Antalya’da hizmete açılan Altınkale Farklı Seviyeli Kavşağı’nın turizme katkı sağlayacağını ifade eden Ersoy, ulaşım yatırımlarının sektöre doğrudan etki ettiğini vurguladı.

Son 8 yılda turizm gelirlerinde yüzde 109 artış sağlandığını açıklayan Ersoy, Türkiye’nin her yıl yeni rekorlara imza attığını söyledi.

Finansman paketinin KGF, İGE ve KFK üzerinden kullandırılacağı ve sektörün finansmana erişimini kolaylaştıracağı belirtildi.

Turizmde pazar ve ürün çeşitliliği, sezonun uzatılması ve sürdürülebilirlik odaklı çalışmaların sürdüğü ifade edildi.

Antalya’nın turizm performansı dikkat çekici seviyelere ulaştı. 2025 yılında 17 milyonun üzerinde turist ağırlanarak yeni bir rekora imza atıldı.

Müze ve ören yerlerine olan ilgi de arttı. Ziyaretçi sayısı yüzde 32 artarak 3 milyon 268 bine yükseldi. Konaklama verileri de güçlü büyümeyi destekledi. Tesislerde konaklayan kişi sayısı 29 milyon 710 bine ulaştı.

Dünya

Araştırma şirketi Counterpoint Research'ün ön verilerine göre, DRAM ve NAND bellek tedarikinde yaşanan sıkıntılar maliyetleri artırdı ve üretim süreçlerini zorlaştırdı.

Orta Doğu'daki jeopolitik gelişmelerin de tüketici talebini baskıladığı belirtilirken, bazı üreticilerin maliyet artışlarını öngörerek sevkiyatlarını erkene çektiği ancak bunun genel daralmayı engelleyemediği ifade edildi.

Apple zirvede

Pazar payı dağılımında Apple, yüzde 21 pay ve yıllık yüzde 5 büyüme ile ilk kez birinci çeyrekte küresel liderliğe yükseldi. Şirketin bu performansında iPhone 17 serisine yönelik güçlü talep, tedarik zinciri yönetimi ve Çin pazarındaki toparlanma etkili oldu...

Samsung ve Xiaomi'de gerileme yaşandı

Samsung'un sevkiyatları yüzde 6 düşerek pazar payı yüzde 20'ye geriledi. Galaxy S26 serisinin piyasaya çıkışındaki gecikme ve giriş segmentindeki zayıflık bu düşüşte rol oynadı.

Xiaomi ise yüzde 13 pazar payıyla üçüncü sırada yer almasına rağmen sevkiyatlarda yüzde 13'lük düşüş yaşadı. Şirketin giriş segmentine yüksek bağımlılığı, artan bellek maliyetlerinden daha fazla etkilenmesine yol açtı.

OPPO yüzde 11, vivo ise yüzde 8 pazar payıyla ilk beşi tamamladı. Vivo'nun Hindistan'daki liderliği sürerken Çin'de orta segmentte büyüme yakaladığı, OPPO'nun ise giriş ve üst segmentte dengeli performans sergilediği belirtildi.

Niş markalarda büyüme dikkatleri çekti

İlk beşin dışında kalan üreticilerden Google yüzde 14, Nothing ise yüzde 25 yıllık büyüme kaydetti. Google'ın Pixel serisi yapay zekâ özellikleriyle öne çıkarken, Nothing'in yeni modeli tasarım ve niş konumlandırmasıyla talep gördü.

Damla Kaya-Dünya

Buna göre, 2025 sonu itibarıyla TCMB'nin aktif toplamı 12 trilyon 403 milyar 663 milyon 86 bin 819 lira düzeyinde gerçekleşti. Bu dönemde bankanın altın mevcudu, 4 trilyon 817 milyar 61 milyon 208 bin 973 lira oldu.

Geçen yıl sonu itibarıyla TCMB'nin ihtiyat akçesi tutarı 334 milyon 168 bin 579 lira olarak kaydedildi. Bu sonuçlarla Bankanın 2025 dönemi zararı, 1 trilyon 64 milyar 875 milyon 321 bin 767 lira oldu.

Fed ve ECB de zarar açıkladı

ABD Merkez Bankası (Fed), 2025'te 18,7 milyar dolarla üst üste üçüncü yılda faaliyet zararı bildirdi. Banka, 2023'te 114,3 milyar dolar, 2024'te ise 77,6 milyar dolarlık faaliyet zararı açıklamıştı.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) da geçen yılı 1 milyar 254 milyon Euro zararla kapattı. ECB, 2024 yılını 7,944 milyar avro, 2023'ü ise 1,27 milyar avro zararla kapatmıştı.

Ekonomim

Kripto para piyasalarında, ABD ile İran arasında planlanan ateşkes görüşmeleri öncesinde temkinli bir iyimserlik öne çıktı.

Bitcoin yükselişini sürdürdü

Piyasanın en büyük kripto para birimi Bitcoin, TSİ 09.05 itibarıyla yüzde 1,6 artarak 72.159,1 dolar seviyesine çıktı.

Haftalık bazda ise yüzde 7,3 değer kazanan Bitcoin'in yükselişinde, risk iştahındaki toparlanma etkili oldu.

Bitcoin şu saatlerde ise 71 bin 600 dolar civarında seyrediyor.

Altcoinlerde sınırlı hareket

Bitcoin'deki yükselişe paralel olarak diğer kripto varlıklarda da artış gözlendi. Ancak gün içinde açıklanması beklenen ABD tüketici fiyat endeksi (CPI) verisi öncesinde piyasalarda temkinli bir seyir hâkim oldu.

Damla Kaya-Dünya

“Savaş hali maliyetleri artırıyor”

Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Oğuz­han Ata Sadıkoğ­lu, bu tablonun ihracat verileri­ne doğrudan yansıdığını belir­terek, 2026’nın ilk çeyreğinde Malatya ihracatının yüzde 22 düşüşle 75 milyon dolara gerile­diğini açıkladı. Kayısı ihraca­tındaki sert düşüşe dikkat çe­ken Sadıkoğlu, zirai donun yanı sıra artan maliyetlerin de üreti­ci ve ihracatçıyı zorladığını vurguladı. Buna karşın iklim­lendirme, meyve-sebze mamul­leri, çelik ve makine gibi bazı sektörlerde artış yaşanması, üretimde sınırlı da olsa yön de­ğişimlerine işaret etti.

"Destek mekanizmaları devreye alınmalı"

İran-İsrail-ABD hattında sü­ren gerilimin ekonomik cephe­ye taşındığını vurgulayan Sadı­koğlu, “12 Nisan 2025 tarihinde yaşadığımız zirai don kayısı ih­racatımız başta olmak üzere ili­mizin diğer ihracat kalemlerini olumsuz etkiledi. İhracatçı fir­malarımızın ham madde gider­leri büyük bir yük haline gelmiş durumda.

Ayrıca enerji ve işçi maliyetleri en büyük gider kale­mi haline geldi. Öte yandan ülke­mizin güneyinde devam eden sa­vaş hali de uluslararası ticaret­teki olumsuz etkilerini arttırmış durumda. Ülkeler arası gerilim nedeniyle hammadde sıkıntısı, enerji, navlun gibi artan mali­yetlerle karşı karşıya kalacağız gibi görünüyor. Savaşın ekono­mik cepheye taşındığı bu ortam­da sanayimizin sürdürülebilir­liği için iç ve dış piyasa koşulla­rı göz önünde bulundurularak, üreten ve ticaret yapan sektörle­re yönelik tüm destek mekaniz­maları ve kolaylaştırıcı adımlar devreye alınmalıdır” dedi.

Küresel durgunluk ve petrokimya etkisi

Konya Tesisat İnşaat Malzeme­cileri Derneği (KONTİMDER) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Te­tik, Orta Do­ğu’daki savaşın dünya ekonomisinde durgunluk riskini artırdığını belirterek, ABD-İsrail ile İran arasında ya­şanan gerilimin küresel büyüme üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi.

Petrokimya sektöründe arz-talep dengesinin bozuldu­ğuna dikkat çeken Tetik, “Bir­çok sektördeki ürünlerin ham­maddesini oluşturan petrolün hem fiyatı artıyor hem de te­darikinde ciddi sorunlar yaşa­nıyor. Plastik ve plastik ham­maddeleri ile gübrede sıkıntılar dikkat çekiyor. Madeni yağlar, otomotiv, inşaat, madencilik ve savunma sanayi gibi birçok sek­törü olumsuz etkileyen bu sü­reç, dünya ekonomisinde dur­gunluk yaratabilecek noktaya gelmiştir” dedi.

Petrol krizi tüm sektörlere yansıyor

Petrol krizinin zincirleme maliyet artışı yarattığını ifade eden Tetik, “Karşılıklı saldırılar sonucunda petrol üretim ve de­polama tesislerinin vurulması ve dünya petrol ve doğalgazının yüzde 20’sini karşılayan bölge­nin geçiş noktası Hürmüz Boğa­zı’nın kapanma riski belirsizli­ği artırıyor. 110 dolara dayanan petrol fiyatları enerji maliyetle­rini ve dolaylı olarak ürün fiyat­larını yükseltiyor. Petrol türev­lerinin yoğun kullanıldığı inşa­at malzemelerinde maliyetler yüzde 20 ila 25 artmış durumda. Bu artışlar nakliye fiyatlarını da yukarı çekerek enflasyon üze­rinde baskı oluşturuyor. Artan maliyetler ve hammadde sıkın­tısı yeni konut arzını da etkile­yecektir” değerlendirmesinde bulundu.

Tarımda maliyet şoku: mazot ve gübre

Manisa Ticaret Borsası Başkanı Sadık Özkasap ise savaşın tarım­sal üretime etki­lerine dikkat çek­ti. Küresel piya­salardaki dalgalanmaların tarımsal girdi­lerde ciddi fiyat artışlarına yol açtığını belirten Özkasap, “Pet­rol ve doğalgaz akışında yaşana­bilecek en küçük aksama bile mazot fiyatlarını artırıyor. Bu da doğrudan çiftçinin maliyetine yansıyor” dedi.

