Vergi Denetim Kurulunun geliştirdiği KURGAN sistemiyle bu soru artık çok daha fazla şirketin karşısına çıkabilir.

Çünkü vergi denetiminde yeni yaklaşım, yalnızca geçmiş yılları incelemek değil; riskli görülen işlemleri mümkün olduğunca erken tespit etmek ve mükelleften daha inceleme başlamadan açıklama istemek üzerine kuruluyor.

KURGAN Bir Faturayı Neden Riskli Görür?

KURGAN, yani Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi, Vergi Denetim Kurulu Risk Analiz Merkezi tarafından geliştirilen işlem bazlı bir risk analiz sistemi.

Sistem; e-fatura ve e-defter verilerinden banka ve finansal verilere, SGK bilgilerinden beyannamelere ve sektör verilerine kadar çok sayıda veriyi analiz ediyor.

Buradaki önemli ayrıntı şu:

KURGAN esas olarak mükellefi değil, işlemi analiz ediyor.

Bir şirketin yaptığı alış; satıcının durumu, işlemin miktarı, içeriği, sektörle uyumu ve sistemde bulunan diğer verilerle birlikte değerlendiriliyor. Risk görülmesi halinde de alıcı mükellefe bilgi isteme yazısı gönderilebiliyor veya gerekli durumlarda işyerinde fiili tespit yapılabiliyor.

Nitekim Vergi Denetim Kurulunun 21 Ağustos 2026 tarihinde açıkladığı Sahte Belge ile Mücadele Gözetim Programı III sonuçları uygulamanın ulaştığı boyutu gösteriyor.

Program kapsamında 34.315 mükellefe bilgi isteme yazısı gönderildi. Yapılan düzeltmeler sonucunda KDV yönünden yaklaşık 25,98 milyar TL, gelir ve kurumlar vergileri yönünden ise yaklaşık 2,75 milyar TL olmak üzere toplam 28,73 milyar TL matrah düzeltildi.

Rakamlar oldukça büyük.

Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken çok önemli bir ayrım var.

Riskli fatura sahte fatura anlamına mı geliyor?

Hayır.

Üstelik bunu Vergi Denetim Kurulunun kendisi açıkça ifade ediyor.

KURGAN tarafından üretilen risk sinyalleri, tek başına işlemin sahte olduğunu veya mükellefin sahte belge kullandığını gösteren bir tespit niteliği taşımıyor.

Dolayısıyla şirketinize KURGAN kapsamında bir bilgi isteme yazısı gelmesi, o faturanın otomatik olarak sahte olduğu anlamına gelmediği gibi, şirketinizin sahte belge kullandığının tespit edildiği anlamına da gelmiyor.

KURGAN bu aşamada esas itibarıyla şunu söylüyor:

“Bu işlemde risk görüyorum. İşlemi yeniden kontrol et ve bana açıkla.”

Burada mükellefin önünde önemli bir karar bulunuyor.

İşlem gerçekten yapılmamışsa veya yapılan araştırmada faturanın gerçeği yansıtmadığı sonucuna ulaşılmışsa kayıtların ve beyannamelerin düzeltilmesi gündeme gelebilir.

Ancak mal gerçekten alınmış, işletmeye girmiş, bedeli ödenmiş, stoklara kaydedilmiş, üretimde kullanılmış veya daha sonra satılmışsa durum tamamen farklı.

Böyle bir durumda sırf KURGAN yazısı geldi diye faturanın kayıtlardan çıkarılması doğru bir yaklaşım olmayabilir.

Çünkü vergilendirmede esas olan işlemin gerçek mahiyetidir.

Yazı Geldiğinde İlk Yapılması Gereken Ne?

Bence en önemli konu burada başlıyor.

KURGAN yazısı geldiğinde ilk refleks hemen düzeltme beyannamesi vermek değil, işlemin gerçekliğini yeniden incelemek olmalı.

Faturanın kendisi tek başına yeterli görülmemeli.

Sipariş ve sözleşmeler, sevk irsaliyeleri, taşıma belgeleri, banka ödemeleri, cari hesap kayıtları, mal kabul belgeleri, depo girişleri ve stok kayıtları birlikte kontrol edilmeli.

Mal üretimde kullanılmışsa üretim kayıtlarıyla, satılmışsa satış faturaları ve stok çıkışlarıyla bağlantısı kurulmalı.

Hatta işlemin büyüklüğüne göre satıcının o tarihte gerçekten bu malı satabilecek ticari kapasitesinin bulunup bulunmadığı dahi araştırılmalı.

Çünkü olası bir vergi incelemesinde tartışılacak temel soru faturanın muhasebe kaydında bulunup bulunmadığından çok, faturada yazılı mal veya hizmetin gerçekten alınıp alınmadığı olacaktır.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun yaklaşımı da bu yönde. Yargısal incelemede alış belgeleri, sevk irsaliyeleri, ödeme ve nakliyeye ilişkin belgeler gibi işlemin gerçekliğini gösterebilecek delillerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul ediliyor.

Bu nedenle şirketlerin artık yalnızca “faturam ve banka dekontum var” yaklaşımıyla yetinmemesi gerekiyor.

Düzeltme Yapmak Zorunlu mu?

KURGAN uygulamasının en fazla yanlış anlaşılabilecek noktalarından biri de bu.

Vergi Denetim Kurulunun kendi açıklamasına göre KURGAN yazıları bir vergi incelemesi değil, denetim öncesi risk analizi aşamasının bir parçası.

Mükellef, bilgi isteme yazısında istenilen hususlara cevap vererek işlemin gerçekliğini savunabileceği gibi, yaptığı değerlendirme sonucunda riskli işlemin gerçekten hatalı olduğunu düşünüyorsa pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyannamelerini de düzeltebilir.

Başka bir ifadeyle KURGAN’ın bir işlemi riskli görmesi, tek başına mükellefin o faturayı kayıtlarından çıkarmasını zorunlu hale getirmiyor.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Faturayı kayıtlardan çıkarmak zorunlu olmayabilir; fakat usulüne uygun olarak istenilen bilgi ve belgelerin süresinde verilmesi ayrı bir yükümlülüktür.

Vergi Usul Kanunu’nun 148’inci maddesi uyarınca vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların isteyeceği bilgilerin verilmesi gerekiyor. Bu yükümlülüğe uyulmaması ise Kanunun mükerrer 355’inci maddesi kapsamında özel usulsüzlük cezasına yol açabiliyor.

Dolayısıyla KURGAN yazısını görmezden gelmek doğru bir seçenek değil.

Şirketler Bugünden Ne Yapmalı?

Aslında KURGAN’ın şirketlere verdiği mesaj sadece sahte belgeyle ilgili değil.

Artık bir faturanın muhasebeleştirilmiş olması yeterli değil; gerektiğinde o faturanın arkasındaki ticari işlemin de ispatlanabilir olması gerekiyor.

Bu nedenle özellikle yüksek tutarlı ve olağan dışı alımlarda şirketlerin daha işlem yapılırken bir “ispat dosyası” oluşturması yararlı olacaktır.

Fatura, ödeme, sipariş, sözleşme, sevkiyat, stok hareketi ve sonraki satış veya üretim bağlantısının birbirini doğrulaması gerekiyor.

Çünkü KURGAN riskli işlemi bugün tespit ediyor; şirket ise aylar sonra o işlemi açıklamak zorunda kalabiliyor.

Aradan zaman geçtikçe belgeye, personele, nakliyeciye veya diğer delillere ulaşmak da zorlaşıyor.

Vergi Denetim Kurulunun son açıklamalarındaki rakamlar KURGAN’ın geçici bir proje olmadığını, vergi denetiminin kalıcı araçlarından biri haline geldiğini gösteriyor.

Bu nedenle bundan sonra şirket yöneticilerinin ve mali müşavirlerin kendilerine sorması gereken soru yalnızca;

“Bu faturayı kayıtlara aldık mı?”

olmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

“KURGAN yarın bu faturayı riskli bulursa, işlemin gerçekten yapıldığını ispatlayabilir miyiz?

Olay şu:

İlişkili şirketten alınan borç örtülü sermaye sayılıyor.

Borç alan şirket, hesapladığı faiz giderini beyannamesinde KKEG olarak dikkate alıyor. Ancak şirket zarar ettiği için sonuçta ödenecek kurumlar vergisi çıkmıyor.

Tartışma burada başlıyor:

???? Borç alan şirket fiilen kurumlar vergisi ödemediyse, borç veren şirket faiz gelirini iştirak kazancı istisnası kapsamında düzeltebilir mi?

İdarenin uzun süredir benimsediği yaklaşım daha katı:

Karşı taraf düzeltmesi için örtülü sermaye kullanan kurum adına tarh edilen vergilerin kesinleşmiş ve ödenmiş olması gerekir.

Ancak VDDK artık farklı düşünüyor.

Kurula göre, borç alan şirketin faizi hesap dönemi kapanmadan KKEG olarak düzeltmiş olması halinde, şirketin zarar etmesi nedeniyle kurumlar vergisi hesaplanmaması ve ödenmemesi borç veren şirketin düzeltme yapmasına engel değil.

Bu önemli.

Çünkü VDDK’nın önceki 08.03.2023 tarihli E.2021/1152, K.2023/156 ve 06.03.2024 tarihli E.2022/933, K.2024/102 kararlarında farklı bir yaklaşım bulunuyordu.

İçtihat değişikliğinin temelini ise VDDK’nın 05.02.2025 tarihli E.2023/398, K.2025/1 sayılı kararı oluşturuyor.

Bence kararın pratik sonucu şu:

“Vergi ödenmedi, karşı taraf düzeltmesi yapılamaz” yaklaşımı artık her durumda geçerli kabul edilemez.

Özellikle zarar eden ilişkili şirketler arasındaki finansmanlarda geçmiş dönem düzeltme taleplerinin yeniden değerlendirilmesinde fayda var.

Prim iadesinin şartları

Sigorta primlerinin ilgililere iade edilebilmesi için:

• Primlerin ödendiği tarihten talep tarihine kadar 10 yıllık sürenin geçmemiş olması,
• İşyerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine yazılı başvuruda bulunulması gerekir.

Dolayısıyla SGK, ilgilinin talebi olmaksızın kendiliğinden iade işlemi yapmamaktadır.

