Sayı : 62030549-120[mük80-2020/478]-1474924 19.12.2023

Konu : Limited şirket hisselerinin elden çıkarılmasından doğan gelirin beyanında elden çıkarma tarihinin esas alınacağı İlgi : 07/04/2020 tarih ve 1198646 sayılı özelge talep formu.

İlgide kayıtlı özelge talep formunda, 13/4/2018 tarihinde tamamını 15.000,00 TL’ye satın aldığınız ………….. Limited Şirketi hisselerini 14/1/2019 tarihinde 3.950.000,00 TL bedelle …………. Anonim Şirketine devrettiğiniz, söz konusu devir bedelinin 1.400.000,00 TL’sini devir esnasında, 1.400.000,00 TL’sini 1/4/2019 tarihinde, kalan 1.150.000,00 TL’lik kısmını ise 31/3/2020 tarihinde tahsil ettiğiniz belirtilerek, söz konusu hisselerin satışından doğan kazancınızın hangi dönemde beyan edileceği hususunda Başkanlığımızdan görüş talep edildiği anlaşılmış olup Başkanlığımız görüşüne aşağıda yer verilmiştir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinde;

“Aşağıda yazılı mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artışı kazançlarıdır.

…

4.Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar.

…

Bu maddede geçen “elden çıkarma” deyimi, yukarıda yazılı mal ve hakların satılması, bir ivaz karşılığında devir ve temliki, trampa edilmesi, takası, kamulaştırılması, devletleştirilmesi, ticaret şirketlerine sermaye olarak konulmasını ifade eder.

…

Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına ait ticari plakaların elden çıkarılmasından doğan kazançların tamamı ile bir takvim yılında elde edilen değer artışı kazancının, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından sağlananlar hariç, 6.000 (323 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 1/1/2023’den itibaren 55.000 TL.)Yeni Türk Lirası gelir vergisinden müstesnadır.”

hükmü yer almaktadır.

Anılan Kanunun “Safi Değer Artışı” başlıklı mükerrer 81 inci maddesinde ise;

“Değer artışında safi kazanç, elden çıkarma karşılığında alınan para ve ayınlarla sağlanan ve para ile temsil edilebilen her türlü menfaatlerin tutarından, elden çıkarılan mal ve hakların maliyet bedelleri ile elden çıkarma dolayısıyla yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderlerin ve ödenen vergi ve harçların indirilmesi suretiyle bulunur. Hâsılatın ayın ve menfaat olarak sağlanan kısmının tutarı Vergi Usul Kanununun değerleme ile ilgili hükümlerine göre tayin ve tespit olunur.

…

Mal ve hakların elden çıkarılmasında iktisap bedeli, elden çıkarılan mal ve hakların, elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere Devlet İstatistik Enstitüsünce belirlenen toptan eşya fiyat endeksindeki artış oranında artırılarak tespit edilir. Şu kadar ki, bu endekslemenin yapılabilmesi için artış oranının % 10 veya üzerinde olması şarttır.”

hükmüne yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 5479 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesine 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere eklenen fıkrada, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibaresinin “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibaresinin “ÜFE” olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu hükümler çerçevesinde, sahip olduğunuz limited şirket hisselerinin devri karşılığında elde edeceğiniz kazancın, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendine göre değer artışı kazancı olarak vergilendirilmesi gerekmekte olup, söz konusu hisselerin devir tarihi itibarıyla gelir elde edilmiş sayılacağından, hisse satışından doğan kazancınızın beyanında, hisse bedellerini tahsil ettiğiniz tarihlerin değil, devir tarihi olan 14/1/2019 tarihinin esas alınması gerekmektedir.

Buna göre, limited şirket hisselerinin devrinden doğan söz konusu değer artışı kazancının ilgili yıla ilişkin istisna tutarını (2019 yılı için 14.800 TL.) aşan kısmının, 2019 takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmekte olup vergiye tabi değer artışı kazancınızın hesaplanmasında mükerrer 81 inci maddenin endekslemeye ilişkin hükümlerinin de dikkate alınacağı tabiidir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 1, 3, 4, 37, 123 üncü ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun

5 ve 19’ uncu maddelerine ilişkin hükümlere yer verildikten sonra Ülkemiz ile Fildişi Sahili Cumhuriyeti arasında yürürlükte olan bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması bulunmadığından Fildişi Sahili Cumhuriyetinden elde ettiğiniz gelirin iç mevzuat hükümlerimize göre vergilendirilmesi gerekmektedir.

Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar çerçevesinde; Fildişi Sahili Cumhuriyetinde bulunan gayrimenkulünüzü airbnb üzerinden kısa süreli kiraya vermeniz sonucu elde ettiğiniz kazancın ticari kazanç olarak değerlendirilerek 193 sayılı Kanunun ticari kazançlara ilişkin hükümlerine göre vergilendirilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, ikametgahınızın Türkiye'de bulunması nedeniyle tam mükellefiyet esasına göre vergilendirilerek yurt içinde ve yurt dışında elde ettiğiniz kazancın tamamının Türkiye'de beyan edilmesi gerekmekte olup yurt dışında şahsi gelir vergisi ödemeniz halinde ödemiş olduğunuz bu vergileri, ödendiğini Kanunda belirtilen şekilde tevsik etmeniz şartıyla, beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edebilmeniz mümkün bulunmaktadır.

KATMA DEĞER VERGİSİ (KDV) KANUNU YÖNÜNDEN

3065 sayılı KDV Kanununun 1/1, 6/b, KDV maddeleri, KDV Genel Uygulama Tebliğinin (I/A-6.) bölümü ile 60 No.lu KDV Sirkülerinin (1.1.1.) bölümünde; "KDV Kanununun 1 ve 6 ncı maddelerine göre, yurtdışında gerçekleşen mal teslimleri ile yurt dışında ifa edilip yine yurtdışında yararlanılan hizmetler KDV'nin konusuna girmemektedir. Türkiye'de yapılmayan işlemin bedeli üzerinden KDV

hesaplanması veya böyle bir işlemin Kanundaki herhangi bir istisna hükmü ile ilişkilendirilmesi söz konusu değildir." açıklaması yer almaktadır.

Buna göre, Fildişi Sahili Cumhuriyetinde yer alan gayrimenkulünüzü Airbnb üzerinden kiraya verme hizmeti yurt dışında verildiğinden ve hizmetten yurt dışında faydalanıldığından KDV'nin konusuna girmemektedir.

Açıklamasına yer verilmiştir.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

10.09.2026 tarihinde yayınlanan EKONOMİ Gazetesi’nde yayınlanan yazımızda dar mükellef kurumlarda kurum kazancı üzerinde durmuştuk. Bugün yazımızda dar mükellef kurumların kazanç beyanı ve vergilerin ödenmesi konusunu ele alacağız.

Yıllık beyanname

Yıllık beyan esasında vergilendirilen dar mükellef kurumların vergilendirme dönemi, hesap dönemidir. Kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerin vergilendirme dönemi ise özel hesap dönemleridir. Kesinti suretiyle ödenen vergilerde, istihkak sahiplerince ayrıca yıllık veya özel beyanname verilmeyen hallerde, vergi kesintisinin ilgili bulunduğu dönemler vergilendirme dönemi sayılır. Dar mükellef kurumlarca, özel beyanname ile bildirilmesi gereken kazançların vergilendirilmesinde, vergilendirme dönemi yerine kazancın elde edilme tarihi esas alınacaktır.

Dar mükellefiyette yıllık kurumlar vergisi beyannamesi, dar mükellef kurumun;

- Türkiye’deki işyeri veya daimi temsilcisinin bulunduğu yerin,

- Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci bulunmaması halinde, yabancı kuruma kazanç sağlayanların bağlı olduğu yerin vergi dairesine verilecektir.

Beyannamenin verilme zamanı ve şekli

Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine verilecektir. Buna göre, kurumlar vergisi beyannamesinin hesap döneminin takvim yılı olduğu hallerde 1-25 Nisan tarihleri arasında, özel hesap dönemi uygulanıyorsa bu dönemin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar verilmesi gerekmektedir. Ayrıca, dar mükellef kurumlarda tarhiyatın muhatabının Türkiye’yi terk etmesi halinde beyannamenin, dar mükellefin ülkeyi terk etmesinden önceki on beş gün içinde verilmesi gerekmektedir.

Beyannamelerin şekil, içerik ve ekleri Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenir. Mükellefler beyanlarını bu beyanname ile yapmak veya bu beyannamelerde yazılı bilgilere uygun olarak bildirmek zorundadır.

Özel beyan zamanı tayin olunan gelirler

Dar mükellef kurumların, vergiye tabi kazancının Gelir Vergisi Kanunu’nda yazılı telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri gayri maddi hakların satışı, devir ve temliki karşılığında alınan bedeller hariç olmak üzere, diğer kazanç ve iratlardan ibaret olması halinde bu kazançların; yabancı kurum veya Türkiye’de bunlar adına hareket eden kimseler tarafından kazancın elde edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 27’nci maddesinde belirtilen vergi dairesine beyanname ile bildirilmesi gerekmektedir.

Diğer kazanç ve iratların belirlenmesi konusunda Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili hükümlerinin uygulanması gerekmekte olup diğer kazanç ve iratlara ilişkin hükümlerde yer alan vergilendirilmeme konusunda getirilen kayıt, şart ve süreler ile istisnalar dar mükellef kurumlarca elde edilen diğer kazanç ve iratların belirlenmesinde dikkate alınmayacaktır. Bunun tek istisnası, Türkiye’ye bizzat getirilen nakdi ve ayni sermaye karşılığında elde edilen menkul kıymetler ile iştirak hisselerinin elden çıkarılması sırasında kur farkı kazancına dair hükümlerdir. Bu nedenle, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan, diğer kazanç ve iratların tespitinde kur farkı kazancı ile ilgili belirlemeler, dar mükellef kurumlar için de geçerli olacaktır.

Beyannamenin verilme yeri

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 27’nci maddesinde özel beyan zamanı tayin olunan gelirlerle ilgili olarak kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği vergi daireleri hakkında aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir.

Dar mükellef kurumlar tarafından elde edilen diğer kazanç ve iratların türüne göre kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği vergi daireleri;

- Taşınmazların elden çıkarılmasından doğan diğer kazanç ve iratlarda taşınmazın bulunduğu,

-Taşınırların ve hakların elden çıkarılmasından doğan diğer kazanç ve iratlarda mal ve hakların Türkiye’de elden çıkarıldığı,

- Ticari veya zirai bir işletmenin faaliyetinin durdurulması veya terk edilmesi karşılığında elde edilen diğer kazanç ve iratlarda işletmenin bulunduğu,

- Arızi olarak ticari işlemlerin yapılmasından veya bu nitelikteki işlemlere aracılıktan elde edilen kazançlar ile arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla elde edilen kazançlarda faaliyetin yapıldığı,

-Arızi olarak Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda yolcu veya yükün taşıta alındığı,

- Zarar yazılan değersiz alacaklarla karşılık ayrılan şüpheli alacakların tahsili dahil olmak üzere terk edilen işlerle ilgili olarak sonradan elde edilen diğer kazanç ve iratlar ile ticari, zirai veya mesleki bir faaliyete hiç girişilmemesi veya ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde edilen diğer kazanç ve iratlarda ödemenin Türkiye’de yapıldığı,

- Diğer hallerde Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenen yerin vergi dairesidir.

