddi hukuki ve itibari sonuçlar doğurabilir. Denetim kurulu üyeleri, yapılan harcamaların vakıf amacına uygun olup olmadığını dikkatle incelemelidir.

Bugün birçok kurumda yaşanan temel sorunlardan biri, “iyi niyetli faaliyet” ile “hukuka uygun faaliyet” kavramlarının karıştırılmasıdır. Oysa iyi niyet, usulsüz muhasebe kayıtlarını veya belgesiz harcamaları hukuken geçerli hale getirmez. Hukuk sistemi duygusal motivasyonlarla değil, kayıt ve belge düzeniyle çalışır. İnsanlığın en sevdiği şey ise genellikle belgeyi en sona bırakmaktır.

2. Vakıf Senedine Uygunluk Denetimi

Denetim kurulu yalnızca mali denetim yapmaz. Aynı zamanda vakfın faaliyetlerinin vakıf senedinde belirtilen amaçlara uygun yürütülüp yürütülmediğini de denetlemek zorundadır.

Örneğin:

· Eğitime destek amacıyla kurulan bir vakfın kaynaklarının farklı alanlara aktarılması,

· Sosyal yardım bütçesinin amacı dışında kullanılması,

· Yönetim organının vakıf senedine aykırı kararlar alması,

denetim kurulunun müdahale etmesi gereken durumlardır.

Bu nedenle denetim kurulu üyeleri yalnızca muhasebe bilgisine değil, vakıf hukuku ve kurumsal yönetişim anlayışına da belirli ölçüde hakim olmalıdır.

3. Yönetim Kurulunun İşlemlerinin Denetlenmesi

Denetim kurulu, yönetim kurulunun faaliyetlerini de incelemekle yükümlüdür. Özellikle şu alanlar önem taşımaktadır:

· Yetki aşımı,

· Usulsüz harcamalar,

· Çıkar çatışmaları,

· Yakınlara menfaat sağlanması,

· Şeffaf olmayan satın alma süreçleri,

· Vakıf kaynaklarının kişisel kullanım riski.

Denetim kurulu üyeleri, tespit ettikleri aykırılıkları raporlamak ve gerekli durumlarda genel kurula veya ilgili mercilere bildirmek zorundadır. Aksi halde “durumu biliyordu fakat müdahale etmedi” değerlendirmesi gündeme gelebilir. Bu durum bazı hallerde hukuki sorumluluk tartışmalarına neden olabilir.

11/1. maddesinde “…denetim ekiplerinde görev alacak denetçilerin, denetlenen işletmenin bağımsız denetim faaliyetini üstlenebilmek için gerekli olan alanlardan da yetkili olmaları zorunludur.” hükmü;

18/1. maddesinde “Sürdürülebilirlik denetimi, işin gerektirdiği sayı ve nitelikte denetçiden oluşan denetim ekipleri tarafından gerçekleştirilir. Denetim ekipleri, denetlenen işletmenin büyüklüğü, faaliyetleri ile tabi olduğu düzenlemelerin özelliği ve benzeri hususlar dikkate alınarak, denetimi Kurum düzenlemelerine uygun bir şekilde gerçekleştirebilecek yetki, bilgi, beceri ve tecrübeye sahip olan yeterli sayıda denetçiden oluşturulur. Ancak denetim ekipleri biri sorumlu denetçi olmak üzere üç denetçiden az olamaz. Denetim ekiplerindeki sorumlu denetçi ve belirlenen diğer kademeler için en az birer yedek denetçi belirlenir. Yedek denetçiler yerini aldıklarının sorumluluklarını üstlenebilecek nitelikte olmalıdır.” hükmü;

Geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrasında ise “1/1/2026 tarihinden önce biten hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, denetim ekiplerine ilişkin 18 inci madde uyarınca aranan diğer şartlar saklı kalmak kaydıyla, denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere yer verilebilir. Ancak, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az bir denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması şarttır.” hükmü;

yer almaktadır. Sürdürülebilirlik raporlarının denetimine ilişkin düzenlenen sözleşmelerde asıl ve yedek denetim ekiplerinin teşekkülünde konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir:

1- Denetim Ekibinde Görevlendirilecek Denetçi Sayılarına İlişkin Olarak İstisna Düzenlemesi/Geçiş Hükmü Bulunmamaktadır:

Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan geçiş hükmü, Yönetmeliğin 18. maddesinde belirtilen denetim ekibi sayısına ilişkin herhangi bir istisna getirmemektedir. Bu nedenle sürdürülebilirlik raporlarının denetimine ilişkin düzenlenen sözleşmelerde belirlenecek denetim ekipleri;

i. Biri sorumlu denetçi olmak üzere en az üç denetçiden oluşmalı,

ii. Denetim ekiplerindeki sorumlu denetçi ve belirlenen diğer kademeler için en az birer yedek denetçi belirlenmeli,

iii. Yedek denetçiler yerini aldıklarının sorumluluklarını üstlenebilecek nitelikte olmalıdır.

1- Sürdürülebilirlik Alanında Denetim Yapma Yetkisine İlişkin Olarak Yönetmeliğin Geçici 1. Maddesinin Üçüncü Fıkrasında Düzenlenen Geçiş Hükmü Tüm Denetim Ekibi Üyelerini Kapsamamaktadır:

Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası ile, 1/1/2026 tarihinden önce biten hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, denetim ekiplerine ilişkin 18. madde uyarınca aranan diğer şartlar saklı kalmak kaydıyla, denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere yer verilebilmesine yönelik bir geçiş hükmü düzenlenmiştir. (Kurulumuzun 22/09/2025 tarihli Kararı ile söz konusu muafiyet süresi 1.1.2027 tarihine kadar uzatılmıştır.)

Ancak söz konusu geçiş hükmü, denetim ekibinde görevlendirilecek tüm denetçileri kapsamamaktadır. Nitekim anılan maddede de ifade edildiği üzere, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az bir denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması şarttır.

2- Yönetmeliğin Geçici 1. Maddesinin Üçüncü Fıkrasında Düzenlenen Geçiş Hükmü Sadece Sürdürülebilirlik Alanında Denetim Yapma Yetkisine İlişkindir:

Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrasında da açıkça belirtildiği üzere, anılan maddede düzenlenen geçiş hükmü, sadece sürdürülebilirlik alanında denetim yapma yetkisini kapsamaktadır. Diğer bir ifadeyle, söz konusu geçiş hükmü Yönetmeliğin 11/1. maddesinde yer alan “… denetim ekiplerinde görev alacak denetçilerin, denetlenen işletmenin bağımsız denetim faaliyetini üstlenebilmek için gerekli olan alanlardan da yetkili olmaları zorunludur.” düzenlemesine herhangi bir istisna getirmemektedir.

Bu kapsamda, sürdürülebilirlik raporunun denetimlerine ilişkin düzenlenen sözleşmelerin asıl ve yedek denetim ekiplerinde görevlendirileceklerin, denetlenen işletmenin bağımsız denetim faaliyetini üstlenebilmek için gerekli olan alanlardan da denetim yapmaya yetkili olmaları gerekmektedir. Bu itibarla,

a) Sürdürülebilirlik raporunun denetimlerine ilişkin düzenlenen sözleşmelerin asıl ve yedek denetim ekiplerinde görevlendirilecek sorumlu denetçilerin,

i. Kurumca verilen sorumlu denetçilik yetki alanlarının denetlenen şirketin özellik arz eden durumunu (Sermaye Piyasası, Bankacılık, Sigortacılık ve Özel Emeklilik gibi) kapsaması,

ii. Sorumlu denetçilik yetki alanı, şirketin özellik arz eden durumunu kapsamayan sorumlu denetçilerin, sürdürülebilirlik alanında denetim yapma yetkisi olsa dahi, denetim ekiplerinde “sorumlu denetçi” olarak görevlendirilmemesi,

gerekmektedir.

b) Sürdürülebilirlik raporunun denetimlerine ilişkin düzenlenen sözleşmelerin asıl ve yedek denetim ekiplerinde görevlendirilecek diğer denetçilerin,

i. Kurumca verilen bağımsız denetçilik yetki alanlarının denetlenen şirketin özellik arz eden durumunu (Sermaye Piyasası, Bankacılık, Sigortacılık ve Özel Emeklilik gibi) kapsaması,

ii. Bağımsız denetçilik yetki alanı, şirketin özellik arz eden durumunu kapsamayanların, sürdürülebilirlik alanında denetim yapma yetkisi olsa dahi, denetim ekiplerinde denetçi vb. unvanlarla görevlendirilmemesi,

gerekmektedir.

Geçiş hükmü istisnasını da esas alan örnek bir denetim ekibi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

T.C.
KAMU GÖZETİMİ, MUHASEBE VE DENETİM STANDARTLARI KURUMU

2026/1

04.05.2026

BASIN DUYURUSU

Türk Devletleri Muhasebeciler ve Bağımsız Denetçiler Birliği Kuruluyor

Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK), 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki uluslararası iş birliği yetkisi çerçevesinde, Türk dünyasında finansal raporlama, bağımsız denetim ve denetim gözetiminin uyumlaştırılmasına yönelik stratejik bir adım atmıştır. 27-30 Nisan 2026 tarihleri arasında Kurumumuzda gerçekleştirilen ikili görüşmeler kapsamında, Azerbaycan Denetçiler Odası heyetiyle "Türk Devletleri Muhasebeciler ve Bağımsız Denetçiler Birliği"nin kurulması hususunda mutabakata varılmıştır.