İade edilecek primlerde faiz

SGK yanlış ve yersiz tahsil edilmiş olan primleri iade ederken kanuni faiz de hesaplamaktadır.

Buna göre, 1 Ekim 2008 tarihinde veya sonrasında yanlış ya da yersiz tahsil edilen primlerin iadesinde kanuni faiz; primin SGK’ya ödendiği tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanmaktadır.

Ödeme tarihi 1 Ekim 2008 ve sonrası olan primlerin iadesinde hem sigortalı hissesi hem de işveren hissesi için kanuni faiz ödenmektedir.

506 sayılı Kanun’un mülga 84’üncü maddesinde, yanlış veya yersiz tahsil edilen primlerin iadesinde yalnızca işveren hissesine kanuni faiz ödenmesi öngörüldüğünden, 30 Eylül 2008 tarihinde veya öncesinde tahsil edilen primlerin iadesinde:

• Sigortalı hissesine, 1/10/2008 tarihinden iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için,
• İşveren hissesine ise, primin SGK’ya ödendiği tarihi takip eden aybaşından, iadenin yapılacağı ayın başına kadar geçen süre için kanuni faiz hesaplanmaktadır.

Sigortalılık çakışmalarında ve belge türü değişikliklerinde prim iadesi

Çeşitli nedenlerle kişiler, 4/a (SSK) statüsünde prim ödemesi gerekirken 4/b (Bağ-Kur) statüsünde veya 4/b (Bağ-Kur) statüsünde prim ödemesi gerekirken 4/a (SSK) statüsünde prim ödeyebilmektedir. Sosyal güvenlik mevzuatında bu durum “sigortalılık çakışması” olarak nitelendirilmektedir.

5510 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesi uyarınca sigortalılık statülerinde meydana gelen çakışma sonucunda, çakışan hizmet süresi olarak iptal edilmesi gereken 4/a (SSK) kapsamındaki primler, sigortalı ile işveren arasında kurulan hizmet akdi karşılığında zorunlu olarak ödendiğinden, SGK tarafından yanlış veya yersiz tahsil edilmiş prim olarak değerlendirilmemektedir.

Aynı şekilde, sigortalı bildirimlerine ilişkin belge türü değişikliği sonucunda oluşan fark prim tutarları da SGK tarafından yanlış veya yersiz tahsil edilen primler kapsamında değerlendirilmemektedir. Örneğin, “02-Sosyal Güvenlik Destek Primi” belge türü yerine “01-Tüm Sigorta Kolları” belge türünden prim ödenmesi bu kapsamdadır.

Bu nedenle, gerek çakışan hizmet süreleri dolayısıyla iptal edilmesi gereken 4/a (SSK) kapsamındaki geçersiz sigortalılık statüsü için ödenen primler —geçerli sigortalılık statüsüne ilişkin prim borcuna aktarım yapıldıktan sonra veya her iki statü için de prim ödendiğinin tespit edilmesi hâlinde— gerekse belge türü değişikliği sonucunda oluşan fark prim tutarları ilgililere iade edilmekle birlikte, bu tutarlar için kanuni faiz hesaplanmamaktadır.

İade tutarının borçlara mahsubu

İade sırasında ilgilinin SGK’ya borcunun bulunması halinde, iade edilecek tutar öncelikle bu borca mahsup edilmektedir. SGK’ya borç bulunmadığının anlaşılması durumunda ise 5510 sayılı Kanun’un 88’inci maddesinin on altıncı fıkrası uyarınca tutar, ilgilinin varsa Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine olan muaccel borçlarına mahsup edilmektedir. Bu kapsamda da borç bulunmaması halinde iade işlemi gerçekleştirilmektedir.

Gecikme cezası ve gecikme zammının iadesi

Yanlış veya yersiz tahsil edildiği için iadesine karar verilen primlerin, yasal süresi dışında gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte tahsil edilmiş olması hâlinde, bu prime ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammının tamamı kanuni faiziyle birlikte ilgililere iade edilmektedir.

İdari para cezalarının iadesi

Yanlış veya yersiz tahsil edilen primlerin yanı sıra, idari para cezaları için de iade talebinde bulunulması mümkündür.

Bu çerçevede, yanlış veya yersiz tahsil edilen idari para cezalarının iade alınabilmesi için, ödemenin yapıldığı tarihten başvuru tarihine kadar on yıllık sürenin geçmemiş olması ve işyerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine yazılı başvuruda bulunulması gerekmektedir.

Bununla birlikte, 5510 sayılı Kanun’da yanlış veya yersiz tahsil edilen idari para cezalarının iadesinde kanuni faiz ödeneceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. İadeye konu mahkeme kararında kanuni faize hükmedilmişse, idari para cezası kanuni faiziyle birlikte iade edilmektedir. Buna karşılık, mahkeme kararında kanuni faize ilişkin bir hüküm bulunmaması veya SGK’ya ödenen idari para cezasının dava konusu yapılmamış olması hâlinde, tahsil edilen tutar faizsiz olarak iade edilmektedir.

Sonuç olarak, SGK’ya yanlış veya yersiz olarak ödenen sigorta primleri ile idari para cezalarının iadesi, kendiliğinden değil ilgilinin yazılı başvurusu üzerine gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, ödemenin niteliğinin ve tarihinin doğru belirlenmesi, on yıllık başvuru süresinin geçirilmemesi ve kanuni faiz uygulanıp uygulanmayacağının her duruma göre ayrı ayrı değerlendirilmesi, özellikle sigortalılık çakışmaları, belge türü değişiklikleri ve idari para cezalarının iadesi gibi durumlarda faiz uygulaması farklılaşabildiğinden, başvuru öncesinde bu duruma dikkat edilmesi gerekmektedir.

Ekonomim.com | Celal ÖZCAN

Tekstil ve giyim sektöründe bir süredir istihdam daralması yaşanıyor. Geçen yıl alınan kararla tekstil, giyim, deri ve mobilya sektöründe istihdamı koruyan işletmelere işçi başına aylık 2.500 TL destek uygulamaya konuldu. Bu yılın başında bu tutar 3.500 TL’ye çıkartıldı.

Mart ayında yayımlanan yönetmelikte destekten yararlanılacak ayda istihdamın 2025 yılı kasım – aralık aylarındaki ortalama sayının altına düşmemesi şartı aranıyordu. Bu konuda da değişikliğe gidildi. Buna göre, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının belirleyeceği referans dönemlerine ait ortalama aylık prim gün sayısı baz alınacak. Destek ödemesi talep edilen aydaki aylık prim gün sayısının, referans dönemi ortalama aylık prim gün sayısına eşit veya üzerinde olması durumunda istihdam korunmuş sayılacak.

Destek, işçilerin fiilen çalıştığı günler için verilecek. Günlük destek tutarı 116,67 TL olurken, 30 gün çalışan işçi için işverene ayda 3.500 TL destek verilecek.

İmalat sektöründe asgari ücretle çalışan işçinin işverene maliyeti 39.223 TL düzeyinde bulunuyor. Sağlanan destekle söz konusu dört sektörde asgari ücretli işçinin işverene maliyeti 35.723 TL’ye düşüyor.

DÖRT SEKTÖRDE 1,2 MİLYON İŞÇİ ÇALIŞIYOR

İşçi başına aylık 3.500 TL destek sağlanan dört sektörde aralık ayında 1 milyon 196 bin olan işçi sayısı haziran ayında 1 milyon 209 bine ulaştı. Son yıllarda bu sektörlerde işçi sayısının azaldığı dikkate alınırsa bu yıl işçi sayısının sembolik de olsa artması önem taşıyor.

İSTİHDAMI KORUYAN İMALAT SEKTÖRÜNE KREDİ DESTEĞİ

Yeni yönetmelik uyarınca, tüm imalat sanayi sektörlerindeki işletmelere sabit ve değişken maliyetli kredi kullanma imkanı sağlanacak. Bunun şartı da istihdamın korunması olacak.

Bu kapsamda sağlanacak kredi tutarı, işletmenin işçiler için Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirdiği prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplanacak. Borçluluk oranı düşük, AR-GE ve tasarım merkezine sahip veya teknoparklarda faaliyet göstermekte olan işletmelerin kredi limiti bir kat artırılacak.

İmalat sanayii yatırımlarının birinci bölge illerinden 4, 5 veya 6’ncı bölge il veya ilçelerine taşınması halinde ilave istihdam edilen işçilerin 6 aylık ücreti tutarında kredi imkanı sağlanacak. Kredi altı aya kadar anapara ödemesiz ve 36 aya kadar vadeli olabilecek. Kredi faizinin 15 puana kadar kısmı bakanlık tarafından karşılanacak. KOBİ’ler ve büyük ölçekli firmalar bu finansman imkanından, sabit maliyetli kredilerde yüzde 37, değişken maliyetli kredilerde ise TLREF+1 oranıyla yararlanabilecek.

Bu yılın ocak – haziran dönemindeki ortalama istihdam düzeyini temmuz – aralık döneminde koruyan işletmelerin kullandıkları kredilerde finansman maliyetinin 12 puanını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı karşılayacak. Bu sayede sabit maliyetli kredilerde yıllık finansman maliyeti yüzde 25’e kadar düşecek.

Krediden yararlanmak için başvurular 1 Eylül’den itibaren başladı. Başvurular, destek programı için oluşturulan çevrimiçi başvuru portalından yapılıyor.

BORÇLU İŞLETMELERE KOLAYLIK

Vergi dairelerine ve Sosyal Güvenlik Kurumuna borcu bulunan işletmelere normalde kredi desteği sağlanmıyor. Ancak, bu destek ödemeleri, işletmenin vergi dairesi ve SGK prim borçlarıyla mahsuplaşma yöntemiyle de gerçekleştirilebilecek.

1. Kısmi Süreli Çalışma Kavramı ve Hukuki Dayanak

Kısmi süreli çalışmanın temel hukuki dayanağını 4857 sayılı İş Kanunu oluşturmaktadır. Anılan Kanun’un 13’üncü maddesi uyarınca, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile çalışan emsal işçiye göre “önemli ölçüde daha az” belirlenmesi halinde, bu iş sözleşmesi kısmi süreli iş sözleşmesi olarak nitelendirilmektedir. Aynı maddede emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalıştırılan işçi olarak tanımlanmakta; işyerinde böyle bir işçi bulunmaması halinde ise, işkolunda şartlara uygun başka bir işyerinde aynı veya benzer işi üstlenen tam süreli çalışan işçinin esas alınacağı belirtilmektedir.