Dar mükellefiyette tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 28’inci maddesinde dar mükellefiyette tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.

Tarhiyatın muhatabı

Dar mükellefiyete tabi yabancı kurumların vergisi, bu kurumların;

- Türkiye’deki müdür ve temsilcileri,

-Müdür ve temsilcileri mevcut değilse, kazanç ve iratları yabancı kuruma sağlayanlar,

adına tarh olunur.

Kurumlar vergisi, tarhiyatın zamanı

-Vergi dairesine beyannamenin verildiği günde,

- Beyanname posta ile gönderilmişse, vergiyi tarh edecek daireye geldiği tarihi izleyen üç gün içinde,

beyannamenin verildiği veya gönderildiği vergi dairesince tarh olunacaktır.

Ödeme süresi

Dar mükellefiyette kurumlar vergisi,

- Yıllık beyanname ile bildirilenlerde beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar,

- Muhtasar beyanname ile bildirilenlerde beyannamenin verildiği ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar,

-Özel beyannameyle bildirilenlerde beyanname verme süresi içinde,

-Tarhiyatın muhatabının Türkiye’yi terk etmesi halinde beyanname verme süresi içinde,

- Tasfiye veya birleşme hallerinde verilecek beyannamelerde ise beyanname verme süresi içinde

ödenir.

İndirim sırasının konusunu bağış ve yardımlar ile Ar-Ge ve tasarım indirimi için ifade etmek gerekirse, şu söylenebilir. Bağış ve yardımların sadece ilgili dönem kazancıyla sınırlı olması ve sonraki dönemlere devredilememesi, buna karşılık Ar-Ge ve tasarım indiriminin dönem sınırı olmaksızın ve devredilen tutarın sonraki yıllarda yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınabilmesi, bağış ve yardım indirimleriyle Ar-Ge ve tasarım indiriminin sıralamasını önemli hale getiriyor.

Beyanname dizaynı

Kurumlar vergisi beyanname dizaynına göre, ticari bilanço kârına kanunen kabul edilmeyen giderler eklendikten sonra, safi kurum kazancına ulaşmak için sırasıyla aşağıdaki indirim ve istisnaların dikkate alınması gerekiyor.

- Zarar olsa dahi indirilecek istisna ve indirimler (iştirak kazançları, yurt dışı inşaat ve onarım işlerinden elde edilen kazançlar, serbest bölgelerde elde edilen kazançlar vb).

- Geçmiş yıllara ilişkin zararlar.

- Kazancın bulunması halinde indirilecek istisna ve indirimler (Ar-Ge ve tasarım indirimi, sponsorluk harcamaları, bağış ve yardımlar, nakdi sermaye artırımından kaynaklanan faiz indirimi, yatırım indirimi istisnası, vb).

Kurumlar Vergisi Kanunu madde 10’da yer alan indirimlerde sıra

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinin birinci fıkrası hükmü gereği, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, maddede sayılan indirimlerin, maddedeki sırasıyla indirim konusu yapılması gerekiyor. Maddede sayılan indirimlerin sırası konusunda kurumların tercih olanağı yok.

2016 yılında 6728 sayılı Kanun’la yapılan düzenleme öncesinde, Ar-Ge indirimi hem 5746 sayılı Kanun’da hem de Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde yer alıyordu. 2016 yılında yapılan düzenlemeyle Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde yer alan Ar-Ge indirimi bu maddeden çıkartıldı, 5746 sayılı Kanun’a taşındı. Bu değişiklik sonrasında Ar-Ge indirimine ilişkin bütün düzenleme 5746 sayılı Kanun’da yer alır hale geldi. Bu düzenleme sonrasında Ar-Ge indiriminin sırasına ilişkin bir hüküm de kalmadı.

Ar-Ge indirimi düzenlemesinin yeri ve sıralama açısından düzenleme yerinin önemi

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-a maddesinde yer alan indirimden hala yararlanılacak bir bakiye kalmış mıdır bilmiyorum, muhtemelen kalmamıştır ama kaldıysa bu indirimin sırası konusunda bir tereddüt yok. Yukarıda da belirttiğim gibi, 10. maddenin birinci fıkrasında açıkça maddede sayılan indirimlerin sırasıyla yapılacağı hükme bağlandığı için, varsa ilk sırada bu indirimin yapılması gerektiği açık.

5746 sayılı Kanun’un 3 ve 3/A maddelerinde yer alan Ar-Ge ve tasarım indirimine gelince, yukarıda da belirttiğim gibi bu maddelerde, Ar-Ge ve tasarım indiriminin sırasına ilişkin bir hüküm yok. Konu tartışmaya açık. Aşağıdaki açıklama, görüş ve değerlendirmeler, 5746 sayılı Kanun’da yer alan indirimle sınırlı.

Gelir İdaresi’nin görüş ve uygulaması

Beyanname dizaynından anlaşılan, Gelir İdaresi, önce Ar-Ge ve tasarım indiriminin dikkate alınması, sonra diğer indirimlerin yapılması gerektiğini düşünüyor. Kurumlar vergisi Beyannamesinin “Kazancın bulunması halinde indirilecek istisna ve indirimler” bölümü, risturnlarla başlıyor, arkasından gelen üç satır Ar-Ge indirimine (Kurumlar Vergisi Kanunu madde 10/1-a, 5746 sayılı Kanun madde 3 ve 3/A), bir satır da tasarım indirimine ilişkin. Daha sonra ise bağış ve yardımlar, girişim sermayesi fonu ve benzeri indirimler sıralanıyor.

Konuyla ilgili tespit edebildiğim bir tebliğ açıklaması veya özelge yok. Ancak Gelir İdaresince Şubat 2026 tarihinde yayınlanan “Vergi Mevzuatı Yönünden Bağış ve Yardımlar” rehberinde, konuyla ilgili şu açıklama yer alıyor:

“Kurumlar vergisi beyannamesinde yer alan sıraya göre, öncelikle risturnlar, Ar-Ge indirimi, tasarım indirimi ve sponsorluk harcamalarının indirime konu edilmesi sonrasında bir kazanç kalmış ise bu tutardan bağış ve yardımların indirilmesi gerekmektedir.”

Bu açıklamadan ve beyanname dizaynından, Gelir İdaresinin özetlediğim görüşünün net olduğu anlaşılıyor.

Yargı kararları ne diyor?

Konuyla ilgili tespit edebildiğim üç Danıştay kararı var. Her biri ayrı bir Daireye ait kararların üçünde de Vergi Mahkemesi, Gelir İdaresi görüşünün aksine, kurum kazancının tespitinde önce bağış ve yardım tutarının, sonra Ar-Ge indiriminin dikkate alınması gerektiğine karar vermiş. Her üç Vergi Mahkemesi kararı, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay’ın ilgili Dairesi tarafından hukuka uygun bulunarak onaylanmış ve kesinleşmiş. (Danıştay Dördüncü Dairesi’nin 21.02.2023 tarih ve E:2022/1600 K:2023/867 sayılı, Danıştay Üçüncü Dairesi’nin 28.02.2025 E:2023/6396 K:2025/982 sayılı, Danıştay Dokuzuncu Dairesi’nin 29.04.2025 tarih ve E:2023/4916 K:2025/1692 sayılı kararları.)

Kararlarda, Ar-Ge indiriminin Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10. maddesinin 1/a bendi kapsamında ilk sırada matrahtan indirim konusu yapılmakta iken, 2016 yılında yapılan değişiklikle, Ar-Ge indirimlerinin sadece 5746 sayılı Kanun kapsamında düzenlendiği, bu değişiklikle, belli bir sıraya tabi tutulmaksızın her zaman kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılması sağlanarak Ar-Ge projelerinin daha fazla teşvik edilmeye çalışıldığı ve gerek Kurumlar Vergisi Kanunu’nda gerekse 5746 sayılı Kanun'da Ar-Ge indiriminin sırasına ilişkin bir hükme yer verilmediği gerekçeleri yer alıyor.

Kişisel değerlendirmem

Safi kurum kazancına (kurumlar vergisi matrahına) ulaşırken, öncelikle zarar olsa dahi dikkate alınacak indirim ve istisnaların indirim konusu yapılması gerekiyor. Bu indirimden sonra pozitif bir tutarın kalması halinde, zarar mahsubu yapılıyor. Bu sıralama konusunda benim de farklı bir değerlendirmem yok.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde yer alan düzenleme gereği, maddede sayılan indirimlerin, maddedeki sırayla indirim konusu yapılması gerekiyor. Ancak 5746 sayılı Kanun’da yer alan Ar-Ge ve tasarım indirimiyle ilgili bir hüküm ne bu Kanun’da ne de Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yer almıyor. Dolayısıyla kurumların, bağış ve yardımlarla Ar-Ge indirim sırasını serbestçe belirlemelerinde yasaya aykırı bir durum yok. Bu çerçevede yukarıda özetlediğim Danıştay kararlarına katılıyorum. Konunun açık olduğunu, madde lafzının bunu söylemek için yeterli olduğunu, indirimin tamamen 5746 sayılı Kanun’a taşınması amacına bile bakmaya gerek olmadığını değerlendiriyorum.

· Veraset ve intikal vergisinin konusu ve vergiyi doğuran olay,

· Muafiyetler ve istisnalar,

· Veraset ve intikal vergisinin beyanı, beyannamenin verilme şekilleri ve zamanı,

· Beyannameye eklenecek belgeler,

· Veraset ve intikal vergisi matrahının tespitinde indirilebilecek borç ve giderler,

· Vergi oranı, ödeme yeri ve zamanı,

gibi konularda açıklamalara ve örneklere yer verilmiştir.

Mirasçıların Vergisel Yükümlülükleri Rehberine ulaşmak için tıklayınız.

Veraset ve İntikal Vergisinin Beyanı Broşürüne ulaşmak için tıklayınız.

Konuya ilişkin İnfografik için tıklayınız.

Detaylı bilgi için Vergi İletişim Merkezini (VİMER-189) arayabilirsiniz.

Rehber kapsamında bankalar, yetkili müesseseler, para veya değerli eşya nakli hizmeti verenler, ödeme ve elektronik para kuruluşları, kripto varlık hizmet sağlayıcıları, kıymetli maden/taş/mücevher sektöründe faaliyet gösterenler, sermaye piyasası aracı kurumları, SMMM/YMM’ler, avukatlar ve noterler için sektöre özgü risk göstergeleri ve ŞİB tipolojileri oluşturulmuştur.

Rehber ile yükümlülerin tek bir işlem veya göstergeye odaklanmak yerine; müşteri, hesap, şirket, gerçek faydalanıcı, ödeme ve banka hesapları, kripto varlık cüzdanları, döviz ve kıymetli maden hareketleri ile sınır ötesi bağlantıları birlikte değerlendirmeleri ve işlemin daha geniş bir değer transfer veya mutabakat zincirinin parçası olup olmadığını dikkate almaları amaçlanmaktadır.