KGK, 660 sayılı KHK ile kendisine verilen bağımsız denetçi ve denetim kuruluşu yetkilendirme, denetim ve gözetim ile standart belirleme yetkileri çerçevesinde, Türkiye'de bağımsız denetim ekosisteminin uluslararası standartlarla uyumlu biçimde işleyişinden sorumludur. Bu yasal çerçeve, Kurumumuza aynı zamanda muadil kuruluşlarla ikili ve çok taraflı iş birliği tesis etme yetkisi de tanımaktadır.

Azerbaycan Denetçiler Odası ziyareti kapsamındaki teknik görüşmelerde, bağımsız denetçi yetkilendirme kriterleri ve süreçleri, kalite inceleme ve gözetim metodolojileri, Türkiye Denetim Standartları (TDS) ile Uluslararası Denetim Standartları (UDS) arasındaki uyum mekanizmaları ve denetim sektörüne özgü disiplin uygulamaları gibi kritik başlıklarda kapsamlı bir tecrübe paylaşımı gerçekleştirilmiştir.

İki kurum arasında yürütülen teknik müzakereler sonucunda, 16 Eylül 2026 tarihinde Azerbaycan Denetçiler Odası'nın 30. kuruluş yıl dönümü etkinlikleri vesilesiyle Bakü'de, "Türk Devletleri Muhasebeciler ve Bağımsız Denetçiler Birliği"nin resmen kurulacağı kararlaştırılmıştır. Bu Birlik, üye devletlerin denetim otoritelerini aynı çatı altında bir araya getirerek bölgesel denetim ekosistemi için ortak bir standartlar zemini oluşturacaktır.

Söz konusu kararın kurumsal arka planı şu şekildedir.

12-13 Kasım 2025 tarihlerinde Bakü’de I. Uluslararası Finans, Muhasebe, Denetim ve Dijitalleşme Sempozyumu'nda Türkiye, Azerbaycan, Kırgızistan, Kazakistan ve Özbekistan Bağımsız Denetim otoriteleri tarafından ortak bir denetim altyapısı kurulması yönünde karara bağlanmış olup 26 Ocak 2026 tarihinde Ankara’da KGK ile Azerbaycan Denetçiler Odası arasında imzalanan Mutabakat Zaptı ile birlikte ortak sertifikasyon, mevzuat uyumu, yapay zekâ destekli dijital denetim uygulamaları ve karşılıklı tanıma mekanizmalarına ilişkin resmî bir kimlik kazanmıştır.

27-30 Nisan 2026 tarihlerinde Ankara’da Azerbaycan Denetçiler Odası heyetinin KGK'ya gerçekleştirdiği ziyaret kapsamında Birliğin kuruluşu için mutabakata varılmıştır.

Eylül 2026'da faaliyete geçmesi planlanan Birlik aracılığıyla, Finansal Raporlama ve Bağımsız Denetim alanlarında Uluslararası Standartlarla uyumlu ortak terminolojiler geliştirilecek, denetçi yetkilendirmesinde karşılıklı tanıma mekanizmaları devreye alınacak, blok zinciri ve veri analitiği gibi teknolojilerin denetim süreçlerine entegrasyonu için ortak platformlar oluşturulacak, Türk dünyasındaki denetçilerin küresel rekabet gücünü artırmaya yönelik olarak ortak eğitim ve mesleki gelişim programları hayata geçirilecektir.

KGK, bu çok taraflı yapının finansal mimarisi ve işletilmesinde öncü rol üstlenecektir. Türkiye'nin köklü denetim mevzuatı, güçlü gözetim altyapısı ve jeopolitik gelişmelerle birlikte Ülkemizin güçlü finansal bir liman olarak sahip olduğu potansiyel İstanbul Finans Merkezi'nin artan etki alanı bölgesel liderlik rolünün güçlenmesini sağlayacaktır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

1) Kimler gelir bildiriminde bulunmalıdır?

Denetimin yapılış amacına/kapsamına bağlı olmaksızın 01.01.2025-31.12.2025 tarihleri arasında denetim sözleşmesi imzalamış olan tüm denetim kuruluşları ve denetçilerin 2025 takvim yılına ait gelirlerini Kurumumuza bildirmesi gerekmektedir.

2) Bildirim ne zamana kadar yapılmalıdır?

2025 takvim yılına ait gelirlere ilişkin bildirimin Mayıs ayının on beşinci gününün sonuna kadar yapılması gerekmektedir.

3) Bildirim nasıl yapılmalıdır?

Bildirimler yukarıda belirtilen süre içerisinde Sözleşme Bilgi Girişi Sisteminde (SBG) yer alan “Gelir Bildirimi” menüsü üzerinden elektronik ortamda yapılmalıdır.

2025 takvim yılına ait gelirler bildirilirken;

• Bağımsız denetim faaliyetlerinden,

• Diğer denetim faaliyetlerinden,

• Defter tutma hizmetlerinden,

• Danışmanlık hizmetlerinden, kaynaklanan gelirler ayrı ayrı gösterilmelidir.

Tahsil edilip edilmediğine bakılmaksızın, 2025 takvim yılı içerisinde gerçekleştirilen yukarıdaki faaliyetlerden kaynaklanan gelirler bildirilmelidir.

4) Şeffaflık raporu yayımlayan ve raporda 2025 takvim yılına ait gelirlerine yer veren denetim kuruluşlarının da gelir bildiriminde bulunması gerekiyor mu?

2025 takvim yılına ilişkin şeffaflık raporu yayımlayan ve söz konusu şeffaflık raporunda anılan takvim yılına ait gelirlerine yer veren denetim kuruluşlarının da SBG’de yer alan “Gelir Bildirimi” menüsü üzerinden gelir bildiriminde bulunması gerekmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Bu kapsamda Kurumumuzca “KAYİK Dahil Denetime Yetkili” olarak sicile kaydedilen denetim kuruluşlarının, şeffaflık raporlarına ilişkin yükümlülüklerini zamanında, tam ve doğru olarak yerine getirmeleri ve bu yükümlülükler nedeniyle herhangi bir yaptırımla karşılaşmamaları adına aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir*:

1- Şeffaflık Raporunun Hazırlanması:

Bir takvim yılında, kamu yararını ilgilendiren kuruluşların (KAYİK) sürdürülebilirlik raporunun denetimi de dahil olmak üzere, denetimini yapmış denetim kuruluşları tarafından, ilgili takvim yılına ait şeffaflık raporunun hazırlanması ve bu raporun denetim kuruluşunun yönetim organı başkanı tarafından imzalanması gerekmektedir. (BDY m.36/1-2) Aşağıda sayılan şirketler KAYİK kapsamındadır (BDY m.4/1-l):

• Halka açık şirketler (6362 sayılı Kanun kapsamında halka açık sayılanlar dahil),

• Bankalar,

• Sigorta şirketleri,

• Reasürans şirketleri,

• Emeklilik şirketleri,

• Faktöring şirketleri,

• Finansman şirketleri,

• Finansal kiralama şirketleri,

• Varlık yönetim şirketleri,

• Emeklilik fonları,

• 6362 sayılı Kanunda tanımlanmış olan ihraççılar,

• 6362 sayılı Kanunda tanımlanmış olan sermaye piyasası kurumları:

• Yatırım kuruluşları,
• Kolektif yatırım kuruluşları,
• Sermaye piyasasında faaliyette bulunacak bağımsız denetim, değerleme (gayrimenkul değerleme dahil) ve derecelendirme kuruluşları,

• Portföy yönetim şirketleri,

• İpotek finansmanı kuruluşları,

• Konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları,

• Varlık kiralama şirketleri,

• Merkezî takas kuruluşları,

• Merkezî saklama kuruluşları,

• Veri depolama kuruluşları,

• Kuruluş ve faaliyet esasları Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları.

• Faaliyet alanları, işlem hacimleri, çalışan sayıları ve benzeri ölçütlere göre önemli ölçüde kamuoyunu etkilediği için Kurumumuz tarafından KAYİK kapsamına alınan şirketler:

• Ödeme kuruluşları,

• Elektronik para kuruluşları,

Tasarruf finansman şirketleri.

2- Şeffaflık Raporunun Yayımlanması:

Şeffaflık raporu hazırlamak zorunda olan denetim kuruluşlarının söz konusu raporlarını, ilgili takvim yılını müteakip (özel hesap dönemi kullanan denetim kuruluşlarının hesap dönemi kapanışını müteakip) dördüncü ayın sonuna kadar internet sitelerinde yayımlaması gerekmektedir. (BDY m.36/1)

3- Şeffaflık Raporunun Kurumumuza Bildirilmesi:

Şeffaflık raporu hazırlamak zorunda olan denetim kuruluşlarının söz konusu raporlarını, ilgili takvim yılını müteakip (özel hesap dönemi kullanan denetim kuruluşlarının hesap dönemi kapanışını müteakip) dördüncü ayın sonuna kadar Sözleşme Bilgi Girişi Sistemi üzerinden Kurumumuza bildirmesi gerekmektedir. (BDY m.36/1)

1- Şeffaflık Raporunun BDY’de Öngörülen Asgari Bilgilerin Tamamını İçermesi:

Bir şeffaflık raporunda yer alması gereken asgari bilgiler BDY’nin 36/2’nci maddesinde düzenlenmiş olup denetim kuruluşlarınca hazırlanacak şeffaflık raporlarının asgari olarak bu bilgilerin tamamını içermesi gerekmektedir. Bu kapsamda, BDY’nin 36/2’nci maddesinde belirtilen asgari bilgilerin şeffaflık raporlarında başlıklar halinde verilmesi, denetim kuruluşu için geçerli olmayan durumlar için ise ilgili başlık altında gerekli açıklamanın yapılması beklenmektedir.

