Kurum, Türkiye'de eşel mobil uygulamasının ekim ayına kadar tamamen kaldırılacak olmasının yanı sıra Orta Doğu'da devam eden çatışmalar nedeniyle küresel enerji fiyatlarında yaşanan belirsizliğin enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğunu ifade etti.

Enflasyon hedefinin üzerinde kalmaya devam ediyor

Türkiye'de yıllık enflasyon temmuz ayında yüzde 31,8 ile hazirandaki yüzde 32,1 seviyesinden geriledi. Böylece yıllık enflasyon üst üste ikinci ayda da yavaşlama kaydederken, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yıl sonu için öngördüğü yüzde 26 hedefinin üzerinde kalmayı sürdürdü.

Goldman Sachs, enflasyondaki gerilemeye rağmen enerji fiyatları ve döviz kuru kaynaklı risklerin para politikasında temkinli duruşun korunmasını gerektirdiğini vurguladı.

Yıl sonu tahminine yukarı yönlü risk

Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil, yayımladıkları notta yıl sonu için yüzde 29 enflasyon tahminlerini koruduklarını ancak bu tahmine yönelik yukarı yönlü risklerin arttığını belirtti.

Ekonomistler, "Yüksek enerji fiyatları ve Türk lirasındaki daha hızlı değer kaybından kaynaklanan riskler, faiz oranlarının daha uzun süre yüksek seviyelerde kalmasını gerektireceğine işaret ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

Çekirdek enflasyonda iyileşme sürüyor

Raporda, temmuz ayında hizmet enflasyonunda bozulma görülmesine karşın daha geniş kapsamlı çekirdek enflasyon göstergelerinde iyileşmenin devam ettiği ifade edildi.

Goldman Sachs, tüm çekirdek enflasyon göstergelerinin temmuz ayında temel enflasyonda genel bir iyileşmeye işaret ettiğini belirterek, üç aylık hareketli ortalama bazında çekirdek enflasyon ivmesinin yılın ilk çeyreğinde görülen seviyelere geri döndüğünü değerlendirdi.

Ekonomim

“Bizim ürünümüz daha kaliteli. Fiyatı­mız yakın. Ekibimiz de fena değil. Peki ra­kibimiz neden bizden daha başarılı?”

Aslında bu sorunun cevabı yalnızca o şir­kete ait değil. Türkiye’de binlerce işletme­nin ortak sorusu bu.

İlk akla gelen cevaplar genellikle aynı­dır: Daha fazla reklam yapıyor, daha iyi sa­tış ekibi var, finansmana daha kolay ulaşı­yor ya da şanslı.

İşin gerçeği

Oysa uzun yıllardır farklı sektörlerde yaptığımız çalışmalar bana bambaşka bir gerçeği gösterdi.

Başarılı şirketleri başarısız şirketlerden ayıran temel fark, çoğu zaman ne ürünle­ri ne de sermayeleridir. Asıl fark, şirketin kendi içinde ne kadar uyumlu çalıştığıdır.

Ben buna Stratejik Rezonans diyorum.

Bir orkestrayı düşünün. Dünyanın en iyi kemancısını, en iyi piyanistini ve en iyi da­vulcusunu aynı sahneye çıkarabilirsiniz.

Eğer aynı eseri, aynı tempoda ve aynı amaç doğrultusunda çalmıyorlarsa ortaya müzik değil, gürültü çıkar.

Şirketler için de durum farklı değildir.

Harika bir stratejiniz olabilir.

Çok başarılı yöneticileriniz olabilir.

Güçlü bir marka oluşturmuş olabilirsi­niz. Ancak organizasyon yapınız, süreçleri­niz, performans sisteminiz, yetenekleriniz ve kültürünüz aynı hedefe hizmet etmiyor­sa şirket sürekli enerji harcar ama bekledi­ği ivmeyi yakalayamaz.

Başarıyı doğru tanımlayalım

Bugün birçok yönetici başarıyı hâlâ ci­royla ölçüyor. Oysa ciro tek başına bir ba­şarı göstergesi değildir.

Hatta bilinenin aksine, stratejik rezo­nansı zayıf olan şirketler bazı dönemlerde rakiplerinden daha yüksek satış hacmine bile ulaşabilir.

Fakat biraz daha derine indiğinizde tab­lo değişir. Kâr marjı düşüktür. Nakit akışı sürekli baskı altındadır. İşletme sermayesi yetersizdir. Çalışan devir oranı yüksektir. Müşteri sadakati zayıftır. Yeni ürün geliş­tirme yavaşlamıştır.

Yönetim sürekli günü kurtarmaya çalış­maktadır. Yani şirket büyür; fakat güçlen­mez. Asıl tehlike de budur.

Stratejik rezonansı olan şirketler neyi farklı yapıyor?

Öncelikle değişimi rakiplerinden daha erken okuyorlar.

Stratejilerini belirledikten sonra organi­zasyon yapılarını bu stratejiye göre tasarlı­yorlar. Doğru yetenekleri sisteme kazandı­rıyor, yetkinliklerini sürekli geliştiriyorlar.

Operasyonlarını yalnızca bugünü yürüt­mek için değil, yarının iş modelini taşıya­cak şekilde kurguluyorlar.

Performansı sadece ciro veya bütçe ger­çekleşmeleriyle değil; değer yaratan gös­tergelerle ölçüyorlar. Çünkü ölçtüğünüz şeyi yönetirsiniz. Yanlış şeyi ölçerseniz, yanlış davranışları ödüllendirirsiniz.

Rekabet nerede yaşanıyor?

İşte bu nedenle gerçek rekabet artık ürünler arasında değil, yönetim sistemle­ri arasında yaşanıyor. Bir şirketin stratejisi başka yöne giderken, organizasyonu farklı önceliklerle çalışıyor; prim sistemi başka davranışları ödüllendiriyor; süreçleri es­ki alışkanlıklarla devam ediyor ve tekno­loji yatırımları stratejiyi desteklemiyorsa, o şirketin rakibinden daha fazla veya daha özverili çalışması sonucu değiştirmez.

Dört kişinin farklı yönlere kürek çekti­ği bir kayığın daha hızlı gitmesini bekleye­mezsiniz.

Kendimize ne sormalıyız?

Bugün şirketlerin kendilerine sorması gereken soru aslında çok farklıdır.

“Rakibim neden aynı kaynaklarla ben­den daha fazla değer üretiyor?” sorusunu sormalıyız.

İşte bu sorunun cevabı; sürdürülebilir kârlılıkta, güçlü nakit akışında, yüksek ser­maye getirisinde, düşük çalışan devrinde, yüksek müşteri memnuniyetinde, başarılı Ar-Ge projelerinde ve pazara daha hızlı su­nulan yeni ürünlerde saklıdır.

