Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Mahmut Şahin Danıştay'ın Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'ne ilişkin kararını değerlendirdi.

5 üründe cayma hakkı geri geldi

Şahin, Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan düzenlemeyle bazı ürünlerde tüketicilerin cayma hakkının sınırlandırıldığını belirterek buna karşı dava açtıklarını söyledi. Şahin, Danıştay'ın kararıyla birlikte internet üzerinden alınan akıllı saat, cep telefonu, tablet, bilgisayar ve motosiklet gibi ürünlerde cayma hakkının yeniden uygulanabileceğini kaydetti.

İade kargo ücreti de tüketiciye yüklenmeyecek

Davanın önemli başlıklarından biri, internetten alınan ürünlerin iadesinde kargo ücretinin tüketiciye yansıtılmasına yönelik düzenlemeydi.

Danıştay bu hüküm için de yürütmeyi durdurma kararı verdi. Hukuki süreç devam ederken kargo bedeline ilişkin hükümler yönetmelikten çıkarıldı. Böylece ürünün iadesi sırasında kargo ücretinin tüketiciye yüklenmesinin önüne geçildi.

İHA

İstanbul’da yıllık enflasyon ise ağustosta yüzde 34,96 olarak gerçekleşti. Böylece 2026 Ağustos ayında fiyatlar, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 34,96 yükseldi.

Ekonomim

TCMB’nin tablosu ayrıca kredi kartı faizlerinin 2026 yılının başından bu yana aynı seviyelerde tutulduğunu gösteriyor. Ocak ayından eylüle kadar referans oran ve TL kredi kartlarına uygulanan azami faiz oranlarında değişiklik bulunmuyor

Borç tutarına göre aylık faizler belli oldu

Kredi kartı alışveriş borçlarında uygulanabilecek aylık azami akdi faiz, dönem borcunun büyüklüğüne göre belirlenmeye devam ediyor. Dönem borcu 30 bin TL’nin altında olan kredi kartlarında aylık azami akdi faiz oranı yüzde 3,25 olacak.

Bu gruptaki azami gecikme faizi ise yüzde 3,55 seviyesinde kalacak. Dönem borcu 30 bin TL ile 180 bin TL arasında bulunan kredi kartlarında aylık azami akdi faiz oranı yüzde 3,75 olarak uygulanmaya devam edecek. Bu borç grubunda aylık azami gecikme faizi ise yüzde 4,05 olacak.

Dönem borcu 180 bin TL’nin üzerinde bulunan kredi kartlarında azami aylık akdi faiz yüzde 4,25, azami gecikme faizi ise yüzde 4,55 seviyesinde kaldı.

TCMB’nin düzenlemesine göre kurumsal kredi kartlarında dönem borcunun büyüklüğüne bakılmaksızın aynı oranlar uygulanıyor. Dolayısıyla kurumsal kredi kartlarında aylık azami akdi faiz yüzde 4,25, azami gecikme faizi yüzde 4,55 olarak devam ediyor.

Eylül ayı faiz oranları belli oldu

Kredi kartından gerçekleştirilen nakit çekim ve kullanım işlemlerinde de eylül ayında değişiklik yok. Bu işlemlerde aylık azami akdi faiz yüzde 4,25, azami gecikme faizi ise yüzde 4,55 olarak uygulanacak. Aynı üst sınırlar kredili mevduat hesapları (KMH) için de geçerli.

Ekonomim

Ağustos ayında listenin üst ve alt basamaklarında yer değiştirmeler yaşandı. Şaban Cemil Kazancı'nın serveti 4,8 milyar dolardan 4,6 milyar dolara indi. Kazancı 200 milyon dolar kayıp yaşadı.

Feridun Geçgel ağustos ayında servetini artırdı. Geçgel'in varlığı 3,7 milyar dolardan 4,3 milyar dolara ulaştı. Servetine 600 milyon dolar ekledi. Hamdi Akın ve ailesinin 2,4 milyar dolar olan portföyü 2,7 milyar dolar seviyesine yükseldi.

Murat Vargı'nın serveti 997,1 milyon dolara geriledi. Vargı 1 milyar dolar barajının altına indi.

Yıl geneline bakıldığında Feridun Geçgel servetini 2,8 milyar dolardan 4,3 milyar dolara çıkardı. Hamdi Akın ve ailesi varlığını 1,6 milyar dolardan 2,7 milyar dolara taşıdı. Erman Ilıcak 2,8 milyar dolardan 3,7 milyar dolara ulaştı. İbrahim Erdemoğlu'nun serveti 1,2 milyar dolardan 1,1 milyar dolara indi.

Toplam servet 100 milyar doların altına indi

Yılın başında 100 milyar dolar sınırını rahatlıkla aşan toplam servet hacminde önemli bir daralma kaydedildi. Güncel tabloya göre listedeki 35 ismin toplam serveti 96,7 milyar dolara geriledi. Forbes Türkiye, mart ayında yıllık Türk Dolar Milyardeleri listesini açıkladığında listede 43 milyarder bulunuyordu.

Forbes'un haberine göre, servetlerini yurt dışında elde eden isimler listeden çıkarıldığında tablo tamamen değişti. ABD ve Avrupa'da faaliyet gösteren Hamdi Ulukaya, Eren Özmen, Fatih Özmen ve Uğur Şahin hariç tutulduğunda, Türkiye merkezli milyarderlerin toplam serveti 67,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Yurt dışı merkezli bu dört ismin toplam varlığı ise tek başına 29,1 milyar doları buldu.

Aşağıdaki tablo en zengin Türkleri, dünya sıralamalarını ve güncel servetlerini gösteriyor. Koyu renkli olanların servetlerinin kaynağı Türkiye değil.

Ekonomim

Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) açıkladığı verilere göre ilk 1000’deki öğrencilerin tercihleri puan türlerine göre önemli farklılıklar gösterdi. Sayısal öğrenciler tıp ve mühendislikte yoğunlaşırken, eşit ağırlıkta hukuk, sözelde ise tarih öne çıktı.

Sayısalda ilk 1000’in 490’ı tıp, 434’ü mühendislik seçti

Sayısal puan türünde ilk 1000’e giren adayların 490’ı tıp, 434’ü ise mühendislik programlarına yerleşti.

Mühendislik tercihlerinde Elektrik-Elektronik Mühendisliği öne çıktı. İlk 1000’deki adaylardan 194’ü Elektrik-Elektronik Mühendisliğine, 135’i Bilgisayar Mühendisliğine, 43’ü Elektronik ve Haberleşme Mühendisliğine, 38’i Endüstri Mühendisliğine ve 24’ü Uçak Mühendisliğine yerleşti.

Eşit ağırlıkta ilk tercih hukuk oldu

Eşit ağırlık puan türünde ilk 1000’e giren öğrencilerin en fazla yerleştiği bölüm hukuk oldu.

Hukuk programlarına 185 öğrenci yerleşirken, ikinci sırada 181 öğrenciyle işletme, üçüncü sırada ise 171 öğrenciyle iktisat yer aldı.

Eşit ağırlıkta yüksek başarı gösteren bazı öğrencilerin sayısal bölümlere yönelmesi de dikkat çekti. İlk 1000’deki eşit ağırlık öğrencilerinin 57’si tıp, 14’ü Elektrik-Elektronik Mühendisliği, 12’si Bilgisayar Mühendisliği ve 9’u Endüstri Mühendisliği programlarına yerleşti.

Sözelde ilk 1000’in gözdesi tarih

Sözel puan türünde ilk 1000’e giren adayların en fazla yerleştiği program tarih oldu. Tarih bölümlerine 105 öğrenci yerleşti.

Tarihi 83 öğrenciyle Özel Eğitim Öğretmenliği takip etti. Sözel puan türünde ilk 1000’de bulunan 83 aday ise eşit ağırlık puanıyla öğrenci kabul eden hukuk programlarına yerleşti.

Türk Dili ve Edebiyatı programlarını 48, İlahiyat programlarını ise 46 öğrenci tercih etti.

Yapay zeka programlarına ilk 1000’den öğrenciler yerleşti

2026-YKS tercih kılavuzuna ilk kez giren ve farklı disiplinleri yapay zekayla buluşturan yeni programlar da yüksek başarı sıralamasındaki adaylardan öğrenci aldı.

Eşit ağırlık puan türünde ilk 1000’e giren 10 öğrenci İşletme ve Yapay Zeka programına yerleşti. Bu öğrencilerin 7’si ilk 500’de, biri ise ilk 100’de bulunuyor.

Felsefe ve Yapay Zeka programını ilk 1000’den 3 öğrenci kazandı; bunların 2’si ilk 500’de yer aldı. Sözel puan türünde ilk 1000’e girenlerden 3’ü İşletme ve Yapay Zeka, 2’si Felsefe ve Yapay Zeka, 2’si de Tarih ve Yapay Zeka programlarına yerleşti.

Sayısal puan türünde ilk 1000’e giren 9 aday ise Yapay Zeka Mühendisliğini tercih etti.

Siber güvenliğe ilk 150’den öğrenci

YÖK’ün dijital dönüşüm ve istihdam odaklı programları arasında bulunan Siber Güvenlik Analistliği ve Operatörlüğü de yüksek başarı sıralamasındaki öğrencilerin tercihlerinde yer aldı.

TYT puan türünde ilk 1000’de, eşit ağırlık puan türünde ise ilk 150’de yer alan bir aday, Siber Güvenlik Analistliği ve Operatörlüğü programına yerleşti.

YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, yükseköğretimde yalnızca bugünün işlerine yönelik bir sistemle yetinmek istemediklerini belirterek, önümüzdeki yıllarda ihtiyaç duyulacak bilgi ve becerileri öğrencilere bugünden kazandırmayı hedeflediklerini söyledi.

AA

Avrupa’da yaklaşık 1.500 ürün ucuzlayacak

IKEA’nın en büyük franchise işletmecisi Ingka Group, Avrupa genelinde yaklaşık 1.500 üründe fiyat indirimi yapacak.

İndirimlerin ürün ve ülkeye göre değişmekle birlikte bazı pazarlarda yüzde 15-25 aralığına ulaşması bekleniyor. Bazı ürünlerde ise daha yüksek oranlar görülebilecek.