2- Şeffaflık Raporunun Kamunun Erişimine Açık Tutulması:

Şeffaflık raporu ile raporun güncellenmesi halinde raporun orijinal ve güncellenmiş hallerinin ayrı ayrı beş yıl süreyle kamunun erişimine açık tutulması gerekmektedir. (BDY m.36/5)

3- İlgili Takvim Yılında KAYİK Denetimi Yapmayan Denetim Kuruluşlarının Bu Duruma İlişkin Açıklama Yapması:

Kurumumuzca KAYİK’ler nezdinde denetim yapmak üzere yetkilendirilmiş olmakla birlikte ilgili takvim yılında sürdürülebilirlik raporunun denetimi de dahil olmak üzere, KAYİK denetimi yapmayan denetim kuruluşlarının bu durumu, internet sitelerinin şeffaflık raporu ile ilgili bölümünde açıklamaları gerekmektedir. (BDY m.36/4)

4- Diğer Hususlar:

Şeffaflık raporu hazırlanması durumunda bu rapor Kuruluşun internet sitesinde yayımlanıp beş yıl süreyle kamunun erişimine açık tutulacağından ve ilgili takvim yılında KAYİK denetimi yapmayan denetim kuruluşları bu durumu internet sitelerinin şeffaflık raporlarıyla ilgili bölümünde açıklayacağından, denetim kuruluşlarının internet sitelerini aktif tutmaları ve internet sitelerinde Şeffaflık Raporları ile ilgili bir bölüm oluşturmaları gerekmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

* Şeffaflık Raporuna İlişkin Yükümlülüklerin Kontrolünde Yaygın Olarak Karşılaşılan Hususlar Hakkında Kurumumuz Duyurusuna Ulaşmak İçin Tıklayınız.

Kimler Yıllık Harç Ödemek Zorundadır?

Kurumumuzca yetkilendirilen tüm denetim kuruluşları yıllık harç ödemek zorundadır.

Ödeme Yapılacak Tutar Nasıl Belirlenir?

Denetim kuruluşlarınca ödenecek yıllık harç tutarı Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile her yıl belirlenmektedir. Bu kapsamda 31/12/2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 98 Seri Numaralı Harçlar Kanunu Genel Tebliğine* göre 2026 yılında yapılacak yıllık harç ödemeleri şu şekildedir:

a. KAYİK Dahil Denetime Yetkili Denetim Kuruluşları İçin (Vergi Kodu: 9224): 349.600,20 TL’den az olmamak üzere, bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilen bir önceki yıl gayrisafi iş hasılatının binde 5,75’i.

b. KAYİK Hariç Denetime Yetkili Denetim Kuruluşları İçin (Vergi Kodu: 9226): 174.794,10 TL’den az olmamak üzere, bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilen bir önceki yıl gayrisafi iş hasılatının binde 5,75’i.

Bu kapsamda, ödenecek harç tutarı için öncelikle bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilen bir önceki yıl gayrisafi iş hasılatının binde 5,75’i hesaplanmalıdır. Yapılan bu hesaplama sonucunda çıkan tutar:

• KAYİK Dahil denetime yetkili denetim kuruluşları için 349.600,20 TL’den fazla olursa çıkan tutar kadar; az olursa 349.600,20 TL,

• KAYİK Hariç denetime yetkili denetim kuruluşları için 174.794,10 TL’den fazla olursa çıkan tutar kadar; az olursa 174.794,10 TL,

yıllık harç ödemesi yapılmalıdır. Ödemelerin Ne Zamana Kadar Yapılması Gerekir?

492 sayılı Harçlar Kanununun 113’üncü maddesi uyarınca, kurumlar vergisi beyannamesi verme süresi içerisinde verilen bildirim üzerine, bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilen gayrisafi iş hasılatı esas alınarak tahakkuk ettirilecek harçların, Mayıs ayı içerisinde ödenmesi gerekmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

* 98 Seri Numaralı Harçlar Kanunu Genel Tebliğine ulaşmak için tıklayınız.

Sınav müracaatları 6 Nisan 2026 tarihinde başlayıp 27 Nisan 2026 tarihinde saat 23.59’da sona erecektir. Başvurular, elektronik ortamda “https://www.kgk.gov.tr” adresinde yer alan Başvuru Formunun doldurulması suretiyle yapılacaktır. Posta yoluyla gelen başvurular kabul edilmeyecektir.

Sınav müracaatları, Kurum tarafından tetkik edildikten sonra sınava katılmaya hak kazananlar ile bunların sınav yerleri sınav tarihinden en az yedi gün önce Kurum internet sitesinde duyurulacaktır.

Müracaatı reddedilenler, durumun Kurum internet sitesinden ilan edildiği tarihten itibaren iki iş günü içinde itirazda bulunabilirler. İtirazlar, Kurum tarafından incelenip karara bağlanarak sonucu ilgiliye bildirilir.

Adaylar, öğleden sonra aynı oturumda yapılacak olan “Sermaye Piyasası Mevzuatı”, “Bankacılık Mevzuatı”, “Sigortacılık ve Özel Emeklilik Mevzuatı” ve “Sürdürülebilirlik” modüllerinden en fazla üç tanesine başvuruda bulunabileceklerdir.

SINAVIN TARİHİ VE YERİ

Sınav 27 Haziran 2026 tarihinde Ankara, İstanbul ve İzmir’de sabah ve öğleden sonra oturumu olacak şekilde iki oturumda yapılacaktır. Oturumlarda yer alan her modülün sınav süresi 60 dakikadır. Sınav yeri ve saati sınav tarihinden en az yedi gün önce Kurum internet sitesinde duyurulacaktır.

a) Türkiye Muhasebe Standartları,

b) Türkiye Denetim Standartları,

c) Kurumsal Yönetim İlkeleri ve Finansal Yönetim,

ç) Sermaye Piyasası Mevzuatı,

d) Bankacılık Mevzuatı,

e) Sigortacılık ve Özel Emeklilik Mevzuatı,

f) Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması,

g) Sürdürülebilirlik Denetimi,

Yetkilendirmeler, başarılı olunan sınav konularına göre “temel alan” ve “sermaye piyasası”, “bankacılık”, “sigortacılık ve özel emeklilik”, “sürdürülebilirlik” alanları itibarıyla yapılır. Temel alandan yetkilendirilmek isteyen Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler (a), (b) ve (c) bentlerinde, Yeminli Mali Müşavirler ise (a) ve (b) bentlerinde belirtilen konulardan sınava tabi tutulurlar.

“Sermaye piyasası”, “bankacılık”, “sigortacılık ve özel emeklilik” alanlarında da yetkilendirilmek isteyenler (ç), (d) ve (e) bentlerinde belirtilen konulardan, sürdürülebilirlik alanından yetkilendirilmek isteyenler ise (f) ve (g) bentlerinde belirtilen konulardan ayrıca sınava tabi tutulurlar.

27 Haziran 2026 tarihinde sürdürülebilirlik modülünden yapılacak sınavda; BDY’nin 16’ncı maddesinin beşinci fıkrası uyarınca (f) ve (g) bentlerinde belirtilen iki sınav konusu tek oturumda aynı modül içerisinde yer alacaktır.

SINAVIN YÜRÜTÜLMESİ

Sınavın ilan edilen yer ve saatte başlatılması ve süresinde bitirilmesi esastır.

Sınav listesinde ismi yer almayanlar ile sınava girişte, T.C. Kimlik Numarası içeren nüfus cüzdanı, pasaport veya sürücü belgesinden birini ibraz etmeyenler sınava alınmazlar.

SINAVIN GEÇERSİZ SAYILACAĞI HALLER

Sınava girenlerden;

a) Sınavda kopya çektiği veya verdiği,

b) Sınava kendi yerine başkasının girdiği,

c) Sınav kurallarını ihlal ettiği,

tespit edilenler ile gerçek dışı beyanda bulunduğu veya sınava girme şartlarını taşımadığı sonradan tespit edilenlerin sınavları geçersiz sayılır.

Yukarıda yer alan sebeplerden dolayı sınavları geçersiz sayılanlar iki yıl süreyle Kurum tarafından yapılacak sınava alınmazlar.

Sınavın geçersiz sayılmasını gerektiren hallerin tespiti üzerine, durum Komisyon tarafından karara bağlanarak ilgiliye bildirilir. Komisyon kararına yedi gün içinde itiraz edilebilir. Bu itirazlar Komisyon tarafından beş gün içinde incelenip karara bağlanır ve sonuç itiraz edene bildirilir.

Sınav müracaatları 31 Mart 2026 tarihinde saat 10.00’da başlayıp 2 Nisan 2026 tarihinde saat 23.59’da sona erecektir. Başvurular elektronik ortamda https://bdsm.kgk.gov.tr/giris.aspx adresinde yer alan başvuru formunun doldurulması suretiyle yapılacaktır.