Çünkü gerçek başarı, yalnızca büyümek değildir. Büyürken güçlenebilmektir. Bü­yürken değer üretebilmektir. Büyürken ge­leceği finanse edebilmektir.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

Akaryakıttaki indirimlerin devam etmesi bekleniyor. NTV'de yer alan habere göre motorinin litre fiyatında 6,37 TL'lik indirimin yarından itibaren pompaya yansıması öngörülüyor.

NTV

Bu durum, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ABD Başkanı Donald Trump arasında planlanan zirve öncesinde zaten yüksek olan gerilime yeni bir başlık eklemiş oldu.

Bloomberg'in haberine göre Pekin’deki yetkililer, Mythos ve diğer gelişmiş ABD yapay zeka modellerinin siber saldırı kapasitesinden kaygı duyuyor. Habere göre, yetkililer bu tür modellerin saldırı amaçlı silah olarak kullanılabileceğini düşünüyor ve Anthropic’in Çin’in bu sistemlere normal kullanım amacıyla erişimini neden engellediğini sorguluyor.

Bloomberg'e konuşan kaynaklara göre Çin, Şi’nin 24 Eylül’de ABD’ye yapması planlanan ziyaret öncesinde olumlu bir atmosferi korumak istiyor ve liderlerin görüşmesinden önce yapılması beklenen yapay zeka görüşmelerinde “kazan-kazan” yaklaşımını benimsiyor. Ancak buna rağmen iki hükümet arasındaki güvensizlik yüksek seviyede.

Henüz Anthropic'e karşı önlem düşünülmüyor

ABD, Çinli şirketlerin Amerikan yapay zeka modellerini kendi modellerini eğitmek için kullandığından endişe ediyor. Geçen ay ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Pekin merkezli Moonshot AI şirketinin önde gelen Amerikan modelleriyle rekabet edebilecek yeni bir sistem tanıtmasının ardından, fikri mülkiyet hırsızlığı tespit edilmesi halinde yapay zeka geliştiricilerine yaptırım uygulanabileceğini söyledi.

Buna karşılık Çin Ticaret Bakanlığı, ABD’nin tehditlerine karşı “gerekli tüm önlemleri” alacağını açıkladı. Kaynaklara göre Pekin şu aşamada Anthropic veya diğer Amerikan yapay zeka şirketlerine karşı acil bir adım planlamıyor.

Ancak ABD’nin Çinli şirketlere yönelik yeni önlemler alması durumunda uygulanabilecek karşılıklar üzerinde çalışılıyor. Bu seçenekler arasında yaptırımlar uygulanması veya Amerikan yapay zeka şirketlerinin Çin’in kısıtlı kuruluşlar listesine eklenmesi bulunuyor.

Bloomberg HT

Bakanlığın paylaşımına göre, ocak-haziran döneminde e-ihale sistemi üzerinden 6 bin 826 ihale başarıyla tamamlandı. Bu kapsamda 1477 araç ile 5 bin 349 eşya yeniden ekonomiye kazandırıldı.

Gelir geçen yıla göre yüzde 5 arttı

Yılın ilk altı ayında gerçekleştirilen satışlardan Hazine'ye 2,7 milyar liranın üzerinde gelir sağlandı. E-ihalelerden elde edilen tutar, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 artış gösterdi.

4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında tasfiyelik hale gelen eşya ve araçlar, 2014'ten bu yana elektronik ortamda satışa sunuluyor.

Sistem üzerinden ticari ve binek araçların yanı sıra tekstil ve ayakkabı, çanta, kuyumculuk ürünleri, elektronik cihazlar, mutfak eşyaları, mobilya, gıda ve kozmetik ürünleri ihale ediliyor.

Satışa çıkarılacak ürünlerin insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı açısından değerlendirildiği; gerekli durumlarda ilgili kamu kurumlarından görüş alınarak analiz ve uygunluk testleri yaptırıldığı belirtildi. Gıda ürünlerine ilişkin uygunluk raporları da katılımcıların erişimine açılıyor.

Sistemin 1,4 milyondan fazla kullanıcısı var

Mart 2021'de altyapısı yenilenen e-ihale sistemi, 1,4 milyonu aşkın kayıtlı kullanıcıya ulaştı.

Türkiye'de yerleşik, 18 yaşını doldurmuş ve medeni hakları kullanma ehliyetine sahip kişiler ile Türkiye'de faaliyet gösteren tüzel kişiler sisteme ücretsiz üye olarak ihalelere katılabiliyor.

İhalelerde başlangıç fiyatı nasıl belirleniyor?

Satışa çıkarılan araçlarda başlangıç fiyatı satışa esas bedelin yüzde 75'i, eşyalarda ise yüzde 50'si üzerinden belirleniyor. Teklif verebilmek için satışa esas bedelin yüzde 10'u oranında teminat yatırılması gerekiyor.

İlanlar üç iş günü yayımlanırken teklif süreci de sonraki üç iş günü boyunca elektronik ortamda yürütülüyor. Katılımcılar teklifleri eş zamanlı izleyebiliyor, ürünleri yerinde inceleyebiliyor ve sistemdeki fotoğraf, video ile ekspertiz raporlarına ulaşabiliyor.

İhaleyi kazanan kişinin bedeli yedi gün içinde ödemesi, ürünü ise 10 gün içinde teslim alması gerekiyor. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde teminat iade edilmiyor ve ihale ikinci en yüksek teklif sahibine geçebiliyor.

Dünya

“İnsanı eğitemiyorsan malzemeyi eğit der” mühendislik. Yapay zekâ eğitilmiş malzeme. Trafiği çözebilir şayet onu yazan maganda zekâ değilse… Ama embesil ise YZ sana, trafiğine ne yapsın

Bundan 133 yıl önce Benz ve Daimler; ilk otomobilleri üretmiş ve 4 tekerlekli uygarlık çağı başlamıştı. O sırada yeniliğe karşı olanlar; “atlar dururken kim bu aletleri kullanır ki?” diye söyleniyordu. Fakat Henry Ford, 1000 doların altında otomobil üretmeyi başarınca dünyada araba sevdası başlamış oldu.

Henry Ford; “pazarı dinleseydim daha hızlı atlar üretirim” diyordu. Otomobil yollarda boy gösterince insanlar onlara “atsız araba” diyordu. Haklıydılar da… Binlerce yılın arabası hep atlarla olurdu ama şimdi atlar gitmişti. Bugün önce atlarından kurtulan araba, şimdi sürücüden kurtulma sürecinde…

OTONOM ARAÇLAR TRAFİK SORUNUMUZU ÇÖZER Mİ?

“Trafik kuralları kan ve gözyaşıyla yazılmıştır” derler… Doğrudur. Misal yol ayrım çizgileri, kızını kazada kaybetmiş bir babanın önerisiydi. Trafik ışıkları da artan araçların seyrüseferini düzenlemek için icat edildi. Sonra da evrensel hale gelen kuralları öğrendik, benimsedik, kullandık ya da ihlal ettik.