4857 sayılı Kanun’un 63’üncü maddesinde, genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saat olarak düzenlenmiş; Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinde ise kısmi süreli çalışma, işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma olarak tanımlanmıştır.

Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, haftalık çalışma süresinin, emsal tam süreli çalışma süresinin üçte ikisine kadar (örneğin emsal süre 45 saat ise en çok 30 saat) belirlenmesi halinde, söz konusu çalışma kısmi süreli çalışma olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, Kanun lafzı gereği, her somut olayda esas alınması gereken ölçüt, işyerinde fiilen uygulanan emsal tam süreli haftalık çalışma süresi olmalıdır.

2. Kısmi Süreli Çalışanların Sigortalılık Statüsü ve Bildirim Yükümlülükleri

Kısmi süreli çalışanların sosyal güvenlik statüsü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile belirlenmektedir. Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, iş sözleşmesinin tam süreli veya kısmi süreli olmasına bakılmaksızın sigortalı sayılmaktadır. Dolayısıyla, kısmi süreli çalışan işçiler de tam süreli çalışan işçiler gibi 4/1‑(a) kapsamında sigortalıdır.

Sigortalılığın başlangıcı, 5510 sayılı Kanun’un 7’nci maddesi uyarınca fiilen çalışmaya başlanan tarih; sona ermesi ise 9’uncu madde uyarınca hizmet akdinin sona erdiği tarih olarak kabul edilmektedir. İşverenler, 8’inci madde gereğince, sigortalı işe giriş bildirgesini sigortalının çalışmaya başladığı tarihten önce Kuruma vermekle yükümlüdür. Ayrıca, 86’ncı madde uyarınca, çalıştırdıkları sigortalıların her ay için prim ödeme gün sayıları ile prime esas kazanç miktarlarını aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile Kuruma bildirmek zorundadırlar. Bu yükümlülükler, kısmi süreli çalışanlar bakımından da aynen geçerlidir.

3. Prim Ödeme Gün Sayısının Belirlenmesi ve Puantaj Uygulaması

Uygulamada kısmi süreli sözleşmeyle çalışma kavramı birden fazla çalışma çeşidini ifade edebilmektedir. En fazla karşımıza çıkan uygulamalar kısmi istihdam ve puantaj usulüyle istihdam yöntemidir. Kısmi süreli iş sözleşmesi imzalarken bu kavramlardan hangisinin uygulanacağı sözleşmede netleştirilmesi uygun olacaktır. Bu iki uygulamanın sosyal güvenlik mevzuatında ve beyannamelerde farklı hesaplama tekniklerine sahip olduğunu bilmek gerekmekte ve aynı zamanda eksik gün kodlarının atanmasında dikkatli olunması tavsiye edilmektedir.

Sosyal Sigortalar İşlemleri Yönetmeliği’nin 101’inci maddesi, bu hesaplamaya ilişkin usulü düzenlemektedir. Buna göre, iş sözleşmesi saat ücreti üzerinden yapılmış ise, kısmi süreli çalışan sigortalının ay içinde çalıştığı toplam sürenin, 4857 sayılı Kanun’a göre günlük olağan çalışma süresi olan 7,5 saate bölünmesi suretiyle prim ödeme gün sayısı tespit edilmektedir. Aynı maddede, 7,5 saatin altındaki çalışmaların bir güne tamamlanacağı hükme bağlanmıştır.

Bu çerçevede, örneğin bir sigortalının ay içinde toplam 100 saat çalışması halinde, prim ödeme gün sayısı 100/7,5 = 13,3 olarak hesaplanacak ve 14 gün olarak Kuruma bildirilecektir. Buna karşılık, tam süreli çalışanlar için prim gün sayısı saat üzerinden değil, fiilen çalışılan veya çalışılmadığı halde ücrete hak kazanılan gün sayısı üzerinden belirlendiğinden, aynı gün içinde bir saat dahi çalışılmış olsa o gün tam gün sayılmaktadır. Bu farklı hesaplama yöntemi, kısmi süreli çalışanların prim gün sayılarının aynı takvim süresi içinde tam süreli çalışanlara göre düşük kalmasına yol açmakta ve özellikle yüksek prim gün şartı aranan haklara erişim bakımından dezavantaj yaratmaktadır.

Uygulamada sıkça karşılaşılan önemli bir husus, kısmi süreli iş sözleşmesi olmaksızın “puantaj usulü” ile çalışan sigortalıların eksik gün bildirimleridir. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2020/20 sayılı Genelgesi’nin “Eksik gün bildiriminde puantaj usulü çalışma” başlıklı 1.2.3.6 numaralı bölümünde, kısmi süreli iş sözleşmesi bulunmayan sigortalılar için yalnızca puantaj kayıtlarındaki giriş‑çıkış saatleri esas alınarak ve toplam çalışma süresi 7,5 saate bölünmek suretiyle prim gün sayısının tespit edilmesinin, eksik gün bildirimlerinin doğruluğunun kabulüne imkân vermeyeceği açıkça belirtilmiştir.

Genelgeye göre, eksik gün nedeni olarak 07 – Puantaj Kayıtları kodu kullanılan ve kısmi süreli iş sözleşmesi bulunmayan sigortalılar bakımından, puantaj cetvelinde sigortalının imzasının bulunduğu her bir gün, çalışma süresi bir saat dahi olsa tam gün olarak kabul edilecektir. Bu düzenleme, işverenler açısından, kısmi süreli çalışma ilişkisinin mutlaka yazılı bir iş sözleşmesi ile kurulması ve eksik gün kodlarının mevzuata uygun şekilde seçilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Aksi halde, eksik gün bildirimleri SGK denetimlerinde kabul edilmemekte ve puantaj kayıtlarında yer alan her gün, sigortalı adına bir tam prim günü olarak değerlendirilmektedir.

4. Eksik Günlerin Borçlanılarak Ödenmesi ve 4/a Kapsamında Sayılması

Kısmi süreli çalışanların eksik prim günlerini borçlanma yoluyla 30 güne tamamlama imkânı, 6111 sayılı Kanun’la 5510 sayılı Kanun’un 41 inci maddesinde yapılan değişiklikle getirilen yeni bir düzenlemedir. 25 Şubat 2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, anılan maddenin birinci fıkrasına eklenen (i) bendi uyarınca, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalılar, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talebi üzerine borçlanabilmektedir. Böylece borçlanma yoluyla tamamlanan eksik günler, SSK statüsünde emeklilik hesabına dahil edilmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2013/11 sayılı Genelgesi’nde, kısmi süreli çalışanların borçlanma yapabilmeleri için eksik gün nedenlerinin belirli kodlar ile bildirilmiş olması gerektiği de açıkça belirtilmiştir. Genelgeye göre, 4857 sayılı Kanun’a göre kısmi süreli çalışanlar ile 5510 sayılı Kanun’un Ek 9 uncu maddesi kapsamında ev hizmetlerinde 10 günden fazla çalışan sigortalıların, 25 Şubat 2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin eksik günlerini borçlanma kapsamında ödeyebilmeleri için, aylık prim ve hizmet belgesinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde eksik gün nedeninin (06) – Kısmi İstihdam, (17) – Ev Hizmetlerinde 30 Günden Az Çalışan, (23) – Yarım Çalışma veya (24) – Yarım Çalışma ve Diğer Nedenler kodlarından biri olarak bildirilmiş olması gerekmektedir. Eksik gün kodlarının hatalı seçilmesi, ilgili ayların borçlanmaya konu edilememesi ve dolayısıyla sigortalının eksik gün tamamlama hakkını kaybetmesi sonucunu doğurabilmektedir.

5. Genel Sağlık Sigortası Bakımından Kısmi Süreli Çalışanların Durumu

Genel sağlık sigortası, 5510 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde “kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigorta” olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde genel sağlık sigortalısı sayılan kişiler arasında 4/1‑(a) kapsamındaki sigortalılar da yer almakta; 61’inci maddede ise 4/1‑(a) kapsamına girenlerin, sigortalı veya isteğe bağlı sigortalı olarak tescil edildikleri tarihten itibaren genel sağlık sigortalısı sayılacağı ve ayrıca bir bildirim yapılmasına gerek olmadığı hükme bağlanmaktadır.

Kısmi süreli çalışanların GSS kapsamındaki en önemli sorunu, ay içindeki eksik günlerine ait GSS primlerini 30 güne tamamlama zorunluluğudur. Zorunlu genel sağlık sigortası uygulamasının başladığı 1 Ocak 2012 tarihinden itibaren, ay içinde 30 günden az çalışan sigortalıların eksik günlerine ait GSS primlerini 30 güne tamamlamaları gerekmekteydi. Bu zorunluluk daha sonra 5510 sayılı Kanun’un 88’inci maddesinde yapılan değişikliklerle daraltılmış; 1 Ekim 2016 tarihinden itibaren ay içinde 20 gün ve daha az çalışanlar, 1 Nisan 2020 tarihinden itibaren ise ay içinde 8 gün ve daha az çalışanlar bakımından geçerli hale gelmiştir.

Bu düzenleme sonucunda, ay içindeki çalışması 9 gün ve daha fazla olan kısmi süreli çalışanların, eksik günleri için GSS primini 30 güne tamamlama zorunluluğu ortadan kalkmış; buna karşılık, ay içinde 8 gün ve altında çalışanların, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünde değillerse eksik günlerinin GSS primini 30 güne tamamlamaları zorunlu hale gelmiştir. Bu noktada, 5510 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde yapılan değişiklik ile 4857 sayılı Kanun’un 13 ve 14’üncü maddelerine göre kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanlar ile ay içinde günün bazı saatlerinde çalışıp, çalıştığı saat karşılığında ücret alanlardan ay içinde 30 günden eksik prim ödeme gün sayısı bulunanların, sigortalı çalışmama şartı hariç bakmakla yükümlü olunan kişi statüsüne ilişkin diğer şartları taşımaları halinde, eksik günleri için genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılabileceği hükme bağlanmıştır. Bu sayede, örneğin eşi üzerinden GSS kapsamında olan kısmi süreli çalışanlar, eksik gün GSS primini 30 güne tamamlama yükümlülüğünden kurtulmaktadır.