Sınava alınacak aday sayısı, elektronik sınav (e-sınav) uygulama salonunun aday kapasitesiyle sınırlı olacağından Türkiye Muhasebe Standartları, Türkiye Denetim Standartları ve Kurumsal Yönetim İlkeleri ve Finansal Yönetim modülünden gerçekleştirilecek sınav için kontenjan; her bir oturum için 55 olarak belirlenmiştir. Adaylar, sınav ücretini ödeme sırasına göre kontenjana dâhil edilecektir. Kontenjan dolduğu takdirde adayların sınav ücretini yatırması sistem tarafından engellenecek ve e-Bağımsız Denetçilik Sınavı için sınav ücreti ödeme süresi sonlandırılacaktır. Ayrıca adaylar aynı modüle yalnızca bir defa başvuruda bulunabilecektir.

Sınava; BDY’nin 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen mezuniyet şartını sağlayanlar başvurabilir.

Sınav süresi 60 dakikadır. Sınav listesinde ismi yer almayanlar ile sınava girişte, T.C. Kimlik Numarası içeren nüfus cüzdanı, pasaport veya sürücü belgesinden birini ibraz etmeyenler sınava alınmazlar.

Sınav sonuçları, Kurum internet sitesinde duyurulur. Ayrıca, sınav sonuç belgesi gönderilmez.

Sınava katılmak isteyenlerin, sınava girecekleri modül için 950 TL sınav ücretini başvuru esnasında kredi kartından on-line olarak ödemeleri gerekmektedir.

Sınava müracaat ettiği halde katılmayanlar ile sınava girmekten vazgeçenlerin ödedikleri ücretler iade edilmeyecektir.

Adaylara ve kamuoyuna saygıyla duyurulur. İlan olunur.

Daha sora anılan Cumhurbaşkanlığı Kararındaki eşik değerler 8183 ve 9774 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararları ile değiştirilmişti.

Bu kez 17/03/2026 tarihli Resmi gazetede yayımlanan 11066 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 01/01/2026 ve sonrasında başlayan hesap dönemlerinde uygulanmak üzere, anılan ölçütler yeniden belirlenmiştir.

Yapılan değişikliklere göre; 01.01.2026 tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerinde bağımsız denetime tabi olmak için uygulanacak ölçütler ve halen uygulanmakta olan ölçütler (parantez içinde belirtilmiştir) aşağıdaki gibidir:

“A. Tek başına veya bağlı ortaklıkları ve iştirakleriyle birlikte aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini art arda iki hesap döneminde aşan şirketler:

1. Aktif toplamı 500 Milyon (300 Milyon) Türk Lirası,
2. Yıllık net satış hasılatı 1 Milyar (6000 Milyon) Türk Lirası,
3. Çalışan sayısı 150 (150)

Ancak, aşağıdaki şirketler için bu değerler şöyledir:

1- Sermaye piyasası araçları bir borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen ancak 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında halka açık sayılan şirketler için bu eşik değerler:

1. Aktif toplamı 30 milyon (30 milyon) Türk Lirası,
2. Yıllık net satış hasılatı 40 milyon (40 milyon) Türk Lirası,

• Çalışan sayısı 50 (50) kişi,
• Ekli (II) sayılı listede belirtilen şirketler için eşik değerler:

1. Aktif toplamı 120 milyon (120 milyon) Türk Lirası,
2. Yıllık net satış hasılatı 150 milyon (150 milyon) Türk Lirası,

• Çalışan sayısı 50 (100) kişi,

1. Ekli I sayılı listede yer alan şirketler. (Bu şirketler herhangi bir kritere tabi olmaksızın bağımsız denetime tabi tutulacaktır.)

Uygulamaya ilişkin esaslar

6434 sayılı Cumhurbaşkanı Kararında uygulama usul ve esaslarını belirlemeye Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (Kurum) yetkili kılınmış olup, anılan Kurum “Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Cumhurbaşkanı Kararına İlişkin Usul Ve Esaslar”ı belirlemiş ve bunlar 16.01.2023 tarihli ve 32075 sayılı (1. Mükerrer) Resmî Gazetede yayımlanmıştı. Kurumun bu belirlemeleri de dikkate alındığında uygulama aşağıdaki gibi olacaktır:

A grubunda belirtilen Şirketler yukarıda aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı bakımından yeniden belirlenen üç ölçütten en az ikisinin sınırlarını art arda iki hesap döneminde aşmaları durumunda 1.1.2026 tarihinden itibaren bağımsız denetime tabi olacaklardır. Birbirini takip eden yıllarda sınırları aşılan iki ölçütün aynı ölçüt olması şart değildir. Örneğin birinci yılda aktif toplamı ve çalışan sayısı ölçütü aşılmış, ikinci yıl ise net satış hasılatı ve çalışan sayısı ölçütü aşılmışsa müteakip dönemden itibaren bağımsız denetime tabi olunacaktır. Hesap dönemi takvim yılı olan şirketler açısından 2026 yılı hesap dönemi finansal tablolarının bağımsız denetime tabi olup olmadığının belirlenmesinde 31.12.2024 ve 31.12.2025 tarihli bilanço ve 2024 ve 2025 hesap dönemine ilişkin gelir tablosu kullanılacaktır. (Bu tablolarda yer alan aktif toplamının 500 Milyon ve üstü Türk Lirasını net satış hasılatının ise 1 Milyar ve üstü Türk Lirasını aşıp aşmadığına bakılacaktır.) Özel hesap dönemine tabi şirketler açısından ise; 2026 yılı içinde başlayıp 2027 yılı içinde sona erecek hesap dönemine ilişkin finansal tablolarının bağımsız denetime tabi olup olmadığının belirlenmesinde 2025 yılı ve 2026 yılı içinde biten hesap dönemlerine (örneğin, 01.07.2024- 30.06.2025 ve 01.07.2025-30.06.2026 hesap dönemine) ilişkin bilanço ve gelir tabloları kullanılacaktır.

Eşik değerleri aştığı için bağımsız denetime tabi şirket, art arda iki hesap döneminde üç ölçütten en az ikisine ait eşik değerin altında kaldığı ya da bir hesap döneminde bu ölçütlerden en az ikisine ait eşik değerlerin % 20 veya daha fazla oranda altında kaldığı takdirde müteakip hesap döneminden itibaren bağımsız denetim kapsamından çıkacaktır.

Bağımsız denetime tabi olunup olunmadığının belirlenmesinde, şirketler ile bağlı ortaklıkları ve iştiraklerinin aktif toplamı ve net satış hasılatı hesaplanırken şirketin tabi olduğu mevzuat uyarınca hazırlanmış olan son iki yıla ait finansal tablolar (öncesinde bağımsız denetime tabi değilse, vergi mevzuatı çerçevesinde kamu idarelerine sunmak üzere hazırlanan (Kurumlar Vergisi Beyannamesi ekinde Vergi Dairesine verilen son iki yıla ilişkin bilanço ve gelir tablosu) dikkate alınacaktır. Bağlı ortaklık ve iştirak tanımları ise yürürlükteki mevzuata göre (öncesinde bağımsız denetime tabi değilse, Tek Düzen Hesap Planındaki tanıma göre) belirlenecektir. Tek Düzen Hesap Planına göre;

- İştirakler bir ortaklıktaki en fazla % 50 oranında olan sermaye payları veya oy haklarının izlenmesinde kullanılır. İştirak edilen ortaklıklarda iştirak ilişkisinden bahsedebilmek için sermaye payı dikkate alınmaksızın sahip olunan oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en az % 10 oranında bulunması gerekir.

- Bağlı ortaklıklar ise, işletmenin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde 50 oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerin sermaye paylarının izlendiği hesaptır.

Şirketlerin bağımsız denetime tabi olması belirlenirken, varsa şirketin bağlı ortaklıkları ve iştirakleri de birlikte dikkate alınacaktır. Bu durumda olanlarda “aktif toplamı” bulunurken; şirket kendi aktif toplamından bilançosundaki bağlı ortaklıklarının ve iştiraklerinin kayıtlı değerini çıkarmak suretiyle ulaştığı tutara, bağlı ortaklıklarının aktif toplamının tamamını ve iştiraklerinin aktif toplamından kendi iştirak hissesi payına düşen kısmını ekleyecektir. İlgili yıllara ilişkin “net satış hasılatı”nın hesaplanmasında ise; şirket kendi satış hasılatına, bağlı ortaklıklarının net satış hasılatının tamamını ve iştiraklerinin net satış hasılatından kendi iştirak hissesi payına düşen kısmını ekleyecektir. Ayrıca bu belirlemeler yapılırken; grup içi işlemlerden doğan varlık, borç, gelir ve giderlerden,

- Bağlı ortaklıklarla olanların tamamı,

- Şirketin ve bağlı ortaklıkların doğrudan iştirakleriyle olanlarının ise hisselerine düşen payı elimine edilir. Grup içi işlemlerin kısmen veya tamamen elimine edilmesi ihtiyaridir.

Şirketin bağlı ortaklıkları aracılığıyla dolaylı olarak sahip oldukları bağlı ortaklıklar ve iştirakler de şirketin bağlı ortaklığı ve iştiraki olarak değerlendirilecektir. Örneğin; A Şirketinin B Şirketinde %70, B Şirketinin ise C ve D Şirketlerinde sırasıyla %60 ve %15 oranlarında oy hakkına sahip olduğu durumda, A Şirketi aktif toplamını ve yıllık net satış hasılatını hesaplarken, C Şirketini bağlı ortaklığı, D Şirketini de %15 oranında oy hakkına sahip olduğu iştiraki olarak değerlendirecektir.

