Ar-Ge/Tasarım İndiriminde Veya Teknokent Kazanç İstisnasında Fon Ayırma Şartı ve Oranı Nedir?

Yıllık beyanname üzerinde yararlanılan Ar-Ge/Tasarım indirimi ya da Teknokent kazanç istisnası tutarının 1.000.000 TL ve üzerinde olması fon ayırma yükümlülüğünün doğması bakımından temel şarttır. Belirtilen tutardan daha az indirimden veya istisnadan yararlanılması ya da hiç yararlanılmamış olması halinde fon ayırma yükümlülüğü doğmayacaktır.

Ar-Ge/Tasarım indirimine veya Teknokent kazanç istisnasına konu edilen tutarın 1.000.000 TL ve üzerinde olması halinde yararlanılan tutar üzerinden %2 nispetinde fon ayrılmalıdır.

Örneğin; Teknokentte faaliyette bulunan  Çınar A.Ş., 2023 hesap dönemi kazançlarına ilişkin Nisan/2024’te verdiği Kurumlar Vergisi beyanında 3.000.000 TL tutarındaki kazanç istisnasından yararlanmıştır. Dolayısıyla, Çınar A.Ş. yararlandığı Teknokent kazanç istisnası üzerinden (3.000.000 x %2=) 60.000 TL fon ayırmakla mükelleftir.

Örneğin; bünyesinde Ar-Ge merkezi bulunan ve 2023 yılı kazançlarına ilişkin Nisan/2024 yılında verdiği Kurumlar Vergisi Beyanında 5.000.000 TL Ar-Ge indiriminden yararlanan Poyraz A.Ş. ise yararlandığı Ar-Ge indirimi üzerinden (5.000.000 x %2=) 100.000 TL fon ayırmakla yükümlüdür.

Ayrılan Fonu Nasıl Muhasebeleştireceğiz?

5746 ve 4691 sayılı Kanunlarda yer alan lafıza göre ayrılacak olan fon tutarı, yıllık beyan üzerinde yararlanılan Ar-Ge/Tasarım indirimi veya Teknokent kazanç istisnası üzerinden hesaplanmakta ve yararlanılan tutar üzerinden %2 nispetinde fon ayrılmaktadır. 2023 hesap dönemine ilişkin Kurumlar Vergisi Beyanının Nisan/2024’te verileceğini dikkate alırsak yukarıda vermiş olduğumuz örneklere göre ayrılması gereken fon tutarının muhasebeleştirilmesi işlemi aşağıdaki gibi olacaktır.

Aşağıda yer alan muhasebe kayıtları, Çınar A.Ş. ve Poyraz A.Ş’nin ticari bilanço karlarının, ayrılması gereken fon tutarının üzerinde olması halinde geçerlidir!

Teknokent Kazanç İstisnasında Ayrılan Fonun Muhasebe Kaydı:

----------------------------------------------------Nisan/2024------------------------------------------------

570 Geçmiş Yıl Karları      60.000

                                                 5** Geçici Hesap     60.000

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ar-Ge İndiriminde Ayrılan Fonun Muhasebe Kaydı:

-------------------------------------------Nisan/2024---------------------------------------------------------

570 Geçmiş Yıl Karları      100.000

                                                 5** Geçici Hesap     100.000

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aşağıda yer alan muhasebe kayıtları, Çınar A.Ş ve Poyraz A.Ş’nin ticari bilanço karlarının sırasıyla 30.000 TL ve 50.000 TL olduğu varsayımına dayanmaktadır. Yani Ayrılması gereken fon tutarları her iki şirkette de ticari bilanço karının üzerindedir!

Teknokent Kazanç İstisnasında Ayrılan Fonun Muhasebe Kaydı:

----------------------------------------------------Nisan/2024------------------------------------------------

570-Geçmiş Yıl Karları                30.000

580-Geçmiş Yıl Zararları             30.000

                                                           5** Geçici Hesap     60.000

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ar-Ge İndiriminde Ayrılan Fonun Muhasebe Kaydı:

-------------------------------------------Nisan/2024--------------------------------------------------------

570 Geçmiş Yıl Karları                50.000

580-Geçmiş Yıl Zararları             50.000

                                                           5** Geçici Hesap     100.000

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aşağıda yer alan muhasebe kayıtları ise hem Çınar A.Ş hem de Poyraz A.Ş’de ticari bilanço zararının olduğu durumda geçerlidir!