6. 2026/11 Sayılı SGK Genelgesi ve GSS Prim Tahakkuku

5510 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası gereği, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde bulunmayan ve aylık çalışma gün sayısı 8 gün ile altında olan sigortalıların, gelir testi sonucuna göre Kanun’un 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi (gelir testi sonucu prim ödeyenler) veya (c‑1) alt bendi (geliri asgari ücretin üçte birinden az olan ve primi devletçe karşılananlar) kapsamında tescil edileceği, eksik günlerine ilişkin GSS primlerinin buna göre tahakkuk ettirileceği belirtilmiştir. Böylece, söz konusu sigortalıların GSS kapsamına re’sen alınması ve prim tahakkukunun gelir testi sonuçlarına göre yapılması sağlanmıştır.

Genelgede ayrıca, 5510 sayılı Kanun’un “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi uyarınca, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri borçlanabilecekleri sürelere ilişkin GSS primlerinin önceden ödenmiş olması halinde borçlanma tutarının yüzde 45 yerine yüzde 39 oranı üzerinden hesaplanacağı ifade edilmiştir. Bu uygulama, eksik günlere ilişkin GSS primini zaten ödemiş olan sigortalılar bakımından, borçlanma tutarının yalnızca uzun vadeli sigorta kolları primi ile sınırlı tutulmasını sağlamaktadır.

Öte yandan, 30 günden az çalışması nedeniyle ay içerisindeki eksik günler için 5510 sayılı Kanun’un 60/1‑g bendi kapsamında tescil edilerek GSS primi tahakkuk ettirilen sigortalılardan, GSS prim borcunu ödemeksizin 41/1‑i bendi kapsamında yüzde 45 oranı üzerinden borçlanma talebinde bulunan ve bu borcu ödeyenlerin, ödeme yapılan dönemlere ait 60/1‑g kapsamındaki GSS prim borçlarını ayrıca ödemelerine gerek bulunmadığı; bu dönemlere ait GSS tescil kayıtlarının ve GSS prim tahakkuklarının iptal edileceği belirtilmiştir. Ancak, daha sonra borçlanma tutarının iadesinin talep edilmesi halinde, daha önce silinen GSS tescil kaydının yeniden açılacağı ve buna ait GSS prim tahakkuklarının tekrar geçerli hale geleceği de Genelgede açıkça düzenlenmiştir. Bu yönüyle, borçlanma ile GSS prim tahakkuku arasındaki ilişki, ileride yapılabilecek iade taleplerinde de göz önünde bulundurulması gereken dinamik bir yapı arz etmektedir.

7. İsteğe Bağlı Sigortalılık ve Eksik Günlerin Tamamlanması

Kısmi süreli çalışanların eksik prim günlerini 30 güne tamamlama imkânına yönelik ikinci önemli araç ise isteğe bağlı sigortalılıktır. 5510 sayılı Kanun’un 50 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, zorunlu sigortalı olmayan veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içinde 30 günden az çalışan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını dolduran kişiler, isteğe bağlı sigortalı olabilmektedir. Bu hüküm, kısmi süreli çalışanlara, aynı ay içinde hem 4/1‑(a) kapsamında çalışıp hem de eksik günleri için isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek toplam prim gün sayılarını 30’a tamamlama imkânı vermektedir.

İsteğe bağlı sigortalılık, 5510 sayılı Kanun’un 51 inci maddesi uyarınca, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlamaktadır. Sosyal Sigortalar İşlemleri Yönetmeliği’nin 94’üncü maddesinde, isteğe bağlı sigorta priminin ait olduğu ayı takip eden ayın son gününü geçmemek üzere ödenmesi gerektiği; primleri ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde sigortalı veya hak sahipleri tarafından gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte ödenmeyen sürelerin hizmet olarak değerlendirilemeyeceği açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle, kısmi süreli çalışanların, isteğe bağlı sigorta kapsamında eksik günlerini tamamlayabilmeleri için hem başvuru hem ödeme sürelerini yakından takip etmeleri gerekmektedir.

Kısmi süreli çalışanların ay içindeki eksik günleri bakımından gözden kaçmaması gereken en önemli husus, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bazı durumlarda sigortalıyı re’sen 30 gün üzerinden tescil etmesi ve buna bağlı olarak GSS primi tahakkuk ettirmesidir. Özellikle aylık prim ve hizmet belgesinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde eksik gün gerekçesinin hatalı bildirilmesi, hiç bildirilmemesi ya da sigortalının bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünün sona erdiği hâllerde, Kurum kayıtlarında sigortalının ay içinde 30 günden eksik çalıştığı tespit edildiği hallerde, 5510 sayılı Kanun’un 60 ve 88’inci maddeleri uyarınca re’sen GSS tescili yapılmakta ve 30 gün üzerinden prim borcu tahakkuk edebilmektedir. Bu durum, sigortalının fiilen yalnızca birkaç gün çalıştığı aylarda dahi, gelir testi sonuçlarına göre 60/1 (g) veya (c-1) kapsamında prim yükü ile karşılaşmasına, ödenmeyen GSS primlerinin ilerleyen dönemlerde gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte birikmesine, sağlık hizmetlerinden yararlanmanın kısıtlanmasına ve icra takibi veya banka haczi gibi sonuçlarla karşılaşılmasına yol açabilmektedir. Ayrıca re’sen tescil ve 30 güne tamamlama uygulamaları, ileride borçlanma yapılmak istenen dönemler bakımından karmaşık bir tablo ortaya çıkarabilmekte; yanlış veya eksik bildirimler nedeniyle sonradan düzeltme, GSS tescil kaydının iptali veya gelir testi yeniden talebi gibi zahmetli süreçleri zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, hem işverenlerin eksik gün kodlarını ve bildirilen çalışma sürelerini dikkatle kontrol etmeleri, hem de kısmi süreli çalışanların e-Devlet ve SGK ekranları üzerinden kendi GSS tescil ve prim borcu durumlarını düzenli olarak izlemesi, re’sen 30 güne tamamlama kaynaklı risklerin önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır.

Özetle, kısmi süreli çalışanların eksik günlerini 30 güne tamamlama imkanından etkin biçimde yararlanabilmeleri için hem işverenlerin eksik gün bildirimlerinde mevzuata uygun hareket etmesi hem de sigortalıların borçlanma, isteğe bağlı sigortalılık ve GSS tescili süreçlerini dikkatle takip etmeleri büyük önem taşımaktadır.

KPMG | Selen DEMİRBAŞ

Hazır giyim ve konfeksiyon sektörü, son yıllarda başta döviz kurunun sabit kalması, küresel ekonomik gelişmeler, artan maliyetler, finansmana erişimde yaşanan sıkıntılar ve uluslararası rekabet koşullarındaki değişim nedeniyle çok zor bir dönemden geçiyor.

Bu sıkıntıyı yaşayan işletmelere destek olunmadığını düşünüyorum. Anlaşılan devletimiz tekstil sektöründen vazgeçmiş, ancak bu vazgeçme kararının doğru bir şekilde planlanmadığı anlaşılıyor. Özellikle çalışanların yeterince düşünülmediğini söyleyebilirim.

Bu durum işletme sahiplerinin yanısıra bence daha çok işletme çalışanlarını olumsuz etkiliyor. Çünkü bu sıkıntıyı yaşayan işletmeler ya üretimi/faaliyeti durduruyor ya da küçülme yolunu seçiyorlar. Bu iki durum da çalışanların işten çıkarılması sonucunu doğruyor.

Devletimizin en azından bu durumdaki çalışanlara sahip çıkması gerekir!

Bu arada şunu ifade etmek isterim: Bu sorun sadece konfeksiyon ve hazır giyim sektörü ile sınırlı değil, başka sektörlerde de aynı sorun yaşanıyor.

Konfeksiyon ve hazır giyim sektöründe faaliyet gösteren bazı tanıdıklarıma soruyorum: Neden bu sektörden çıkmıyorsunuz?

Aldığım cevap aynı, “İşletmeyi tasfiye etmek öyle kolay değil, çünkü çalışanları işten çıkarmanın çok ciddi bir maliyeti (kıdem ve ihbar tazminatı, izin ücreti vs.) var.”

Ancak önlem almayıp faaliyete bu şekilde devam etmenin de yine çalışanlar açısında ciddi sorunlara neden olması kaçınılmaz. Çünkü bu sorunu yaşayan işletmeler, işten çıkarmadıkları çalışanlarının ücretlerini bir müddet sonra kesin olarak ödeyemeyecek duruma gelecekler!

Devletimizin bu durumdaki işletmeleri desteklemesi şart!

Bence İşsizlik Sigortası Fonu bu amaçla kullanılabilir.

Pandemide “kısa çalışma ödeneği” ile bu açıdan çok önemli katkılar sağlandı. İşsizlik Sigortası Fonu kullanılarak üretimini durduran veya küçülen işletme çalışanlarının alacakları garanti altına alınabilir.

Düzenleme yapılarak, belli sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerde belli şartlarla işten çıkarılan çalışanların alacakları işsizlik sigortası fonundan ödenerek garanti altına alınabilir.

Alternatif olarak, bu durumdaki işletmelerin vergi borçları avantajlı bir şekilde tecil edilerek bu işletmelere kaynak sağlanabilir.

Bu yazı için son sözlerim…

Zamanla işsizlik oranları artacak, işten çıkarılan çalışanların alacaklarını tahsil etmelerinde ciddi sorunlar çıkacağı da kesin.

Devletimizin bu konuda bugünden bir tedbir alarak çalışan haklarını koruması, sosyal devlet ilkesinin zorunlu bir sonucudur.

Umarım bu konuda en kısa sürede bir adım atılır.

t24.com.tr | Erdoğan SAĞLAM

Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) Otomatik Katılım Sistemi (OKS), hem yarınlara atılan sağlam bir adım hem de milli servetin muhafazası için stratejik bir kalemdir. Ancak kanuni mecburiyetleri göz ardı eden işverenleri, her bir çalışan ve her bir ay için katlanarak artan muazzam bir mali ceza yükü bekliyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından son dönemde gittikçe yoğunlaşan programlı-programsız teftişlerde de birçok işverenin halen OKS/BES yükümlülüğünün farkında olmadığı anlaşılıyor.