Manisa’nın üzüm, zeytin, pa­muk, mısır, buğday ve sebze üre­timinde kritik rol üstlendiğini vurgulayan Özkasap, artan ma­liyetlerin üreticiyi her geçen gün daha fazla zorladığını ifade etti.

Gübre tedariğinde Hürmüz riski

Gübre tedarikinde yaşanan risklere dikkat çeken Özkasap, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişme­lerin fiyat artışında belirleyici olduğunu belirterek, gübre ham­maddelerinin büyük bölümü­nün bu bölgeden geçtiğini söy­ledi. Tedarikte yaşanacak aksak­lıkların hem fiyatları artırdığını hem de üretim planlamasını zor­laştırdığını ifade eden Özkasap, gübrenin tarımsal verimlilik üzerindeki etkisinin yüzde 50’ye kadar ulaşabildiğini hatırlattı. Türkiye’nin doğalgaz, fosfat ka­yası, potasyum tuzları ve kükürt gibi temel hammaddelerde dı­şa bağımlı olduğunu dile getiren Özkasap, Basra Körfezi’nin kü­resel enerji ve gübre ticareti açı­sından kritik bir merkez olduğu­nu vurguladı.

Çözüm: Destek ve planlı üretim

Özkasap, devletin gübrede gümrük vergisi indirimi ve ihra­cat kısıtlaması gibi adımlar attı­ğını hatırlatarak, bu önlemlerin yeterli olmadığını ve fiyat olu­şumuna çiftçi lehine daha güç­lü müdahale gerektiğini söyledi.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın stokların yeterli olduğu yönün­deki açıklamalarına rağmen pi­yasada tam güven oluşmadığı­nı belirten Özkasap, artan mali­yetler karşısında çiftçinin alım gücünün düştüğünü ve gübre kullanımının azaldığını ifade ederek; “Manisa Ovası Türki­ye’nin en verimli tarım alanla­rından biri. Bu potansiyelin ko­runması için üreticinin destek­lenmesi şart. Çiftçiye doğrudan gübre desteği sağlanmalı ve dı­şa bağımlılığı azaltacak adımlar atılmalıdır. Maliyetleri dengele­yecek politikalar hayata geçiril­mezse üretimde daralma kaçı­nılmaz olabilir” dedi.

“Dinamik lojistik altyapımız en stratejik kalkanımız”

Küresel gıda ticaretinin Hürmüz Boğazı odağında gelişen enerji ve lojistik darboğazı nedeniyle kritik süreçten geçtiği bu dönemde yaşanan aksamaların ihracata etkilerini değerlendiren TİM Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri Sektör Kurulu Başkanı Ahmet Tiryakioğlu şunları söyledi: “Orta Doğu’da devam eden süreç, 2022 yılında yaşanan ve tahıl ile yağlı tohum arzını doğrudan etkileyen Rusya- Ukrayna Savaşı’ndan farklı bir dinamikle ilerliyor. O dönemde ürün arzı sekteye uğramıştı; bugünse sahaya yansımalar enerji, gübre ve navlun maliyetleri üzerinden dünya üretim altyapısını baskılayan sistematik bir şekilde gelişiyor. Bu tablonun küresel bir riski temel gıda maddeleri olan pirinç, buğday, mısır ve soya rekoltesinde muhtemel düşüşleri tetikleyerek, özellikle ithalata bağımlı ülkeleri uzun süreli istikrarsızlığa mahkûm edebilecek olması.”

Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki tıkanıklıklar küresel petrol ticaretinin üçte birini işlevsiz bırakma potansiyeline sahip olsa da Türkiye’nin, lojistik açıdan tek bir rotaya mahkûm olan diğer ülkelerden ayrıştığına dikkat çeken Tiryakioğlu şunları söyledi: “Geniş liman ağımız, gelişmiş kara yolu taşımacılığımız ve stratejik demir yolu bağlantılarımız; bölgesel blokajları alternatif güzergahlarla bypass edebilmemize imkân tanıyan eşsiz bir esneklik sunuyor. Deniz yolu trafiğinin yüzde 90 oranında aksadığı bu gibi dönemlerde, Türkiye’nin sahip olduğu taşımacılık altyapısının, sanayicimize hammaddeye erişim konusunda rakiplerinin önüne geçen bir avantaj sağlayacağını düşünüyoruz.”

Dünya

Ateşkes kararının ardından petrol fiyatları yüzde 10'un üzerinde değer kaybatti. Bu düşüş de akaryakıta indirim olarak yansıdı. Bugünden itibaren motorine litre başına 12,94 lira, benzine ise 1,09 oranında indirim yapıldı.

İndirim kısa sürecek, zam geliyor

NTV'de yer alan habere göre petrol fiyatlarındaki hareketliliğin artması nedeniyle benzin ve motorin fiyatlarına yarından itibaren geçerli olmak üzere yeni zam yapılacak. Buna göre, motorine 4,12 lira, benzine ise 44 kuruş zam yapılacak.

Zammın ardından motorin ve benzin ne kadar olacak?

Yapılacak zamla birlikte benzin İstanbul'da 62,62 lira, Ankara'da 63,59 lira, İzmir'de 63,87 lira, doğu illerinde 65,22 liradan satılacak. Motorin İstanbul'da 76,55 lira, Ankara'da 77,68 lira, İzmir'de 77,96 lira, doğu illerinde 79,41 liraya yükselecek.

Bugün benzin ve motorin ne kadar?

Bugün benzin İstanbul'da 62,18 lira, Ankara'da 63,15 lira, İzmir'de 63,43 lira, doğu illerinde ise 64,78 liradan satılıyor. Motorin İstanbul'da 72,43 lira, Ankara'da 73,56 lira, İzmir'de 73,84 lira, doğu illerinde 75,29 liradan satışa sunuluyor.

Ekonomim

Manuel kontrollerdeki hata payını sıfıra indirmeyi hedefleyen uygulama kapsamında, 180 gün içinde 90 gün kalış kuralı sistem tarafından otomatik hesaplanacak ve süre aşımı yapan yolcular anında tespit edilerek ilgili birimlere bildirilecek.

Manuel gün sayma zorunluluğunu ortadan kaldıran özellik, kural ihlallerini anında tespit ederek sınır birimlerine otomatik bildirim gönderecek.

Biyometrik kayıtlar 3 yıl saklanacak, ETIAS için temel veri sağlayacak

Kaydedilen biyometrik veriler 3 yıl boyunca sistemde tutulacak ve böylece sonraki seyahatlerde işlemler hızlandırılmış olacak. Giriş-çıkış damgalarının kalkmasıyla birlikte pasaport sayfalarının dolması sorunu ortadan kalkacak, tüm kayıtlar dijital ortamda saklanacak.

Giriş/Çıkış Sistemi (EES), 2026'nın son çeyreğinde başlaması beklenen Seyahat Ön Onay Sistemi (ETIAS) için temel veri kaynağı işlevi görecek. Advantage Travel Partnership CEO’su Julia Lo Bue-Said, AB dışından gelen yolculara seyahat planlarına "en az dört saatlik bir tampon süre eklemelerini" önerdi.

Ekonomim

Dubai’yi ön plana çıkaran unsurlara baktığımızda, vergi avantajı elbette başlangıç için önemli bir katalizatördü. Ancak yıllar ilerledikçe, bunun dışındaki hususlar da çevre ülkelerden ayrışmasına imkân tanıdı.

Keşke İstanbul Finans Merkezi projesi bir inşaat projesinin çok daha ötesine geçebilseydi. Zaten o vizyon yaratılabilmiş olsaydı, sanırım Türkiye bugünkü ekonomik göstergelerin çok daha ötesinde bir refah ülkesine dönüşebilirdi.

Pandemi döneminde Türkiye’nin ihracatının artması pek çok iş dünyası temsilcisi tarafından kalıcı olacak şeklinde yorumlanmıştı. Hatta daha da ileri gidenler, Türkiye’nin Çin’in yerini alacağını iddia etmişti.

Oysa o dönemde tüm dünya kapalıyken, Türkiye pandemiyi doğru yönetmiş, tam kapanmaya imkân tanımamıştı. İş dünyası çalışmaya, üretmeye devam etti. Rakiplerin neredeyse tamamı kapalıydı. Bu zaten başlı başına büyük avantajken, konteyner gemilerinin Çin limanlarında beklediği, küresel ticarette konteyner bulunamadığı bir ortamda, Türkiye’den karayolu ile Avrupa’ya kolayca ulaşılabilmesi fazladan bir avantaj daha yükledi Türkiye’ye. Bir de bunun yanında, pandemi şartlarında yüksek miktarda satın alma yapmaktansa, ihtiyacı kadar tedarik etme eğiliminde olan dış talep, küçük ölçekte iyi iş yapan, Avrupa standartlarında üretim gerçekleştiren Türkiye’deki küçük ve orta boy işletmelere yöneldi. Bu gerçeklikleri göremeyen, görmezden gelen bazı iş dünyası temsilcileri destansı söylemlerle, pandemi şartlarının pandemi sonrasında da süreceğini dile getirdiler. Maalesef öyle olmadı.

O gün; dünyadaki gelişmeleri, Türkiye’nin avantaj ve dezavantajlarını, Türkiye’de iş yapabilirliği doğru okuyamayan iş dünyasının bahsi geçen temsilcileri, bugün de yine dünyayı ve Türkiye’yi doğru okuyamıyor. Yine yeniden destansı söylemlerle İstanbul’un Dubai’nin yerini alabileceğini söylüyor. Üstelik bunların büyük bir kısmı Dubai’yi görmüş olmasına rağmen bunları dile getiriyor.

ABD-İsrail-İran savaşından doğrudan etkilenen Dubai’nin yerini İstanbul alabilir mi? Bir bakalım.