Şirketlerin veya bağlı ortaklıkların iştiraklerinin sahip olduğu bağlı ortaklıklar ve iştirakler, ilgili iştirakin finansal tablolarındaki değerleri üzerinden dikkate alınır. Bu sebeple, şirketin veya bağlı ortaklıkların iştiraklerinin bağlı ortaklıkları ve iştirakleri eliminasyon işlemlerine dahil edilmeyecektir.

Şirket aktif toplamı ve net satış hasılatı hesaplanırken, yurt dışında kurulmuş olan bağlı ortaklıklarının ve iştiraklerinin aktif toplamları ve net satış hasılatları da yukarıda açıklanan çerçevede hesaplamalara dahil edilecektir.

Şirketin “ortalama çalışan sayısı”nın belirlenmesinde, şirketin ilgili dönemler (son iki yıl) için verdiği muhtasar beyannamelerinde bildirdiği aylık çalışan sayıları toplamının yıllık ortalaması dikkate alınacaktır. Çıraklık ve mesleki eğitim sözleşmesi kapsamında şirkette mesleki eğitim gören çıraklar ve staj yapan öğrenciler çalışan sayısının hesabında dikkate alınmayacaktır. Ortalama çalışan sayısı belirlenirken, ana ortaklığın ve bağlı ortaklığın çalışan sayılarının toplamı dikkate alınacaktır. İştiraklerde çalışanlar ise, şirketin iştirakteki hissesi oranında dikkate alınacaktır. Keza, yurt dışında kurulmuş olan bağlı ortaklıklar ve iştiraklerde çalışanlar da bu çerçevede dikkate alınacaktır.

Cumhurbaşkanlığı Kararı uyarınca denetime tabi olma şartlarını taşımayan bir şirket, sadece ana ortaklığının, bağlı ortaklığının veya iştirakinin Cumhurbaşkanlığı Kararı kapsamında denetime tabi olması nedeniyle denetime tabi olmaz. Ana şirketin bağımsız denetime tabi olması durumunda, bağlı ortaklıklarının ve/veya iştiraklerinin ayrıca bağımsız denetime tabi olup olmayacağı her bir bağlı ortaklık ya da iştirak şirketi için ayrı ayrı değerlendirilecektir. Bu durumdaki şirketlerin kendi bağlı ortaklıkları ve iştirakleri de dikkate alınarak yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde belirlenecek ölçütlerin aşılması halinde, bunlar için de münferiden bağımsız denetim yapılacaktır.

“Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işleri” yapan şirketlerde aktif toplamının hesabında, Tekdüzen Hesap Planında yer alan “170-177 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri” dikkate alınmayacaktır. Bu şirketlerin yıllık net hasılatının hesabında ise, Tekdüzen Hesap Planında yer alan “350-358 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri” hesaplarına, sadece, ilgili dönemde kaydedilen tutar kısmı yıllık net satış hasılatına eklenecektir. Bu kapsamda yapılan işin bitimindeki hesap döneminde ise, 350-358 nolu hesaplardan dönem gelir tablosuna aktarılan kısım yıllık net hasılatın hesabında dikkate alınmayacaktır.

EK: I VE II SAYILI LİSTELER

• Sayılı Liste

6434 sayılı Cumhurbaşkanı Kararına ekli (I) sayılı listede^[3] yer alan ve aşağıda gösterilen şirketler, herhangi bir ölçüte bağlı olmaksızın bağımsız denetime tabi kılınmışlardır.

1) 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi şirketlerden;

1. a) Yatırım kuruluşları,
2. b) Kolektif yatırım kuruluşları,
3. e) Portföy yönetim şirketleri,

ç) İpotek finansmanı kuruluşları,

1. d) Varlık kiralama şirketleri,
2. e) Merkezi takas kuruluşları,
3. f) Merkezi saklama kuruluşları,
4. g) Veri depolama kuruluşları,

ğ) Derecelendirme kuruluşları,

1. h) Değerleme kuruluşları,

ı) Sermaye piyasası araçları bir borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören veya işlem görmeleri amacıyla Sermaye Piyasası Kurulunca onaylanmış geçerlilik süresi bulunan izahname veya ihraç belgesi bulunan anonim şirketler,

1. i) Bir borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmemekle birlikte halka arz edilmeksizin pay hariç sermaye piyasası aracı ihraç eden (ihraç ettikleri sermaye piyasası araçlarının itfa edildiği hesap döneminin sonuna kadar) veya bu amaçla Sermaye Piyasası Kurulunca onaylanmış geçerlilik süresi bulunan ihraç belgesi olan anonim şirketler.

2) 19.10.2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun düzenleme ve denetimine tabi şirketlerden;

1. a) Bankalar,
2. b) Derecelendirme kuruluşları,
3. c) Finansal holding şirketleri,

ç) Finansal kiralama şirketleri,

1. d) Faktoring şirketleri,
2. e) Finansman şirketleri,
3. f) Varlık yönetim şirketleri,
4. g) Finansal holding şirketlerinde ve bankalarda 5411 sayılı Kanunda tanımlandığı şekliyle nitelikli paya sahip olan şirketler,

ğ) Tasarruf finansman şirketleri.

3) 03.06.2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile 28.03.2001 tarihli ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında faaliyet göstermekte olan sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri.

4) Borsa İstanbul piyasalarında faaliyet göstermesine izin verilen; yetkili müesseseler, kıymetli madenler aracı kurumlan, kıymetli maden üretimi veya ticaretiyle iştigal eden şirketler.

5) 10.02.2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre kurulan lisanslı depo işletmeleri ile 11.08.1982 tarihli ve 2699 sayılı Umumi Mağazalar Kanununa göre kurulan umumi mağazalar.

6) 15.02.2011 tarihli ve 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun uyarınca Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi şirketlerden;

1. a) Aşağıdaki hak veya lisanslardan en az ikisine sahip olan medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar:

– Karasal ortamdan ulusal televizyon yayını yapma hakkı.

– Uydu televizyon yayın lisansı.

– Birden fazla ile yönelik olarak kablolu televizyon yayın lisansı.

1. b) İnternet ortamında isteğe bağlı yayın hakkına sahip olan medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar.

7) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan lisans, sertifika veya yetki belgesi alıp bu Kurum düzenlemelerine tabi olarak faaliyet gösteren ve söz konusu düzenlemeler uyarınca bağımsız denetim yükümlülüğü bulunan şirketler.

8) 20.06.2013 tarihli ve 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının düzenleme ve denetimine tabi ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları.

9) 08.06.1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında faaliyet gösteren kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile 18/4/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun Ek 1 inci maddesi kapsamında yurt içinde kurulan ve sermayesinin %50’sinden fazlasına doğrudan veya dolaylı olarak KİT’lerin sahip olduğu şirketler.

• Sayılı Liste

1) Çağrı merkezi şirketleri hariç olmak üzere, 15.01.2004 tarihli ve 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu, 09.05.2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu ve 6102 sayılı Kanunun 1525 inci maddesi kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu düzenleme ve denetimine tabi olan şirketler;

2) Gayri faal olan veya faaliyetleri geçici olarak durdurulan veya iptal edilmiş olan (gerekli ana sözleşme değişiklikleri ve benzeri prosedür işlemleri henüz gerçekleştirilmemiş olanlar dâhil) iştirak ve şirketler hariç olmak üzere, TMSF’nin[5] iştirakleri ile mülga 4389 sayılı Bankalar Kanunu ve 5411 sayılı Kanun kapsamında TMSF tarafından denetimi ve yönetimi devralınan şirketler,

3) Sermayesinin en az %50’si belediyelere ait olan şirketler,

Sürdürülebilirlik raporlaması için eşik değerler nelerdir ?

Ülkemizde KGK tarafından yapılan dü­zenlemelerle (TMSF bünyesindekiler hariç tüm bankalar, herhangi bir eşik değere ta­bi olmaksızın TSRS kapsamında sürdürüle­bilirlik raporlaması yapmakla yükümlüdür) aktif toplamı 1 milyar TL, yıllık net satış ha­sılatı 2 milyar TL ve çalışan sayısı 500 kişi olarak belirlen kriterlerden ( bağlı ortaklık ve iştiraklerde dikkate alınacak ) en az iki­sinin eşik değerlerini art arda iki raporlama döneminde aşanlar sürdürülebilirlik rapor­laması yapmak mecburiyetinde olacaklardır.

Eşik değerlerin altındaki şirketler için sürdürülebilirlik raporlaması yapmak zorunlu mu ?

Peki bu eşik değerleri aşmıyorsanız zo­runlu olarak yazılan raporlama dışında gö­nüllü raporlama yapabilir misiniz? Şirketi­niz açısından zorunlu raporlama yönünden kriterleri sağlamadığınız için ek rapor ma­liyetine katlanmamak için gönüllü raporla­ma yolunu seçmemek şimdilik avantajlı gö­rünse de yakın gelecekte gönüllü raporlama yapacak şirketler açısından ciddi bir avantaj ortaya çıkacaktır.

Şöyle ki, SKDM ile birlikte AB’ye ihra­cat yapan firmalar açısından AB tarafından karbon yönetiminin raporlaması isteneceği için aslında tedarikçi firmalar açısından bu raporlamanın gönüllü yapılması ihracattta mevcut avantajları kaybetmemesi açısın­dan zorunlu hale gelmektedir.