Rehbere ulaşmak için tıklayınız.

İstanbul Defterdarlığı’nın 7 Temmuz 2026 tarihli ve E-62030549-125-894824 sayılı özelgesi de bunu söylüyor. Genel kurul, Türk Ticaret Kanunu’nun 376’ncı maddesine göre şirket sermayesinin tamamlanmasına karar vermişse ortakların zararı kapatmak için ödediği para şirketin geliri sayılmıyor. Böyle bir karar yoksa İdare, tutarın vergi hesabına katılması gerektiği görüşünde.

Her zarar için bu yöntem kullanılamaz

Sermaye tamamlama fonu, zarar görünen her şirkette kullanılabilecek sıradan bir zarar kapatma yolu değildir. Önce zararın şirket sermayesinin ne kadarını tükettiğine bakılır.

Sermayenin ve kanuni yedeklerin yarısı zarar nedeniyle kaybedilmişse şirket yönetimi genel kurulu toplantıya çağırır ve mali durumu düzeltmek için alınabilecek önlemleri anlatır.

Kayıp üçte ikiye ulaşmışsa artık genel kurulun karar alması gerekir. Genel kurul, kalan sermayeyle devam etmeye veya ortakların eksilen sermayeyi tamamlamasına karar verir. Gerekli karar alınmazsa şirketin sona ermesi sonucu doğabilir. Ortakların yaptığı ödemenin vergiye tabi tutulmaması için de bu kararın TTK 376’ya dayanması gerekir.

Şirketin sahip olduğu mallar ve alacaklar, borçlarını karşılamıyorsa daha ağır bir durum vardır. Buna borca batıklık denir. Böyle bir ihtimalde şirket yönetiminin ayrıca ara bilanço hazırlatması ve gerekiyorsa mahkemeye bildirim yapması gerekir. Ortağın verdiği para borca batıklığı gidermeye yetmiyorsa genel kurul kararı tek başına yeterli olmaz.

Önce karar, sonra ödeme

Kurumlar Vergisi Kanunu’na 2022 yılında eklenen hükme göre, TTK 376 uyarınca alınmış bir sermaye tamamlama kararına dayanılarak ortakların şirkete ödediği tutarlar şirketin vergiye tabi kazancına eklenmez.

Bunun için bilançoda zarar bulunması yetmez. Şirketin ne kadar sermaye kaybettiği hesaplanmalı ve genel kurul açıkça sermayenin tamamlanmasına karar vermelidir. Kararda kapatılacak zarar ile her ortağın ödeyeceği tutar yazılmalıdır.

Uygulamada en çok yapılan hata, paranın karar alınmadan önce şirkete gönderilmesidir. Doğru sıra: Önce hesaplama, sonra genel kurul kararı ve en son ödemedir. Para önce gönderilip aylar sonra sermaye tamamlama fonuna çevrilirse vergi riski doğar.

Bu para borç değildir

Sermaye tamamlama, ortakların şirket zararını geri almamak üzere kapatmasıdır. Ortak verdiği parayı daha sonra geri isteyemez ve bu ödeme karşılığında yeni bir şirket payı kazanmaz. Para, ortağın şirkete verdiği borç veya ileride yapılacak sermaye artırımının ön ödemesi de değildir.

Ödeme, bilançoda şirket borcu olarak değil, öz kaynaklar içinde ayrı bir sermaye tamamlama fonu olarak gösterilir ve yalnızca zararların kapatılmasında kullanılır. Uygulamada bunun için 529 Diğer Sermaye Yedekleri hesabı altında ayrı bir alt hesap açılabilir.

Ortak bu ödeme karşılığında şirkete bir mal satmadığı veya hizmet vermediği için KDV hesaplanmaz. Ancak para borç olarak kaydedilir, faiz işletilir veya geri ödenmesi kararlaştırılırsa artık sermaye tamamlama işleminden söz edilemez.

Bilançodaki zarar ile vergi zararı aynı değildir

Sermaye tamamlama fonuyla bilançodaki geçmiş yıl zararının kapatılması, şirketin vergi beyannamesinde taşıdığı zararları kendiliğinden silmez. Vergi zararları, yılları ayrı ayrı gösterilmek ve beş yıllık süre aşılmamak şartıyla sonraki kazançlardan düşülebilir.

Neden doğrudan sermaye artırılmıyor?

Ortak şirkete para koyacaksa ilk akla gelen yol nakit sermaye artırımıdır. Bu yöntemde ortak koyduğu para karşılığında şirket payı kazanır. Şirket de gerekli şartları taşıyorsa nakit sermaye artırımına tanınan vergi indiriminden yararlanabilir.

Fakat zararı yüksek bir şirkette doğrudan sermaye artırımı için gereken para çok yüksek çıkabilir. Çünkü sermaye tamamlamada yalnızca şirketin öz kaynağı, yani kendi parası artırılır; kayıtlı sermayesi değişmez. Nakit sermaye artırımında ise şirkete giren para kadar kayıtlı sermaye de büyür.

Kanun, şirketin elinde kalan öz kaynak ile kayıtlı sermayeyi karşılaştırır. Kayıtlı sermaye büyüdükçe şirketin ulaşması gereken öz kaynak tutarı da yükselir. Bu nedenle nakit sermaye artırımı, sermaye tamamlamaya göre daha fazla para gerektirebilir.

Sermaye tamamlama fonu bu yüzden çoğu zaman bir avantaj tercihi değil, zorunluluktan başvurulan bir yoldur. Ortakların mali gücü yeterliyse nakit sermaye artırımı daha kalıcı bir çözüm olabilir. Gereken tutar karşılanamıyorsa kayıtlı sermayeyi büyütmeden şirketin mali yapısını düzeltmek için sermaye tamamlama seçilebilir. Zararı yüksek şirketlerde önce sermayenin azaltılması, ardından ihtiyaç kadar nakit sermaye artırılması da düşünülebilir.

Kısacası, ortağın şirkete para göndermesi ile sermaye tamamlama aynı şey değildir. Ödeme yapılmadan önce şirketin durumu hesaplanmalı, genel kurul kararı alınmalı ve para doğru hesapta gösterilmelidir. Aksi hâlde şirketi kurtarmak için verilen para ayrıca vergi tartışmasına yol açabilir.

İşçilerin ücretlerinin vergilendirilmesi iki şekilde yapılıyor. Birincisi, ücretten işveren tarafından vergi kesintisi yapılması, ikincisi ise elde edilen ücretin yıllık beyanname ile beyan edilmesi. Çoğunlukla vergiler, ücret işçinin cebine girmeden işverence kesiliyor. Bu şekilde kesilen verginin vergi dairesine yatırılmasından işveren sorumlu ancak aslında vergiyi esas ödeyen işçidir.

2026 yılında elde ettiği ücret tutarı 5.300.000 TL’yi aşanlar 2027 yılı mart ayında beyanname verecekler. Bu boyutta gelir elde edenler genellikle yönetici pozisyonunda çalışanlar ile aylık brüt kazancı 440 bin lirayı aşan beyaz yakalı işçilerden oluşuyor.

2026 yılında birden fazla işverene bağlı çalışan ve birden sonraki işveren ya da işverenlerden elde ettiği kazanç toplamı 400.000 TL’yi aşanlar da gelecek yıl mart ayında beyanname vermek zorunda olacaklar. Birden fazla işverene bağlı çalışanlar ifadesi, yıl içinde iş değiştiren işçileri de kapsıyor. Bu yıl 400.000 TL olan limit her yıl değişiyor. Belirlenen limiti aştıkları halde beyanname vermek zorunda olduğunu bilmeyen işçiler, vergi ve ceza sürprizi ile karşı karşıya kalabiliyorlar.

LİMİT BRÜT 400 BİN TL

Bu yıl iş değiştirenlerden kimlerin gelecek yıl beyanname vermesi gerektiğini örneklerle anlatalım.

Örnek 1: Ocak – haziran döneminde çalıştığı işverenden aldığı brüt ücretlerin toplamı 440.000 TL olan işçi, temmuz ayında iş değiştirmiş ve temmuz – aralık döneminde toplam 500.000 TL brüt ücret elde etmiş olsun. Bu işçi gelecek yıl mart ayında beyanname verecek.

Örnek 2: Ocak – ağustos döneminde çalıştığı işverenden 850.000 TL brüt ücret alan işçi, işten çıkartılmış olsun. Ekim ayında yeni girdiği işten de yıl sonuna kadar 390.000 TL brüt ücret alsın. Bu işçi ikinci işverenden aldığı ücret 400.000 TL’nin altında kaldığı için beyanname vermeyecek.

Örnek 3: Ocak – nisan aylarında çalıştığı işverenden 375.000 TL ücret alan işçi, mayıs ayında yeni bir işe başlamış ve mayıs – aralık aylarında toplam 1.000.000 TL ücret almış olsun. Bu işçi, mayıs – aralık dönemindeki işvereni birinci işveren kabul eder. Ocak – nisan dönemindeki işverenden aldığı ücret de 400.000 TL’nin altında kaldığı için beyanname vermez.

Örnek 4: Ocak – nisan aylarında çalıştığı işverenden 375.000 TL, nisan – ağustos aylarında çalıştığı işverenden 395.000 TL, eylül – aralık aylarında çalıştığı işverenden 550.000 TL ücret elde eden işçi, eylül – aralık döneminde çalıştığı işvereni birinci işveren kabul eder. Diğer iki işverenden aldığı ücretlerin toplamı 400.000 TL’yi aştığı için bu işçi gelecek yıl mart ayında beyanname verecektir.

Örnek 5: Tek işverenden aldığı brüt ücret 5.250.000 TL olan kişi, kazancı limiti aşmadığı için beyanname vermeyecek.

Örnek 6: Tek işverenden aldığı brüt ücret 5.350.000 TL olan kişi, kazancı limiti aştığı için gelecek yıl mart ayında beyanname verecek.

VERGİ BORCUNUZ DA ÇIKABİLİR, VERGİ İADESİ DE ALABİLİRSİNİZ

Beyanname verip vermemek kişinin isteğine bağlı değildir. Limitin aşılması halinde beyanname vermek zorunludur.

Beyan edilen kazançlar üzerinden ödenmesi gereken vergiler yeniden hesaplanacak. Hesaplanan vergi, bu yıl içinde işverenlerce kesilen vergiden fazla ise ilave vergi ödenecek. Hesaplanan vergi bu yıl içinde işverence kesilen vergiden az ise bu kez vergi iadesi yapılacak.

Beyanname veren kişiler, gider gösterebilecekleri harcama yoksa genellikle ilave vergi ile karşı karşıya kalırlar. Ancak, gider gösterebilecekleri harcaması olanlar ise çoğunlukla vergi iadesi alırlar.

EĞİTİM SAĞLIK FATURALARINI SAKLAYIN

Peki ücretle çalışanlar beyanname verdiklerinde hangi harcamalarını gider gösterebilirler? En yaygın olanı eğitim ve sağlık harcamasıdır. Kendisi, eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ait eğitim ve sağlık harcamalarını beyan ettikleri gelirden indirebilirler. Gider gösterebilecekleri eğitim ve sağlık harcaması, beyan ettikleri yıllık kazancın yüzde 10’unu aşamaz.

