Söz konusu banka, savunma alanında başta KOBİ’ler olmak üzere şirketlere uzun vadeli finansman imkanı sunacak çok taraflı bir banka olarak tasarlanıyor.

Kanada'nın Montreal kentinde icra edilen müzakerelerden sonra Milli Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Savunma Sanayi Başkanlığı'ndan temsilcilerin katılımıyla yapılan değerlendirmeler sonucunda şu aşamada bankaya katılma taahhüdünde bulunmama kararı alındığı öğrenildi.

Bloomberg HT

Örgüt bünyesinde kullanılan paravan şirketlere ilişkin finansal tespitlere yer verilen iddianamede, "Dosya kapsamında temin edilen MASAK raporları, banka hesap hareketleri, şirket kayıtları ve finansal veriler birlikte değerlendirildiğinde, örgüt tarafından kullanılan şirketlerin olağan ticari faaliyet yürütmek amacıyla kurulmuş bağımsız işletmeler şeklinde değil, suç gelirlerinin kabul edilmesi, farklı hesaplar arasında dolaştırılması, katmanlaştırılması ve sonraki finansal aşamalara aktarılması amacıyla oluşturulmuş örgütsel bir finansal ağın parçaları şeklinde faaliyet gösterdiği anlaşılmıştır." ifadeleri kullanıldı.

Soruşturma konusu şirketlere ilişkin finansal veriler incelendiğinde, örgüt bünyesinde kullanılan şirket hesaplarına yüzlerce farklı gerçek ve tüzel kişiden yüksek hacimli para girişlerinin gerçekleştiği vurgulanan iddianamede, şu tespitler yer aldı:

"Yalçın Aktariye hesaplarına 1075 farklı gerçek kişi ve 462 farklı tüzel kişiden yaklaşık 257 milyon lira, Bilhan Group hesaplarına 135 farklı gerçek kişi ve 107 farklı tüzel kişiden yaklaşık 593 milyon lira, Atahan Gıda hesaplarına yaklaşık 708 milyon lira, Biyal Tarım hesaplarına yaklaşık 406 milyon lira, Fast Gayrimenkul hesaplarına yaklaşık 233 milyon lira, İMA Bilişim hesaplarına yaklaşık 213 milyon lira, Öznacar İnşaat hesaplarına yaklaşık 149 milyon lira, Maysan Gıda hesaplarına yaklaşık 136 milyon lira, Arbe Bilişim hesaplarına yaklaşık 101 milyon lira ve Metro Sanayi hesaplarına yaklaşık 85 milyon lira seviyesinde para girişleri gerçekleştiği tespit edilmiştir."

İddianamede, şirket hesaplarında tespit edilen işlem hacmi, para transfer yoğunluğu, işlem yapan gerçek ve tüzel kişi sayısı ile şirketlerin faaliyet alanları, ticari organizasyonları ve mali yapıları birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu finansal büyüklüklerin olağan ticari faaliyetlerle açıklanamayacak seviyede olduğu, bu durumun şirketlerin gerçek ticari faaliyet yürütmekten ziyade örgüt tarafından oluşturulan finansal sistem içerisinde fon kabulü ve transferi amacıyla kullanıldıklarını gösterdiği belirtildi.

Soruşturmaya konu şirketlerin birbirinden bağımsız ticari işletmeler olmadığının altı çizilen iddianamede, bu paravan şirketlerin örgütün suçtan elde edilen gelirleri finansal sisteme kabul etmek, katmanlaştırmak ve kaynağından uzaklaştırmak amacıyla oluşturduğu örgütsel finans sisteminin birbirini tamamlayan unsurları olarak faaliyet gösterdikleri öne sürüldü.

Paravan şirketlerin, suçtan elde edilen gelirlerin farklı hesaplar arasında dolaştırılması, döviz bürolarına aktarılması, kripto varlıklara dönüştürülmesi, ödeme kuruluşları vasıtasıyla kaynağından uzaklaştırılması ve yurt dışına çıkarılması amacıyla oluşturuldukları ifade edildi.

Sahte arayüzlü internet siteleri üzerinden forex ve e-pin dolandırıcılığı

Paravan şirketler ile örgüt yöneticisi ve üyeleri tarafından oluşturulan finansal yapı içerisine dahil edilen fonların suçtan kaynaklanan gelirlerden oluştuğu belirtilen iddianamede, örgüt yapılanmasının özellikle lisanssız forex yatırım sistemleri, yasa dışı bahis faaliyetleri, bilişim sistemleri kullanılarak gerçekleştirilen nitelikli dolandırıcılık eylemleri, sahte internet siteleri oluşturulması suretiyle gerçekleştirilen dolandırıcılık faaliyetleri, banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması ile çeşitli dijital dolandırıcılık yöntemleri üzerinden sistematik şekilde suç geliri elde ettiği, elde edilen bu gelirlerin daha sonra örgüt kontrolündeki finansal ağ içerisine dahil edildiği vurgulandı.

İddianamede suç gelirlerinin "sahte arayüz-internet sitesi oluşturularak, forex yatırım dolandırıcılığı ve e-pin sistemleri" kullanılarak elde edildiği, Türkiye genelinde başsavcılıklar tarafından bu dolandırıcılık yöntemine ilişkin 1112 soruşturma ve kovuşturma sürecinin yürütüldüğü kaydedildi.

Söz konusu finansal akışlar bütün halinde değerlendirildiğinde, dolandırıcılık eylemlerinden elde edilen suç gelirlerinin önce sanal POS altyapısı kullanan paravan şirket hesaplarında toplandığı, devamında farklı şirketler arasında transfer edilerek dağıtıldığı ve son aşamada Kapalıçarşı'da faaliyet gösteren döviz büroları aracılığıyla döviz veya altın alımı yapılması yöntemiyle kaynağından uzaklaştırılmaya çalışıldığı tespitine iddianamede yer verildi. İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesinin, iddianame üzerindeki incelemesi sürüyor.

Ekonomim

Yıllık enflasyonun haziranda yüzde 32,1'e gerilediğini ifade eden Karahan, arz şoklarının manşet enflasyonu yukarı çektiğini bildirdi.

Karahan, "Kira ve eğitimdeki katılığın azalması hizmet sektöründeki dezenflasyonu destekliyor" değerlendirmesinde bulundu.

Son zamanlarda temel mal enflasyonunun güçlü seyrettiğini dile getiren Karahan, fiyat baskılarının azalmasının beklendiğini vurguladı.

Karahan, son dönemde enflasyondaki hızlanmanın kısa vadeli enflasyon için yukarı yönlü riskler oluşturduğunu belirtti.

Enflasyon beklentilerindeki bozulmanın sınırlı kaldığını ifade eden Karahan, hanehalkı ve reel sektör enflasyon beklentilerindeki dağılımın iyileşme gösterdiğini kaydetti.

Karahan, kapasite kullanımının tarihi ortalamaların altında kaldığını dile getirerek, talep göstergelerinin ekonomik aktivitede yavaşlamaya işaret ettiğini aktardı.

Kredi büyümesinin yavaşladığını belirten Karahan, ticaret açığının yılın ikinci çeyreğinde daraldığını vurguladı.

Karahan, turizm üzerindeki etkilerin sınırlı kaldığını belirtti.

Ödemeler dengesi tarihsel ortalamalara göre ılımlı seyrediyor

Ödemeler dengesinin tarihsel ortalamasına kıyasla ılımlı seviyede seyrettiğini dile getiren Karahan, "Hane halkı döviz talebi sınırlı kaldı. Hane halkının Türk lirasına olan talebi güçlü kalmaya devam ediyor" ifadesini kullandı.

Karahan, rezervlerin güçlü seviyede olduğunu kaydetti.

Orta Doğu'daki çatışmaların dezenflasyon sürecinin gecikmesine yol açtığını ifade eden Karahan, ekonomik aktivitedeki yavaşlamanın sıkı finansal koşullarla devam ettiğini aktardı.

Karahan, şu ifadeleri kullandı:

"Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek olan sıkı para politikası duruşu, talep, döviz kuru ve beklenti kanalları aracılığıyla dezenflasyon sürecini güçlendirecek. Para Politikası Kurulu, politika faizine ilişkin atılacak adımları enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir."

Para politikası kararlarının enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alındığını belirten Karahan, enflasyon görünümünün ara hedeflerden belirgin bir biçimde ayrışması durumunda para politikası duruşunun sıkılaştırılacağını vurguladı.

Dünya

Rapora göre, Türkiye'de bir yıl içinde 5 bin 650 kişi daha dolar milyoneri olurken, artış oranı bakımından yalnızca Litvanya'nın gerisinde kaldı. Türkiye, Letonya, Macaristan, İrlanda, Rusya ve İsrail gibi ülkeleri geride bırakarak servet artışında dikkat çeken ekonomiler arasında yer aldı.

Enflasyon yaşayan ülkelerde dolar milyoneri hızlı artıyor

Veriler, servet artışının yalnızca gelişmiş ekonomilerle sınırlı kalmadığını, yüksek enflasyon yaşayan ve varlık fiyatlarında güçlü yükseliş görülen ülkelerde de dolar bazında milyoner sayısının hızla arttığını ortaya koydu.

Öte yandan mutlak sayı bakımından tablo farklı bir görünüm sergiledi. ABD, 441 bin 78 yeni dolar milyoneriyle açık ara ilk sırada yer alırken, Birleşik Krallık 43 bin 139, Fransa 34 bin 604, İspanya 32 bin 707 ve Japonya 31 bin 428 yeni milyonerle listenin üst sıralarında yer aldı.

Dolar milyoneri sayısındaki artış oranına göre ülkeler

Raporda, milyoner sayısındaki artışın ülkelerin ekonomik büyüklüğünden ziyade finansal varlıkların değer kazanması, sermaye piyasalarının performansı, döviz hareketleri ve gayrimenkul fiyatlarındaki yükseliş gibi faktörlerden etkilendiği belirtiliyor. Türkiye'nin yüksek artış oranıyla listenin üst sıralarında yer alması, son dönemde varlık fiyatlarında yaşanan yükselişin servet dağılımına etkisini de ortaya koyuyor.

Ekonomim

15 bin robot üretildi, hedef 50 bin

Agibot, haziran ayında toplam 15 bin insansı robot üretimine ulaşarak sektörün en hızlı üretim yapan şirketlerinden biri haline geldi.