AB’ye ihracat yapan şirketler açısından sürdürülebilirlik raporlamasının faydaları

Bir nevi AB’ye ihracat yapıyorsanız (Öze­likle alüminyum, demir-çelik, çimento, elekt­rik, gübre ve hidrojen sekterinde) aslında TS­RS’ye göre zorunlu raporlama yapan şirketler arasında sayılmamamız neticede bir şey de­ğiştirmiyor. AB’ye ihracat yapan firmalardan olduğunuz için aslında dolaylı olarak karbon yönetimi açısından bu raporlamayı bir nevi zorunlu yapmak durumunda kalıyorsunuz.

Gönüllü raporlamanın şirketlere sağladığı faydalar

Çünkü AB, yakın gelecekte SKDM ile da­ha katı eşik değerler belirlediğinde AB’ye ihracat yapan firmalar iharacatta ürün muhteviyatında mal kullandığı firmalardan ürün içeriklerine dair karbon ayak izlerini talep edecek dolayısıyla bu durumda TS­RS’ye göre zorunlu raporlama yapmamanız bir şey değiştirmeyecektir. AB’ye ihracat yapan firma için bu karbon raporlamasını hazırlamak zorunda kalacaksınız.

Gönüllü raporlamasının bir diğer avanta­jı ise ülkemizde pek rağbet görmese de yurt­dışı sermaye piyasalarında şirketlerin ener­ji dönüşüm faaliyetlerine yatırım yapan işletmelerin hisse ve ürünlerine talep gün­den güne artarak devam etmekte olduğu­dur. Gönüllü yapılan raporlama yatırıcımlar için şirket faaliyetlerini daha derinlemesi­ne analiz etmesinin yanı sıra şirketlere ya­pılan yatırım karlılığı açısından önemli bir veri seti oluşturulacaktır. Nihayetinde, ül­kemizde KGK tarafından belirli eşik değer­leri aşan firmalar için zorunlu olarak düzen­lenen TSRS raporlamasıyla başlayan süreç yakın gelecekte SKDM’nin AB tarafından eşik değerlerinin düşürülmesiyle bir nevi zorunlu raporlamasında önünü açmış ola­caktır. Şimdiden gönüllü raporlama yapan işletmeler ise avantajlı durumda olacaktır.

Sayı: 2024-8 

    DUYURU

KONU: “Yeni ve Revize Edilen Kalite Yönetim Standartları Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler” ile “İş Ekibi ve Topluluk Denetimleri Tanımı Projesi Kapsamında Etik Kurallarda Yapılan Değişiklikler”in Yayımlanması

Bilindiği üzere, Kalite Yönetim Standartları (KYS 1, KYS 2) 16/01/2023 tarih ve 32075 sayılı (1. Mükerrer) Resmî Gazete’de yayımlanarak mevzuatımıza kazandırılmış ve 31/12/2023 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Kalite Yönetim Standartlarıyla birlikte değişen terminoloji ve hükümlerle uyumun sağlanması amacıyla “GDS 3410 Sera Gazı Beyanlarına İlişkin Güvence Denetimleri”, “İHS 4400 Üzerinde Mutabık Kalınan Prosedürlerin Uygulandığı İşler” ve “İHS 4410 Finansal Bilgileri Derleme İşi” Standartlarında yapılan temel değişiklikler aşağıda özetlenmektedir:

• Kalite Kontrol Standardı 1’in yürürlükten kaldırılması nedeniyle KKS 1’e yapılan atıflar KYS 1 olarak değiştirilmiş,
• Söz konusu Standartlarda yer alan hükümler, KYS 1’deki hükümler ve kavramlarla uyumlu hâle getirilerek Standartlar arasında tutarlılık ve bağlantı sağlanmış ve 
• GDS 3410 ile İHS 4400’ün Ek’inde yer alan rapor örneklerindeki “kalite kontrol” ve “KKS 1” şeklindeki ifadeler, “kalite yönetimi” ve “KYS 1” olarak değiştirilerek söz konusu rapor örneklerinin güncel olması sağlanmıştır.

Diğer taraftan, “Bağımsız Denetçiler İçin Etik Kurallar’ın (Bağımsızlık Standartları Dâhil)”, başta Kalite Yönetim Standartları, BDS 220 ve BDS 600 olmak üzere yakın zamanda revize edilen Standartlarla uyumlu hâle getirilmesine yönelik olarak Muhasebeciler İçin Uluslararası Etik Standartları Kurulu (IESBA) tarafından yürütülen revizyon projesi tamamlanmıştır. Bu kapsamda, IESBA tarafından yapılan değişikliklere uyum sağlamak amacıyla Bağımsız Denetçiler İçin Etik Kurallar’da yapılan temel değişiklikler aşağıda özetlenmektedir:

• Topluluk denetimlerini düzenleyen yeni bir bölüm eklenerek söz konusu denetimlerde bağımsızlığa yönelik tehditlerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve ele alınmasına ilişkin yeni ana hükümler ve uygulama hükümleri getirilmiş,
• Kalite Yönetim Standartları, BDS 220 ve BDS 600 gibi yakın zamanda revize edilen Standartlardaki terminolojiyle uyum sağlanması amacıyla terimler sözlüğü ile çeşitli hükümlerde değişiklik yapılmış,
• Topluluk finansal tabloları hakkında görüş bildiren topluluk denetim şirketi ile topluluk denetiminin amaçları açısından bir birimle ilgili denetim çalışması yapan birim denetim şirketi arasında etik hükümlere uyum sağlanması bakımından nasıl bir iletişim kurulması gerektiğine ilişkin yeni hükümler getirilmiş,
• Birim denetim şirketinde bir bağımsızlık hükmünün ihlal edilmesi durumunda, söz konusu ihlalin ele alınmasına yönelik süreç açıkça belirtilerek, topluluğun üst yönetiminden sorumlu olanlarla kurulacak iletişimin önemi vurgulanmış ve 
• Denetim ekibi, iş ekibi ve güvence ekibi tanımlarında değişiklik yapılarak, bu ekiplere kimlerin dâhil edileceği konusunda rehberlik sağlanmıştır.

“Yeni ve Revize Edilen Kalite Yönetim Standartları Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler” ile “İş Ekibi ve Topluluk Denetimleri Tanımı Projesi Kapsamında Etik Kurallarda Yapılan Değişiklikler”in yayımlanması Kurulumuzun 01/02/2024 tarih ve 22438 sayılı Kararıyla kabul edilmiş olup, söz konusu Kurul Kararı, 03/02/2024 tarih ve 32449 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

“Yeni ve Revize Edilen Kalite Yönetim Standartları Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler” ve “İş Ekibi ve Topluluk Denetimleri Tanımı Projesi Kapsamında Etik Kurallarda Yapılan Değişiklikler”in ilk altı bölümü kapsamındaki değişiklikler, yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

“Borsada İşlem Gören İşletme ve Kamu Yararını İlgilendiren Kuruluş Tanımları Projesi Kapsamında Etik Kurallarda Yapılan Değişiklikler” başlıklı yedinci bölüm kapsamındaki değişiklikler ise 31/12/2024 tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerine ait finansal tabloların ve topluluk finansal tablolarının denetiminde uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

“Yeni ve Revize Edilen Kalite Yönetim Standartları Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler” ve “İş Ekibi ve Topluluk Denetimleri Tanımı Projesi Kapsamında Etik Kurallarda Yapılan Değişiklikler”e ulaşmak için tıklayınız.

Yeni ve Revize Edilen Kalite Yönetim Standartları Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler’in işaretli versiyonuna ulaşmak için tıklayınız.

İş Ekibi ve Topluluk Denetimleri Tanımı Projesi Kapsamında Etik Kurallarda Yapılan Değişiklikler’in işaretli versiyonuna ulaşmak için tıklayınız.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

 Duyuru için tıklayınız.

Sayı: 2024-8 

    DUYURU

Bilindiği üzere 29/12/2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kurul Kararında belirli işletmelerin 01/01/2024 tarihinden itibaren zorunlu sürdürülebilirlik raporlamasına tabi olacağı açıklanmıştır.

Hangi işletmelerin bu kapsamda olacağına dair kamuoyunda çeşitli soru işaretlerinin oluşması neticesinde daha açıklayıcı bilgi verilmesi gerekliliği hâsıl olmuştur. İlgili Kararın 3 üncü maddesinde sürdürülebilirlik uygulaması kapsamına giren işletmeler sayılmaktadır. Buna göre:

1) Aşağıdaki “Kurul Kararının 3 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasında Sayılan ve Hadlere Tabi Olan İşletmeler Listesi” başlıklı listede yer alan işletmeler arasından;

− Aktif toplamı 500 Milyon Türk Lirası

 − Yıllık net satış hasılatı 1 Milyar Türk Lirası

− Çalışan sayısı 250 kişi

ölçütlerinden en az ikisinin eşik değerlerini art arda iki raporlama döneminde aşan işletmeler zorunlu uygulama kapsamına dâhildir.

2) 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun düzenleme ve denetimine tabi bankalar, her ne kadar aşağıdaki listede sayılmış olsalar dahi, herhangi bir eşik değere tabi olmaksızın zorunlu raporlama kapsamındadırlar. Ancak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde yer alanlar bankalar bu uygulamadan muaf tutulmuştur.