Ayrıca, beyan edilen gelirin yüzde 15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla kendine, eşine ve çocuklarına ait hayat sigortası primlerinin yüzde 50’si ile ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primlerinin tamamını beyan ettikleri gelirden indirebilirler.

HANGİ EĞİTİM HARCAMALARI GİDER GÖSTERİLEBİLİR?

Harcamaların beyannamede gider gösterilebilmesi için ödemenin gelir ve kurumlar vergisi mükellefine yapılmış olması lazım. Yani yaptığınız harcama için Türkiye’de vergi ödemiş olmalısınız.

Eğitim ve öğretim kurumları, anaokulu, kreş ve dershanelere eğitim amacıyla yapılan ödemeler, eğitim amaçlı kurs ücretleri, okul servis ücretleri, kitap ve kırtasiye harcamaları, öğrencilerin özel yurtlarda ve pansiyonlarda kalmaları durumunda ödenen tutarlar eğitim harcaması kabul edilir.

Ancak, gelir veya kurumlar vergisine tabi olmayan okullara ödenen eğitim ücretleri ile devlet okullarına ödenen harcçlar, yabancı ülkelerdeki eğitim harcamaları, okullarda bedeli ayrı tespit edilen yemek ücretleri eğitim harcaması sayılmaz.

Daha açık ifade etmek gerekirse, başta özel üniversiteler olmak üzere vakıf okullarına yapılan ödemeler vergi indiriminde gider gösterilemez.

Başka şehirde okuyan çocuğunuz için yapacağınız yurt ödemesini gider gösterebilirsiniz ama kiralık daire harcamalarını gösreremezsiniz.

Bu yıl yapılan eğitim, sağlık ve sigorta harcamalarının gelecek yıl verilecek beyannamede gider gösterilebilmesi için fatura alınması ve alınan faturanın beş yıl süreyle muhafaza edilmesi gerekir.

İş Kanunu işçilere işyerinde bir yılını doldurmadan yıllık izin kullanma hakkı tanımıyor. İşçi bir yılını doldurduktan sonra ikinci yılı içinde hak kazandığı yıllık izni kanunun öngördüğü sisteme uygun şekilde kullanmak zorunda. İş Kanunumuza göre; bir yıldan beş yıla kadar çalışmış işçiye 14 günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az çalışmış işçiye 20 günden, on beş yıl ve daha fazla çalışmış işçiye 26 günden az izin verilemez. Bu süreler asgari sürelerdir. İşveren isterse hedefleri tutturan işçilere ilave izin verebileceği gibi, toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izinler belirlenebilir. 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilere ise 20 günden az izin verilemez.

Yıllık iznin kullanımında kanun sadece süreleri değil, bunların ne şekilde kullanılabileceğini de düzenliyor. Bütün işyerleri için öncelikli ilke hak kazanılan yıllık iznin ilgili olduğu yılda kullanılması ve tamamen tüketilmesi. Çünkü amaç işçinin dinlendirilmesi olduğundan yıllık iznin tamamen kullandırılması düzenlenmiş durumda. Hatta bunu sağlamaya yönelik işverene tanınan önemli bir hak var, o da işverenin yıllık iznin tamamını kullandıracağı durumlarda, işçiyi yıllık izin kullanmaya zorlayabilmesi. Yıllık izin bölünmeyecekse, işçi yıllık iznin ait olduğu dönemi aşmamak şartıyla zorla izne çıkartılabiliyor. Bununla birlikte işveren yıllık izni bölerek kullandıracaksa, işçi ile hem kullanılacak dönem hem de süreler konusunda anlaşması gerekiyor. Çünkü yıllık iznin bölünmesi tarafların anlaşmasına bağlı. Yıllık iznin bölünmesi de sınırsız bir hak değil, bir parçasının kesintisiz 10 gün olarak kullandırılması zorunlu. Geriye kalan süreler bölünebiliyor.

Borç izin kullanımı...

Bir yılını doldurmamış işçilerden gelen izin taleplerinde işverenler çalışan memnuniyeti adına avans izin kullandırma yoluna gidebilmektedir. İşverenin işçiye peşinen yani bir yılı doldurmadan yıllık izin vermesi mümkündür. Bu uygulama tamamen işverenin inisiyatifinde. Dolayısıyla, işveren istemezse bir yılı doldurmamış işçisine izin vermeyebilir. Bir yılı dolmadan işçisine izin veren işveren, işçisi bir yıl dolmadan işten ayrılırsa bu sürelere ilişkin ödediği ücretleri geri alma imkanının bulunup bulunmadığı tartışmalıdır. Yargıtay yakın tarihli bir kararında, “İşverenin işçiye kullandırdığı yıllık ücretli iznin hak edilenden fazla olduğu öne sürülerek karşılığında parasal iade talep etmenin yasal bir dayanağı yoktur” şeklinde hüküm kurdu.

Avans izin de iş sözleşmesinin bir yıl dolmadan sona ermesi halinde fazladan kullanılan izin niteliği taşımaktadır. Karar doğrultusunda düşünüldüğünde işverenlerin ileride hak kazanılacak izinden düşürülmek şartıyla kullandırdığı avans izin uygulamasından vazgeçmeleri muhtemeldir. Çünkü avans izin uygulamasında amaç ek bir izin hakkı yaratmak değil, işçinin ihtiyacını göz ederek hak edilecek izni belirli sınırlarla erken kullandırmaktır. İşverenin avans izin kullandırma yönündeki talebi ise ancak işçi tarafından kabul edilirse hayata geçebilecektir. İşverenin tek taraflı olarak işçiyi avans izin kullandırmaya zorlaması ise hukuka aykırı kabul edilerek, işçinin bir yılı doldurduğunda elde edeceği izinden eksiltme yapılamayacağı sonucuna ulaşılabilecektir.

Para iadesi talebi nasıl?

Yargıtay kararında fazladan kullandırılan iznin parasal iadesi talebinin yasal dayanağı olmadığını ifade etmiştir. Bununla birlikte avans izin, kötüye kullanılmadığı sürece temelinde işçinin lehine olan bir uygulama. Bu bağlamda taraflar arasında kurulan sözleşme veya geçerli olarak yürürlüğe konulmuş sözleşme eki niteliğinde bir belgede avans izin şartları belirtilmiş, işçinin bunu kabul ettiği açıkça anlaşılabiliyorsa, işverenin bu belgeye dayanarak işçiden kullandırdığı avans iznin erken sona erme nedeniyle karşılığının istenmesine olanak tanınması yerinde olacaktır. Aksine bir tutum işverenlerin bu yönde inisiyatif kullanmalarını engelleyecektir.

Rakamlar haber sayfalarında yer aldı; ama bu rakamların bir mükellef için ne anlama geldiği pek konuşulmadı. Bu yazıda üç so­ruya cevap aramaya çalışacağım:

* Bu tablo yeni mi, yoksa bir süredir işaret ettiğimiz gidişatın resmileşmesi mi?

* “Tespitler denetim başlama­dan mükellefle paylaşılıyor” söy­lemi ile sahadaki uygulama örtü­şüyor mu?

* Büyük ve orta ölçekli bir şir­ket bu tabloya bugünden nasıl ha­zırlanmalı?

Hedef büyük şirketlerin tüm yıllarını sürekli gözden geçirmek

Bu köşeyi takip eden okurlar hatırlayacaktır; Mali İdarenin iz­leme ve denetim kapasitesindeki artışa bir süredir dikkat çekmeye çalışıyorum.

Dolayısıyla OVP sonrası açık­lanan rakamlar bir sürpriz değil; adım adım kurulan bir denetim mimarisinin resmi ilanı. Üstelik Bakan bu tercihi açıkça ifade etti: Denetim büyüklere kaydırılıyor, küçüklerde inceleme oranı yarıya iniyor. Küçük mükellefe “sizinle klasik incelemeyle değil, izaha da­vet, gözetim programı ve yazıyla ilgileneceğiz” deniyor; büyüğe ise “üçte biriniz her yıl masaya otura­cak” deniyor.

“Denetimden önce paylaşıyoruz” söylemi saha ile örtüşüyor mu?

Bakan, büyük veri analitiği ve yapay zekâyla yapılan tespitle­rin denetim başlamadan mükel­lef veya temsilcisiyle paylaşıldı­ğını, düzeltme imkânı tanındığını söyledi. Bu yaklaşımı doğru bulu­yorum ; izaha davet ve VDK-İHD tam da bu mantıkla kurgulandı.

* Paylaşılan tespit, çoğu za­man bir “veri uyumsuzluğu”­dur; hukuki nitelendirme değil­dir. Banka hareketiniz ile beyanı­nız arasındaki fark size bildirilir, ama o farkın neden vergiye tabi olmadığını ispat yükü sizdedir. Otuz günlük izah süresinde belge temelli, ticari icaplara uygun bir dosya hazırlayamayan mükellef doğrudan incelemeye sevk edili­yor; Temmuz’da VDK Dergi ve­rilerinden aktardığım gibi sevk oranı yükseliyor.

* Düzeltme imkânı, dava hak­kından vazgeçme anlamına gel­memeli. İdarenin yazısı üzerine verilen düzeltme beyannamele­rine ihtirazi kayıt konulabileceği ve dava yolunun açık olduğu Ana­yasa Mahkemesi’nin Arbay Pet­rol kararıyla (B. No: 2015/15100) netleşti. İdareyle görüş ayrılığınız varsa “düzelt ve kurtul” değil, “ih­tirazi kayıtla düzelt ve dava aç” se­çeneğini unutmayın.

Büyük ve orta ölçekli şirket için hazırlık listesi

Yüzde 31,3’lük oran, büyük mü­kellef için “incelenir miyim” so­rusunu “hangi yıl incelenirim” sorusuna çeviriyor. Bu durumda hazırlığı incelemeye başlama bil­dirimi geldikten sonra değil, bu­gün yapmak gerekiyor.

1 Risk envanterinizi gözden geçirin

Ne kadar risikli konunuz varsa üzerinden tekrar geçin. Risk diye görüp göze aldığınız hususlar çok büyük bir ihtimalle size soru ola­rak gelecek. Şirketinizin YMM si­nin gündeme getirdiği, daha önce arnızda tartıştığınız tüm konuları bence tekrar gözden geçirin.

2 Sektörün riskli konuları neler?

Siz de olmasa bile sektörünüzde eleştirilmiş konular sizde de ince­lenecekmiş gibi hazırlanın.

3 Daha önce realize olmuş riskler neler?

Daha önce geçirdiğiniz incele­melerde eleştirildiğiniz konuları gözden geçirin.

4 Uygulamanızdan farklı bir mukteza veya yargı kararı var mı?

Herhangi bir konuda şirketini­zin uygulaması ie Mali İDarenin konuya ilişkin muktezaları veya yargı kararları farklı ise konuyu mutlaka masaya yatırmış ve ge­rekli hazırlıkları yapmış olun.

