Ufuk Avrupa

Yeşil dönüşümün temel öncelikler ara­sında belirlendiği programın bütçesinin yaklaşık %35’i iklim eylemlerine ve %10’u biyoçeşitliliğe ayrılmıştır. Ufuk Avrupa Programı’nın üç sütunlu bir yapısı bulun­maktadır (1. Sütun; Bilimsel Mükemmeli­yet, 2. Sütun Küresel sorunlar ve endüst­riyel rekabet, 3. Sütun; Yenilikçi Avrupa). Programın özellikle 2. sütunu altında yer alan kümeler kapsamında Yeşil Mutaba­kat ile doğrudan ilgili birçok çağrı yer al­maktadır. Söz konusu kümeler; Sağlık, Kültür, yaratıcılık ve kapsayıcı toplumlar, Sivil güvenlik, Dijital, endüstri ve uzay, İk­lim, enerji ve hareketlilik ve Gıda, biyoe­konomi, doğal kaynaklar, tarım ve çevre başlıklarındadır. Başvuru zamanları her çağrı için ayrı olarak belirlenerek Fundin­g&Tenders portalında duyurulmaktadır. Fon dönemi ve Bütçesi 2021-2027 Döne­mi 7 sene için 95,5 milyar avrodur. Baş­vuru Tipi: Funding&Tenders portalında açık, açılacak ve kapanmış çağrılara, çağ­rı dokümanlarına ulaşılabilir. Başvurular çevrim içi yapılmaktadır.

Tek pazar

2021-2027 döneminde işletmelerin ve özellikle de KOBİ’lerin desteklenmesine yönelik bir bileşen olarak Tek Pazar Prog­ramı’nın altında yer almaktadır. Tek Pa­zar Programı COSME Bileşeni ile işletme­lerin pazarlara erişimini kolaylaştırmak, girişimciliği ve girişimcilik becerilerinin kazanılmasını teşvik etmek, endüstrinin modernizasyonunu sağlamak ve küresel ve toplumsal zorlukları ele almak hedef­lenmektedir. Böylelikle, turizm sektörü de dâhil olmak üzere işletmelerin rekabet güçlerinin ve sürdürülebilirliklerinin ar­tırılması sağlanacaktır. Toplam 4,2 milyar avroluk program bütçesinin %24’ü COS­ME bileşenine ayrılmıştır. Başvuru Tarih­leri: Başvuru zamanları her çağrı için ay­rı olarak belirlenerek Funding&Tenders portalında duyurulmaktadır. Fon dönemi ve Bütçesi: 2021-2027 Dönemi 7 sene için 4,2 milyar avrodur. Başvuru Tipi: Fundin­g&Tenders portalında açık, açılacak ve ka­panmış çağrılara, çağrı dokümanlarına ulaşılabilir. Başvurular çevrim içi yapıl­maktadır.

Dijital Avrupa

Program kapsamında öncelikli olarak Yüksek Başarımlı Hesaplamalar, Yapay Zekâ, Veri ve Siber Güvenlik alanların­da kritik dijital altyapıların kurulması ve stratejik öneme sahip yenilikçi dijital tek­nolojilerin geliştirilmesi desteklenecek­tir. İkinci aşamada ise, kurulan altyapıların ve dijital teknolojilerin KOBİ’lerin, kamu kurumlarının ve vatandaşların erişimine açılması ve kullanımının yaygınlaştırılma­sı hedeflenmektedir. Program, dijital tek­nolojilerin gücünü açığa çıkararak, Avru­pa’nın 2050 yılına kadar iklim nötr olmak da dahil olmak üzere Avrupa Yeşil Muta­bakatı’nda belirtilen hedeflere ulaşılması­na katkıda bulunmaktadır. Başvuru Tarih­leri: Başvuru zamanları her çağrı için ayrı olarak belirlenerek Funding&Tenders por­talında duyurulmaktadır. Fon dönemi ve Bütçesi: 2021-2027 Dönemi 7 sene için 4,2 milyar avrodur. Başvuru Tipi: Funding&­Tenders portalında açık, açılacak ve kapan­mış çağrılara, çağrı dokümanlarına ulaşıla­bilir. Başvurular çevrim içi yapılmaktadır.

Cem Seferoğlu-Dünya

Önümüzdeki günlerde kamuoyunun büyük ölçüde sadece 23.552 TL’lik ödemeyi konuşa­cağını tahmin etmek zor değil.

Oysa kanunun ikinci önemli maddesi, uzun vadede sosyal gü­venlik sistemi açısından çok daha dikkat çe­kici sonuçlar doğurabilecek nitelikte. En dü­şük emekli aylığı değil, ödenecek tutar değişti! Öncelikle teknik bir ayrımı yapmak gerekiyor. Kanun, bütün emeklilerin kök aylığını 23.552 TL’ye yükseltmedi. Düzenleme, kök aylığı ve ek ödemeleri bu tutarın altında kalan emekli­lere Hazine desteğiyle 23.552 TL ödenmesini öngörüyor. Dolayısıyla emeklilerin kök aylık­ları değişmiş değil. Bugün 23.552 TL olarak be­lirlenen taban ödeme de otomatik olarak art­mayacak. Gelecek zam dönemlerinde bu tuta­rın yeniden yükseltilebilmesi için yine ayrı bir yasal düzenleme yapılması gerekecek.

Sessiz ama önemli değişiklik SGK’nın finansmanında

Kanunun kamuoyunda neredeyse hiç tartı­şılmayan ikinci düzenlemesi ise SGK’nın fi­nansman modeline ilişkin.

2008 yılında yürürlüğe giren sosyal güvenlik reformundan bu yana devlet, SGK’ya iki farklı yöntemle mali destek sağlıyordu.

Bunlardan ilki, SGK’nın tahsil ettiği prim­lerin belirli kısmı üzerinden hesaplanan ve kanunda açıkça düzenlenen devlet katkısıydı. Devlet, tahsil edilen ilgili sigorta primlerinin dörtte biri oranında SGK’ya otomatik katkı ya­pıyordu. İkinci yöntem ise SGK’nın yıl sonun­da finansman açığı vermesi halinde oluşan açı­ğın merkezi bütçeden karşılanmasıydı. 7590 sayılı Kanun ile ilk yöntem yürürlükten kaldı­rıldı. Açık finansmanı ise devam ediyor.

Asıl değişiklik, devlet desteğinin niteliğinde

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, dev­let desteğinin tamamen kaldırılmış olması de­ğil, hukuki niteliğinin değişmiş olmasıdır.

Önceki sistemde devlet katkısı kanunda ta­nımlanmış sabit bir formüle bağlıydı. SGK ne kadar prim tahsil ederse devlet katkısı da aynı oranda otomatik olarak hesaplanıyor ve kuru­ma aktarılıyordu. Dolayısıyla bu katkı herhan­gi bir hükümetin yıllık tercihlerine bağlı de­ğildi; doğrudan kanunun güvencesi altınday­dı. Yeni düzenleme ile bu otomatik mekanizma kaldırıldı. Bundan sonra SGK’nın finansman ihtiyacı oluştuğunda Hazine elbette yine kay­nak aktarabilecek. Ancak bu katkının miktarı artık kanunda yazılı sabit bir hesaplama yön­temine göre değil, merkezi bütçe imkanları ve hükümetin mali tercihleri doğrultusunda be­lirlenecek. Başka bir ifadeyle, kanunla güvence altına alınmış otomatik devlet katkısı sistemi sona ermiş oldu.

Mali tablolar artık farklı okunacak

Bu değişikliğin bir başka sonucu da SGK’nın mali tablolarında görülecek.

Otomatik devlet katkısı artık gelir kalemi olarak yer almayacağı için SGK’nın gelir-gider dengesi geçmiş yıllarla aynı yöntemle karşılaş­tırılamayacak.

Yıl sonunda Hazine’nin ne kadar kaynak ak­taracağı ise bütçe uygulamalarına bağlı olacak. Bu nedenle önümüzdeki yıllarda SGK’nın açık ya da fazla vermesine ilişkin değerlendirme­lerde, bütçeden yapılan transferlerin ayrıca dikkate alınması gerekecek.

Sonuç:

7590 sayılı Kanun, kamuoyuna daha çok “en düşük emekli aylığı 23.552 TL oldu” başlığıyla yansıdı. Oysa aynı kanun, sosyal güvenlik sis­teminin yaklaşık 18 yıldır uygulanan finans­man modelinde de önemli bir değişiklik yaptı.

Bana göre bu düzenlemenin en önemli so­nucu, devletin SGK’ya yaptığı katkının kaldı­rılması değil; kanunda tanımlanmış, otomatik ve öngörülebilir finansman mekanizmasının sona erdirilmesi oldu. Bunun yerine gelecek yıllarda SGK’ya yapılacak katkının büyüklüğü ve zamanı, artık bütçe uygulamaları ve maliye politikası tercihleriyle belirlenecek. Bugün bu değişiklik kamuoyunda fazla tartışılmıyor ola­bilir. Ancak önümüzdeki yıllarda SGK’nın mali dengeleri ve sosyal güvenlik politikaları değer­lendirilirken, bu düzenlemenin etkisinin daha fazla hissedileceğini düşünüyorum.

Özgür Erdursun-Dünya

Ret kararlarında dikkat çekici artış

Ocak-Temmuz 2026 dönemine bakıldığında ise mahkemelerce geçici mühlet kararı verilen dosya sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28 düşüşle 1167 oldu. Aynı dönemde kesin mühlet kararı verilen dosya sayısı yüzde 4 düşüşle 918’e inerken, konkordatonun reddi kararı çıkan dosya sayısında genel tablonun tersine bir artış yaşandı. Buna göre mahkemelerce verilen ret kararları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 61 artışla 1146’ya ulaştı. Başvuru sayısındaki genel gerilemeye rağmen ret kararlarındaki bu artış, mahkemelerin ve denetim mekanizmalarının suistimallere karşı daha seçici davranmasından ve mali yapısı kurtarılamayacak düzeyde zayıflayan dosyaların sistem tarafından hızla elenmesinden kaynaklandığı tahmin ediliyor.

İflaslar yüzde 36 yükseldi

Ocak-Temmuz 2026 döneminde mahkeme kararlarındaki en dikkat çekici kırılmalardan biri de iflas ve tasdik verilerinde yaşandı. Bu dönemde iflas kararları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36 artışla 171’e çıkarken, konkordatonun başarıyla sonlandığı tasdik kararı verilen dosya sayısı ise yüzde 112 gibi çarpıcı bir artışla 127’ye yükseldi. Bu artışlarda konkordato süreçlerinin uzun sürmesi nedeniyle geçmiş dönemlerden geriye sarkan ve sistemde biriken dosyaların mahkemelerce nihayet karara bağlanmaya başlamasının da etkili olduğu belirtiliyor. Öte yandan bu tablo, mali yapısını gerçekten düzeltme potansiyeli olan şirketlerin süreci başarıyla tamamlayabildiğini, çıkış yolu bulamayanlar için ise yolun sonunun iflas olduğunu ortaya koyuyor.