Şirketin fiyat indirimleri için ayırdığı toplam kaynak 1,2 milyar euro seviyesinde bulunuyor. Hamlenin temel amacı, yüksek kira, konut ve yaşam maliyetleri nedeniyle harcamalarını kısan tüketiciyi yeniden alışverişe yönlendirmek.

İki yıllık gelir kaybının ardından geldi

IKEA’nın yeni fiyat politikası, şirketin gelirlerinin art arda iki yıl gerilemesinin ardından geldi.

Yüksek enflasyon ve konut maliyetlerindeki artış, Avrupa’da tüketicinin mobilya ve ev eşyası harcamalarını ertelemesine yol açtı. Özellikle büyük ve pahalı ürünlerde talep daha zayıf seyretti.

Şirket bu nedenle fiyatları daha erişilebilir hale getirerek satış hacmini yeniden artırmayı amaçlıyor.

IKEA yönetimi aynı zamanda tüketicilerin giderek daha küçük evlerde yaşamasını ve ortak yaşam alanlarının yaygınlaşmasını da yeni ürün ve fiyat stratejisinin merkezine yerleştiriyor.

Popüler ürünlerde fiyatlar aşağı çekiliyor

İndirim programı IKEA’nın en çok bilinen ürünlerini de kapsıyor.

Almanya’da Poäng koltuk, İngiltere’de ise Kallax raf sistemleri fiyatı düşürülen ürünler arasında yer alıyor.

Ancak fiyat indiriminin kapsamı her ülkede aynı olmayacak. Ürün seçimi, indirim oranı ve uygulama takvimi pazara göre değişecek.

Bu nedenle Avrupa genelindeki 1.500 ürünlük listenin tamamının her ülkede aynı anda ucuzlaması beklenmiyor.

Türkiye de programa katılacak

IKEA markasının farklı ülkelerdeki franchise işletmeleri de fiyat indirimlerine katılmaya hazırlanıyor.

Türkiye, Yunanistan ve Baltık ülkelerindeki franchise işletmelerinin benzer fiyat indirimleri uygulayacağı belirtiliyor.

Ancak Türkiye için hangi ürünlerde ne kadar indirim yapılacağına ilişkin ayrıntılı bir liste henüz açıklanmış değil.

Bu nedenle Avrupa’daki yüzde 15-25 seviyesindeki indirim oranlarının Türkiye’deki bütün ürünlere uygulanacağı yönünde kesin bir sonuç çıkarmak mümkün değil.

Maliyeti fabrikadan ambalaja kadar azaltıyor

IKEA fiyat indirimlerini yalnızca kâr marjından fedakârlık ederek finanse etmeyi planlamıyor.

Şirket üretim, ambalaj, lojistik ve enerji maliyetlerini azaltmak için yeni yöntemler kullanıyor. Ürün tasarımlarının sadeleştirilmesi ve üretimde otomasyonun artırılması bu stratejinin önemli parçaları arasında bulunuyor.

Örneğin Pax gardırop serisinde ambalaj maliyetlerinin yaklaşık yüzde 70 azaltıldığı belirtiliyor.

Şirket aynı zamanda üretimde yenilenebilir enerji kullanımını artırarak uzun vadeli maliyetleri aşağı çekmeye çalışıyor.

Avrupa üretimi önemli avantaj sağlıyor

IKEA’nın tedarik zincirinin önemli bölümü Avrupa’da bulunuyor. Polonya, İtalya, Litvanya ve Almanya şirketin başlıca üretim merkezleri arasında yer alıyor. Üretimin büyük bölümünün satış yapılan pazarlara yakın olması, taşıma ve lojistik maliyetlerini sınırlayan bir avantaj sağlıyor.

Şirket bu yapıyı fiyat indirimlerini kalıcı hale getirebilmek için daha fazla kullanmayı planlıyor.

Küçük mağaza modeli de büyüyor

IKEA fiyat indirimleriyle birlikte mağaza stratejisinde de değişime gidiyor.

Şirket büyük şehirlerin dışında yer alan dev mağazaların yanı sıra şehir merkezlerinde daha küçük mağaza formatlarına yöneliyor.

2026 yılında Avrupa genelinde yedi yeni küçük mağaza açıldı.

Yeni modelle hem mağazaya erişimin kolaylaştırılması hem de büyük mağazaların yüksek işletme maliyetlerinin azaltılması hedefleniyor.

IKEA’nın yeni stratejisinde temel hedef yalnızca kısa süreli indirim yapmak değil. Şirket, üretimden mağaza modeline kadar maliyet yapısını değiştirerek düşük fiyat politikasını daha uzun süre sürdürebilecek bir sistem kurmaya çalışıyor.

Dünya

Davacı kiracı taşınmaz satıldıktan sonra 300 dolar depozito ödediğini beyan ederek bunun iadesini talep etti. Davalı eski ev sahibi ise bu konuda kiracıyla anlaştıklarını öne sürerek davanın reddini istedi.

Taşınmaz satılınca sorumluluk kime ait?

Mahkeme ise taşınmazın davacı kiracının eşine satıldığını belirtti. Davanın taşınmazın eski sahibine değil yeni sahibine açılması gerektiğine hükmetti. İlk Derece Mahkemesi pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verdi.

Adalet Bakanlığı kararı kanun yararına temyiz etti. Bakanlığın başvurusunda taşınmazın eski sahibinin depozitoyu kiracıya iade edip etmediğini kanıtlaması gerektiğini öne sürdü.

Depozito sorumluluğu eski sahibinde olabilir

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Adalet Bakanlığı’nın başvurusunu kabul etti. Daire, taşınmazın eski sahibinin yeni sahibine depozitoyu devrettiğinin kanıtlanması gerektiğini hatırlattı. Kararda oluşacak sonuca göre depozito sorumluluğunun taşınmazın eski sahibinde olduğunu aktarıldı.

Ekonomim

Yeni düzenleme bütün pay sahiplerini kapsamıyor. Sermayenin yüzde 20'sinden fazlasına sahip olanlar ile en az bir yönetim kurulu üyesini seçme veya aday gösterme imtiyazı bulunan ortakların büyük devirleri hedefleniyor.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun 31 Ağustos 2026 tarihli bülteninde yayımlanan ilke kararı, belirli ortakların borsa dışında gerçekleştirebileceği pay satışlarına yeni sınırlar getirdi. Karar, özel emir ve Borsa İstanbul Toptan Satışlar Pazarı işlemlerinin yanı sıra virman ve doğrudan devir yöntemlerini de kapsıyor.

Borsa dışı pay satışı için uygulanacak oran, şirketin satış tarihindeki fiili dolaşımına göre belirlenecek. Sınırın aşılması durumunda işlemden önce pay satış bilgi formu hazırlanması ve SPK’nın onayına sunulması gerekecek.

Düzenleme hangi ortakları kapsıyor

Yeni karar bütün bireysel yatırımcıların pay satışlarını kapsamıyor. Düzenleme, şirket sermayesinin yüzde 20’sinden fazlasına tek başına veya birlikte hareket ettiği kişilerle sahip olan ortaklara uygulanacak.

Kapsamdaki ikinci grubu ise sermaye oranından bağımsız olarak en az bir yönetim kurulu üyesini seçme veya genel kurulda aday gösterme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip ortaklar oluşturuyor. Dolayısıyla yeni kurallar, şirketlerde etkili konumda bulunan ortakların büyük ölçekli pay hareketlerine yönelik uygulanacak.

İki ayrı satış sınırı uygulanacak

Fiili dolaşımdaki pay oranı yüzde 50’nin üzerinde olan şirketlerde, kapsamdaki ortaklar herhangi bir 12 aylık dönemde şirket sermayesinin veya oy haklarının yüzde 2’sinden fazlasını onay almadan borsa dışında devredemeyecek.

Fiili dolaşım oranı yüzde 50 veya daha düşük olan şirketlerde ise aynı sınır yüzde 4 olarak uygulanacak. Hangi oranın geçerli olduğu belirlenirken satışın gerçekleştirildiği tarihteki fiili dolaşım oranı esas alınacak.

Buradaki yüzde 2 ve yüzde 4 sınırları, payını satan ortağın elindeki pay miktarına göre değil, şirketin toplam sermayesi veya oy hakları üzerinden uygulanacak. Örneğin fiili dolaşımı yüzde 50’nin üzerinde olan bir şirkette, kapsamdaki ortağın 12 aylık dönemde şirket sermayesinin yüzde 2’sini aşan borsa dışı devri SPK onayı gerektirecek.

Özel emir, Toptan Satışlar Pazarı ve virman yoluyla yapılan işlemler de 12 aylık toplama dahil edilecek. Ancak 29 Ağustos 2026’dan önce gerçekleştirilen borsa dışı pay satışları yeni dönemdeki toplama katılmayacak.

Sınırı aşan satış tamamen yasaklanmadı

Yeni düzenleme, yüzde 2 ve yüzde 4 sınırlarının üzerindeki pay devirlerini tamamen yasaklamıyor. Bu oranların aşılması halinde devirden önce pay satış bilgi formu hazırlanması ve formun SPK tarafından onaylanması gerekiyor.

Onaylı pay satış bilgi formu bulunmadan borsada işlem görmeyen paylar, borsada işlem gören niteliğe dönüştürülemeyecek. Bu paylar özel emir veya Toptan Satışlar Pazarı işlemlerine konu edilemeyecek, başka bir hesaba devredilemeyecek ve virman yapılamayacak.

Kurallara uyulmasından payını devreden ortak ile işleme aracılık eden yatırım kuruluşu birlikte sorumlu olacak. Böylece büyük ortakların borsa dışı pay hareketleri işlem gerçekleşmeden önce Kurul incelemesine tabi tutulacak.

BIST 30 Endeksi’nde bulunan şirketler yeni sınırlamaların dışında bırakıldı. Yönetim hakimiyeti doğrudan veya dolaylı olarak Hazine ve Maliye Bakanlığına, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi AŞ’ye ya da kamu kurumlarına ait şirketlerde de yüzde 2 ve yüzde 4 sınırları uygulanmayacak.