Ancak trafik kuralları her kültürde aynı mıdır? Misal bizim çakarlılar emniyet şeridini ihlal eder, durur. Yapay zekâlı otonom araçlar bu durumda nasıl davranacak? Kırmızıda durmayan maganda, Otonom aracının yapay zekâsına riayet edecek mi yoksa devreden çıkarıp gaza mı basacak?

İKİ SORU İKİ CEVAP / Alaturka sürücüye dair…

Trafik magandası tarih olur mu?

Emniyet kemeri takmayınca araç sussun diye sahte aparat takan, hatalı şerit değiştiren, sinyal koluna eli gitmeyen, yayanın üstüne araç süren, yol vermeyen, hız limitine uymayana YZ ne yapsın?

Otonom araca güvenebilir miyiz?

Bir yere kadar evet. Makine öğrenme teknolojileriyle giderek gelişecekler. Otonom araçlar trafik için umut olacak. Otonom aracın yapay zekâsı sarhoş olmaz, stres yapmaz, haksız davranmaz inşallah.

NOT

YAPAY ZEKÂLININ BAGAJINDA POMPALI YAN KOLTUĞÜNDA LEVYE VARSA…

Kırmızı ışığı sokak aydınlatması sananlarımız hayli fazladır mesela. Önü boş iken gitmeyen sol şerit kenelerimiz vardır. Önerim, bizde otonom araç geliştiricilerinin yaya ve sürücü davranışlarını da araştırmasıdır. Elin yapay zekâsı burada çöker. Bizim YZ’yi bu kültürün organik zekâları yazmalıdır.

ALATURKA SÜRÜCÜ SÖZLÜĞÜ

Trafik magandası: Yolların kralı, sol şerit müdavimi, başka sürücülere aldırmayan duyarsızlar grubu

Otonom maganda: Yapay zekânın kullandığı aracının kurallarını dönüştüren, onu magandalaştıran

Çakarlı: Aracına taktığı ışıldaklarla geçiş üstünlüğü edinen, yönetenin imtiyazlı sürücüleri

Otonom denetimi: Yapay zekânın yönettiği sürücüsüz aracın evrensel kurallara uyum kontrolü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Spot altının ons fiyatı yüzde 0,2 artarak 4.059,81 dolara çıktı.

Piyasaların gözü kritik ABD istihdam verilerinde

Piyasalar, Fed'in faiz politikasına ilişkin ipuçları verebilecek ABD istihdam verilerine odaklandı. Gün içinde açıklanacak JOLTS açık iş pozisyonları verisinin ardından çarşamba günü ADP özel sektör istihdam raporu, cuma günü ise tarım dışı istihdam verisi yakından takip edilecek.

Uzmandan altın yorumu: Zayıf istihdam yükselişi tetikleyebilir

Bloomberg HT'de yer alan habere göre Mumbai merkezli Kedia Commodities Direktörü Ajay Kedia, “Altın şu anda bir konsolidasyon sürecinde. İş gücü piyasasında zayıflık görülmesi halinde bu durum ABD dolarını baskılayabilir ve bunun sonucunda altın fiyatlarında yükseliş yaşanabilir” dedi.

Trump "görüşmeler sürüyor" dedi, İran yalanladı

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile temasların sürdüğünü ve bunun, Tahran'ın beş aydır devam eden savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya ulaşması için "son şansı" olduğunu söyledi. Ancak İran yönetimi, taraflar arasında herhangi bir müzakerenin yürütüldüğü ya da planlandığı yönündeki iddiaları kesin bir dille reddetti.

Jeopolitik gerilim enflasyon ve faiz endişesini büyütüyor

ABD ile İran arasındaki gerilimin tırmanması, enerji maliyetlerini artırarak enflasyon baskılarını güçlendirdi. Artan fiyat baskıları, merkez bankalarının enflasyonu kontrol altına almak için faiz artırımlarına yönelebileceği beklentilerini de kuvvetlendirdi.

Fed'de faiz artırımı masada: Gözler eylül toplantısında

Piyasalar, Fed'in son toplantısında politika faizini sabit bırakmasının ardından eylül ayında faiz artırımı ihtimalini yaklaşık yüzde 65 olarak fiyatlıyor.

New York Fed Başkanı John Williams ise enflasyon baskılarının zamanla azalacağı yönündeki iyimserliğini korurken, beklenen iyileşmenin gerçekleşmemesi durumunda Fed'in faiz artırımı konusunda gerekli adımları atmaktan çekinmeyeceğini vurguladı.

Citi'den altın tahmini: Önce duraklama, sonra 5 bin dolar

Öte yandan Citi, yayımladığı analiz raporunda altın fiyatlarının önümüzdeki bir ay boyunca yatay seyir izleyebileceğini veya sınırlı bir geri çekilme yaşayabileceğini belirtti. Banka, ardından yükseliş trendinin yeniden güç kazanacağını öngörerek ons altının yılın dördüncü çeyreğinde 4.500 dolara, gelecek yılın ilk yarısında ise 5.000 dolar seviyesine ulaşabileceğini tahmin etti.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 1 artışla ons başına 58,74 dolara, platin yüzde 1,2 yükselişle 1.646,59 dolara ve paladyum yüzde 1,2 değer kazanarak 1.279,55 dolara çıktı.

Ekonomim

Bağ evleri için 5 dönüm yerine 2 dönüm arazi üzerine yapılmış olma şartı aranacak. Resmi Gazete'de yayınlanan yönetmelikte şöyle denildi:

"Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Bakanlık birimlerine yapılan tarımsal amaçlı yapı ve tarım dışı kullanım amaçlı başvurular, 24 üncü madde ile yürürlükten kaldırılan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik hükümleri kapsamında değerlendirilir.”

Aynı Yönetmeliğin Tarımsal Amaçlı Yapıların Kriterleri başlıklı Ek-1’inin 6.1 numaralı maddesinde yer alan “5 hektar” ibaresi “2 hektar” şeklinde değiştirilmiştir."

4 Nisan 2026 tarihli yönetmeliğin, tarımsal amaçlı yapıları tanımlayan kriterlerle ilgili ekinde, bu tür yapılar için 5 dönüm arazi şartı getirilmişti. "Bağ evi" başlıklı bölümde, bu tür yapıların, yüzölçümü 5 hektar olan özel ürün ve marjinal tarım arazinde yapılabileceği hükme bağlanırken, bu büyüklükteki araziye 30 metrekare taban alanı olan bir yapı inşa edilebileceği belirtiliyordu.

Eski yönetmelik geçerli olacak

NTV'nin haberine göre yönetmelik değişikliğiyle, mevcut yapıların eski yönetmelik hükümlerine göre değerlendirileceği de kayıt altına alındı. Yönetmelik değişikliğinde, "Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Bakanlık birimlerine yapılan tarımsal amaçlı yapı ve tarım dışı kullanım amaçlı başvurular, 24 üncü madde ile yürürlükten kaldırılan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik hükümleri kapsamında değerlendirilir.” ifadesine yer verildi. Yönetmelik, 4 Nisan 2026 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde düzenlerdi.