Şirket, 2026 yılı sonuna kadar 40 bin ila 50 bin robot sevkiyatı gerçekleştirmeyi hedefliyor. Yetkililere göre üretim kapasitesindeki hızlı artış, yeni tedarikçilerin seri üretim kabiliyeti sayesinde mümkün oldu.

Gerçek üretim hattında 7 gün 24 saat çalıştılar

Agibot'un amiral gemisi robotları, Çin'in Jiangxi eyaletindeki Longcheer Technology'nin tablet üretim tesisinde 23-28 Haziran tarihleri arasında aralıksız test edildi.

8 robot; malzeme yükleme, boşaltma, ürün transferi gibi işlemleri 1 milimetre hassasiyetle gerçekleştirdi. Robotlar ayrıca hatalı ve sağlam ürünleri yüzde 100 doğrulukla ayırt etmeyi başardı.

Şirket, bunun insansı robotların artık yalnızca gösteri amaçlı değil, gerçek sanayi üretiminde aktif olarak kullanılabildiğini gösterdiğini belirtti.

İlk hedef elektronik, otomotiv ve lojistik sektörü

Agibot yöneticileri, 2026 ve 2027 yıllarında insansı robotların fabrikalarda büyük ölçekli kullanılmaya başlanacağını öngörüyor. Şirket, robotlarını ilk etapta; tüketici elektroniği, yarı iletken paketleme ve test, otomotiv sanayisi, lojistik, depolama gibi sektörlerde yaygınlaştırmayı planlıyor.

İş gücü sorunlarını azaltmayı hedefliyor

Şirket yetkililerine göre insansı robotlar; personel bulma zorluğunu azaltabiliyor, çalışan devir hızından kaynaklanan sorunları en aza indirebiliyor, eğitim maliyetlerini düşürebiliyor, üretim kalitesinde istikrar sağlayabiliyor.

Duygusal değişimlerden etkilenmeyen ve plansız devamsızlık yapmayan robotların üretim yönetiminde önemli avantaj sağlayacağı ifade ediliyor.

Dünyanın en büyük robot veri platformu kurulacak

Agibot, 2024 yılında bedensel yapay zekâ için sektörün ilk açık kaynaklı büyük veri setini yayımladığını hatırlattı.

Şirket, 2026 yılında bu veri tabanını daha da büyüterek dünyanın en kapsamlı ve en yüksek kaliteli robot eğitim platformunu oluşturmayı hedefliyor. Amaç, robotların "beynini" oluşturan yapay zekâ modellerini daha hızlı ve daha başarılı şekilde eğitmek.

Damla Kaya-Dünya

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın açıklamasına göre, 1-5 Temmuz tarihleri arasında vatandaşlar 7 milyon 600 bin içecek ambalajını depozito iade makinelerine teslim ederken kayıtlı kullanıcı sayısı ise 1,3 milyonu aştı.

Kayıt yaptırmayan işletmelere ceza

Zorunlu uygulama süreci kapsamında otel, restoran ve kafe işletmelerinin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerinden kayıt işlemlerini tamamlayarak birlikte çalışacakları yetkilendirilmiş saha operatörlerini belirlemeleri gerekiyor.

Ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı şekilde ilerleyebilmesi için bu sürecin ekim ayı sonuna kadar tamamlanması gerekiyor.

Belirlenen süre sonunda yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmeler hakkında ise ilgili mevzuat kapsamında gerekli idari işlemler uygulanacak.

Her ambalaj için 20 kuruş teşvik

Sisteme kayıt yaptıran işletmelerde biriktirilen DOA logolu plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları, yetkilendirilmiş operatörler tarafından düzenli olarak toplanarak geri dönüşüme kazandırılıyor.

İşletmelere sisteme teslim ettikleri her DOA logolu ambalaj için 20 kuruş teşvik ödemesi yapılırken, toplama, taşıma ve doğrulama süreçleri dijital altyapı üzerinden takip ediliyor.

Ambalajların yüzde 65'i bu işletmelerde tüketiliyor

Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, depozito kapsamındaki plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının yaklaşık yüzde 65'inin otel, restoran ve kafelerde tüketildiğini belirtti.

Öztürk, işletmeleri kayıt işlemlerini ve yetkilendirilmiş operatör seçimlerini vakit kaybetmeden tamamlamaya davet ederek, sistemin başarısında işletmelerin önemli rol oynayacağını vurguladı.

Hedef yılda 25 milyar ambalajın geri kazanılması

DOA Sistemi ile Türkiye'de her yıl piyasaya sürülen yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüme kazandırılması hedefleniyor. Sistemin ekonomiye yıllık 30 milyar liralık katkı sağlaması beklenirken, ilk aşamada geri kazanım oranının yüzde 50'ye, ilerleyen dönemde ise yüzde 80'e çıkarılması amaçlanıyor.

AA

Avrupa rekoru...

Avrupa'da haziranda 530 binle rekor sayıda elektrikli araç satıldı. Bu satış hacmi aylık bazda yüzde 28, yıllık bazda ise yüzde 31 büyümeye karşılık geldi. Avrupa'da elektrikli araç satışlarındaki rekor artışta destekleyici yasal düzenlemeler ve Orta Doğu'daki savaş sonrası yükselen akaryakıt fiyatları etkili olmaya devam etti.

Çin'de satışlar geçen yıla göre düştü

Dünyanın en büyük elektrikli araç pazarı Çin'de satışlar haziranda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 11 düşüşle 1 milyon oldu. Satışlar yılın ilk yarısında 4,9 milyonla geçen yılın aynı dönemindeki seviyenin yüzde 14 altında kaldı.

Öte yandan, Çinli elektrikli araç üreticilerinin hazirandaki ihracatı 500 binle yeniden rekor kırdı.

Kuzey Amerika'da düşük performans

Kuzey Amerika'da hazirandaki elektrikli araç satışları ise geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13 azalarak 130 bin oldu. Bölgedeki satışlar yılın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 20 düşüşle 730 bin olarak hesaplandı.

Özellikle ABD'de elektrikli araçlara yönelik teşviklerin kaldırılması satışları baskılamaya devam ediyor. Dünyanın geri kalanındaki elektrikli araç satışları ise haziranda yıllık bazda yüzde 98 artarak 300 bin oldu. Satışlar yılın ilk yarısında yüzde 91 büyümeyle 1,4 milyona yükseldi.

AA

10 Temmuz itibariyle geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatına 3,08 TL zam geldi. Bu zamla birlikte İstanbul Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 69,84 TL'ye çıktı. Geçen hafta İstanbul Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 64,61 TL seviyesindeydi.

Son gelen zamla birlikte motorine bir hafta içinde 5,23 TL zam geldi.

Benzinin litre fiyatında ise değişiklik gerçekleşmedi.

Bloomberg HT

Son verilere göre geçen yıl satılan evlerin yarısı 51 ila 100 metrekare büyüklüğünde olurken, en fazla tercih edilen konut tipi ise 51-75 metrekarelik daireler oldu. Sektör temsilcileri bu eğilimin 2026 yılında da devam edeceğini belirtiyor.

Fiyatlardaki sert yükseliş tercihleri değiştirdi

Yunanistan'da konut fiyatları son 10 yılda yaklaşık yüzde 85 ila 100 arasında yükseldi. Bu artış, birçok alıcının bütçesine uygun bir ev bulabilmek için daha küçük metrekareli konutları tercih etmesine neden oldu.

Aidat ve emlak vergileri de etkiledi

Tercih değişiminin ikinci önemli nedeni ise konutların işletme giderleri. Büyük evlerde ısınma, soğutma, aidat ve emlak vergileri daha yüksek olduğu için, daha düşük maliyetli küçük daireler alıcılar açısından daha cazip hale geliyor.

Çocuksuz çiftlerin sayısı artıyor

Yunanistan'da nüfus azalırken tek kişilik hanelerin ve çocuksuz çiftlerin sayısı artıyor. Bu durum geniş konut ihtiyacını azaltırken, yeni projelerde uzun koridorlar ve büyük giriş holleri yerine yaşam alanını daha verimli kullanan kompakt tasarımlar öne çıkıyor.

En çok 51-75 metrekarelik daireler satıldı

2025 yılında gerçekleşen konut satışlarının; yüzde 26,4'ünü 51-75 metrekarelik daireler, yüzde 25,9'unu 76-100 metrekarelik konutlar, yüzde 19,2'sini 50 metrekare ve altındaki evler oluşturdu.

Buna karşılık 101-150 metrekare arasındaki konutların payı yüzde 20,8'de kalırken, 151 metrekarenin üzerindeki büyük evlerin satış oranı yalnızca yüzde 7,7 olarak gerçekleşti.

Atina ve Selanik'te de tablo değişmedi

51-75 metrekarelik daireler Atina bölgesindeki satışların yüzde 29'unu, Selanik'te yüzde 30'unu, Yunanistan'ın diğer bölgelerinde ise yüzde 24,6'sını oluşturdu.

Küçük konutlara artan ilgi aynı zamanda ülkedeki barınma sorununa işaret ediyor. Eurostat verilerine göre Yunanistan'da yaşayan her üç kişiden yaklaşık biri (yüzde 28,3), aşırı kalabalık konutlarda yaşamını sürdürüyor. Ayrıca ülkedeki konut koşullarının 2022 yılına kıyasla kötüleştiği belirtiliyor.

Damla Kaya-Dünya

Bir yıllık artış yüzde 67’ye çıktı

Son bir yıllık dönemde artış çok daha dikkat çekici oldu. 2025 Mayıs ayında 55,7 milyar TL olan yurt dışı harcamaları, bir yıl içinde yaklaşık yüzde 67 artarak 93,1 milyar TL'ye ulaştı. Aynı dönemde işlem sayısı da 40,4 milyondan 52,1 milyona yükseldi. Veriler, yurt dışı seyahatleri ile yabancı ülkelerdeki fiziksel mağazalarda yapılan kartlı harcamaların hız kesmeden arttığını gösterdi.