Giray Topçular-Dünya

Cook’un bıraktığı 4,66 trilyon dolarlık miras

Nisan ayında duyurulan görev değişimi bugün resmen yürürlüğe girdi. John Ternus CEO’luk görevini üstlenirken Tim Cook, Apple’ın yönetim kurulu icra başkanlığına geçti.

Şirketin piyasa değeri son işlemler itibarıyla yaklaşık 4,66 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor. Ternus böylece yalnız teknoloji sektörünün değil, dünyanın en değerli şirketlerinden birinin yönetimini devralmış oldu.

Tim Cook, Steve Jobs’un sağlık sorunları nedeniyle ayrılmasının ardından Ağustos 2011’de CEO olmuştu. Apple’ın piyasa değeri Cook’un göreve başladığı dönemde yaklaşık 350 milyar dolar düzeyindeyken şirket, onun yönetiminde önce 1 trilyon, ardından 2 trilyon, 3 trilyon ve 4 trilyon dolar sınırlarını geçti.

Apple’ın yıllık geliri de 2011 mali yılındaki 108 milyar dolardan 2025’te 416 milyar doların üzerine çıktı. Şirketin dünya genelindeki aktif cihaz sayısı 2,5 milyarı aşarken hizmetler bölümü tek başına yıllık 100 milyar dolardan fazla gelir üreten bir yapıya dönüştü.

Cook döneminde iPhone şirketin ana gelir kaynağı olmayı sürdürürken Apple Watch, AirPods, Apple Pay, Apple TV ve abonelik hizmetleri yeni büyüme alanları oluşturdu. Apple aynı zamanda 500’den fazla mağazaya ve 200’ü aşkın ülke ve bölgeye yayılan küresel bir ekosistem kurdu.

Makine mühendisi olan John Ternus, Apple’a 2001 yılında ürün tasarım ekibinde katıldı. Mac, iPad, AirPods, Apple Watch ve farklı iPhone nesillerinin geliştirilmesinde görev alan Ternus, 2021’den bu yana donanım mühendisliği birimini yönetiyordu.

Ternus’un seçilmesi, şirketin yeni dönemde donanım ile yazılım arasındaki bütünleşmeye yeniden ağırlık vereceği yönünde değerlendiriliyor. Yeni CEO’nun en önemli görevi, Apple’ın güçlü cihaz ekosistemini yapay zekâ çağında da koruyabilmek olacak.

İlk sınav 9 Eylül’de başlayacak

Apple, yılın büyük ürün etkinliğini 9 Eylül’de Türkiye saatiyle 20.00’de düzenleyeceğini açıkladı. Etkinlik, John Ternus’un CEO olarak katılacağı ilk büyük ürün tanıtımı olacak.

Şirket etkinlikte sunulacak cihazları henüz açıklamadı. Yeni iPhone ailesinin yanı sıra Apple’ın ilk katlanabilir telefonunun ve güncellenmiş Apple Watch modellerinin tanıtılabileceği öne sürülüyor.

Katlanabilir telefon iddiaları doğrulanırsa Ternus, görevdeki ilk günlerinde şirketin uzun süredir beklenen en önemli donanım hamlelerinden birini yönetmiş olacak. Yeni cihazın, Apple’ın büyüyen ancak henüz ana akım hâline gelmeyen katlanabilir telefon pazarına nasıl yaklaşacağını göstermesi bekleniyor.

Yeni yönetimin önündeki daha uzun vadeli sınav ise yapay zekâ alanında olacak. Apple, haziran ayında yeni Siri AI sistemini ve genişletilmiş yapay zekâ özelliklerini tanıtsa da Microsoft, Google ve OpenAI ile rekabette yeni ürünlerin kullanıcı deneyimine ne ölçüde yansıyacağı belirleyici olacak.

Şirketin son çeyrek geliri yüzde 16 artışla 109,4 milyar dolara ulaşırken iPhone, Mac ve hizmetler gelirleri haziran dönemi rekoru kırdı. Güçlü finansal tablo Ternus’a hareket alanı sağlasa da yeni CEO’nun yapay zekâ yatırımlarını gelir artışına ve cihaz talebine dönüştürmesi gerekecek.

Ternus’un donanım geçmişi, yapay zekâ özelliklerinin iPhone, Mac ve diğer cihazlara daha sıkı biçimde yerleştirilmesine yardımcı olabilir. Ancak yeni sistemlerin kullanıcı beklentilerini karşılaması, Apple’ın rakipleriyle arasındaki mesafeyi ne kadar hızlı kapatabileceğini gösterecek.

Yeni yönetim yalnız ürün geliştirme ve yapay zekâyla ilgilenmeyecek. Çin’in hem büyük bir üretim merkezi hem de önemli bir tüketici pazarı olması, Washington ile Pekin arasındaki ticaret gerilimini Apple açısından kritik hâle getiriyor.

Küresel bellek ve gelişmiş çip tedarikindeki sıkıntılar da cihaz maliyetlerini yukarı taşıyor. Ternus’un üretimi farklı ülkelere yayarken tedarik zincirinin verimliliğini, ürünlerin kâr marjını ve Apple’ın fiyat rekabetini koruması gerekecek.

Apple yönetiminde geniş çaplı değişim

Apple’daki değişim CEO koltuğuyla sınırlı kalmadı. Şirketin en tanınmış yöneticilerinden Phil Schiller’in App Store ve ürün etkinliklerindeki günlük sorumluluklarını bıraktığı bildirildi.

1987 yılında Apple’a katılan Schiller, Mac, iPhone, iPad ve App Store’un tanıtılmasında önemli roller üstlenmişti. Şirketin büyük ürün etkinliklerinin uzun süre öne çıkan isimlerinden biri olan Schiller, 2020 yılında günlük pazarlama yönetiminden ayrılarak Apple Fellow unvanını almıştı.

Schiller’in Apple Fellow olarak şirkette kalacağı ve açıklanmayan bazı projelerde çalışmayı sürdüreceği belirtiliyor. App Store tarafındaki sorumlulukların ise hizmetler yöneticisi Eddy Cue’nun denetimine geçmesi bekleniyor.

Üst yönetimdeki değişimler, Apple’ın Ternus dönemine yalnızca CEO değişikliğiyle girmediğini gösteriyor. Yeni yapı; donanım, hizmetler, App Store ve ürün tanıtımlarındaki yetki dağılımının yeniden şekillendiği daha kapsamlı bir geçişe işaret ediyor.

Tim Cook ise yönetim kurulu icra başkanı olarak Apple’daki görevini sürdürecek. Cook’un özellikle hükümetlerle ilişkiler, küresel ticaret ve uzun vadeli strateji konularında yeni yönetime destek vermesi bekleniyor.

Bu yapı, şirketin 15 yıllık dönemin ardından ani bir kopuş yerine kontrollü bir geçiş yapmasını sağlayacak. Apple’ın bundan sonraki yönünü ise Ternus’un yapay zekâyı güçlü donanım ekosistemiyle ne ölçüde birleştirebildiği belirleyecek.

Dünya

Rapora göre, yapay zekâ eğitiminde kullanılan enerjinin tamamı verimli değerlendirilmi­yor. Büyük dil modellerinin eğiti­mi sırasında harcanan enerjinin yaklaşık yüzde 30’u boşa gidiyor. Bu tablo, yapay zekâ teknolojile­rinde yalnızca işlem gücünü artır­manın değil, mevcut kaynakların daha verimli kullanılmasının da kritik hale geldiğine işaret ediyor.

Şirketlerin yüzde 80’inden fazlası yapay zekâ kullanacak

Raporda yapay zekânın enerji maliyetini azaltabilecek unsurlar­dan biri olarak veri kalitesine dik­kat çekiliyor. Temiz ve iyi küratör­lüğü yapılmış yüksek kaliteli veri kullanılması, modellerin halüsi­nasyonlarını azaltırken eğitim sü­resinin ve harcanan enerjinin de düşürülmesine katkı sağlıyor. Bu nedenle veri yönetişimi yalnızca güvenlik ve gizlilik açısından de­ğil, enerji verimliliği bakımından da önem kazanıyor.

Raporda 2026 yılı itibarıyla şirketlerin yüzde 80’inden fazlasının üretken yapay zekâ modellerini veya API’lerini canlı üretim ortamlarında kullan­ması öngörülüyor. Yapay zekânın ekonomik etkileri de şirketlerin teknolojiye ilgisini artırıyor. Er­ken benimseyen şirketlerin yıllık maliyet tasarrufunun yüzde 23 se­viyesine ulaşabildiği belirtiliyor. Yapay zekâ öncüleri ise rakipleri­ne kıyasla gelir büyümesinde 2,5 kat, üretkenlikte 2,4 kat ve üretken yapay zekâyı ölçeklendirme başa­rısında 3,3 kat daha yüksek perfor­mans gösteriyor. Bu hızlı yaygın­laşmanın yapay zekâ altyapısına yönelik kaynak ihtiyacını da artır­ması bekleniyor. Rapora göre, ya­pay zekânın ihtiyaç duyduğu kay­nak yalnızca enerji değil.

Çalışanlar haftada 11 saat veri arıyor

Raporda şirketlerdeki veri yönetimi sorunlarının ekonomik maliyetine de dikkat çekiliyor. Ortalama bir ofis çalışanı, işini yapabilmek için ihtiyaç duyduğu doğru bilgi veya belgeyi bulmak amacıyla haftada 11 saat harcıyor. Yöneticilerin ve çalışanların yüzde 54’ü, şirket içi bilgiye zamanında veya doğru şekilde ulaşamadığı için en az bir kez yanlış ya da hatalı iş kararı verdiğini belirtiyor. Çalışanların yüzde 42’si ise daha önce yapılmış veya hazırlanmış bir işi ya da dokümanı bilmeden yeniden üretiyor. Bu veriler, yapay zekâdan beklenen verimlilik artışının yalnızca teknoloji yatırımıyla değil, şirketlerin veri altyapısını düzenlemesiyle de bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.

Hamide Hangül-Dünya

Motorine 1 Eylül itibariyle ÖTV zammı geldi.

MOTORİNE NE KADAR ZAM GELDİ?

Motorinde ÖTV tutarı 1 Eylül itibarıyla 3 TL olacak. Bu tutara yüzde 20 KDV'nin eklenmesiyle birlikte pompaya yansıyacak toplam zam 3,60 TL olarak hesaplanıyor.

