Sınır kapılarındaki yolcu akışını korumak ve özellikle yoğun sezonlarda yaşanabilecek seyahat krizlerinin önüne geçmek amacıyla, söz konusu 9 ülkenin geçiş noktalarında altyapı tamamen hazır hale gelene kadar biyometrik veri toplanmayacağı belirtildi.

Geçen yılın ekim ayında kademeli olarak başlatılan ve bu yılın ilk aylarında tamamen devreye girmesi hedeflenen sistem için üye ülkelere daha önce 150 günlük bir esneklik süresi tanınmıştı. Alınan son kararla birlikte, sistemdeki sorunlar çözülene kadar AB dışından gelen yolcuların sınır geçişleri mevcut kontrol usulleriyle sürdürülecek.

Ekonomim

Projenin ilk etabında 1071 konut, şartları sağlayan vatandaşlara 3 yıl süreyle tahsis edilecek. Başvurular 14-25 Eylül tarihleri arasında e-Devlet üzerinden Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) "Konut / İşyeri Başvuru" hizmetinden yapılacak. Başvurulardan ücret alınmayacak.

Kira bedellerinin aylık 10 bin liradan başlayacağı projede, konutlar bölgedeki rayiç bedellerin altında kiralanacak.

İlk etapta 1071 konut kiraya verilecek

İlk etapta kiraya verilecek 1071 konut, İstanbul'un farklı ilçelerinde yer alacak.

Başakşehir, Gaziosmanpaşa, Beyoğlu ve Güngören'de toplam 360, Maltepe, Tuzla ve Kartal'da 330, Ataşehir, Sancaktepe, Ümraniye ve Üsküdar'da 291, Arnavutköy'de ise 90 konut kiralanacak.

İstanbul il sınırları içerisinde yaşayan vatandaşlar, ikamet ettikleri ilçeden bağımsız olarak proje kapsamındaki istedikleri ilçe için başvuru yapabilecek. İstanbul dışında ikamet eden vatandaşların ise projeye başvuruları kabul edilmeyecek.

İlk etaptaki 1071 konutun teslimlerinin ekim ayında yapılması planlanıyor.

Genç evlilere 1+1 ve 2+1 konut imkanı

Projede 1+1, 2+1, 3+1 ve 4+1 olmak üzere farklı konut tipleri bulunacak.

Genç evli ailelere 1+1 veya 2+1, iki veya daha fazla çocuklu ailelere ise 2+1, 3+1 veya 4+1 konut tahsis edilecek.

Başvuru şartları belli oldu

Projeye başvurabilmek için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, başvuru tarihi itibarıyla 18 yaşını doldurmuş ve evli olmak gerekiyor. Ayrıca başvuru sahibinin en az bir yıldır kesintisiz şekilde İstanbul il sınırları içerisinde ikamet etmesi şartı aranacak.

Başvuru sahiplerinin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde tapuya kayıtlı bağımsız bir konutunun bulunmaması, daha önce TOKİ ile konut sözleşmesi imzalamamış olması ve aylık ortalama hanehalkı net gelirinin 100 bin lirayı aşmaması gerekiyor.

Üzerinde konut tapusu bulunanların başvuruları kabul edilmeyecek. Son 5 yıl içerisinde bağımsız konut niteliğindeki bir taşınmazı satın alan veya satanlar da projeden yararlanamayacak.

Sosyal Konut veya İlk Evim Arsa projeleri kapsamında asil ya da yedek aktif hak sahipliği bulunanlar da kiralık sosyal konut projesine başvuramayacak.

Başvuru sonucu e-Devlet'ten takip edilecek

Başvuruda bulunan vatandaşlar, başvurularının kabul edilip edilmediğini e-Devlet üzerinden TOKİ hizmetleri arasında yer alan "Konut / İşyeri Başvuru" menüsünden takip edebilecek.

İlk 12 ay kira artışı yapılmayacak

Konutların kira bedeli, teslim için idarece bildirilen tarihten itibaren 12 ay boyunca artırılmayacak.

Bu sürenin sona ermesini takip eden ilk ocak ayında kira bedellerine TÜFE oranında artış uygulanacak.

Kira ödemeleri ise konutun teslimini takip eden ayın 20'sinde başlayacak.

Konutlar 3 yıl süreyle tahsis edilecek

Kiralık sosyal konutlarda tahsis süresi 3 yılla sınırlı olacak ve bu süre uzatılamayacak.

Tahsis süresi içerisinde konut satın alan hak sahiplerinin ise kiralık sosyal konutu tahliye etmesi gerekecek.

Ekonomim

KDV NEDEN HERKESİ İLGİLENDİRİYOR

Bir müteahhit size 1 milyon TL fiyat verdi. Sözleşmede KDV'den hiç bahsedilmiyor. Daha sonra 200 bin TL KDV talep edebilir mi? Bu örnek yalnızca yüksek bedelli sözleşmelere özgü bir sorunu ifade etmiyor. Aynı mesele, küçük ya da büyük tutarlı olsun, KDV'ye tabi her türlü mal teslimi ve hizmet ifasında karşımıza çıkabilir. Bir defterin, gömleğin, mobilyanın, otomobilin, makinenin satışından danışmanlık, bakım, onarım veya diğer hizmetlere kadar temel soru aynıdır: Açıklanan fiyat KDV'yi içeriyor mu, yoksa KDV bu fiyatın üzerine ayrıca mı eklenecektir?

Bu nedenle konu Türkiye'de milyonlarca kişiyi ilgilendirmektedir. Bugün genel KDV oranı yüzde 20 seviyesindedir. Bir mal veya hizmet için belirlenen bedelin KDV'yi içerip içermediği, ciddi mali ve ekonomik sonuçlar doğurmaktadır. İşlemin bedeli ne olursa olsun, açıklanan veya kararlaştırılan fiyatın üzerine sonradan yüzde 20 KDV ilave edilmesi taraflar arasında önemli uyuşmazlıklara yol açabilmektedir.

SORUN VERGİ HUKUKU DEĞİL, SÖZLEŞME HUKUKU

İlginç olan ise, kamuoyunda yaygın şekilde vergi meselesi olarak görülen bu konunun, yargı kararlarında vergi hukuku kapsamında değerlendirilmemesidir. Yargıtay'ın yerleşik yaklaşımına göre "KDV'nin bedele dahil olup olmadığı" sorunu esasen vergi hukukuna değil, borçlar hukukuna ilişkindir (Yargıtay, 15. Hukuk Dairesi, E. 2015/944, K. 2015/4911, T. 09.10.2015). Başka bir ifadeyle mesele, devlet ile mükellef arasındaki vergi ilişkisi değil de, alıcı ile satıcı arasındaki sözleşme ilişkisi olarak görülmektedir.

FİYAT BELİRNEMİŞSE KDV AYRICA İSTENEBİLİR Mİ

Bu yaklaşımın arkasında güçlü bir mantık bulunmaktadır. Bir mal veya hizmet sunan kişi, fiyat teklifini oluştururken kendi maliyetlerini ve vergi yükümlülüklerini dikkate alarak hareket eder. Eğer KDV'nin ayrıca tahsil edilmesi amaçlanıyorsa, bunun sözleşmede veya fiyatta ve fiyat teklifinde açıkça belirtilmesi gerekir. Aksi halde karşı tarafın açıklanan fiyatı nihai bedel olarak kabul etmesi hayatın olağan akışına daha uygundur.

BİR ZAMANLAR VİTRİNLERİ SÜSLEYEN “FİYATLARIMIZA KDV DAHİLDİR" LEVHASINI HATIRLAYAN VAR MI?

KDV Kanununun 57'nci maddesinde "Verginin Etikette Gösterilme Mecburiyeti" başlığı altında, "Perakende satışı yapılan mallara ait etiketlerde, Katma Değer Vergisinin satış fiyatına dahil olup olmadığı açıkça belirtilir. Vergi satış fiyatından hariç ise bunun miktarı ayrıca gösterilir." hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenlemenin uygulanmasına ilişkin olarak 24.05.1986 tarihli ve 19116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 22 Seri No.lu KDV Genel Tebliği'nde ise gerçek usulde vergilendirilen KDV mükelleflerinin perakende satışlarda ve hizmet ifalarında fiyatları KDV dahil tek tutar olarak göstermeleri gerektiği belirtilmiş, ayrıca etiket ve listelerde "FİYATLARIMIZA KDV DAHİLDİR" ibaresinin yer alması zorunlu tutulmuştu.

Uzun yıllar boyunca uygulanan bu sistem, tüketicilerin ve ticari hayatın fiyatı nihai bedel olarak algılamasına yol açmıştır. Nitekim bu uygulama zaman içerisinde yerleştiği yani fiyatın içerisinde KDV olduğu kabulüyle olmalı ki, Maliye Bakanlığı 408 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile işyerlerinde "Fiyatlarımıza KDV Dahildir" levhası bulundurma zorunluluğunu kaldırmıştır.

Nitekim KDV'nin temel özelliklerinden biri, fiyatın içinde tahsil edilen dolaylı yani görünmez bir vergi olmasıdır.

VERGİ İDARESİ İLE YARGITAY’IN GÖRÜŞLERİ NEDEN FARKLI

Ancak uygulamada dikkat çekici bir ayrışma ortaya çıkmaktadır. Vergi idaresinin internette de bir tıkla ulaşılabilir çeşitli özelgelerinde, sözleşmede KDV'nin bedele dahil veya hariç olduğuna ilişkin açık bir hüküm bulunmaması halinde bedel üzerinden ayrıca KDV hesaplanması gerektiği yönünde görüşler yer almaktadır. Dikkat çekici olan husus, çoğunlukla satıcı veya hizmet sunucuları tarafından bu tür özelgelerin talep edilmesidir. Zira bedelin üzerine ayrıca KDV hesaplanması satıcının tahsil edeceği toplam tutarı artırmakta, aynı zamanda vergi idaresi açısından da vergi matrahının artmasına hizmet etmektedir. Vergi idaresinin kendisine intikal eden hadiselerde Hazine yararını dikkate alması varlık nedenidir.

Bununla birlikte, uyuşmazlık yargı mercileri önüne taşındığında, sözleşmede KDV'nin ayrıca tahsil edileceğine ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığı durumlarda, sonradan bedelin üzerine KDV eklenmesi hukuki dayanaktan yoksun görülmektedir. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 30.06.2020 tarih E:2017/8393, K: 2020/5525 K. Yargıtay, 23. Hukuk Dairesi 14.12.2020 tarih E. 2018/2601, K. 2020/4254)

DANIŞTAY KARARLARININ YOKLUĞU NE ANLAMA GELİYOR

Konuya ilişkin Danıştay kararlarına rastlanmaması da dikkat çekicidir. Bu durum, meselenin esas itibarıyla bir vergi tarhiyatı uyuşmazlığına dönüşmediğini göstermektedir. Demek ki satıcılar, vergi idaresinin özelgelerine dayanarak bedel üzerine ayrıca KDV uygulayabilmekte ve bu nedenle idare ile mükellef arasında tarhiyata ilişkin bir ihtilaf doğmamaktadır. Uyuşmazlık ortaya çıktığında ise sorun, alıcı ile satıcı arasındaki sözleşme kapsamında adli yargıda çözülmektedir. Nitekim Danıştay kararlarına rastlanmaması, uyuşmazlığın adli yargıya taşındığını göstermektedir.