Yabancıların harcaması sınırlı arttı

Buna karşılık yabancı kartlarla Türkiye'de yapılan alışverişlerde artış oldukça sınırlı kaldı. 2025 Mayıs ayında 41 milyar TL olan alışveriş tutarı, 2026 Mayıs ayında 48,4 milyar TL'ye yükselerek yalnızca yüzde 18 arttı. İşlem adedi ise aynı dönemde 10,3 milyondan 11,5 milyona çıkarak yüzde 11,6 yükseldi. İki veri birlikte değerlendirildiğinde dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. Türk tüketicilerinin yurt dışındaki kartlı harcamaları hem işlem adedi hem de tutar bazında rekor seviyelere ulaşırken, yabancı turistlerin Türkiye'deki alışveriş harcamaları aynı hızda büyümüyor. Başka bir ifadeyle, Türklerin yurt dışına taşıdığı alışveriş talebi, turistlerinTürkiye'ye getirdiği alışveriş talebinden çok daha hızlı artıyor.

Yüksek enflasyon-döviz ilişkisi

Sektör temsilcileri, bu eğilimin en önemli nedenleri arasında Türkiye'de yüksek enflasyon nedeniyle fiyatların döviz bazında da pahalı hale gelmesini gösteriyor. Özellikle alışveriş turizminin lokomotifi olan hazır giyim, ayakkabı, kozmetik ve elektronik ürünlerinde fiyat avantajının zayıflaması, turistlerin harcamalarını sınırlandırırken, Türk tüketicileri de alışveriş için yurt dışına yöneltiyor. Bu durum, Türkiye'nin uzun yıllardır sahip olduğu “uygun fiyatlı alışveriş ülkesi” konumunun yeniden güçlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

30 Euro'luk muafiyetin kaldırılması da durduramadı

Benzer durum alınan önlemlere rağmen online dış ticarette de kendini gösterdi ve yurt dışından yapılan online alışverişlerde 30 Euro’luk gümrük muafiyetinin tamamen kaldırılmasına rağmen online harcamalardaki artış hız kesmedi. BKM verilerine göre yerli kartlarla yurt dışındaki internet sitelerinden yapılan harcamalar, 2025 Mayıs ayındaki 29,2 milyar TL seviyesinden 2026 Mayıs ayında 43,6 milyar TL'ye yükselerek bir yılda yaklaşık yüzde 49 arttı. Aynı dönemde yabancı kartlarla Türkiye'deki internet sitelerinden yapılan online alışverişler ise 15,9 milyar TL'den 19,5 milyar TL'ye çıkarak yaklaşık yüzde 23 büyüdü. Böylece Türk tüketicisinin yurt dışı e-ticaret harcamalarındaki artış, yabancı tüketicilerin Türkiye'deki online harcamalarının yaklaşık iki katı hızda gerçekleşti. Veriler, ithal ürünlere yönelik gümrük tedbirlerine rağmen yurt dışı e-ticaret talebinin güçlü seyrini koruduğunu, buna karşılık Türkiye’deki online perakendenin yabancı müşterilerden aynı ölçüde pay alamadığını ortaya koydu.

Yerlilerin online’da yurtdışına alışveriş turu harcaması arttı

BKM'nin mayıs ayı sektörel verilerine göre, onlineda yerli kartlarla yurt dışında en fazla harcama yapılan sektör seyahat harcamalarını da içeren hizmet sektörü oldu. 17,2 milyar TL’ye ulaşan sektörü 9 milyar TL ile seyahat acenteler/taşımacılık, 2,7 milyar TL ile konaklama, 1,6 milyar TL ile havayolu izledi. Perakendeyi kapsayan elektrik elektronik harcaması 1,8 milyar TL, giyim harcaması 1 milyar TL’ye ulaştı. Yabancılar ise onlineda yurtiçinden 9 milyar TL ile havayolu, 2,4 milyar TL ile konaklama, 2 milyar TL ile de seyahat acentesi/taşımacılık harcaması yaptı. Perakende harcamaları ise yerlilerin yurtdışından yaptığı harcamaların 3’te 1'i oranında gerçekleşti.

Yener Karadeniz-Ekonomim

Avrupa geçen haftaki sıcak havaların ardından ölülerini sayıyor. 2023’te, nispeten daha hafif geçen sıcak hava dalgasında 60 bin kişi feci şekilde can vermiş. Özellikle yaşlılar, Avrupa’nın ortasında klimaya ulaşamadıkları için hayatını kaybediyor. Klima artık modern hayatın gereği haline geldi. Peki, Kuzey Avrupa’da klima neden yaygın değil? Araştırınca, geçen hafta ekonomide üretim yerine hizmetlerin öne çıktığına dair yaptığım tespitime daha çok güvendim. Gelin, tartışalım.

Çin, klimayı da bir meta haline getirmeyi başardı

Aslında bundan yirmi yıl önce öyle her yerde klima olmazdı. En azından Ankara’da durum böyleydi. Evlerde klima kullanılmazdı. Ofislerde de klima ofisin tamamında değil, statü göstergesi olarak makam odalarında ve misafire hürmeten toplantı odalarında olurdu. 2010’larda bu durum değişti. Önce ofislere, sonra evlere patır patır klimalar takılmaya başladı. Evet, havalar son yirmi yılda biraz ısındı ama klimaların artık neredeyse her yerde olmasının asıl sebebi başka.

Klima fiyatları, 2017’den önceki 20 senede küresel ölçekte reel olarak yüzde 50 oranında düşmüş. Peki nasıl? Çin’deki klima üretimi sayesinde. Bugün dünyada yeni takılan her 100 klimanın 84’ü Çin’de üretiliyor. Çin, birçok üründe olduğu gibi klimayı da bir meta haline getirmeyi başardı. Peki, klima üretimi bu kadar kolaylaşmış ve ucuzlamışken Avrupalılar neden hâlâ hayatlarını sıcaktan kaybediyor?

Avrupa kural değiştirdi, usta arzında sorun oluştu

Küreselleşme sayesinde klima üretimi ucuzladı. Ama klimayla ilgili hizmetler göreli olarak pahalandı. Çünkü klima ünitelerinin arzı artıyor ama bunları takacak beceriye sahip usta sayısı aynı hızda artmıyor. Darboğaz üretimde değil, hizmette oluşuyor. Paris’te yaşlılar sıcaktan ölürken, usta olmadığı için takılamayan binlerce klima depolarda bekliyordu. 2010’ların ortasında Türkiye’de benzer bir kısıt oluşmuştu. O zaman yeni taşınan bir arkadaşım klimayı Suriyeli bir ustanın taktığını söylemişti. Tabii, Suriye sıcak bir memleket olduğu için bu alanda deneyim daha fazla. Demek ki, Türkiye 2010’ların ortasından itibaren işgücü piyasasındaki kısıtların önüne geçebilecek bir esneklik sergilemiş.

Avrupa ne yapmış? 2024’te Avrupa Birliği klima kurallarını iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında revize etmiş. Klimaların zararlı gazlarını önlemek için yeni ustalık kriterleri getirip yalnızca buna sahip olanların klima monte etmesine izin vermiş. Ustaların yüzde 80’i aniden klima takamaz olmuş. Avrupa’da 2030’a kadar 300 bin yeni klima teknisyeni gerekiyor. Avrupa’da çalışmaya niyetiniz varsa, klima montajı ve tamiri çok cazip bir alan. Saatlik ücret 100 avronun üzerinde. Tabii, çalıştıracak usta bulabilirseniz.

Ancak Avrupa’daki mesele işgücü piyasasının katılığıyla sınırlı değil. Öncelikle kıtada binalar eski. Avrupalılar da vatandaşlarından çok tarihi binalarını korumayı tercih ettikleri için bu binalara klima takmak çok zor. Eğer bina bir şekilde koruma altındaysa, klima takmadan önce belediyeden, anıtlar kurulundan izin alınıyor. Koruma altında olmayan binalarda ise binanın dış görünümü değişeceği için kat maliklerinin çoğunluğundan izin alınması gerekiyor. Yani hem işgücü piyasası hem de klima takma işi lüzumsuz yere çok fazla kurala tabi kılınmış durumda.

2005’te Ankara’da Rekabet Kurumu’nda işe başladığımda her mayıs ayında aynı tartışma hasıl olurdu. O zamanlar kurumun şirketlerden alınan harçlardan oluşan geniş bir bütçesi vardı. Kurul her yıl -özellikle yargı kökenli üyelerinin tercihiyle- bütün çalışanların odalarına klima takılmasını reddedip kalan parayı sene sonunda merkezi bütçeye aktarırdı. Nitekim, o dönemki Cumhurbaşkanı Sayın Ahmet Necdet Sezer de Anayasa Mahkemesi Başkanı olduğu dönemde üyelerin odalarına klima taktırmayıp bütçeyi sene sonunda iade etmişti. Geçen sene bu durumu, Singapur’un kurucusu Lee Kuan Yew’in “Singapur’u bir bataklıktan dünyanın en zengin ülkesi haline nasıl getirdiniz?” sorusuna “İlk iş devlet dairelerine klima taktırdım.” cevabıyla mukayese eden sosyal medya paylaşımım linçlenmişti.

Medeniyet nedir? Bize kurallara ve kurumlara bağlı olmak diye öğretmişlerdi. Avrupa’nın klima ile imtihanını izleyince düşünüyorum da galiba medeniyet aslında “adapte olabilme gücü”ymüş. Dünya hızla değişiyor. Eğer güçlü kurallarınız ve kurumlarınız olmasına rağmen bunlar değişime adapte olamazsa, bir müddet sonra geri kalırsınız. Klimanın politik ekonomisini inceleyince, --daha birçok konu gibi-- sanayimizin hizmetlerle imtihanını da bu çerçevede değerlendirebileceğimizi görüyorum. Eski paradigmalara takılıp yeni dünyada rekabetçi olamayız. O nedenle gelin, klimalarımızı açıp adaptasyon üzerine düşünelim!

Ussal Şahbaz-Ekonomim

Turizm sektörünün görünümü

Kültür ve Turizm Bakanlığının yayımladığı sınır istatistiklerine göre 2025 yılında Türkiye’ye gelen yabancı ziyaretçi sayısı 52,7 milyon seviyesinde gerçekleşmiş, yabancı ziyaretçi ve yurt dışında yaşayan vatandaş ziyaretçilerin birlikte hesaplandığı toplam ziyaretçi sayısı ise 63,9 milyonu aşmıştır. Buna karşın yabancı ziyaretçi sayısındaki yıllık artışın yalnızca yaklaşık yüzde 0,28 düzeyinde kalması, sektörün 2025 yılında nominal olarak yüksek hacmini korumakla birlikte güçlü bir büyüme ivmesi yakalayamadığını ortaya koymaktadır.