NTV

Ocak-Haziran döneminde Türkiye'yi ziyaret eden 2 milyon 650 bin Rus turist, özellikle Akdeniz destinasyonlarına yönelik yoğun ilgisiyle Türkiye turizminin lokomotif gücü olmayı sürdürdü.

Almanya ikinci sırada

Türkiye'nin en köklü ve istikrarlı turizm pazarlarından Almanya, ilk altı ayda 2 milyon 440 bin ziyaretçiyle ikinci sırada yer aldı. Alman turistlerin Türkiye'ye yönelik ilgisi, uzun yıllardır devam eden güçlü pazar bağını bir kez daha ortaya koydu.

Birleşik Krallık ilk üçteki yerini koruyor

Birleşik Krallık ise 1 milyon 580 bin ziyaretçiyle üçüncü sıradaki yerini korudu. Son yıllarda kültür, gastronomi ve şehir turizmine yönelik artan ilginin de etkisiyle Birleşik Krallık pazarı, Türkiye'nin en hızlı gelişen kaynak pazarları arasında yer almaya devam ediyor.

İlk altı aylık veriler, Türkiye'nin ana kaynak pazarlarını korurken turizmde nitelikli büyüme hedefini de sürdürdüğünü gösterdi.

Ortalama kalış süresinin 10,01 geceye yükselmesi ve kişi başı gecelik harcamanın 109 dolara çıkması, ziyaretçi başına ekonomik değerin arttığını ortaya koydu. İlk altı ayda elde edilen 25 milyar 746 milyon dolarlık turizm geliri de Türkiye'nin güçlü pazar yapısını koruduğunu gösteren en önemli göstergelerden biri oldu.

Dünya

Orta Doğu'daki jeopolitik riskler, yeni Fed Başkanı Kevin Warsh'un göreve başlamasının Fed'e yönelik faiz artırımı tahminlerini güçlendirmesi ve bölgesel gerilimlerin doların güvenli liman özelliğini pekiştirmesi doların diğer para birimleri karşısındaki seyrini etkiledi.

Bu gelişmelere karşın dolar endeksinde temmuz ayında yön tersine döndü.

Dolar endeksi temmuz ayında Fed'in enflasyonu kontrol altına almak için yeterince güçlü adımlar atmayacağı beklentileriyle yüzde 1,5 azalışla 99,7 seviyesine geriledi ve 2 ayın ardından aylık bazda ilk düşüşünü kaydetti.

Dolar endeksi, 30 Temmuz'da 17 Haziran'dan bu yana ilk defa 100 seviyesinin altına geriledi. Nisan ayında yüzde 1,6 azalan dolar endeksi, mayıs ayında yüzde 0,8, haziran ayında yüzde 2,3 arttı.

Faiz indirim beklentilerinin tersine dönmesi dolardaki aşağı yönlü hareket potansiyelini sınırlıyor

Rabobank Kıdemli FX Stratejisti Jane Foley, "Fed toplantısının ardından piyasalar Fed Başkanı Kevin Warsh’un daha önce ifade ettiği kadar enflasyonla mücadelede kararlı olup olmadığını sorguladı" dedi.

Fed’in para politikasına ilişkin beklentilerde bir değişiklik olsa da genel görüşün 6 aylık bir perspektifte faiz oranlarında yeni artışların olacağı yönünde olduğunu dile getiren Foley, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Bu durum, bu yılın ilkbahar dönemine kadar hakim olan ve Fed'in bu yıl faiz indirimine gideceği yönündeki piyasa beklentisiyle çelişiyor. Fed'in bu yıl ilkbaharda geçerli olan faiz indirimi beklentilerinin tersine dönmesi ve güvenli liman talebinin sürmesi, doları desteklemeye devam ediyor ve aşağı yönlü hareket potansiyelini sınırlıyor."

In Touch Capital Markets Kıdemli FX Analisti Piotr Matys de "Fed Başkanı Warsh’un faiz artışı konusunda önceden taahhütte bulunmaktan kaçınmasının yanı sıra belki de daha da önemlisi, bazı yatırımcılar için basın toplantısında yaptığı ve pek çok kişinin kafasını karıştıran hatta şaşırtan açıklamaları Fed’in güvenilirliğini sarsmış olabilir. Bu nedenle dolar genel olarak değer kaybetti" ifadelerini kullandı.

Warsh'un, enflasyonu kalıcı olarak resmi hedefe yaklaştırma görevini piyasaların üstleneceğini varsaymasının riskli bir strateji olabileceğini söyleyen Matys, volatilitenin sert yükselmesi durumunda ABD Hazine tahvili getirilerinin kontrolden çıkabileceğini ve Warsh'un düşük güvenilirliği nedeniyle piyasa algısını yeniden yönetmesinin zorlaşabileceğini kaydetti.

Matys, Warsh'un eylül ayındaki toplantıda faiz artırımını destekleyerek bu tür bir riski azaltabileceğini belirterek, "Bir merkez bankasının güvenilirliğinin özellikle dolar gibi önemli bir rezerv para birimi söz konusu olduğunda, herhangi bir para birimini destekleyen en önemli unsurlardan biri olduğunu vurgulamak gerekir" diye konuştu.

Dünya

Öte yandan, ekonomistlerin yıl sonu enflasyon beklentilerinin ortalaması yüzde 29,55 oldu.

Tüketici Fiyat Endeksi, haziran ayında yüzde 0,99 artış göstermişti.

Ekonomim

Bugün yürütülen Ahbap soruşturması da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Soruşturmadaki iddialara göre, deprem sonrasında TÜRMOB'un Ahbap Derneği hakkında hazırladığı rapor ve yaptığı açıklamalar kamuoyunda güven oluşturmuş, bunun sonucunda milyarlarca liralık bağış toplanmıştır. Bu kaynakların önemli bölümünün amacı dışında, bahis ve kumar faaliyetlerinde kullanıldığı da soruşturma konularından biridir. Soruşturma kapsamında TÜRMOB'un önceki Genel Başkanı ile raporu hazırlayan üç meslek mensubu tutuklanmıştır.

KANUNDA OLMAYAN GÖREVLE ORGANLARIN SONA ERDİRİLMESİ ENGELLENEBİLİR Mİ?

Tutuklamaların ardından TÜRMOB, "Meslektaşlarımızın Yanındayız" başlığıyla yaptığı açıklamada söz konusu raporun 3568 sayılı Kanun kapsamında kurumsal faaliyet olduğunu savunmuştur. Oysa Kanunda Birliğe verilmiş böyle bir denetim görevi bulunmaktadır. Bu yaklaşımın, bir yandan 3568 sayılı Kanun'un 15'inci maddesi kapsamında gündeme gelebilecek "amaç dışı faaliyet" iddiaları ile Birlik organlarının görevlerine son verilmesi tartışmasını dolamayı, diğer yandan da doğabilecek tazminat sorumluluğunu, yalnızca sorumluluğu olanlar yerine TÜRMOB tüzel kişiliğine taşımayı böylece 136 bin kişiye yüklemeyi hedeflediği yönünde hukuki değerlendirmeler yapılmaktadır.