FİYAT GÜVENİ VE HUKUKİ BELİRLİLİK

Konunun toplumsal yönü de göz ardı edilmemelidir. Türkiye'de milyonlarca kişi her gün sayısız mal ve hizmet satın almaktadır. Bir fiyatın ilan edilmesi veya teklif edilmesi, vatandaş açısından ödenecek nihai bedelin açıklanması anlamına gelir. Eğer fiyatların sonradan KDV gerekçesiyle artırılması olağan hale gelirse, KDV fiilen bir pazarlık unsuruna dönüşebilir. Bu durum hem kayıt dışı uygulamalara ve vergi kayıplarına zemin hazırlayabilir hem de ticari hayatın temelini oluşturan güven unsurunu sarsar.

Odatv.com | Yusuf İleri

Bu desteğin sağladığı mali avantaj, işverenler bakımından aynı zamanda dikkatli bir uyum yönetimini de zorunlu kılmaktadır. Zira destekten yararlanma şartlarının ihlali, yalnızca ilgili döneme ilişkin destek hakkının kaybedilmesiyle sınırlı kalmamakta, daha önce yararlanılmış destek tutarlarının gecikme zammıyla birlikte geri alınması sonucunu da doğurabilmektedir.

Destekten Yararlanma Şartları

Söz konusu destekten tüm işverenler değil, yalnızca aşağıda belirtilen şartları sağlayan işverenler yararlanabilmektedir:

• Prim belgelerinin yasal süresi içerisinde verilmesi,
• Tahakkuk edecek cari ay sigorta primlerinin yasal süresinde ödenmesi,
• Prime esas kazancın eksik bildirildiği veya hiç bildirilmediği yönünde bir tespit yapılmamış olması,
• İşyerinin yasal ödeme süresi geçmiş prim borcu, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve zammı borçlarının bulunmaması, varsa borçların yapılandırılmış veya tecil ve taksitlendirilmiş olması,
• Çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği veya bildirdiği sigortalıları fiilen çalıştırmadığı yönünde herhangi bir tespitin bulunmaması,
• 2026 yılı öncesi tescil edilmiş olan işyerleri için; 2026/Ocak-Aralık döneminde 4/a kapsamında uzun vade sigorta kollarından bildirilen sigortalı sayısının, 2025 yılı Ocak ila Aralık ayında 4/a kapsamında uzun vade sigorta kollarından en az bildirim yapılan aydaki sigortalı sayısından az olmaması, gerekmektedir.
  

Asgari Ücret Desteğinin İptali

Aşağıda belirtilen durumlarda işverenler asgari ücret desteğinden yararlanamamakta, destekten yararlanıldığının sonradan anlaşılması halinde ise yararlanılan destek tutarları iptal edilerek gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri tahsil edilmektedir.

• Sigortasız işçi çalıştırılması

Çalıştırılan kişilerin sigortalı olarak bildirilmediği hususunun;

• Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerden,
• Mahkeme kararlarından
• Kamu kurum ve kuruluşlardan alınan yazılardan

anlaşılması halinde, 2026/Ocak-Aralık dönemi için destekten yararlanılamayacağı gibi, daha önce yararlanılmış olması durumunda yararlanılan destek tutarları gecikme zammı ve gecikme cezasıyla birlikte geri alınacaktır.

• Sigortalı olarak bildirilen kişinin fiilen çalıştırılmaması

SGK’ya sigortalı olarak bildirilen kişilerin gerçekte fiilen işyerinde çalışmadığı hususunun;

• Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerden,
• Mahkeme kararlarından,
• Kamu kurum ve kuruluşlardan alınan yazılardan,

anlaşılması halinde, 2026/Ocak-Aralık dönemi için destekten yararlanılamayacağı gibi, daha önce yararlanılmış olması durumunda yararlanılan destek tutarları gecikme zammı ve gecikme cezasıyla birlikte geri alınacaktır.

• Prime esas kazancın eksik bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi

İşyerinde çalışan sigortalıların sigorta primine esas kazançlarının eksik bildirildiği veya hiç bildirilmediği hususunun;

• Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerden,
• Mahkeme kararlarından
• Kamu kurum ve kuruluşlardan alınan yazılardan

anlaşılması halinde, 2026/Ocak-Aralık dönemi için destekten yararlanılamayacağı gibi, daha önce yararlanılmış olması durumunda yararlanılan destek tutarları gecikme zammı ve gecikme cezasıyla birlikte geri alınacaktır.

Ancak ilgili ayda, 2026 yılına ait aylık brüt asgari ücretin onda birini (3.303,00 TL’yi) aşmayacak tutarda eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti halinde, Kurumca yapılacak ihtar üzerine on beş günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerleri destekten yararlanmaya devam edebilecektir.

• Muvazaalı işlemlere başvurulması

Asgari ücret desteğinden yararlanmak amacıyla;

• Mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad, unvan ya da bir iş birimi olarak açılması,
• Yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması,
• Şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi,

gibi muvazaalı işlemlere başvurduğu anlaşılan işyerleri, 2026/Ocak-Aralık döneminde asgari ücret desteğinden yararlanamayacak, daha önce destekten yararlanılmış olması halinde ise karşılanan tutarlar gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri alınacaktır.

İşçilerin ücretlerinin vergilendirilmesi iki şekilde yapılıyor. Birincisi, ücretten işveren tarafından vergi kesintisi yapılması, ikincisi ise elde edilen ücretin yıllık beyanname ile beyan edilmesi. Çoğunlukla vergiler, ücret işçinin cebine girmeden işverence kesiliyor. Bu şekilde kesilen verginin vergi dairesine yatırılmasından işveren sorumlu ancak aslında vergiyi esas ödeyen işçidir.

2026 yılında elde ettiği ücret tutarı 5.300.000 TL’yi aşanlar 2027 yılı mart ayında beyanname verecekler. Bu boyutta gelir elde edenler genellikle yönetici pozisyonunda çalışanlar ile aylık brüt kazancı 440 bin lirayı aşan beyaz yakalı işçilerden oluşuyor.

2026 yılında birden fazla işverene bağlı çalışan ve birden sonraki işveren ya da işverenlerden elde ettiği kazanç toplamı 400.000 TL’yi aşanlar da gelecek yıl mart ayında beyanname vermek zorunda olacaklar. Birden fazla işverene bağlı çalışanlar ifadesi, yıl içinde iş değiştiren işçileri de kapsıyor. Bu yıl 400.000 TL olan limit her yıl değişiyor. Belirlenen limiti aştıkları halde beyanname vermek zorunda olduğunu bilmeyen işçiler, vergi ve ceza sürprizi ile karşı karşıya kalabiliyorlar.

LİMİT BRÜT 400 BİN TL

Bu yıl iş değiştirenlerden kimlerin gelecek yıl beyanname vermesi gerektiğini örneklerle anlatalım.

Örnek 1: Ocak – haziran döneminde çalıştığı işverenden aldığı brüt ücretlerin toplamı 440.000 TL olan işçi, temmuz ayında iş değiştirmiş ve temmuz – aralık döneminde toplam 500.000 TL brüt ücret elde etmiş olsun. Bu işçi gelecek yıl mart ayında beyanname verecek.

Örnek 2: Ocak – ağustos döneminde çalıştığı işverenden 850.000 TL brüt ücret alan işçi, işten çıkartılmış olsun. Ekim ayında yeni girdiği işten de yıl sonuna kadar 390.000 TL brüt ücret alsın. Bu işçi ikinci işverenden aldığı ücret 400.000 TL’nin altında kaldığı için beyanname vermeyecek.

Örnek 3: Ocak – nisan aylarında çalıştığı işverenden 375.000 TL ücret alan işçi, mayıs ayında yeni bir işe başlamış ve mayıs – aralık aylarında toplam 1.000.000 TL ücret almış olsun. Bu işçi, mayıs – aralık dönemindeki işvereni birinci işveren kabul eder. Ocak – nisan dönemindeki işverenden aldığı ücret de 400.000 TL’nin altında kaldığı için beyanname vermez.

Örnek 4: Ocak – nisan aylarında çalıştığı işverenden 375.000 TL, nisan – ağustos aylarında çalıştığı işverenden 395.000 TL, eylül – aralık aylarında çalıştığı işverenden 550.000 TL ücret elde eden işçi, eylül – aralık döneminde çalıştığı işvereni birinci işveren kabul eder. Diğer iki işverenden aldığı ücretlerin toplamı 400.000 TL’yi aştığı için bu işçi gelecek yıl mart ayında beyanname verecektir.

Örnek 5: Tek işverenden aldığı brüt ücret 5.250.000 TL olan kişi, kazancı limiti aşmadığı için beyanname vermeyecek.

Örnek 6: Tek işverenden aldığı brüt ücret 5.350.000 TL olan kişi, kazancı limiti aştığı için gelecek yıl mart ayında beyanname verecek.

VERGİ BORCUNUZ DA ÇIKABİLİR, VERGİ İADESİ DE ALABİLİRSİNİZ

Beyanname verip vermemek kişinin isteğine bağlı değildir. Limitin aşılması halinde beyanname vermek zorunludur.

Beyan edilen kazançlar üzerinden ödenmesi gereken vergiler yeniden hesaplanacak. Hesaplanan vergi, bu yıl içinde işverenlerce kesilen vergiden fazla ise ilave vergi ödenecek. Hesaplanan vergi bu yıl içinde işverence kesilen vergiden az ise bu kez vergi iadesi yapılacak.

Beyanname veren kişiler, gider gösterebilecekleri harcama yoksa genellikle ilave vergi ile karşı karşıya kalırlar. Ancak, gider gösterebilecekleri harcaması olanlar ise çoğunlukla vergi iadesi alırlar.

EĞİTİM SAĞLIK FATURALARINI SAKLAYIN

Peki ücretle çalışanlar beyanname verdiklerinde hangi harcamalarını gider gösterebilirler? En yaygın olanı eğitim ve sağlık harcamasıdır. Kendisi, eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ait eğitim ve sağlık harcamalarını beyan ettikleri gelirden indirebilirler. Gider gösterebilecekleri eğitim ve sağlık harcaması, beyan ettikleri yıllık kazancın yüzde 10’unu aşamaz.

Ayrıca, beyan edilen gelirin yüzde 15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla kendine, eşine ve çocuklarına ait hayat sigortası primlerinin yüzde 50’si ile ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primlerinin tamamını beyan ettikleri gelirden indirebilirler.