Yine, Bakanlığın Mayıs 2026 sınır istatistiklerine göre, Mayıs ayında Türkiye’yi ziyaret eden yabancı sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,58 azalarak 4.856.862 kişi olmuştur. Ocak-Mayıs 2026 döneminde ise yabancı ziyaretçi sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,56 azalışla 15.226.624 kişi olarak gerçekleşmiştir.

Turizm konaklama tesislerine öngörülen istihdam teşviki

3 Temmuz 2026 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan 2/3764 sayılı “Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” ile turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesislerine yönelik sigorta primi desteği sağlanması öngörülmektedir.

Teklifin TBMM’de görüşmeleri sırasında bazı değişiklikler olabilecek ise de, yazımızda teklifte yer alan düzenlemeler çerçevesinde turizm konaklama tesislerine sağlanacak istihdam teşviki konusunda bilgi verilecektir.

Teşvikten yararlanma şartları

Söz konusu teşvikten yararlanılabilmesi için işyerinin:

- Özel sektöre ait konaklama tesisi olması

- 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunun kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı turizm işletmesi belgesine sahip olması

- Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamelerinin yasal sürede verilmesi

- Tahakkuk eden cari ay sigorta primlerinin yasal süresinde ödenmesi

- SGK’ya ödeme vadesi geçmiş prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcunun bulunmaması veya varsa tecil ve taksitlendirilmiş ya da yapılandırılmış olması

Gerekmektedir.

Teşvik tutarı

Yukarıda belirtilen şartları sağlayan turizm konaklama tesisi işyerine ilgili ayda/dönemde SGK’ya verilen muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde kayıtlı 5510/4-a (SSK) bendi kapsamında uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlılık ve ölüm) tabi sigortalıların prim ödeme gün sayısının 116,67 TL ile çarpılması (prim gün sayısı x 116,67 TL) suretiyle bulunacak tutarda teşvik sağlanacaktır.

Dolayısıyla, bir kişi için 30 gün üzerinden sağlanacak teşvik tutarı (30 gün x 116,57 TL) 3500,10 TL olacaktır.

Konaklama tesislerine sağlanacak olan bu teşvik İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacaktır.

Düzenlemenin İşsizlik Sigortası Fonuna maliyetinin yaklaşık 5,36 milyar TL olacağı tahmin edilmektedir. Bu yönüyle teklif, turizm sektöründe işveren maliyetlerinin azaltılması ve istihdamın korunması amacıyla geçici fakat hedefli bir destek mekanizması olduğunu söyleyebiliriz.

Teşvik süresi

Konaklama tesisi işyerleri 2026/Mayıs-Aralık dönemine ilişkin olmak üzere, tesisin faaliyette bulunduğu aylar/dönemler ile sınırlı olmak üzere en fazla 8 ay süreyle teşvikten yararlanabileceklerdir.

Teşvikten yararlanamayacak olan işyerleri

Aşağıda belirtilen durumların tespiti halinde söz konusu konaklama tesisi işyerleri teşvikten yararlanamayacak, yararlanılmış olması halinde de gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte geri alınacaktır.

- Mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad ve unvan altında ya da yeni bir iş birimi olarak açılması veya yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi muvazaalı yöntemlere başvurularak söz konusu destekten yararlandığı tespit edilen işyerleri,

- 2026/Mayıs-Aralık döneminde çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği (kayıt dışı çalıştırma) veya bildirilen sigortalıları fiilen çalıştırmadığı (sahte sigortalılık) tespit edilen işyerleri

- 2026/Mayıs-Aralık döneminde sigortalıların prime esas kazançlarını SGK’ya bildirmediği veya eksik bildirdiği tespit edilen işyeri

Ancak, ilgili ayda 2026/ Mayıs- Aralık dönemine ait aylık brüt asgari ücretin onda birini (3303 TL) geçmeyecek tutarda eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti durumunda, SGK tarafından yapılacak ihtar üzerine 15 günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerleri söz konusu destekten yararlanmaya devam edebileceklerdir.

Teşvikten yararlanamayacak olan sigortalılar

Söz konusu destek aşağıda belirtilen sigortalılar hakkında uygulanmayacaktır.

- Sosyal güvenlik destek primine tabi olanlar (emekli çalışanlar)

- Yabancı uyruklu sigortalılar

- Yurtdışında çalışan sigortalılar

Teşvik tutarının SGK prim borçlarına mahsubu

Söz konusu destek, klasik anlamda doğrudan nakit hibe niteliğinden ziyade sosyal güvenlik primi yükünün azaltılmasına yönelik bir istihdam teşviki olarak kurgulanmıştır.

Buna göre, yararlanılacak olan teşvik tutarı söz konusu işyerlerinin SGK’ya ödeyecekleri sigorta primlerinden otomatik olarak mahsup edilecektir.

Ancak, söz konusu teşvikten yararlanan işyerlerinin aynı ayda/dönemde diğer sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinden yararlanması halinde; söz konusu teşvik tutarı, diğer teşvik, destek ve indirimler uygulandıktan sonra destekten yararlanılan aya/döneme ait SGK’ya ödenmesi gereken sigorta prim tutarını aşamayacaktır.

Bunun dışında, İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacak olan tutarlar, gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gelir, gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmayacaktır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı verileri, 2025 yılında yabancı ziyaretçi sayısındaki artışın oldukça sınırlı kaldığını, 2026 yılının ilk beş ayında ise yabancı ziyaretçi sayısında düşüş yaşandığını göstermektedir.

Dolayısıyla, TBMM’ye sunulan kanun teklifinde öngörülen düzenleme, turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesislerine sigorta primi desteği sağlayarak işveren maliyetlerini azaltmayı, kayıtlı istihdamı korumayı ve sektörün dışsal şoklara karşı dayanıklılığını kısmen de olsa artırmayı hedeflemektedir.

Bu düzenleme, tek başına turizm sektörünün tüm yapısal sorunlarını çözmeye yeterli olmasa da iş gücü kaybının önlenmesi, hizmet kalitesinin korunması bakımından önemli bir kamusal destek olduğu değerlendirilmektedir.

Spot altın yüzde 0,2 artışla ons başına 4.128,92 dolara yükseldi. Buna rağmen haftalık bazda yüzde 1’in üzerinde değer kaybetmesi bekleniyor. ABD vadeli altın kontratları ise 4.139,50 dolarda yatay seyretti.

Doların bir haftanın en düşük seviyesine gerilemesi, dolar cinsinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha cazip hale getirdi.

KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, “Altın, dünkü yükselişin ardından bugün konsolidasyon sürecinde. Yatırımcılar, ABD-İran ilişkilerine yönelik belirsizlik nedeniyle daha fazla yükseliş yönünde pozisyon almakta temkinli davranıyor.” dedi.

Petrol fiyatları ise ABD ile İran’ın karşılıklı saldırılarını sürdürmesi nedeniyle haftalık yükselişe hazırlanıyor. İran Silahlı Kuvvetleri, ABD’nin İran’ın güney kıyıları ve doğu eyaletlerine yönelik saldırılarının ardından perşembe günü Körfez ülkelerindeki ABD askeri altyapısını hedef aldı.

Son saldırı dalgası, enflasyon endişelerini artırırken Fed’in bu yıl faiz artıracağı beklentilerini de güçlendirdi. CME’nin FedWatch verilerine göre piyasalar, geçen hafta yaklaşık yüzde 54 olan eylül ayında faiz artırımı olasılığını yüzde 64 olarak fiyatlıyor.

Altın, genellikle enflasyona karşı korunma aracı olarak görülse de yüksek faiz ortamında faiz getirisi sunmayan bir varlık olması nedeniyle cazibesini kaybedebiliyor.

Waterer, “Petrol fiyatları mevcut seviyelerde kaldığı sürece altının geri çekilmelerde alıcı bulmaya devam etmesini bekliyorum. Ancak petrolde yaşanacak sert bir yükseliş, enflasyon ve faiz endişelerini yeniden alevlendirebilir ve bu durum altın için olumsuz olur.” değerlendirmesinde bulundu.

Bu hafta yayımlanan Fed’in haziran toplantı tutanakları, politika yapıcıların yüksek enflasyona ilişkin endişelerinin arttığını ortaya koydu.

HSBC ise perşembe günü, ABD’de para politikasına ilişkin beklentilerin daha şahin bir yöne kayması ve doların güçlenmesini gerekçe göstererek 2026 ve 2027 yıllarına ilişkin ortalama altın fiyatı tahminlerini aşağı yönlü revize etti.

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 0,8 artışla ons başına 60,46 dolara, platin yüzde 1,6 yükselişle 1.636,68 dolara ve paladyum yüzde 1,6 artışla 1.267 dolara çıktı. Buna karşın üç metal de haftalık bazda değer kaybetmeye hazırlanıyor.

Bloomberg HT

Türkiye’nin bu listede yer alması, ülkemiz açısından raporun altı çizilmesi gereken nok­tası. Türkiye, KAV‘yi yasal düzenlemeye kavuş­turarak bu reformu erken benimseyen ülkeler arasında konumlanmış görünüyor.

KAV, OECD’nin odak alanıydı

Rapora göre, KAV, 2025 boyunca OECD’nin gelişmekte olan ülkelere yönelik çalışmaların­da öne çıkan bir odak alanıydı. 2026 ve deva­mında bu önceliğin daha da büyümesi bekleni­yor. Bunun nedeni, çok sayıda ülkenin KAV’yi hâlihazırda uygulamaya koyarken, birçok geliş­mekte olan ülkenin hem bu vergi kapsamında­ki seçeneklerini hem de kendi vergi teşvikleri­nin akıbetini anlamaya çalışması. Bu noktada rapor, “Yan Yana” (Side-by-Side) adı verilen ve 5 Ocak 2026’da kabul edilen bir pakete işaret ediyor. Paket, küresel asgari vergi düzenleme­lerinin uyumlu işleyişini sağlamayı hedefleyen şu unsurları içeriyor: sadeleştirme önlemleri, çok uluslu grupların vergi teşviklerinin nasıl ele alınacağı, belirli koşulları karşılayan grup­lar için “güvenli liman” uygulamaları ve yurt içi ek vergilerin, yerel vergi matrahlarının korun­masında birincil mekanizma olarak kalması il­kesinin pekiştirilmesi. OECD’nin bu alandaki desteği somut rakamlara dayanıyor. Rapora gö­re gelişmekte olan tüm Kapsayıcı Çerçeve üye­si ülkeler, KAV’nin kendileri üzerindeki olası etkisini gösteren güncellenmiş bir ekonomik etki değerlendirmesi almış; çerçeve üyesi ol­mayan yedi ülke ise bu değerlendirmeyi talep üzerine edinmiş durumda. KAV ve vergi teşvi­ki reformu konusunda yirmi ülkeye ikili destek sağlanmış; bunların on beşi özellikle teşvik re­formu ve etki analizi konusunda teknik yardım almış. Desteğin bir kısmı da bölgesel çalıştaylar aracılığıyla verilmiş durumda.