5 Grup içi işlemler ve transfer fiyatlandırması.

Yıllık raporun şekli bir ödev ol­madığını, incelemede ilk savunma belgesi olduğunu Nisan’da yaz­mıştım. Son üç yılın emsal setle­ri güncel mi, yurt dışı grup şirket­lerinden alınan hizmetlerin fiilen alındığını gösteren kanıtlar dos­yada mı? Transfer fiyatlandırma­sı raporu ile fiiliyat uyumlu mu?

6 Banka hareketleri ile beyan uyumu.

Ortak cari hesapları, adat fai­zi, şirketten çekilen paralar ve or­taklara/aile bireylerine yapılan transferler artık idarenin ilk bak­tığı yer.

7 İndirim ve istisna kalemlerine dikkat.

Büyük mükellef incelemelerin­de matrah farkının önemli kısmı bu vb inidirim, istisna uygulamala­rı ile ilgili konulardan çıkıyor. He­saplama yöntemlerinizin yazılı,tu­tarlı ve Mali İdarenin açıklamala­rına uygun olduğundan emin olun.

8 Stoklar ve fiili envanter.

Stok gözetim programı sürü­yor; kaydi stok ile fiili stok arasın­daki farkın açıklaması hazır olmalı.

9 VDK-İHD'ye cevap disiplini.

Hazırlık yazısı geldiğinde dos­yaya yüklediğiniz her belge, ile­ride başlayacak incelemenin de­lil setidir. Pişmanlık veya ihtirazi kayıtlı düzeltme beyanı verilecek­se dosya gönderiminden önce ve dosya içeriğiyle tutarlı biçimde kurgulanmalı.

10 Sürelere dikkat

İzaha davette 30 gün, ihbarnamede 30 gün, uzlaşma tu­tanağından sonra 15 gün.

Mail idarenin elektronik teb­ligatları ve yazılı her türlü bildi­rimine önem ve öncelik verilme­lidir. Bu süreleri takip eden so­rumlular belirleyin; kaçırılan sürelerin telafisi yok.

Son söz

OVP’nin vergi geliri hedefle­ri (2027’de 19,9 trilyon, 2029’da 27,7 trilyon TL) ve vergi yükünün milli gelire oranının yüzde 25’in üzerine çıkarılması hedefi, bu denetim yoğunluğunun geçici bir kampanya olmadığını gösteriyor. Ben 2027 Haziran’ına kadar mat­rah artırımı benzeri bir af bekle­mediğimi daha önce yazmıştım; bu görüşümü koruyorum. Af bek­lentisine yaslanan bir vergi stra­tejisi bu konjonktürde her za­mankinden riskli.

Büyük ve orta ölçekli şirketle­re önerim şu: Bu yıl kapanmadan önce iki haftalık bir öz-değerlen­dirme çalışması yapın; yukarıda başlıklar halinde paylaştığım vb riskli gördüğünüz kalemleri ya düzeltin ya da savunma dosyasını şimdiden hazırlayın. Adım atma­dan önce mali müşaviriniz ve avu­katınızla birlikte değerlendirin.

Zeki Gündüz-Dünya

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden, akaryakıt istasyonu işletmenizde istasyon girişinde bulunan ve işletmenize ait olan yağmur suyu ızgarasının, yoldan geçen araç tarafından yerinden çıkartıldığını, arkasından yakıt almak için gelen diğer aracın yerinden çıkarak dik duran ızgaraya çarparak hasar aldığını, müşterinin aracında oluşan hasarın karşılanmasını firmanızdan talep ettiğini, yaptırmış olduğunuz üçüncü şahıs sigortasından hasar bedelinin karşılanması için sigorta şirketine müracaatta bulunulduğunu, ortaya çıkan hasar bedelinin firmanıza fatura edildiğini ve söz konusu bedelin firmanızca ödendiğini belirterek; sigortadan alınacak olan hasar bedelinin gelir yazılması sebebiyle, hasar bedeli faturasının da gider yazılıp yazılamayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmaktadır.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun "Safi Kurum Kazancı" başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında, kurumlar vergisinin mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, ikinci fıkrasında da safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun "İndirilecek Giderler" başlıklı 40 ıncı maddesinde;

"Safi kazancın tespit edilmesi için, aşağıdaki giderlerin indirilmesi kabul edilir:

1. Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler.

...

3. İşle ilgili olmak şartiyle, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;

..." hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun "Kabul Edilmeyen İndirimler" başlıklı 11 inci maddesinde;

"(1) Kurum kazancının tespitinde aşağıdaki indirimlerin yapılması kabul edilmez:

...

g) Sözleşmelerde ceza şartı olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere kurumun kendisinin, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının suçlarından doğan maddî ve manevî zarar tazminat giderleri.

..." hükmü yer almaktadır.

Öte yandan, ticari kazancın tespitinde "tahakkuk esası ilkesi" ve "dönemsellik ilkesi" olmak üzere iki temel ilke geçerlidir. Tahakkuk esası ilkesinde, gelir veya giderin miktar ve mahiyet itibarıyla kesinleşmiş olması, yani geliri veya gideri doğuran işlemin tekemmül etmesinin yanı sıra miktarının ve işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartlarının da belirlenmiş olması gereklidir. Dönemsellik ilkesinde ise gelir veya giderlerin ilgili olduğu döneme intikalinin sağlanması gerekmekte olup söz konusu ilke gereği işletmeler, gelir ve giderlerini tahakkuk esasına göre muhasebeleştirmek, hasılat, gelir ve karlarını aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırmak durumundadırlar.

Bu hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, müşterinin aracında meydana gelen hasar nedeniyle şirketinizce karşılanan ve mukavelenameye, ilama veya kanun emrine dayanmayan zarar bedelinin 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi hükmü uyarınca kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Uygulamada bazı görevlerin komisyon, komite, idare heyeti gibi organların toplantılarına iştirak edilmek suretiyle yapıldığı ve iştirak edenlere toplantı veya saat basına huzur hakkı adı altında para ödendiği durumlar ortaya çıkabilmektedir.

Bu kapsamda huzur hakkı adı altında yapılan ödemelerin prime tabii olup olmadığı hususu sigortalıların statüsüne göre belirlenecek olup huzur hakkı ödenen veya ödenecek yerde 5510 sayılı Kanunun 4-1/a maddesi kapsamında hizmet akdine bağlı olarak çalışıyorlarsa, bu kişilere yapılan huzur hakkı ödemeleri sigorta primine tabi tutulacaktır.

Maddedeki açıklamalar kapsamında;

Huzur hakkı adı altında yapılan ödemelerin prime tabii olup olmadığı hususu sigortalıların statüsüne göre belirlenecek olup huzur hakkı ödenen veya ödenecek yerde 5510 sayılı Kanunun 4-1/a maddesi kapsamında hizmet akdine bağlı olarak çalışıyorlarsa, bu kişilere yapılan huzur hakkı ödemeleri sigorta primine tabi olacaktır.

Gelir Vergisi Kanunu Açısından Değerlendirilmesi.

GVK’nın 61. maddesi uyarınca; yönetim kurulu başkanı veya üyesi olarak huzur hakkı elde eden kişi gerçek kişi ise bu kişilere yapılan ödemeler ücret olarak değerlendirilmektedir.

Bu nedenle GVK’nun “Vergi Tevkifatı’’ başlıklı 94. maddesinin 1. fıkrasına göre; huzur hakkı ücretleri üzerinden diğer çalışanlar gibi gelir vergisi kesintisi yapılması gerekir.

Damga Vergisi Kanunu Açısından Değerlendirilmesi.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) sayılı tablonun IV-1/b fıkrası uyarınca; yönetim kurulu başkan ve üyelerine yapılan brüt huzur hakkı tutarı üzerinden binde 7,59 nispetinde damga vergisi kesilmesi gerekir.

Asgari ücret vergi gelir ve damga vergisi istisnası.

Gelir vergisi Genel Tebliği (Seri No:319) Madde 4/(6) bendi kapsamında; yönetim kurulu üyelerine ödenen huzur hakkı ödemeleri vergilendirilmesinde, GVK’nun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (18) numaralı bendinde düzenlenen asgari ücret gelir vergisi istisnası uygulanabilir. (Damga vergisi istisnası ise brüt asgari ücrete isabet eden damga vergisi tutarı ile sınırlıdır.)

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Sayı : 11395140-105[VUK-1-23670]-1098808 29.09.2022

Konu : Borçlu ve kefili hakkında aynı anda icra takibi başlatılması halinde alacaklı tarafından şüpheli alacak karşılığı ayrılıp ayrılamayacağı.

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; şirketinizin gelirinin sadece kira geliri olduğu, kiraya verdiğiniz okulun kira ödemelerini 2019 yılında tahsil edemediğiniz için asıl borçlu kiracı ve müteselsil kefil hakkında aynı zamanda icra takibi başlattığınızdan bahisle, söz konusu icra takibine konu alacaklarınız için şüpheli alacak karşılığı ayrılıp ayrılmayacağı hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 323 üncü maddesinde, “Ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla;

1. Dava veya icra safhasında bulunan alacaklar;

2. Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan ve 3.000 (534 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2022’den itibaren 4.000-TL) Türk Lirasını aşmayan alacaklar;

şüpheli alacak sayılır.

Yukarıda yazılı şüpheli alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir.

Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Teminatlı alacaklarda bu karşılık teminattan geri kalan miktara inhisar eder.

Şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar zarar hesabına intikal ettirilir.” hükümlerine yer verilmiştir.

Bu hükümlere göre, ticari kazancın elde edilmesi veya idame ettirilmesi ile ilgili olarak dava veya icra safhasında bulunan alacaklarla, yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş olan dava ve icra takibine değmeyecek derecedeki küçük alacaklar şüpheli alacak sayılmakta ve münhasıran maddede belirtilen şartları haiz alacaklar için karşılık ayrılması mümkün bulunmaktadır.

Ayrıca, şüpheli alacak karşılığı ayrılmasında temel unsur, ortada bir alacağın olması ve bu alacağın tahsilinin mezkûr maddede belirtilen kapsamda şüpheli hale gelmiş bulunmasıdır. Mahkemeye dava veya icra merciine takip dilekçesinin verilmiş olması, alacağın dava veya icra safhasına intikal ettiğini göstermektedir. Ancak, şekli bir başvuru alacağın şüpheli sayılması için yeterli değildir. Bir alacağın dava veya icra safhasında olduğunun kabulü için mahkemeye dava veya icra merciine takip için dilekçe verilmiş olması ve gerek mahkemeye gerek icra merciine yapılan başvuruların ciddiyetle takip edilmesi gerekmektedir.

Mezkur Kanun hükmü, teminatlı alacaklarda bu karşılığı teminattan geri kalan miktarla sınırlamakta, alacağın banka teminat mektubu, ipotek, haciz, rehin, kefil vs. suretlerle teminata bağlanmış olması halinde, teminatlı kısım için şüpheli alacak karşılığı ayrılmayacağını kabul etmiş bulunmaktadır.