GFCI Dubai yükseldi, İstanbul geriledi

Dubai, son 20 yıldır bölgesel bir ticaret merkezinden küresel bir finans merkezine dönüşmek için çalışıyor. Küresel Finans Merkezleri Endeksi’nin 39’uncu baskısı (GFCI 39) 26 Mart 2026’da yayımlandı. GFCI 39, dünya genelindeki 120 finans merkezinin gelecekteki rekabet gücünü ve sıralamasını değerlendiriyor. GFCI, politika ve yatırım karar vericileri için değerli bir referans görevi görüyor. Shenzhen’deki Çin Kalkınma Enstitüsü (CDI) ve Londra’daki Z/Yen Partners, GFCI’nin hazırlanmasında iş birliği yapıyor. GFCI her mart ve eylül ayında güncellenip yayınlanıyor ve küresel finans topluluğundan büyük ilgi görüyor.

2026 Endeksi’nde; Dubai ve Abu Dabi Orta Asya ve Afrika bölgesinde birinci ve ikinci sıraları almaya devam ederken, Dubai küresel ölçekte ilk 10’a girerek yedinci sıraya yükseldi.

İstanbul; Merkez Asya ve Doğu Avrupa grubunda yer alıyor. Küresel endekste 101. sırada. Bir önceki sıralamadan 13 basamak aşağıya düşmüş durumda. Daha önemlisi, İstanbul, Küresel Merkezler Grubu’nda yer almıyor. Yeri ‘uluslararası merkezler’. Üstelik bu grupta da ‘uluslararası yarışmacılar’ arasında.

Uluslararası işletmeler için tanıdık ve şeffaf bir yasal ortam sağlıyor

Dubai’yi ön plana çıkaran unsurlara baktığımızda, vergi avantajı elbette başlangıç için önemli bir katalizatördü. Ancak yıllar ilerledikçe, bunun dışındaki hususlar da çevre ülkelerden ayrışmasına imkân tanıdı.

Dubai Uluslararası Finansal Merkezi’nin (DFIC) en büyük fark yaratan özelliği, DIFC’nin Birleşik Arap Emirlikleri Medeni Hukuku’ndan bağımsız olarak, İngiliz hukukuna dayalı bir ortak hukuk sistemi altında faaliyet göstermesi. Kendi mahkemeleri, tahkim merkezi ve düzenleyici kuruluşu (DFSA) ile uluslararası işletmeler için tanıdık ve şeffaf bir yasal ortam sağlamakta.

Herhangi başka bir ülkede keyfi hukuki uygulamalarla, bugünden yarına değişen finansal ve mali düzenlemelere muhatap olmak istemeyenler için bu çok ama çok önemli bir özellik. Sadece bu yapısı itibarıyla bile İstanbul, Dubai’ye alternatif olamaz.

İçeride bizler hukuki uygulamalardan çokça şikâyet ederken, Dubai’den gelecek yabancı sermayeyi Türkiye’ye böyle bir ortamda çekebilmek mümkün değil. Özellikle son dönemlerde mülkiyet hakkına ilişkin ciddi sıkıntıların olması da, yabancıyı bırakın savaş ortamında, normalleşen süreçte bile getiremememiz için bir neden.

Bunların yanında, BAE’nin aksine, DIFC’deki işletmeler, yerel bir BAE sponsoru veya ortağına ihtiyaç duymadan yüzde 100 yabancı mülkiyete sahip olabiliyor. Kurumlar vergisi ve kişisel gelir vergisi, 50 yıl garantili olarak sıfır. Sermayenin geri dönüşünde veya kâr transferlerinde bir kısıtlama yok. Stopaj yok.

Dubai Finansal Hizmetler Otoritesi (DFSA), Dubai Uluslararası Finans Merkezi’nde (DIFC) gerçekleştirilen veya buradan yürütülen finansal hizmetlerin bağımsız düzenleyicisi bir kurum. 2004 yılında kurulan DFSA, finansal bütünlüğü ve yatırımcı korumasını sağlamak amacıyla bankacılık, varlık yönetimi, menkul kıymetler, İslami finans ve kripto varlıkları düzenlemiş. DFSA, uluslararası alanda bilinen ve IOSCO, FATF, Basel gibi küresel standartlarla uyumlu bir yapı. Bu özellik firmalara uluslararası muhataplarıyla işlem yaparken düzenleyici güvenilirlik kazandırıyor.

BAE, 130’dan fazla ülke ile çifte vergilendirme anlaşmasına sahip

DFSA’nın başında Mark Steward var. Bu göreve gelmeden önce, Hong Kong Menkul Kıymetler ve Vadeli İşlemler Komisyonu’nda (SFC) İcra Bölümü’nden sorumlu İcra Direktörü olarak görev yapmış. Örneğin, Merkez Bankası yöneticiliğinde başarısız olmuş birini buraya atamamışlar.

Birleşik Arap Emirlikleri, 130’dan fazla ülkeyle kapsamlı bir çifte vergilendirme anlaşması ağına sahip ve bu da DIFC’de faaliyet gösteren işletmelere avantaj sağlıyor. Bu özelliği sayesinde gelişmekte olan ülkelere açılan bir kapı adeta.

Bunların yanında, BAE dinarı (AED) 1997 yılından beri resmi olarak 1 USD = 3,6725 AED sabit kuruyla Amerikan dolarına sabitlenmiş. Bu sabitleme, BAE Merkez Bankası tarafından para birimi istikrarını sağlamak, ticarette döviz kuru riskini azaltmak ve yatırımcı güvenini desteklemek amacıyla sürdürülüyor ve bu güven güçlü AED ile verilmiş durumda.

Yabancı çalışanlar için en önemli hususlardan biri de çocuklarının alacağı eğitim. Dubai bu anlamda da İngiliz, Amerikan, AB ve diğer müfredatlardan geniş bir seçim yelpazesi sunan bir şehir.

Keşke İstanbul Finans Merkezi projesi bir inşaat projesinin çok daha ötesine geçebilseydi. Zaten o vizyon yaratılabilmiş olsaydı, sanırım Türkiye bugünkü ekonomik göstergelerin çok daha ötesinde bir refah ülkesine dönüşebilirdi.

Prof.Dr. Burak ARZOVA-Ekonomim

Site aidatlarına yönelik düzenlemeleri de içeren Tapu Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifinde yer alan düzenleme ile site aidat artışlarına sınır getirilmesi, site yönetim şirketlerinin bakanlık denetimine alınması ve kat maliklerinin karar süreçlerinde daha etkin hale getirilmesi hedefleniyor.

Son dönemde özellikle lüks konutlarda site aidatlarının kiralarla yarışır hale gelmesi üzerine düzenlemeye gidilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştı.

Kanun teklifi ile Kat Mülkiyeti Kanunu’nun, yöneticinin görevlerini düzenleyen hükmünde değişikliğe gidiliyor. Yapılan yeni düzenlemeye göre, yöneticiler, ana gayrimenkulün genel yönetim işleriyle korunma, onarım, temizlik gibi bakım işleri, asansör ve kalorifer, sıcak ve soğuk hava işletmesi ve sigorta için yönetim planında gösterilen zamanda, eğer böyle bir zaman gösterilmemişse, her takvim yılının ilk ayı içinde, kat maliklerinden işletme projesi onaylanıncaya kadar avansın toplanmasından sorumlu olacak. Yöneticinin toplayacağı avans miktarına kat malikleri kurulunca onaylanma şartı getirilerek yöneticilerin keyfi aidat belirlemesinin önüne geçiliyor, aidat arttırma yetkisi kat malikleri kuruluna veriliyor.

Canan Sakarya-Ekonomim

Avrupa’nın en kurumsal futbol kulübünden bah­sedeceğiz bugün: Bayern Münih. Hemen her sezon ge­rek Almanya Ligi Bundesliga’da ve Şampiyonlar Ligi’nde şampi­yonluk kovalayan bir kulüp Ba­yern. Üstelik bunu yaparken sa­ha dışında da kazanıyorlar ve tüm bunları büyük bir istikrarla, kişi­lere bağlı olmadan başarıyorlar.

Aslında Bayern, 1970’lerde ve 1980’lerde de büyük bir kulüptü. 1970’lerin ortasında üç kez Avru­pa şampiyonu olmuşlardı zaten. O dönemki Almanya milli takımı­nın nüvesini oluşturan Maier, Be­ckenbauer, Breitner, Müller gibi futbolcular da hep Bayern köken­liydi. Ama mesela Bundesliga’da her sezon şampiyon olmazlardı. En azından bir denge vardı Al­man futbolunda. Hamburg, Köln, Stuttgart, Werder Bremen gibi ta­kımlar direnç gösterir, araya bir şampiyonluk sıkıştırıverirdi.

Son 25 yılda bu denge tama­men kayboldu. Almanya futbo­lu bir assolistin futbol sahnesine dönüştü. Neredeyse rakipsiz Ba­yern son 25 yılda 18 lig şampiyon­luğu, 10 Almanya kupası kazan­dı. Bu sezon da Bundesliga şam­piyonluğuna doğru ilerliyorlar. Buna paralel olarak Avrupa’da çok başarılı kulüp. Bayern Şam­piyonlar Ligi’nin zaten gediklisi. Her sezon oradalar ve en azından çeyrek finale kadar çıkıyorlar. Yi­ne son 25 yılda beş kez final oy­nadılar ve 2001, 2013 ve 2020’de şampiyon olmayı başardılar.

Sahada tıkır tıkır işleyen bu sis­temin arkasındaysa fabrika gi­bi çalışan bir yapı var: Bayern 978 milyon euroluk geliriyle açık ara Almanya’nın en zengin ve 432 bin kişiyle de dünyanın en çok üyeye sahip kulübü. Bu ya­pının temelleri 1970’lerin sonun­da atılmaya baş­landı. 27 yaşında bir sakatlık sonucu fut­bolu bırakmak zorun­da kalan eski forvetle­ri Uli Hoeness 1979’dan genel menajerliğe ge­tirildi. 30 yıl sürdür­düğü bu görevinde de Bayern’in sahadaki ba­şarısıyla ekonomik büyü­mesinin birbirine paralel ilerlemesini sağladı hep.