3) Zorunlu olmamakla birlikte, kapsam dışında yer alan işletmeler de gönüllülük esasına göre Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına uygun raporlama yapabilirler.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

İlgili duyuru aşağıda verilmiştir.

Sayı: 2024-6 

     DUYURU

KONU: Mesleki Sorumluluk Sigortasının Yaptırılması ve Poliçelerin Kurumumuza Bildirilmesi

Bilindiği üzere, denetim kuruluşu ve denetçiler; denetledikleri finansal tablo, bilgi ve raporlara ilişkin olarak hazırladıkları bağımsız denetim raporlarının denetim standartlarına aykırı olması ile bu raporlardaki yanlış, eksik ve yanıltıcı bilgi ve kanaatler nedeniyle doğabilecek zararlardan hukuken sorumludur.

Bu nedenle denetim kuruluşları ve denetçilerin, verdikleri hizmetlerden doğabilecek zararları karşılamak amacıyla üstlendikleri ilk denetim işiyle birlikte başlamak üzere, tüm denetimlerini kapsayacak şekilde mesleki sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur. (660 s. KHK m.24, Bağımsız Denetim Yönetmeliği m.33)

Mesleki sorumluluk sigortasına ilişkin yükümlülüklerin zamanında, tam ve doğru olarak yerine getirilmesi ve bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle herhangi bir idari yaptırımla karşılaşılmaması adına aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir:

1. Mesleki Sorumluluk Sigortasının Yaptırılması:

Denetim kuruluşları ve denetçilerin, üstlendikleri ilk denetim işiyle birlikte başlamak üzere, tüm denetimlerini kapsayacak şekilde mesleki sorumluluk sigortası yaptırmaları gerekmektedir.

2. Mesleki Sorumluluk Sigortalarının Bağımsız Denetim Hizmetlerini Kapsaması:

Denetim kuruluşları ve denetçilerin, verdiği diğer hizmetler için (SMMM/YMM vb.) yaptırılan ve sadece bu hizmetlerden kaynaklanabilecek zararların karşılanmasına yönelik olan mesleki sorumluluk sigortaları bağımsız denetim hizmetlerine ilişkin teminat sağlamayacağından, mesleki sorumluluk sigortalarının bağımsız denetim hizmetlerini de kapsayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda 16/05/2013 onay tarihli Bağımsız Denetçilik Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarına ulaşmak için tıklayınız.

3. Poliçelerin Kurumumuza Bildirilmesi:

Mesleki sorumluluk sigortası poliçesinin, düzenlenme tarihini takip eden günden itibaren; poliçe ve sigorta şirketindeki değişikliklerin ise bu değişiklikleri takip eden günden itibaren en geç 30 gün içinde Kurumumuza bildirilmesi gerekmektedir. Bu bildirim Sözleşme Bilgi Girişi Sisteminde (SBG) yer alan “Mesleki Sorumluluk Sigortası Bildirimi” menüsü üzerinden elektronik ortamda yapılmalıdır.

4. Mevcut Poliçelerin Kapsam ve Süresinin Kontrolü:

Denetim işi üstlenmiş olan denetim kuruluşları ve denetçilerin, SBG’de yer alan “Mesleki Sorumluluk Sigortası Bildirimi” menüsüne girerek, yukarıda yer alan açıklamalar kapsamında Kurumumuza bildirilmiş, bağımsız denetim hizmetlerini kapsayan ve süresi geçerli mesleki sorumluluk sigortalarının bulunup bulunmadığını kontrol etmeleri önem arz etmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

 Duyuru için tıklayınız.

Bu sebeple, ilk uygulanmaya başladığında, firmalar tarafından “zaten tam tasdik denetimine ücret ödüyoruz” düşüncesinden dolayı ek bir maliyet ve külfet olarak algılandı ve günümüze kadar da bu algı, bu şekilde olmasa da azalarak devam ederek geldi. 

Fakat geldiğimiz noktada bağımsız denetim ’in yaygınlaşması, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu’nun etkinliklerini arttırması ile firmalarda bağımsız denetime bakış açılarını geliştirdi ve değiştirdi. 

Geldiğimiz noktada bağımsız denetim, sadece zorunluluk olduğu için değil finansal tablolarının güvenirliğini de artması sebebiyle yapılmaya başladı. Firmaların, ortakları ve yatırımcıları daha doğrusu tüm paydaşları denetlenmiş finansal tabloların daha şeffaf olarak hazırlandığını ve gerçeği yansıttığını gördü. Bu gelişimle birlikte bankaların da bağımsız denetime bakış açısı değişti, içinde bulunduğumuz bu enflasyonist ortamda, bankalar kredi vermekten kaçınırken ya da faiz oranları çok yüksek nerede ise astarı yüzünden pahalı hale gelen kredileri vermek için, firmaların finansal tablolarını daha net ve doğru olarak görmek, değerlendirmek istediler. Bu da, bağımsız denetime tabi olmayan firmaların bile kredi alabilmek için bağımsız denetim raporu talep etmesine sebebiyet verdi.

Bağımsız denetime 2011 yılından itibaren denetim firmalarının, denetlenen firmaların, firma ortaklarının, yatırımcıların ve bankaların bakış açıları olmak üzere birçok şey değişti. Fakat Dünyanın her döneminde olduğu gibi bu değişikliğe ayak uyduramayanlar da olduğunu düşünmekteyiz. Değişime ayak uyduramayanların elendiği, doğal seleksiyonun kaçınılmaz olduğu günümüz piyasalarında, maalesef bize göre ticaret sicil müdürlükleri sınıfta kaldı. Bağımsız denetçiler herkesi mutlu edebildi, fakat ticaret sicilleri edemedi. Onlarca ilde müşterisi olan bağımsız denetim firmaları, standart matbu bir formları olmayan ticaret sicil müdürlüklerine; Denetçi atama, Denetçi beyanı evraklarını beğendirememekten yoruldu. Beğendirmek dediğimize bakmayın, standart bir form olmayınca her ildeki ticaret sicil müdürlüğünün istekleri birbirinden farklı farklı oluştu. Bu nedenle de hazırlanan evrakları kabul ettirmek, ticaret sicil müdürlüklerinin farklı farklı isteklerini yerine getirmek, gittikçe daha zorlaşan bir hal aldı. 

Firmalar genel kurul yapmanın zor olacağını düşünürken, genel kurul ile atanmış denetçileri tescil ettirmenin daha zor olduğunu gördüler. İlgili tescil işlemlerinin, 2011 yılından bugüne kadar gelinen süre içinde, yapılmasına, aradan geçen 13 yıla ve günümüzde sektörün bilinirliğinin çok artmasına rağmen tescil işlemleri kolaylaşmadı aksine zorlaştı.

Bu durum maalesef bizlere 18. yüzyıl İngiliz şairi Thomas Gray’in “Eton Koleji’nin Uzak Bir Geleceği Üzerine Gazel şiirinden “Cehalet Mutluluktur” mısrasını akıllara getirdi. 

Her sicilden farklı yazı format taleplerinin gelmesi sorununu çözmek konusundaki görev, sanırız Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne (TOBB) düşüyor. Ancak tüm Türkiye’de kullanacak tek bir format ve belge kullanmak sektörün tüm paydaşlarının lehine olur diye düşünmekteyiz.
Ya da artık, mevcut değişim ve gelişime ayak uydurup, dönüşümün bir parçası olup, ıslak imzalı evrak talep etmekten vazgeçebilir. e- imzaların, ticaret sicillerde ve/veya firmalarla aramızdaki sözleşmelerde kullanılması için meslek mensupları olarak bizler üzerimize düşenleri yapabiliriz. Uygulayıcılar olarak bizler hazırız yeter ki, karar vericiler karar versin. Bu nedenle gereksiz yazılan iş ve işlemler, evrakların asıllarını beklemek, tekrar tekrar alınan ticaret sicil randevuları, kargoda kaybolan evraklar gibi sorunlarda tamamen ortadan kalkabilir. Farklı şehirlerdeki ticaret sicillerin, farklı taleplerine e- imza ile online olarak karşılık vermek hem meslek mensuplarının hem de ticaret sicillerin işlerini kolaylaştırabilir. 

Gelişim; “organizmanın anne karnında başlayarak bedensel, bilişsel, dil, duygusal, sosyal yönden en son aşamaya ulaşıncaya kadar sürekli ilerleme kaydeden değişimidir.” Şeklinde tanımlanmaktadır.

Sonuç olarak, değişim için gelişim, gelişim için de değişim önem arz etmektedir. Değişim ve gelişimin anlamlı olabilmesi içinde sürekli olması ve tüm paydaşları kapsaması gerekmektedir.

Dileriz bağımsız denetim sektöründeki var olan değişim ve gelişim, ticaret sicil müdürlüklerinde iş ve işlemlere de yansırda sektör değişimini tamamlamış olur.

Sayı: 2024-3 

     DUYURU

KONU: BDS 600 (Revize) Özel Hususlar–Topluluk Finansal Tablolarının Bağımsız Denetimi (Topluluğa Bağlı Birim Denetçilerinin Çalışmaları Dâhil) ve Diğer  İlgili Standartlarda Yaptığı Değişikliklerin Yayımlanması

Ülkemizde ilk defa 2014 yılında yayımlanarak yürürlüğe konan BDS 600 Özel Hususlar–Topluluk Finansal Tablolarının Bağımsız Denetimi (Topluluğa Bağlı Birim Denetçilerinin Çalışmaları Dâhil), başta Kalite Yönetim Standartları ve BDS 315 olmak üzere yakın zamanda revize edilen standartlarla uyumlu hâle getirilerek  tümüyle revize edilmiştir.