HANGİ EĞİTİM HARCAMALARI GİDER GÖSTERİLEBİLİR?

Harcamaların beyannamede gider gösterilebilmesi için ödemenin gelir ve kurumlar vergisi mükellefine yapılmış olması lazım. Yani yaptığınız harcama için Türkiye’de vergi ödemiş olmalısınız.

Eğitim ve öğretim kurumları, anaokulu, kreş ve dershanelere eğitim amacıyla yapılan ödemeler, eğitim amaçlı kurs ücretleri, okul servis ücretleri, kitap ve kırtasiye harcamaları, öğrencilerin özel yurtlarda ve pansiyonlarda kalmaları durumunda ödenen tutarlar eğitim harcaması kabul edilir.

Ancak, gelir veya kurumlar vergisine tabi olmayan okullara ödenen eğitim ücretleri ile devlet okullarına ödenen harcçlar, yabancı ülkelerdeki eğitim harcamaları, okullarda bedeli ayrı tespit edilen yemek ücretleri eğitim harcaması sayılmaz.

Daha açık ifade etmek gerekirse, başta özel üniversiteler olmak üzere vakıf okullarına yapılan ödemeler vergi indiriminde gider gösterilemez.

Başka şehirde okuyan çocuğunuz için yapacağınız yurt ödemesini gider gösterebilirsiniz ama kiralık daire harcamalarını gösreremezsiniz.

Bu yıl yapılan eğitim, sağlık ve sigorta harcamalarının gelecek yıl verilecek beyannamede gider gösterilebilmesi için fatura alınması ve alınan faturanın beş yıl süreyle muhafaza edilmesi gerekir.

Gıdalarda domuz ve böcek kaynaklı aroma maddelerine yasak getirildi

Yayımlanan yönetmelikle birlikte domuz ve böcek kaynaklı aroma vericiler, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ve bunların üretiminde kullanılan kaynak materyallerin gıda ürünlerinde kullanımı tamamen yasaklandı. Yönetmelik hükümlerine uygun olmayan aroma maddelerinin ve bu maddeleri içeren gıdaların piyasaya arz edilmesine izin verilmeyecek.

Yeni düzenlemenin tarihi belli oldu

Yönetmelikte ayrıca 10 özel aroma maddesi için kademeli yasaklama takvimi oluşturuldu.

FL 04.029, FL 05.100, FL 05.175, FL 05.222, FL 15.029, FL 15.030, FL 15.060, FL 15.119, FL 15.130 ve FL 15.131 kodlu maddelerin 31 Aralık 2026 tarihinden itibaren piyasaya arzı, gıda üretiminde kullanımı ve ithalatı durdurulacak.

Bunun yanı sıra FL 05.062 ve FL 05.099 kodlu iki aroma maddesinin kullanımı yalnızca belirli gıda kategorileriyle sınırlandırıldı.

Gıda etiketlerinde “doğal” dönemi değişiyor

Gıda etiketlerinde "doğal" ibaresinin kullanılması da yeni kurallara bağlandı. Aroma vericilerde "doğal" ifadesinin yer alabilmesi için kullanılan bileşenlerin ağırlıkça en az yüzde 95'inin etiket üzerinde belirtilen kaynaktan elde edilmiş olması gerekecek.

Ekonomim

2'NCİ İŞYERİ ÖNEMLİ

EYT kapsamında emekli olmak için işinden ayrılan ve kıdem tazminatını alan işçinin, emeklilik öncesindeki kıdemi sıfırlanıyor. Bu nedenle aynı işyerinde çalışmaya devam eden kişi, daha sonra yeniden emeklilik gerekçesiyle istifa ederek ikinci kez kıdem tazminatı alamıyor. Bu durum, işçinin SGDP'li ya da tüm sigorta kollarına tabi çalışması halinde de değişmiyor. İlk işyerinden emeklilik nedeniyle ayrılıp kıdem tazminatını alan EYT'li, daha sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlarsa yeni işyerindeki çalışma dönemi için yeniden kıdem tazminatı hakkı elde edebilir. Örneğin A işyerinde EYT kapsamında emekli olan ve kıdem tazminatını alan işçi, Mart 2026'da B işyerinde çalışmaya başladı. B işyerinde SGDP'li çalışan işçi, daha sonra tüm sigorta kollarına geçerek gerekli süreyi doldurduktan sonra emeklilik nedeniyle işten ayrılırsa, B'deki çalışma süresi için kıdem tazminatı talep edebilir.

KÖTÜYE KULLANIMA DİKKAT

Ancak 2'nci iş yerinde en az bir yıllık çalışma süresi önem taşıyor. Ayrıca SGDP'den tüm sigorta kollarına geçtikten çok kısa süre sonra emeklilik gerekçesiyle istifa etmek, hakkın kötüye kullanıldığı iddiasına yol açabilir. Bu nedenle SGDP'den tüm sigorta kollarına geçiş ve işten ayrılma sürecini dikkatli yürütmesi gerekiyor.

İş Kanunu işçilere işyerinde bir yılını doldurmadan yıllık izin kullanma hakkı tanımıyor. İşçi bir yılını doldurduktan sonra ikinci yılı içinde hak kazandığı yıllık izni kanunun öngördüğü sisteme uygun şekilde kullanmak zorunda. İş Kanunumuza göre; bir yıldan beş yıla kadar çalışmış işçiye 14 günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az çalışmış işçiye 20 günden, on beş yıl ve daha fazla çalışmış işçiye 26 günden az izin verilemez. Bu süreler asgari sürelerdir. İşveren isterse hedefleri tutturan işçilere ilave izin verebileceği gibi, toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izinler belirlenebilir. 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilere ise 20 günden az izin verilemez.

Yıllık iznin kullanımında kanun sadece süreleri değil, bunların ne şekilde kullanılabileceğini de düzenliyor. Bütün işyerleri için öncelikli ilke hak kazanılan yıllık iznin ilgili olduğu yılda kullanılması ve tamamen tüketilmesi. Çünkü amaç işçinin dinlendirilmesi olduğundan yıllık iznin tamamen kullandırılması düzenlenmiş durumda. Hatta bunu sağlamaya yönelik işverene tanınan önemli bir hak var, o da işverenin yıllık iznin tamamını kullandıracağı durumlarda, işçiyi yıllık izin kullanmaya zorlayabilmesi. Yıllık izin bölünmeyecekse, işçi yıllık iznin ait olduğu dönemi aşmamak şartıyla zorla izne çıkartılabiliyor. Bununla birlikte işveren yıllık izni bölerek kullandıracaksa, işçi ile hem kullanılacak dönem hem de süreler konusunda anlaşması gerekiyor. Çünkü yıllık iznin bölünmesi tarafların anlaşmasına bağlı. Yıllık iznin bölünmesi de sınırsız bir hak değil, bir parçasının kesintisiz 10 gün olarak kullandırılması zorunlu. Geriye kalan süreler bölünebiliyor.

Borç izin kullanımı...

Bir yılını doldurmamış işçilerden gelen izin taleplerinde işverenler çalışan memnuniyeti adına avans izin kullandırma yoluna gidebilmektedir. İşverenin işçiye peşinen yani bir yılı doldurmadan yıllık izin vermesi mümkündür. Bu uygulama tamamen işverenin inisiyatifinde. Dolayısıyla, işveren istemezse bir yılı doldurmamış işçisine izin vermeyebilir. Bir yılı dolmadan işçisine izin veren işveren, işçisi bir yıl dolmadan işten ayrılırsa bu sürelere ilişkin ödediği ücretleri geri alma imkanının bulunup bulunmadığı tartışmalıdır. Yargıtay yakın tarihli bir kararında, “İşverenin işçiye kullandırdığı yıllık ücretli iznin hak edilenden fazla olduğu öne sürülerek karşılığında parasal iade talep etmenin yasal bir dayanağı yoktur” şeklinde hüküm kurdu.

Avans izin de iş sözleşmesinin bir yıl dolmadan sona ermesi halinde fazladan kullanılan izin niteliği taşımaktadır. Karar doğrultusunda düşünüldüğünde işverenlerin ileride hak kazanılacak izinden düşürülmek şartıyla kullandırdığı avans izin uygulamasından vazgeçmeleri muhtemeldir. Çünkü avans izin uygulamasında amaç ek bir izin hakkı yaratmak değil, işçinin ihtiyacını göz ederek hak edilecek izni belirli sınırlarla erken kullandırmaktır. İşverenin avans izin kullandırma yönündeki talebi ise ancak işçi tarafından kabul edilirse hayata geçebilecektir. İşverenin tek taraflı olarak işçiyi avans izin kullandırmaya zorlaması ise hukuka aykırı kabul edilerek, işçinin bir yılı doldurduğunda elde edeceği izinden eksiltme yapılamayacağı sonucuna ulaşılabilecektir.

Para iadesi talebi nasıl?

Yargıtay kararında fazladan kullandırılan iznin parasal iadesi talebinin yasal dayanağı olmadığını ifade etmiştir. Bununla birlikte avans izin, kötüye kullanılmadığı sürece temelinde işçinin lehine olan bir uygulama. Bu bağlamda taraflar arasında kurulan sözleşme veya geçerli olarak yürürlüğe konulmuş sözleşme eki niteliğinde bir belgede avans izin şartları belirtilmiş, işçinin bunu kabul ettiği açıkça anlaşılabiliyorsa, işverenin bu belgeye dayanarak işçiden kullandırdığı avans iznin erken sona erme nedeniyle karşılığının istenmesine olanak tanınması yerinde olacaktır. Aksine bir tutum işverenlerin bu yönde inisiyatif kullanmalarını engelleyecektir.

Altın, petrol fiyatlarındaki artışın enflasyonist baskılara ilişkin kaygıları güçlendirmesi ve Fed’in bu haftaki toplantısında faiz artırabileceği beklentisinin yükselmesiyle pazartesi günü değer kaybetti.

Altın fiyatlarında son durum

İç ve dış piyasayı etkileyen altın ve döviz kurundaki değişimler merakla takip ediliyor. Vatandaşlar günün ilk saatlerinden itibaren “Gram altın, çeyrek altın, ons altın fiyatı bugün ne kadar?” araştırmaları yapıyor.

İşte 14 Eylül 2026 Pazartesi gününün ilk saatlerinde güncel altın fiyatları tablosu…

Güncel altın satış fiyatları

* Gram altın satış fiyatı: 6.767,64 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.055,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.104,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 44.184,57 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 44.065,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 110.800,25 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.330,77 dolar

Aleyna Harman-Ekonomim

Mevcut saha envanteri incelendiğinde, tablonun ciddiyeti daha da netleşiyor. Buna göre, Türkiye'deki pompaların yaklaşık üçte biri eski tip mekanik/manuel sayaçlardan oluşuyor. Bu pompaların 3 haneli birim fiyatı gösterme yeteneği bulunmuyor ve tamamen yenilenmesi gerekiyor. Pompaların diğer üçte birlik kısmı da dijital ekrana sahip olmasına karşın yazılım ve anakart mimarisi gereği yalnızca iki tam basamağı (99,99 TL) destekliyor. Bu gruptaki cihazların kart ve yazılım dönüşümünden geçmesi şart. Son yıllarda kurulan ya da altyapısı güncellenen kalan üçte birlik bölüm ise 3 haneli fiyat gösterimine hazır durumda bulunuyor.