‘Amsterdam Diyaloğu’

Raporda, reformun yalnızca yasa yapımıy­la bitmediğini, idari tarafının da örgütlenme­si gerektiğini gösteren bir başlık ise “Amster­dam Diyaloğu”. Bu girişim, Vergi İdaresi Fo­rumu’nun, KAV’nin uygulanmasında idareler arası eşgüdüm ve tutarlılığı geliştirmek üzere yürüttüğü bir çalışma. Rapora göre, 2025’in ilk yarısında altmıştan fazla ülkeden temsilcinin katıldığı iki sanal çalıştay ve Manchester’da yüz yüze bir toplantı düzenlenmiş; bu ilk aşama önden uyuma odaklanırken, ardından KAV risk değerlendirmesine ayrılan ikinci aşama başla­tılmış. Rapor, önümüzdeki dönemin gündemini de ele alıyor. KAV’ye ilişkin rehberlerin yayım­lanmasının ardından 2026’da daha fazla çalış­maya ihtiyaç duyulacağını belirtiliyor. Ülkele­rin özellikle uygun vergi teşviklerini sınıflan­dırmak, politika etkilerini değerlendirmek ve yurt içi asgari ek vergilerden elde edilecek ge­lirleri daha isabetli tahmin etmek için desteğe ihtiyaç duyabileceği vurgulanıyor.

İnşaatın bir kısmının tamamlandığı gerekçesiyle “kısmi ilişkisizlik” talep eden işverenler yönünden Yönetmelikte asgari işçilik araştırması yapılacağına dair herhangi bir düzenleme bulunmamasına rağmen talep eden ve inşaatın bitirildiği kısmını kanıtlayan işverenlere kısmi ilişiksizlik belgesi verilmektedir. Halbuki 16/5/2026 tarihinde yayımlanan Yönetmelik değişikliğinde “kısmi ilişiksizlik” belgesi talep edilen işverenler yönünden bir cümlelik ilave bir düzenlemeyle, uygulamanın yasal zemine oturtulması mümkündü, ama olmadı.

Asgari işçilik araştırma işleminde özel nitelikteki inşaatlarının maliyetinin hesaplanması sırasında, 16/5/2026 öncesinde inşaatın bitirildiği yıldan bir önceki yıla ait birim maliyet bedeli esas alınmakta iken, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde yapılan değişiklik ile 16/5/2026 tarihinden itibaren inşaatın başladığı yıl ile bitirildiği yıldan önceki yıllar arasındaki maliyet bedellerinin aritmetik ortalamasının esas alınması yöntemine geçilmiştir.

Yönetmelikte yapılan bu değişiklikler sonrasında kısmi ilişiksizlik belgesi talep eden işverenler yönünden de 2026/16 sayılı Genelge ile değişikliğe gidilmiştir.

Genelde uyanık müteahhitlerce asgari işçilik maliyetlerini azaltmak ve fark işçilikten kaynaklanan prim borçlarıyla karşılaşmamak maksadıyla yapılan bu talepler, bitirilen kısmın kanıtlanması kaydıyla (yapı denetim tutanağı ile kolayca kanıtlanması mümkün) SGK tarafından kabul edilmektedir.

Yönetmelik değişikliği öncesinde inşaatın tamamlanan bölümü için kısmi ilişkisizlik belgesi verildikten sonra, kalan kısım için ilişkisizlik belgesi talep edildiğinde, sonradan ilişiksizlik belgesi talep edilen kısmın işe başlama tarihi olarak, inşaata ilk defa başlanılan tarih esas alınmakta idi. Ayrıca ilk kısım için “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla bildirilmiş olan işçilikler, ikinci kısım için yapılan asgari işçilik araştırma işleminde “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına da dahil edilmekte idi.

2026/16 sayılı Genelgede ilk defa 16/5/2026 ve sonrasında kısmi ilişkisizlik belgesi verilen inşaatlarda, kalan kısım için sonradan ilişiksizlik belgesi talep edildiğinde,

• İkinci kısmın başlama tarihi olarak ilk kısmın bitirildiği tarihten sonraki ilk defa sigortalı bildirimi yapılan tarihin kabul edileceği,

• İlk kısmın başlayıp bittiği tarihler arasındaki “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarının, “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla olması halinde, fazladan bildirilen işçiliklerin ikinci kısım için yapılacak araştırma işlemi sırasında “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına dahil edilmeyeceği açıklanmıştır.

İlk defa 16/5/2026 tarihinden önce kısmi ilişiksizlik belgesi alan işverenlere geldiğimizde, inşaatın kalan kısmını 16/5/2026 tarihinden sonra bitirmeleri halinde, ilk kısmın bitirildiği tarihten sonraki ilk defa sigortalı bildirimi yapılan tarihin ikinci kısmın başlama tarihi olarak kabul edileceği, ayrıca ilk kısım için yapılan hesaplamada “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla olan işçiliklerin ikinci kısım için yapılacak araştırma işleminde “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına dahil edileceği açıklanmıştır.

Ne var ki ikinci kısmi ilişiksizlik belgesi için yapılacak araştırma işleminde işe başlama tarihi olarak bir önceki kısmın bitirildiği tarihi izleyen gün kabul ediliyorsa, ki öyle, ilk kısım için fazladan bildirilmiş olan (ikinci kısmi ilişiksizliğe konu olan bölümün inşasına başlanılan tarihten önce bildirilmiş olan) işçiliklerin hesaplamaya dahil edilmesi nedeniyle, bu uygulamanın, Yönetmeliğin 112/1. fıkrasında yer alan “İşin başlangıç tarihinden önce ve bitim tarihinden sonra Kuruma bildirilmiş olan sigorta primine esas kazanç tutarları ile gün sayıları araştırma işleminde dikkate alınmaz. “hükmüne aykırılık teşkil ettiği ayan beyan ortadadır.

Bu nitelikteki işverenler yönünden ikinci kısmın başlama tarihi, fazla işçiliğin bildirildiği süre kadar geri götürülmüş olsa idi hiç değilse uygulama, Yönetmeliğe uygun hale getirilmiş olurdu. Veya başka bir yöntem de bulunabilirdi elbet, ama maalesef bulunmamış.

2026/16 sayılı Genelgede, kısmi ilişiksizlik belgesi talep eden işverenlerce fark işçilikten kaynaklanan prim borcunun bir ay içinde ödenmemesi halinde araştırma işleminin iptal edileceği açıklanmış.

Ancak, fark işçilikten kaynaklanan prim borçlarıyla ilgili olarak;

• 5510 sayılı Kanunun 85. maddesinde “Tebliğ edilen prim ve gecikme cezası ve gecikme zammının ödendiği veya ödeneceğinin işveren tarafından yazılı olarak taahhüt edilmesi halinde borç kesinleşir.”

• Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 112. maddesinde ise “İşverence borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi, taahhütname verilmesi veya itirazda bulunulmaması halinde borç kesinleşir ve işlemler sonuçlandırılır.”

Hükümlerine yer verilmiştir.

Haliyle yönetmelikle getirilen düzenleme kanuna; genelge ile getirilen düzenleme ise hem kanuna hem de yönetmeliğe aykırı ne yazık ki.

Hadi bunu da geçtik, kısmi ilişkisizlik talep eden işverenlerce bir ay içinde fark işçilik borcu ödenmediği takdirde asgari işçilik araştırma işlemi iptal edilecek ise ruhsat vermeye yetkili kurumlarca inşaatın tamamlanma seviyesinin bildirilemediği durumlarda inşaatın tamamlanma seviyesi ve tamamlanma tarihinin tespiti amacıyla zaten devasa bir iş yükü altında olan sosyal güvenlik denetmenlerini boş yere meşgul etmiş olmayacak mıyız?

Geçenlerde Londra’da oturduğumuz mahallenin sakinlerinin de üye olduğu Nextdoor adlı aplikasyondan gelen mesajlara bakıyordum. Civardaki mahallelerden de haberler geldiği için gözüme bir mesaj çarptı. Komşu ilçe sınırları içindeki Wimbledon semtinin sakinleri Wimbledon tenis turnuvasıyla ilgili bir şikayet daha doğrusu bir yakınmaydı bu:

“Köpeğimi gezdirmek için Wimbledon Parkı'na gittim ama orası artık tenis etkinlikleri için bir otoparka dönüştürülmüş! Yolun karşısındaki spor kulübünü devraldıktan sonra ellerinde yeterli alan kalmadı mı sanki? Bu tam anlamıyla bir açgözlülük çünkü hiç şüphesiz otopark ücreti alacaklar!” Tenis turnuvasının yapılacağı üç hafta boyunca Wimbledon Parkı otopark alanı olarak kapatılmıştı. Köpeğini dolaştırmaya giden bu Wimbledon sakini de şikayetini böyle dile getirmişti.