TÜRMOB ÖNCE GERÇEK SORUMLULARI AÇIKLAMALIDIR

Ancak bu açıklama yeni soruları da beraberinde getirmektedir. Eğer süreç kurumsal bir faaliyet ise, Ahbap ile kurumsal ilişki kimlerin bilgisi ve kararıyla kurulmuştur? Sürece ilişkin kararlar hangi organlarda alınmıştır? Yazışmalar, toplantılar ve karar süreçleri kayıt altına alınmış mıdır? Bu süreçte herhangi bir kişi veya kuruma doğrudan ya da dolaylı menfaat sağlanmış mıdır?
Kurumsal sorumluluğun üstlenildiği iddia ediliyorsa, bunun doğal sonucu da kurumsal hesap verebilirliğin işletilmesidir. TÜRMOB yönetiminin öncelikle soruşturmaya konu edilen süreçte sorumluluğu bulunan yöneticileri ve karar mekanizmalarını açıklaması, yargı süreci sonuçlanıncaya kadar istifalarının sağlanması beklenir. Kurumsal muhakeme yapılmaksızın, diğer kurumlardan destek talep edilmesi ise ayrıca ciddi bir çelişki oluşturmaktadır.

TÜRMOB AHBAP BAĞLANTILARINI KİMLER KURDU?

TÜRMOB, kamuoyu açıklamalarında, kritik aşamalardan biri olan AHBAP’la bağlantının kim veya kimler vasıtasıyla kurulduğu yani talebin TÜRMOB’tan kime geldiği açıklanmamaktadır. Yalnızca talebin TÜRMOB Bağımsız Denetim Merkezine, TÜRMOB Genel Başkanı Sayın Emre Kartaloğlu tarafından iletildiği açıklanmaktadır. Yine TÜRMOB tarafından yapılan açıklamalarda raporu hazırlayanların para almadığı söylenmektedir. Ancak Ahbap’ın TÜRMOB bağlantısını kuranların para alıp almadığı yönünden bir açıklama henüz yapılmış değildir. Savcılık soruşturmasında ise Ahbap raporunu yazan Bağımsız Denetim şirketi tarafından 500 bin lira alındığı ifade edilmektedir. Ahbap’ı bu şirkete kim yönlendirmiştir? Bu şirket TÜRMOB katlarından mı belirlenmiştir? TÜRMOB ve bu şirket tarafından yürütülen denetim eşgüdümle mi yapılmıştır? Bir paylaşım yapılmış mıdır? Başka paralar alınmış mıdır? Özetle sorumlular hesap vermediği sürece TÜRMOB ve İstanbul YMM odası katlarında 37 yıldır disiplini silaha dönüştürenler faaliyetlerine aynen devam edeceklerdir.

KORUNMASI GEREKEN KİŞİLER DEĞİL, KURUMUN İTİBARIDIR

TÜRMOB kamuoyu açıklamasında dikkat çekici bir husus da Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kamu Gözetim Kurumu, SPK, TOBB ve TÜSİAD'dan destek istemesidir. Belirtmek gerekir ki bu kurumlar soruşturmanın tarafı değildir. Bu kurumların muhatabı, TÜRMOB'un kurumsal kimliği ile kamu hizmeti sunan 136 bin meslek mensubudur. Bireysel fiilleri nedeniyle hakkında soruşturma yürütülen veya soruşturma başlayacak olan yöneticiler değildir. Kurumsal dayanışma ile kişisel hukuki ve cezai sorumluluğu aynı zeminde değerlendirmek mümkün değildir.

MALİYE BAKANLIĞINDAN DESTEK İSTENMESİNDEKİ ÇELİŞKİ

Özellikle Hazine ve Maliye Bakanlığı açısından tablo daha da dikkat çekicidir. Devletin en fazla mali kaynağa ihtiyaç duyduğu deprem döneminde bağışların resmî kanallar dışına yönelmesine ilişkin TÜRMOB’un rolü yargının incelemesindeyken, aynı Bakanlıktan kurumsal destek talep edilmesi kamu yönetimi anlayışı bakımından izahı güç bir durum oluşturmaktadır.

TOBB VE TÜSİAD’DAN YARDIM TALEBİNİN MANTIĞI NEDİR?

Benzer şekilde TOBB ve TÜSİAD'dan destek beklenmesi de ayrı bir tartışma konusudur. Deprem sonrasında artan finansman ihtiyacının karşılanması amacıyla 7440 sayılı Kanun ile ek vergi alınmış, ek vergi TOBB ve TÜSİAD mensupları tarafından taşınmıştır. Yani TÜRMOB’un faaliyeti bu kurumların mensuplarının daha fazla vergi ödemeleri sonucunu doğurmuştur. Bunun ardından aynı kesimlerden kurumsal destek beklenmesi sorgulanmaya açıktır.

SPK VE KGK’DEN DESTEK BEKLENTİSİNİN AÇMAZI

Milyarlarca liranın bahis ve kumar faaliyetleriyle finansal sitemin dışına çıkarıldığının soruşturulduğu bir olayda TÜRMOB’un; SPK, ve KGK’dan yardım talep etmesi anlaşılır gibi değildir.

Piyasaların bu çağrıdan etkilenmemiş olması, SPK ve KGK'nın kurumsal tarafsızlıklarını koruduklarını ve soruşturma süreciyle ilgili herhangi bir pozisyon almadıklarını göstermektedir.

MESLEK MENSUPLARINA NEDEN GÜVENİLMEDİ

Basın açıklamasının en dikkat çekici yönlerinden biri ise, destek çağrısının meslek mensuplarına yapılmamasıdır. Bu tercih, Birlik yönetiminin kendi tabanından bir destek beklemediği şeklinde yorumlanabilir. Yıllardır, büro büyütmek, tekrar seçilmek ve iş bağlantılarını sorunsuz yürütmek için meslek mensuplarına yöneltilen disiplin uygulamaları karşısında iş alanlarının daraltılması; enflasyon düzeltmesinde meslektaşı zora sokan samimi olmayan tutumlar, manipüle miting, Rekabet Kurumu soruşturması, meslek mensuplarını sahte faturayla itham eden açıklamalar vb. dikkate alındığında, meslek mensuplarından bir destek gelmeyeceği inancının yönetimde pekiştiği görülmektedir.

YÖNETİCİ, KURUMUN KENDİSİ DEĞİLDİR

Bu yardım talebi, otuz yedi yıldır aynı yönetim anlayışıyla idare edilen TÜRMOB'da yöneticilerin makamları ebed-müddet kişisel mülkiyet olarak gördüklerini ve kendilerini kurumsal yapıyla özdeşleştirdiklerini göstermektedir. Ahbap olayı da zaten bu anlayışın sonucu olarak gelmiştir. Oysa demokratik meslek kuruluşlarında korunması gereken kişiler değil, kurumun itibarı ve temsil ettiği mesleğin saygınlığıdır.