Dönüşümün maliyeti yüksek

Sektör temsilcileri, pompa altyapısının kısa sürede dönüştürülecek olmasının, halihazırda marj darlığı çeken akaryakıt bayileri ve dağıtım şirketleri üzerinde ağır bir finansal yük oluşturacağına işaret ediyor. Yapılan hesaplamalara göre; eski tip manuel bir pompanın güncel standartlarda yenisiyle değiştirilmesi pompa başına 7 bin dolar seviyesinde bir yatırım gerektiriyor. İki haneli dijital pompaların 3 haneli gösterime uyumlu hale getirilmesi için gereken kart ve otomasyon revizyonunun birim maliyeti ise 1500 dolar olarak ifade ediliyor. Yapılan kabaca hesaplamalara göre de dönüşümün maliyeti yaklaşık olarak 212,5 milyon doları bulacak.

EPDK ile görüşmeler sürüyor

Akaryakıt fiyatlarının kısa süre içerisinde 100 TL sınırını aşabileceği öngörülürken, sektör temsilcileri muhtemel bir otomasyon ve sayaç kilitlenmesinin önüne geçebilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ile yoğun bir görüşme trafiği yürütüyor. Görüşmelerde, saha dönüşümlerinin tamamlanması için sektöre makul bir takvim tanınması, geçici dönemsel çözümler ve mevzuat uyumlaştırılması başlıkları masaya yatırılıyor. Dağıtım şirketleri ve sayaç otomasyon firmaları bir yandan saha ekipleriyle güncelleme çalışmalarını sürdürürken, diğer yandan fiyatların üç haneye ulaşması halinde istasyonlarda satışların durmaması adına mevzuat desteği bekliyor.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Claude'u geliştiren Anthropic'in kurucusu ve CEO'su Dario Amodei, 12 Eylül 2026'da kendi web sitesinde yayımladığı *We Must Pace the Frontier* başlıklı yazısında, yapay zekâ model­lerinin yeteneklerini geliştirme hızının bilinçli biçimde yavaşlatılması gerektiğini söyledi.

Bunu herhangi biri değil, dünyanın en ileri ya­pay zekâ şirketlerinden birinin eski araştırma­cısı (OpenAI) ve diğerinin CEO'su söylüyor.

İnsan ister istemez soruyor: Bir YZ şirketi­nin CEO'su “yavaşlamalıyız” diyorsa korkma­lı mıyız?

Önce ne demek istediğini doğru anlamak gere­kiyor. Amodei, “Yapay zekâyı durduralım” demi­yor. Araştırmayı yasaklamaktan veya teknolojik ilerlemeden vazgeçmekten de söz etmiyor. En­dişesi başka; Yapay zekânın yetenekleri, bizim onu güvenli biçimde yönetme yeteneğimizden daha hızlı gelişiyor olabilir.

Siber saldırılardan biyolojik tehditlere, kendi başına daha uzun ve karmaşık görevler gerçek­leştirebilen sistemlerden yapay zekânın yeni YZ sistemleri geliştirmesine kadar uzanan riskler­den bahsediyor. Önerisi ise gelişim hızını bir miktar düşürerek güvenlik araştırmalarına, ba­ğımsız denetime, hukuka ve devletlere yetişme zamanı kazandırmak. Demek ki bir şeyler dene­yimlediler ve endişelendi.

Buraya kadar makul. Ama benim asıl takıldı­ğım yer başka.

Biz kimiz ki yavaşlayalım?

Amodei “yavaşlamalıyız” diyor. Kim yavaşla­yacak? Ben mi? Siz mi? Çocuğumuz mu? Öğret­men, doktor, avukat veya yazılım şirketi mi? Kul­lanan halk mı?

Bugün yapay zekânın ne kadar hızlı geliştiri­leceğine birkaç büyük teknoloji şirketi, onları fi­nanse eden sermaye, çip üreticileri ve birkaç bü­yük devlet karar veriyor. Dünyadaki milyarlarca insan ise alınan bu kararların sonuçlarını yaşı­yor. Bence asıl ürkütücü olan yapay zekânın ne kadar güçlü olacağı değil, bu gücün gelişme hızı­na kimin karar verdiği.

Üstelik ortada ciddi bir açmaz var. Anthropic yavaşlarsa OpenAI devam edebilir. OpenAI ya­vaşlarsa Google devam edebilir. Amerikan şir­ketleri birlikte yavaşlarsa Çin devam edebilir. YZ yarışı, herkesin giderek hızlandığı fakat kim­senin diğerinin frene basacağına güvenmediği kalabalık bir otoyola benziyor.

Biz ise arka koltuktayız, tüketiciyiz.

Peki ne yapacağız? Korkacak mıyız? Protesto mu edeceğiz? Yapay zekâyı kullanmayı mı bıra­kacağız?

Bence hiçbiri. Çünkü vatandaş olarak bir YZ modelinin eğitimini durduramayız. Ama bu, ta­mamen çaresiz olduğumuz anlamına gelmiyor. Yapabileceğimiz en önemli şey direksiyonda ki­min oturduğunu sorgulamak.

Bağımsız denetim, şeffaflık isteyebiliriz. Dev­letlerden yapay zekâyı yalnızca yatırım, verim­lilik ve ekonomik rekabet meselesi olarak değil; güvenlik, eğitim, iş gücü, mahremiyet ve demok­rasi meselesi olarak da görmelerini talep ede­biliriz.

Önümüzdeki büyük ayrım yapay zekâyı kulla­nanlarla kullanmayanlar arasında olmayabilir.

Yapay zekânın ne yaptığını anlayanlarla, ken­dilerine ne yapıldığını anlamayanlar arasında olabilir. (Bu cümle iki kere okunmayı hak ediyor.)

Bu nedenle Dario Amodei'nin uyarısını ciddi­ye almalıyız.

Paniklemek için değil; Paniğe gerek kalmadan önce konuşmaya başlamak için.

Makinelerin bizden daha zeki olup olmayaca­ğını değil; insanlığın, kendisinden daha hızlı ge­lişen bir teknolojiyi yönetecek kadar hızlı davra­nıp davranamayacağını anlamak için.

Yarın YZ gerçekten kontrol edemeyece­ğimiz kadar güçlenirse, en büyük pişmanlı­ğımız, “Neden kimse durdurmadı?” sorusu değil; “Böyle bir karar alınırken neden bizim hiç söz hakkımız yoktu?” olabilir.

Murat Duran-Dünya

Rakamlar haber sayfalarında yer aldı; ama bu rakamların bir mükellef için ne anlama geldiği pek konuşulmadı. Bu yazıda üç so­ruya cevap aramaya çalışacağım:

* Bu tablo yeni mi, yoksa bir süredir işaret ettiğimiz gidişatın resmileşmesi mi?

* “Tespitler denetim başlama­dan mükellefle paylaşılıyor” söy­lemi ile sahadaki uygulama örtü­şüyor mu?

* Büyük ve orta ölçekli bir şir­ket bu tabloya bugünden nasıl ha­zırlanmalı?

Hedef büyük şirketlerin tüm yıllarını sürekli gözden geçirmek

Bu köşeyi takip eden okurlar hatırlayacaktır; Mali İdarenin iz­leme ve denetim kapasitesindeki artışa bir süredir dikkat çekmeye çalışıyorum.

Dolayısıyla OVP sonrası açık­lanan rakamlar bir sürpriz değil; adım adım kurulan bir denetim mimarisinin resmi ilanı. Üstelik Bakan bu tercihi açıkça ifade etti: Denetim büyüklere kaydırılıyor, küçüklerde inceleme oranı yarıya iniyor. Küçük mükellefe “sizinle klasik incelemeyle değil, izaha da­vet, gözetim programı ve yazıyla ilgileneceğiz” deniyor; büyüğe ise “üçte biriniz her yıl masaya otura­cak” deniyor.

“Denetimden önce paylaşıyoruz” söylemi saha ile örtüşüyor mu?

Bakan, büyük veri analitiği ve yapay zekâyla yapılan tespitle­rin denetim başlamadan mükel­lef veya temsilcisiyle paylaşıldı­ğını, düzeltme imkânı tanındığını söyledi. Bu yaklaşımı doğru bulu­yorum ; izaha davet ve VDK-İHD tam da bu mantıkla kurgulandı.

* Paylaşılan tespit, çoğu za­man bir “veri uyumsuzluğu”­dur; hukuki nitelendirme değil­dir. Banka hareketiniz ile beyanı­nız arasındaki fark size bildirilir, ama o farkın neden vergiye tabi olmadığını ispat yükü sizdedir. Otuz günlük izah süresinde belge temelli, ticari icaplara uygun bir dosya hazırlayamayan mükellef doğrudan incelemeye sevk edili­yor; Temmuz’da VDK Dergi ve­rilerinden aktardığım gibi sevk oranı yükseliyor.

* Düzeltme imkânı, dava hak­kından vazgeçme anlamına gel­memeli. İdarenin yazısı üzerine verilen düzeltme beyannamele­rine ihtirazi kayıt konulabileceği ve dava yolunun açık olduğu Ana­yasa Mahkemesi’nin Arbay Pet­rol kararıyla (B. No: 2015/15100) netleşti. İdareyle görüş ayrılığınız varsa “düzelt ve kurtul” değil, “ih­tirazi kayıtla düzelt ve dava aç” se­çeneğini unutmayın.

Büyük ve orta ölçekli şirket için hazırlık listesi

Yüzde 31,3’lük oran, büyük mü­kellef için “incelenir miyim” so­rusunu “hangi yıl incelenirim” sorusuna çeviriyor. Bu durumda hazırlığı incelemeye başlama bil­dirimi geldikten sonra değil, bu­gün yapmak gerekiyor.

1 Risk envanterinizi gözden geçirin

Ne kadar risikli konunuz varsa üzerinden tekrar geçin. Risk diye görüp göze aldığınız hususlar çok büyük bir ihtimalle size soru ola­rak gelecek. Şirketinizin YMM si­nin gündeme getirdiği, daha önce arnızda tartıştığınız tüm konuları bence tekrar gözden geçirin.

2 Sektörün riskli konuları neler?

Siz de olmasa bile sektörünüzde eleştirilmiş konular sizde de ince­lenecekmiş gibi hazırlanın.

3 Daha önce realize olmuş riskler neler?

Daha önce geçirdiğiniz incele­melerde eleştirildiğiniz konuları gözden geçirin.