Konkordatoda inşaat ve tekstil zirvede

Konkordato kararlarının sektörel dağılımına bakıldığında, geçen yıldan farklı olarak inşaat sektöründeki konkordato başvurularında yeniden zirveye oturduğu görülüyor. Ocak-Temmuz 2026 döneminde geçici mühlet kararlarının 124'ü inşaattan gelirken, 107 dosya da tekstil sektöründen geldi. Giyim, ayakkabı, halı, çanta, iplik imalatı ve deri işleme de eklendiğinde tekstil ve hazır giyimde konkordato sayısı 159'a çıkıyor. İnşaat ve tekstili, 73 konkordato ile metal ürün imalatı takip ederken, dördüncü sırada 63 geçici mühlet kararı ile tarım, beşinci sırada da 52 geçici mühlet kararı ile nakliye geliyor.

Borsa şirketleri de konkordatoya sarıldı

Yılın yedi ayında konkordato dalgası yalnızca KOBİ'leri ve geleneksel imalatçıları değil, sermaye piyasalarında işlem gören dev şirketleri de sarstı. Borsada işlem gören şirketlerden Türk İlaç ve Serum Sanayi haziran ayında konkordato alırken, ambalaj sektörünün önemli oyuncularından Barem Ambalaj da temmuzda İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nden 3 aylık geçici mühlet aldı. Ocak-temmuz döneminde konkordato dalgası sadece halka açık şirketlerle sınırlı kalmadı; yüksek finansman maliyetleri ve nakit akışı sıkışıklığı, ana tedarik zincirlerinde ve üretim üslerinde faaliyet gösteren pek çok orta ve büyük ölçekli imalatçıyı da yasal kalkan aramaya yöneltti. Bu dönemde tekstil ve hazır giyim sektöründe küresel markalara üretim yapan FORE Uluslararası Pazarlama ve Ticaret AŞ; metal ve ambalaj gibi kritik sanayi kollarında faaliyet gösteren Elit Çanta ile Novo Alüminyum'un konkordato kararları da dikkat çekti.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Asgari ücret, yalnızca çalışanlara ödenen bir taban ücret değildir. Aynı zamanda bir ülkenin refah anlayışını, emeğe verdiği değeri ve sosyal devlet iddiasını gösteren en somut göstergelerden biridir. Bu nedenle asgari ücret tartışmaları, yalnızca rakamların değil, aynı zamanda insanların nasıl bir yaşam sürdüğünün de tartışıldığı alanlardır.

2026 yılı temmuz ayına ilişkin Avrupa asgari ücret verileri açıklandı. Kâğıt üzerinde bakıldığında ülkeler arasında ciddi farklar olduğu görülüyor. Ancak bu farkları yalnızca euro cinsinden rakamlarla değerlendirmek, gerçeğin ancak küçük bir bölümünü görmemizi sağlıyor. Asıl soru ise şu: Asgari ücretle çalışan bir kişi, bulunduğu ülkede yalnızca hayatta kalabiliyor mu, yoksa insanca yaşayabileceği bir hayat sürebiliyor mu?

Türkiye'de asgari ücretin hukuki tanımı son derece açıktır. Asgari Ücret Yönetmeliği'ne göre asgari ücret; işçinin gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlarının yanı sıra sağlık, ulaşım ve kültürel gereksinimlerini de karşılayabilecek düzeyde olması gereken ücreti ifade eder. Ne var ki bugün asıl tartışılması gereken, bu hukuki tanımın kâğıt üzerinde mi kaldığı, yoksa çalışanların günlük yaşamında gerçekten bir karşılığının bulunup bulunmadığıdır.

İşte bu yazıda, 2026 yılı Avrupa asgari ücret verileri ışığında Türkiye'nin konumunu yalnızca sıralamalar üzerinden değil, asgari ücretin çalışanlara nasıl bir yaşam imkânı sunduğu sorusu üzerinden değerlendirmeye çalışacağım.

Bugün itibarıyla uygulanan brüt asgari ücret 33.030 TL, net asgari ücret ise 28.075,50 TL'dir. Peki bu ücret; gıda, barınma, sağlık, ulaşım ve kültürel ihtiyaçlardan hangisini ne ölçüde karşılayabiliyor? Doğrusu, buna olumlu bir cevap vermek oldukça güçtür.

Aşağıdaki tablo, Avrupa Birliği İstatistik Bürosu (Eurostat) tarafından yayımlanan 2026 yılı temmuz ayı verileri esas alınarak hazırlanmıştır. Daha basit bir ifadeyle Eurostat'ın S2 (2026 ikinci yarı) verileri, 1 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlükte olan asgari ücretleri esas almaktadır; Haziran sonu itibarıyla geçerli olan döviz kurlarını kullanarak bunları euroya çevirmektedir.

Karşılaştırmayı daha kapsamlı hâle getirmek amacıyla, Avrupa Birliği üyesi olmayan ancak Eurostat'ın aynı veri setinde yer verdiği bazı ülkelerin asgari ücret verileri de tabloya dâhil edilmiştir.

Tablo, Avrupa ülkeleri arasında asgari ücret bakımından oldukça büyük bir fark bulunduğunu ortaya koymaktadır. En yüksek brüt asgari ücret 2.771 Euro ile Lüksemburg'da uygulanırken, bu ülkeyi 2.391 Euro ile İrlanda ve 2.343 Euro ile Almanya takip etmektedir.

Listenin son sıralarında ise 169 Euro ile Ukrayna, 313 Euro ile Moldova ve 531 Euro ile Arnavutluk yer almaktadır.

Türkiye, 621 Euro tutarındaki brüt asgari ücretle Bulgaristan'ın yalnızca 1 Euro üzerinde bulunmakta ve Avrupa'da asgari ücretin en düşük olduğu ülkeler arasında yer almaktadır. Bu tablo, Türkiye'nin asgari ücret bakımından Avrupa'nın büyük bölümünün gerisinde kaldığını ve alt gelir grubundaki ülkelerle aynı kümede bulunduğunu açıkça göstermektedir.

2026 yılının ilk ve ikinci yarısına ilişkin Eurostat verileri birlikte değerlendirildiğinde, Avrupa'da en yüksek asgari ücret uygulayan ülkelerin değişmediği görülmektedir.

Hem 2026-S1 hem de 2026-S2 döneminde ilk üç sırada sırasıyla Lüksemburg, İrlanda ve Almanya yer almaktadır. Buna karşılık Türkiye'nin sıralaması aynı istikrarı göstermemektedir. 2026-S1 döneminde 654 Euro ile Bulgaristan'ın üzerinde ve Kuzey Makedonya'nın ardından gelen Türkiye, 2026-S2 döneminde 621 Euro'ya gerileyerek Kuzey Makedonya'nın da gerisine düşmüş; yalnızca Bulgaristan, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna'nın üzerinde kalmıştır. Bu değişim, Türkiye'nin Avrupa asgari ücret sıralamasında alt gruptaki konumunun daha da belirgin hâle geldiğini göstermektedir.

Satın alma gücü paritesine göre asgari ücret sıralaması

Ulusal para birimlerinin değerindeki dalgalanmalar, asgari ücretlerin euro cinsinden karşılığını doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle ülkelerin asgari ücretlerini yalnızca döviz kuru üzerinden karşılaştırmak, çalışanların gerçek satın alma gücünü tam olarak yansıtmayabilir. Çünkü her ülkenin fiyat düzeyi, kira giderleri ve temel tüketim harcamaları farklıdır. Bu nedenle ülkeler arasında daha sağlıklı bir karşılaştırma yapılabilmesi için Satın Alma Gücü Standardı (Purchasing Power Standards-PPS) esas alınmaktadır.

Eurostat'ın 2026 yılı Temmuz verileri de bu durumu açıkça ortaya koymaktadır. Satın alma gücü esas alındığında ülkeler arasındaki ücret farkları önemli ölçüde azalmakta, hatta euro cinsinden yapılan sıralama kısmen değişmektedir. Eurostat, Avrupa Birliği ülkelerini satın alma gücü bakımından üç gruba ayırmaktadır.

Birinci grupta 1.500 PPS'nin üzerinde asgari ücrete sahip Almanya, Lüksemburg, Hollanda, Belçika, İrlanda, Fransa, Slovenya, İspanya ve Polonya yer almaktadır. Bu grupta asgari ücretler Polonya'da 1.547 PPS ile Almanya'da 2.164 PPS arasında değişmektedir.

İkinci grupta 1.000 ile 1.500 PPS arasında asgari ücrete sahip Litvanya, Hırvatistan, Romanya, Portekiz, Yunanistan, Kıbrıs, Malta, Slovakya, Macaristan ve Çekya bulunmaktadır. Bu ülkelerde asgari ücretler 1.015 PPS ile 1.393 PPS arasında değişmektedir.

Üçüncü grupta ise Bulgaristan, Letonya ve Estonya yer almakta olup, bu ülkelerde asgari ücretler 1.000 PPS'nin altında kalmaktadır.

Türkiye bakımından ise Eurostat, 2026 yılı Temmuz dönemine ilişkin PPS verisini henüz yayımlamamıştır. Bu nedenle Türkiye'nin satın alma gücü açısından hangi grupta yer aldığına ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değildir. Bununla birlikte önceki yıllara ait PPS verileri, Türkiye'nin satın alma gücü bakımından euro cinsinden yapılan sıralamaya göre daha üst sıralarda yer alabildiğini göstermektedir. Ancak bu durum, Türkiye'de asgari ücretle çalışanların satın alma gücünün yeterli olduğu anlamına gelmemektedir. Özellikle son yıllarda yüksek enflasyon, hızla artan kira bedelleri ve temel ihtiyaç fiyatlarındaki yükseliş dikkate alındığında, asgari ücretlinin yaşam standardına ilişkin değerlendirmelerin yalnızca PPS verileriyle açıklanması da mümkün değildir.

Nominal ücret ile satın alma gücü her zaman aynı sonucu vermemektedir. Bu nedenle asgari ücret tartışmalarında yalnızca ücretin euro karşılığına değil, çalışanların o ücretle nasıl bir yaşam sürdürebildiğine de bakmak gerekir. Zira çalışan açısından önemli olan, ücretin kaç euro olduğu değil; o ücretle ne kadar barınabildiği, beslenebildiği, ulaşımını sağlayabildiği ve insanca yaşayabildiğidir.

Asıl mesele

Avrupa verileri bize Türkiye'nin sıralamadaki yerini gösteriyor. Ancak asıl mesele, Türkiye'nin kaçıncı sırada olduğu değil; asgari ücretle çalışan milyonlarca insanın nasıl bir yaşam sürdüğüdür.

2026 yılı temmuz verileri, Türkiye'nin nominal asgari ücret bakımından Avrupa'nın alt sıralarında yer aldığını ortaya koymaktadır. Satın alma gücü dikkate alındığında ise ülkeler arasındaki farkların azaldığı ve bazı sıralamaların değiştiği görülmektedir. Ancak satın alma gücündeki göreli iyileşme dahi, Türkiye'de asgari ücretle çalışanların yaşam standartlarının yeterli olduğu anlamına gelmemektedir. Çünkü özellikle son yıllarda yüksek enflasyon, hızla artan kira bedelleri ve temel ihtiyaç fiyatları, ücretlerdeki artışın önemli bir kısmını kısa sürede eritebilmektedir.