Aradan birkaç gün geçti ve turnuva başladı ki bu kez protestocular çıktı ortaya. Wimbledon turnuvasını düzenleyen All England Lawn Tenis Club’ın (AELTC) genişleme projesinden şikayetçi olan bir kitle olduğunu biliyorum. 50 kadar protestocu da turnuva için geceden veya sabahın erken saatlerinden itibaren sıraya giren tenis severlerin hemen yanında ve kameraların önünde itirazlarını dile getirdi “Tenisi severim, betondan nefret ederim. Ağaçları seviyoruz” sloganlarıyla…

Tüm bu itirazların sebebi AELTC’nin büyük genişleme projesi... Mevcut kampüsün karşı tarafındaki golf kulübünü birkaç yıl önce satın aldılar. Bu alana 8 bin seyirci kapasiteli büyük bir kort daha inşa etmeyi planlıyorlar. Ayrıca 38 adet küçük kort da inşa edilecek ve her şey yolunda giderse 2032'den itibaren eleme turları da burada oynanacak. Wimbledon da bu genişleme sayesinde gelir seviyesi de bu yılki 450 milyondan 600 milyon sterline çıkarabilir…

64 takımlı kupaya hazır olun

Wimbledon tenis turnuvası sadece bir örnek. İngiltere'de, Avrupa’da veya dünyanın diğer bölgelerindeki büyük turnuvalar ve şampiyonalar büyük bir büyüme iştahına kapılmış durumda. Daha fazla takım, daha fazla katılımcı, daha fazla maç, daha fazla seyirci ve elbette daha fazla gelir arzusu tüm etkinlik sahiplerini ve de diğer paydaşları cezbetmiş durumda.

Bakın FIFA’nın düzenlediği Dünya Kupası’na. Bu yıl takım sayısı 32'den 48'e çıktı. Özellikle ABD’deki seyirci kapasiteleri yüksek stadyumlar sayesinde hem daha fazla maç hem daha fazla seyirci rakamlarına ulaşıldı. İkinci turdaki Fransa-İsveç maçı sırasında turnuvanın toplam seyirci sayısı 5 milyon sınırını aştı. Hem FIFA hem ev sahipleri hem de yayıncılar bu durumdan son derece memnun görünüyor. Önceki haftalarda FIFA’nın bu turnuvayı da içeren dönemden toplam 13 milyar dolarlık gelir beklediğini söylemiştik. 48 takıma çıkılmasa bu rakama da ulaşılmazdı.

Henüz bu turnuvayı bitirmedik ama şimdiden 64 takımlı Dünya Kupası önerileri duyuluyor bile. 48 takımlı turnuvanın eleme ve fikstür açısından yarattığı sorunlar gerekçe gösterilerek kupadaki takım sayısının 64'e çıkması yönünde tavsiyeleri okuyoruz. Tabii bu daha da fazla maçın oynanacağı daha uzun süren bir turnuva anlamına da gelecek. Gelirler daha da artacak… Belki 2034’te 20 milyar dolar gelir temin edecek 64 takımlı Dünya Kupası…

ABD’deki dalga

Dünyanın en bereketli spor pazarı diyebileceğimiz ABD’de bu büyüme iştahı belki 40 yıldır sürüyor. Yeni stadyum ve tesis konusunda zaten öncü durumdalar. Mevcut tesislerin yerine daha konforlu ve daha lüksünü yapmak için kamu kaynaklarını kullanmaktan hiç çekinmiyor takımlar. Burada amaç kapasiteden önce bilete ve yeme içmeye daha fazla harcayacak zengin seyirciye özel alanları arttırmak. Ülkedeki dört büyük ligin 2024’te sadece bilet geliri 15 milyar doları bulmuştu.

ABD’deki bu artış ve genişleme sadece tesislerle de sınırlı değil. Ülkenin hem büyük hem de orta boy liglerindeki takım sayısı da artıyor bir yandan. Mesela basketbolun zirvesi NBA’de iki takımlık bir genişleme olacak önümüzdeki yıllarda. Takım sahiplerinin lige katılmak için 7 ila 10’ar milyar dolar ödeyeceği tahmin ediliyor. Keza futbol ligi MLS’te ve kadın liglerinde istikrarlı genişleme devam ediyor. MLS’teki takım sayısı 10 yılda 20’den 30’a yükseldi. Kadınlar basketbol ligi WNBA’de takım sayısı iki yıl evvel 12’ydi. Orada da 2030’da lig 18 takımla oynanacak.

Kulüplerin büyüklük sevdası

En başta da dediğim gibi bu ne Wimbledon’a ne FIFA’ya özgü bir sorun… Hemen hemen her spor dalında önde gelen turnuvalar ve şampiyonalar bu büyüyen spor pazarından daha fazla pay alabilmek için genişleme stratejileri ortaya koyuyor. Mesela bu büyüme hevesine en çok futbolda rastlıyoruz. Zengin kulüplerin baskısıyla UEFA’nın Şampiyonlar Ligi’ni nasıl genişlettiğini gördük. İki yıl önce takım ve maç sayısı artırıldı. Ancak bu artış mevcut durumda kalmayabilir. İlerleyen yıllarda daha da genişlemiş bir Şampiyonlar Ligi’yle karşı karşıya kalabiliriz. Keza Avrupa’nın önde gelen 12 kulübünün beş yıl önce giriştiği süper lig projesini de unutmayalım. Şimdilik rafa kaldırılmış görünse de birkaç yıl sonra küllerinden doğabilir. Kulüpler de bireysel olarak büyüme ve genişleme akımından geri kalmıyor. Daha büyük ve daha lüks stat inşa etme akımı ABD’den

Avrupa’ya sıçrayalı yaklaşık 20 yıl oldu. Son dönemde de hızlandı… Avrupa’nın en büyük kulüpleri ya yeni stat inşa etme ya da mevcut stadyumlarını tamamen yenileme peşindeler. Geçen yıllarda Real Madrid’in bunu gerçekleştirdiğini gördük. Şimdi Barcelona, Camp Nou Stadı’nı yenileme çalışmasını bitirmenin eşiğinde. İngiltere'de önde gelen kulüplerin hemen hemen tamamı statlarını ya genişlettiler ya da yeni stada kavuştular son 20 yılda. Şimdi Manchester United ülkenin en büyük stadyumunu inşa etmenin peşinde. 2 milyar sterline mal olması beklenen bu 100 bin kişilik yeni stadyum eskisine göre 25 binden fazla seyirciyi ağırlamakla beraber muhtemelen kulübün gelirlerinde büyük bir sıçrama sağlayacak. 2035’te hizmete girdiğinde Manchester United’ın gelirleri tahminen 1 milyar sterlin sınırına dayanır…

Diğer takım sporları farklı mı? Voleybol, hentbol, basketbol gibi dallarda dünya ve kıta şampiyonaları giderek daha fazla takımın katılımıyla yapılıyor. Bu sporları yöneten uluslararası federasyonlar takım sayısını 16'dan 24'e, hatta 24'ten 32'ye çıkarmakta bir sakınca görmüyor. Elbette Avrupa merkezli kalmamak diğer kıtalara yayılmak her federasyonun işine yarıyor. Yayın pastası büyüyor, Asya gibi pazarlardan yeni sponsorlar işin içine giriyor.

Alp Ulagay-Dünya

EYT kapsamında yaklaşık 5 milyon kişi bulunurken, 2025 yılında EYT’den yararlanarak yaşlılık aylığı bağlatanların sayısının oldukça azaldığı görülüyor. SGK verilerine göre, en çok sigortalı çalışanın yer aldığı 4/a (SSK) statüsünde EYT’nin çıktığı 2023 yılında 1 milyon 924,8 bine ulaşan yaşlılık aylığı bağlatanların sayısı 2024’te 603,1 bine, 2025 yılında ise 350,4 bine geriledi. 4/a statüsünde yaşlılık aylığı bağlatanların sayısının 2021 yılında 312,6 bin, 2018’de 323 bin, 2015 yılında 335,8 bin olduğu dikkate alınırsa 2025 yılında yaşlılık aylığı bağlatanların sayısı adeta EYT yasası hiç okmuş gibi bir düzeye gelmiş bulunuyor.

BAĞ-KUR (4/b) ve Emekli Sandığı (4/c) statüsünde çalışanlara bakıldığında ise yaşlılık aylığı bağlatanların sayısının EYT öncesindeki seviyenin de altına gerilediği görülüyor. Tarım hariç BAĞ-KUR’lularda 2021 yılında 38,6 bin olan yaşlılık aylığı bağlatanların sayısı 2025 yılında 33 bine geriledi. Tarım BAĞ-KUR’lularda daha büyük düşüş yaşandı. 2021 yılında 36,7 bin tarım BAĞ-KUR’lusu yaşlılık aylığı bağlatırken 2025 yılında bu sayı 12,2 bine geriledi.

Emekli Sandığı (4/c) statüsünde yaşlılık aylığı bağlatanların sayısında ise dramatik düşüş yaşandı. Kamu görevlilerinde EYT’den yararlananların sayısının oldukça sınırlı kaldığı görülüyor. 2023 yılında 86,4 bin, 2024 yılında 48,2 bin olan Emekli Sandığı kapsamında yaşlılık aylığı bağlatanların sayısı 2025 yılında 43,9 bin oldu. Emekli Sandığı’ndan 2017’de 87,4 bin, 2018-2021 yıllarında da her yıl 50 bin - 60 bin arasında kişiye yaşlılık aylığı bağlandığı dikkate alınırsa 2025 yılında kayda değer gerileme söz konusu.

Bu gelişmeler sonucu 2025 yılında yaşlılık aylığı bağlanan toplam kişi sayısı 439,5 bin oldu. Oysa 2021 yılında bu sayısı 444,4 bin düzeyinde gerçekleşti. Daha geriye gittiğimizde 4/a, 4/b ve 4/c statüsünde yaşlılık aylığı bağlanan toplam kişi sayısının 2011 yılında 471,6 bin, 2015 yılında 486,7 bin, 2018 yılında da 464 bin olduğu dikkate alınırsa, 2025 yılındaki sayının normalleşmeye işaret ettiği görülüyor.

EMEKLİLİK YAŞI TEKRAR UZADI

2022 yılında SSK’dan yaşlılık aylığı bağlanan kadın ve erkeklerin ortalama yaşı 53 olur iken, EYT’nin yürürlüğe girdiği 2023 yılında erkeklerde 49’a, kadınlarda 48’e düştü. Kadın ve erkeklerin ortalama yaşı 4 yıl kısalarak 53’ten 49’a geriledi. EYT sonrası 4 yaş kısalan SSK’lıların ortalama ilk emeklilik yaşı 2024 yılında da aynen devam etti.

2025 yılında ilk emeklilik yaşında da normalleşme yaşandı. Geçen yıl yaşlılık aylığı bağlananların ortalama yaşı 52, kadınlarda 53, erkeklerde 51 olarak gerçekleşti.