Bu sayede kendi ma­li kaynaklarını yaratmayı başaran ve kişilerden ba­ğımsız bir kuruma evrildi Bayern. Hatta onları Avru­pa’nın en kurumsal kulübü di­ye nitelemek yanlış olmaz. Ba­yern’de kulüp her şeyden önce gelir. Ne futbolcular ne antrenör ne de kulüp başkanı kulübün te­mel taşı değil. Belki de bu sebep­le en başarılı antrenörler bile çok uzun süre kalmaz Bayern’de…

Borçsuz ve kârlı

Bu yapı 2000’lerle beraber çok daha iyi çalışmaya başladı. 2005’te mevcut stadyumları Al­lianz Arena’nın açılmasıyla be­raber gelirler konusunda sıçrama yaptılar. Bugün, Bayern Münih, yalnızca Almanya’nın değil, Av­rupa futbolunun da en istikrarlı ve güçlü ekonomik yapılarından

birine sahip. Son 10 yılda kulü­bün finansal performansı, sportif başarıyla paralel biçimde büyü­dü. Üstelik bunu borçlanmadan ve her sezon kâra geçerek yapma­yı başardılar. İngiltere’de, İspan­ya’da, Türkiye’de koca koca ku­lüplerin borç sarmalında olduğu bir dönemde bunu yapmak daha çarpıcı.

Dengeli gelir kaynakları

Mali tabloya bakarsak, Bayern 2020 ile 2022 arasındaki Co­vid tesirini atlatıp büyüme ritmini yeniden bulduğunu görürüz. Kulübün açıkla­masına göre 2024-25 se­zonundaki toplam gelir 978,3 milyona ulaştı. 10 yıl öncesine naza­ran yüzde 56’lık bir büyümeye işaret ediyor bu rakam. FAVÖK’leri (Faiz, Amor­tisman ve Vergi Önce­si Kâr) 187,8 milyon euro, net kâr ise 27,1 milyon euro. Bayern, aralıksız 30 yıldır net kâr açıklamayı ba­şarıyor. CEO Jan-Christi­an Dreesen'in sık sık tekrarla­dığı “Kazandığı­mızdan fazlası­nı harcamıyoruz” felsefesi, kulübün DNA'sına işlemiş durumda. Covid sezonlarında bi­le bu ilkeden şaşmadılar.

Deloitte Money League’e göre de Bayern futbol gelirleriyle Av­rupa’da ilk üçte. Oyuncu trans­ferleri haricinde gelir kaynakları son derece dengeli. Medya gelir­leri 250 milyon euronun üzerin­de. Forma ve ürün satışından yaklaşık 150 milyon euro kazanı­yorlar. Aynı zamanda mülk sahibi oldukları Allianz Stadyumu’ndan gelirleri de 147 milyon euro. Al­manya’daki geniş ticari pazar sa­yesinde 240 milyon euroluk pa­zarlama ve sponsorluk gelirine sahipler.

Tabii tüm bu faaliyetler Bayern Münih AG yani kulübün 1998’de kurduğu sportif şirket bünyesin­de yürütülüyor. Tüzüğe göre Ba­yern bu şirketin en az yüzde 70 hissesine sahip olmalı. Halen bu pay yüzde 75. Geri kalan yüzde 25, Bayern’in uzun yıllardır işbirli­ği yaptığı üç sponsoruna ait: Adi­das, Audi ve Allianz.

Tabii her kulüp gibi Bayern’in de ilave finansmana ihtiyaç duy­duğu dönemler var. Avrupa’da İn­gilizlerle, Barça ve Real’le ya da Paris Saint-Germain’le boy öl­çüşebilmek için biraz daha fazla harcama yapma planları söz ko­nusu oldu. Financial Times gaze­tesine göre Bayern AG’nin yüz­de beşini özel sermaye şirketi EQT’ye satmak için görüşmeler yürüttüler. Football Benchmark geçen yıl takımın değerini 4,3 mil­yar euro olarak belirlemişti. Buna göre yaklaşık 220 milyon euroluk bir sermaye girişi olacaktı. Ancak, CFO’nun kulüpten ayrılmasıyla beraber bu proje şimdilik askıya alınmış gibi görünüyor.

Alp Ulagay-Dünya

Bununla birlikte bazı indirim ve istisnalar, yurt içi asgari kurumlar vergisine konu olmayacaktır. Bazı indirim ve istisnalar ise asgari kurumlar vergisine konu olacak ve üzerinden %10 asgari kurumlar vergisi ödenecektir.

Elbette ki her istisna konusu faaliyet ve işlemden kâr da edilebilir zarar da. “Yurt içi asgari kurumlar vergisi hesabında istisna faaliyet ve işlemlerden doğan zararlar için ne yapılabilir” başlıklı makalemde belirttiğim üzere, halihazırdaki kurumlar vergisi beyanname programına göre, kurumlar vergisinden istisna olan faaliyetlerden ve işlemlerden doğan zararlar Maliye İdaresine göre vergiye tabi kazançlardan mahsup edilemediği için kanunen kabul edilmeyen gider olarak; istisna faaliyet ve işlemlerden doğan karlar ise kendilerine ayrılan kutucuklarda bir indirim unsuru olarak dikkate alınmaktadır.

Böyle olunca, istisna konusu faaliyet ve işlemlerden doğan zararlar, yine istisna konusu faaliyet ve işlemlerden doğan karlara mahsup edilememekte ve sonuç olarak zararlar görülmeksizin sadece karlar üzerinden asgari kurumlar vergisi alınmaktadır.

Bahsettiğim makalemde, asgari kurumlar vergisine konu istisna faaliyet ve işlemlerden doğan karlar ve zararların topluca nazara alınıp, varsa net kar üzerinden asgari kurumlar vergisi alınması gerektiğini gerekçeleriyle birlikte belirtmiştim. Yine bu makalemde, Maliye İdaresinin beyanname formatının asgari kurumlar vergisine yönelik kısmını bu mahsubu sağlayacak şekilde değiştirmesi ve bu mahsubun yapılabileceğine dair düzenleme yapması gerektiğini de ifade etmiştim.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın internet sitesinde yayınlanan 25 no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Taslağı’nda bu konuya ilişkin açıklamalara yer verildi. Ancak bu Taslak Tebliğ büyük ölçüde yukarıda belirttiğim görüşün aksine bir düzenleme öngörüyor.

Taslak Tebliğde, aynı türden istisna faaliyetlerden doğan kar ve zararların birbirine mahsup edilebileceği, farklı türden istisna faaliyetlerden doğan kar ve zararların ise birbirine mahsup edilemeyeceği belirtiliyor. Yine istisna konusu işlemlerin aynı türden olsa bile her birinin ayrı ayrı ele alınacağı, kârlı işlemlerin istisna olarak, zararlı işlemlerin ise kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.

Maliye, bu düzenlemeyi 1 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin asgari yurt içi kurumlar vergisi bölümünde değil de, kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlara isabet eden giderlerin diğer kazançlardan indirilememesi bölümüne koymayı öngörüyor. Tabii ki durduk yere kurumlar vergisi hesabında hiçbir sonuç doğurmayacak bu mahsup işlemini Tebliğ Taslağına koymasının asıl nedeni bu mahsubun yapılmamasının yurt içi asgari kurumlar vergisi hesabında Hazine lehine sonuç doğurmasıdır.

Yukarıda belirttiğim makalemde de belirttiğim üzere Hazine lehine sonuç veren bu görüş, asgari kurumlar vergisine tabi istisnalardan doğan zararı görmezden gelmekte, sadece istisna karlar üzerinden vergi alınmasına neden olmaktadır. Buna katılmak mümkün değildir. Nedenleri ilgili makalemde yer almaktadır.

Taslak Tebliğdeki 2. örnekten hareket edecek olursak, bankaya olan borçların tasfiyesi amacıyla Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/1-f maddesi gereği kurumlar vergisinden istisna olan iki adet taşınmaz devrinde, taşınmazın birinden 3.500.000 TL kâr diğerinden de 1.500.000 TL zarar oluşmakta; 1.500.000 TL zarar KKEG olarak ticari kazanca eklenmekte, 3.500.000 TL kar ise istisna olarak gösterilmekte ve 3.500.000 TL istisna kazanç üzerinden %10 asgari kurumlar vergisi alınmaktadır. Bu mükellefin başka hiçbir faaliyetinin olmadığını, tek kazancının bu iki adet taşınmazın devrinden kaynaklandığını varsayarsak, kurumlar vergisi beyannamesi şöyle olacaktır:

Ticari Kar (3.500.000-1.500.000) : 2.000.000

KKEG : 1.500.000

İstisna : (3.500.000)

Kurumlar Vergisi Matrahı : 0

Asgari Kurumlar Vergisi Matrahı : 3.500.000

Asgari Kurumlar Vergisi : 350.000

Görüldüğü gibi, istisna işlemler topluca nazara alınsa, 2.000.000 TL’lık ticari kardan 2.000.000 net istisna kar mahsup edilecek, asgari kurumlar vergisi matrahı da yine 2.000.000 TL ve ödenecek asgari kurumlar vergisi de 200.000 TL olacaktı. Çünkü bu mükellef 3.500.000 TL değil 2.000.000 TL kazanmıştır. Asgari kurumlar vergisi ise kazanç üzerinden alınabilir.

Bakanlığın bu kanuna ve mantığa aykırı görüşü yüzünden 150.000 TL fazladan vergi alınmaktadır. Hatta bu örnekte binalardan birinden 3.500.000 TL zarar, diğerinden 1.500.000 kar elde edilmiş olsa net 2.000.000 TL zarar edilmesine rağmen, 1.500.000 TL istisna kar üzerinden 150.000 TL vergi alınacaktı. Zararlı mükelleften vergi almak da işte tam olarak bu oluyor.

Aynı durum, istisna faaliyetlerin her birinin kendi içinde kar/zarar mahsubuna konu edilebileceği, farklı istisna faaliyet ve işlemlerden doğan kar ve zararların birbirine mahsup edilemeyeceği noktasında da ortaya çıkmaktadır.

Tebliğ Taslağındaki 1. örnekten gidelim. Teknoparkta faaliyet gösteren şirket bir projesinden 2.500.000 TL kâr elde etmiş, diğerinden 1.000.000 TL zarar doğmuş, bunların birbirine mahsubuna izin verildiği için 1.500.000 TL istisna kâr üzerinden asgari kurumlar vergisi çıkmıştır. Peki bu mükellefin bir de yurt dışı inşaat işinden doğan 5.000.000 TL zararı olsun. Taslak tebliğdeki görüşe göre KVK’nın 5/1-h maddesine göre kurumlar vergisinden istisna olan bu faaliyetten doğan zarar KKEG olarak dikkate alınacak, bu mükellef nette 3.500.000 TL zarar etmiş olmasına karşın, 1.500.000 TL matrah üzerinden asgari kurumlar vergisi ödeyecektir.