Diğer taraftan, teminat, bir hakkı güvence altında bulundurmak, bir borcun ifa edileceği ya da ifa edilmemesi halinde tazmin edileceğine ilişkin güvence ya da karşılık vermek olarak tanımlanabilir. Teminatlar ayni ve şahsi olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Ayni teminatlar; taşınır rehni, taşınmaz rehni, ticari işletme rehni; şahsi teminatlar ise garanti ve kefalet sözleşmeleri ile banka teminat mektuplarıdır. Ayrıca borcun ödenmemesi üzerine cebri icra yoluyla borçlunun mal varlığına haciz konulması halinde de alacağın karşılıksız kalmadığı değerlendirilmektedir.

Buna göre, kefalete bağlı alacaklar, şüpheli alacak uygulamasında teminatlı alacak olarak kabul edilmekte olup, alacağın teminatsız hale gelmiş olması kaydıyla, diğer şartların varlığına bağlı olarak, bu kapsamdaki alacaklar için şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi mümkün bulunmaktadır. Dolayısıyla, somut durumda, mezkûr madde hükümleri dikkate alındığında, kefil nezdindeki takibin sonuçsuz kalması halinde alacağın kefil nezdinde tahsil kabiliyetinin kalmayacağı (teminatsız hale geleceği), bu durumun vukuunu müteakiben, asıl borçlu (kiracı) nezdinde alacağın icra/dava yoluyla takibinin varlığı halinde şüpheli alacak karşılığı ayrılabilecektir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

a) Dar mükelleflerin kurum kazancı

Safi Kurum Kazancı; Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 22’nci maddesinde dar mükellef kurumların vergilendirilmesiyle ilgili olarak aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir.

i) Kurum kazancının tespiti

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, kanunun 1’inci maddesinde sayılı kurumlardan kanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye’de bulunmayanların, sadece Türkiye’de elde ettikleri kazançları üzerinden vergilendirileceği belirtilmiştir. Buna göre, kanunun 1’inci maddesinde sayılan kurumlar, kanuni ve iş merkezlerinin Türkiye’de bulunup bulunmama durumuna göre tam mükellefiyet veya dar mükellefiyet esasında vergilendirilecektir. Kanuni merkezden maksat, vergiye tabi kurumların kuruluş kanunlarında, tüzüklerinde, ana statülerinde veya sözleşmelerinde gösterilen merkezdir. İş merkezi olarak ise iş bakımından işlemlerin bilfiil toplandığı ve yönetildiği merkez olarak nitelenmektedir. Kurumlardan kanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye’de bulunmayanlar, dar mükellefiyet esasında sadece Türkiye’de elde ettikleri kazançları üzerinden vergilendirileceklerdir. Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre vergileme yapılabilmesi için safi kurum kazancının tespit edilmesi gerekmektedir. Safi kurum kazancı, mükelleflerin hasılatlarından bu kanuna göre indirebilecekleri gider veya maliyet unsurları ile diğer indirimleri düşmeleri ve indirimi kabul edilmeyen giderleri ilave etmeleriyle bulunmaktadır.

ii) Kurum kazancını oluşturan kazanç ve iratlar

Dar mükellefiyette kurum kazancı aşağıdaki kazanç ve irat kalemlerinden oluşmaktadır. Bu kazanç unsurlarından gider ve maliyetlerin indirilmesi, kanunen indirimi kabul edilmeyen gider ve maliyet unsurlarının ilave edilmesi suretiyle kurumlar vergisi hesaplanacak vergi matrahına ulaşılacaktır. Kazanç ve iratlar:

- Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun Türkiye’de işyeri olan veya daimi temsilci bulunduran yabancı kurumlar tarafından bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla yapılan işlerden elde edilen ticari kazançlar (Bu şartları taşısalar bile kurumların ihraç edilmek üzere Türkiye’de satın aldıkları malları Türkiye’de satmaksızın yabancı ülkelere göndermelerinden doğan kazançlar, Türkiye’de elde edilmiş sayılmaz. Türkiye’de satmaktan maksat, alıcı veya satıcının ya da her ikisinin Türkiye’de olması veya satış sözleşmesinin Türkiye’de yapılmasıdır.).

- Türkiye’de bulunan zirai işletmeden elde edilen kazançlar

- Türkiye’de elde edilen serbest meslek kazançları

- Taşınır ve taşınmazlar ile hakların Türkiye’de kiralanmasından elde edilen iratlar

- Türkiye’de elde edilen menkul sermaye iratları

- Türkiye’de elde edilen diğer kazanç ve iratlar. Bu maddede belirtilen kazanç ve iratlar ile gelir unsurlarının Türkiye’de elde edilmesi ve Türkiye’de daimi temsilci bulundurulması konularında Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanacaktır. Dar mükellefiyette kurum kazancı aşağıdaki kazanç ve iratlardan oluşur.

ii) Ticari kazançlar

Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun Türkiye’de işyeri olan veya daimi temsilci bulunduran yabancı kurumlar tarafından bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla yapılan işlerden elde edilen ticari kazançlar, dar mükelleflerin kazanç unsurlarından birini oluşturmaktadır. Ancak, anılan şartları taşısalar dahi kurumların ihraç edilmek üzere Türkiye’de satın aldıkları malları Türkiye’de satmaksızın yabancı memleketlere göndermelerinden doğan kazançlar Türkiye’de elde edilmiş sayılmayacaktır. Türkiye’de satmaktan maksat, alıcı veya satıcının veya her ikisinin Türkiye’de olması veya satış akdinin Türkiye’de yapılmasıdır.

Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumlarca Türkiye’de yalnızca mal teminine yönelik bir işyeri oluşturulması veya daimi temsilci bulundurulması ve bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla temin edilen malların Türk iç pazarına sunulmayarak yabancı memleketlere gönderilmesi halinde, teknik olarak Türkiye’de elde edilmiş bir kazançtan söz edilemeyecek ve vergi doğmayacaktır. Ancak, malların bozulmasını engelleyen (ilaçlama, dondurma, yıkama vb.) veya nakliyesi için zorunluluk arz eden işlemler (çuvallama, kolileme vb.) gibi malın niteliğinde herhangi bir değişiklik yapmayan, malı başka bir ürüne dönüştürmeyen ve katma değer yaratmayan işlemler dışında bir işleme tabi tutulduktan sonra yurt dışına gönderilmesi halinde, bentte yer alan ihracat muaflığından yararlanılması mümkün olmayacaktır. İşlemin, Türkiye’de bulunan işyeri veya daimi temsilci ile kurumun ana merkezi arasında yapılması gerekeceğinden faturanın da ana merkeze kesilmesi gerekmektedir.

Ancak, faturası ana merkeze kesilen söz konusu malın, bu merkezin yurt dışındaki başka bir şubesine gönderilmesi, bu muaflıktan yararlanılmasına engel teşkil etmeyecektir.

iv) Zirai işletmelerden elde edilen kazançlar

Türkiye’de bulunan zirai işletmeden elde edilen kazanç Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazancın belirlenmesi ile ilgili hükümleri çerçevesinde vergiye tabi tutulur. Dar mükellef yabancı kurumların Türkiye’de zirai kazanç elde edebilmeleri için her şeyden önce Türkiye’de bir zirai işletmenin varlığı gerekmektedir. Zirai işletmenin varlığı hususunda ise Vergi Usul Kanunu’nun iş yeri tanımı ile ilgili 156’ncı maddesindeki hüküm dikkate alınacaktır.

b) Serbest meslek kazançları

Serbest meslek faaliyeti, esas itibarıyla gerçek kişilerce icra edilen ve Gelir Vergisi Kanununun 65 inci maddesinde tanımlanan faaliyet türüdür. Dar mükellef kurumların bu tür kazanç elde etmeleri ise istihdam ettikleri personelleri aracılığı ile olmaktadır. Serbest meslek kazançlarının Türkiye’de elde edilmiş sayılması için serbest meslek faaliyetinin Türkiye’de icra edilmesi veya Türkiye’de değerlendirilmesi gerekir.

Türkiye’de değerlendirme, ödemenin Türkiye’de yapılması veya ödeme yabancı memlekette yapılmışsa Türkiye’de ödeyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına intikal ettirilmesi veya kârından ayrılmasıdır.

Yabancı kurumların Türkiye’de ücret geliri elde etmesi, istihdam ettiği bir personeli Türkiye’de yapılacak bir iş için tahsis etmesi, bu şahsın yabancı kuruma bağlı olarak Türkiye’de hizmet vermesi veya ödemenin Türkiye’de yapılması veya ödeme yabancı memlekette yapılmışsa Türkiye’de ödeyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına intikal ettirilmesi veya kârından ayrılması suretiyle olmaktadır. Bu şekliyle dar mükellef kurumların elde ettiği ücret ile serbest meslek kazancı arasında genelde bir fark bulunmamaktadır. Dar mükellef kurumun, Türkiye’de hizmet ettiği kurum ya da kişiye bağımlı olmasının mümkün olamayacağı dikkate alınarak kurumun yalın anlamıyla ücret elde etmesi olanaksızdır. Dolayısıyla önceki Kanunun uygulanmasında ücret kazancı grubunda değerlendirilen kazançlar, 5520 sayılı Kanun’un uygulanmasında serbest meslek kazancı olarak değerlendirilecektir.

Dar mükellef kurumların Türkiye’de elde ettikleri serbest meslek kazançları, kanunun 30’uncu maddesi uyarınca vergi kesintisine tabi tutulacaktır. Serbest meslek kazancının Türkiye’de yapılmakta olan ticari faaliyet kapsamında elde edilmesi halinde, kurum kazancının tespitinde tam mükellef kurumlar için geçerli olan hükümler uygulanacaktır. Türkiye’de bulunan işyeri veya daimi temsilcileri vasıtasıyla ticari kazanç elde eden dar mükellef kurumların Türkiye’de elde ettikleri serbest meslek kazançları bulunması halinde, dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyeri veya daimi temsilcisi vasıtasıyla elde ettiği kazanç ve iratlar ticari kazanç olarak değerlendirileceğinden, bu serbest meslek kazancı üzerinden Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30’uncu maddesine göre vergi kesintisi yapılmayacaktır. Türkiye’de işyeri veya daimi temsilcisi bulunmayan ya da işyeri veya daimi temsilcisi bulunmakla birlikte bunlarla ilişkili olmaksızın Türkiye’de serbest meslek faaliyeti icra eden veya bu faaliyeti Türkiye’de değerlendirilen kurumların, yıllık beyanname vermeleri halinde, kesilen bu vergiler beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilebilecektir.

c) Taşınır ve taşınmazlar ile hakların Türkiye’de kiralanmasından elde edilen iratlar

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 3’üncü maddesine göre taşınır ve taşınmaz mallar ile hakların Türkiye’de kiralanmasından elde edilen iratlar, dar mükellefiyette kurum kazancını oluşturan kazanç ve iratlar arasında sayılmıştır. Bunlar, dar mükellef kurumların gayrimenkul sermaye iradı niteliğindeki kazançlarıdır. Bu tür kazançların elde edilmiş sayılması için taşınmaz ve taşınır malların Türkiye’de bulunması ve bu mal ve hakların Türkiye’de kullanılması veya Türkiye’de değerlendirilmesi gerekmektedir.

d) Türkiye’de elde edilen menkul sermaye iratları

Dar mükellef kurumların Türkiye’de menkul sermaye iradı elde etmelerinin tek koşulu sermayenin Türkiye’ye yatırılmış olmasıdır. Sermayenin Türkiye’ye yatırılmış olması demek, Türkiye’ye sermaye olarak getirilmesi, Türkiye’de borç olarak verilmesi veya benzeri şekillerde Türkiye’de nemalandırılmasıdır. Yatırılmış bulunan bu sermaye karşılığında elde edilen kâr payı, faiz, kira ve benzeri iratlar, dar mükellef kurumun Türkiye’de elde ettiği menkul sermaye iradı olacaktır.