Benzin ve LPG fiyatlarında ise 1 Eylül itibarıyla yeni bir zam veya indirim bulunmuyor.

Zam sonrası araç sahipleri, İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere güncel akaryakıt fiyatlarını araştırmaya başladı. Peki, 1 Eylül 2026 Salı günü motorin ne kadar oldu? Benzin ve LPG'nin litre fiyatı kaç TL? İşte güncel akaryakıt fiyatları...

İSTANBUL ANADOLU YAKASI

Benzin litre fiyatı: 74.21 TL

Motorin litre fiyatı: 80.93 TL

LPG litre fiyatı: 33.19 TL

İSTANBUL AVRUPA YAKASI

Benzinin litresi: 74.35 TL

Motorinin litresi: 81.07 TL

LPG: 33.79 TL

İZMİR

Benzin litre fiyatı: 75.62 TL

Motorin litre fiyatı: 82.46 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

ANKARA

Benzin litre fiyatı: 75.33 TL

Motorin litre fiyatı: 81.19 TL

LPG litre fiyatı: 33.89 TL

Ekonomim

Türkiye ekonomisi yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,3 büyüdü. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış veriler ise ekonominin bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,1 genişlediğini gösterdi.

Böylece yılın ilk yarısındaki büyüme yüzde 2,5 düzeyinde gerçekleşti. Yıllık oranın piyasa beklentilerinin altında kalması, 2026’nın tamamına ilişkin tahminlerde aşağı yönlü güncelleme olasılığını güçlendirdi.

İki raporda büyüme tahmini düşürüldü

Büyüme verisinin ardından yayımlanan beş değerlendirmenin ikisinde 2026 tahmini aşağı çekildi. Revizyonların ardından bu iki rapordaki beklentiler yüzde 3 ile yüzde 3,2 seviyelerinde şekillendi.

Aşağı yönlü güncellemelerde özel tüketimin hız kesmesi, yatırımlardaki büyümenin sınırlı kalması ve yüksek finansman maliyetleri öne çıktı. Jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatları, enflasyon ve dış ticaret kanalıyla ekonomik faaliyet üzerinde oluşturabileceği baskı da riskler arasında gösterildi.

Revizyona giden değerlendirmelerde ikinci çeyrekteki yüzde 1,1’lik dönemsel büyümeye rağmen yıllık görünümün zayıfladığına dikkat çekildi. Ekonomik aktivitenin yılın ikinci yarısında ılımlı biçimde devam etmesinin, ilk yarıdaki kaybı tamamen telafi etmeyebileceği belirtildi.

Üç raporda beklenti değiştirilmedi

Büyüme verisi sonrasında kamuya açık raporlardaki ilk doğrudan revizyonu gerçekleştiren kurum, daha önce yüzde 3,4 olarak açıkladığı 2026 büyüme tahminini yüzde 3,2 seviyesine indirdi. Kurum ikinci çeyrek için yüzde 2,5 olan kurum beklentisi de gerçekleşmenin üzerinde kalmıştı.

Raporda ekonomideki soğumanın belirgin şekilde devam ettiği, sıkı para politikasının tüketim ve yatırım kanallarında etkisini gösterdiği belirtildi. İthalat ve ihracatın birlikte gerilemesi, iç ve dış talebin zayıfladığına ilişkin önemli bir gösterge olarak değerlendirildi.

Kurum, sınırlı parasal gevşeme sinyallerinin yılın son çeyreğinden itibaren ekonomik faaliyete bir miktar ivme kazandırabileceğini öngördü. Bununla birlikte jeopolitik gelişmeler ve sıkı finansal koşullar, yeni büyüme tahmini açısından temel riskler arasında gösterildi.

İç talep ve üçüncü çeyrek belirleyici olacak

İkinci çeyrekte hanehalkı tüketim harcamaları yıllık yüzde 3,5 artarken devletin tüketim harcamaları yüzde 1,8 geriledi. Gayrisafi sabit sermaye oluşumundaki artışın yüzde 0,6 ile sınırlı kalması, yatırım iştahındaki zayıflamayı gösterdi.

Mal ve hizmet ihracatı yıllık yüzde 3,4, ithalat ise yüzde 6,4 azaldı. İthalattaki daha güçlü gerileme net dış talebin büyümeye pozitif katkı sağlamasına yardımcı olurken iç talepteki soğuma daha görünür hâle geldi.

Sektörel tarafta tarım yüzde 13,3, bilgi ve iletişim faaliyetleri yüzde 8,6 ve sanayi yüzde 2,4 büyüdü. İnşaat sektöründe yüzde 1,9 daralma yaşanırken ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetlerindeki büyüme yüzde 0,5 ile sınırlı kaldı.

Raporlardaki ortak görünüm, üçüncü çeyrekte yıllık büyümenin yüzde 3 çevresinde seyredeceğine işaret ediyor. İç talepteki yavaşlamanın derinleşmemesi ve net ihracatın pozitif katkısını koruması durumunda yıl sonu büyümesinin yüzde 3 ile yüzde 3,2 aralığında gerçekleşebileceği değerlendiriliyor.

Yeni Orta Vadeli Program’da açıklanacak büyüme hedefi ile para ve maliye politikalarının seyri, mevcut tahminlerin yeniden gözden geçirilip geçirilmeyeceğini belirleyecek. Enerji fiyatlarında veya jeopolitik risklerde yaşanabilecek yeni bir artış ise aşağı yönlü revizyonların devam etmesine neden olabilecek.

Dünya

Konu Türkiye’de henüz yeni. Tahsisat, karbon kredisi ve emisyon izni gibi kavramlar ilk bakışta meselenin yalnızca çevre mühendislerini ilgilendirdiğini düşündürüyor. Oysa sistemin özü oldukça basit ve sonuçları doğrudan şirketlerin maliyetine, kârlılığına ve rekabet gücüne dokunuyor.

Sistem nasıl çalışacak?

Devlet, belirli sektörlerin atmosfere bırakabileceği toplam sera gazı için bir üst sınır belirliyor. İşletmelere de bu sınır içinde emisyon hakkı veriliyor. Bu haklara “tahsisat” deniliyor. Bir tahsisat, bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salma hakkını temsil ediyor.

Yıllık emisyonu 100 bin ton olarak doğrulanan bir fabrikanın aynı miktarda tahsisatı sisteme teslim etmesi gerekiyor. Elinde 90 bin tahsisat varsa eksik 10 bin tahsisatı piyasadan satın alıyor. İhtiyacından fazla tahsisatı varsa bunu satabiliyor veya belirlenen süre içinde sonraki döneme taşıyabiliyor.

Daha az enerji tüketen ve daha düşük emisyonla üretim yapan şirket daha az karbon maliyetine katlanıyor. Eski teknolojiyle ve yüksek enerji tüketimiyle üretime devam eden şirket ise ilave tahsisat almak zorunda kalıyor.

Bu sistem bir karbon vergisi değil. Vergide ton başına ödenecek tutarı devlet belirler. Emisyon Ticaret Sistemi’nde ise tahsisatın fiyatı piyasada oluşur. Fakat şirket açısından varılan yer aynıdır: Karbon salmak artık bedelsiz değildir.

Yönetmelik, kurulu kapasitesine göre hesaplanan yıllık emisyonu 50 bin ton karbondioksit eşdeğerini aşan kategori B ve C tesislerini kapsıyor. Elektrik ve ısı üretimi, petrol rafinasyonu, demir-çelik, alüminyum, çimento, cam, seramik, kâğıt, kimya ve hidrojen üretimi doğrudan etkilenecek faaliyetler arasında.

Burada belirleyici olan şirketin cirosu veya çalışan sayısı değil, tesisin yaptığı iş ve yıllık emisyonu. Aynı sektördeki iki fabrikadan biri sisteme girerken diğeri kapsam dışında kalabilir.

Kapsama girmeyen şirketler de bütünüyle etkisiz kalmayacak. Elektriğe, çimentoya, demir-çeliğe, lojistiğe ve ara mamullere yansıyan karbon bedeli zamanla bütün tedarik zincirine yayılacak.

Maliyet ne kadar büyüyebilir?

Maliyeti belirleyecek üç unsur var: Doğrulanmış emisyon miktarı, ücretsiz verilecek tahsisat ve piyasada oluşacak karbon fiyatı. Henüz Türkiye’de fiyat oluşmadığı için nasıl bir rakamla karşılaşılacağını bilmiyoruz. Ancak Avrupa’daki fiyatlar büyüklük hakkında fikir veriyor.

Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi’nde bir tonluk tahsisatın fiyatı 27 Ağustos 2026 itibarıyla 82,42 avro. Bu rakam Türkiye için bir fiyat tahmini değil; yalnızca karbon maliyetinin ulaşabileceği boyutu gösteren bir ölçü.

Tüpraş’ın 2025 Entegre Faaliyet Raporu’nda doğrudan faaliyetlerinden kaynaklanan Kapsam 1 emisyonu 6 milyon 311 bin 406 ton olarak açıklanıyor. Bu emisyonun tamamının yuvarlak hesapla 83 avro üzerinden tahsisata tabi olduğunu ve hiç ücretsiz tahsisat verilmediğini varsayarsak teorik maliyet yaklaşık 523 milyon avroya ulaşıyor. Emisyonların yüzde 70’inin ücretsiz tahsisatla karşılandığı bir senaryoda dahi kalan yüzde 30 için yaklaşık 157 milyon avroluk maliyet ortaya çıkıyor.

Elbette bunlar Tüpraş’ın ödeyeceği gerçek tutarlar değil. Kurumsal düzeyde açıklanan Kapsam 1 emisyonunun tamamı tesis bazında ETS kapsamına girmeyebilir; ayrıca hangi tesislerin kapsama alınacağı, ücretsiz tahsisat miktarı ve Türkiye’de oluşacak fiyat henüz belli değil. Örnek yalnızca karbonun büyük bir sanayi kuruluşunun faaliyet kârı ve nakit akışı üzerinde ne ölçüde etkili olabileceğini gösteriyor.

Turkuaz Kredi yeni bir gelir alanı olabilir mi?

Sistemin daha az konuşulan tarafında önemli bir fırsat bulunuyor: Turkuaz Kredi.