KAPSAMDA YER ALANLAR VE İSTİSNALAR
Otomatik katılım uygulaması, çalışanların işverenleri tarafından bir emeklilik planına dahil edilmesini kapsar. Bu süreç, 1 Ocak 2017 tarihinden itibaren kademeli olarak hayata geçirildi. Özel sektör ve kamu ayrımı yapılmaksızın kurallar net bir şekilde uygulanıyor.

KAPSAMDA OLANLAR (ZORUNLU)
* 4/1-a (SSK) sigortalıları: Kamu ve özel sektörde çalışan, 45 yaşını doldurmamış işçiler kapsama dahildir.

* 4/1-c (Emekli Sandığı) sigortalıları: Kamu kurumlarında görev yapan 45 yaşını doldurmamış tüm memurlar ve kamu görevlileri kapsamdadır.

Kapsam dışında kalanlar
* 45 yaş üstü çalışanlar: Sisteme katılım tarihinde 45 yaşını doldurmuş olan çalışanlar zorunlu kapsamda değildir. Ancak isterlerse bunlar da katılabilirler.

* 4/1-b (Bağ-Kur) sigortalıları: Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar kapsama girmez.

* Yabancı uyruklular: Türkiye'de çalışan yabancı sigortalılar zorunlu OKS kapsamında yer almaz.

İşverenlerin kapsama giren çalışanlarını sisteme dahil etmesi yasal bir mecburiyettir. Yaş şartının kontrolü işverenin sorumluluğundadır.

Çalışanların OKS sistemine katılmaları zorunlu olmakla birlikte sisteme girişten itibaren iki ay içinde cayma hakkı bulunuyor.

EMEKLİLİK ŞİRKETİNİN SEÇİMİ
Sisteme dahil edilecek emeklilik şirketini doğrudan işveren belirler. İşverenler, çalışanları adına en az bir emeklilik şirketi ile emeklilik sözleşmesi yapmak zorundadır. Şirket seçiminde hizmet kalitesi ve sunulan avantajlar göz önüne alınır.
Çalışanlar, sisteme giriş esnasında sadece faizli veya faizsiz fon tercihinde bulunabilirler. Eğer çalışan bu konuda bir tercihte bulunmazsa, tercihi çalışan adına işveren yapar. İşverenler kamu veya özel fark etmeksizin sektördeki lisanslı emeklilik şirketleriyle anlaşma yapabilirler.

BES KESİNTİSİNİN HESAPLANMASI
Katkı payı kesintisi doğrudan çalışanın ücretinden yapılır. İşverenlerin çalışanları adına kendi ceplerinden ek bir katkı payı ödeme zorunluluğu bulunmuyor. Kesinti oranları ve 2026 yılında cari rakamları şu şekilde:

* Kesinti oranı: 4/1-a ve 4/1-c kapsamındaki tüm sigortalıların brüt Prime Esas Kazançlarının (SPEK) yüzde 3'üdür.

* 2026 taban kesinti tutarı: 2026 yılı brüt asgari ücreti 33.030,00 TL olup, en düşük aylık OKS kesintisi 990,90 TL’dir.

* 2026 tavan kesinti tutarı: SGK tavan ücreti 297.270,00 TL olup, yapılabilecek maksimum aylık OKS kesintisi 8.918,10 TL ile sınırlıdır.

SGK uygulamasında prime tabi olan kazançlardan kesinti yapılır. Doğum, evlenme ve ölüm yardımları, kasa tazminatı, ayni yardımlar ve SGK tarafından prime tabi tutulmayan diğer ödemelerden zorunlu OKS/BES kesintisi yapılmaz.

Sosyal güvenlik mevzuatına göre prime esas kazançta düzeltme yapılması halinde; eksik katkı payı ödenmişse fark bir sonraki ay ücretinden kesilir. Fazla ödeme yapılmışsa bir sonraki ay mahsuplaşılır. Yersiz kesintiler ise çalışana derhal iade edilir.

Çalışan, yüzde 3 oranından daha yüksek bir oranda kesinti yapılmasını talep edebilir. İşveren bu talebi yerine getirir. Çalışan sonradan bu oranı yüzde 3'ten az olmamak kaydıyla düşürebilir. Bildirimler ücret hesaplaması tamamlanmadan önce yapılmalı. Aksi halde talep bir sonraki döneme kalır.

Kesilen katkı payları en geç ücret ödeme gününü takip eden ilk iş günü banka aracılığıyla şirketin hesabına aktarılır. Çalışanın işten ayrılması halinde, yeni işyerinde plan yoksa çalışan kendi belirlediği yöntemle ödemeye devam edebilir.

TEFTİŞLER YOĞUNLAŞIYOR
OKS/BES işverenlerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından denetlenir.

Bakanlık teftişleri yoğunlaşmaya başladı. Birçok işverenin aklına OKS ile ilgili teftiş yapılacağı gelmiyor. Ancak OKS nedeniyle çok ağır idari para cezaları uygulanıyor. Ay ve çalışan bazında cezalar kesiliyor. Yasal yükümlülükler geriye doğru ne kadar aksatılmışsa ve çalışan sayısı fazla ise bu cezalar da katlanıyor.

Yasal yükümlülüklerin aksatılması işverene ağır mali yükler getirir. Zamanında yapılmayan aktarımlar hem ceza doğurur hem tazminat riski yaratır.

Hasılı kelam; OKS bir yük değil, yarınların güvencesidir. İşverenler cezai yaptırımlara maruz kalmamak için OKS süreçlerini titizlikle takip etmeli. Aksi takdirde işverenlere yüklü miktarda idari para cezaları bekliyor.

HER ÇALIŞAN VE HER AY İÇİN MİSLİYLE KATLANIYOR

* 2026 yılı idari para cezası (İPC): 4632 sayılı kanun hükümlerine aykırı hareket eden işverenlere, uymadıkları her bir ihlal ve her bir çalışan için 2026 yılında 1.617,00 TL idari para cezası uygulanır. Bu ceza, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı güncellemeleri doğrultusunda tahsil edilir. Cezalar sadece çalışanın OKS sistemine dahil edilmemesi ile sınırlı değildir. Çalışanın BES katkı payının işçinin maaşından eksik kesilmesi veya ilgili BES emeklilik şirketine geç gönderilmesi halinde de söz konusu olacaktır.

* Çalışanın zararını tazmin sorumluluğu: Katkı payının BES şirketine aktarılmaması, eksik veya geç aktarılması durumunda işveren sorumludur. Çalışanın bu durumdan doğan birikim ve nemalandırma kayıplarını işveren genel hükümlere göre tazmin etmekle yükümlüdür.

Diğer yandan işveren, şirket seçimi sebebiyle emeklilik şirketinden komisyon dahil hiçbir maddi menfaat sağlayamaz. Emeklilik şirketi de işverene herhangi bir vaat veya menfaat sunamaz. Yasa bu konuda son derece net ve katıdır. Aksi takdirde yasal işlemlerin uygulanması söz konusu olacaktır.

İstanbul Ticaret Odası Gazetesi | İsa KARAKAŞ

5 Eylül 2026 CUMARTESİ

Resmî Gazete

Sayı : 33361

TEBLİĞ

Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı)’ndan:

VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 538)’NDE
DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ (SIRA NO: 595)

MADDE 1- 31/5/2022 tarihli ve 31852 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 538)’nin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan “7. Elektronik ticarette vergi güvenliğini sağlamak amacıyla elektronik ortamda ticari faaliyette bulunan gerçek ya da tüzel kişi hizmet sağlayıcılara ve/veya başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişi aracı hizmet sağlayıcılara ticari faaliyetlerine ilişkin bildirim verme yükümlülüğü getirmeye, bildirimin içerik, format, standart, verilme süresi ve yöntemini belirlemeye, bunlarda değişiklik yapmaya, bildirim verme yükümlülüğünü iş hacmi, sektör, mükellef grupları, alış-satış tutarı, alım satıma konu mal ve hizmet türleri itibarıyla belirlemeye, başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına ilişkin bildirime konu bilgilerin aracı hizmet sağlayıcıları tarafından alınması zorunluluğunu getirmeye, bu bent kapsamındaki bilgi ve bildirimlerin elektronik ortamda muhafaza ve ibraz edilmesi yükümlülüğü getirmeye ve uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye,” ibaresi “7. Elektronik ticarette ve internet dâhil olmak üzere her türlü dijital ortamın alım, satım, kiralama, ilan ve reklam gibi iktisadi ve ticari amaçlarla kullanıldığı hallerde vergi güvenliğini sağlamak amacıyla elektronik ortamda iktisadi ve ticari faaliyette bulunan gerçek ya da tüzel kişi hizmet sağlayıcılara, elektronik ticaret hizmet sağlayıcılara, başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına ortam sağlayan gerçek ve tüzel kişi aracı hizmet sağlayıcılara, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılara, erişim sağlayıcılara, içerik sağlayıcılara, yer sağlayıcılara ve sosyal ağ sağlayıcılara iktisadi ve ticari faaliyetlerine ilişkin bildirim verme yükümlülüğü getirmeye, bildirimin içerik, format, standart, verilme süresi ve yöntemini belirlemeye, bunlarda değişiklik yapmaya, bildirim verme yükümlülüğünü iş hacmi, sektör, mükellef grupları, alış-satış tutarı, alım, satım, kiralama, ilan ve reklama konu mal ve hizmet türleri itibarıyla belirlemeye, başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına ilişkin bildirime konu bilgiler ile içerik sağlayıcılar tarafından üretilen ya da sağlanan bilgilerin aracı hizmet sağlayıcıları, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıları, erişim sağlayıcılar, yer sağlayıcılar ve/veya sosyal ağ sağlayıcılar tarafından alınması zorunluluğunu getirmeye, bu bent kapsamındaki bilgi ve bildirimlerin elektronik ortamda muhafaza ve ibraz edilmesi yükümlülüğü getirmeye ve uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye,” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 2- Aynı Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “sosyal ağ sağlayıcıları ile yer sağlayıcılar” ibaresi yürürlükten kaldırılmış, aynı fıkranın (b) bendinde yer alan “bilgileri ile işyeri adres bilgilerini,” ibaresi “gibi mükellefiyet tespitine ilişkin bilgileri,” şeklinde değiştirilmiş, aynı fıkranın (ç) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı maddeye birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiş ve mevcut dördüncü fıkrasında yer alan “üçüncü” ibaresi “dördüncü” şeklinde değiştirilmiştir.