Teknokent Kazanç İstisnasında Ayrılan Fonun Muhasebe Kaydı:

----------------------------------------------------Nisan/****------------------------------------------------

580-Geçmiş Yıl Zararları             60.000

                                                           5** Geçici Hesap     60.000

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ar-Ge İndiriminde Ayrılan Fonun Muhasebe Kaydı:

-------------------------------------------Nisan/****---------------------------------------------------------

580-Geçmiş Yıl Zararları             100.000

                                                           5** Geçici Hesap     100.000

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ayrılan Fonların Yatırıma Dönüştürülmesi Halinde Yapılması Gereken Muhasebe Kaydı?

Fon ayrıma işlemlerine ilişkin muhasebe kayıtlarına değindikten sonra ayrılan fonun, ayrıldığı yılın sonuna kadar yatırıma dönüştürüldüğü durumda olması gereken muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir.

-------------------------------------------------xx/xx/xxxx--------------------------------------------------

11*-Menkul Kıymet           xxxxx

                                                           102-Bankalar          xxxxx

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Yatırıma Dönüştürülen Menkul Kıymetlerin Değerlemesi Nasıl Yapılır?

5746 ve 4691 sayılı Kanunlarda yer alan düzenlemeler çerçevesinde ayrılan fon ile Girişim Sermayesi Yatırım Fonu alınması, Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığına veya Kuluçka Merkezlerinde Faaliyette Bulunan Diğer Girişimcilere Sermaye olarak konulması şarttır.

Çınar ve Poyraz A.Ş., yukarıda yer alan menkul kıymetlere yatırım yaptığı durumda söz konusu kıymetleri Vergi Usul Kanununun 279’uncu maddesi uyarınca değerlemeye tabi tutacaklardır.

Girişim Sermeyesi Yatırım Ortaklığı ile kuluçka merkezinde faaliyette bulunan girişimcilere sermaye olarak konulduğu durumda; söz konusu iktisap edilen menkul kıymetler hisse senedi niteliğinde olacağından bu hisse senetleri alış bedeliyle değerlemeye tabi tutulacaklardır. Bu menkul kıymetlerden kar payı elde edilmesi halinde, elde edilen kar payı duruma göre Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/1-a-1 veya 5/1-a-3 maddeleri uyarınca istisna edilecektir.   

Girişim Sermeyesi Yatırım Fonu’nun iktisap edildiği durumda ise; fon portföyünün en az % 51'i Türkiye'de kurulmuş bulunan şirketlerin hisse senetlerinden oluşması halinde, fon katılma belgesi alış bedeli; fon portföyünün en az % 51'i Türkiye'de kurulmuş bulunan şirketlerin hisse senetlerinden oluşmaması halinde ise borsa rayici ile değerlenmektedir. Borsa rayici yoksa veya borsa rayicinin muvazaalı bir şekilde oluştuğunun anlaşılması durumunda değerlemeye esas bedel, menkul kıymetin alış bedeline vadesinde elde edilecek gelirin (kur farkları dahil) iktisap tarihinden değerleme gününe kadar geçen süreye isabet eden kısmının eklenmesi suretiyle hesaplanmaktadır. Girişim sermayesi yatırım fonları aslında kapalı devre fonlar olup fonun değeri, sürekli olarak fon yönetiminin açıkladığı değere bağlı olarak değişim göstermekte veya stabil kalmaktadır. Dolayısıyla, iktisap edilen fon katılma belgeleri, değerleme günü itibariyle açıklanan değerlerine bağlı olarak değerlemeye tabi tutulmaktadır.