4 Uygulamanızdan farklı bir mukteza veya yargı kararı var mı?

Herhangi bir konuda şirketini­zin uygulaması ie Mali İDarenin konuya ilişkin muktezaları veya yargı kararları farklı ise konuyu mutlaka masaya yatırmış ve ge­rekli hazırlıkları yapmış olun.

5 Grup içi işlemler ve transfer fiyatlandırması.

Yıllık raporun şekli bir ödev ol­madığını, incelemede ilk savunma belgesi olduğunu Nisan’da yaz­mıştım. Son üç yılın emsal setle­ri güncel mi, yurt dışı grup şirket­lerinden alınan hizmetlerin fiilen alındığını gösteren kanıtlar dos­yada mı? Transfer fiyatlandırma­sı raporu ile fiiliyat uyumlu mu?

6 Banka hareketleri ile beyan uyumu.

Ortak cari hesapları, adat fai­zi, şirketten çekilen paralar ve or­taklara/aile bireylerine yapılan transferler artık idarenin ilk bak­tığı yer.

7 İndirim ve istisna kalemlerine dikkat.

Büyük mükellef incelemelerin­de matrah farkının önemli kısmı bu vb inidirim, istisna uygulamala­rı ile ilgili konulardan çıkıyor. He­saplama yöntemlerinizin yazılı,tu­tarlı ve Mali İdarenin açıklamala­rına uygun olduğundan emin olun.

8 Stoklar ve fiili envanter.

Stok gözetim programı sürü­yor; kaydi stok ile fiili stok arasın­daki farkın açıklaması hazır olmalı.

9 VDK-İHD'ye cevap disiplini.

Hazırlık yazısı geldiğinde dos­yaya yüklediğiniz her belge, ile­ride başlayacak incelemenin de­lil setidir. Pişmanlık veya ihtirazi kayıtlı düzeltme beyanı verilecek­se dosya gönderiminden önce ve dosya içeriğiyle tutarlı biçimde kurgulanmalı.

10 Sürelere dikkat

İzaha davette 30 gün, ihbarnamede 30 gün, uzlaşma tu­tanağından sonra 15 gün.

Mail idarenin elektronik teb­ligatları ve yazılı her türlü bildi­rimine önem ve öncelik verilme­lidir. Bu süreleri takip eden so­rumlular belirleyin; kaçırılan sürelerin telafisi yok.

Son söz

OVP’nin vergi geliri hedefle­ri (2027’de 19,9 trilyon, 2029’da 27,7 trilyon TL) ve vergi yükünün milli gelire oranının yüzde 25’in üzerine çıkarılması hedefi, bu denetim yoğunluğunun geçici bir kampanya olmadığını gösteriyor. Ben 2027 Haziran’ına kadar mat­rah artırımı benzeri bir af bekle­mediğimi daha önce yazmıştım; bu görüşümü koruyorum. Af bek­lentisine yaslanan bir vergi stra­tejisi bu konjonktürde her za­mankinden riskli.

Büyük ve orta ölçekli şirketle­re önerim şu: Bu yıl kapanmadan önce iki haftalık bir öz-değerlen­dirme çalışması yapın; yukarıda başlıklar halinde paylaştığım vb riskli gördüğünüz kalemleri ya düzeltin ya da savunma dosyasını şimdiden hazırlayın. Adım atma­dan önce mali müşaviriniz ve avu­katınızla birlikte değerlendirin.

Zeki Gündüz-Dünya

Bir kadın sigortalının doğum borçlanmasıyla tamamlandığını düşündüğü prim günleri üç yıl son­ra silinmiş. Banka kredisiyle öde­diği borçlanma bedeli faizsiz iade edilmiş, emeklilik planı bozulmuş.

Bu örnek; SSK, Bağ-Kur, şirket ortaklığı, ihya ve borçlanma süre­leri birlikte değerlendirilmeden yapılan işlemlerin emekliliği na­sıl yıllarca geciktirebildiğini gös­teriyor.

Emeklilikte yalnızca ilk sigorta tarihini veya toplam prim gününü bilmek yeterli değil. Sigortalılık statüsü, şirket ortaklıkları, öden­memiş Bağ-Kur primleri, durdu­rulan hizmetler, doğum borçlan­maları ve son 2.520 günlük hizmet dağılımı birlikte incelenmediğin­de yıllarca sonra telafisi zor so­nuçlarla karşılaşılabiliyor.

Geçtiğimiz günlerde görüştü­ğümüz bir kadın sigortalının ya­şadıkları bunun çarpıcı bir örneği.

Kadın sigortalı konuya şöyle başlıyor “Üç çocuğum için Ara­lık 2022’de SGK’ye doğum borç­lanması başvurusu yaptım. 2004, 2005 ve 2013 doğumlu çocukla­rım için çıkarılan borçlanma be­delini, banka kredisi kullanarak ödedim. Prim günlerimi tamamla­dığımı düşünerek 3.600 gün üze­rinden emeklilik şartlarımı sor­dum. Emeklilik yaşımın 58 olduğu bildirildi. Yaşımı beklerken 2025 yılında üçüncü çocuğum için ka­zandığımı düşündüğüm borçlan­ma günleri silindi.”

Sigortalıya, şirket ortaklığı ne­deniyle Bağ-Kur tescilinin bu­lunduğu ve ilgili dönemde doğum borçlanması hakkının oluşmadığı bildiriliyor. Üç yıl önce banka kre­disiyle ödediği para kendisine yal­nızca yatırdığı tutar üzerinden ia­de ediliyor. Güncelleme, faiz veya paranın üç yıl­lık değer kaybını karşı­layan ek bir ödeme ya­pılmıyor.

Böylece hem prim günleri eksiliyor hem de kredi kullanılarak öde­nen paranın zaman de­ğeri kayboluyor.

Sistemde görünmeyen Bağ-Kur günleri yok sayılmamalı

Bu dosyadaki temel sorun, şir­ket ortaklığından kaynaklanan Bağ-Kur tescilinin emeklilik pla­nına baştan dahil edilmemesi.

7326 sayılı Kanun kapsamın­da, 30 Nisan 2021 ve öncesine ait prim borcu bulunan bazı 4/b, ya­ni Bağ-Kur süreleri durduruldu. Bağ-Kur faaliyeti devam eden­lerin sigortalılıkları ise 1 Mayıs 2021 itibarıyla yeniden başlatıl­dı. Durdurulan süreler hizmet dö­kümündeki aktif prim toplamında görünmeyebilir. Ancak bu durum, geçmişteki şirket ortaklığını ve Bağ-Kur tescilini hukuken orta­dan kaldırmaz.

Durdurulan süreler emekli­lik günü olarak sayılmaz; yeniden hizmete dönüştürülmeleri için ih­ya edilmeleri gerekir. İhya yapıl­dığında da yalnız ihtiyaç duyulan günler değil, mevzuatın öngördü­ğü kapsam içindeki durdurulmuş sürelerin tamamı üzerinden öde­me yapılması gerekir.

İncelediğimiz olayda 2.063 gün­lük durdurulmuş Bağ-Kur süre­si bulunuyor. Bu sürelerin bugün­kü değerle ihya maliyeti yaklaşık 1 milyon 22 bin 114 TL’ye ulaşıyor.

Bu ödeme mevcut emeklilik pla­nı için önerilmiyor. Çünkü yük­sek maliyetinin yanında 2.063 günlük 4/b hizmetinin canlandı­rılması, kişinin hangi sigortalılık statüsünden emekli olacağını da değiştirebilir. Başka bir ifadeyle, yalnızca toplam gün sayısını ar­tırmak amacıyla yapılan ihya işle­mi, SSK’den emeklilik planını bo­zarak kişiyi Bağ-Kur şartlarına sü­rükleyebilir.

SGK’nin işlemi kabul etmesi tek başına yeterli değil. Sigortalıların en sık düştüğü yanılgılardan biri şudur:

“SGK borçlanma tutarını çıkar­dı, ben de ödedim. Demek ki bu günler artık kesinleşti.”

Oysa kurum tarafından seh­ven oluşturulan veya ödeme aşa­masında fark edilmeyen bir borç­lanma, kanunda bulunmayan bir hakkı kalıcı hale getirmez. Daha sonraki kontrol sırasında borçlan­maya engel bir sigortalılık ya da şirket ortaklığı tespit edilirse hiz­metler iptal edilebilir.

Bu hata emeklilikten önce fark edilirse prim günleri silinir ve ki­şinin emeklilik tarihi ertelenir. Emekli aylığı bağlandıktan sonra fark edilirse aylık işlemi yeniden incelenir. Silinen günler nedeniy­le emeklilik şartları ortadan kal­kıyorsa aylık kesilebilir ve yersiz ödendiği belirlenen aylıklar bakı­mından geri alma işlemleri günde­me gelebilir.

Bu nedenle doğum borçlanma­sı, askerlik borçlanması veya di­ğer hizmet kazanma işlemlerin­de yalnızca tahakkuk belgesine bakılmamalı; borçlanılan döne­min başka bir sigortalılıkla çakı­şıp çakışmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Şirket ortaklığı bulunanların ti­caret sicili kayıtları, vergi kayıtla­rı, Bağ-Kur tescili ve durdurulan hizmetleri birlikte incelenmelidir.

EYT kapsamında görünmek emeklilik için yeterli değil

Kadın sigortalının ilk 4/a baş­langıç tarihi 1 Temmuz 1991. Bu başlangıca göre normal 4/a emek­lilik koşulu 20 yıllık sigortalılık süresi, 5.525 prim günü ve 48 yaştı.

Sigortalı 1 Ağustos 1970 do­ğumlu. Prim günü 5.525’e za­manında tamamlanmış olsaydı 48 yaşını doldurduğu 1 Ağustos 2018 tarihinde emeklilik hakkı­nı elde edecekti.

EYT düzenlemesiyle yaş şar­tının kaldırılması da tek başına emeklilik sağlamıyor. EYT, ilk si­gorta tarihine göre gerekli sigor­talılık süresini ve prim gününü ta­mamlayanları ilgilendiriyor. Prim günü eksik olan kişi, yalnızca 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı ol­duğu için aylık alamıyor.

Bu sigortalının EYT’den önce de temel sorunu yaş değildi; prim günüydü. EYT sonrasında da aynı sorun devam etti.

İlk işe giriş tarihini bilmek, emeklilik planlamasının yalnız­ca başlangıç noktasıdır. Asıl belir­leyici olan; o tarihe karşılık gelen prim şartının, doğru sigortalılık statüsündeki geçerli hizmetlerle tamamlanıp tamamlanmadığıdır.

Şimdi izleyeceği yol nedir?

SGK hizmet dökümünde top­lam 3.120 gün görünüyor. Bir gün­lük hizmet çakışması düşüldüğün­de geçerli prim toplamı 3.119 gün olarak hesaplanıyor.

3.600 günle emeklilik için kalan süre 481 gün.