“ç) Hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış/kiralama işlemlerine ilişkin ilan bilgilerini,”

“(2) Taşınır ve taşınmazlar ile mal ve hizmetlerin alınması, satılması veya kiralanmasının temin edilmesine yönelik olarak verilen ilanların yayımlanmasına imkân sağlayan yer sağlayıcılar ile sosyal ağ sağlayıcılar takvim yılının birer aylık süreleri içerisinde gerçekleştirmiş oldukları söz konusu işlemlere ilişkin olarak;

a) Verilen hizmetin sağlandığı internet adres veya adreslerini,

b) Hizmet verilen gerçek ya da tüzel kişilere ait ad soyad/unvan, TCKN/YKN/VKN gibi mükellefiyet tespitine ilişkin bilgileri,

c) Hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış/kiralama işlemlerine ilişkin ilan bilgilerini,

elektronik ortamda 5 inci maddede açıklanan yöntemle Başkanlık sistemlerine bildirmek zorundadır.”

MADDE 3- Aynı Tebliğin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 4- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5- Bu Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.

Bakanlığın görüşe sunduğu "Sığır Karkasının Sınıflandırılmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Taslağı" ile karkas sığır etinin pazar fiyatının belirlenmesinde sıcak karkas ağırlığının esas alınması öngörülüyor.

Yüzde 2'lik kesintinin önüne geçilecek

Kesim sonrası karkas etin soğutma sürecinde, nem kaybı ve buharlaşmaya bağlı soğutma firesiyle ağırlık kayıpları meydana gelebiliyor. Söz konusu kayıp, üretici veya satıcı tarafından fiilen teslim edilen ürünün kalite ve miktarındaki eksilmeyi değil, karkasın muhafaza ve işletme süreçlerinden kaynaklanan doğal ve teknik bir değişimi ifade ediyor.

Bu kapsamda, sıcak karkas ağırlığının esas alınmasıyla, soğutma kaynaklı ağırlık kayıplarının varsayımsal oran olan yüzde 2 üzerinden yeniden düşülmesine yönelik uygulama da önlenecek.

Sektörde şeffaflık güçlendirilecek

Böylece, ülke genelinde mükerrer fire uygulamalarının engellenmesi, uygulama farklılıklarının önlenmesi, ölçüm birliğinin sağlanması ve ihtilafların önlenmesi amaçlanıyor.

Ayrıca, üretici ve işletmeler arasındaki ticari ilişkilerde şeffaflığın güçlendirilmesi, hakkaniyet ilkesinin korunması ve sürdürülebilir tedarik yapısının desteklenmesi öngörülüyor.

Öte yandan, Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünce yürütülen karkas sınıflandırılmasına yönelik sekretarya hizmetlerini yürütme, ilgili eğitimleri ve kontrolleri yapma görevi Hayvancılık Genel Müdürlüğüne devredilecek.

"Soğutma süresince ortaya çıkabilecek suistimal ortadan kalkar"

Ulusal Kırmızı Et Konseyi Başkanı Ahmet Hacıince de fiyatlandırma ve ödemede sıcak tartım sistemini desteklediklerini belirtti.

Hacıince, "Avrupa Birliği ülkeleri ve ABD başta olmak üzere dünya ülkelerinin tamamına yakın bir kısmında tartım sıcak şeklinde uygulanmaktadır. Kırmızı et sektöründe bu tartımın kabul görmesiyle, üretici ürününün miktarını anında kantarda görür ve ürünün soğumasını beklemek zorunda kalmaz. Soğutma süresince ortaya çıkabilecek suistimal ortadan kalkar. Soğutma sistemlerinden kaynaklı yetersizlikler tartıma yansımamış olur. Tartımın belgelendirilmesi anında yapılarak herhangi bir hukuki boşluk oluşmaz. Bu gerekçelerle konseyimizin tartım şekli konusundaki görüşü net olup, hayvanların kesiminden sonra en geç bir saat içinde tartımın gerçekleştirilmesi gerektiği yönündedir." dedi.

Taslakla ayrıca karkas sınıflandırmasına ilişkin sekretarya, eğitim ve kontrol görevlerinin Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünden Hayvancılık Genel Müdürlüğüne devredilmesi öngörülüyor.

AA

Almanya'da Netflix'in reklamlı paketinin aylık ücreti 4,99 eurodan 6,99 euroya yükselirken Standart paketin fiyatı 13,99 eurodan 15,99 euroya çıktı. Premium paketin aylık ücreti ise 19,99 eurodan 21,99 euroya yükseldi.

Avusturya'da da benzer bir fiyat değişikliğine gidildi. Temel paket 8,99 eurodan 10,99 euroya, Standart paket 13,99 eurodan 15,99 euroya ve Premium paket 19,99 eurodan 21,99 euroya çıkarıldı.

Citi'nin hesaplamalarına göre Almanya ve Avusturya, Netflix'in Avrupa, Orta Doğu ve Afrika (EMEA) bölgesindeki abonelerinin yaklaşık yüzde 18'ini oluşturuyor. İki ülkenin şirketin dünya genelindeki toplam abone kitlesindeki payının ise yaklaşık yüzde 6 olduğu belirtiliyor.

Kullanıcı başına gelirde artış bekleniyor

Citi, yapılan fiyat artışlarının Netflix'in Almanya'daki kullanıcı başına ortalama gelirini yüzde 24, Avusturya'da ise yüzde 15 artırabileceğini öngörüyor.

Analistlere göre zamların etkisi EMEA bölgesinde kullanıcı başına ortalama gelirde yaklaşık yüzde 4'lük artış sağlayabilir. Şirket genelindeki kullanıcı başına ortalama gelire katkının ise yüzde 1,5 civarında olması bekleniyor.

Mevcut aboneler için onay gerekiyor

Yeni fiyatların mevcut abonelere yansıması ise zaman alabilir. Almanya ve Avusturya'daki tüketiciyi koruma düzenlemeleri kapsamında mevcut abonelerin fiyat artışı konusunda bilgilendirilmesi ve değişikliğe açık şekilde onay vermesi gerekiyor.

Citi, bu nedenle fiyat artışlarının tüm abonelere uygulanmasının daha uzun bir sürece yayılabileceğine ve finansal etkilerin bir bölümünün 2027 mali yılına sarkabileceğine dikkat çekti.

Citi, Netflix hisseleri için "Al" tavsiyesini ve 100 dolarlık hedef fiyatını korudu. Netflix hisseleri çarşamba gününü 82,67 dolar seviyesinde tamamladı.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Fon yönetimine göre yüzde 50'lik ağırlık, piyasalarda sert dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde ihtiyaç duyulan likiditeyi korumaya devam ederken daha yüksek getiri potansiyeli bulunan diğer sabit getirili varlıklara yönelmek için de alan açacak.

ABD Hazine tahvillerinin payı yüzde 34,1'den yüzde 21,9'a inecek

Tavisye kabul edilirse NBIM'in tahvil portföyündeki ABD Hazine tahvillerinin ağırlığı yüzde 34,1'den yüzde 21,9'a, Euro Bölgesi devlet tahvillerinin payı yüzde 16,8'den yüzde 14,1'e düşecek. Japon devlet tahvillerinin ağırlığı ise yüzde 4,6'dan yüzde 7,4'e çıkarılacak.

Fon ayrıca gelişmiş ekonomilerde artan kamu borçlarını dikkate alarak devlet tahvillerinin ağırlıklandırılmasında GSYİH yerine piyasa değerini esas alan bir sisteme geçmek istiyor.

Karar ABD'nin borç tartışmalarının ortasında geldi

Karar ABD'nin artan borç yüküne ilişkin endişelerin güçlendiği ve uzun vadeli tahvil getirilerinin son yılların en yüksek seviyelerine çıktığı bir dönemde gelirken ekonomist Mohamed El-Erian, ABD Hazine tahvillerinin güvenilir alıcılarının baskı altında olduğunu ifade etti.

El-Erian, NBIM'in çekildiği miktarın büyük olmasa da tahvil yatırımcılarının güvenilirliğinin azaldığına dair güçlü sinyal verdiğini belirtti.

Para nereye akacak?

NBIM'in önerisine göre devlet tahvillerinden azaltılacak ağırlık şirket tahvilleri, ipotek teminatlı menkul kıymetler ve kamu bağlantılı kuruluşların tahvillerine yönlendirilecek. Yeni modelde ipotek teminatlı tahvillerin toplam tahvil endeksindeki payının sıfırdan yaklaşık yüzde 13'e, kamu bağlantılı tahvillerin ise yaklaşık yüzde 4'ten yüzde 11'e çıkması öngörülüyor.

Fon yönetimi, ipotek teminatlı menkul kıymetler gibi daha riskli varlıklara yönelerek uzun vadede daha yüksek getiri elde edilebileceği görüşünde.

2,3 trilyon dolarlık dev portföy

Norveç'in petrol gelirlerini değerlendirmek amacıyla kurulan fonun yaklaşık 1,65 trilyon doları hisse senetlerinde, 592 milyar doları ise sabit getirili menkul kıymetlerde bulunuyor. Fon, dünya genelinde borsada işlem gören şirketlerin hisselerinin yüzde 1,5'ine sahip.

Son dönemde özellikle ABD ve Asya'daki teknoloji ve yarı iletken şirketlerinden güçlü getiriler elde eden fon yönetimi, bu performansın kalıcı olmayabileceği konusunda da uyarıyor. NBIM'in gerçekleştirdiği stres testine göre yapay zeka hisselerinde yaşanabilecek sert bir düzeltme, fonun piyasa değerinden 740 milyar doları silebilir.

Dünya

Ağustos gerçekleşmesinden sonra sekiz aylık artış yüzde 22,07’yi buldu.

Ağustos artışı geçen yılın aynı ayındaki düzeyin altında kalınca temmuz sonunda yüzde 31,75 olan yıllık oran da ağustos sonunda yüzde 31,51’e geriledi.

Hani örneğin yüzde 10,75’ten yüzde 10,51’e inilmiş olsa, hele hele örneğin yüzde 5,75’ten yüzde 5,51’e inilmiş olsa 0,24 puanlık düşüş önemli de, 30’lu düzeylerde yaşanan 0,24 puanın hiç mi hiç önemi yok.