Örneğin Çınar A.Ş. tam mükellef bir yatırım fonundan fon portföyünün %30’u Türkiye’de kurulu şirketlerin hisse sentlerinden oluştuğu girişim sermayesi yatırım fonu almış olsun. İktisap tarihi itibariyle fon katılma belgesinin birim değeri 100 TL iken değerleme günü açıklanan değerinin 110 TL olması halinde, fon katılma belgesi 110 TL olarak değerlemeye tabi tutulacaktır. Peki ortaya çıkan 10 TL’lik fark ne olacaktır sorusunun cevabına gelince, söz konusu 10 TL gelir kaydedilecek; bu tutar aynı zamanda Geçici/Kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/1-a-3 maddesi uyarınca istisnaya konu edilecektir. Aksi durumda yani değerleme günü itibariyle açıklanan değerin iktisap bedelinin altına düşmesi halinde ortaya çıkan zarar, yine mezkur Kanun’un 5/3 maddesi uyarınca KKEG olarak dikkate alınacaktır.      

Geçici maddeye göre, 2023 düzeltmesi sonucunda hesaplanan kazançlar üzerinden vergi hesaplanmayacak, enflasyon düzeltmesi sonucunda doğan zararlar da vergiden indirilemeyecek.

2024 ve sonraki yıllar için ise genel hükümler devreye girecek ve şartların oluşmasına bağlı olarak enflasyon düzeltmesi uygulandığı dönemlerde enflasyon düzeltmesinden doğan kazanç ve zararlar (enflasyon kayıp ve kazançları) vergiye tabi olacak, yan vergisel sonuç doğuracak.

Artık enflasyon düzeltmesinin kimleri nasıl etkileyeceğini de okurlarımız çok iyi biliyor.

Kısaca ifade etmek gerekirse;

Varlıklarını borçla finanse eden mükelleflerde enflasyon düzeltmesi kazanç doğuracak, dolayısıyla vergili uygulamada (2024 ve sonrasında) bunların ödeyecekleri vergi artacak, öz kaynakları güçlü olanlar (örneğin bankalar) ise enflasyon zararı yazacakları için bunların vergi yükünde azalma olacak.

Hal böyle iken, anlı şanlı patronlar ve patron örgütleri vergili olup olmadığı ayırımını yapmadan enflasyon düzeltmesi uygulamasını cansiperane savunuyorlar!

Prensip itibariyle vergisel sonuç doğurmayan 2023 düzeltmesi herkesin yararına olduğu için bunu savunmak anlaşılabilir bir şey. Çünkü bu düzeltme ile bilançoda yer alan stok ve duran varlıklar gibi kalemlerin değerleri Yİ-ÜFE ile artırılacağı ve bunlara maliyet olarak itibar edileceği için bunların satışından doğan kazançlar azalacak, dolayısıyla vergi yükü azalacak.

Ancak 2023’ü izleyen yıllarda enflasyon düzeltmesi vergisel sonuç doğuracağı için öz kaynakları güçlü şirketlerin vergisini azaltırken, borçlu reel sektörün vergisini artıracak.

Acaba enflasyon düzeltmesini hararetle savunanlar bunun farkında değiller mi? Yani iş dünyası basiretli bir tüccar gibi hareket etmiyor mu?

Bilemiyoruz, onlar farkında olmayabilir, ancak Maliye bunun farkında!

Çünkü Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının 2024 yılı bütçe görüşmeleri sırasında “Enflasyon muhasebesine geçeceğiz, belki finans kuruluşlarına özel ayrımcılık yapacağız, onları kapsama almayacağız” şeklinde açıklama yaptı.

Yani Maliye şunu söylüyor, biz enflasyon düzeltmesini vergileri artırmak için bir fırsat olarak kullanacağız. Yani bu uygulamadan avantaj sağlayacak ve vergi ödeme yükü azalacak finansal kurumlarda enflasyon düzeltmesini uygulatmayarak vergi kaybının önüne geçeceğiz, enflasyondan kazanç sağlayan borçlu reel sektörden de enflasyon vergisini alarak vergi gelirlerini artıracağız.

Bazı meslektaşlarım bunu servet vergisi olarak nitelendirdiler. Haksız sayılmazlar.