Üstelik Türkiye'de tartışılması gereken yalnızca asgari ücretin düzeyi de değildir. Asıl sorun, asgari ücretin istisnai bir ücret olmaktan çıkıp milyonlarca çalışanın fiilen aldığı standart ücrete dönüşmüş olmasıdır. Oysa asgari ücret, adından da anlaşılacağı üzere, çalışanların en alt sınırını korumaya yönelik bir güvence olmalı; toplumun büyük bölümünün aldığı olağan ücret hâline gelmemelidir.

Asgari Ücret Yönetmeliği'ne göre asgari ücret, işçinin gıda, barınma, sağlık, ulaşım ve kültürel ihtiyaçlarını karşılayabilecek düzeyde olmalıdır. Bu nedenle başarıyı yalnızca uluslararası sıralamalarda birkaç basamak yukarı çıkmakla ölçmek doğru değildir. Gerçek başarı; asgari ücretlinin ay sonunu hesaplamak zorunda kalmadığı, çocuğuna harçlık verebildiği, sosyal ve kültürel yaşama katılabildiği, geleceğe güvenle bakabildiği ve insanca yaşayabildiği bir ekonomik düzen kurabilmektir.

Ezcümle asgari ücret tartışmalarında esas soru Türkiye Avrupa'da kaçıncı sırada? olmamalıdır. Asıl sorulması gereken, Türkiye'de asgari ücretle çalışan bir insan, insan onuruna yakışır bir yaşam sürdürebiliyor mu? sorusudur. Bu soruya verilecek olumlu cevap hem uluslararası sıralamalardan hem de istatistiklerden çok daha değerli olacaktır.

SGK KARŞILAŞTIRIYOR

İhtiyaç kredisi veya kredi kartı başvurusu sırasında bankaya verilen ücret bordrosundaki bilgiler, SGK kayıtlarıyla karşılaştırılabiliyor. İşverenin SGK'ya bildirdiği ücret ile bankaya sunulan bordrodaki ücret arasında fark varsa ya da bordroda tam ay çalışıldığı görülmesine rağmen SGK'ya eksik gün bildirimi yapılmışsa, bu durum denetim sürecini başlatıyor. Sonrasında ise hem eksik primler tahsil ediliyor hem de işveren hakkında idari yaptırımlar uygulanıyor.

ÇALIŞANI DA ETKİLİYOR

Ücretin SGK'ya düşük bildirilmesi yalnızca devletin prim kaybına yol açmıyor. Asıl zararı çalışan görüyor. Çünkü emekli aylığı, geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası ve meslek hastalığı ödemeleri ile geride kalanlara bağlanacak ölüm aylığı, bildirilen prime esas kazanç üzerinden hesaplanıyor. Bugün eksik bildirilen ücret, yıllar sonra daha düşük emekli aylığı olarak çalışana geri dönüyor.

SİGORTASIZ ÇALIŞMA ORTAYA ÇIKABİLİYOR

Bankaların bazı işlemlerde SGK'nın elektronik altyapısı üzerinden sigortalılık sorgulaması yapabilmesi, kayıt dışı çalışmanın tespitini de kolaylaştırıyor. Kredi başvurusu yapan kişinin SGK kayıtlarında hiç görünmemesi durumunda sigortasız çalışma şüphesi oluşabiliyor. Dijital denetim sistemleri ve yapay zeka destekli analizlerle bu tür çapraz kontroller her geçen gün daha yaygın hale geliyor.

Filodaki toplam araç sayısının 405 bin dolayında olduğuna vurgu yapan Tangün, “Bu rakamları geçtiğimiz sene ile karşılaştırdığınızda, yani 2025'in üzerinde, 2024 ile benzer yerlerde, şu anda daha stabil giden bir filo büyüklüğümüz var. Burada 2025 yılına baktığımızda, yaklaşık 129 milyarlık araç yatırımı var. Şu anda 2026'da da, sene başından bugüne 90 milyar liralık vergi ödendi. 2025 yılında 133 bin adet araç satın alınmış, 2026 yılında da şu ana kadar, ilk 6 ayda 96 bin 500 araç alındı” şeklinde konuştu.

Türkiye Avrupa'nın 5'te 1'i düzeyinde

Operasyonel kiralama sektörünün 2020'den beri biraz artan, biraz azalan bir trend izlediğini ifade eden Tangün, “Burada tabi ekonomide yaşadığımız dalgalanmalar, faiz maliyetleri, araçların maliyetleri, finansa erişim, KOBİ’lerin finansal durumu, bizim sektörlerimizi etkiliyor. Bugün Türkiye'deki ticari amaçlı kullanılan araçların yüzde 10'u kiralanıyor. Bu rakam Avrupa'ya baktığımızda yüzde 50'ler, 60'lar hatta 60'ların üzerine çıkıyor. Yani bugünkü haliyle Türkiye Avrupa'nın 5'te 1'i seviyesinde. Bu çok ciddi bir potansiyel demek. Ve biz bunu sektör olarak hak ettiği yerlere, ulaşması gereken pazar paylarına getirmek istiyoruz” şeklinde konuştu.

Tüketici davranışlarında ve taleplerinde çok ciddi bir değişim yaşandığını kaydeden Tangün, “Yani yeni nesile baktığınızda kullanım sahipliğin önüne geçiyor. Bu trend çok net görünüyor. Tabii bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde hala kişi başı araç sayısı düşük, 200'ler civarında. Bu Amerika'da 800, Avrupa'da 600 küsürler civarında. Özellikle genç nesilde bu trendi her yerde net bir şekilde görüyoruz. Ve gelişmiş ülkelere baktığımızda da kişi başı araç sahipliğinin artmadığını ya sabit kaldığını ya da bazı yerlerde azalma olduğunu görüyoruz. Bunlar çok önemli trendler” diye konuştu.

Barış Sedef-Ekonomim

İşsizliğin hafifçe yükselmesi, istihdam artışının yataylaşması ve işgücü piyasasındaki sıkılığın azalması bu yavaşlamanın ilk işaretleri. Başka bir ifadeyle, aynı anda hem iş arayanların iş bulmakta zorlandığı hem de işletmelerin ihtiyaç duydukları çalışanlara ulaşamadığı bir dönemden geçiyoruz.

Gençler hâlâ risk altında

Bu çelişkinin en belirgin olduğu kesimlerden biri gençler. İşgücü piyasasına yeni giren gençlerin işsizlik riski, çalışma çağındaki nüfusun geri kalanına kıyasla giderek yükseliyor. Eğitimli gençler de bu riskten bütünüyle korunamıyor.

Ücretlerdeki toparlanma da henüz tamamlanmış değil. Enerji fiyatlarındaki son yükselişten önce bile reel ücretlerdeki iyileşme hız kaybetmişti. OECD ülkelerinin yaklaşık üçte birinde reel ücretler, 2022’deki enflasyon dalgasından hemen önceki, 2021 yılı başındaki seviyesinin altında bulunuyor.

Yaşadığımız yer belirleyici

OECD’nin 2026 İstihdam Görünümü raporunun en önemli mesajlarından biri, işgücü piyasasında coğrafyanın belirleyici rolü. OECD ülkelerinin yarısından fazlasında, küçük bölgeler arasındaki istihdam oranı farkı 20 puanı aşabiliyor. Üstelik istihdam imkânlarının sınırlı olduğu bölgelerden fırsatların daha fazla olduğu bölgelere göre hareketlilik oldukça düşük. Taşınabilenler ise genellikle eğitim, beceri ve iş deneyimi bakımından istihdam edilebilirliği daha yüksek kişiler oluyor. Bu durum, geride kalan bölgelerin nitelikli insan kaynağını kaybetmesine ve mevcut eşitsizliklerin kalıcılaşmasına yol açıyor. OECD’nin bulgularına göre, en yoksul bölgelerde yaşayanların beş yıl sonra da en düşük gelir grubunda kalma ihtimali, en varlıklı bölgelerde yaşayanlara kıyasla yaklaşık yüzde 40 daha yüksek.

Rekabet etmeme hükümleri

Raporun dikkat çekici başlıklarından biri de çalışanların rakip bir işletmeye geçmesini veya rakip bir iş kurmasını engelleyen ‘rekabet etmeme hükümleri’. İncelenen OECD ülkelerinde çalışanların yaklaşık üçte biri bu tür sözleşme hükümlerine tabi ve uygulamanın son yıllarda yaygınlaştığı görülüyor. Başlangıçta ticari sırları ve işletmelerin meşru çıkarlarını korumak amacıyla kullanılan bu hükümler, zamanla gizli bilgilere erişimi bulunmayan çalışanları da kapsayacak şekilde genişledi. Gizlilik sözleşmeleri, müşteri veya çalışan transferini engelleyen hükümler ile eğitim ve prim maliyetlerinin geri ödenmesini öngören maddeler de çoğu zaman rekabet etmeme şartlarıyla birlikte uygulanıyor.

Oysa bu sınırlamalar çalışanların iş değiştirme imkânını azaltabiliyor, pazarlık gücünü zayıflatabiliyor ve ücretleri baskılayabiliyor.

Adil bir işgücü piyasası…

OECD’nin ortaya koyduğu tablo bize şunu söylüyor: İstihdam oranlarının yüksek olması tek başına yeterli değil. Önemli olan, oluşturulan işlerin hangi bölgelerde bulunduğu, kimlerin bu işlere erişebildiği, çalışanların dönüşüm karşısında ne ölçüde korunabildiği ve becerilerin gerçekten ekonomik fırsatlara dönüşüp dönüşmediğidir. Yeni dönemin temel politikası, insanları işlere ve işleri insanlara yaklaştırmak olmalıdır. Çünkü dirençli bir işgücü piyasası yalnızca krizlere dayanabilen değil; dönüşümün fırsatlarını bölgeler, kuşaklar ve çalışanlar arasında daha adil dağıtabilen bir işgücü piyasasıdır.

Verinimet gerçeği: Veri veren, güç kazanır. Yeni çağın müşterisi “ucuz ve hızlı”dan fazlasını istiyor. Etkileşim, kişiselleştirme, empati… Sürekli “benim için daha ne yapabilirsin?” diye sorup duruyor

Sadakat, dijital çağda yalnızca bir duygusal bağ değil; veriyle işlenen, algoritmalarla ölçülen bir davranış modelidir. Eskiden “müşteri velinimettir” denirdi. Şimdi müşteriler, YZ destekli sistemlerde “verinimet” konumunda: Verisiyle değer yaratan, sadakatiyle iş modelini şekillendiren ana unsur.

Ancak unutulmamalıdır ki; sadakat karşılıklıdır. Müşteriden sadakat bekleyen markalar, önce yapay zekâ sistemlerini müşteriye sadık olacak biçimde yapılandırmalıdır. Aksi halde ilişki, sadece işlem bazlı kalır ve sürdürülebilirlik kaybolur. YZ çağında güvenin kodları yine sadakate dayanıyor olacak.