Yusuf İleri

Odatv.com

Depozito, emlakçı komisyonu, nakliye ücreti derken toplam maliyet 250 bin lirayı aşıyor.

Merkez Bankası verilerine göre, İstanbul'da 100 metrekare evin ortalama kirası 45 bin lira.

Yasaya göre, en fazla 3 kira bedeli depozito talep edilebiliyor. İstanbul'da ev sahipleri ortalama 2 kira depozito istiyor.

NTV'den Erva Balkı'nın haberine göre, İstanbul'da nakliye ücretleri ise evin büyüklüğüne göre değişiklik gösteriyor. 2+1 dairelerin ortalama taşıma ücreti 35 ile 45 bin lira arasında değişiyor.

2 yılda yüzde 200 arttı

Nakliye firması yetkilisi Ali Bekol, taşıma ücretlerinin eşya miktarına göre değiştiğine dikkat çekti. Şehir içi ev eşyası taşıma maliyetinin 65 bin liraya kadar çıktığını ifade eden Bekol, fiyatların son 2 yılda hemen hemen yüzde 200 civarında arttığını söyledi.

Emlakçı komisyonu da listenin başındaki kalemlerden. 45 bin lira kirası olan bir ev için yaklaşık 50 bin lira komisyon ödeniyor.

Boya, küçük tadilat masrafları ise ortalama 30 bin lira.

Ekonomim

Basılı talep formu kalkıyor

Yeni uygulamayla birlikte yeşil ve gri pasaport başvurularında kullanılan talep formları artık basılı olarak hazırlanmayacak. Kurumlar tarafından elektronik imza ve dijital onayla oluşturulan belgeler doğrudan Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi'ne (MERNİS) iletilecek.

Böylece başvuru sürecindeki evrak trafiğinin azaltılması ve işlemlerin dijital ortam üzerinden yürütülmesi sağlanacak.

Elektronik talep formu sistemi başlıyor

Elektronik talep formu sistemi sayesinde nüfus müdürlüklerine iletilen belgeler eş zamanlı olarak doğrulanabilecek. Bu sayede eksik veya hatalı evrak nedeniyle yaşanan gecikmelerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Yeni uygulamayla başvuruların daha hızlı sonuçlandırılması ve işlem sürelerinin kısaltılması hedefleniyor.

Ekonomim

Ufuk Avrupa

Yeşil dönüşümün temel öncelikler ara­sında belirlendiği programın bütçesinin yaklaşık %35’i iklim eylemlerine ve %10’u biyoçeşitliliğe ayrılmıştır. Ufuk Avrupa Programı’nın üç sütunlu bir yapısı bulun­maktadır (1. Sütun; Bilimsel Mükemmeli­yet, 2. Sütun Küresel sorunlar ve endüst­riyel rekabet, 3. Sütun; Yenilikçi Avrupa). Programın özellikle 2. sütunu altında yer alan kümeler kapsamında Yeşil Mutaba­kat ile doğrudan ilgili birçok çağrı yer al­maktadır. Söz konusu kümeler; Sağlık, Kültür, yaratıcılık ve kapsayıcı toplumlar, Sivil güvenlik, Dijital, endüstri ve uzay, İk­lim, enerji ve hareketlilik ve Gıda, biyoe­konomi, doğal kaynaklar, tarım ve çevre başlıklarındadır. Başvuru zamanları her çağrı için ayrı olarak belirlenerek Fundin­g&Tenders portalında duyurulmaktadır. Fon dönemi ve Bütçesi 2021-2027 Döne­mi 7 sene için 95,5 milyar avrodur. Baş­vuru Tipi: Funding&Tenders portalında açık, açılacak ve kapanmış çağrılara, çağ­rı dokümanlarına ulaşılabilir. Başvurular çevrim içi yapılmaktadır.

Tek pazar

2021-2027 döneminde işletmelerin ve özellikle de KOBİ’lerin desteklenmesine yönelik bir bileşen olarak Tek Pazar Prog­ramı’nın altında yer almaktadır. Tek Pa­zar Programı COSME Bileşeni ile işletme­lerin pazarlara erişimini kolaylaştırmak, girişimciliği ve girişimcilik becerilerinin kazanılmasını teşvik etmek, endüstrinin modernizasyonunu sağlamak ve küresel ve toplumsal zorlukları ele almak hedef­lenmektedir. Böylelikle, turizm sektörü de dâhil olmak üzere işletmelerin rekabet güçlerinin ve sürdürülebilirliklerinin ar­tırılması sağlanacaktır. Toplam 4,2 milyar avroluk program bütçesinin %24’ü COS­ME bileşenine ayrılmıştır. Başvuru Tarih­leri: Başvuru zamanları her çağrı için ay­rı olarak belirlenerek Funding&Tenders portalında duyurulmaktadır. Fon dönemi ve Bütçesi: 2021-2027 Dönemi 7 sene için 4,2 milyar avrodur. Başvuru Tipi: Fundin­g&Tenders portalında açık, açılacak ve ka­panmış çağrılara, çağrı dokümanlarına ulaşılabilir. Başvurular çevrim içi yapıl­maktadır.

Dijital Avrupa

Program kapsamında öncelikli olarak Yüksek Başarımlı Hesaplamalar, Yapay Zekâ, Veri ve Siber Güvenlik alanların­da kritik dijital altyapıların kurulması ve stratejik öneme sahip yenilikçi dijital tek­nolojilerin geliştirilmesi desteklenecek­tir. İkinci aşamada ise, kurulan altyapıların ve dijital teknolojilerin KOBİ’lerin, kamu kurumlarının ve vatandaşların erişimine açılması ve kullanımının yaygınlaştırılma­sı hedeflenmektedir. Program, dijital tek­nolojilerin gücünü açığa çıkararak, Avru­pa’nın 2050 yılına kadar iklim nötr olmak da dahil olmak üzere Avrupa Yeşil Muta­bakatı’nda belirtilen hedeflere ulaşılması­na katkıda bulunmaktadır. Başvuru Tarih­leri: Başvuru zamanları her çağrı için ayrı olarak belirlenerek Funding&Tenders por­talında duyurulmaktadır. Fon dönemi ve Bütçesi: 2021-2027 Dönemi 7 sene için 4,2 milyar avrodur. Başvuru Tipi: Funding&­Tenders portalında açık, açılacak ve kapan­mış çağrılara, çağrı dokümanlarına ulaşıla­bilir. Başvurular çevrim içi yapılmaktadır.