Menkul sermaye iradının Türkiye’de yapılmakta olan ticari faaliyet kapsamında elde edilmesi halinde, kurum kazancının tespitinde tam mükellef kurumlar için geçerli olan hükümler uygulanacaktır. Dolayısıyla, Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci bulunduran ve bu yerlerde veya bu temsilciler aracılığı ile yapılan işlemlerden elde edilen menkul sermaye iratları, ticari kazanç hükümlerine göre ve Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67’nci maddesine ilişkin olarak yayımlanan 257 ve 258 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğleri’nde yer alan açıklamalar uyarınca vergilendirilecektir.

Bu itibarla, Türkiye’de işyeri ve daimi temsilcisi bulunmayan dar mükellef bir kurumun menkul sermaye iradı elde etmesi halinde, bu kazançların vergilendirilmesiyle ilgili ödevler, yabancı kuruma iradı sağlayanlar veya sağlanmasına aracılık edenler tarafından yerine getirilecektir.

Türkiye’de elde edilen diğer kazanç ve iratlar

Diğer kazanç ve iratların Türkiye’de elde edilmiş sayılması için kazanç ve iradı doğuran kıymetin Türkiye’de bulunması, iş veya işlemlerin Türkiye’de yapılması veya Türkiye’de değerlendirilmesi gerekmektedir

Dar mükellef kurum kazancının tespitinde ayrıca indirilemeyecek giderler

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, dar mükellefiyette safi kurum kazancının tespitinde kabul edilmeyen indirimler ayrıca düzenlenmiştir. Dar mükellef kurumun Türkiye’de ticari veya zirai bir faaliyeti var ise safi kurum kazancı, kural olarak tam mükellefiyette uygulanan esaslara göre hesaplanacaktır.

Aşağıdaki giderlerin indirimi, dar mükellef kurumlar için kabul edilmemiştir:

- Ana merkezin veya Türkiye dışındaki şubelerin Türkiye’deki dar mükellef kurumlar hesabına yaptıkları alım-satımlar için dar mükellefin ana merkeze veya Türkiye dışındaki şubelere verdiği faizler, komisyonlar ve benzerleri kurum kazancının tespitinde indirilemeyecektir.

- Ana merkezin veya Türkiye dışındaki şubelerin genel yönetim giderlerine veya zararlarına katılmak üzere ayrılan paylar kurum kazancının tespitinde indirilemeyecektir.

Söz konusu genel yönetim giderlerine veya zararlarına katılmak için ayrılan paylardan, Türkiye’deki kurumun kazancının elde edilmesi ve idamesi ile ilgili olan ve emsallere uygunluk ilkesi uyarınca belirlenecek dağıtım anahtarlarına göre ayrılan paylar ile Türkiye’deki kurumun denetimi için yabancı ülkelerden gönderilen yetkili kimselerin seyahat giderlerinin indirimi kabul edilecektir.

Buna göre, söz konusu giderler, Türkiye’deki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak zorundadır. Ayrıca, bu giderlerin Türkiye’deki kazanca isabet eden kısmının belirlenmesinde kullanılan dağıtım anahtarının emsallere uygunluk ilkesi çerçevesinde belirlenmesi gerekmektedir. Emsallere uygunluk ilkesi, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı maddesine uygun olarak belirlenecektir.

Ekonomim.com | Akif AKARCA / Dr.Mehmet ŞAFAK

Sosyal medya platformlarının bildirim yükümlülükleri yeniden düzenlendi

Sosyal Medya platformlarının Gelir İdaresi Başkanlığı’na bilgi verme zorun­luluğu yeni bir uygulama değil. 538 No­lu Tebliğle 2022 yılından itibaren aracı hizmet sağlayıcıları, sosyal ağ sağlayı­cıları ve yer sağlayıcıları alım satım ve kiralamalara yönelik aylık bilgi ver­me yükümlülüğü kapsamına alınmıştı. Danıştay tarafından Tebliğ’in bazı bö­lümleri iptal edilince yeniden düzenle­meye ihtiyaç duyuldu. Yeni düzenleme ile, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı­ları ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının yanı sıra erişim sağlayı­cılar, içerik sağlayıcılar, yer sağlayıcılar ve sosyal ağ sağlayıcılar da Tebliğde açık bir şekilde “Bildirim Yükümlülüğü” kap­samına dahil ediliyor.

Bildirim kapsamında verilecek bilgiler

Taşınır ve taşınmazlar ile mal ve hiz­metlerin alınması, satılması veya kira­lanmasına yönelik ilanların yayımlan­masına imkân sağlayan yer sağlayıcılar ve sosyal ağ sağlayıcılar aylık dönemler itibarıyla bildirimde bulunacak.

-Hizmetin sunulduğu internet adre­si veya adresleri,

-Hizmet verilen gerçek ya da tüzel ki­şilerin ad-soyad veya unvan bilgileri,

-T.C. kimlik numarası, yabancı kim­lik numarası veya vergi kimlik numara­sı gibi mükellefiyet tespitine ilişkin bil­giler,

-Hizmet verilen kişiler adına gerçek­leştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hiz­met satış veya kiralama işlemlerine iliş­kin ilan bilgileri elektronik ortamda Ge­lir İdaresi Başkanlığı ‘na bildirilecek.

Her ilan veren vergi ödeyecek mi?

Alım satım veya kiralama faaliyetinin vergisel etkisinin olması için; vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesi gerekli­dir. İnternet üzerinden ve dijital ortam­larda verilen alım, satım veya kiralama ilanları bu işlemlerin gerçekleştiğini gösteren bir veri olup verilen her ilan vergilemeyi gerektirmez. Vergi huku­ku bakımından vergiyi doğuran olayın gerçekleşip gerçekleşmediği ilgili ver­gi kanunları hükümlerine bakılarak de­ğerlendirilmelidir.

Gelir İdaresi uygula­malarında ve yerleşik yargı kararlarında ticari faaliyetin değerlendirilmesinde faaliyetin devamlılığı, organizasyon ya­pısı ve ticari nitelik taşıması gibi unsur­lar önem taşıyor. Ayrıca vergilendirile­cek kişi ve vergilendirilecek işlemleri vergi dışı bırakan istisna ve muafiyetle­rin de vergilendirmeye etki ettiğini be­lirtmiş olalım.

Düzenleme, internet ve dijital plat­formlar üzerinden yapılan ticari faali­yetlerin kapsamlı bir şekilde izlene­bilmesine yönelik olarak atılmış olan adımların devamı niteliğinde bir düzen­lemedir. İnternette verilen alım sa­tım ve kiralama ilanları tek başına vergilendirmeye ve cezaya yol aç­mamakla birlikte, vergi denetimle­rinde kullanılabilecek önemli bir bilgi kaynağı olarak değerlendirilmelidir.

Dünya | Mahmut Bülent YILDIRIM

Böylece program, Vergi Denetim Kurulunda olduğu gibi diğer kamu kurumlarının denetim, inceleme, kontrol ve veri analizi çalışmalarında da kullanılabilir hâle geldi. Kamu kurum ve kuruluşları programın kullanımı için resmi yazıyla talepte bulunabilir.

Kişisel Bilgisayarda Büyük Veri Analizi

VEDAS-DAP; e-Defter, e-Fatura, e-İrsaliye, e-Müstahsil Makbuzu ve e-Serbest Meslek Makbuzu başta olmak üzere farklı kaynaklardan elde edilen milyonlarca satırlık veriyi, standart kişisel bilgisayar donanımları üzerinde hızlı, güvenilir ve yüksek performansla analiz edebiliyor.

Program bu yönüyle, kullanıcının kişisel bilgisayarında çalışan kompakt bir büyük veri ve denetim analitiği platformu niteliği taşıyor. VEDAS-DAP aracılığıyla büyük veri kümeleri üzerinde aşağıdaki işlemler kısa sürede gerçekleştirilebiliyor.

Programın gelişmiş veri işleme motoru ile veri madenciliği, ağ analizi ve makine öğrenmesi uygulamalarına elverişli yapısı; denetim elemanlarının daha geniş veri kümeleri üzerinde çalışabilmesine, riskli işlemleri daha hızlı belirleyebilmesine ve denetim bulgularını nesnel analizlerle destekleyebilmesine imkân sağlıyor.

Kamusal Bir CATT ve Genelleştirilmiş Denetim Yazılımı

VEDAS-DAP, uluslararası denetim terminolojisinde Bilgisayar Destekli Denetim Teknikleri Aracı (Computer-Assisted Audit Tools and Techniques–CATT) olarak adlandırılan uygulamaların kamusal bir örneğini oluşturuyor.

Program aynı zamanda farklı veri yapılarına, denetim türlerine ve kurumsal ihtiyaçlara uyarlanabilen bir Genelleştirilmiş Denetim Yazılımı (Generalized Audit Software–GAS) niteliği taşıyor.

Denetim birimlerinin büyük hacimli verileri inceleyebilmek için ihtiyaç duyduğu temel araçları tek bir yapıda buluşturan VEDAS-DAP, yalnızca vergi denetimine özgü bir uygulama olarak değil, farklı kamusal denetim alanlarına uyarlanabilecek ortak bir teknoloji altyapısı olarak öne çıkıyor.

Lisans Maliyetleri Yerine Ortak Kamu Çözümü

Kamu kurumlarının denetim ve veri analizi faaliyetlerinde kullanılan ticari yazılımlar önemli lisans maliyetleri oluşturabiliyor. Kurumların benzer ihtiyaçlar için birbirinden bağımsız yazılım çözümleri edinmesi ise mükerrer maliyetlere, farklı veri analizi standartlarının oluşmasına ve kurumsal bilgi birikiminin parçalı kalmasına neden olabiliyor.

Yerli imkânlarla geliştirilen VEDAS-DAP’ın tüm kamu kurumlarının kullanımına açılmasıyla, ticari denetim yazılımlarına ve bunların lisanslarına duyulan bağımlılığın azaltılması, böylece kamu kaynaklarının daha etkili, ekonomik ve verimli kullanılması hedefleniyor.

Yazılımın Ötesinde Bir Denetim Metodolojisi

VEDAS-DAP’ın kamu kurumlarının kullanımına sunulması, yalnızca bir bilgisayar programının paylaşılması anlamına gelmiyor. Programla birlikte Vergi Denetim Kurulunun uzun yıllar içinde geliştirdiği aşağıdaki birikim de kamu kurumlarıyla paylaşılmış olacak.

Bu yönüyle çalışma; kurumlar arasında teknoloji, bilgi ve tecrübe paylaşımının güçlendirilmesine, denetimde ortak bir dil ve çalışma kültürü oluşturulmasına ve kamunun bütününde veri analizi kapasitesinin geliştirilmesine katkı sağlayacak.