Yok; ama bunu hâlâ dezenflasyonun sürdüğü gibi okumak isteyenler, hatta okuyanlar var.

Bu mu düşüş?

Yıllık TÜFE artışı geçen yılın mayıs ayı sonunda yüzde 35,41 düzeyindeydi. 2025 mayısından bu yılın ağustosuna; tam 16 ay geçti. Şimdi yıllık enflasyon kaç, yüzde 31,51. Bu yılın mart ayı sonunda yüzde 30,87’ye kadar da inilmişti.

Ağustosta yıllık oranın yüzde 31,51 olduğunu belirttim. Peki geçen yılın ağustosundaki yıllık oran neydi, yüzde 32,95, arada önemsenmeyecek bir fark var.

Yıllık enflasyon hem de neredeyse bir buçuk yıla yaklaşan bir süredir adeta yüzde 31-35 arasına çakılıp kalmışken enflasyonla mücadelede epeyce yol alındığını savunmak!

Üstelik bu ağırlıklarla…

Enflasyon yüzde 30’larda yapışıp kaldı ama bu yılın ağırlıklarında Avrupa ile uyum sağlamak adına yapılan düzenleme olmasaydı bu oranlara bile inilemeyebilirdi.

Bu düzenlemeyle ne mi değişti; tekrarlamakta yarar var.

Daha önce yalnızca yurt içi yerleşiklerin harcamalarına göre belirlenen ağırlıklar, bu yıl yurt dışı yerleşiklerin Türkiye’deki harcamalarını da kapsayacak şekilde değiştirildi. Bu değişiklikle de özellikle konut harcamalarının ağırlığı düşerken lokanta ve otel harcamalarının payında artış oldu.

Bir de giyim grubunun ağırlığı artırıldı.

Herhangi bir harcama grubunun ağırlığı, biraz da bir önceki yıldaki fiyat hareketine bağlı olarak değişir; fiyat artışı genelden hızlıysa, yani o kalemlere çok para ayrılmak durumunda kalınıyorsa o grubun payı artırılır, tersiyse düşürülür. Geçen yıl giyim grubunda fiyat artışı genelden az olduğu halde bu grubun payı arttı.

Giyimdeki düşük fiyat artışı bu yıl da devam ediyor. Son bir yıldaki artış yalnızca yüzde 9,65. Bu grubun ağırlığı arttığı için, bu düşük fiyat artışı genel oranı aşağı çekiyor.

Bu durum yalnızca son bir yıl için geçerli değil. Giyim ve ayakkabı grubunda ağustos ayında yüzde 3,54 fiyat düşüşü oldu, bu düşüş de toplam endeksi 0,24 puan aşağı çeken yönde etki yaptı. Ya da şöyle ifade edelim; bu grupta fiyatlar ağustos ayında sabit kalsaydı toplam TÜFE artışı 0,24 puan daha fazla olacak ve yüzde 2’yi aşacaktı. Hem de öyle sınırda bir aşma olacaktı ki geçen yılın ağustosundaki oranın bile üstüne çıkılacaktı.

Hani “Şeytan ayrıntıda gizlidir” diye bir söz var ya, enflasyon hesaplaması da aynen öyle.

Ağırlık değişiminde en çok dikkat çeken harcama grubu konut. Toplamdaki ağırlığı 3,8 puan düşürülen konut grubundaki yıllık enflasyon yaklaşık yüzde 40. Ama ağırlık düşürüldüğü için genele yansıma olması gerekenden tabii ki daha düşük.

Benzeri başka örnekler de var elbette.

Dolayısıyla yıllık enflasyon yüzde 30’larda yapışıp kaldı ama 2026 başında ağırlıklarla ilgili o köklü değişiklik söz konusu olmasaydı belki bu düzeylere bile inilemezdi.

Hizmet enflasyonu hâlâ yüzde 40’ın üstünde

Vatandaş giyiminden fedakârlık edebilir, ediyor da zaten.

Dayanıklı mal alımını erteleyebilir, erteliyor da zaten.

Ama ertelenemeyecek, günlük yaşamı sürdürebilmek için zorunlu harcamalar var ve onlardaki fiyat artışı hâlâ çok yüksek.

Hizmet enflasyonu ağustos ayı itibarıyla yıllık bazda hâlâ yüzde 40’ın üstünde, yüzde 41,34 düzeyinde.

Bu kapsamda yer alan kirada yaklaşık yüzde 54, lokanta ve otellerde yüzde 32, ulaştırma hizmetlerinde yüzde 45, diğer hizmetlerde yüzde 40 artış var.

Yüzde 30’un altı mümkün mü?

İlk sekiz ayda yüzde 22,07 artıştan sonra yılı yüzde 30’un altında kapatmak, kalan dört aydaki toplam artışın yüzde 6,5’te kalmasına bağlı. Dört ayda yüzde 6,5 de, aylık ortalama artışın yüzde 1,6 dolayında tutulabilmesine...

Geçen yıl eylülde yüzde 3,23, ekimde yüzde 2,55, kasımda yüzde 0,87, aralıkta yüzde 0,89 artış olmuştu.

Bu yıl eylül ve ekimde geçen yılın altında kalınabilir. Gerçi bu da savaşa, daha doğrusu Trump’a bağlı! İşte yeniden hortlatılan savaş yüzünden motorine bugün yüklü bir zam var. Ama yine de genel tahminler bu ay geçen yılki düzeyin altında kalınabileceği yönünde. Geçen yılın oranı görece çok yüksek olduğu için bu ayki artış yüzde 2 olduğunda bile yıllık oran yüzde 30’un altına inecek. İnecek de, orada kalıcı olabilecek mi, işte o çok zor.

Gerçi yüzde 30’un biraz altında kalınsa ne olacak ki!

Örneğin, yüzde 29,5 ile yüzde 30,5 arasında vatandaşın yaşamına dokunma anlamında ne gibi bir fark var ki! Sonuçta iki oran da çok yüksek.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden yükselmesi ve Ukrayna'nın Rusya'daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıları sonrası motorin ve benzinin litre fiyatı arttı.

Motorine litre başına 7 lira 72 kuruş, benzine ise 2 lira 48 kuruş zam yapıldı. Fiyat artışları gece yarısından itibaren pompaya yansıdı.

Motorin 90 lira sınırına ulaştı

Yeni fiyat düzenlemesinin ardından İstanbul'da motorinin litre fiyatı 90 liraya yaklaştı. Ankara ve İzmir’de ise motorin fiyatı 90 lira bandına ulaştı.

4 Eylül İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası

Benzin litre fiyatı 76.92 TL
Motorin litre fiyatı: 88.89 TL
LPG litre fiyatı: 34.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası

Benzin litre fiyatı 76,77 TL
Motorin litre fiyatı: 88,76 TL
LPG litre fiyatı: 33,19 TL

Ankara

Benzin litre fiyatı: 77.89 TL
Motorin litre fiyatı: 90.02 TL
LPG litre fiyatı: 35.09 TL

İzmir

Benzin litre fiyatı: 78.17 TL
Motorin litre fiyatı: 90.29 TL
LPG litre fiyatı: 34.99 TL

Ekonomim

Yükseköğretim Genel Kurulunun 8 Temmuz 2026 tarihli kararıyla 2026-2027 akademik yılında vakıf üniversitesi öğrenim ücretlerindeki artışın yüzde 25'i geçmemesi kararlaştırılmıştı.

Öğrencilerden YÖK'e şikayetler ulaştı

Son dönemde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına yapılan başvurularda bazı vakıf yükseköğretim kurumlarının belirlenen yüzde 25'lik öğrenim ücreti artış sınırına uymadığı öne sürüldü.

Öğrencilerden gelen ihbar ve şikayetlerin ardından Yükseköğretim Denetleme Kurulu harekete geçti.

23 vakıf yükseköğretim kurumu incelemeye alındı

YÖK'ten yapılan yazılı açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"Son dönemde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ulaşan ihbar ve şikayetlerde, bazı vakıf yükseköğretim kurumlarının belirlenen artış sınırına uymadığı belirtildi. Başvurular üzerine, Yükseköğretim Denetleme Kurulu tarafından 23 vakıf yükseköğretim kurumu hakkında inceleme başlatıldı. İnceleme kapsamında, söz konusu yükseköğretim kurumlarının 2026-2027 akademik yılı için belirledikleri öğrenim ücretleri ile öğrencilere yansıtılan ücret artışlarının ilgili mevzuata ve Yükseköğretim Genel Kurulu kararına uygunluğu değerlendirilecek."

YÖK şikayetleri günlük olarak inceleyecek

YÖK daha önce yaptığı açıklamada, Başkanlığa ulaşan ve öğrenciler aleyhine sonuç doğurduğu değerlendirilen başvuru, ihbar ve şikayetlerin günlük ve ivedilikle inceleneceğini duyurmuştu.

Ekonomim

4 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karar, Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/300 esas, 2023/1212 karar sayılı dosyasına ilişkin verildi. Dosya, bir sigorta şirketinin ödediği hasar bedelini apartmandaki kat maliklerinden rücuen tahsil etmek istemesiyle başladı.

Dava dilekçesine göre Ankara’nın Keçiören ilçesindeki bir dairede 29 Ocak 2020’de su hasarı meydana geldi. Sigorta şirketi, binanın ortak giderindeki tıkanma nedeniyle geri tepen suların sigortalının dairesine ulaştığını ve bu nedenle 10 bin 720 TL tazminat ödediğini belirtti.

Şirket, ödediği tutarın tahsili için icra takibi başlattı. Borçluların takibe itiraz etmesi üzerine itirazların iptali, duran takibin devamı ve davalıların icra inkar tazminatına mahkum edilmesi talebiyle dava açıldı. Davalılar ise tıkanıklığın ortak alandan kaynaklandığının kesin olmadığını savunarak davanın reddini istedi.

Arabuluculuk dava şartı

Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesi davayı usulden reddetti. Kararın kesinleşmesinin ardından Adalet Bakanlığı, dosyanın kanun yararına temyizen incelenmesini talep etti.

Başvuruyu inceleyen Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığın kat mülkiyeti kurulmuş bir binadan kaynaklandığını ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanması gerektiğini belirtti. Daire, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi uyarınca bu tür anlaşmazlıklarda görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu vurguladı.