Turkuaz Kredi, Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi kapsamında geliştirilmesi planlanan ulusal karbon kredisine verilen isim. Bir Turkuaz Kredi, bir ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun bir proje sayesinde azaltıldığını veya atmosferden giderildiğini ifade ediyor.

Buradaki “kredi” sözcüğü yanıltıcı olmasın. Turkuaz Kredi bir banka kredisi veya borçlanma aracı değil. Yapılan emisyon azaltımının bağımsız biçimde doğrulanması, kayıt altına alınması ve ekonomik değere dönüştürülmesi anlamına geliyor.

Örneğin atık gazdan enerji üreten, metan salımını önleyen, enerji verimliliği sağlayan, ağaçlandırma yapan veya karbonu atmosferden uzaklaştıran bir proje, gerekli şartları taşıması hâlinde Turkuaz Kredi üretebilecek. Proje sahibi de bu kredileri satarak yaptığı yatırım için ilave gelir elde edebilecek.

ETS kapsamındaki büyük sanayi tesisleri ise tahsisat teslim yükümlülüklerinin Karbon Piyasası Kurulunca belirlenecek bölümünü bu tür kredilerle karşılayabilecek. Böylece bir tarafta emisyon azaltan projelere yeni finansman sağlanırken, diğer tarafta yüksek emisyonlu tesislere yükümlülüklerini yönetebilecekleri sınırlı bir esneklik sunulacak.

Ancak önemli bir ayrıntı var: Turkuaz Kredi’nin ayrıntıları hâlen Türkiye Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı’nda yer alıyor; taslak 2025 yılı Ağustos ayında görüşe açıldı ve henüz yürürlüğe girmedi. ETS Yönetmeliği, Türkiye sınırları içinde gerçekleşen projelerden elde edilen karbon kredilerinin teslim yükümlülüğünde kullanılmasına kapıyı açtı; fakat kredilerin üretimi, doğrulanması, kaydı ve ticareti için ayrı düzenlemenin de yürürlüğe girmesi gerekiyor.

Taslağa göre kredilerin ETS kapsamı dışındaki faaliyetlerden doğması ve aynı azaltımın başka bir karbon programında veya YEK-G gibi bir sertifika sisteminde ikinci kez kullanılmaması gerekiyor. Amaç, aynı çevresel faydanın iki kez satılmasını önlemek.

Turkuaz Kredi sistemi doğru kurulursa, ETS kapsamı dışında kalan çok sayıda işletme için karbon yalnızca maliyet değil, gelir üreten bir varlık hâline gelebilir. Türkiye’deki yeşil projelerin içeride ve ileride uluslararası piyasalarda alıcı bulması, dönüşüm yatırımlarının finansmanını kolaylaştırabilir.

Takvim belli değil ama yön belli

Yönetmelik yayımlandı; ancak pilot uygulamanın hangi tarihte başlayacağı, hangi sektörleri kapsayacağı ve ne kadar ücretsiz tahsisat verileceği henüz açıklanmadı. Bu kararlar Karbon Piyasası Kurulu ve sonraki düzenlemelerle netleşecek.

Buna karşılık bazı yükümlülükler şimdiden işliyor. Pilot uygulama dönemi kapsamındaki işletmelerin ilk izleme metodolojisi planlarını, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde sunması gerekiyor. Emisyon izni almadan faaliyet gösterilmesi hâlinde uygulanacak idari para cezaları da tesis kategorisine göre milyonlarca lirayı buluyor. Yani fiyat belirsiz olsa da, kayıt ve raporlama zincirindeki gecikmenin bedeli bugünden belli.

Sistemin iyi kurulması hâlinde enerji verimliliği ve temiz teknoloji yatırımları hızlanabilir, ihracatçının SKDM karşısındaki rekabet gücü korunabilir. Turkuaz Kredi de emisyon azaltan projeler için yeni bir finansman kanalı açabilir.

Karbon artık yalnızca sürdürülebilirlik raporlarında yer alan çevresel bir gösterge değil. Bir tarafta üretim maliyetine dönüşürken, diğer tarafta doğru projeler için yeni bir gelir alanı oluşturuyor. Yeni dönemin kazananlarını da bu iki yönü birlikte okuyabilen şirketler belirleyecek.

Ekonomigazetesi.com | YMM Yaşar ÇATALKAYA

Bütün mutluluklar birbirine benzer… Oysa her mutsuzluğun kendine has öyküsü vardır. Şu anda mutsuzluğumuz, büyümenin hayrını görememek, gelir dağılımının daha da kötüleşmesi…

Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK, bu yılın ikinci çeyrek büyüme rakamlarını açıkladı. Çeyrek bazda %1,1 ve yıllık bazda %2,3 büyümüşüz. Fert başına milli gelir ise 18 bin 103 $ olmuş. Ülke milli gelirimiz ise 1 trilyon 700 milyar $ düzeyinde gerçekleşmiş. Yıllık büyüme, piyasa beklentisinin altında kalıvermiş.

Benim merak ettiğim; fert başına gelirin 18 bin doları aştığı söylemindeki rakam. Daha kesin rakam verirsek; 18 bin 103 $. Tabii ki bu rakamlar, kibar söylemiyle “bastırılmış” kur ile hesaplandı. Şayet enflasyon kıyısında yüzdürülmüş $ üzerinden hesaplandığında yıllık milli gelir 1 trilyon 150 milyar $.

KENDİMİ NEDEN ZENGİN HİSSEDEMİYORUM?

Gelelim fert başıMa düşen 18 bin 103 dolara… Hormonlu kur yerine daha gerçekçi kurdan hesaplar isek 13 bin 611 $ oluyor. Ben şimdi meraktayım; üst gelir grubu ülkeler arasına girdiğimizi haykıran ekonomi yönetimi; fert başıma düşen 18,103 dolarım nerede ve neden ben bunu hissedemiyorum?

Türkiye, son 24 çeyrektir art arda büyüyor ama kime büyüyor? Gelir dağılımını bozarak büyüyor. İçimizde yaşayan 17 milyon civarında olduğunu tahmin ettiğim bir Belçika nüfusu kadar kesim büyüyor. Üst gelir grubuna mensup kesim büyüyor, fakir fukara ise giderek daha da fakirleşerek…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Gelir dağılımına dair…

Enflasyonun etkisi mi?

Elbette ama tamamını enflasyon olgusu ile açıklayamayız. Emeğin milli gelirden aldığı payı sürekli küçülten politikalar, zengini daha zengin yapan tercihler ve dar gelirliyi ihmal eden yaklaşımlar…

Gelir dağılım düzelir mi?

Şu anda değil fakat seçim sandığı ufukta görüldüğünde, dezavantajlı kesimlere kaynak aktarılacağı kesin. Asgari ücret, emekli aylıkları, katsayı, taban fiyat, KOBİ kredileri üzerinden bir düzelme gelir.

NOT

GELİR DAĞILIMI BOZULDUĞUNDA BAŞIMIZA GELENLERE BAKIN

1-Toplumsal barış tehlikeye girer. 2-Tok, açın halinden anlamaz olur. 3-İhtişam da sefalet de abartılır. 4- Sistem, fakirden alır zengine verir. 5-“Aç bırak itaat etsin, cahil bırak biat etsin” siyaseti güdülür. Nitekim kapitalizm; fakirleri doyuramadığımız için değil, zenginleri doyuramadığımız için çatırdıyor.

AÇLIK LÛGATI

Yoksulluk: Günde 3 bin kalori, 3 litre su ve 3 GB bilgiye erişemeyenlerin aktüel tanımı bu.

Yoksunluk: Temel ihtiyaçlarını karşılayacak imkânlara erişimde zorlanma halinin ifadesi

Açlık: Beslenme imkânı bulamayan. Karnını doyuramayan, hayatta kalmakta zorlanan

Açlık siyaseti: Kitleleri, seçmenini sürekli kendi yardımına muhtaç bırakma ahlaksızlığı

Şeref OĞUZ-Ekonomim

01 Mart 2026 günü ara verilen haftalık repo ihalelerine, 23 Ağustos günü yapılan açıklamayla tekrar başlandı. Günlükte %40 civarında oranlarla işlem görülürken, haftalık repo piyasasında uygulanan %37 olan politika faizinde değişikliğe gitmeden piyasayı açarak günlük faizin 300 baz puan altına faizleri indirmiş oldu.

TCMB’nin bu hamlesinden sonra döviz piyasasındaki hareketleri incelemeye başladık. %50 dolar %50 avrodan oluşan döviz sepeti. Karardan sonra yukarı denemeleri yapsa da günü düşerek kapattı. Bu durumda faizlerin 37 seviyesine geri dönmesi nedeniyle kurda kalıcı bir baskının olmadığını görmüş olduk. Bu, TCMB faiz kararı için son derece önemliydi. Yabancı yatırımcı faizlerin düşmesiyle dolara yöneliyor mu? sorusu detaylı bir şekilde gözlemlenmiş oldu.

Şimdi sıra geldi Ağustos ayı enflasyon verisine; Bu veriyle enflasyon hedeflerine planlandığı bir şekilde gidilebiliyor mu? Yoksa beklentilerden kötü mü geliyor? Gibi sorulara cevap aranacak. Bazı yabancı yatırım kuruluşların Eylül ayında TCMB’nin 100 baz faiz indirimine gidebileceği beklentisi bulunduğunu, ancak Ekim ayında faiz indirimi olabileceği gibi farklı tarihlerde faiz indirimine gidebileceği de yatırım kuruluşları tarafından açıklanmaktadır.

Geçen yıl Ağustos ayı enflasyon verisi aylık bazda %2.04 civarında gerçekleşmiştir. Dolayısıyla bu seviyenin altında gelebilecek Ağustos 2026 enflasyon verisi, yıllık bazda enflasyonun düşeceği anlamına gelmektedir.

TCMB tarafından düzenlenen piyasa katılımcıları anketinde Ağustos 2026 ayı için enflasyon beklentisi %1.67’tir. Bu durumda yıllık bazda enflasyon rakamının düşme ihtimalinin son derece fazla olduğunu düşünebiliriz.

Enflasyon beklendiği gibi düşük çıkarsa TCMB faiz indirimlerini hemen Eylül ayında başlatabilir.