Geçen yıl yaşlılık aylığı bağlatan esnaf BAĞ-KUR’lularda ortalama yaş 54, kadınlarda 58, erkeklerde 52 oldu. Tarım BAĞ-KUR’lularda ise ortalama yaş 59, kadınlarda 61, erkeklerde 58 oldu.

Emekli Sandığında geçen yıl yaşlılık aylığı bağlatanların ortalama yaşı 57, kadınlarda 56, erkeklerde ise 58 olarak gerçekleşti.

Yaşlılık aylığı almakta olanların ortalama yaşı ise 2025 yılında Emekli Sandığında 67 (kadın 66, erkek 67), esnaf BAĞ-KUR’da 66 (kadın 67, erkek 66), tarım BAĞ-KUR’da 69 (kadın 68, erkek 70), SSK’da ise 60 (kadın 61, erkek 60) oldu.

EYT öncesinde 2022 yılında SSK kapsamında yaşlılık aylığı almakta olanların ortalama yaşı erkeklerde 63, kadınlarda 62 idi.

Şirket, ChatGPT Work ile sohbet ekranını iş akışlarını yürüten bir çalışma ortamına dönüştürüyor. Kullanıcılar süreci izleyebiliyor, ara soruları yanıtlayabiliyor ve önemli işlemler için onay verebiliyor. OpenAI, yeni ürünün saatler süren projeleri küçük adımlara bölerek ilerletebildiğini belirtiyor.

Uzun görevleri tek komutla yürütecek

ChatGPT Work, farklı uygulamalardaki bilgileri aynı proje altında birleştiriyor. Araç, araştırma yapıyor, verileri analiz ediyor ve son teslim biçimine uygun içerik üretiyor. Kullanıcı tek bir talep üzerinden bütçe sapması analizi, kampanya planı veya satış toplantısı hazırlığı başlatabiliyor.

ChatGPT Work çalışma sırasında yeni ihtiyaçları da sürece ekliyor. Kullanıcı yön değiştirdiğinde araç planı güncelliyor ve kalan adımları yeniden sıralıyor. Kritik eylemler kullanıcı onayı gerektirirken düşük riskli işler arka planda ilerliyor.

OpenAI, bir müşteri araştırmasının kampanya özetine dönüşebileceğini belirtiyor. Araç ardından farklı pazarlara uyarlanmış materyaller hazırlayabiliyor. Aynı bağlamın süreç boyunca korunması, ekiplerin dosyalar arasında yeniden veri taşıma ihtiyacını azaltacak.

Codex ChatGPT içine taşınıyor

OpenAI, Codex teknolojisini ChatGPT Work içine yerleştirdi. Codex başlangıçta yazılım geliştiricilere yönelik bir kodlama aracı olarak konumlandı. Şirket verilerine göre Codex’i haftada 5 milyondan fazla kişi kullanıyor.

Yazılım dışındaki işlerde Codex kullananların sayısı 1 milyonu aştı. OpenAI, finans, satış, pazarlama ve operasyon ekiplerinin de aynı altyapıdan yararlandığını belirtiyor. ChatGPT Work, kodlama aracının görev planlama ve uygulama kabiliyetini daha geniş kullanıcı kitlesine taşıyor.

OpenAI, yeni aracı GPT-5.6 ile çalıştırıyor. Model, çok adımlı görevlerde akıl yürütüyor ve referans dosyalarındaki biçimi takip ediyor. Şirket, özellikle belge, sunum ve tablo üretiminde daha tutarlı sonuç hedefliyor.

Belge ve sunum üretimi genişliyor

ChatGPT Work, bağlantılı dosyalardan düzenlenebilir belgeler, elektronik tablolar ve sunumlar hazırlıyor. Araç ayrıca rapor, kontrol paneli, proje takip ekranı ve web uygulaması oluşturabiliyor. Kullanıcılar şablonlarını ve referans dosyalarını iş akışına ekleyebiliyor.

OpenAI, Sites özelliğini de genel beta aşamasına taşıdı. Kullanıcılar projelerini etkileşimli internet sitelerine veya web uygulamalarına dönüştürebiliyor. ChatGPT Work, veri kaynağı değiştiğinde hazırlanan içeriği de güncelleyebiliyor.

Yeni eklenti dizini, kurumsal uygulamaları tek noktada topluyor. Kullanıcılar e-posta, takvim, dosya depolama, müşteri yönetimi ve proje takip sistemlerini bağlayabiliyor. Araç, talebin içeriğine göre uygun kaynağı seçiyor veya kullanıcı belirli bir uygulamayı doğrudan işaretleyebiliyor.

Zamanlanmış görevler projeleri sürdürecek

ChatGPT Work, Zamanlanmış Görevler üzerinden bir işi tek seferlik veya tekrar eden biçimde yürütebiliyor. Araç belirli bir saatte çalışabiliyor, bir olay gerçekleştiğinde başlayabiliyor veya değişiklikleri düzenli biçimde izleyebiliyor.

Şirket örneklerine göre sistem, haftalık ekip mesajlarını inceleyerek toplantı gündemini yenileyebiliyor. Araç ayrıca internet sitelerini ve kontrol panellerini tarayarak değişiklik raporu hazırlayabiliyor. Yeni müşteri geri bildirimlerini sınıflandırmak veya e-postayla gelen görüşlere göre sunum güncellemek de görevler arasında yer alıyor.

ChatGPT Work, kullanıcı bilgisayar veya telefon başında değilken de projeyi sürdürebiliyor. Kullanıcı erişim kapsamını, kontrol sıklığını ve onay gerektiren adımları belirliyor. Yönetim modeli, tam otomasyon yerine denetlenebilir görev devrini öne çıkarıyor.

Masaüstü uygulamasında yapı değişiyor

OpenAI, Codex uygulamasını yeni ChatGPT masaüstü uygulamasıyla birleştiriyor. Güncelleme sonrasında geliştiriciler Codex’i varsayılan görünüm olarak kullanabilecek. Mevcut masaüstü uygulaması ise ChatGPT Classic adını alacak.

OpenAI yeni masaüstü sürümünü Windows ve Mac kullanıcılarına açıyor. Uygulama yerel dosyalar, masaüstü yazılımları ve internet tarayıcısıyla çalışabiliyor. ChatGPT Work, tıklama, yazma ve dosya taşıma gibi işlemleri kullanıcı adına yürütebiliyor.

OpenAI ayrıca Chrome uzantısını tarayıcının yan paneline taşıyor. Şirket, bağımsız Atlas tarayıcısını kademeli olarak kullanımdan kaldıracak. Masaüstü stratejisi, ChatGPT Work’ü sohbet penceresinden işletim sistemi düzeyinde çalışan bir araca yaklaştırıyor.

Kurumsal kontroller merkezi olacak

ChatGPT Work, Enterprise ve Edu yöneticilerine merkezi erişim kontrolleri sunuyor. Yöneticiler hangi çalışanların ürünü kullanacağını, hangi veri kaynaklarına ulaşacağını ve hangi işlemleri yapacağını belirleyebiliyor.

Uyumluluk API’si konuşmaları ve gerçekleştirilen işlemleri kurumsal ölçekte görünür kılıyor. Yöneticiler eklenti erişimini, tarayıcı kullanımını ve ağ bağlantılarını sınırlandırabiliyor. Otomatik inceleme sistemi, hassas bilgi riski taşıyan önemli işlemleri gerçekleşmeden önce kontrol ediyor.

OpenAI, Enterprise ve Edu çalışma alanları için iki haftalık ön izleme dönemi uyguluyor. Yöneticiler ürünü başlangıçta kapalı tutabiliyor veya otomatik açılış öncesinde devre dışı bırakabiliyor. Harcama kontrolleri ekip, grup ve çalışan bazında farklı limitler tanımlamaya imkân veriyor.

Erişim planlara göre kademeli açılıyor

OpenAI, ChatGPT Work’ü web ve mobilde önce Pro, Enterprise ve Edu kullanıcılarına açıyor. Şirket, Plus ve Business kullanıcılarının erişimini takip eden günlerde genişletecek. Ücretsiz ve Go planları web ile mobil dağıtımın dışında kalıyor.

Güncellenen masaüstü uygulaması ise Chat, Work ve Codex bölümlerini tüm planlara taşıyor. OpenAI, Windows ve Mac sürümlerini küresel olarak kullanıma açtığını belirtiyor. Karmaşık görevler daha fazla işlem gerektirdiği için kullanım miktarı işin kapsamına göre değişecek.

Kurumsal müşteriler, ChatGPT Work kullanımını çalışma alanı limitleri ve ek kredi mekanizmasıyla yönetecek. OpenAI, ürünün Codex ile aynı kullanım yapısını izleyeceğini açıkladı. Yüksek hacimli ekipler, genel sınırları artırmadan belirli çalışanlara ek kapasite tanımlayabilecek.

İş yazılımlarında yeni rekabet alanı oluşuyor

ChatGPT Work, üretken yapay zekâyı içerik oluşturan yardımcıdan iş akışı yürüten araca taşıyor. Kurumsal yazılım pazarındaki rekabet artık yalnızca doğru yanıt üretme kabiliyetiyle sınırlı kalmayacak. Uygulamalar arasında işlem yapma ve son teslim ürünü hazırlama kapasitesi daha belirleyici olacak.

Araç, ofis yazılımları ile görev otomasyonu arasındaki sınırı daraltabilir. Şirketler aynı projede belge üretimi, veri analizi ve süreç takibini tek arayüzde birleştirebilir. Ancak kurumlar veri erişimi, hata kontrolü ve sorumluluk paylaşımı konusunda yeni kurallar geliştirmek zorunda kalacak.

OpenAI, kendi ekiplerinin neredeyse tamamının ChatGPT Work ve Codex kullandığını açıkladı. Şirket, finans ekiplerinin ay sonu kapanış ve tahmin süreçlerini günlerden saatlere indirdiğini belirtiyor. Satış ekipleri ise normalde haftalar süren bir çalışma için 24 saat içinde özelleştirilmiş kavram kanıtı hazırladı.