Bilemiyorum, benim kulağıma çok garip geldi, ya sizin?

Bakanlığın 25 no.lu Taslak Tebliğdeki bu görüşünü acilen terk ederek, asgari kurumlar vergisine tabi tüm istisna kâr ve zararların birbirine mahsubunu, varsa kalan net tutarın asgari kurumlar vergisine tabi olmasını sağlayan bir düzenlemeye gitmesini öneriyorum.

Amaç her hal ve şartta Hazineye gelir sağlamak değil, bunu mükellef haklarını da gözeterek, kanuna ve amacına uygun şekilde yapmak olmalıdır.

Eğer taslaktaki bu yaklaşım değiştirilmezse çok sayıda uyuşmazlığın çıkması kaçınılmazdır!

İran’daki çatışmaların ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz ve buna bağlı olarak yükselen petrol fiyatları, küresel otomotiv piyasasında dengeleri değiştirdi. Artan yakıt maliyetleri, tüketicileri elektrikli araçlara yönlendirirken birçok ülkede satış ve talep verileri yukarı yönlü hareket etti.

ABD’de düşüşten dönüş sinyali

Yılın başında elektrikli araç pazarında durgunluk yaşayan ABD’de, 2026’nın ilk çeyreğinde toparlanma dikkat çekti. İkinci el elektrikli araç satışları yıllık bazda yüzde 12, çeyreklik bazda ise yüzde 17 arttı.

Uzmanlar, benzin fiyatlarının galon başına 4 doların üzerine çıkmasının tüketici tercihlerini değiştirdiğine işaret ediyor.

Avrupa’da rekor ve talep patlaması

Birleşik Krallık’ta elektrikli araç satışları mart ayında 86 bin 120 ile tarihi zirveye ulaştı. Elektrikli araç kiralama taleplerinde ise savaş sonrası yüzde 36’lık artış kaydedildi.

Fransa’da elektrikli araçların satış içindeki payı kısa sürede neredeyse iki katına çıkarken, benzinli ve dizel araçların payında belirgin düşüş görüldü. Almanya’da ise elektrikli araç aramaları üç katına çıkarak yüzde 36’ya ulaştı.

Asya petrol şokunu doğrudan hissetti

Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün büyük kısmını kullanan Asya ülkeleri, krizden en sert etkilenen bölgeler arasında yer aldı.

Güney Kore’de elektrikli araç kayıtları iki katına çıkarken, Malezya’da talep artışı gözlemlendi. Pakistan’da elektrikli rikşalara yoğun talep nedeniyle stoklar tükendi.

Nepal ise halihazırda yüksek elektrikli araç kullanım oranı sayesinde petrol fiyatlarındaki artıştan görece daha az etkilendi.

Okyanusya’da hızlı yükseliş

Yeni Zelanda’da elektrikli araç kayıtları haftalık bazda neredeyse iki katına çıkarak son yılların en yüksek seviyesine ulaştı. Avustralya’da da artan yakıt fiyatları tüketici davranışını değiştirirken, elektrikli araçlara olan ilgi hız kazandı.

Enerji krizi otomotivde dengeleri değiştiriyor

Uzmanlara göre, küresel enerji krizinin derinleşmesi halinde elektrikli araçlara yönelim daha da hızlanabilir. Petrol fiyatlarındaki artışın sürmesi, içten yanmalı motorlu araçlardan elektrikli modellere geçişi kalıcı hale getirebilir.

Mutluhan Yıldız-Dünya

-Sponsorluk harcamalarında amatör spor dalları için tamamı, profesyonel spor dalları için %50'si,

-Girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların beyan edilen gelirin %10'unu aşmayan kısmı,

-Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye'de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen mesleki eğitim alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında faaliyet gösteren ve Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet veren işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla, %80 oranında,

-Sermaye şirketlerinin ilgili hesap dönemi içinde, ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş veya çıkarılmış sermaye tutarlarındaki nakdi sermaye artışları veya yeni kurulan sermaye şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yararlanılan yıl için en son açıklanan "Bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı" dikkate alınarak, ilgili hesap döneminin sonuna kadar hesaplanan tutarın %50'si, nakdi sermaye artışlarının, yurt dışından getirilen nakitle karşılanan kısmı için %75 oranında,

-İstanbul Finans Merkezi Kanunu hükümlerine göre katılımcı belgesi alarak İstanbul Finans Merkezi Bölgesinde faaliyette bulunan kurumların, münhasıran bu faaliyet kapsamında yurt dışından satın alınan malları Türkiye'ye getirilmeksizin yurt dışında satmalarından veya yurt dışında gerçekleşen mal alım satımlarına aracılık etmelerinden sağladıkları kazancın %50 oranında indirim yapabileceklerdir.

Kazancın elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye'ye transfer edilmiş olması halinde indirim konusu yapılabileceğini hatırlatmak isteriz.

Bilgilerinize sunarız.
Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Söz konusu teşvik ve destek düzenlemelerinin de etkisiyle hem istihdam üzerindeki vergi yükü/vergi takozu (ücretten alınan vergiler ile işçi ve işveren sosyal güvenlik primlerinin işgücü maliyetine oranı) azalmış, hem de istihdamda artış sağlanmıştır.

Zira, istihdam üzerindeki yükler, hem bireylerin istihdam kararlarını ve seçeneklerini, hem de firmaların işe alım kararlarını, yani kaç kişiyi istihdam edeceklerini doğrudan etkilemektedir.

Yine, istihdam üzerindeki vergi ve prim yükünün ağırlığı, hem işçi ve işvereni kayıt dışılığa özendirmekte, hem de firmalar arasında haksız rekabete yol açmaktadır.

Bu nedenle, istihdamın, üretimin ve ihracatın artırılması için sosyal güvenlik primlerinin ve diğer ücret dışı işgücü maliyetlerinin işletmeler üzerindeki yükünü azaltacak önlemlerin alınması ve devam ettirilmesi önem taşımaktadır.

TÜİK’in Şubat 2026 işgücü istatistiklerine göre; mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre, 2026 yılı Şubat ayında işsizlik oranı %8,5, istihdam edilenlerin sayısı ise 32 milyon 158 bin kişi olarak gerçekleşmiştir.

2025 4. çeyrekte kayıt dışı istihdam oranı %24,61 oldu

Diğer taraftan, gerek sağlanan istihdam teşvik ve destekleri, gerekse kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında yapılan çalışmaların etkisiyle 2025 yılı dördüncü çeyreği itibarıyla kayıt dışı istihdam oranı %24,61 olarak gerçekleşmiştir.

Dolayısıyla, işverenlere sağlanan istihdam teşvik ve destekleri hem iş gücü maliyetlerinin aşağıya çekilmesi, hem de istihdamın artırarak işsizliğin ve kayıt dışılığın düşürülmesinde önemli bir etki yapmaktadır.

SGK’nın kısa bir süre önce yayınladığı 2025 Yılı Faaliyet Raporu’nda işverenlerin 2025 yılında yararlandıkları istihdam teşvik ve destek türleri ile tutarlarına ilişkin sonuçlar açıklanmıştır.

Buna göre, 2025 yılı içerisinde işverenlere 5510 sayılı Kanun'da altı, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nda üç, 4857 sayılı İş Kanunu’nda bir, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun'da bir, 5225 sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu’nda bir, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nda bir, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu'nda bir ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda bir olmak üzere toplamda 15 farklı sigorta prim teşvik, destek ve indirimi sağlanmış, buna ilişkin iş ve işlemler ise SGK tarafından yürütülmüştür.

Tablo’daki bilgilerden de anlaşılacağı üzere 2025 yılında işverenlere 15 ayrı türde teşvik, indirim ve destek sağlanmış ve sunulan sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinin toplam tutarı yaklaşık 435,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.

Sağlanan istihdam teşvik tutarının büyüklüğü dikkate alındığından işverenler açısından istihdam teşvik, destek ve indirimlerinin önemi açıkça görülebilecektir.

Sosyal güvenlik Kurumu’nun daha önceki uygulamasında, işverenler sigorta primi teşvik ve desteklerinden düzeltme yapmak (iptal/ek-asıl bildirge düzenlemek) suretiyle geriye doğru yararlanabilmekteydi.

Ancak, 5510 sayılı Kanunun Ek 17 nci maddesinin birinci fıkrası “Bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabileceği halde yararlanılmayan ay/dönemler için geriye yönelik prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılamaz, yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimler başka bir prim teşviki, destek ve indirim ile değiştirilemez.” şeklinde değiştirilmiştir.

Bu düzenleme sonucunda; 2021 Mayıs ayı ve sonrası dönemde;

- 5510 sayılı Kanun ve diğer Kanunlarda yer alan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabileceği halde yararlanılmayan aylar/dönemler için geriye yönelik prim teşviki, destek ve indirimlerden yararlanılması,

- Yararlanılmış olan prim teşvik, destek ve indirimin başka bir prim teşviki, destek ve indirim ile değiştirilmesi imkanı ortadan kaldırılmıştır.

Teşvik ve desteği kaybettirecek risklere dikkat edilmeli

Dolayısıyla, istihdam teşvik ve desteklerinin hem işgücü maliyetlerinin aşağıya çekilmesi ve rekabet gücü açısından kritik bir öneme sahip olması, hem de daha avantajlı olsa bile kaçırılan teşvik, destek ve indirim fırsatlarından geriye doğru düzeltme yapılarak yararlanma imkanı olmadığından, işverenlerin faaliyette bulundukları sektör, il, çalışanların brüt ücret tutarları, cinsiyetleri, yaşları, engellilik durumu, yatırım teşvik belgesinin olup olmadığı, birden fazla teşvikten yararlanma durumunda optimum avantaj tutarı gibi hususları dikkate alınarak; işyeri açısından en fazla avantaj sağlayan istihdam teşvik ve desteğinden yasal süresi içinde yararlanılmasına, ayrıca istihdam teşvik ve desteklerinin kaybedilmesine yönelik risklere (kayıt dışı işçi çalıştırma, fiili çalışmaya dayanmadan sigortalılık, çalışanların prime esas kazançlarının düşük gösterilmesi, istihdamın işyerleri arasında kaydırılmasına yönelik muvazaalı işlemler vd.) dikkat etmeleri gerekmektedir.