Temmuz ayı enflasyon verilerine göre TÜFE yıllık bazda %31.75 ve eğer sürpriz olmazsa Ağustos 2026 ayında %31.25 civarına inebilir. Uygulanan %37 politika faizine göre 575 baz puan reel faiz ödemesi var. Oysa Türkiye CDS’lerine baktığımızda reel getirilerin bir miktar daha düşebileceğini görebiliyoruz.

Nasıl mı?

5 yıllık Türkiye CDS’lerinde 31/08/2026 tarihi itibariyle fiyat 217.35 USD ve son 5 yılın en düşük seviyesinde. O yüzden de reel getirilerin bir miktar azaltılması mümkün gibi görünüyor.

Sanayi üretiminin yıllık bazda düştüğü, kapasite kullanım oranlarının verimsizlik sinyali verdiği şu dönemlerde Eylül ayında 100 baz puan faiz indirimiyle reel faizleri 475 baz puana indirmenin kimseyi rahatsız etmeyeceğini, bu hareketin, şirketlerin reel faiz yükünü azaltması nedeniyle, borsaya alım getirebileceğini düşünüyoruz.

Saygılarımızla.

Finansingundemi.com | Hikmet BAYDAR

Doğum borçlanması, kadın sigortalıların doğum nedeniyle çalışamadıkları ve adlarına prim ödenmeyen belirli süreleri sonradan borçlanarak prim gün sayılarına eklemelerine imkân veriyor.

Peki, kimler doğum borçlanması yapabilir? Kaç gün kazanılabilir? 2026 yılında doğum borçlanmasının maliyeti ne kadar? Borçlanma emeklilik tarihini öne çeker mi?

Bugün bu soruların cevaplarına bakalım.

Üç Çocuk İçin 2.160 Güne Kadar Borçlanma

Kadın sigortalılar, gerekli şartları taşımaları hâlinde üç doğuma kadar, her bir doğumdan sonraki en fazla iki yıllık süreyi borçlanabiliyor. Buna göre;

Bir doğum için: 720 gün,

İki doğum için: 1.440 gün,

Üç doğum için: 2.160 gün

Borçlanılması mümkün.

Ancak doğumdan sonraki iki yıllık sürenin tamamının mutlaka borçlanılacağı düşünülmemeli.

Borçlanılacak dönemde kadın sigortalı adına prim ödenmiş günler varsa bu süreler borçlanma hesabından düşülüyor. Başka bir ifadeyle, doğumdan sonraki iki yıllık dönemin yalnızca primsiz geçen kısmı borçlanılabiliyor.

Ayrıca doğum borçlanmasında çocuğun yaşaması şartı bulunuyor. Çocuğun doğumdan sonraki iki yıllık süre tamamlanmadan vefat etmesi hâlinde ise ölüm tarihine kadar olan primsiz süreler borçlanılabiliyor.

2026'da Bir Günlük Borçlanma 352,32 TL

Gelelim en çok merak edilen konuya: Doğum borçlanması ne kadar?

Doğum borçlanmasında ödenecek tutar, sigortalının belirleyeceği prime esas kazanç üzerinden hesaplanıyor.

2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL, günlük prime esas kazanç alt sınırı ise 1.101 TL.

Doğum borçlanmasında seçilen günlük kazancın yüzde 32'si esas alındığından, asgari tutardan başvuru yapan bir sigortalı için bir günlük borçlanma bedeli: 1.101 TL × %32 = 352,32 TL oluyor.

Buna göre 2026 yılında asgari tutardan;

720 gün için 253.670,40 TL,

1.440 gün için 507.340,80 TL,

2.160 gün için ise 761.011,20 TL

Doğum borçlanması ödenmesi gerekiyor.

Görüldüğü üzere üç doğum için azami süre üzerinden yapılacak bir borçlanmada 6 yıllık, yani 2.160 günlük prim kazanmak mümkündür.

Bir sonraki yazımızda "Doğum Borçlanması Sigorta Başlangıcını Geri Çeker Mi?" sorusuna cevap arayacağız.

Star | Resul KURT

OECD'nin Haziran 2026'da kamuoyu görüşüne açtığı "Transfer Pricing Guidelines Chapter VII: Special Considerations for Intra-Group Services" başlıklı taslak rehberi bu nedenle oldukça dikkat çekici. Taslak, uygulamada yıllardır tartışılan pek çok konuda daha net bir yaklaşım ortaya koyuyor.

Fayda Testinde Sonuca Değil, Beklentiye Bakılmalı

Vergi incelemelerinde sıkça karşılaşılan bir yaklaşım, alınan hizmetin somut sonucunun veya finansal etkisinin ortaya konulmasının beklenmesidir. Hatta bazı durumlarda şirket beklenen sonucu elde edemediğinde, hizmetin hiç verilmediği veya fayda sağlamadığı ileri sürülebilmektedir.

OECD bu noktada oldukça net bir duruş sergiliyor. Bir hizmetin varlığını değerlendirirken önemli olan, hizmet alındığı sırada makul bir ticari veya ekonomik fayda beklentisinin bulunup bulunmadığıdır. Beklenen faydanın sonradan gerçekleşmemesi, hizmetin hiç verilmediği anlamına gelmez.

Sonuçta iş dünyasında her yatırımın veya danışmanlık hizmetinin başarıyla sonuçlanacağı garanti değildir. Önemli olan karar verildiği anda hizmetten makul bir fayda beklenmesidir.

OECD Taslağına göre hizmetlerin fatura edilmemesi de hizmetin olmadığı anlamına gelmemektedir. Bazı durumlarda Ana Şirket tarafından fatura edilmemiş hizmetler daha sonra fatura edilmeye başlandıysa, sırf daha önceden fatura edilmedi diye hizmet yoktur ya da fayda yoktur gibi iddiaların da doğru olmadığı taslak tebliğdeki açıklamalardan anlaşılmaktadır.

Zarar Eden Şirketlere Hizmet Verilemez mi?

Belki de uygulamada en sık karşılaşılan eleştirilerden biri budur.

Bir şirket zarar ediyorsa, bazı incelemelerde grup içi hizmetlerden fayda elde etmediği ileri sürülebilmektedir. Taslak rehber ise bu yaklaşımı açık şekilde reddediyor.

Bir işletmenin zarar ediyor olması, aldığı hizmetlerden fayda sağlamadığı anlamına gelmez. Zarar eden bir şirket de insan kaynakları, IT, hukuk, finans veya strateji desteğine ihtiyaç duyabilir. Hatta bazı durumlarda bu hizmetler, şirketin zararını azaltmak veya faaliyetlerini sürdürebilmesi için daha da kritik hale gelebilir.

OECD'ye göre sorulması gereken asıl soru şudur: Bağımsız bir şirket aynı koşullarda olsaydı bu hizmeti satın alır mıydı? Cevap evetse, fayda testi büyük ölçüde karşılanmış olacaktır.

Her Genel Merkez Faaliyeti Hissedarlık Faaliyeti Değildir

Grup içi hizmetlerde en sık tartışılan alanlardan biri de hissedarlık faaliyetleridir.

OECD, bir şirketin yalnızca hissedar kimliği nedeniyle yaptığı faaliyetlerin iştiraklere fatura edilemeyeceğini bir kez daha vurguluyor. Genel kurul çalışmaları, borsa kotasyon süreçleri, yatırımcı ilişkileri faaliyetleri veya konsolide finansal tabloların hazırlanması gibi işlemler buna örnek gösteriliyor.

Ancak taslağın önemli mesajlarından biri şu:

Bir işin ana merkez tarafından yapılıyor olması, o işi otomatik olarak hissedarlık faaliyeti haline getirmez.

Örneğin global yöneticilerin iştiraklere stratejik yönlendirme sağlaması, operasyonel verimlilik çalışmaları yürütmesi veya süreç iyileştirmeleri yapması durumunda ortaya çıkan fayda doğrudan iştiraklere yöneliyor olabilir. Böyle bir durumda söz konusu faaliyetler grup içi hizmet olarak değerlendirilebilecektir.

Bu ayrım özellikle incelemelerde sıkça yaşanan "üst yönetim maliyetleri hissedarlık faaliyetidir" yaklaşımının her zaman doğru olmayabileceğini gösteriyor.

Mükerrer Hizmet Tartışmalarına Daha Gerçekçi Bir Yaklaşım

Bugüne kadar birçok incelemede şu eleştiriyle karşılaşıldı:

"Şirketin zaten hukuk departmanı var, neden ayrıca merkezden hukuk hizmeti alıyor?"

"Yerel insan kaynakları ekibi varsa grup insan kaynakları hizmetine neden ihtiyaç duyuluyor?"

OECD taslağı bu bakış açısının fazla basit olduğunu düşünüyor.

Bir şirketin aynı alanda çalışanlarının bulunması, merkezden alınan hizmetlerin otomatik olarak mükerrer olduğu anlamına gelmez. Yerel ekipler günlük faaliyetleri yürütürken, merkez ekipler daha uzmanlaşmış, stratejik veya uluslararası nitelikte destek verebilir.

Aslında günümüz çok uluslu şirket yapılarında bu durum oldukça yaygın. Yerelde bulunan fonksiyon ile bölgesel ya da küresel ölçekte sunulan hizmetlerin aynı işi yaptığını varsaymak çoğu zaman doğru olmayacaktır.

Transfer Fiyatlandırması Yönteminin Maliyet Artı olması zorunlu değil

Taslak Rehber; Grup içi hizmetlere ait transfer fiyatlarının belirlenmesinde her zaman Maliyet Artı yada İşleme Dayalı Net Kar marjı uygulanmasının zorunlu olmadığını, hizmetlerin değerine göre Kar bölüşüm yönteminin de uygulanabileceğini belirtiyor. İncelemelerde; sadece grup içi hizmetlerde uygulanan TF yöntemine bakılarak eğer Maliyet Artı Yöntemi dışında bir yöntem uygulanmışsa sadece bu sebepten gider indirimi reddi yapmak doğru olamayacak. Ayrıca Karşılaştırılabilir Fiyat Yöntemi uygulanacaksa tüm karşılaştırılabilirlik koşullarının dikkate alınması gerektiği açıkça ortaya konmuştur.