Kadın sigortalılar açısından 3.600 gün, 15 yıllık sigortalılık sü­resi ve kademeli yaş şartlarını 24 Mayıs 2011’den sonra tamamlayan­larda emeklilik yaşı 58’dir. SGK’nin 4/a emeklilik açıklamasında bu ko­şullar açıkça gösteriliyor.

Sigortalı 1 Ağustos 2028 tari­hinde 58 yaşını dolduracak.

Planlamaya göre 1 Şubat 2027’den itibaren isteğe bağlı si­gorta primi ödemeye başlayacak. Şubat 2027 ile Haziran 2028 ara­sındaki 17 aylık ödeme dönemin­de toplam 510 gün kazanacak. Böylece 3.119 olan geçerli prim günü 3.629 güne ulaşacak.

İsteğe bağlı sigorta primleri 1 Ekim 2008’den sonra 4/b kapsa­mında sayılıyor. Ancak bu dosyada ödenecek isteğe bağlı süre 1.260 günün altında kalacağı ve Bağ-Kur ihyası yapılmayacağı için 4/a hiz­met ağırlığı korunacak. Emeklilik işlemi 4/a, yani SSK şartlarından sonuçlanacak.

Haziran 2028 primi ödendikten sonra isteğe bağlı sigorta 1 Tem­muz 2028 itibarıyla durdurulacak. Sigortalı 1 Ağustos 2028 tarihinde 58 yaşını doldurduğunda emekli­lik başvurusunu yapacak ve 3.600 gün üzerinden 4/a kapsamında emeklilik hakkını elde edecek.

On yıllık gecikmenin bugünkü bedeli 2,8 milyon TL

Bu kadın, prim günleri zama­nında ve doğru statüde planlan­mış olsaydı 48 yaşını doldurduğu 1 Ağustos 2018 tarihinde emek­li olabilecekti. Şimdi ise en uy­gun planla 58 yaşını dolduracağı 1 Ağustos 2028 tarihini bekliyor.

Aradaki süre tam 10 yıl.

2026 yılının ikinci yarısında en düşük emekli aylığı 23 bin 552 TL’ye yükseltildi. Bu tutarı yalnız bugünkü nominal değer üzerinden 120 ayla çarptığımızda: 23.552 TL × 120 ay = 2.826.240 TL

Ortaya yaklaşık 2,8 milyon TL çıkıyor.

Bu hesap geçmiş yıllardaki ger­çek aylıkları, bayram ikramiyele­rini, aylık artışlarını, paranın za­man değerini ve diğer sosyal hak­ları içermiyor. Yalnızca bugünkü en düşük aylığın 10 yıllık karşılığı­nı gösteriyor. Buna rağmen kaybın büyüklüğünü anlatmaya yetiyor.

Emeklilik planlaması neden bu kadar önemli?

Emeklilik hesabı yalnızca “Kaç günüm var?” sorusuna cevap ver­mek değildir.

Öncelikle ilk sigorta başlangıç tarihi belirlenmeli. Ardından kişi­nin tabi olduğu yaş, sigortalılık sü­resi ve prim günü şartları hesap­lanmalı. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı hizmetleri ayrı ayrı ince­lenmeli. Şirket ortaklığı ve vergi kayıtları kontrol edilmeli. Öden­meyen veya durdurulan Bağ-Kur süreleri bulunmalı. İhya yapıl­masının maliyeti kadar emeklilik statüsüne etkisi de hesaplanmalı. Doğum ve askerlik borçlanmala­rında çakışan sigortalılık sürele­ri araştırılmalı. Son 2.520 günlük hizmet dağılımının aylığın hangi statüden bağlanmasına yol açaca­ğı belirlenmeli.

Bütün bunlar yapılmadan ger­çekleştirilen tek bir borçlanma ve­ya ihya işlemi, emekliliği öne çek­mek yerine yıllarca geciktirebilir.

Bu olayda kadın sigortalı ban­ka kredisi kullanarak doğum borçlanması yaptı, prim günü­nü tamamladığını düşündü ve yaşını beklemeye başladı. Üç yıl sonra günlerinin bir bölümü si­lindi. Parasını faizsiz geri aldı, prim açığıyla yeniden karşılaştı ve emeklilik planını baştan kur­mak zorunda kaldı.

Emeklilikte en pahalı hata, fazla prim ödemek değildir.

En pahalı hata, yanlış statü­ye prim ödeyerek emekli oluna­bilecek zamanı kaçırmaktır.

Özgür Erdursun-Dünya

"Şalvarı şaltak Osmanlı / Eğeri kaltak Osmanlı / Eken de yok biçen de yok / Hasada ortak Osmanlı." 16’ncı YY’dan anonim bir şiir. Bugün Osmanlı yerine kimleri koyardın?

Gelir dağılımındaki adalet kadar önemli bir kavram. Kriz zamanlarında “gayet iyi” yönetilmesi gereken süreci de tanımlar. Nimetin adil dağılmadığı ortamın yarattığı krizlerde ise “olmazsa olmaz”dır. Ortaya çıkan sıkıntının, herkese, her kesime, adil ve akıllıca dağıtılması olgusunu anlatır.

Eğer ekonomideki zor şartlardan çıkılacaksa, şu anda bölük pörçük alınan kararların bir araya getirilip ulusal bir “uzlaşma programı” oluşturulması kaçınılmaz görünüyor. Adına ister “Krizden Kurtuluş Paketi” ister “Ulusal Uzlaşma Programı” diyelim, başarı için Türkiye’ye lazım olan, külfet adaletidir.

YÜKSEK KAZANÇ, YÜKSEK RİSK BARINDIRIR

Bizdeki zenginler, hele ki zenginliğini ana işinden değil, para pazarlayarak kazananlar, “külfetin başkalarına yüklenmesi” için gayret ederler. Oysa “külfeti” KOBİ’lere, esnafa ve vatandaşa yıkan ve nimeti de bunlara sunan çözümler pek işe yaramaz. Uzlaşma, külfeti adil dağıtmaktan geçebilir ancak.

Testiyi kıran ile suyu getireni karıştıran eski uygulamalar gösterdi ki oluşturulacak olan kaynakların, zaten bu krizi yaratan “çoktan ölmüş ama öldüğünden habersiz” büyük şirketlere aktarılması, çare olamıyor. Verimsiz hantal, kâr iştahı yüksek firmalara verilecek kaynaklar, milli gelir kaybı oluveriyor.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Külfet adaletine dair…

En berbat söylem?

“Krizin külfetini benim dışımda herkes paylaşsın.” Mağaza siftah yapmıyor ama dükkân sahibi “kiramı aynen isterim” der. Ben hiçbir şey almam ama herkes benim malımı alsın” akılsızlığı da…

Külfeti kim dağıtmalı?

Enflasyon külfetini sabit gelirliye, çiftçi, esnaf, emekçiye yükleyip kendi konforunu sürdürme gayreti içinde olan kamu, asla külfeti adil dağıtmayacaktır. Yandaş candaş bir yana, gerisi ise saldım çayıra…

NOT

HER KRİZİ FIRSAT KADAR, YAĞMACI DA BARINDIRIR

Misal enflasyon… Hem yüksek hem de düşürülemiyor. Bu da bir yandan enflasyonzade üretiyor diğer yandan enflasyonzede… Fırsatlar enflasyon yüzünden heba olurken yağmacılar, bu ortamda gelir transferiyle, siyasetçiye yakınlıkları ve ekonomik değerlere çökerek külfet adaletini daha da bozar.

KÜLFET LÛGATI

Ekonomik külfet: Omuzumuza binen büyük maddi yük, masraf, mali zorluk veya sıkıntı

Külfet adaleti: Ortaya çıkan zorluk ve maliyetin toplumdaki bireyler arasında adil dağıtılması

Külfet kurnazlığı: Fedakârlık bekleyenin, FEDA’nın topluma ama KÂR’ın kendisine kalması

Toplumsal barış: Nimetin de külfetin de eşit dağıtıldığı ortamda krizler barış içinde çözülür

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Doğumdan önce, - Hizmet akdine tabi çalışması bulunan kadın sigortalılar (2925 sayılı Kanun, mülga 506 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun- 4/1-a ), - Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışma kapsamında sigortalı sayılan kadın sigortalılar (Mülga 1479 sayılı Kanun, Mülga 2926 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun- 4/b), - Kamu görevlisi kapsamında sigortalı sayılan kadın sigortalılar (Mülga 5434 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun- 4/c) ile hak sahipleri, talepte bulunabilir.

Doğum borçlanmasının koşulları neler?

Sigortalı kadının doğum nedeniyle çalışamadığı iki yıllık süreyi borçlanabilmesi için doğumdan önce;
- Hizmet akdi kapsamında çalışanlar için (2925 sayılı Kanun, mülga 506 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun- 4/a) sigortalılıklarının tescil edilmiş ve adına prim bildirilmiş/tahakkuk etmiş olması, - Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışma kapsamında olan sigortalılar için (Mülga 1479 sayılı Kanun, Mülga 2926 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun- 4/b) sigortalılıkların tescil edilmiş ve ödenmiş yahut tahakkuk etmiş prim borcunun olması, - Kamu görevlisi olarak sigortalı sayılanlar için sigortalılar (Mülga 5434 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun- 4/c) sigortalılıklarının tescil edilmiş olması, Kadın sigortalının doğumdan önce çalışmaya başlayarak sigortalılık şartını yerine getirmesi, - Doğumdan sonra borçlanılacak süre içerisinde adına prim ödenmemesi, - Borçlanacağı sürede çocuğunun yaşaması gerekmekte.

Nereye, nasıl başvurulur?

İlk defa 5510 sayılı Kanun'a göre hizmet akdiyle çalışanlar ve kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmaya başlayan sigortalılar, 2925 sayılı Kanuna tabi sigortalılar ile mülga 506 sayılı Kanun, 1479 sayılı Kanun ve 2926 sayılı Kanuna tabi olan sigortalılar ve hak sahipleri, sigortalının en son çalışmasının/hizmetinin geçtiği sosyal güvenlik il müdürlüğüne/ sosyal güvenlik merkezine başvurarak, borçlanma talep dilekçesiyle veya e-Devlet kanalıyla başvuruda bulunarak doğum borçlanması yapabilmekte.

Paylaşımda yer alan kampanyanın detaylarına ilişkin 15 soru ve yanıtları şöyle:

1- Kiralık konut projesinde kaç konut yapılacak?

Sosyal Konut Tahsisi Projesi kapsamında, Ekim 2026'da ilk etapta 1071 konutun teslimi yapılacak. Toplamda 15 bin konut kiralanacak.

2 - İlk etapta hangi ilçede kaç konut kiralanacak?

Konutlar 4 grupta tahsis edildi. Başakşehir, Gaziosmanpaşa, Beyoğlu ve Güngören ilçelerinde 360, Maltepe, Tuzla ve Kartal ilçelerinde 330, Ataşehir, Sancaktepe, Ümraniye ve Üsküdar ilçelerinde 291 ve Arnavutköy ilçesinde 90 olmak üzere toplam 1071 konut kiralanacak.