İyileri özenle bir kenara bırakarak diyorum ki Türkiye’de pek çok işletme, kendi insan kaynaklarının işgali altındadır. Yeni nesil insan kaynakları oluşturun ki yeni çağın iş yapma modellerine geçebilin

Biliyorum tuhaf bir soru ama şu sıralar çok fazla sorguluyorum. Kurumların, şirketlerin insan kaynakları birimlerini sorgulama zamanı bence geldi. Zira şu anda pek çok kurum, kabiliyetin hayati önemini konuşurken; ekseriyeti de insanı “kaynak” olarak değil, “maliyet” olarak görme eğiliminde...

Yeni nesil insan kaynakları yönetimi önem kazanıyor. Değişen dünyadaki İK’ların da değişmesi gerektiğini sürekli yazıp, çiziyoruz. Yıllardır İK’ların işletmelere katkılarını ve risklerini inceledim. Öncelikle tezimi sunayım; Türkiye’de pek çok işletme, kendi insan kaynaklarının işgali altındadır.

İNSANI SEVMEYEN, KAYNAĞINI KURUTUR

Eğer İK silolarında CV biriktirip diploma peşinde koşar, kabiliyetleri görecek kabiliyetiniz yoksa yandınız. Hele ki bu yeni çağda işletmenizdeki insanları sevmiyorsanız, insan kaynaklarınız kuruyor demektir. İnsan sevmeyen insan kaynakları olur mu? O kadar çok örneğin tanığı oldum ki şaşarsınız.

Eğer siz tecrübe maddesini abartıp iş vermez iseniz yeni mezunlar nasıl tecrübe kazanacak? İş ilanlarına bakın. İnsan kaynakları siteleri ve iş mülakatlarında tuhaflıklar oluşmaya başladı. Nitelikli işsizleri mi ti’ye alıyorlar yoksa bulundukları kurumu mu sabote ediyorlar, anlayan beri gelsin…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Yeni nesil İK’ya dair…

Diploma mı?

Belki hala gerek şarttır ama yeter şart değildir. Dünyada diplomanın önemi azalıyor. Marka okulların diplomaları dahi sorgulanır oldu. Kuruma, şirkete değer üretemeyen diploma, çöp değerindedir artık.

Beceri mi?

Giderek önem kazanıyor. Yeni nesil İK’lar kendilerini “kabiliyet avcısı” şeklinde nitelendirmeye başladı. Diploma aramak nitelik gerektirmez ama kabiliyeti bulup çıkarmak başlı başına kabiliyet.

NOT

TECRÜBE ARAYANLAR DİKKAT; İNSANIN DÜNÜNÜ DEĞİL YARININI İŞE ALIN

Paranı, fabrikanı, pazarını kaybedebilirsin ama seni var eden insan kaynağını kaybedersen, gidersin. Patronlar bilsin ki; diplomaya geçit veren beceriyi kapıdan kovan, yeni mezundan tecrübe talep edecek kadar vizyonsuzların İK’sında konuşlandığı işletme olmayın. Aman dikkat batabilirsiniz.

İNSAN KAYNAKLARI LÛGATI

Dil: Başvurulardan yabancı dile takıntılılar; anadilini bilmiyorsa yabancı dilin fazlaca önemi yoktur

Diploma: Okullar diploma kazandırır ama beceri ve kabiliyet daha derinde yatan özelliklerdir

Test: İK çalışanlarının IQ’su, kuruma gereken kabiliyeti bulmada yetersiz kalıyor, test yanıltabilir

Tecrübe: Yeni mezundan dahi bunu arayanlar; geçmişi değil, geleceği işe almanız gerekiyor

Şeref OĞUZ-Ekonomim

İlk defa sigortalı çalıştırılmaya başlanılacak işyerlerinde işyeri bildirgesi düzenleme yetkisi

İlk defa sigortalı çalıştırılmaya başlanılacak işyerlerinde işyeri bildirgesinin e-Devlet uygulamalarında yer alan “İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)” seçeneği vasıtasıyla gönderilmesi gerekmekle birlikte işyeri bildirgesini düzenleyen kişi, işverenin kendisi, şirket ortağı veya yöneticisi olabileceği gibi işyerinin muhasebecisi veya çalışanı yahut bir yakını da olabilecektir.

Nakil nedeniyle işyeri bildirgesi düzenleme yetkisi

Sosyal güvenlik uygulamalarında işyerinin farklı bir ile nakli halinde yahut İstanbul, Ankara, Kocaeli, Mersin ve Hatay illerinde faaliyet gösteren işyerlerinin aynı il içinde olmakla birlikte, farklı bir Ana SGM’nin veya farklı bir Ana SGM’nin altındaki Alt SGM’lerden birinin görev alanına giren adrese nakli halinde, nakil nedeniyle işyeri bildirgesi düzenlenmesi icap etmektedir.

Söz konusu nakil durumlarında, işyerinin nakli nedeniyle düzenlenecek işyeri bildirgesinin, e-Bildirge kullanıcısı tarafından “İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)” seçeneği vasıtasıyla ulaşılan “Nakil İşyeri Bildirgesi Düzenle” seçeneği vasıtasıyla düzenlenmesi gerekmektedir. Aksi halde yani e-Bildirge kullanıcısı dışındaki işyeri sahibi, şirket ortağı veya muhasebe yetkilisi tarafından “Nakil İşyeri Bildirgesi Düzenle” seçeneği vasıtasıyla işlem yapılmak istenildiğinde “Sorgulanan işyerinin e-bildirge kullanıcısı olmadığınızdan bu işlemi gerçekleştiremezsiniz.” şeklinde bir uyarı mesajı ile karşılaşılacaktır.

İstanbul, Ankara, Kocaeli, Mersin ve Hatay illerinde faaliyet gösteren işyerlerinin aynı il içinde olmakla birlikte aynı Ana SGM’nin altındaki farklı bir Alt SGM’nin görev alanına giren bir adrese nakli halinde yahut işyerinin bu iller dışındaki illerde aynı il içinde farklı bir SGM’nin görev alanına giren adrese nakli halinde eski ve yeni SGM’ye işyerinin nakledildiği tarih ve adres belirtilmek suretiyle bir dilekçe ile başvurulması gerekecektir. İşyerinin nakli sonrasında bağlı bulunulan SGM’nin değişmediği durumda ise yalnızca bağlı bulunan SGM’ye adres değişikliği için bir dilekçe ile başvurulması yeterli olacaktır.

e-Bildirge kullanıcısı değiştirme yetkisi

e-Bildirge kullanıcı değişiklik işlemlerine ilişkin başvurular e-Devlet uygulaması üzerinden “İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)” seçeneği vasıtasıyla ulaşılan “e-Bildirge Kullanıcı Değişiklik İşlemleri” seçeneği vasıtasıyla yapılabildiği gibi bir dilekçe ve eki e-Bildirge şifre başvuru formu, sözleşme ve noter onaylı vekaletname/imza sirküleri ile birlikte işyerinin bağlı bulunduğu SGK Müdürlüğüne kağıt ortamında başvurulması suretiyle de yapılabilmektedir.

e-Devlet uygulamaları vasıtasıyla yapılacak e-Bildirge kullanıcı değişiklik başvurularında; SGK işyeri dosyasının tescil kütüklerinde kayıtlı bulunan gerçek kişi işyerleri için işveren veya işveren vekili tarafından, şirketlerde yöneticilerden biri tarafından, adi ortaklık/iş ortaklığı işyerlerinde işveren veya ortaklardan biri tarafından, apartman/site yönetimlerinde ise yönetici tarafından yapılmasına izin verilmektedir. Haliyle başvurunun yukarıda belirtilen kişiler haricindeki kişiler tarafından veya mevcut e-Bildirge kullanıcı yetkisi bulunan kişinin yukarıda belirtilen kişiler arasında yer almaması halinde bu kişinin e-Bildirge kullanıcı değişikliği için sisteme giriş yapması halinde “İlgili işyeri için işveren/işveren vekili/yönetici kaydınız bulunamadı, işyeri sicil numarasını kontrol ediniz veya üniteye başvurunuz.” şeklinde bir hata mesajı dönülmektedir.

Ayrıca e-Devlet uygulamaları üzerinden yapılan başvuru sonrasında, yeni e-Bildirge kullanıcısı olarak belirlenmiş olan kişinin şifreye erişim sağlayabilmesi için öncelikle gerçek kişi işyerleri için işveren veya işveren vekilinin, tüzel kamu ve tüzel özel işyerleri için yöneticilerin, adi ortaklık/iş ortaklığı işyerleri için işveren/ortakların, apartmanlarda yöneticinin e-Devlet uygulamalarındaki “e-Bildirge Başvuru Yetkili Onay” seçeneği vasıtasıyla yeni e-Bildirge kullanıcısına onay vermeleri icap etmektedir.

Nevi Değişiklik, Devir, İntikal, Katılım, Birleşme, Alt İşveren Girişi, Adi Şirketlerde Yeni Ortak Girişi, Hisse Devri, NACE Değişiklik başvuru yetkisi

Söz konusu işlemlere ilişkin başvurular, e-Devlet uygulamalarında yer alan “İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)” seçeneği vasıtasıyla ulaşılan ekrandan “Değişiklik İşlemleri/Yeni Değişiklik” sekmeleri işaretlenerek yapılabilmektedir.