ALGORİTMİK SADAKAT: SADECE BEDEN YETMEZ

YZ tabanlı sistemler sayesinde müşteri; satın alma geçmişi, tıklama verileri, kampanya tepkileri üzerinden “tanınıyor.” Ancak bu tanıma çabası sadece bedensel izleri kapsıyor. Gerçek sadakat ise müşterinin duygusal zekâsına hitap eden deneyimle oluşuyor. Bu düzeye henüz varamadık.

YZ, müşteri davranışlarını tahmin edebilir ama güven inşa edemez. Bunu sağlayan hâlâ insan odağıdır: Etik, empati, şeffaflık… Yani kodlanması zor ama yansıtılması gereken değerlere ihtiyaç var. Yapay zekâ, bu değerlere ulaşmak için bir araç olabilir, ama kesinlikle ve kesinlikle amaç değildir.

2 SORU 2 CEVAP / YZ ve sadakate dair…

Yapay zekâ müşterinin ruhunu tanıyabilir mi?

Tanıyamaz. Ancak davranış kalıplarından duygusal eğilimler çıkarabilir. Bunun için modelin sadece satın alma verilerini değil; görüş, öneri, duygu analizi gibi sezgisel verileri de işlemesi gerekir.

Sadakat oluşumu veriye mi değere mi bağlı?

Her veri bir iz bırakır; ama sadakat iz değil, etki bırakır. Müşteri kendini değerli hissettiği yerde kalır. Ancak gerçek değer, etik algoritmalarla gösterilir. Değer vermeyen bir sistem, sadakat talep edemez.

NOT

ZEKÂ YAPAY DA OLSA MÜŞTERİ SADAKATİ İÇİN GERÇEK GÜVEN GEREKİR

Günün sonunda sadakat, kodla yazılmaz; ilişkiyle şekillenir. Müşteri her dokunuşta iz bırakır: Tercih ederek ya da terk ederek… Bu izleri okuyamayan işletme, yapay zekâya ne kadar yatırım yaparsa yapsın, müşteri güvenini kodlayamaz. Müşteri sadakati arayan, önce müşterisine sadık olmalıdır.

YZ MÜŞTERİ LÛGATI

Müşteri velinimettir: Kadim deyimdir. Müşteri, satıcının nimete ulaşmasını sağlayandır

Müşteri verinimettir: Sanal dünyada müşteri, ürettiği veriyle işletmeye değer katandır

Etik algoritma: CRM, müşteriye pusu kurmada kullanıldı. Algoritma aynı hataya düşmesin

Etik yapay zekâ: Şeytani yöntemlerle kandıran değil, adil değer üreten yapay zekâ

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Hatırlatayım; yanıt beklediğimiz sorular şunlardı:

1 Kanunun yürürlük tarihi olan 4 Haziran 2026’dan sonra elde edi­lecek gelirler için de varlık barışın­dan yararlanılabilecek mi? Bir baş­ka deyişle af, ileriye doğru da geçer­li mi?

2 Varlık barışının koruması KDV tarhiyatlarını da kapsıyor mu?

3 İlliyet bağı hangi belgeyle, hangi standartta ispatlanacak?

4 Makbuz/fatura düzenlememe­ye bağlı özel usulsüzlük cezaları korumaya dahil mi?

5 Taahhüt şartının ihlalinin bede­li nedir?

6 Mükellefiyet kaydı bulunma­yanlar, halihazırda banka hesap­larında bulunan varlıkları için ya­rarlanabilecek mi?

Rehberin yanıtladıkları

1 KDV açıkça kapsama alındı. Reh­ber, mahsup mekanizmasını an­lattığı her iki yerde de “gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden vergi tarhiyatı ya­pılmaz» ifadesini kullanıyor. Danış­tay 9. Dairesi›nin içtihadına daya­narak savunduğumuz «illiyet bağı kurulabiliyorsa KDV de gelire bağlı olarak korunur» görüşü, idarece de benimsenmiş oldu. Bu, rehberin en önemli ve mükellef lehine netleştir­mesi.

2 “Ittıla” nüansı: sınır, idarenin haberdar olması değil, incele­menin başlaması. Rehberde dikkat­lerden kaçabilecek ama bence kritik bir cümle var: Konu vergi dairesinin veya inceleme elemanlarının bilgi­sine (ıttılaına) girmiş olsa bile, vergi incelemesine başlanmasından veya takdire sevkten önce bildirim yapıl­mışsa korumadan yararlanılabile­cek. Yani kendisine izah/uyarı yazı­sı gelen, hakkında bilgi toplandığı­nı öğrenen mükellef için kapı henüz kapanmış değildir; kapanma anı, incelemeye başlama tutanağı ve­ya takdire sevk işlemidir. Ancak bu dar aralığa güvenip beklemek büyük risktir; öğrenilen her işaret, bildiri­mi öne çekme nedenidir.

3 İnceleme başladıktan sonra ya­pılan bildirim: mahsup dahi yok. Rehber, incelemeye başlandıktan veya takdire sevkten sonra yapılan bildirimlerin tarhiyata engel olma­yacağını, üstelik bildirilen tutarla­rın bulunan matrah farkına mahsup dahi edilemeyeceğini açıkça yazı­yor. «Barış, kapı çalındıktan sonra sığınılacak bir liman değil» uyarı­mız aynen teyit edilmiş durumda.

4 Taahhüt ihlalinin bedeli bekle­nenden ağır. Rehberdeki örne­ğe göre, dört yıl vadeli mevduat ta­ahhüdüyle %1 vergi ödeyen şirket, taahhüdü iki yıl sonra ihlal edince yalnızca oran farkını gecikme fai­ziyle ödemekle kalmıyor; inceleme ve tarhiyat yapılmaması koruması­nı tümüyle kaybediyor. Tek teselli, zamanında alınmayan vergiler için vergi ziyaı cezası uygulanmayacak olması. İndirimli oran cazibesine kapılmadan önce taahhüdün beş yı­la kadar taşınabilecek yükü iyi tar­tılmalıdır; %5’i peşin ödeyip taah­hütsüz kalmak, kimi mükellef için daha güvenli olabilir.

5 Şahıs şirketleri ve adi ortaklıklar netleşti. Ortaklık adına bildirim yapılabilecek; ortaklık KDV, ortak­lar gelir/kurumlar vergisi yönün­den korumadan yararlanacak.

Açıkta kalanlar

1 En kritik soru yanıtsız: af ileriye doğru geçerli mi? Bu köşede Ma­li İdareye açık çağrı yapmış, 4 Ha­ziran 2026 sonrası dönemler için düzenlemeden yararlanılamayaca­ğının acilen duyurulması gerekti­ğini yazmıştık. Rehber bu konuya tek satırla dahi girmemiş. Genel bö­lümlerde varlığın belirli bir tarih­te mevcut olması şartı aranmıyor; tek ölçüt bildirim tarihi. Yalnızca şirket temsilcileri/ortakları adına görünen varlıklara ilişkin bölümde “4/6/2026 tarihi itibarıyla” ifade­si geçiyor; ama bu, o özel senaryoy­la sınırlı. Endişemizi tekrarlayalım: İdare sustukça mükellefler bu sü­kutu ikrar sayacak, “nasılsa bildiri­rim” hesabıyla cari dönem kazanç­larını beyan dışı bırakma eğilimi güçlenecektir. Süre uzarsa 31 Tem­muz 2028’e kadar sürebilecek bir “doğru beyanda bulunmama yarışı” riski ortada durmaktadır. Çağrımı­zı yineliyoruz: Bakanlık bu konuda açık ve net bir duyuru yapmalıdır.

2 “Matrah farkı mı, vergi farkı mı” gri alanı sürüyor. Rehber de tıp­kı kanun ve tebliğ gibi baştan so­na “matrah farkı” kavramı üzerine kurulu. Sahte belge nedeniyle KDV indirimlerinin reddi veya KDV ora­nının düşük uygulanması gibi, mat­rahın değişmediği ama verginin art­tığı tarhiyatlarda mahsubun nasıl işleyeceğine dair tek bir örnek yok.

3 İspat standardı belirsiz. Rehber­deki örnekte mükellef, matrah farkının 50 milyon liralık kısmının bildirilen varlıklardan kaynaklan­dığını ileri sürüyor; inceleme ele­manı bunun yalnızca 40 milyonu­nu kabul ediyor. Örnek, takdirin fi­ilen inceleme elemanında olduğunu gösteriyor; ama hangi belgeyle, han­gi standartta ispat aranacağı konu­sunda rehberde yol gösterici tek cümle yok. Tavsiyemiz aynı: bildi­rilecek tutarı muhtemel matrah far­kıyla örtüştürün, paranın kaynağını gösteren dosyayı bildirim gününde hazır edin. Savunmayı dava günü­ne saklamak, savunmayı zayıflat­maktır.

4 Özel usulsüzlük cezası hakkında tek kelime yok. Korumanın “ver­gi incelemesi ve vergi tarhiyatı” ile sınırlı lafzı karşısında, makbuzsuz hasılata bağlı özel usulsüzlük ceza­larının akıbeti rehberde de açıklığa kavuşmuş değil. Serbest meslek er­babı için bu risk ayrı bir savunma konusu olmaya devam ediyor.

5 Mükellefiyeti olmayanların ban­kadaki varlıkları: Eleştirimize cevap yok. Tebliğin 6 ncı maddesi­nin ikinci fıkrası, mükellefiyeti bu­lunmayanların (ve defter tutma zo­runluluğu olmayanların) yalnızca “halihazırda banka ve aracı kurum­larda bulunmayan” varlıkları için bildirimde bulunabileceklerini söy­lüyor; yani bu kişilerin zaten ban­ka hesabında duran parası kapsam dışı bırakılıyor. Oysa kanunda böy­le bir sınırlama yok; bu köşede bu yaklaşımın 7582 ile uyumlu olma­dığını yazmış, düzeltilmesini öner­miştik. Rehberde ne bir düzeltme ne de bir açıklama var; aksine “bil­dirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlarda açılan hesapla­ra yatırmaları” ifadesiyle aynı çiz­gi sürdürülüyor. Ortaya çıkan tablo tuhaf: mükellef olan şirket, banka­da duran ama deftere kaydedilme­miş dövizini bildirebiliyor (Tebliğ­deki Örnek 5 bunu açıkça söylüyor); mükellef olmayan kişi ise bankada­ki parası için kapının dışında kalı­yor. Görüşümüzü koruyor, Tebliğin bu yönüyle düzeltilmesi gerektiğini yineliyoruz.