3 - Hangi gruplara hangi büyüklükte evler tahsis edilecek?

Genç evli ailelere, 1+1 veya 2+1 konut, iki veya daha fazla çocuklu ailelere 2+1, 3+1 veya 4+1 konut tahsis edilecek.

4 - Projeye başvuru şartları nelerdir?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak. Başvuru tarihi itibarıyla 18 yaşını tamamlamış olmak. Evli olmak. En az 1 yıldır İstanbul il sınırları içerisinde kesintisiz ikamet ediyor olmak. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde tapuda kayıtlı bağımsız bir konutunun bulunmaması, daha önce TOKİ ile konut sözleşmesi imzalanmamış olması, aylık ortalama hane halkı net gelirinin 100 bin lira üst sınırını aşmaması gerekiyor.

5 - İstanbul dışındaki illerden başvuru yapılabilecek mi?

Projeye sadece İstanbul ilinde ikamet eden vatandaşlarımız başvuru yapabilecek.

6 - İsteyen açıklanan ilçelerden herhangi birine başvuru yapabilecek mi? Bu ilçelerde ikamet ediyor olma koşulu var mı?

İstanbul il sınırları içerisinde ikamet edenler istediği ilçe için başvuru yapabilecek.

7 - Üzerinde tapu olanlar başvuru yapabilecek mi?

Üzerinde konut tapusu olanlar başvuru yapamayacak.

8 - Daha önce ev alıp satanlar başvurabilecek mi?

Son 5 yıl içerisinde bağımsız konut niteliğindeki bir taşınmazı satın alan veya satanlar başvuru yapamayacak.

9- Kiralık konut çıkan kişi ev alırsa evden çıkarılacak mı?

Evet, tahsis süresi içerisinde konut alınması durumunda konutun tahliye edilmesi gerekiyor.

10 - Projede kaç tip ev yer alacak?

Proje kapsamında 1+1, 2+1, 3+1 ve 4+1 konut tipleri bulunmaktadır.

11 - Yıllık kira artışı olacak mı?

Konut teslimi için idarece bildirilen tarihten itibaren 12 ay süreyle artırılmayacak. 12 aylık sürenin sona ermesini takip eden ilk ocak ayında, TÜFE oranında artış yapılacak.

12 - Kira ödemeleri ne zaman başlayacak?

Tahsis bedeli, konut teslimini takip eden ayın 20'sinde ödenmeye başlanacak.

13 - Sosyal konut veya İlk Evim Arsa projeleri kapsamında asil veya yedek aktif hak sahipliği bulunanlar başvurabilir mi?

Hayır, başvuru yapamazlar.

14 - Başvurular nasıl, ne zaman yapılacak, başvurunun kabul edilip edilmediği nasıl öğrenilecek?

Başvurular, e-Devlet üzerinden 14-25 Eylül'de alınacak. Yine vatandaşlarımız başvuru durumunu TOKİ hizmetleri arasında yer alan "Konut/İşyeri Başvuru" menüsünde görebilecek.

15 - 3 yıl sonra süreyi uzatabiliyor muyuz?

Hayır, tahsis süresi 3 yıl ile sınırlı olup uzatılmayacak.

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden, akaryakıt istasyonu işletmenizde istasyon girişinde bulunan ve işletmenize ait olan yağmur suyu ızgarasının, yoldan geçen araç tarafından yerinden çıkartıldığını, arkasından yakıt almak için gelen diğer aracın yerinden çıkarak dik duran ızgaraya çarparak hasar aldığını, müşterinin aracında oluşan hasarın karşılanmasını firmanızdan talep ettiğini, yaptırmış olduğunuz üçüncü şahıs sigortasından hasar bedelinin karşılanması için sigorta şirketine müracaatta bulunulduğunu, ortaya çıkan hasar bedelinin firmanıza fatura edildiğini ve söz konusu bedelin firmanızca ödendiğini belirterek; sigortadan alınacak olan hasar bedelinin gelir yazılması sebebiyle, hasar bedeli faturasının da gider yazılıp yazılamayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmaktadır.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun "Safi Kurum Kazancı" başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında, kurumlar vergisinin mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, ikinci fıkrasında da safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun "İndirilecek Giderler" başlıklı 40 ıncı maddesinde;

"Safi kazancın tespit edilmesi için, aşağıdaki giderlerin indirilmesi kabul edilir:

1. Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler.

...

3. İşle ilgili olmak şartiyle, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;

..." hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun "Kabul Edilmeyen İndirimler" başlıklı 11 inci maddesinde;

"(1) Kurum kazancının tespitinde aşağıdaki indirimlerin yapılması kabul edilmez:

...

g) Sözleşmelerde ceza şartı olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere kurumun kendisinin, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının suçlarından doğan maddî ve manevî zarar tazminat giderleri.

..." hükmü yer almaktadır.

Öte yandan, ticari kazancın tespitinde "tahakkuk esası ilkesi" ve "dönemsellik ilkesi" olmak üzere iki temel ilke geçerlidir. Tahakkuk esası ilkesinde, gelir veya giderin miktar ve mahiyet itibarıyla kesinleşmiş olması, yani geliri veya gideri doğuran işlemin tekemmül etmesinin yanı sıra miktarının ve işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartlarının da belirlenmiş olması gereklidir. Dönemsellik ilkesinde ise gelir veya giderlerin ilgili olduğu döneme intikalinin sağlanması gerekmekte olup söz konusu ilke gereği işletmeler, gelir ve giderlerini tahakkuk esasına göre muhasebeleştirmek, hasılat, gelir ve karlarını aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırmak durumundadırlar.

Bu hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, müşterinin aracında meydana gelen hasar nedeniyle şirketinizce karşılanan ve mukavelenameye, ilama veya kanun emrine dayanmayan zarar bedelinin 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi hükmü uyarınca kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Şirketin perşembe günü yayımladığı tehdit istihbaratı raporuna göre platform, yaklaşık 1000 sahte X hesabı, "Malaysia Pulse" adlı sahte bir haber sitesi ve uydurma dosyalardan oluşuyordu. Anthropic, platformun ücret karşılığında kamuoyunu etkileme hizmeti sunduğunu belirtti.

Raporda, seçmenlerin seçim bölgelerine göre profillendiği, sahte hesaplarla etkileşim rakamlarının şişirildiği ve bir muhalefet siyasetçisiyle sivil toplum kuruluşlarına yönelik asılsız iddialar üretildiği öne sürüldü.

Anthropic, ilgili hesabı kapattığını açıkladı. Ancak faaliyetin gerçek kullanıcı topluluklarında yaygınlık kazandığına ilişkin kanıt bulunmadığını ve platformun kendi araçlarında gösterilen etkileşim rakamlarını bağımsız olarak doğrulayamadığını da belirtti.

Türkiye bağlantılı faaliyet, şirketin raporda ele aldığı dokuz etkileme operasyonundan biri olarak yer aldı. Diğer örneklerin Rusya, İran, Körfez ülkeleri, Güney Asya, Afrika ve Avrupa kaynaklı olduğu bildirildi.

Anthropic, bu tür faaliyetlerde sıradan insanlara aitmiş gibi görünen sosyal medya hesaplarının aynı siyasi görüşü destekleyen içerikler yaymak için kullanıldığını belirtti. Şirket, sosyal medya platformlarının genellikle paylaşımlar dolaşıma girdikten sonra tespit edebildiği operasyonları, Claude üzerinden henüz hazırlık aşamasındayken görebildiğini ifade etti.

Siber saldırılar ve gözetleme de raporda

Aralık 2025 ile Ağustos 2026 arasındaki dönemi kapsayan raporda, yapay zekanın siber saldırılar, gözetleme ve biyolojik silah geliştirmeye hizmet edebilecek araştırmalar için kötüye kullanıldığı örnekler de yer aldı.

Anthropic, tespit edilen aktörlerin casus yazılım satıcılarından siyasi amaçlarla hareket eden kişilere ve devlet destekli gruplara kadar uzandığını açıkladı.

Şirkete göre yapay zeka modellerinin yetenekleri geliştikçe karmaşık siber saldırılar düzenlemek için gereken teknik uzmanlık azalıyor. Tek başına hareket eden kişiler bile bir yıl önce gerçekleştiremeyecekleri ölçekte tehditler oluşturabiliyor.

Anthropic, rapordaki vakaların sıradan kötüye kullanım örnekleri olmadığını, bugüne kadar tespit ettiği en dikkat çekici ve yeni tehdit faaliyetlerini yansıttığını belirtti. Raporda zararlı yazılımlardan ve modellere verilen komutlardan örneklere de yer verildi.

Şirket, hükümetlere ve diğer yapay zeka geliştiricilerine benzer kötüye kullanımları tespit etme ve önleme çağrısında bulundu.

Virüsü daha tehlikeli hale getirebilecek araştırma talebi

Rapordaki biyolojik risk örneklerinden birinde, Claude'dan bilimsel araştırma fonu almak için hazırlanacak bir başvuruya yardım etmesinin istendiği belirtildi. Anthropic, sistemlerinin bu talebi engellediğini açıkladı.

Şirkete göre başvuru, chikungunya virüsünün bulaşıcılığını ve bağışıklık sisteminden kaçma yeteneğini artırmaya yönelik bir araştırmayı konu alıyordu.

Sivrisinekler aracılığıyla bulaşan chikungunya virüsü, şiddetli ağrı ve ateş gibi belirtilere yol açıyor. Söz konusu çalışma, bir organizmanın genetik özelliklerini değiştirerek yeni ya da daha güçlü biyolojik özellikler kazandırmayı amaçlayan "işlev kazanımı" araştırmaları kapsamındaydı.

Anthropic, bu tür araştırmaların daha iyi aşılar ve tedaviler geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini, ancak hastalık etkenini daha tehlikeli hale getirmek için de kullanılabileceğini belirtti.

Yeni modeller için daha sıkı güvenlik önlemleri

Anthropic, 2025'te kullanıma sunulan Claude Opus 4 ve Claude Sonnet 4.5 gibi eski modellerinin, uzman bir kullanıcıya tehlikeli biyolojik araştırmalarda anlamlı destek verebilecek yetenek düzeyinin oldukça altında olduğunu savundu.

Bu nedenle eski modellerdeki önlemlerin ağırlıklı olarak, deneyimsiz kullanıcıların bilinen biyolojik silahları yeniden üretmesine yardımcı olabilecek içeriklere erişimi engellemeye odaklandığı belirtildi.

Şirket, karmaşık bilimsel araştırmalara destek verebilen yeni modeller için aynı güvenceyi veremediğini açıkladı. Claude Fable 5 gibi daha yeni modellerde, hem yararlı hem de zararlı amaçlarla kullanılabilecek geniş bir biyolojik araştırma grubuna yönelik daha sıkı kısıtlamalar uygulandığını bildirdi.