Kişisel görüşüm, Bakanlığın bu yaklaşımının etik olmadığı yönünde. Eğer vergiyi enflasyon uygulaması sonucu hesaplanan kazançlar üzerinden alacaksak, bunu doğru kabul ediyorsak, tüm mükellefler için ayırım yapmadan bu esası uygulamak gerekir. Sırf vergi tahsilatını artırmak maksadıyla mükellefleri ayırıma tabi tutmak etik (ve şık) olmadığı gibi eşitlik ilkesine de aykırıdır. Hukukta “sebepsiz zenginleşme” diye bir kavram vardır.  Finans kurumlarına enflasyon düzeltmesi uygulatmamak devletin haksız vergi tahsil etmesine, yani bir anlamda sebepsiz zenginleşmesine neden olur.

Eğer 2024 ve sonrasında vergili enflasyon düzeltmesinin vergi kaybına sebep olacağından endişe ediliyorsa, 2024 ve sonrası için düzeltme yapılması, torba yasaya konulacak bir hüküm ile kolayca engellenebilir. Bu kadar basit!

Zaten banka ve diğer finans kurumlarında kurumlar vergisi, genel orandan (yüzde 25'ten) beş puan yüksek (yüzde 30) . Finans kurumlarının vergi oranı ihracatçılardan 10 puan, imalatçılardan ise 6 puan fazla uygulanıyor. Bir de enflasyon düzeltmesi kapsamına finans kurumlarını almayarak, bunların vergi yükünü daha da artırmanın hiçbir haklı tarafı olmadığını düşünüyorum. 

Umarım “belki” ifadesi tepkileri ölçmek amacıyla kullanılmıştır…

Bugün ilgi alanım olan bir konunun gider yazılıp yazılamadığını kaleme almak istedim. Sanat eserleri… Bir fabrikanın karşılama alanında olan bir heykel, toplantı odasının duvarını süsleyen değerli bir tablo, ofislerdeki mermer süslemeleri gider gösterilebilir mi? Şirket kayıtlarında nasıl yer alırlar?

Birçok firma dekorasyonunda çeşitli sanat eserleri ya da çeşitli heykel, tablo kullanıyor.

Bunlar firmanın kasasından firmada durması üzerine alınıyor. Peki bunları nasıl muhasebeleştireceğiz?

İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen bir özelge şu şekilde görüş bildirmiş “Sanat eserlerinin işletmenin faaliyeti ile ilgili olarak kullanılması ve bu nedenle yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunması söz konusu olmayacağından bunlar için amortisman ayrılması mümkün değildir. Diğer taraftan, sanat eserleri alımı için yapılan harcamanın, işletme faaliyetiyle ilgili olmadığından, gider olarak yazılması da mümkün bulunmamaktadır.

Görüyoruz ki idare ve yargı bu konuda farklı görüşlere sahip. Burada dikkatle okumamız gereken sanat eseri kavramı çünkü Defterdarlık “sanat eseri” ifadesini kullanıyor. Sanat eseri tektir. Çünkü sanatçı eseri oluştururken olan duyguları tekrar yaşayamaz. İşletmeye satın alınan şeyin sanat eseri olup olmadığının bilinmesi gerekir.  Eğer alınan şey sanat eseri ise gider yazılamaz. Amortismana tabi tutulamaz. Bu ödeme, değer kaybına değil değer artışına tabi olacak bir nesnedir. Bu şeyin aktifleşmesi gerekir ve diğer stoklarda veya maddi duran varlıklarda takip edilebilir ama amortismana tabi tutulmaz demiştik.

Peki işletmede bulunan sanat eseri niteliklerine sahip olmayan heykel, duvar üzerine yaptırılan resimler, fabrikasyon tablolar ne yapılır? Bunlar değer kaybına uğrayacak eşyalar olup direkt gider yazılabilir ya da amortismana tabi iktisadi kıymetler arasında yer alabilir.

Maliye Bakanlığı 333 ve 339 Sayılı VUK Genel Tebliğleri ile amortismana tabi kıymetler için ayrılacak amortisman oranlarını belirlemiştir. Genel Tebliğlerdeki listelerde herhangi bir sınıflamada yer almayan amortismana tabi iktisadi kıymetlere uygulanacak amortisman oranları için mükelleflerin müracaatları üzerine Bakanlıkça belirlenecek süre ve oranlar üzerinden amortisman ayrılabilecektir.  

Bu bilgilerin şirketinize ya da danışanınıza yararlı olması dileğimle.