Cem Seferoğlu-Dünya

Ret kararlarında dikkat çekici artış

Ocak-Temmuz 2026 dönemine bakıldığında ise mahkemelerce geçici mühlet kararı verilen dosya sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28 düşüşle 1167 oldu. Aynı dönemde kesin mühlet kararı verilen dosya sayısı yüzde 4 düşüşle 918’e inerken, konkordatonun reddi kararı çıkan dosya sayısında genel tablonun tersine bir artış yaşandı. Buna göre mahkemelerce verilen ret kararları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 61 artışla 1146’ya ulaştı. Başvuru sayısındaki genel gerilemeye rağmen ret kararlarındaki bu artış, mahkemelerin ve denetim mekanizmalarının suistimallere karşı daha seçici davranmasından ve mali yapısı kurtarılamayacak düzeyde zayıflayan dosyaların sistem tarafından hızla elenmesinden kaynaklandığı tahmin ediliyor.

İflaslar yüzde 36 yükseldi

Ocak-Temmuz 2026 döneminde mahkeme kararlarındaki en dikkat çekici kırılmalardan biri de iflas ve tasdik verilerinde yaşandı. Bu dönemde iflas kararları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36 artışla 171’e çıkarken, konkordatonun başarıyla sonlandığı tasdik kararı verilen dosya sayısı ise yüzde 112 gibi çarpıcı bir artışla 127’ye yükseldi. Bu artışlarda konkordato süreçlerinin uzun sürmesi nedeniyle geçmiş dönemlerden geriye sarkan ve sistemde biriken dosyaların mahkemelerce nihayet karara bağlanmaya başlamasının da etkili olduğu belirtiliyor. Öte yandan bu tablo, mali yapısını gerçekten düzeltme potansiyeli olan şirketlerin süreci başarıyla tamamlayabildiğini, çıkış yolu bulamayanlar için ise yolun sonunun iflas olduğunu ortaya koyuyor.

Konkordatoda inşaat ve tekstil zirvede

Konkordato kararlarının sektörel dağılımına bakıldığında, geçen yıldan farklı olarak inşaat sektöründeki konkordato başvurularında yeniden zirveye oturduğu görülüyor. Ocak-Temmuz 2026 döneminde geçici mühlet kararlarının 124'ü inşaattan gelirken, 107 dosya da tekstil sektöründen geldi. Giyim, ayakkabı, halı, çanta, iplik imalatı ve deri işleme de eklendiğinde tekstil ve hazır giyimde konkordato sayısı 159'a çıkıyor. İnşaat ve tekstili, 73 konkordato ile metal ürün imalatı takip ederken, dördüncü sırada 63 geçici mühlet kararı ile tarım, beşinci sırada da 52 geçici mühlet kararı ile nakliye geliyor.

Borsa şirketleri de konkordatoya sarıldı

Yılın yedi ayında konkordato dalgası yalnızca KOBİ'leri ve geleneksel imalatçıları değil, sermaye piyasalarında işlem gören dev şirketleri de sarstı. Borsada işlem gören şirketlerden Türk İlaç ve Serum Sanayi haziran ayında konkordato alırken, ambalaj sektörünün önemli oyuncularından Barem Ambalaj da temmuzda İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nden 3 aylık geçici mühlet aldı. Ocak-temmuz döneminde konkordato dalgası sadece halka açık şirketlerle sınırlı kalmadı; yüksek finansman maliyetleri ve nakit akışı sıkışıklığı, ana tedarik zincirlerinde ve üretim üslerinde faaliyet gösteren pek çok orta ve büyük ölçekli imalatçıyı da yasal kalkan aramaya yöneltti. Bu dönemde tekstil ve hazır giyim sektöründe küresel markalara üretim yapan FORE Uluslararası Pazarlama ve Ticaret AŞ; metal ve ambalaj gibi kritik sanayi kollarında faaliyet gösteren Elit Çanta ile Novo Alüminyum'un konkordato kararları da dikkat çekti.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Filodaki toplam araç sayısının 405 bin dolayında olduğuna vurgu yapan Tangün, “Bu rakamları geçtiğimiz sene ile karşılaştırdığınızda, yani 2025'in üzerinde, 2024 ile benzer yerlerde, şu anda daha stabil giden bir filo büyüklüğümüz var. Burada 2025 yılına baktığımızda, yaklaşık 129 milyarlık araç yatırımı var. Şu anda 2026'da da, sene başından bugüne 90 milyar liralık vergi ödendi. 2025 yılında 133 bin adet araç satın alınmış, 2026 yılında da şu ana kadar, ilk 6 ayda 96 bin 500 araç alındı” şeklinde konuştu.

Türkiye Avrupa'nın 5'te 1'i düzeyinde

Operasyonel kiralama sektörünün 2020'den beri biraz artan, biraz azalan bir trend izlediğini ifade eden Tangün, “Burada tabi ekonomide yaşadığımız dalgalanmalar, faiz maliyetleri, araçların maliyetleri, finansa erişim, KOBİ’lerin finansal durumu, bizim sektörlerimizi etkiliyor. Bugün Türkiye'deki ticari amaçlı kullanılan araçların yüzde 10'u kiralanıyor. Bu rakam Avrupa'ya baktığımızda yüzde 50'ler, 60'lar hatta 60'ların üzerine çıkıyor. Yani bugünkü haliyle Türkiye Avrupa'nın 5'te 1'i seviyesinde. Bu çok ciddi bir potansiyel demek. Ve biz bunu sektör olarak hak ettiği yerlere, ulaşması gereken pazar paylarına getirmek istiyoruz” şeklinde konuştu.

Tüketici davranışlarında ve taleplerinde çok ciddi bir değişim yaşandığını kaydeden Tangün, “Yani yeni nesile baktığınızda kullanım sahipliğin önüne geçiyor. Bu trend çok net görünüyor. Tabii bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde hala kişi başı araç sayısı düşük, 200'ler civarında. Bu Amerika'da 800, Avrupa'da 600 küsürler civarında. Özellikle genç nesilde bu trendi her yerde net bir şekilde görüyoruz. Ve gelişmiş ülkelere baktığımızda da kişi başı araç sahipliğinin artmadığını ya sabit kaldığını ya da bazı yerlerde azalma olduğunu görüyoruz. Bunlar çok önemli trendler” diye konuştu.

Barış Sedef-Ekonomim

İşsizliğin hafifçe yükselmesi, istihdam artışının yataylaşması ve işgücü piyasasındaki sıkılığın azalması bu yavaşlamanın ilk işaretleri. Başka bir ifadeyle, aynı anda hem iş arayanların iş bulmakta zorlandığı hem de işletmelerin ihtiyaç duydukları çalışanlara ulaşamadığı bir dönemden geçiyoruz.

Gençler hâlâ risk altında

Bu çelişkinin en belirgin olduğu kesimlerden biri gençler. İşgücü piyasasına yeni giren gençlerin işsizlik riski, çalışma çağındaki nüfusun geri kalanına kıyasla giderek yükseliyor. Eğitimli gençler de bu riskten bütünüyle korunamıyor.