Raporda, bir modelin yeteneklerini izinsiz biçimde başka bir modele aktarmayı amaçlayan tek bir vaka dışında, incelenen kötüye kullanımlarda Claude Fable veya Mythos sınıfı modellerin kullanılmadığı belirtildi.

Araştırmacının istifasının ardından yayımlandı

Sonbaharda halka arz planlayan Anthropic'in raporu, araştırmacılarından Jacob Coxon'ın güvenlik kaygıları nedeniyle istifa edeceğini açıklamasından iki gün sonra yayımlandı.

Coxon, Anthropic ve rakibi OpenAI'ın "kendi kendini geliştirebilen süper zekaya doğru yarıştığını ve hayatlarımızla kumar oynadığını" savunmuştu. Bazı meslektaşlarının artık yapay zekanın on yılın sonuna kadar insan yaşamını tehdit edebileceğine inandığını belirtmişti.

Yapay zeka modelleri güçlenirken uzmanlar, denetimin yalnızca şirketlerin kendi kararlarına bırakılmaması ve hükümetlerin düzenleme yapması gerektiğini vurguluyor.

Cornell Üniversitesi Bilgisayar Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi John Thickstun, Anthropic ve OpenAI gibi şirketlerden güvenli ve tehlikeli davranışları ayırmalarının beklenmesinin sorunlu bir konum yarattığını söyledi. Thickstun, şirketlerin demokratik denetim ya da kamusal müzakere olmadan toplumun tamamını ilgilendiren değer yargılarında bulunmak durumunda kaldığını belirtti.

Anthropic ise tespit ettiği kötüye kullanım faaliyetlerini engellediğini, bu vakalardan elde ettiği bilgilerle güvenlik önlemlerini güçlendirdiğini ve yetkililerle sektör ortaklarına bilgi aktardığını açıkladı.

Ekonomim

OVP döneminde yaklaşık 2,1 milyon ilave istihdam oluşturulması ve işsizlik oranının dönem sonunda yüzde 7,6 düzeyine gerilemesi hedeflenmektedir. Ancak niceliksel hedeflerin kalıcı refah üretmesi, işgücünün ihtiyaç duyulan becerilerle donatılmasına, istihdamın kayıtlı ve verimli alanlara yönelmesine, ücret-verimlilik bağının güçlendirilmesine ve sosyal güvenlik kapsamının genişletilmesine bağlıdır. Bu nedenle programın gerçek değeri, yalnızca hedef rakamlarda değil, bu hedeflere götürecek kurumsal ve hukuki araçların tutarlılığı olacaktır.

İstihdam politikalarında nitelik, katılım ve uyum

Programın istihdam yaklaşımına bakıldığında, işgücü arzı ile işletmelerin talep ettiği yetkinlikler arasındaki uyumsuzluğu azaltmaya odaklandığı görülmektedir.

Zira, şu anda işletmelerin karşı karşıya kaldığı dijitalleşme, yeşil dönüşüm, yapay zekâ, otomasyon ve yeni üretim teknikleri bazı meslekleri dönüştürürken yeni beceri setlerine olan talebi artırmaktadır. Bu nedenle mesleki ve teknik eğitim programlarının sektörlerle daha yakın iş birliği içinde güncellenmesi, işbaşı eğitimlerinin ölçülebilir çıktılara bağlanması, hayat boyu öğrenme ile mikro yeterliliklerin yaygınlaştırılması kritik önem taşımaktadır. Eğitim-istihdam bağının güçlendirilmesi, hem işsizliğin yapısal boyutunu azaltacak hem de işletmelerin nitelikli çalışan bulma maliyetini düşürecektir.

Kadınların, gençlerin ve çalışma çağındaki dezavantajlı grupların işgücüne katılımının artırılmasının da programın merkezinde olduğu görülmektedir. Kadın istihdamında bakım sorumluluklarının etkisini azaltacak erişilebilir kreş, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri ile güvenli ulaşım olanakları önemini korumaktadır. Gençler açısından eğitimden işe geçişi kolaylaştıracak staj, çıraklık, mentorluk ve ilk işe giriş programları öne çıkmaktadır.

Dolayısıyla, teşviklerin yalnızca işe giriş sayısına göre değil, istihdamın belirli bir süre korunması, ücret düzeyi, eğitim kazanımı ve kayıtlılık gibi sonuç göstergeleri üzerinden tasarlanması kamu kaynaklarının etkinliğini artıracaktır.

Esnek ve yeni nesil çalışma modelleri

OVP’de iş ve yaşam dengesini ve çalışan verimliliğini artırmak amacıyla çalışma günlerinin yeniden düzenlenmesi, esnek süreli istihdam modellerinin geliştirilmesi ve yeni nesil çalışma biçimlerinin etkin uygulanmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacağı eylemler arasında yer almaktadır.

Geldiğimiz noktada artık uzaktan çalışma, hibrit çalışma, kısmi süreli çalışma, proje bazlı çalışma ve platform ekonomisi uygulamaları özellikle hizmet sektörlerinde kalıcı hale gelmiştir. Bu modeller, kadınlar, öğrenciler, emeklilik sonrası çalışmak isteyenler ve bakım sorumluluğu bulunan kişiler için işgücüne giriş imkânını genişletebilecektir.

Bununla birlikte esneklik, sosyal hakların aşınması veya iş ilişkisinin yanlış nitelendirilmesi anlamına gelmemelidir. Bu nedenle, çalışma süresinin tespiti, fazla çalışma, dinlenme hakkı, iş sağlığı ve güvenliği, veri güvenliği, iş ekipmanlarının maliyeti, işe bağlılık göstergeleri ve sosyal sigorta yükümlülükleri açık kurallara bağlanması gerekmektedir. Aksi halde esnek modeller kayıt dışılığın veya güvencesizliğin yeni alanlarına dönüşebilecektir.

Dolayısıyla, esnek ve yeni nesil çalışma modelleri teşvik edilirken çalışanların asgari koruma düzeyini güvence altına alan “güvenceli esneklik” boyutunun da göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Kayıt dışı istihdamla mücadele ve teşviklerin etkinliği

Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından en hızlı sonuç alınabilecek alanlardan biri kayıt dışı istihdamın azaltılmasıdır.

Kayıt dışılık, çalışanların sağlık, emeklilik ve kısa vadeli sigorta haklarını zayıflatırken dürüst işverenler aleyhine haksız rekabet yaratmakta ve prim gelirlerini azaltmaktadır.

OVP’de yer verilen hedef ve politikalara bakıldığında veri analitiği, risk odaklı denetim ve kurumlar arası veri paylaşımı yaklaşımı, ücret, vergi, banka, teşvik ve sigortalılık verilerinin karşılaştırılmasına dayalı daha hedefli bir denetim modelinin hayata geçirileceğini göstermektedir.

İstihdam teşviklerinin yeniden değerlendirilmesi bu çerçevenin diğer önemli unsurudur. Çok sayıda, farklı koşullara bağlı ve sık değişen teşvik programları uygulamada karmaşıklık yaratabilmekte, işletmelerin kararlarını geçici desteklere göre şekillendirmesine yol açabilmektedir.

Dolayısıyla, teşvik mimarisinin sadeleştirilmesi, hedef kitlelerin netleştirilmesi ve her programın maliyet-etkinlik analizine tabi tutulması gerekmektedir. Yine, ilave istihdam, istihdamda kalıcılık, bölgesel ihtiyaç, kadın ve genç istihdamı, teknolojik dönüşüm ve kayıtlı ücret artışı gibi ölçütler teşvik tasarımının merkezine alınmalıdır.

Sosyal güvenliğin mali ve kurumsal sürdürülebilirliği

Sosyal güvenliğin sürdürülebilirliği ve mali yapısını, çalışan sayısı, ücretlerin kayıtlı düzeyi, aktif-pasif dengesi, tahsilat performansı, sağlık harcamalarının etkinliği, nüfusun yaşlanması ve istihdamın niteliği gibi parametreler belirlemektedir.

OVP’de sosyal güvenlik gelirlerinin korunmasına yönelik olarak prim borçlarının etkin takibi, tahsilat kapasitesinin güçlendirilmesi ve kayıt dışılıkla mücadele konusunda bazı hedefler konulmuştur. Bu yaklaşımın kalıcı etkisi için borçların oluşmasını önleyici erken uyarı sistemleri, ödeme kapasitesini dikkate alan yapılandırma ilkeleri ve suiistimali caydıran yaptırımların da işletilmesini gerekli kılmaktadır.

Diğer taraftan, nüfusun yaşlanması ve doğurganlık oranındaki gerileme, uzun vadede sisteme prim ödeyen aktif nüfus ile aylık alan pasif nüfus arasındaki dengeyi zorlayacaktır.

Bu nedenle ileri yaşlarda istihdam edilebilirliği artıran beceri yenileme programları, sağlıklı yaşlanma politikaları ve emeklilik sonrası kayıtlı çalışma seçenekleri önem kazanacaktır.

Dolayısıyla, sosyal güvenlik sisteminin sürdürebilirliği ile ilgili düzenlemeler yapılırken hem kazanılmış haklar ve sosyal devlet ilkesinin gözetilmesi hem de aktüeryal etki analizlerinin, öngörülebilir geçiş sürelerinin sosyal taraflarla istişare edilerek hazırlanmasında fayda vardır.

Sonuç olarak; sosyal güvenlik sisteminin mali dayanıklılığı, daha geniş ve daha verimli bir kayıtlı istihdam tabanı oluşturulmasını gerektirmektedir. Ayrıca, istihdam artışının sürdürülebilir olması da güçlü sosyal koruma, beceri yatırımı ve adil çalışma koşullarını gerekli kılmaktadır. Dolayısıyla, kadınların ve gençlerin işgücüne katılımı, yeni nesil çalışma modelleri, beceri dönüşümü, kayıt dışılıkla mücadele, teşviklerin etkinliği ve prim tahsilatının geliştirilmesi aynı politika mimarisinin parçaları olarak ele alınmalıdır.

Önümüzdeki dönemde belirleyici olacak husus, hedeflerin mevzuata aktarılması kadar uygulamanın kalitesi olacaktır. Öngörülebilir kurallar, ölçülebilir hedefler, güçlü kurumlar arası koordinasyon, sosyal diyalog ve düzenli etki analizi reformların güvenilirliğini artıracaktır. Bu çerçeve başarıyla hayata geçirildiğinde daha yüksek istihdam, daha düşük kayıt dışılık, daha güçlü bir prim tabanı ve sosyal risklere karşı daha dayanıklı bir sosyal güvenlik sistemi sağlayacaktır.

Bu nedenle OVP’nin, bir temenni belgesi olarak değil, kamu kurumları ve özel sektör için sonuç odaklı bir dönüşüm programı olarak uygulanması önem taşımaktadır.

PWC | Celal Özcan - Sosyal Güvenlik Hizmetleri, Direktör, PwC Türkiye

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.