Maliyet Dağıtımında Mantıklı ve Savunulabilir Anahtarlar Önemli

Taslakta dikkat çeken bir diğer konu maliyet dağıtımı.

OECD, hizmet maliyetlerinin grup şirketlerine dağıtımında kullanılan anahtarların hizmetle mantıklı bir ilişki içinde olması gerektiğini vurguluyor.

Örneğin insan kaynakları maliyetlerinde çalışan sayısı, IT hizmetlerinde kullanıcı sayısı veya araç yönetim hizmetlerinde araç sayısı gibi ölçütler doğal olarak daha anlamlı kabul ediliyor.

Aslında OECD'nin vermek istediği mesaj oldukça basit:

Şirketler kullandıkları dağıtım anahtarını açıklayabilmeli ve bu anahtarın hizmetten beklenen faydayı makul şekilde yansıttığını gösterebilmelidir.

Pass-Through Maliyetlerde Her Zaman Kâr Eklemek Gerekmiyor

Taslağın uygulamada önemli etkiler yaratabilecek bölümlerinden biri de pass-through maliyetlere ilişkin açıklamalar.

Bir grup şirketinin sadece ödeme yapan veya koordinasyonu sağlayan taraf olarak hareket ettiği durumlarda, ilgili maliyetlerin yeniden faturalanması sırasında her zaman ek bir kâr marjı uygulanması gerekmeyebileceği belirtiliyor.

Özellikle reklam harcamaları, medya satın alma giderleri veya üçüncü taraf danışmanlık hizmetlerinde bu yaklaşım önem kazanıyor.

OECD'ye göre kâr marjı, ancak grup şirketinin gerçekten yerine getirdiği aracılık veya koordinasyon fonksiyonları için söz konusu olabilir.

Düşük Katma Değerli Hizmetlerde %5 Uygulaması Devam Ediyor

Taslakta en az değişen alanlardan biri düşük katma değerli grup içi hizmetler.

Muhasebe, IT desteği, insan kaynakları, hukuk desteği ve benzeri rutin hizmetler için OECD'nin yıllardır uyguladığı %5'lik basitleştirilmiş kâr marjı yaklaşımı korunuyor.

Bu da mükellefler açısından önemli bir avantaj sağlamaya devam ediyor. Çünkü bu hizmetlerde ayrıca bir benchmark çalışması yapılması gerekmiyor.

Türkiye’nin söz konusu basitleştirilmiş uygulamayı mevzuata eklemesi ile hem mükelleflerin uyum maliyetleri azalabilir hem de gereksiz ihtilafların önüne geçilebilir. Ayrıca yeni dönem nitelikli hizmet merkezleri için de faydalı olacaktır.

Sonuç

OECD'nin 2026 taslağı aslında önemli bir mesaj veriyor: Grup içi hizmetlerin değerlendirilmesinde şekle değil, ekonomik gerçeğe odaklanılmalı. Bir şirket zarar ettiği için otomatik olarak fayda testini kaybetmiş sayılmamalı, merkez tarafından verilen her hizmet hissedarlık faaliyeti olarak görülmemeli ve yerelde benzer bir fonksiyon bulunması tek başına mükerrerlik sonucu doğurmamalı.

Özellikle Türkiye'de son dönemde artan transfer fiyatlandırması incelemeleri dikkate alındığında, taslakta yer alan açıklamaların hem mükellefler hem de vergi idaresi açısından önemli bir referans kaynağı haline gelmesi bekleniyor. OECD'nin nihai rehberde bu yaklaşımını koruması halinde, grup içi hizmetlere ilişkin birçok uyuşmazlıkta mükelleflerin elini güçlendirecek yeni argümanlar ortaya çıkacaktır.

KPMG | Başak Diclehan
Transfer Fiyatlandırması, Şirket Ortağı

Banka verileri yalnızca vergi incelemelerinde de­ğil; risk analizinde de kulla­nılır. Nitekim, Vergi Dene­tim Kurulu’nun 2025 Faa­liyet Raporu’nda, tüm gelir ve kurumlar vergisi mükel­lefleri ile 18 yaşından büyük faal mükellefiyeti bulunma­yan gerçek kişilerin banka hesaplarının analiz edildi­ği; ticari nitelikte olduğu de­ğerlendirilen tutarların be­yanlarla karşılaştırıldığı ve riskli işlemlerin izaha davet veya vergi incelemesine ko­nu edildiği belirtilmektedir.

Bu nedenle, Avrupa İn­san Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 11 Mayıs 2026’da kesinleşen Ferrieri ve Bo­nassisa v. İtalya kararı Tür­kiye bakımından da çok de­ğerlidir. İhlalin olduğuna hükmettiği bu içtihadında AİHM, vergi idaresinin ban­ka verilerine erişim yetkisi­nin asgari standartlarını or­taya koymuştur.

Banka verisi de özel hayatın parçasıdır

Somut olayda İtalyan Vergi İdaresi, iki mükellefin banka verilerine, banka hesap bil­gilerine, hesap hareketlerine ve onlarla bağlantılı veya on­lara izafe edilebilen diğer ma­li işlemlere ilişkin bilgilere erişerek, bunları incelemiş­tir. İtalya’da, erişim için vergi idaresi içindeki üst makam­ların izni yeterlidir; önceden hakim veya bağımsız makam kararı aranmamaktadır.

Öncelikle AİHM, banka verilerinin kişisel veri ol­duğunu ve bunlara erişimin AİHS md. 8 anlamında özel hayata müdahale oluşturdu­ğunu belirtmiştir. Bununla birlikte, vergi yükümlülük­lerine uyumun denetlenme­si amacıyla banka verilerine erişilmesi meşrudur. İtalyan Vergi İdaresi’nin banka ve­rilerine erişim yetkisi de ya­sa değerinde düzenlemeler­le, “banka verilerine erişimi vergi yükümlülüklerinin de­netlenmesi amacıyla” sağ­lanmıştır.

Hukukun kalitesi şartı karşılanmamıştır: Yetkinin sınırları belli değildir!

Ancak, AİHM, “hukukun kalitesi” şartının karşılan­madığı sonucuna ulaşmış­tır. Çünkü, ilgili düzenleme­ler vergi idaresinin hangi du­rumda, hangi mükellefin ve hangi kapsamda banka veri­sine erişebileceğini yeterin­ce belirlememektedir. Böy­lece idare, hem bu yola baş­vurup başvurmama hem de istenecek bilginin kapsamı­nı belirleme konusunda sı­nırlandırılmamış bir takdir alanına sahip olmaktadır.

AİHM, vergi alanında ka­nuni düzenlemelerin daha genel tutulabileceği ve bu genel çerçevenin alt düzen­lemeler veya içtihatla so­mutlaştırılabileceği düşün­cesindedir. Nitekim, İtalyan Vergi İdaresinin genelgele­rinde “sahte fatura, güvenil­mez kayıtlar, beyan edilen gelir ile mali kapasite arasın­daki belirgin uyumsuzluk” gibi daha somut ölçütler bu­lunmaktadır. Ancak, idare bu ölçütlere uymakla gerçekten bağlı olmalı ve somut erişim kararını gerekçelendirmeli­dir. Buna karşılık, İtalya’da erişim izninin gerekçeli ol­ması zorunlu olmadığındani genelgelerdeki kriterler, ida­renin takdirini fiilen sınır­landırmaya yetmemektedir.

Önceden hakim izni şart değil; etkili denetim şart

AİHM, vergi denetiminin etkinliği ve tedbirin amacı­nın tehlikeye düşmemesi gibi nedenlerin, banka verilerine erişimin önceden hakim veya bağımsız makam denetimi­ne tabi tutulmamasını haklı kılabileceğini kabul etmiştir. Ancak, böyle bir ön denetim yoksa, keyfiliğe karşı başka etkili güvencelerin ve özellik­le sonradan etkili bir yargısal veya bağımsız denetimin bu­lunması gerekir.

Buna karşılık, İtalya’da banka verisine erişim işlemi tek başına vergi mahkeme­sinde dava konusu edileme­mekte; vergi yargısı ancak sonradan bir tarhiyat yapı­lırsa devreye girmektedir. AİHM, hiç tarhiyat yapılma­yabileceğini veya yıllar son­ra yapılabileceği dikkate ala­rak, bunu etkili bir hukuk yo­lu olarak kabul etmemiştir.

Sonuç: Sadece yasal yetki yeterli değil!

AİHM, tespit ettiği soru­nun sistemik nitelikte oldu­ğunu belirterek İtalya’nın mevzuat ve uygulamasını ka­rarla uyumlu hale getirecek genel önlemleri alması gerek­tiğini belirtmiştir. Buna gö­re, banka verilerine erişimin hangi durumlarda ve hangi koşullarla mümkün olduğu açıkça düzenlenmeli; idare bu koşullara uymak ve erişim kararını gerekçelendirmek­le yükümlü tutulmalı; ayrıca etkili yargısal veya bağımsız denetim sağlanmalıdır.

Kararın Türkiye bakı­mından önemi de burada­dır. VUK md. 148 ve 149 ver­gi idaresine geniş bilgi al­ma yetkileri vermekte; vergi incelemesinin konu ve dö­nemle sınırlandırılmasına ilişkin genel kurallar da bu­lunmaktadır. Ancak, banka verilerine erişim bakımın­dan, Ferrieri kararında ara­nan türden; hangi mükel­lefin hesabına hangi somut risk veya emareye dayanıla­rak, hangi dönem ve hangi kapsamla sınırlı olarak eri­şilebileceğini özel olarak be­lirleyen, idareyi bu ölçütlerle bağlayan ve erişim kararının gerekçelendirilmesini zo­runlu kılan açık bir norma­tif çerçeve bulunmamakta­dır. Ayrıca, mükellefin banka verilerine erişildiğinden ha­berdar edilmesini ve erişim tedbirinin kendisini doğru­dan ve zamanında etkili bir yargısal veya bağımsız dene­time götürebilmesini sağla­yan özel bir mekanizma da öngörülmemiştir.

“Vergi denetimi yapıyoruz” demek, banka hesabının kapı­sını sınırsız biçimde açmaz.