Yargıtay kararında, 7445 sayılı Kanun ile Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı haline getirildiği hatırlatıldı. Ancak bu düzenlemenin 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girdiğine dikkat çekildi.

Somut davanın 11 Ağustos 2022’de açıldığını belirleyen Daire, dava tarihinde kat mülkiyeti uyuşmazlıkları bakımından zorunlu arabuluculuk şartının bulunmadığını kaydetti. Bu nedenle arabulucuya başvurulmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi hukuka aykırı bulundu.

Sulh hukuk mahkemesinin kararı kanun yararına bozuldu

Yargıtay ayrıca görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğunu, taraflar ileri sürmese bile mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Mahkemenin uyuşmazlıkta ticaret mahkemelerinin görevli olduğu kanaatine varması halinde görevsizlik kararı vermesi gerektiği belirtildi.

Daire, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz istemini kabul ederek Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin kararını “sonuca etkili olmamak üzere” kanun yararına bozdu. Karar, 8 Haziran 2026’da oy birliğiyle alındı.

Ekonomim

Soruşturma kapsamında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından yapılan incelemelerde, şüpheli İrfan Yılmaz adına kayıtlı Yılmaz Kimya, Yılkim Kimya, Erimer Kimya, Mie Girişimcilik ve Makine ile Astra Polimer isimli şirketler üzerinden şüpheli işlemler gerçekleştirildiği tespit edildi.

MASAK'ın tespitlerinin ardından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu 5 şirket hakkında el koyma kararı verdi.

İrfan Yılmaz hakkında gözaltı kararı çıkarıldı

Şüpheli İrfan Yılmaz hakkında ise "suç örgütüne üye olma", "kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarından gözaltı kararı çıkarıldı.

Soruşturmanın çok yönlü olarak sürdüğü bildirildi.

Dünya

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI, yapay zeka alanındaki yeni modeli GPT-6 Astra’yı duyurdu. Şirket, Astra’nın özellikle bilgisayar kullanımı, yazılım geliştirme ve siber güvenlik alanlarında önceki modellere kıyasla önemli ilerlemeler sağladığını bildirdi.

Yeni modelin tanıtımı, gelişmiş yapay zeka ajanlarının insanlar tarafından ne ölçüde kontrol edilebileceğine yönelik tartışmaların arttığı bir dönemde gerçekleştirildi. Temmuz ayında modellerin kontrollü bir test ortamından çıkarak açık kaynak platformu Hugging Face’in sistemlerine erişmesi, yapay zeka güvenliği konusundaki endişeleri artırmıştı.

OpenAI da giderek daha gelişmiş hale gelen yapay zeka sistemlerinin insanlar tarafından izlenmesinin ve kontrol edilmesinin zorlaştığına dikkat çekti.

Bilgisayarda birçok görevi kendi başına yapabiliyor

OpenAI'a göre GPT-6 Astra, bilgisayar ve internet tarayıcısı kullanımında şirket açısından yeni bir dönemi temsil ediyor. Model; vergi beyannamesi hazırlamadan oyun geliştirmeye, mimari görselleştirmeden hukuki belgelerin düzenlenmesine ve ev aramaya kadar farklı görevleri gerçekleştirebiliyor.

Şirket, Astra'yı bilgisayar kullanımında hız, doğruluk ve güvenlik açısından önemli bir adım olarak tanımladı.

OpenAI Başkanı Greg Brockman ise Astra'nın şirketin bugüne kadarki en akıllı ve uyumlu modeli olduğunu belirterek, yeni teknolojinin insanların yapay zekaya devredebileceği işlerin kapsamını değiştirebileceğini ifade etti.

Saatler süren işi dakikalara indiriyor

OpenAI'ın paylaştığı verilere göre Astra, bazı işlemlerin tamamlanma süresini önemli ölçüde kısaltabiliyor.

Bir kedi bakıcısı araştırmasının insanlar tarafından yaklaşık 30 dakikada yapılabildiği belirtilirken, Astra'nın aynı görevi 5 dakika 27 saniyede tamamladığı aktarıldı.

Daha dikkat çekici fark ise iş arama görevinde ortaya çıktı. Şirkete göre yapay zeka kullanılmadan yaklaşık 5 saat süren bir iş arama süreci, Astra tarafından 2 dakika 51 saniyede gerçekleştirildi.

Kodlama ve siber güvenlikte yeni dönem

GPT-6 Astra'nın öne çıktığı alanlardan biri de yazılım geliştirme oldu. OpenAI, Astra'nın bugüne kadar geliştirdiği en güçlü yazılım mühendisliği modeli olduğunu açıkladı.

Yeni modelin hata tespiti, terminal üzerinden gerçekleştirilen görevler ve kod tabanlarına ilişkin soruların yer aldığı testlerde önceki modellerden daha yüksek performans gösterdiği belirtildi.

Ancak modelin gelişmiş yetenekleri beraberinde yeni güvenlik tartışmalarını da getirdi.

Sıfırıncı gün açıklarını tespit edebiliyor

OpenAI'ın açıklamasına göre Astra, daha önce bilinmeyen ve henüz yaması bulunmayan "zero-day" olarak adlandırılan güvenlik açıklarını tespit edebiliyor ve bu açıklardan yararlanmaya yönelik yöntemler geliştirebiliyor.

Şirket, söz konusu yeteneğin siber güvenlik uzmanlarının açıkları daha hızlı tespit ederek kapatmasına yardımcı olabileceğine işaret etti. Ancak aynı teknolojinin kötü niyetli kullanılması halinde güvenlik açıklarının istismar edilmesini kolaylaştırabileceği de kabul edildi.

OpenAI, bu riskleri azaltmak amacıyla Astra için ek güvenlik önlemlerinin devreye alındığını bildirdi. Güvenlik kontrollerinin bazı durumlarda meşru ve savunma amaçlı siber güvenlik çalışmalarını dahi yavaşlatabileceği, geçici olarak duraklatabileceği veya tamamen durdurabileceği belirtildi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

O halde buyurun bu önemli verilere bir bakalım ve son üç yılda uyguladığımız Dezenflasyon Programı’nın bu alanda nasıl bir etki yarattığını görelim. Tablonun ilk iki sütununda 2025 ve 2022 yıllarında Türkiye’de üretilen katma değerin sektörlere göre yüzde dağılımını görüyorsunuz. Üçüncü sütun katma değer payındaki değişimi gösteriyor.

Sanayideki gerileme çok ciddi boyutta

Üretici sektörlerde ciddi düşüş var: Sanayi, madencilik ve enerji gibi üretici ve katma değerleri aracı sektörlere göre daha yüksek olan üç sektörün de katma değer üretimindeki payları gerilemiş. Sanayideki gerileme çok ciddi boyutta. Sanayinin toplam katma değerdeki payı yüzde 41’den yüzde 33’e inmiş ama hâlâ tüm katma değerin üçte biri buradan geliyor.

Aracı sektörlerin payı artıyor: Üretilen malların taşınması, depolanması, dağıtımı gibi işleri yapan aracı sektörlerin payı artıyor. Bu sektörlerin yaratabilecekleri katma değer üretici sektörlere bağımlı olduğu için, üretici sektörlerdeki gerileme sonunda aracı sektörleri de vurur. Ayrıca bu sektörlerin payındaki artış reel bir büyümeden çok sanayinin payındaki düşüş nedeniyle oluşan matematiksel bir artışı gösteriyor.

İşçi başına katma değerde üretici sektörler çok önde: 2025 yılında bir işçi madencilikte 2,8 milyon TL, sanayide 1,5 milyon TL ve enerjide 5,9 milyon TL katma değer üretmiş. Aracı sektörlerde bu rakam 600-800 bin TL. Ayrıca konaklama ve restoran, idari ve destek hizmetleri gibi sektörlerde katma değer ürünün fiyatı veya alınan maaşla hesaplanıyor. O yüzden buradaki katma değer rakamı biraz “soyut”.

Neden üretici sektörlerde katma değer daha yüksek? İki sebebi var. İlki bu sektörlerde sermaye daha yoğun ve katma değerin bir kısmı buradan geliyor. İkinci neden bu sektörlerin doğrudan ilk üretici olması.

Ayrıca istihdam verilerinden biliyoruz ki yüksek katma değerli sektörlerden düşük katma değerli sektörlere işgücü kayması var. Bu kaymanın ekonomideki katma değer üretiminin sınırlanması, hizmetler sektöründe reel ücretlerin gerilemesi, sanayideki mevcut sermayenin bir kısmının atıl kalması, toplam arzın daralması nedeniyle enflasyonist baskı oluşması, düşen üretimin ikamesi amacıyla ithalat artışı gibi etkileri olduğunu hatırlatalım. Bu işgücü kaymasının sonuçlarının daha detaylı bir şekilde ele alındığı yazıma aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Sorunu ve sonuçlarını tanımladık ama sorunun sebeplerini de bir hatırlayalım. Kredi kısıtlarında ayarın kaçmış olması, dövize karşı değer kazanan TL’nin sanayi üzerinde ağır bir yük oluşturması, yüksek finansman maliyeti ve ek olarak bir dizi konjonktürel neden var bu sorunun temelinde.

En etkili tedbir kredi kısıtlarının önemli ölçüde gevşetilmesi

Peki çözüm ne olabilir? Sorunun çözümü için ekonomi yönetiminin etki alanında olan en etkili ve acil tedbir kredi kısıtlarının önemli ölçüde gevşetilmesidir. Kaldırılması değil, gevşetilmesi. Kredi kısıtlarını enflasyonu düşürsün diye getirdik ama enflasyonu düşüremediler. Bir noktaya kadar enflasyonun artışına engel oluyorlar fakat şu an o noktanın ötesine geçmiş durumdalar. Ayrıca 2026 yılında sanayideki bariz kötüleşmenin henüz incelediğimiz rakamlara yansımadığını, gerçek durumun daha kötü olduğunu da hatırlayalım.

Bu kadar yan etkisi olan bir ilacı, bu kadar uzun süre ve bu kadar alerjik bir bünyeye uygulamamalıyız.

https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/sanayide-sadece-uretim-ve-istihdam-kaybetmiyoruz/913373

Emre Alpan İnan-Ekonomim

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.