VEDAS-DAP’ın farklı denetim birimlerince kullanılmaya başlanmasıyla benzer veriler üzerinde ortak analiz yöntemlerinin geliştirilmesi, iyi uygulama örneklerinin paylaşılması ve kamu denetiminde kurumsal iş birliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Denetim 2.0’dan Tüm Kamuya

Vergi Denetim Kurulu, Denetim 2.0 vizyonu doğrultusunda vergi inceleme sürecini başlangıcından sonuçlandırılmasına kadar elektronik ortama taşıyan bütünleşik bir dijital denetim altyapısı oluşturdu.

Risk analizinden görevlendirmeye, defter ve belgelerin elektronik ortamda ibrazından incelenmesine, tutanakların dijital ortamda düzenlenmesinden raporların hazırlanması ve değerlendirilmesine kadar uzanan süreç; Kurul tarafından geliştirilen birbiriyle bütünleşik sistemler aracılığıyla yürütülüyor.

Vergi Denetim Kurulunun Denetim 2.0 ve e-İnceleme vizyonuyla ulaştığı bu dijital kapasite, Kurulu yalnızca teknolojiyi kullanan bir denetim birimi olmaktan çıkararak; denetim teknolojisi ve metodolojisi geliştiren, sahada olgunlaştıran ve diğer kamu kurumlarıyla paylaşan öncü bir kurum konumuna taşıyor.

Kurulun dijital denetim altyapısı ve çalışma yöntemleri, diğer kamu kurumları ve denetim birimleri tarafından da yakından takip ediliyor. VEDAS-DAP’ın tüm kamu kurumlarına açılmasıyla bu ilgi, ortak bir kamu denetim kapasitesine dönüştürülüyor.

Hedef: Kamunun Ortak Denetim ve Analiz Altyapısı

VEDAS-DAP’ın tüm kamu kurumlarının kullanımına açılmasıyla aşağıdaki hedeflere ulaşılması amaçlanıyor.

Önümüzdeki dönemde kamu kurumlarından alınacak geri bildirimlerle programın kabiliyetlerinin daha da geliştirilmesi ve farklı denetim alanlarının ihtiyaçlarına yönelik yeni analiz araçlarının sisteme kazandırılması planlanıyor.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, Denetim 2.0 vizyonuyla geliştirdiği teknoloji ve çalışma modellerini tüm kamuyla paylaşarak ülkemizin dijital denetim kapasitesinin güçlendirilmesine katkı sunmayı sürdürecek.

“Faturayı kayıtlardan çıkaralım, KDV’yi düzeltelim, vergisini ödeyelim ve konu kapansın.”

Peki, gerçekten kapanır mı?

Geçen haftaki yazımda, KURGAN kapsamında riskli görülen faturalarla ilgili bir yazı geldiğinde mükelleflerin neyle karşılaşabileceğini ve nasıl hareket etmeleri gerektiğini ele almıştım.

Bu hafta konuyu bir adım ileri taşıyalım. Çünkü faturanın KDV’sini indirimden çıkarmakla, o faturanın arkasındaki mal veya hizmetin hiç alınmadığını kabul etmek aynı şey değil.

Üstelik üzerinde yeterince düşünülmeden yapılan bir düzeltme, bazen bir sorunu çözerken başka sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.

O halde asıl mesele şu:

Riskli görülen bir faturayı kayıtlardan çıkarmak gerçekten sizi vergisel riskten kurtarır mı?

Riskli fatura, sahte fatura mıdır?

Önce bu ayrımı netleştirelim.

Bir faturanın veya faturayı düzenleyen mükellefin risk analiz sistemlerinde riskli görülmesi, o faturanın kendiliğinden sahte olduğu anlamına gelmez.

Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde sahte belge, gerçek bir işlem veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge olarak tanımlanıyor.

Dolayısıyla bakılması gereken ilk şey satıcının risk puanı değil, faturanın arkasındaki işlem olmalı:

Bu mal gerçekten alındı mı, bu hizmet gerçekten verildi mi?

Vergi Usul Kanunu’nun 3/B maddesindeki temel yaklaşım da zaten bu. Vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esas.

KDV Genel Uygulama Tebliği’ndeki yaklaşım da benzer. Değerlendirme yapılırken yalnızca faturaya değil; mal hareketine, envantere, randımana, karşıt incelemelere, nakliyeye, ödeme ve tahsilatlara kadar uzanan bir dizi unsura bakılıyor.

Kısacası mesele yalnızca faturanın kendisi değil.

Asıl mesele, faturanın arkasında gerçek bir ticari işlemin bulunup bulunmadığı.

KDV’yi Düzeltince Her Şey Düzeliyor mu?

Bir örnek üzerinden gidelim.

Şirketiniz 10 milyon TL + KDV tutarında mal satın aldı. Mal işletmeye geldi, stoklara girdi ve daha sonra üretimde kullanıldı veya müşterilere satıldı. Fatura bedeli de banka üzerinden ödendi.

Aradan aylar geçti. Satıcı firma riskli olarak değerlendirildi ve size bu faturayla ilgili bir yazı geldi.

Siz de ileride sorun yaşamamak için faturadaki KDV’yi indirim hesaplarından çıkardınız.

Buraya kadar mesele yalnızca KDV gibi görünüyor.

Fakat faturanın tamamını muhasebe kayıtlarından çıkarmaya kalktığınız anda başka sorularla karşılaşırsınız:

O mal nereden geldi?

Stoklara nasıl girdi?

Satıldıysa satışını yaptığınız malın maliyeti nerede?

Üretimde kullanıldıysa üretilen mamulün maliyeti nasıl oluştu?

Dahası, 10 milyon TL’lik maliyeti bir anda kayıtlarınızdan çıkardığınızda şirketinizin brüt kâr oranı sektör gerçeklerinden ciddi biçimde uzaklaşıyorsa, bir riski ortadan kaldırmaya çalışırken başka bir risk göstergesi yaratmış olabilirsiniz.

İşte bu nedenle KDV yönünden yapılacak bir düzeltmeyle, ticari işlemin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği meselesini birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Parayı Bankadan Ödediyseniz Sorun Çözülür mü?

Burada çok sık duyduğumuz bir savunma var:

“Ben parayı bankadan ödedim. Daha ne yapabilirim?”

Banka üzerinden ödeme elbette önemli bir delil. Ama tek başına her sorunu çözen bir güvence değil.

Danıştay Dördüncü Dairesinin E.2009/4029, K.2010/3462 sayılı kararında, sahte fatura iddiası değerlendirilirken fatura bedelinin çek ve banka aracılığıyla ödenmiş olmasının dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.

Ancak Danıştay’ın diğer kararlarında banka hareketlerinin tek başına değil; faturayı düzenleyen işletmenin gerçek faaliyeti, çalışanları, işyeri, stokları, araçları, ticari kapasitesi ve diğer bulgularla birlikte değerlendirildiğini görüyoruz.

Dolayısıyla banka dekontu önemlidir ama işlemin gerçekliğini tek başına ortaya koymaz.

Güçlü olan tek bir belge değil, birbirini doğrulayan belgeler zinciridir.

İşlemin Gerçekliğini Nasıl Ortaya Koyabilirsiniz?

Riskli görülen bir faturayla ilgili yazı alan şirket, faturayı hemen kayıtlardan çıkarmak yerine, öncelikle işlemin gerçekten yapıldığını ortaya koyabilecek belge ve kayıtları gözden geçirmeli.

Fatura ve irsaliye var mı?

Ödeme kime ve hangi hesaba yapılmış?

Malı kim taşımış?

Nakliye faturası veya taşıma belgesi var mı?

Mal hangi depoya girmiş ve stok kayıtlarında görünüyor mu?

Üretimde kullanılmışsa hangi mamulün maliyetine girmiş?

Satılmışsa hangi satış faturalarıyla işletmeden çıkmış?

Sipariş, teklif, sözleşme veya ticari yazışmalar mevcut mu?

Bir de belki en önemlisi: Faturayı düzenleyen şirket, işlemin yapıldığı tarihte bu malı satabilecek veya bu hizmeti verebilecek ticari kapasiteye sahip miydi?

Bu sorulardan herhangi birinin cevabı tek başına yeterli olmayabilir. Ancak cevaplar birbirini tamamlıyorsa gerçek bir ticari işlemin izleri de ortaya çıkmaya başlar.

Bu nedenle şirketlere önerim oldukça basit:

Malı gerçekten aldıysanız, o malın işletmenize girişinden üretime veya satışa kadar uzanan ticari sürecini belgeleriyle ortaya koyabilmelisiniz.

Riskli Fatura Yazısı Geldiğinde Ne Yapmalı?

Burada iki yanlış refleks var.

Birincisi:

“Satıcı riskliymiş, hemen faturayı çıkaralım.”

İkincisi:

“Ben bankadan ödedim, hiçbir şey yapmam.”

İkisi de doğru değil.

Öncelikle işlemin gerçekten yapılıp yapılmadığına bakılmalı.

Mal veya hizmet gerçekte alınmamışsa elbette gerekli düzeltmeler yapılmalı.

Ancak işlem gerçekten gerçekleşmişse, faturayı düzenleyen şirket hakkında sonradan ortaya çıkan bir olumsuzluk nedeniyle ticari işlemin tamamını yok saymadan önce dosya dikkatle incelenmeli.

Çünkü bugün vergi idaresinin baktığı şey yalnızca elinizdeki fatura değil. Malın nereden geldiğine, nasıl taşındığına, nasıl ödendiğine, stoklara girip girmediğine, üretimde kullanılıp kullanılmadığına ve daha sonra nereye gittiğine de bakılıyor.

Bu nedenle KURGAN kapsamında riskli görülen faturalarla ilgili bir yazı geldiğinde ilk sorunuz:

“Bu faturayı kayıtlardan nasıl çıkarırım?”

olmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

“Bu işlemin gerçekten gerçekleştiğini nasıl ortaya koyabilirim?”

Çünkü bazen şirketinizi vergisel riskten koruyacak olan şey bir düzeltme beyannamesi değil, gerçek ticari işlemi başından sonuna kadar ortaya koyan sağlam bir ispat dosyasıdır.

Aynı tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat: 2026/3 sayılı Tebliğ ile de söz konusu değişikliğe paralel olarak ilgili Tebliğde düzenleme yapılmıştır.

Yapılan Değişikliğin Özeti

11723 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 23/12/1999 tarihli ve 99/13812 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararın 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan ibare aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

Buna göre;

• Türk Eximbank’a açılan senet reeskont kredileri bakımından “kısa vadeli” olma sınırlaması kaldırılmış,
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca diğer bankalara açılan senet reeskont kredileri de vergi, resim ve harç istisnasının kapsamına dahil edilmiştir.

Diğer taraftan, aynı tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2026/3) ile Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde de aynı yönde değişiklik yapılmıştır.

Yürürlük

Söz konusu Karar ve Tebliğ 5/9/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

İlgili düzenlemelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir:

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 11723)

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2026/3)

Saygılarımızla,

Deloitte Türkiye