Son söz

Rehber, formatı ve örnekleriyle emek verilmiş, faydalı bir çalışma; KDV ve ıttıla konularındaki netleş­tirmeler önemli. Ancak dürüst ol­mak gerekirse rehber, büyük ölçüde kanun ve tebliğin tekrarı niteliğin­de; asıl tartışmalı alanlara girme­meyi tercih etmiş. En kritik soru­muz olan affın ileriye dönük geçer­liliği konusundaki sessizlik ise her geçen ay daha fazla mükellefi yan­lış hesaba teşvik etme potansiyeli taşıyor. Bildirim yapmayı düşünen mükelleflere pratik hatırlatmala­rım şunlar: İnceleme kapıyı çalma­dan, hatta ilk işareti alır almaz dav­ranın. Bildirilecek tutarı muhtemel matrah farkıyla örtüştürün ve belge dosyanızı bildirim gününde hazır edin. Taahhüt vermeden önce beş yıllık yükü tartın. Ve her durumda, somut durumunuzu mali müşaviri­niz ve avukatınızla birlikte değer­lendirmeden adım atmayın.

DUYURU

Tarih: 30/07/2026
Sayı : 2026-31

Bilindiği üzere; uygulamada ortaya çıkan yeni hususlar veya değişen koşullar çerçevesinde, standart yayımlamaya yetkili kuruluşlar tarafından çeşitli revizyon projeleri yürütülmektedir. Bu kapsamda; sera gazı emisyonlarının açıklanmasına ilişkin uygulamada ortaya çıkan hususların giderilmesi amacıyla Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB) tarafından yürütülen “Amendments to IFRS S2: Amendments to Greenhouse Gas Emissions Disclosures” başlıklı revizyon projesi tamamlanmış ve Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı 2’ye (TSRS 2) sera gazı emisyonlarının açıklanmasına ilişkin değişiklikler getirilmiştir. TSRS 2’de yapılan söz konusu değişiklikler temel olarak aşağıda özetlenmektedir:

• Sera gazı emisyonlarının ölçülmesinde, yetkili bir makam veya işletmenin kote olduğu borsa tarafından farklı bir yöntem kullanılmasının zorunlu kılınabileceği hususuna açıklık getirilmiş,

• Kapsam 3 Kategori 15 sera gazı emisyonlarının açıklanmasına ilişkin hükümlerde düzenlemeye gidilmiş ve bu kapsamda ilave açıklama yükümlülükleri getirilmiş,

• Ticari bankacılık ve sigortacılık faaliyetlerinde bulunan işletmelerin finanse edilen emisyonlarına ilişkin açıklamalarında kullanacakları sektör sınıflandırma sistemine dair hükümler yeniden düzenlenmiş ve

• Söz konusu değişikliklerin ilk kez uygulandığı yıllık raporlama dönemine ilişkin geçiş hükümlerine yer verilmiştir.

“TSRS 2’de Yapılan Değişiklikler: Sera Gazı Emisyonlarının Açıklanmasına İlişkin Değişiklikler”in yayımlanması Kurulumuzun 22/07/2026 tarih ve 75935942-050.01.04-[01/44275] sayılı Kararıyla kabul edilmiş olup, söz konusu Kurul Kararı, 28/07/2026 tarih ve 33323 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

İşletmeler, “TSRS 2’de Yapılan Değişiklikler: Sera Gazı Emisyonlarının Açıklanmasına İlişkin Değişiklikler”i 1 Ocak 2027 tarihinde veya sonrasında başlayan raporlama dönemleri için uygulayacak olup, erken uygulamaya izin verilmektedir. Değişiklikleri erken uygulayan işletmelerin bu durumu açıklaması gerekmektedir.

“TSRS 2’de Yapılan Değişiklikler: Sera Gazı Emisyonlarının Açıklanmasına İlişkin Değişiklikler”e ulaşmak için tıklayınız.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

• Motorlu taşıtlarda Özel Tüketim Vergisi uygulamasında değişiklikler yapılması,
• Nükleer enerji santrali yatırımlarına yönelik damga vergisi, katma değer vergisi ve kurumlar vergisine ilişkin teşvik edici düzenlemeler yapılması.

Bu sirkülerimizde söz konusu düzenlemelere özetle yer verilmiştir.

1) Motorlu Taşıtlarda Özel Tüketim Vergisi Uygulamasında Değişiklik

Bu Kanunun 14 üncü maddesi ile 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun “Oran veya Tutar” başlıklı 12 nci maddesinde değişiklik yapılmıştır.

Düzenleme ile;

• ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan belirli motorlu taşıtlar için asgari maktu ÖTV uygulaması getirilmiş,
• Cumhurbaşkanının motorlu taşıtlara ilişkin ÖTV oranlarını belirleme yetkisi genişletilmiş,
• Cumhurbaşkanına asgari maktu vergi tutarlarını belirleme ve farklılaştırma yetkisi verilmiştir.

1.1) Asgari Maktu ÖTV Uygulaması Getirilmesi

Düzenleme ile ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlarda, nispi vergi oranı üzerinden hesaplanan ÖTV için asgari tutar uygulaması getirilmiştir.

Bu kapsamda;

• İki, üç veya dört tekerlekli motorlu araçları ifade eden (L) sınıfında olup içten yanmalı motoru bulunan araçlar,
• (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kW’ın altında olan araçlar ile
• Tarım ve ormancılık traktörlerini ifade eden (T) sınıfı araçlar

uygulamanın dışında tutulmuştur.

Bu araçlar dışında kalan ve 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlarda, nispi vergi oranı üzerinden hesaplanan ÖTV tutarı;

• Kapsam dışında bırakılanlar haricindeki (L) sınıfı araçlarda 30.000 TL’den,
• Diğer araçlarda ise 100.000 TL’den

az olamayacaktır.

Söz konusu tutarlar her yıl Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılacak ve hesaplanan tutarların 100 TL’yi aşmayan kesirleri dikkate alınmayacaktır.

1.2) Cumhurbaşkanının ÖTV Oranlarını Belirleme Yetkisinin Genişletilmesi

ÖTV Kanununun 12 nci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yapılan değişiklikle, Cumhurbaşkanının motorlu taşıtlara ilişkin ÖTV oranlarını belirlerken dikkate alabileceği kriterler arasına çekiş sistemi de eklenmiştir.

Böylece Cumhurbaşkanı; motor gücü, motor silindir hacmi, çekiş sistemi, menzil, batarya kapasitesi, araç cinsi, sınıfı, üst yapı gövde tanımı, emisyon türü ve değeri, istiap haddi ile yolcu ve yük taşıma kapasitesi gibi kriterler esas alınarak farklı ÖTV oranları belirleyebilecektir.

1.3) Asgari Maktu Vergi Tutarlarına İlişkin Cumhurbaşkanı Yetkisi

Kanunla ÖTV Kanununun 12 nci maddesine eklenen (ç) bendiyle, Cumhurbaşkanına 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlara ilişkin asgari maktu vergi tutarlarını;

• On katına kadar artırma,
• Sıfıra kadar indirme,
• Farklı matrah grupları oluşturmak suretiyle farklılaştırma,
• Motor gücü, motor silindir hacmi, çekiş sistemi, menzil, batarya kapasitesi, araç cinsi ve sınıfı, üst yapı gövde tanımı, emisyon türü ve değeri, istiap haddi ile yolcu ve yük taşıma kapasitesi itibarıyla farklı asgari maktu vergi tutarları belirleme

yetkisi verilmiştir.

Yürürlük tarihi: 31/7/2026

2) Nükleer Enerji Santrali Yatırımlarına Yönelik Vergi Düzenlemeleri

Kanunla, nükleer enerji santrallerinde elektrik enerjisi üretimi faaliyetinde bulunmak üzere ön lisans ve/veya lisans alan mükelleflerin yatırımlarına yönelik olarak aşağıdaki vergi düzenlemeleri yapılmıştır:

• Nükleer enerji santrali yatırımlarına ilişkin düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden istisna edilmiştir.
• Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki inşaat işleri nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV’nin iadesine imkân sağlanmıştır.
• Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki makine ve teçhizat teslimleri KDV’den istisna edilmiştir.
• Nükleer enerji santrali yatırımları kapsamında, ortak veya ortakla ilişkili kişi sayılan banka veya benzeri kredi kurumlarından yapılan borçlanmaların örtülü sermaye hesabında dikkate alınacak oranı, %50’den %25’e indirilmiştir.

KDV istisnası ve iade uygulamaları ile örtülü sermayeye ilişkin düzenlemeler 31/12/2045 tarihine kadar uygulanacak olup Cumhurbaşkanı bu süreyi beş yıla kadar uzatmaya yetkilidir.

Yürürlük tarihleri:

• Damga vergisi düzenlemesi: 31/7/2026
• KDV düzenlemeleri: 1/8/2026
• Örtülü sermaye düzenlemesi: 1/1/2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine uygulanmak üzere 31/7/2026

Söz konusu Kanuna aşağıdaki bağlantı yoluyla ulaşabilirsiniz.

7590 Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

Saygılarımızla,

Deloitte Türkiye

Döviz dönüşüm desteği uygulamasında önemli değişiklikler getiren düzenlemeye göre, firmalar ürettikleri katma değerle orantılı olarak döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilecek.

Firmaların katma değeri, karlılıkları ve iş gücü maliyetleri üzerinden hesaplanacak. Aracı ihracatçılar, katma değere dayalı limitlerini doldurduklarında, katma değeri yüksek tedarikçileri adına döviz dönüşüm işlemi yapabilecek. Bu durumda, döviz dönüşüm desteği doğrudan tedarikçi hesabına yatırılacak.

DÖVİZ ALMAMA TAAHHÜDÜ KALKTI, YERİNE DÖVİZ POZİSYONU ŞARTI GETİRİLDİ

İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredilerinde olduğu gibi, döviz dönüşüm desteğinden faydalanacak firmalar için döviz almama taahhüdü yerine döviz pozisyonlarına dayalı bir düzenlemeye gidildi. Buna göre, firmaların döviz pozisyonları döviz dönüşüm desteği başvurusu öncesinde Merkez Bankası tarafından belirlenecek üst sınırı geçemeyecek.

Uygulamanın etkin şekilde yürütülmesinde önemli rolü olan bankaların aracılık işlevleri güçlendirildi ve uygulamanın etkinliğini artırmaya yönelik ilave tedbirler alındı.

Bu değişiklikler 1 Ekim'de uygulanmaya başlanacak. Düzenlemenin ayrıntıları, Uygulama Talimatı'nda yer alacak.

YÜZDE 3 DESTEK ÖDEMESİNİN VE YÜZDE 35 İHRACAT BEDELİ SATIŞ YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN SÜRESİ UZATILDI

Tebliğle, döviz dönüşüm desteğinin temel oranı yüzde 2 olarak düzenlenirken, yüzde 3 destek ödemesi ile ihracat bedeli satış yükümlülüğünün yüzde 35 olarak uygulanmasına ilişkin geçici sürenin 31 Ocak 2027'ye kadar uzatılması kararlaştırıldı. Geçici uygulamaların süresi 31 Temmuz'da doluyordu.