Dünya | Prof. Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR

1 Yangın riskini de teminat altı­na alan bir inşaat all risk poli­çesi, kanun anlamında “yangın si­gortası” mıdır?

2 Öyleyse matrah nedir; toplam prim mi, yangına isabet eden kısım mı? Bu kısım poliçede ayrıca gösterilmemişse ne olacak?

3 Vergi inceleme yetkisi bulunma­yan belediyeler, Vergi Usul ka­nunu hükümleri çerçevesinde ver­gi dairelerinin isteyebileceği aktü­eryal döküm ve reasürans belgesi vb. belgeleri isteyebilir mi? Beledi­ye Gelirleri Kanununa göre incele­me yetkisi olmayan belediyeler ver­gi idaresinden mi -matrah takdiri için inceleme veya takdir komisyo­nu marifetiyle takdir-talebinde bu­lunacaklar?

4 “Yangın sigortası” kavramının içeriğini belirlemeye hangi ku­rum yetkilidir: sigortacılığın düzen­leyicisi SEDDK mı, Gelir İdaresi mi?

Önce vergiyi ve ihtilafın nasıl doğ­duğunu kısaca özetleyelim, sonra bu sorulara dönelim.

Vergi ne, ihtilaf nereden çıktı?

2464 sayılı Belediye Gelirleri Ka­nunu’nun 40’ıncı maddesi, beledi­ye sınırları ve mücavir alanlar için­deki menkul ve gayrimenkul mallar için yapılan yangın sigortaları dola­yısıyla alınan primleri yüzde on ora­nında vergiye tabi tutuyor. Verginin mükellefi sigorta şirketleri; matrah, yangın sigorta muameleleri dolayı­sıyla alınan primler.

Belediyenin tezi şu: İnşaat all risk poliçesi, doğası gereği, açıkça istis­na edilmeyen tüm ani ve beklen­medik riskleri kapsar; yangın da te­minat harici bırakılmadığı sürece koruma altındadır. Nitekim incele­diği poliçelerde yangın riski için ayrı muafiyet (tenzili muafiyet) tutarla­rı belirlenmiş durumdadır; ayrı mu­afiyet varsa, o riske isabet eden bir prim de vardır. Belediye, Vergi Usul Kanunu’nun 3’üncü maddesindeki gerçek mahiyet ilkesine dayanarak, belirleyici olanın poliçenin ticari adı veya branş kodu değil gerçek içe­riği olduğunu söylüyor; yangına isa­bet eden primin ayrıştırılıp beyan edilmesini, aksi halde toplam pri­mi matrah kabul edip cezalı tarhiyat yapacağını bildiriyor.

Sigorta şirketlerinin cevabı da net: Bu poliçeler yangın sigortası değildir. Verginin konusu yangın si­gortalarından alınan yangın primle­ridir; yangın sigortasının ne olduğu ise sigortacılık mevzuatı ve Yangın Sigortası Genel Şartları ile bellidir. Yangın branşı altında üretilmeyen karma poliçelerde yangın ana temi­nat değil, olsa olsa ek teminattır; ek teminatlar için ayrı prim hesaplama zorunluluğu yoktur ve hesaplanmış olsa dahi bu, poliçeyi yangın poliçe­si yapmaz. Şirketler, reasürans söz­leşmeleri veya risk katsayıları üze­rinden sonradan bir “yangın primi” üretilmesinin ürünün yapısıyla bağ­daşmadığını, toplam primin matrah sayılmasının ise kanuna açıkça ay­kırı olacağını savunuyor.

İki kamu kurumu, iki farklı cevap

İşin asıl düşündürücü yanı, bu so­runun kamu idaresi içinde de cevap­lanamamış olması.

Sigortacılığın düzenleyici kuru­mu SEDDK, 2022 yılında benzer bir talepte bulunan başka bir belediye­ye verdiği cevapta, kanundaki “yan­gın sigortaları” ifadesinin yalnızca Yangın Sigortası Genel Şartlarına tabi poliçeleri ve bunların yangın ana teminatına ilişkin primlerini kapsadığını; farklı risklerle birlik­te yanma riskine de teminat verilen diğer branşlardaki poliçelerin prim­lerinin hiçbir surette matraha dahil edilemeyeceğini açıkça belirtti.

Gelir İdaresi Başkanlığı ise aynı yıl verdiği bir özelgede toplu poliçe­lerde yangına isabet eden prim kıs­mının matraha dahil olduğunu ve ay­rıca gösterilerek vergilendirilmesi gerektiğini söyledikten sonra, SED­DK’ya yazdığı yazıyla pozisyonunu genişletti: Yangına karşı sigortala­manın verginin kapsamı dışına çıka­rılması, Anayasa’nın 73’üncü mad­desi gereği ancak kanun değişikli­ğiyle mümkündür; ikincil mevzuatla veya yorumla bu sonuca varılamaz. Her ne ad altında düzenlenirse dü­zenlensin, yangına karşı sigortala­mada yangın primine isabet eden tutar ayrıca gösterilip vergilendiril­melidir. Gelir İdaresi, SEDDK’dan görüşünü düzeltmesini de istedi.

Aradan dört yılı aşkın süre geçti; iki kurum arasındaki görüş ayrılığı giderilmiş değil. Sigorta şirketleri de bu boşlukta her belediyenin ken­di yorumuyla karşı karşıya.

Yargıdan ilk sinyal

Konuya ilişkin bildiğimiz ilk yar­gı kararı, geçtiğimiz Ekim ayında bir vergi mahkemesinden geldi. Mahke­me, beyanname vermediği için usul­süzlük cezası kesilen sigorta şirketi­nin davasını reddetti. Gerekçede iki unsur var: poliçe içeriğinde yangın risklerinin teminat altına alınmış ol­ması ve bizzat davacı şirketin, sigor­ta ettirenin talebi üzerine düzenledi­ği “yangın riskleri poliçe kapsamın­da teminat altındadır” içerikli yazısı.

Kararın kapsamını doğru okumak gerekir. Mahkeme yalnızca beyan­name verilmesi gerektiği sonucuna varıyor; matrahın nasıl hesaplana­cağını hiç tartışmıyor. Üstelik uyuş­mazlık tutarı kesinlik sınırının al­tında kaldığından karar üst mah­keme denetiminden geçmedi. Yani ortada yerleşik bir içtihat yok; ama sigorta şirketleri açısından bir uya­rı işareti var: Kendi düzenlediğiniz yazıyla “yangın teminat altındadır” derseniz, mahkeme önünde “bu bir yangın sigortası değildir” demeniz zorlaşır.

Avukat gözüyle üç katman

Bu ihtilafı değerlendirirken üç katmanı birbirinden ayırmakta ya­rar var.

1 Verginin konusu: Kanun “yan­gın sigortalarını” vergilendiri­yor, “yangın rizikosunu kapsayan sigortaları” demiyor; yani bir rizi­koyu değil bir sigorta türünü konu edinmiş. Şirketlerin “türün içeri­ği sigortacılık mevzuatından belir­lenir” tezi bu lafza yaslanıyor. Ama karşı tezin de hafife alınmaması ge­rekir: 1981 tarihli bir kanunun kap­samının 2007-2009 tarihli genel şartlarla, yani ikincil düzenlemeler­le daraltılamayacağı görüşü, vergi­nin kanuniliği ilkesinin ters yönde işletilmiş halidir ve yargıda taraftar bulabilir.

2 Matrah: Kanun matrahı yangın sigorta muamelesine ait prim olarak tanımlıyor. Toplam primin matrah sayılması bu lafızla bağdaş­maz; Gelir İdaresi’nin kendi özelgesi de, belediyenin son yazısı da ayrış­tırmadan söz ediyor. Buna karşılık şirketlerin “ayrıştırma teknik ola­rak mümkün değil” savunmasının, primin deprem, terör ve sorumluluk gibi kalemlerin zaten ayrıştırıldığı­nı gösteren aktüeryal dökümler bu iddiayı açığa düşürebilir.

3 Usul ve yetki: Belediyelere ver­gi inceleme yetkisi verilmemiş, ancak, inceleme yetkisi hariç Vergi Usul Kanunu hükümleri uygulana­cak ve Belediye yetkilileri vergi dai­resi müdürü sıfat ve yetkisine sahip. Matrahın takdir komisyonu kararı olmaksızın ve tüm prim tutarı esas alınarak belirlenmesi ihtimali tar­hiyatların usul yönünden de ciddi biçimde tartışılacağını gösteriyor.

Taraflar ne yapmalı?

Sigorta şirketleri bakımından ön­celik, savunma tutarlılığı. Bir yandan “bu poliçede yangın sigortası yoktur” derken öte yandan sigortalıya “yan­gın riskiniz teminat altındadır” yazı­sı vermek, mahkemede pahalıya mal olabilir. Olası ihbarnamelere karşı dava yolu açıktır; ancak kesinlik sını­rının altındaki cezalarla emsal oluş­masına izin vermemek için ihtilaf stratejisinin poliçe bazında değil bü­tünlük içinde kurgulanması gerekir. Beyanname yükümlülüğü ile matrah tartışmasının ayrı katmanlar olduğu unutulmamalı; ihtirazi kayıtla beyan seçeneği de her somut durumda ma­li müşavir ve avukatla birlikte değer­lendirilmelidir.

Asıl çağrım ise kamuya: “Yangın sigortası” kavramını iki kurumun dört yıldır farklı tanımladığı bir dü­zende, mükelleften tutarlı davranış beklemek gerçekçi değildir. Sorun ya kurumlar arası koordinasyonla bir açıklıkla getirilmelidir. Zira kabul edilecek yorumun, yangın rizikosu­nu istisna etmeyen diğer bütün paket poliçe türlerine uzanma ihtimali var; bugün poliçe başına küçük görünen tutarlar, sektör ölçeğinde küçük kal­mayacaktır.

Son söz

Beyanname yükümlülüğü tartış­ması şirketler aleyhine, toplam pri­min matrah yapılması tartışması ise belediyeler aleyhine daha risklidir. İki taraf da pozisyonunu bu gerçeğe göre kurmalı; benzer yazı alan şir­ketler ise cevap vermeden önce, ver­dikleri her belgenin ileride delil ola­rak karşılarına çıkabileceğini akıl­dan çıkarmamalıdır.

Dünya | Zeki GÜNDÜZ

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.