Ücretlerdeki toparlanma da henüz tamamlanmış değil. Enerji fiyatlarındaki son yükselişten önce bile reel ücretlerdeki iyileşme hız kaybetmişti. OECD ülkelerinin yaklaşık üçte birinde reel ücretler, 2022’deki enflasyon dalgasından hemen önceki, 2021 yılı başındaki seviyesinin altında bulunuyor.

Yaşadığımız yer belirleyici

OECD’nin 2026 İstihdam Görünümü raporunun en önemli mesajlarından biri, işgücü piyasasında coğrafyanın belirleyici rolü. OECD ülkelerinin yarısından fazlasında, küçük bölgeler arasındaki istihdam oranı farkı 20 puanı aşabiliyor. Üstelik istihdam imkânlarının sınırlı olduğu bölgelerden fırsatların daha fazla olduğu bölgelere göre hareketlilik oldukça düşük. Taşınabilenler ise genellikle eğitim, beceri ve iş deneyimi bakımından istihdam edilebilirliği daha yüksek kişiler oluyor. Bu durum, geride kalan bölgelerin nitelikli insan kaynağını kaybetmesine ve mevcut eşitsizliklerin kalıcılaşmasına yol açıyor. OECD’nin bulgularına göre, en yoksul bölgelerde yaşayanların beş yıl sonra da en düşük gelir grubunda kalma ihtimali, en varlıklı bölgelerde yaşayanlara kıyasla yaklaşık yüzde 40 daha yüksek.

Rekabet etmeme hükümleri

Raporun dikkat çekici başlıklarından biri de çalışanların rakip bir işletmeye geçmesini veya rakip bir iş kurmasını engelleyen ‘rekabet etmeme hükümleri’. İncelenen OECD ülkelerinde çalışanların yaklaşık üçte biri bu tür sözleşme hükümlerine tabi ve uygulamanın son yıllarda yaygınlaştığı görülüyor. Başlangıçta ticari sırları ve işletmelerin meşru çıkarlarını korumak amacıyla kullanılan bu hükümler, zamanla gizli bilgilere erişimi bulunmayan çalışanları da kapsayacak şekilde genişledi. Gizlilik sözleşmeleri, müşteri veya çalışan transferini engelleyen hükümler ile eğitim ve prim maliyetlerinin geri ödenmesini öngören maddeler de çoğu zaman rekabet etmeme şartlarıyla birlikte uygulanıyor.

Oysa bu sınırlamalar çalışanların iş değiştirme imkânını azaltabiliyor, pazarlık gücünü zayıflatabiliyor ve ücretleri baskılayabiliyor.

Adil bir işgücü piyasası…

OECD’nin ortaya koyduğu tablo bize şunu söylüyor: İstihdam oranlarının yüksek olması tek başına yeterli değil. Önemli olan, oluşturulan işlerin hangi bölgelerde bulunduğu, kimlerin bu işlere erişebildiği, çalışanların dönüşüm karşısında ne ölçüde korunabildiği ve becerilerin gerçekten ekonomik fırsatlara dönüşüp dönüşmediğidir. Yeni dönemin temel politikası, insanları işlere ve işleri insanlara yaklaştırmak olmalıdır. Çünkü dirençli bir işgücü piyasası yalnızca krizlere dayanabilen değil; dönüşümün fırsatlarını bölgeler, kuşaklar ve çalışanlar arasında daha adil dağıtabilen bir işgücü piyasasıdır.

Verinimet gerçeği: Veri veren, güç kazanır. Yeni çağın müşterisi “ucuz ve hızlı”dan fazlasını istiyor. Etkileşim, kişiselleştirme, empati… Sürekli “benim için daha ne yapabilirsin?” diye sorup duruyor

Sadakat, dijital çağda yalnızca bir duygusal bağ değil; veriyle işlenen, algoritmalarla ölçülen bir davranış modelidir. Eskiden “müşteri velinimettir” denirdi. Şimdi müşteriler, YZ destekli sistemlerde “verinimet” konumunda: Verisiyle değer yaratan, sadakatiyle iş modelini şekillendiren ana unsur.

Ancak unutulmamalıdır ki; sadakat karşılıklıdır. Müşteriden sadakat bekleyen markalar, önce yapay zekâ sistemlerini müşteriye sadık olacak biçimde yapılandırmalıdır. Aksi halde ilişki, sadece işlem bazlı kalır ve sürdürülebilirlik kaybolur. YZ çağında güvenin kodları yine sadakate dayanıyor olacak.

ALGORİTMİK SADAKAT: SADECE BEDEN YETMEZ

YZ tabanlı sistemler sayesinde müşteri; satın alma geçmişi, tıklama verileri, kampanya tepkileri üzerinden “tanınıyor.” Ancak bu tanıma çabası sadece bedensel izleri kapsıyor. Gerçek sadakat ise müşterinin duygusal zekâsına hitap eden deneyimle oluşuyor. Bu düzeye henüz varamadık.

YZ, müşteri davranışlarını tahmin edebilir ama güven inşa edemez. Bunu sağlayan hâlâ insan odağıdır: Etik, empati, şeffaflık… Yani kodlanması zor ama yansıtılması gereken değerlere ihtiyaç var. Yapay zekâ, bu değerlere ulaşmak için bir araç olabilir, ama kesinlikle ve kesinlikle amaç değildir.

2 SORU 2 CEVAP / YZ ve sadakate dair…

Yapay zekâ müşterinin ruhunu tanıyabilir mi?

Tanıyamaz. Ancak davranış kalıplarından duygusal eğilimler çıkarabilir. Bunun için modelin sadece satın alma verilerini değil; görüş, öneri, duygu analizi gibi sezgisel verileri de işlemesi gerekir.

Sadakat oluşumu veriye mi değere mi bağlı?

Her veri bir iz bırakır; ama sadakat iz değil, etki bırakır. Müşteri kendini değerli hissettiği yerde kalır. Ancak gerçek değer, etik algoritmalarla gösterilir. Değer vermeyen bir sistem, sadakat talep edemez.

NOT

ZEKÂ YAPAY DA OLSA MÜŞTERİ SADAKATİ İÇİN GERÇEK GÜVEN GEREKİR

Günün sonunda sadakat, kodla yazılmaz; ilişkiyle şekillenir. Müşteri her dokunuşta iz bırakır: Tercih ederek ya da terk ederek… Bu izleri okuyamayan işletme, yapay zekâya ne kadar yatırım yaparsa yapsın, müşteri güvenini kodlayamaz. Müşteri sadakati arayan, önce müşterisine sadık olmalıdır.

YZ MÜŞTERİ LÛGATI

Müşteri velinimettir: Kadim deyimdir. Müşteri, satıcının nimete ulaşmasını sağlayandır

Müşteri verinimettir: Sanal dünyada müşteri, ürettiği veriyle işletmeye değer katandır

Etik algoritma: CRM, müşteriye pusu kurmada kullanıldı. Algoritma aynı hataya düşmesin

Etik yapay zekâ: Şeytani yöntemlerle kandıran değil, adil değer üreten yapay zekâ

Şeref OĞUZ-Ekonomim