Başvuruların işyerinin e-Bildirge kullanıcısı tarafından yapılması mümkün bulunmakla birlikte, gerekli bilgilerin sisteme girilmesi sonrasında, değişiklik işlemlerini kanıtlayan (ticaret sicil gazetesi, sözleşme, NACE kodunu gösterir mükellefiyet belgesi/faaliyet belgesi gibi) belgelerin taranarak sisteme girilmesi ve SGK’ya aynı uygulama üzerinden elektronik ortada gönderilmesi icap etmektedir.

e-Tebligat başvuru yetkisi

SGK tarafından tebliğe çıkartılan yazıların elektronik ortamda gönderilmesi amacıyla işverenlerce yapılacak başvurular e-Devlet uygulamalarında yer alan “SGK e-Tebligat Başvurusu” seçeneği üzerinden yapılmaktadır.

Bu kapsamda;

- Gerçek kişi işverenler yönünden, SGK işyeri tescil kütüklerinde işveren veya işveren vekili olarak kayıtlı olan kişilerden biri tarafından,

-Limited Şirket ve Anonim şirket olarak tescil edilmiş işyerleri yönünden MERSİS’te kayıtlı yöneticilerden biri tarafından,

- Limited Şirket ve Anonim Şirket dışındaki diğer tüzel kişiler yönünden, SGK işyeri tescil kayıtlarında yer alan yöneticilerden biri tarafından

e-Tebligat başvurusu yapılabilecektir.

Ülkelerin verimliliği artırıcı yapısal reformlar uygulamasına acil ihtiyaç bulunduğu kaydedilen raporda, OECD genelinde reform ivmesinin on yıldan fazla süredir gerileme gösterdiği ifade edildi. Raporda, insan sermayesi, yönetişim, altyapı ve makroekonomik politika, vergilendirme, ürün ve işgücü piyasası düzenlemeleri, ticaret ve doğrudan yabancı yatırımları kapsayan piyasa teşvikleri ve tahsis verimliliği ile inovasyon ve enerji güvenliği desteği dahil olmak üzere hedefli ve sektörel önlemlere ilişkin yapısal reformlar önerildi.

BÜYÜMEYİ DESTEKLEYEN KONUT POLİTİKASI

Raporda, uygun fiyatlı konutlara erişimin giderek daha önemli bir sorun haline geldiği, arz kısıtlamalarının maliyetleri artırdığı ve erişimi sınırlandırdığı belirtildi. Konutla ilgili harcamaların ortalama olarak hane halkı harcamalarının beşte birinden fazlasını oluşturduğu kaydedildi. Talepteki değişimlere esnek şekilde yanıt verebilen konut arzının, işçilerin daha iyi iş fırsatlarına sahip bölgelere taşınmasını sağlayacağı ve kümelenme ekonomilerini güçlendireceği, firmaların ve insanların birbirine yakın yerleşmesinden kaynaklanan verimlilik kazanımları elde edileceği vurgulandı. Kısıtlayıcı konut politikaları nedeniyle işgücünün yanlış dağılımının 1964-2009 yılları arasında ABD’nin toplam büyümesini yaklaşık üçte bir oranında azalttığı ileri sürüldü.

ÜCRETTE TOPLU PAZARLIK BÜYÜMEYİ TEŞVİK EDEBİLİR

Raporda, istihdamı koruma mevzuatındaki bir gevşemenin istihdam oranında beş yıl sonra yaklaşık 1,5 puanlık artış sağladığı görüşü dile getirildi.

Toplu pazarlık gibi ücret belirleme kurumlarının, özellikle pazarlık düzeyleri arasında etkili koordinasyon ve temsilci sosyal ortakların dahil edilmesi yoluyla iyi tasarlandığında büyümeyi teşvik edebileceği kaydedildi. Pazarlık düzeyleri arasında etkili bir koordinasyonun firma, sektör ve ulusal düzeylerdeki ücret müzakerelerini uyumlu hale getirerek tutarlı ücret sonuçları sağlayacağı ve çatışmaları azaltacağı belirtildi. Raporda, sendikalaşma oranı düşük olmasına rağmen sendikalarca imzalanan toplu iş sözleşmesinin ilgili sektörde de uygulanmasını sağlayan Fransa örneğine dikkat çekildi. Bu uygulamanın Fransa’nın büyümesini desteklediği belirtildi.

YÜKSEK ÜCRET VERGİSİ DÜŞÜK BÜYÜME

OECD raporunda yüksek kişisel ve kurumsal gelir vergilerinin, işgücü kullanımını, sermaye birikimini ve toplam faktör verimliliğini bozarak büyüme üzerinde olumsuz sonuçlar doğurduğu vurgulandı. Özellikle kişisel gelir ve bordro (ücret) vergilerinin, vergi sonrası ücretleri düşürdüğü ve boş zaman – iş dengesini etkileyerek hem erkeklerin hem de kadınların işgücü arzı kararlarını ve insan sermayesi yatırımlarını değiştirdiği kaydedildi.

Raporda yüksek kişisel ve kurumsal gelir vergisi yerine tüketim ve gayrimenkul vergilerinin artırılması gerektiği görüşü savunuldu. Tüketim vergilerinin hane halklarının ve firmaların kararları üzerinde gelir vergilerinden daha az olumsuz etkiye sahip olduğu kaydedildi. Raporda, dolaylı vergilere ağırlık verilmesi önerisi dikkat çekti.

“TÜRKİYE’NİN POTANSİYELİ YÜKSEK”

Raporun Türkiye ile ilgili kısmında, Türkiye’nin birçok gelişmiş ekonomiye daha hızlı ekonomik yakınlaşma potansiyeline sahip olduğu görüşü dile getirildi. Çalışma çağındaki nüfusun artmaya devam ettiği ancak demografik avantajın azalmasının beklendiği, kadın işgücüne katılım oranının düşük olduğu belirtildi. İş yaratmanın önündeki engelleri azaltmanın ve çalışma teşviklerini artırmanın, kadınların işgücü piyasasına katılımını kolaylaştıracağı ve genel olarak ekonomik büyümenin sürdürülmesine yardımcı olacağı belirtildi. Raporda Türkiye’ye ilişkin tespit ve tavsiyeler özetle şöyle:

EMEKLİLİK SİSTEMİ CÖMERT ANCAK SOSYAL SİGORTA PRİMLERİ YÜKSEK

-Türkiye'deki yaşlılık aylığı sistemi, emeklilik yaşı ve ödeme miktarları açısından nispeten cömert, ancak finansmanı yüksek sosyal sigorta primlerine dayanmaktadır. Bu da işgücüne katılımı caydırmaktadır. Sıkı istihdamı koruma mevzuatı da iş yaratmayı engellemektedir. Özellikle, belirli süreli ve geçici iş sözleşmeleri kapsamında istihdam olanakları sınırlıdır.

-Emeklilik yaşını yaşam beklentisine bağlayarak ve geç emekliliğe yönelik ikramiyeler sağlayarak çalışma ömrü daha da uzatılmalı.

-Emeklilik sisteminin genel olarak yeniden dengelenmesi kapsamında, emeklilik katkı paylarının (sosyal güvenlik primlerinin) azaltılması yoluyla vergi yükü düşürülmeli.

-Daimi iş sözleşmeleri daha esnek hale getirilmeli ve belirli süreli ve geçici sözleşmelerin kapsamı genişletilmeli.

PAYLAŞILABİLİR ÜCRETLİ EBEVEYN İZNİ BAŞLATILMALI

Kadınların işgücüne katılım oranı OECD ortalamasının 26 puan altında olup, bu durum önemli ölçüde kullanılmamış insan kaynakları ve yetenek havuzunu göstermektedir. Katı çalışma koşulları ve yüksek asgari ücret, diğer yapısal engellerle birlikte kadınları orantısız bir şekilde etkilemektedir.

-Paylaşılabilir ücretli ebeveyn izni uygulaması başlatılmalı ve bu iznin ebeveynler arasında daha adil bir şekilde paylaşılması teşvik edilmeli.

-Düşük gelirli aileleri hedef alarak çocuklara yönelik doğrudan nakit yardımları artırılmalı.

VERGİ VE SOSYAL YARDIM SİSTEMİ İLE REFAH ARTIRILMALI

Ekonomik faaliyetlere yönelik düzenlemeler yaygın olup, işletme dinamizmini, yatırımı ve verimliliği azaltmaktadır. Düzenlemeler arasında perakende fiyat kontrolleri ve hizmet sektöründeki işletme faaliyetlerine yönelik sıkı kısıtlamalar yer almaktadır.

-Fiyatların düzenlenmesini, reklam ve pazarlama üzerindeki kısıtlamaları, firmaların yasal biçimlerine ilişkin sınırları ve meslek lisanslamasını kolaylaştırarak profesyonel hizmetlere giriş engelleri azaltılmalı.

-Enflasyon normalleşirken perakende fiyat kontrollerinden uzaklaşılmalı, vergi ve sosyal yardım sistemi aracılığıyla refah sorunları ele alınmalıdır.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 9 Nisan Perşembe günü katıldığı bir televizyon programında bu beklentiyi açık bir şekilde yalanladı. Ve “Bir vergi affı niteliğinde bir yapılandırma arayışı var ise; asla çok açık, çok net bir af olmayacak.” şeklinde bir açıklamada bulundu.

Bu ifadeler, en azından mevcut koşullar altında kapsamlı bir vergi affının gündemde olmadığını ortaya koyuyor. Açıkçası böyle bir affın ufukta görünmemesi de yerinde bir yaklaşım.

Zira vergi affı, ilk bakışta kamu alacaklarının tahsilini kolaylaştıran bir araç gibi görünse de aslında ciddi bir adalet sorunu yaratır. Düzenli ve yükümlülüklerini zamanında yerine getiren mükellefler açısından bakıldığında, af uygulamaları bir tür cezalandırma anlamına gelirken; yükümlülüklerini yerine getirmeyenler için adeta bir ödül işlevi görür.

Üstelik vergi aflarından yalnızca zor durumda olan mükellefler yararlanmaz. Aksine, af beklentisini alışkanlık haline getiren bir kesim de ortaya çıkar. Bu durum, yükümlüler arasında “nasıl olsa af çıkar” anlayışını besler ve vergiye gönüllü uyumu zedeler. Böyle bir ortamda, dürüst ve uyumlu mükelleflerin motivasyonu da kaçınılmaz olarak azalır.