2- SMİYB raporu bulunan mükelleflere 5 kat teminat
En dikkat çekici değişiklik ise burada.
Hakkında sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme ya da kullanma yönünden vergi inceleme raporu düzenlenen mükellefler, raporun vergi dairesi kayıtlarına giriş tarihi ile kesinleşme tarihi arasındaki dönemde 5 kat teminat vermek zorunda kalacak. İdare ayrıca yazıyla bildirim yapacak ve eksik teminatın 30 gün içinde tamamlanmasını isteyecek.

Dikkat edilmesi gereken kritik husus ise şu:
5 kat teminat uygulaması için raporun kesinleşmesi beklenmiyor.
Başka bir ifadeyle, henüz dava veya uzlaşma süreçleri sonuçlanmadan mükellef ciddi bir finansman yüküyle karşı karşıya kalabilecek.

Bu durum uygulamada şu soruları gündeme getirecektir:
Vergi inceleme raporu daha sonra tamamen kaldırılırsa oluşan finansman maliyeti nasıl telafi edilecek?
Kesinleşmemiş bir tespit nedeniyle 5 kat teminat istenmesi ölçülülük, hukuki güvenlik ve masumiyet karinesi ilkeleri bakımından yargısal denetime konu olacak mı?

Kanaatimce bu Tebliğ, yalnızca teminat oranlarını değiştirmiyor; vergiye uyum performansını finansal bir avantaja, vergi riskini ise doğrudan likidite maliyetine dönüştürüyor.

Önümüzdeki dönemde özellikle akaryakıt ve LPG sektöründe faaliyet gösteren mükellefler bakımından bu düzenlemenin idari uygulamaları ve yargı kararları yakından takip edilmelidir.

Burhan Can

Adli Vergi Uzmanı | Bilirkişi | Konkordato Komiseri| HMK m.293 Uyarınca Teknik

Bankalar kredi verecekleri şirketlerin ana para ve faiz ödeme kabiliyetlerine odaklanırlar. O yüzden de verdikleri kredilerin bu döngü içerisinde geri dönüşü kolaylaştıracak şekilde kullanılıp kullanılmayacağı çok önemlidir. Bilanço risk yönetimini disiplinli bir şekilde yapmayan şirketleri hemen farkederler. Ancak ciddi varlığı olan şirketlere bir miktar tolerans gösterilse de disiplini elden kaçıran şirketleri kırmadan geri çevirme yollarını iyi bilirler.

Son zamanlarda şirketler bir yandan durgunluk bir yandan da ödeme taahhütlerini yerine getirememe sorunuyla daha fazla karşılaşmaya başladılar. İran-İsrail/ABD savaşının devam etmesi, Ukrayna-Rusya savaşının hala bitmemesi tüketim eğilimini azaltmakta olduğundan global büyüme beklentileri de aşağı yönlü revize edilmektedir. Bu durum hedeflenen ciroları yapmak için ihracatın pek de yardımcı olamayacağı anlamına geliyor. O yüzden de ek tedbirler almak gerekiyor. İç piyasada ise bir yandan ücretlerin çok düşük kalması, bir yandan da iç talebi düşürmeye yönelik alınan tedbirlerle düşük olan talepten pay kapmak için şirketler ya vade açmak durumunda kalıyorlar, ya da kar marjlarını iyice düşürmek zorunda kalıyorlar. Aksi halde ciro yapmak oldukça zorlaşmıştır.

Peki ne oldu da iç piyasada firmalar satışta zorlanıyorlar ve üretim kapasiteleri %60’lara düştü?

İç talebi azaltıcı tedbirler anlamında kredi kartları da dahil, kredi kullandırımlarının sınırlanması şirketlerin işletme sermayesi gibi kullandığı kredi kartlarının ihtiyaçlarını karşılayamadığı, bu nedenle kartla mal alamadıkları için de vadeli çek veya daha uzun vadeye çözüm aramaya çalıştıklarını görmekteyiz. Bilanço sağlığının bozulması nedeniyle krediye de ulaşılamamaktadır.

Bunun yanında enflasyon nedeniyle rafa konulan ürün için daha fazla kaynak gerekmektedir. Ancak bu kaynağa erişmek çok zorlaşmıştır.

Bir yandan şirketlerin bozulan finans dengesi yeni kredi limiti tanımlamayı imkansız hale getirirken, diğer taraftan alınan makro ihtiyati tedbirler de krediye ulaşımı iyice zorlaştırmıştır. Örneğin;

BDDK verilerine göre, toplam TL cinsi krediler 02/01/2026 tarihi itibariyle 23,05 trilyon liradan 24/07/2026 tarihi itibariyle 27 trilyon liraya yükselmiştir, yaklaşık %17 artış gerçekleşmiştir. Döviz cinsi kredilerde ise 02/01/2026 tarihinde 538 milyon USD’dan, 24/07/2026 tarihinde 573 milyon dolara yükselmiştir. Yani dolar bazında %6.42 artış gerçekleşmiştir.

Bu veriler bize artış oranının sadece dönemsel enflasyon oranı civarında olduğunu bize göstermektedir. Yani Ocak-Temmuz dönemi enflasyon rakamı yaklaşık %17 civarındayken, kredilerde artış da aynı oranda gerçekleşmiştir. Bu durumda reel bir kredi büyümesinden bahsedemeyiz.

Oysa madalyonun diğer yüzüne baktığımızda uygulanan kredi faizleri dönemsel enflasyon rakamının çok üzerindedir. Ayrıca üzerine faiz olarak gösterilmeyen komisyon adı altında alınan %1,5’lar civarında oranda ödemeler de var. O yüzden %48’ler civarında kullandırılan rotatif kredilerle alınan komisyonları dikkate alırsak, kredi maliyetleri %50’lerin üzerine çıkmaktadır. Ancak kredi büyümesi bunun çok çok altındadır. Demek ki reel anlamda kredi daralması yaşanmakta, enflasyon nedeniyle daha fazla nakit kaynağa ihtiyacı olan firmalar da bu kredilere ulaşamamakta, ulaşanlar ise aşırı yüksek reel faiz ödemek zorunda kalmaktadırlar. Kredi büyüme tavan uygulaması bankaların agresif bir şekilde kredi kullandırımlarını sınırlamaktadır. Aynı zamanda rekabetçi bir kredi piyasasının oluşumunu da engellemekte, dolayısıyla da oranların çok yüksek kalmasına neden olmaktadır.

Bir yandan sıkı para politikası nedeniyle uygulanan tedbirler krediye ulaşımı zorlaştırırken, talebi de zayıflattığı için ciro yapma kabiliyetini de düşürdüğünden vadeler uzamakta ve nakit döngüyü yapmakta daha da fazla zorlanmalarına sebep olmaktadır.

Bu sürecin 2026 yılı sonuna kadar da aynen devam etme ihtimali de yüksek olduğundan vakit geçirmeden tebirler almak gerekmektedir.

Bir öneri yapmadan da geçmeyelim. KDV tahsilatı, tahakkukun yapıldığı aydan sonraki ay değil de 3-4 ay sonra alınsa, şirketler KDV yatırmak için kredi alma zorunluluğunun azalması nedeniyle daha rahat nefes alamazlar mı? Çözüm çok, yeter ki varlık ve yükümlülük yönetimini iyi yapalım.

Saygılarımla.

Finansingundemi.com | Hikmet HAYDAR

DÜZENLEMENİN ÇIKIŞ NOKTASI ANAYASA MAHKEMESİ

Aslında bu değişikliğin mimarı yasama organından önce Anayasa Mahkemesi oldu. Mahkeme, 22 Temmuz 2025 tarihli kararıyla sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkilerinde uygulanan kanuni faizin, paranın zaman içinde uğradığı değer kaybını karşılamadığına dikkat çekti. Daha da önemlisi, hukuk sisteminde alacaklının bu reel kaybını giderebilecek etkili bir mekanizmanın bulunmadığını belirterek, mevcut düzenlemeyi mülkiyet hakkına aykırı buldu.
Bu karar, yalnızca teknik bir iptal kararı değil; enflasyon gerçeğinin hukuk düzeni üzerindeki etkisini ortaya koyan önemli bir tespitti. Çünkü yüksek enflasyon ortamında yıllarca süren davaların sonunda tahsil edilen alacaklar, çoğu zaman ekonomik değerinin önemli bir bölümünü kaybetmiş oluyordu.

REESKONT FAİZİ YENİ REFERANS OLUYOR

Yeni düzenlemeyle sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse uygulanacak kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont faiz oranının yüzde 80’i olarak belirlendi. Bunun yanında yıl içinde reeskont oranında beş puan veya daha fazla değişiklik meydana gelmesi halinde, yılın ikinci yarısında uygulanacak faiz de otomatik olarak güncellenecek.

TCMB verilerine göre 31 Aralık 2025 tarihinde geçerli reeskont faiz oranının yüzde 38.75 olduğunu ve 30 Haziran itibarıyla da aynı oranın geçerli olduğunu dikkate alarak, kanunun yayımı ile beraber uygulanacak kanuni faiz oranının yüzde 31 olacağını belirtelim.

GEREKÇE DOĞRU, AÇIKLAMA EKSİK

Kanun teklifinin gerekçesi incelendiğinde, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararına uyum sağlanmasının temel amaç olduğu açıkça görülüyor. Ayrıca alacaklı ile borçlu arasında adil bir denge kurulmasının hedeflendiği de ifade ediliyor.
Neden reeskont faizi esas alındı? Neden politika faizi, ticari kredi faizleri veya enflasyon oranı değil? Daha önemlisi, neden reeskont faizinin tamamı değil yüzde 80’i tercih edildi şeklinde sorular sorulabilse de bize göre de reeskont faizinin kriter alınması isabetlidir. Zira yasal düzenlemelerle belirlenen oranların daha objektif kriterlere bağlanması doğrudur. Bunu kamunun uyguladığı gecikme faizi veya tecil faizinde de görüyoruz.

DEĞERLENDİRME

Hiç kuşkusuz mevcut sistem, uzun süre değişmeyen sabit kanuni faiz uygulamasına göre önemli bir ilerleme niteliğinde. Kanuni faizin ekonomik göstergelere bağlanması, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde alacaklının korunmasına katkı sağlayacaktır.
Bununla birlikte yeni sistemin bütün sorunları çözeceğini söylemek de kolay değil. Reeskont faizi her zaman piyasa faizlerini veya enflasyonun gerçek etkisini birebir yansıtmayabilir. Ayrıca yüzde 80 katsayısının hangi ekonomik hesaplamaya dayandığını açıklamak kolay olmadığından, bu tercihin özellikle akademik çevrelerde tartışılması kaçınılmaz olacaktır.
Sonuç olarak TBMM, Anayasa Mahkemesi’nin işaret ettiği önemli bir soruna çözüm üretmiş bulunuyor.