BDS 600 (Revize), topluluğa bağlı birim denetçilerinin çalışmaları dâhil olmak üzere, topluluk denetimlerinde dikkate alınan özel hususları düzenlemekte ve risk esaslı bir yaklaşım benimsemektedir. Revize edilen Standartta yapılan temel değişiklikler aşağıda özetlenmektedir:

• Mesleki şüphecilik, topluluk denetiminin planlanması ve yürütülmesi, topluluk denetçisi ile birim denetçileri arasındaki karşılıklı iletişim ve belgelendirme konularında denetçinin sorumlulukları artırılmış,
• Denetimin yürütülmesi için yeterli ve uygun kaynakların sağlanması ve denetim ekibinin yönlendirilmesi ve gözetimi ile çalışmalarının gözden geçirilmesi dâhil olmak üzere BDS 220’de (Revize) yer alan hükümlerin, bir topluluk denetiminde kalitenin yönetilmesi ve kaliteye ulaşılması için nasıl uygulanacağı konusuna açıklık getirilerek Kalite Yönetim Standartlarına benzer şekilde topluluk denetimlerinde proaktif kalite yönetimi teşvik edilmiş,
• Kişilere ve bilgiye erişim konusunda (örneğin; birim yönetimine, birimin üst yönetiminden sorumlu olanlara, birim denetçilerine veya birimdeki bilgiye erişim konusunda) ve birim denetçisinin çalışma kâğıtlarına erişim konusunda getirilenler başta olmak üzere denetim sürecinde karşılaşılabilecek çeşitli kısıtlama türleri ele alınarak bu tür kısıtlamaları aşmanın yolları hakkında rehberlik sağlanmış,
• Önemliliğe ilişkin hususlar yeniden düzenlenerek “önemlilik” ve “toplulaştırma riski” kavramlarının topluluk denetimlerinde nasıl uygulanacağına açıklık getirilmiş,
• BDS 230 Bağımsız Denetimin Belgelendirilmesi’ndeki hükümlerle ve diğer ilgili BDS’lerdeki belgelendirme hükümleriyle bağlantıyı vurgulamak için belgelendirmeye ilişkin ana hükümler ve açıklayıcı hükümler detaylandırılmış,
• Topluluk denetçisinin, birim denetçisinin çalışma kâğıtlarını gözden geçirmesinin önemi vurgulanmış ve
• Farklı koşullardaki ve karmaşıklıktaki topluluk denetimlerine uyarlanabilir ilke bazlı bir yaklaşım sunulmuştur.

Ayrıca, BDS 600’ün revize edilmesi nedeniyle aşağıdaki Standartlarda da gerekli değişiklikler yapılmıştır:

• KYS 1 Finansal Tabloların Bağımsız Denetim veya Sınırlı Bağımsız Denetimleri ile Diğer Güvence Denetimleri veya İlgili Hizmetleri Yürüten Bağımsız Denetim Şirketleri İçin Kalite Yönetimi,
• KYS 2 Denetimin Kalitesinin Gözden Geçirilmesi,
• BDS 220 (Revize) Finansal Tabloların Bağımsız Denetiminde Kalite Yönetimi,
• BDS 230 Bağımsız Denetimin Belgelendirilmesi,
• BDS 240 Finansal Tabloların Bağımsız Denetiminde Bağımsız Denetçinin Hileye İlişkin Sorumlulukları,
• BDS 250 Finansal Tabloların Bağımsız Denetiminde İlgili Mevzuatın Dikkate Alınması,
• BDS 260 Üst Yönetimden Sorumlu Olanlarla Kurulacak İletişim,
• BDS 300 Finansal Tabloların Bağımsız Denetiminin Planlanması,
• BDS 315 “Önemli Yanlışlık” Risklerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi,
• BDS 320 Bağımsız Denetimin Planlanması ve Yürütülmesinde Önemlilik,
• BDS 402 Hizmet Kuruluşu Kullanan Bir İşletmenin Bağımsız Denetiminde Dikkate Alınacak Hususlar,
• BDS 501 Bağımsız Denetimi Kanıtları – Belirli Kalemler İçin Dikkate Alınması Gereken Özel Hususlar,
• BDS 510 İlk Bağımsız Denetimler – Açılış Bakiyeleri,
• BDS 550 İlişkili Taraflar,
• BDS 570 İşletmenin Sürekliliği,
• BDS 610 İç Denetçi Çalışmalarının Kullanılması,
• BDS 700 Finansal Tablolara İlişkin Görüş Oluşturma ve Raporlama,
• BDS 701 Kilit Denetim Konularının Bağımsız Denetçi Raporunda Bildirilmesi,
• BDS 705 Bağımsız Denetçi Raporunda Olumlu Görüş Dışında Bir Görüş Verilmesi,
• BDS 706 Bağımsız Denetçi Raporunda Yer Alan Dikkat Çekilen Hususlar ve Diğer Hususlar Paragrafları,
• BDS 710 Karşılaştırmalı Bilgiler-Önceki Dönemlere Ait Karşılık Gelen Bilgiler ve Karşılaştırmalı Finansal Tablolar,
• BDS 720 Bağımsız Denetçinin Diğer Bilgilere İlişkin Sorumlulukları,
• BDS 805 Özel Hususlar – Tek Bir Finansal Tablonun Bağımsız Denetimi ile Finansal Tablolardaki Belirli Unsurların, Hesapların veya Kalemlerin Bağımsız Denetimi,
• SBDS 2400 Tarihî Finansal Tabloların Sınırlı Bağımsız Denetimi.

BDS 600 (Revize) ile BDS 600’ün Revize Edilmesi Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişikliklerin yayımlanması Kurulumuzun 27/12/2023 tarih ve 21621 sayılı Kararıyla kabul edilmiş olup, söz konusu Kurul Kararı, 29/12/2023 tarih ve 32414 sayılı (1. Mükerrer) Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Standart ve ilgili değişiklikler, 31/12/2023 tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerine ait topluluk finansal tablolarının denetiminde uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

BDS 600 (Revize) Özel Hususlar–Topluluk Finansal Tablolarının Bağımsız Denetimi (Topluluğa Bağlı Birim Denetçilerinin Çalışmaları Dâhil) ile BDS 600’ün Revize Edilmesi Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler’e ulaşmak için tıklayınız.

BDS 600 (Revize) Özel Hususlar–Topluluk Finansal Tablolarının Bağımsız Denetimi’ne (Topluluğa Bağlı Birim Denetçilerinin Çalışmaları Dâhil) ulaşmak için tıklayınız.

BDS 600’ün Revize Edilmesi Nedeniyle Diğer İlgili Standartlarda Yapılan Değişiklikler’in işaretli versiyonuna ulaşmak için tıklayınız.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Sürekli eğitim yükümlüğüne ilişkin olarak gerçekleştirilen uyguma kapsamında ortaya çıkan ihtiyaçlar, paydaşlarımızca Kurumumuza iletilen talepler Bağımsız Denetim Yönetmeliğinde gerçekleştirilen değişiklere uyum kapsamında Bağımsız Denetçiler İçin Sürekli Eğitim Tebliğinde bazı değişikliklerin yapılması ihtiyacı doğmuştur.

Bu çerçevede, 660 sayılı Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve Bağımsız Denetim Yönetmeliğinin 25 ve 49 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanan tebliğ değişikliğiyle;

•  “Eğitim açığı” ifadesinin tanımının eklenmesi,

• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında faaliyet göstermekte olan şirketlerin bağımsız denetiminde görev alacak denetçiler için ilgili alanlarda 7 kredilik ilave eğitim yükümlüğü getirilmesi,

•  Türkiye Sürdürülebilirlik Standartları ve bilgi sistemleri denetimleri konularının da temel mesleki konular arasına eklenmesi,

•  Destekleyici eğitimlerin mesleki faaliyetlerde kullanılabilecek olan kişisel gelişime katkı sağlayacak konularla sınırlanması,

•  Temel mesleki konulardan uzaktan eğitim yöntemi ile alınabilecek eğitim kredisinin sınırlandırılması,

• Destekleyici konularda eğitim faaliyetlerinin bildirimlerinin Kurumumuzca hazırlanan sistem üzerinden elektronik ortamda alınmasına yönelik mevzuat alt yapısının hazırlanması,

•  İşbaşı eğitimi olarak ifade edilen yürütülen denetim faaliyetinden elde edilebilecek kredi miktarı ile temel mesleki konularda lisans, lisansüstü veya sürekli eğitim kapsamında ders verenlerin elde edebilecekleri kredi miktarı artırılması,

•  Bağımsız denetçilik sınavında başarılı olunan konulardan üç yıllık dönem içerisinde aynı konudan bir kez kredi elde edilmesi,

•  Eğitim açığı olanlara ek süre verilmesi hususunda tereddütlü hususların giderilmesi, hususlarına yönelik düzenlemeler yapılmıştır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Bağımsız Denetçiler İçin Sürekli Eğitim Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ için tıklayınız.

Bağımsız Denetçiler İçin Sürekli Eğitim Tebliğinin güncel hali için tıklayınız.