ChatGPT Work’ün iş dünyasındaki etkisini gerçek kullanım sonuçları belirleyecek. Şirketler hız kazanımını güvenlik, doğruluk ve maliyetle birlikte değerlendirecek. OpenAI’ın yeni ürünü, yapay zekâ yatırımlarında sohbet sayısından tamamlanan iş miktarına geçişi hızlandırabilir.

Murat Ali Oral-Dünya

Bilinirlik, kötü işler yaparak da artar. Ancak beğenirlik için değer üretmelisin. Kurumsal iletişimin giderek daha hayati hale geldiği sosyal medya çağında kifayetsiz kurumsalcı, sizi batırabilir

1- SORUN: Dünyada saygın ülkeler arasında olmak, küresel arenada saygın marka sahibi içinde olmayı da zorunlu kılar. Milli geliri 16’ncı sırada iken bilişim, teknoloji, savunmada daha alt sıralara tahammül edemeyiz. Nitekim küresel riskler gösterdi ki gelirden önce savunmada ilk 10’a girilmeli.

2- ETKİSİ: Marka nasıl olunur? Çok basit; itibarını dünya ölçeğine taşıyarak… Peki, bunu nasıl sağlarız? Sadece PR (basın ve halkla ilişkiler) veya reklam yeterli mi? Yetmez. PR, mezar taşına senin yazdıkların ise itibar; meleklerin Allah katında senin hakkında söyledikleridir. Beğenilmelisin…

KURUMUN İTİBARINI KİFAYETSİZ KURUMSALCIYA BIRAKMAYIN

3- ÇÖZÜM: Küresel itibara doğru giden altın değerinde kurum ve şirketlerimiz var Türkiye’de… Ne yazık ki bırakın itibarlarını yönetmeyi, bilinirliklerini dahi gerektiği kadar sağlayamıyoruz. Yığınca sebep arasında; şirketlerin kurumsal iletişimcilerinin kifayetsizlikleridir. Bu; büyük bir eksiklik…

4- YÖNTEM: Bunların yetersizliği, şirketlerimizin marka sürecini yavaşlatıyor, krediye ulaşımın aksatıyor, iyi şartlarda ortaklık kurmasını engelliyor, halka açılma, hisse değeri, beşeri sermaye cazibesi, ihracat alanlarında “potansiyellerine erişmesine” engel oluyor. Yazık oluyor şirketlere…

2 SORU 2 CEVAP / Kurumsalcılara dair…

Kurumsalcı neden çok önemli?

İşini iyi yapanları özenle ayrı tutarak diyorum ki ey patronlar, itibarınızı, markanızı yöneten kurumsal iletişimcilerinize dikkat ediniz. Proje üretmiyor, sizi idare etmekle yetinip yan gelip yatıyor olabilirler.

Kötü kurumsalcı nasıl anlaşılır?

Kurumun bilinirliği ile ahenkli beğenilirliğini artırmak, sosyal medya dâhil dünyanın “değer katan” bir haberi kovaladığı dönemde bunlar, büyük ihtimalle sizin gözünüzü boyayan işlerle uğraşıyorlardır.

NOT/ İTİBARINIZI YÖNETMEKTEN DEĞERLİ İŞİNİZ VAR MIDIR?

Yarım asırdır ekonomi haberciliği yaparım. Kötülerin yanı sıra çok kaliteli kurumsal iletişimciler tanıdım. Kurumu, şirketi ile medya arasında gerçek köprü gibi oldular. Öncelikle “yönetilebilir haber” peşinde olmayıp, kurumun iletişim ihtiyacı için yapıcı davrandılar, iletişimi “diri” ve “duru” tuttular.

KURUMSALCI LÛGATI

Kifayetsiz kurumsalcı: Patronun yağcısı, medyanın rüşvet dağıtıcısı, mala davara faydası olmayan

Gerçek kurumsalcı: sizin itibar açlığınızı gidermek için haber çıkartan frapan elemanlar değildir

İtibar yönetimi: Bilinirlik reklamla artsa da beğenirlik ancak insanların nezdinde itibarla yükselebilir

Sosyal sorumluluk: Topluma katkı sunan projeler ile kurumun toplumsal fayda üretme yöntemi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Bu sistemde; teşvik kararnamesiyle yatırımın türü, büyüklüğü ve yerine göre belirlenen yatırıma katkı oranı üzerinden hesaplanan devlet katkısına ulaşıncaya kadar, yine teşvik kararnamesiyle belirlenen indirim oranları dikkate alınarak yatırımcının teşvikli yatırımdan elde ettiği kazançları üzerinden daha az kurumlar vergisi ödemesi sağlanır.

İndirimli oran prensip itibariyle teşvikli yatırımdan elde edilen kazanca uygulanmakla beraber, yatırımcının yatırım döneminde elde ettiği kazançlarına da belli sınırlar dahilinde uygulanabilmektedir. Özetle bu sistemle devlet, yatırımcıdan normal orandan daha az kurumlar vergisi alarak yatırımın belli bir bölümünü karşılamaktadır.

Uzun yıllar yatırımcılara 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında, yatırımın türü, büyüklüğü ve yerine göre %15 ila %50 oranında devlet katkısı ve yine %50 ila %90 oranında kurumlar vergisi indirimi imkânı sağlanmıştır.

2012/3305 sayılı Kararname, 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet yardımları Hakkında Karar ile yürürlükten kaldırılmış, onun yerine yeni bir yatırım teşvik sistemi getirilmiştir. Önceki Kararname kapsamında alınmış belgeler ile bu belgelerde gerçekleştirilecek revizeler için ise önceki Kararname geçerli olacaktır.

Bu yeni Kararnamenin 20 nci maddesi uyarınca yatırımlara devlet katkısı oranları ve uygulanacak kurumlar vergisi oran indirimleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

Diğer yandan, yatırımcının diğer faaliyetlerinden elde edilen kazançlarına, bu maddeye göre hesaplanacak yatırıma katkı tutarının %50'sini geçmemek üzere Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32/A maddesinde belirtilen usulde indirimli gelir veya kurumlar vergisi uygulanabilmektedir.

Yine Kurumlar Vergisi Kanunu’nun indirimli kurumlar vergisini düzenleyen 32/A maddesi de 7555 sayılı Kanun ile önemli değişikliklere uğramıştır. Bu yeni değişiklikler, 16/6/2025 tarihinden önce başvurusu yapılmış ve reddedilmemiş olanlar hariç, Kanunun yayım tarihi olan 24.07.2025 tarihinden itibaren alınan yatırım teşvik belgeleri için geçerlidir.

Maddede yapılan en önemli değişiklik, indirimli kurumlar vergisine süre kıstı getirilmiş olmasıdır. Buna göre, yatırımlardan elde edilen kazançlara, yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan hesap döneminden itibaren yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar, indirim hakkının kullanılabileceği ilk hesap dönemi dahil en fazla on hesap dönemi %60 kurumlar vergisi oran indirimi uygulanabilecektir.

Yeni bir yatırımın, öngörülen devlet katkısından yararlanmayı sağlayabilecek karı 10 yıllık sürede yaratabilmesi çoğu zaman mümkün olmayabilir. Çünkü yatırımın finansman giderleri, yüksek amortisman giderleri, yatırımdan elde edilen ürünlerin piyasada kabul görmesi için gereken süre gibi faktörler, yatırımdan ilk yıllarda kar edilememesine yol açabilir. Ancak belki 4 yıllık süre sınırlamasıyla yatırım döneminde diğer kazançlara uygulanacak indirimli kurumlar vergisi bu konuda bir kazanım sağlayabilir. Fakat bu süre sınırlamasının, devlet katkısının bir kısmının kullanılmasını engelleyeceği bir gerçektir.

Üstelik 7582 sayılı Kanunla, 2027 yılından itibaren sanayi sicil belgesini haiz imalatçı kurumların kurumlar vergisi oranının %25’ten %12,5’a indirilmesi, indirimli kurumlar vergisi uygulamasını iyice anlamsız hale getirmektedir. Zira kurumlar vergisi oranının %60 indirimli uygulanması, bu kurumlarda imalattan elde edilen kazanca uygulanacak oranı %12,5’tan %5’e indirmekle beraber, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32/C maddesi uyarınca alınacak %10 oranındaki yurt içi asgari kurumlar vergisi, imalatçı kurumlarda yararlanılabilecek indirim oranını sadece %2,5 puanla sınırlı tutmaktadır.

2/8/2024 tarihinden önce alınmış olan teşvik belgelerindeki yatırıma katkı tutarlarının kullanılması nedeniyle 32/A maddesi hükmüne istinaden ilgili hesap döneminde alınmayan vergi hesaplanan asgari kurumlar vergisinden indirilip, bu belgelere bu tarihten sonra eklenen yatırım unsurları ile bu tarihten sonra alınan yeni belgelerden doğan indirim hakları yurt içi asgari kurumlar vergisinden indirilemediğinden, %12,5 puanlık imalatçı indirimi ve teşvik belgesinin sağladığı indirimli kurumlar vergisi avantajı, sadece 2/8/2024 tarihinden önce alınmış olan teşvik belgeleri için anlamlı sonuç verebilir.

Yatırımlara sağlanan teşvik unsurları indirimli kurumlar vergisinden ibaret olmayıp, ayrıca KDV istisnası (halihazırda KDV ödeyen şirketlerde bu destek unsurunun önemi yoktur) , gümrük vergisi muafiyeti (çoğu yatırım malı zaten gümrük vergisine tabi değildir), çok da uygulanmayan yatırım yeri tahsisi, sınırlı bir faiz ve kar payı desteği, sigorta primi işveren hissesi desteği, sigorta primi desteği (6 ncı bölgede gerçekleştirilecek yatırımlar için) gibi destekleri içerse de, imalatçı yatırımcılar için çok önemli bir destek olan ve onları esas güdüleyen yatırımlarda devlet katkısı desteği bu nedenle fiilen anlamını yitirmektedir.

Sonuç olarak, imalatçılar için %12,5 puanlık kurumlar vergisi oranının bizatihi çok önemli bir rahatlama sağlayacağı yadsınamaz. Ama eğer ülkemiz için hayati öneme sahip imalat yatırımlarının önü açılmak isteniyorsa, en azından imalatçı yatırımcılar için sağlanan indirimli kurumlar vergisinin, yurt içi asgari kurumlar vergisinden indirilebilmesine yönelik bir kanun düzenlemesi yapılmalıdır.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.