Düzenlemeye göre; altışar aylık dönemleri itibarıyla,

- İthalat bedeli 2 milyon 600 bin TL’yi aşmayan ithalat işlemlerinde, mükellefler tarafından KDV'nin doğru bir şekilde indirim konusu yapılıp yapılmadığının altışar aylık dönemleri izleyen ayın sonuna kadar bağlı oldukları vergi dairesine bildirilmesi,

- İthalat bedeli 2 milyon 600 bin TL'yi aşan ithalat işlemlerinde ise ithalatın yapıldığı yıl için tam tasdik sözleşmesi bulunmayan mükellefler tarafından takvim yılının altışar aylık dönemlerini takip eden ayın sonuna kadar mezkur Karar kapsamında KDV'nin doğru bir şekilde indirim konusu yapılıp yapılmadığının tespitine ilişkin Özel Amaçlı YMM Raporu ibraz edilmesi (Mükellefin ithalatın yapıldığı yıl için süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesinin bulunması ve düzenlenecek raporda 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalata ilişkin ödenen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığına yönelik açıklama bulunması halinde Özel Amaçlı YMM Raporu ibrazına gerek bulunmamaktadır.) gerekiyor.

Altışar aylık dönemler itibarıyla gözetim uygulanması, korunma önlemlerinin uygulanması ve haksız rekabetin önlenmesi hakkında mevzuat kapsamında ithalatı bulunmayan mükelleflerin, toplam ithalat tutarı ne olursa olsun herhangi bir bildirimde bulunmalarına gerek yok.

2 milyon 600 bin TL'lik sınıra hangi ithalat bedeli esas alınacak?

Tebliğde 2 milyon 600 bin TL'lik sınıra indirim yasağı kapsamına giren ithalat bedelinin esas alınacağı açıkça belirtilmediğinden kamuoyunda pek çok kişi bu sınırı genel ithalat bedeli olarak kabul etmiştir.

Özel amaçlı rapor ibraz şartı, indirim yasağına giren işlemlerde indirimin yapılıp yapılmadığını tespit etmek için getirildiğine göre, sınırın sadece 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ithalat yapan mükelleflerin indirim yasağı kapsamına giren ithalat bedelini ifade ettiği açıktır.

Yoksa neredeyse ithalat yapan tüm mükellefler bu raporları yazdırmak zorunda kalacaklardır.

Meslek hayatım boyunca meslek mensuplarının (SMMM ve YMM) bu kadar tartıştığı çok az konu hatırlıyorum. Bunda Maliyenin, tartışmalara son verecek açıklamayı yapmamasının da rolü büyük.

Bu konuda ilk eleştirim meslek mensuplarına, ikincisi ise Maliyeye…

Meslek mensupları düzenlemenin amacını çok iyi biliyor olmasına rağmen neden kapsama giren ithalat bedeli yerine genel ithalat bedelinin sınır olabileceğini düşündü, anlayamıyorum.

Yorum yaparken sadece tebliğin lafzına itibar edilmesi doğru bir yaklaşım değil!

Maliye ise neden bunca tartışma yaşanırken açıklama yapmakta bu kadar gecikti, bu da anlaşılır gibi değil…

Özel amaçlı YMM Raporlarının ibraz süresi 1 ay uzatıldı!

31/7/2026 tarihine kadar ibraz edilmesi gereken 2026 yılının ilk 6 ayına ilişkin Özel Amaçlı YMM Raporlarının ibraz süresi 27 Temmuz 2026 tarihli ve 71 sayılı KDV Sirküleri ile 31/8/2026 tarihine kadar uzatıldı.

Buna göre, 2026 yılının ilk 6 aylık döneminde yapılan ve ithalat bedeli 2 milyon 600 bin TL'yi aşan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki ithalat işlemi bulunan ve süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunmayan mükelleflerce, 31/8/2026 tarihine kadar (bu tarih dahil) 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ödenen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığının tespitine ilişkin Özel Amaçlı YMM Raporu ibraz edilmesi gerekiyor.

Mükellefin ithalatın yapıldığı yıl için süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesinin bulunması ve düzenlenecek raporda 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalata ilişkin ödenen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığına yönelik açıklama bulunması halinde Özel Amaçlı YMM Raporu ibrazına gerek bulunmuyor.

Tam tasdik raporu, Maliye tarafından teslim süresi uzatılmadığı taktirde hesap dönemini takip eden altıncı ay sonuna kadar elektronik ortamda verildiğinden, 2026 yılının ilk 6 aylık dönemi için özel amaçlı YMM raporu düzenlettirmeyip tam tasdik raporunda bu açıklamalara yer verileceği konusunda YMM’si ile anlaşan mükelleflerin bu durumu bir dilekçe ile vergi dairesine bildirmelerinde yarar var.

Süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunan mükellefler isterlerse bu tevsik için özel amaçlı YMM raporu düzenletebilirler. Yani mutlaka tam tasdik raporunda bu bilgilere yer verilmesi zorunlu değildir. Ancak tam tasdik raporu seçeneğinin tercih edilmesi mükelleflere ve YMM’lere süre kazandıracaktır.

Sirkülerde “2026 yılının ilk altı aylık döneminde yapılan ve ithalat bedeli 2.600.000 TL'yi aşan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki ithalat işlemlerine ilişkin” ifadesine yer verildiği için, 2 milyon 600 bin TL'lik sınırın sadece 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen (gözetim uygulanması, korunma önlemleri uygulanması, haksız rekabetin önlenmesi hakkında ilgili mevzuata ilişkin) ithalat bedeli esas alınarak hesaplanacağı açıklığa kavuşmuştur.

Sınırın altında kalan mükelleflerin bildirim süresi uzatılmadı!

Sirkülerde sadece özel amaçlı YMM raporunun ibraz süresi uzatılmış olup, sınırın altında kalan mükelleflerin kapsama giren KDV'nin doğru bir şekilde indirim konusu yapılıp yapılmadığının 31 Temmuz 2026 tarihine kadar vergi dairesine bildirim süresi uzatılmamıştır.

Bu husus Maliyenin 29 Temmuz 2026 tarihinde www.gib.gov.tr web sayfasında kamuoyuna ilan ettiği Duyuru ile hatırlatılmıştır.

Söz konusu Duyuruya göre, 2026 takvim yılının ilk altı aylık (Ocak-Haziran) döneminde, 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ithalat yapan mükelleflerin ithalat bedeli (Gözetim uygulanması, korunma önlemleri uygulanması, haksız rekabetin önlenmesi hakkında ilgili mevzuatın uygulanması sonucu beyana esas olan KDV matrahı) toplamı 2 milyon 600 bin TL'ye kadar (bu tutar dahil) olan ithalat işlemlerinde, mükellefler tarafından, bu kapsamdaki ithalat dolayısıyla indirimi kabul edilmeyen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığına ilişkin bildirim verme süresinde bir değişiklik yapılmadığı için, 31/7/2026 tarihine kadar (bu tarih dahil) söz konusu bildirimin vergi dairesine verilmesi gerekiyor.

YMM tam tasdik sözleşmesi bulunanlar ve/veya özel hesap dönemi olanların da bu bildirimi yapmaları zorunlu.

Maliyenin bu hatırlatmayı bitime 2 gün kala yapması bence doğru olmadı. Söz konusu bildirim ilk defa 2026 yılının ilk 6 ayına ilişkin olarak yapılacağı için bence bu bildirimin de özel amaçlı YMM raporu gibi 31 Ağustos 2026 tarihine kadar uzatılması gerekir.

Tebliğde bu bildirimin yapılması yeterli görülüp herhangi bir belge talep edilmediğinden mükelleflere tavsiyem, 31 Temmuz 2026 günü saat 24.00’e kadar elektronik ortamda 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ödedikleri KDV’yi indirim konusu yapmadıklarını bildirmeleri yönündedir.

Duyuruda sınırın sadece 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalat bedelleri esas alınarak hesaplanacağı konusu bir kez daha vurgulandı.

Duyuruda ayrıca ithalat bedelinden ne anlaşılması gerektiği de açıklığa kavuşturuldu. Buna göre sınırın hesabında; gözetim uygulanması, korunma önlemleri uygulanması, haksız rekabetin önlenmesi hakkındaki mevzuatın uygulanması sonucu beyana esas olan KDV matrahının esas alınacağı açıklandı.

Bu yazı için son sözlerim…

* Maliyenin bu bildirim ve özel amaçlı YMM raporu konusunu yeniden değerlendirmesi gerekiyor. Yapay zekayı bu kadar etkili kullanan Maliyenin mükellef ve meslek mensuplarını bu kadar sıkıntıya sokmadan bu işi çok kolayca çözebilmesi lazım.

* Sınırın altında kalan ithalat işlemlerine ilişkin bildirim yapılması zorunluluğunun kaldırılması doğru olacaktır. Yoksa tüm mükellefler bu kapsamda gerçekleştirdikleri ithalat işlemleri nedeniyle ödedikleri KDV’yi indirim konusu yapmadıklarına dair bildirimde bulunacaklardır. Maliyenin bu bildirimin doğruluğunu tespit etmesi gerekecektir. Bununla uğraşmak yerine sorunu dijital bir çözüme kavuşturmak çok daha isabetli olacaktır.

* Bu tevsik işleminin tam tasdik ile hiçbir bağlantısı yoktur. Çünkü tam tasdik kurumlar vergisi beyannamesi ve eklerinin tasdiki ile sınırlıdır. KDV indiriminin doğru yapılıp yapılmadığı ile ilgisi yoktur. Bu nedenle konunun tam tasdik ile bağlantısının acilen ortadan kaldırılması gerekir.

* YMM tarifesinin gerek bu konuda gerekse istisna ve indirimlerin tasdiki konusunda yeniden düzenlenmesi şart!

* Bu konunun 3568 sayılı Kanuna ilişkin bir tebliğ ile düzenlenmesi ve bu konudaki YMM sorumluluğunun açıklığa kavuşturulması gerekiyor. KDV tebliğ ile konunun düzenlenmesi doğru değil!

* Özel amaçlı YMM raporu ibraz süresi için çok kısa bir süre belirlenmiş bulunuyor. En azından altışar aylık dönemleri takip eden üçüncü ayın sonuna kadar verilmesi yönünde bir değişlik yapılması isabetli olur. Yoksa Maliye her dönemde rapor ibraz süresini uzatmak zorunda kalır. Tam tasdik raporunda konu 1 yıl sonra raporlandığı halde özel amaçlı raporda 1 ayda raporlanması doğru değil.

* Vergi hukukunda temel hak ve yükümlülüklerin idari işlemlerle değil, kanunla belirlenmesi hukuk devleti ilkesinin gereğidir. KDV indirim hakkına ilişkin yetki hükmünün de bu çerçevede yeniden ele alınması hem hukuki güvenlik hem de öngörülebilirlik bakımından isabetli olacaktır.

Bununla birlikte, KDV Kanunu'nun 36'ncı maddesinde Cumhurbaşkanına tanınan KDV indirim hakkını sınırlama yetkisinin ve bu yetkiye istinaden yayımlanan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Anayasa'ya uygunluğu önümüzdeki günlerde de hukuk ve vergi dünyasının önemli tartışma başlıklarından biri olmaya devam edecektir. (YMM Adem Kefelioğlu, MuhasebeTR, 27.06.2026, “KDV İndirim Hakkı Bir Kararla Sınırlandırılabilir Mi?”)