Daha da önemlisi, bu yaklaşım devlet ile mükellef arasındaki güven ilişkisini aşındırır. Devletin vergi alacaklarından af yoluyla vazgeçmesi, yükümlülüklerini zamanında yerine getirmeyenler için bir avantaj yaratırken, kurallara uyanlar açısından ciddi bir haksızlık doğurur. Bu nedenle vergi afları, yalnızca mali bir araç olarak değil, aynı zamanda vergi ahlakını ve kamu otoritesine duyulan güveni etkileyen bir politika olarak değerlendirilmelidir.

Vergi affı beklentisinin sürekli canlı tutulması, kısa vadeli çözümler sunsa bile uzun vadede vergi sistemine zarar verir. Bu nedenle bu tür düzenlemelere başvurulurken çok daha dikkatli olunmalı; özellikle dürüst mükelleflerin korunması ve vergiye gönüllü uyumun teşvik edilmesi öncelik haline getirilmelidir.

Tarihsel süreç

Affı, Türk Dil Kurumu “bir suçu, bir kusuru veya bir hatayı bağışlama ya da görevden çıkarılma” olarak tanımlıyor. Bu tanım, vergi affı tartışmalarının özünü anlamak açısından da oldukça açıklayıcı.

Vergi affı kavramı aslında yeni değil. Tarihte ilk örneklerinden birine milattan önce Antik Mısır’da, Rosetta Taşı üzerinde yer alan metinlerde rastlanıyor. O dönemde vergi aflarının temel amacı, toplumsal düzeni sağlamak ve yönetim ile halk arasındaki gerilimi azaltmaktı.

Türkiye açısından bakıldığında ise vergi affı uygulamaları oldukça eski bir tarihe uzanıyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışından kısa bir süre sonra, 29 Eylül 1920 tarihli ve 30 sayılı Kanun ile ilk vergi affı düzenlemesi yapılmış durumda. Cumhuriyet döneminin ilk affı ise 17 Mayıs 1924 tarihli ve kamuoyunda Umumi Af Kanunu olarak bilinen düzenlemedir.

Ancak dikkat çekici olan, vergi aflarının zaman içindeki artış eğilimi. Cumhuriyetin ilk 36 yılında yalnızca 7 kez başvurulan bu yöntem, sonraki 19 yılda 8’e ulaşmış; özellikle 1980 sonrasında ise belirgin şekilde hız kazanmıştır. Bu artış eğilimi günümüze yaklaştıkça daha da belirginleşmiş ve son 25 yılda 15 ayrı vergi affı düzenlemesi yürürlüğe girmiştir.

Bugün geldiğimiz noktada tablo oldukça çarpıcı: Cumhuriyet tarihi boyunca 41’inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışından bu yana ise 42’nci vergi affı düzenlemesi yapılmış durumda. Başka bir ifadeyle, vergi affı artık istisnai bir araç olmaktan çıkmış, neredeyse sistematik bir uygulamaya dönüşmüş

1924 ila 1960 yılları arasında 7 adet, 1961 ila 1980 yılları arasında 8 adet, 1981 ila 2000 yılları arasında 11 adet ve 2000 ila 2026 yılları arasında 15 adet af kanunu çıkarılmıştır. Yani yaklaşık iki buçuk yılda bir vergi affı yapılmış ülkemizde.

Afların her seferinde ismi değişti

Vergi mevzuatımızda vergi affına ilişkin açık bir tanım ya da doğrudan bir hüküm bulunmuyor. Buna rağmen, kamuoyunda herkesin zihninde vergi affına dair oldukça net bir karşılık var. İlginç olan ise, bu kavramın hukuki metinlerde çoğu zaman farklı isimler altında karşımıza çıkması.

Nitekim ülkemizde uzun yıllar boyunca vergi afları, doğrudan af ya da mali af adıyla anıldı. 1981 yılına kadar bu terminoloji oldukça yaygındı. Hatta af kelimesinin kanun başlığında açıkça kullanıldığı son örnek, 18 Ağustos 1974 tarihli ve mükerrer 14890 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Cumhuriyetin 50'nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun” oldu.

1980 sonrasında ise dikkat çekici bir dil değişimi yaşandı. Af kavramı giderek terk edilirken, bunun yerine daha teknik ve nötr ifadeler tercih edilmeye başlandı. 1981’den itibaren “tahsilatın hızlandırılması” gibi kavramlar, af düzenlemelerinin yerini almaya başladı. Böylece aynı içerikteki düzenlemeler, farklı bir söylemle sunulur hale geldi.

2000’li yıllara gelindiğinde ise bu dönüşüm daha da belirginleşti. Artık af demek yerine; yeniden yapılandırma, varlık barışı ya da varlıkların ekonomiye kazandırılması gibi ifadeler kullanılmaya başlandı. Özellikle son yıllarda varlık barışı kavramı, vergi aflarının en popüler ve en sık tercih edilen adı haline geldi.

Sonuçta isimler değişse de özünde değişen pek bir şey yok. Af demekten kaçınılsa bile, düzenlemelerin niteliği çoğu zaman aynı kalıyor. Bu durum da bize, vergi aflarının yalnızca hukuki değil, aynı zamanda siyasal ve iletişimsel bir tercih olduğunu gösteriyor.

Sonuç olarak

Vergi affı tartışmaları Türkiye’de neredeyse periyodik hale gelmiş durumda. Her ekonomik dalgalanma, her bütçe sıkışması ya da her seçim dönemi, bu beklentiyi yeniden gündeme taşıyor. Ancak bu yazıda da ortaya konulduğu üzere mesele yalnızca bir maliye politikası tercihi değil; doğrudan doğruya vergi adaleti, hukuk devleti ilkesi ve kamuya duyulan güvenle ilgili.

Vergi affı kısa vadede kamu gelirlerini artıran pratik bir araç gibi görünse de uzun vadede sistemin temelini aşındırma riski taşır. Çünkü bu tür düzenlemeler, yükümlülüklerini zamanında ve eksiksiz yerine getiren mükellefler açısından bir eşitsizlik yaratırken; yükümlülüklerini ihmal edenler için bir tür teşvik mekanizmasına dönüşür. Bu durum ise vergiye gönüllü uyumu zedeler ve “nasıl olsa bir gün af çıkar” anlayışını kurumsallaştırır.

Türkiye’de vergi affının tarihsel seyrine bakıldığında da bu risk açıkça görülmektedir. Başlangıçta istisnai bir araç olarak başvurulan af düzenlemeleri, zamanla olağan bir politika enstrümanına dönüşmüş; farklı isimler altında da olsa süreklilik kazanmıştır. Bu da vergi sisteminin öngörülebilirliğini zayıflatmakta ve mükellef davranışlarını olumsuz etkilemektedir.

Bu çerçevede, Hazine ve Maliye Bakanı’nın vergi affına kapıyı kapatan açıklamaları yalnızca mevcut tartışmaları sonlandırmakla kalmamakta; aynı zamanda daha rasyonel ve sürdürülebilir bir vergi politikası açısından da önemli bir mesaj içermektedir. Esas olan, af beklentisi yaratmak değil; kurallara uyumu teşvik eden, adil ve öngörülebilir bir vergi sistemi inşa etmektir.

Sonuç olarak, vergi affı bir çözüm değil, çoğu zaman yapısal sorunların ertelenmesidir. Kalıcı çözüm ise açık, adil ve herkese eşit uygulanan bir vergi düzeninin tesis edilmesinden geçmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshedilmesinden önce durumun karşı tarafa bildirilmesi zorunludur. Bu kapsamda bildirim süreleri işçinin kıdemine göre şu şekilde belirlenmiştir:

-6 aydan az çalışan işçi için: 2 hafta

-6 ay – 1,5 yıl arası çalışan işçi için: 4 hafta

-1,5 yıl – 3 yıl arası çalışan işçi için: 6 hafta

-3 yıldan fazla çalışan işçi için: 8 hafta

Bu süreler asgari olup, iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

Bildirim şartına uymayan taraf, bu sürelere karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı ödemek zorundadır. İşveren isterse bu süreyi kullandırmak yerine, karşılığını peşin ödeyerek iş sözleşmesini derhal sona erdirebilir.

İHBAR TAZMİNATININ NİTELİĞİ

İhbar tazminatı; belirsiz süreli ve sürekli iş sözleşmesinin, haklı bir neden olmaksızın ve bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi halinde, fesheden tarafın karşı tarafa ödemekle yükümlü olduğu bir tazminattır.

Bu kapsamda:

Bildirim süresine uymadıkları takdirde işçi de, işveren de ihbar tazminatı ödeyebilir.

Önemli olan, fesihte kanuni sürelere uyulup uyulmadığıdır.

Ayrıca, işverenin bildirim süresine ait ücreti peşin ödemesi, işe iade hükümlerinin (İş Kanunu md. 18-21) uygulanmasına engel değildir.

Öte yandan, iş güvencesi kapsamında olmayan işçiler için fesih hakkının kötüye kullanılması halinde, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı ödenir.

İHBAR SÜRESİ ARANMAYAN HALLER

Bazı durumlarda işçinin ihbar süresi vermesine gerek yoktur. Örneğin:

-Muvazzaf askerlik nedeniyle fesih

-Kadın işçinin evlilik nedeniyle feshi

Bu hallerde işçi, ihbar süresine uymadan iş sözleşmesini sona erdirebilir.

YENİ İŞ ARAMA İZNİ

İşverenin önemli yükümlülüklerinden biri de işçiye yeni iş arama izni vermesidir. Bu hak kapsamında: İşçiye, bildirim süresi içinde günde en az 2 saat iş arama izni verilmelidir.

Bu izin, ücret kesintisi yapılmadan kullandırılır.

İşçi isterse bu süreleri birleştirerek toplu kullanabilir.

Toplu kullanım için işverene önceden bilgi verilmesi gerekir.

İşveren, ihbar süresine ait ücreti peşin ödeyerek iş sözleşmesini derhal sona erdirirse: işçi artık bildirim süresinde çalışmayacağı için iş arama izni hakkından da yararlanamaz.

Çünkü iş arama izni, ancak bildirim süresi fiilen kullandırıldığında söz konusu olur.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.