İki açıklama birbirine yakın tarihlerde yapılsa da Anthropic vakaları yeni gerçekleşmedi. En eski olay nisana kadar uzanıyor. Şirket, OpenAI’nin açıklamasının ardından 141 bin 6 siber güvenlik testini geriye dönük tarayınca daha önce fark edilmeyen erişimleri ortaya çıkardı.

İlk alarm Hugging Face’den geldi

Hugging Face, 16 Temmuz’da üretim altyapısının bir bölümüne yapay zekâ tarafından yönetilen otonom bir sistemin izinsiz eriştiğini açıkladı. Saldırıda sınırlı sayıdaki iç veri setine ve şirket hizmetlerinde kullanılan bazı kimlik bilgilerine ulaşıldı.

Şirket, kullanıcıların erişimine açık modellerde, veri setlerinde veya yazılım tedarik zincirinde değişiklik yapıldığına ilişkin kanıt bulamadı. Ancak saldırının binlerce otomatik adım yürüten bir yapay zekâ sistemi tarafından baştan sona yönetilmesi, vakayı önceki siber saldırılardan ayırdı.

Hugging Face saldırının arkasındaki modeli başlangıçta belirleyemedi. Olayın kaynağı, OpenAI’nin 21 Temmuz’da sorumluluğu açıklamasıyla ortaya çıktı.

OpenAI modeli sıfır gün açığı buldu

OpenAI, GPT-5.6 Sol ile kamuya sunulması planlanmayan daha güçlü bir araştırma modelinin siber yetenek testleri sırasında kapalı ortamdan çıktığını açıkladı. Modeller normal kullanımda bulunan güvenlik filtreleri azaltılmış şekilde çalıştırılıyordu.

Modellere, ExploitGym adlı siber güvenlik testindeki sorunların çözümünü bulma görevi verilmişti. Sistemler çözümü normal yollarla elde edemeyince internete erişmenin yollarını aradı.

Modeller, paket kayıt sisteminde daha önce bilinmeyen bir güvenlik açığı tespit etti. Bu açığı kullanarak kapalı test ortamından internete ulaştı, çalınmış kimlik bilgilerini kullandı ve Hugging Face’in üretim sistemlerine kadar ilerledi.

OpenAI modelleri, Hugging Face’in veri tabanındaki test çözümlerini alarak değerlendirmeyi geçmeye çalıştı. Saldırı, Hugging Face’in güvenlik sistemleri tarafından fark edilerek durduruldu.

OpenAI, olaydan sonra araştırma modelini devre dışı bıraktı, erişimini sınırlandırdı ve test ortamlarındaki ağ kontrollerini sıkılaştırdı. Şirket ayrıca aynı ölçekte başka bir platform ihlali belirlemediğini bildirdi.

Anthropic incelemeyi iki gün sonra başlattı

OpenAI’nin 21 Temmuz’daki açıklaması, Anthropic’i kendi test kayıtlarını incelemeye yöneltti. Şirket, 23 Temmuz’da siber güvenlik testlerini durdurdu ve Claude’un internete erişmiş olabileceği kayıtları taramaya başladı.

Anthropic, bir gün sonra altı ayrı test çalışmasını kapsayan üç gerçek dünya vakası belirledi. Olaylarda Claude Opus 4.7, Claude Mythos 5 ve kamuya sunulmamış bir araştırma modeli yer aldı.

Şirket, değerlendirme ortağı Irregular ile etkilenen üç kuruluşa 27 Temmuz’da bilgi verdi. Ulaşılabilen iki kuruluş, Anthropic’in bildiriminden önce izinsiz erişimi tespit etmemişti.

Yanlış yapılandırma internet yolunu açtı

Claude’a verilen talimatta test ortamının internete bağlı olmadığı belirtilmişti. Ancak Anthropic ile değerlendirme şirketi arasındaki yanlış anlaşılma nedeniyle bazı sistemlerde açık internet erişimi bulunuyordu.

Modeller, gerçek sistemlere ulaştıklarında bunların test senaryosunun parçası olduğunu düşündü. Claude, karmaşık ve daha önce bilinmeyen açıklar yerine zayıf şifreler, korunmayan bağlantı noktaları ve açıkta bırakılan kimlik bilgileri gibi temel yöntemleri kullandı.

Üç olaydan dördünü oluşturan ilk vakada Claude Opus 4.7, kurgusal şirketle aynı adı taşıyan gerçek bir internet alanına yöneldi. Model, uygulama ve altyapı giriş bilgilerine ulaştı ve birkaç yüz satır gerçek üretim verisi içeren bir veri tabanına girdi.

Model bazı aşamalarda gerçek bir sistemde bulunduğunu fark etti. Buna rağmen gerçek şirketin de testin parçası olması gerektiği sonucuna vararak işlemlerini sürdürdü.

Zararlı paket 15 sistemde çalıştı

İkinci olayda Claude Mythos 5, test ortamında yer alan bir kurulum belgesinde var olmayan bir Python yazılım paketinin adını gördü. Model, aynı isimle zararlı bir paket yayımlarsa hedef sistemlerin bunu otomatik olarak indirebileceğini hesapladı.

Claude ücretsiz bir e-posta hesabı açtı, PyPI platformunda hesap oluşturdu ve hazırladığı zararlı paketi açık internete yükledi. Paket yaklaşık bir saat boyunca erişilebilir kaldı ve 15 gerçek sistem tarafından indirildi.

Sistemlerden biri yazılım paketlerini kötü amaçlı kodlara karşı tarayan bir siber güvenlik şirketine aitti. Zararlı kod tarama sisteminde çalışınca Claude şirketin bazı kimlik bilgilerine ulaştı ve başka altyapılara erişti.

PyPI’nin güvenlik sistemleri paketi otomatik olarak kaldırdı. Anthropic, olay hakkında platform yöneticilerine bilgi verdi.

Yaklaşık 9 bin hedef tarandı

Üçüncü olayda araştırma modeli, kurgusal hedefe ulaşamayınca açık internette alternatif sistemler aradı. Model yaklaşık 9 bin hedefi taradı ve bir şirketin internete açık uygulamasına girdi.

Claude, açıkta bırakılmış hata ayıklama sayfasındaki kimlik bilgilerini ve SQL enjeksiyonu yöntemini kullandı. Model daha sonra eriştiği bulut hesabının test senaryosuyla bağlantılı olmadığını fark etti.

Diğer modellerden farklı olarak araştırma modeli, gerçek bir sistemi hedef aldığını anladıktan sonra saldırıyı kendi kararıyla durdurdu.

İki olay arasındaki kritik fark

OpenAI ve Anthropic vakaları, güvenlik önlemleri azaltılmış modellerin siber yetenek testlerinde gerçek altyapılara ulaşması bakımından benzerlik taşıyor. Her iki olayda da modeller kendilerine verilen dar bir görevi tamamlamak için beklenmeyen yollar izledi.

Ancak OpenAI modelleri, internete erişmek için daha önce bilinmeyen bir güvenlik açığı keşfetti ve birden fazla saldırı yöntemini bir araya getirdi. Claude modelleri ise yanlış yapılandırma nedeniyle zaten açık olan internet bağlantısını kullandı ve büyük ölçüde bilinen saldırı yöntemlerinden yararlandı.

OpenAI vakası Hugging Face’in platform düzeyindeki altyapısını etkilerken, Anthropic’in incelemesi üç farklı kuruluşa yayılan olayları ortaya çıkardı. Claude vakalarında gerçek üretim verilerine erişim, zararlı yazılım yayımlanması ve binlerce sistemin taranması gibi farklı sonuçlar görüldü.

Test ortamlarında kurallar değişiyor

Anthropic, olayların ardından internet erişim yollarını daha sıkı denetleyeceğini, test kayıtlarını sürekli izleyeceğini ve dış değerlendirme şirketlerinin altyapıları için ek güvenlik kontrolleri uygulayacağını açıkladı.

OpenAI de kapalı test ortamlarındaki ağ yapılandırmalarını, erişim kontrollerini ve model takibini güçlendirdi. İki şirket, bağımsız kuruluşlardan olayların incelenmesi için destek almaya başladı.

Dokuz gün arayla gelen açıklamalar, asıl riskin yalnızca yapay zekâ modellerinin yeteneklerinden kaynaklanmadığını gösterdi. Güvenlik önlemleri azaltılmış modellerin yeterince izole edilmemesi, laboratuvar ortamındaki bir testin gerçek şirketler için siber saldırıya dönüşmesine neden olabiliyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bloomberg'e konuşan üst düzey yetkililerin aktardığı bilgilere göre, yabancı dijital konaklama platformlarının elektronik ticaret üzerinden yürüttükleri faaliyetleri düzenleyen yasa teklifinin kısa süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması bekleniyor.

Türkiye'de temsilcilik açma şartı geliyor

Teklife göre, yabancı dijital konaklama platformlarının Türkiye'de faaliyet gösterebilmesi için ülkede resmi bir temsilcilik bulundurması gerekecek.

Bunun yanında şirketlere, iki yılda bir yenilenecek faaliyet izni alma zorunluluğu getirilecek. Faaliyet izin belgesinin yenilenmesi için 5 milyon TL ücret ödenecek. Düzenleme kapsamında bu tutarın ilerleyen dönemde artırılabilmesine de imkan tanınacak.

Vergi ödeyecekler, turizm payı aktaracaklar

Yeni düzenlemeyle birlikte yabancı platformlar Türkiye'de dijital hizmet vergisi mükellefi olacak. Şirketler, Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergi ödeyecek. Ayrıca Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı'na (TGA), yıllık cirolarının on binde 5'i oranında turizm payı aktaracaklar.

Algoritmalar denetlenecek, rekabet kuralları sıkılaşacak

Yasa teklifinde rekabetin korunmasına yönelik hükümler de yer alıyor. Buna göre platformlar, kullandıkları algoritmaların şeffaf olacağını taahhüt edecek ve piyasada hakim konum oluşturabilecek uygulamalardan kaçınacak. Konaklama tesisleri ise bu platformlarla çalışırken aynı zamanda istedikleri diğer satış kanallarını da kullanabilecek.

Komisyon oranına üst sınır geliyor

Düzenlemenin dikkat çeken maddelerinden biri de komisyon oranlarına ilişkin oldu.

Teklife göre yabancı dijital platformlar, Türkiye'deki satışlarında yüzde 17'nin üzerinde komisyon alamayacak. Kaynakların verdiği bilgiye göre, halihazırda yerli platformların uyguladığı komisyon oranı ise yaklaşık yüzde 20 seviyesinde bulunuyor.

Paket tur satışı yapılamayacak

Yasa teklifi kapsamında yabancı dijital platformların faaliyet alanı da sınırlandırılıyor. Şirketler yalnızca konaklama, uçak bileti ve transfer gibi hizmetleri sunabilecek. Paket tur satışı ise bu platformlar için yasak olacak.

Düzenlemenin yasalaşması halinde, belirlenen şartları yerine getiren uluslararası dijital turizm platformlarının Türkiye pazarında yeniden faaliyet göstermesinin önü açılmış olacak.

Bloomberg

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.