Beklenen indirimin, 26 Ağustos’u 27 Ağustos’a bağlayan gece saat 00.01’den itibaren pompa fiyatlarına yansıması bekleniyor. Böylece büyükşehirlerde motorin fiyatlarının yeniden 80 TL seviyelerine gerileyeceği hesaplanıyor.

İşte İstanbul, Ankara ve İzmir’de güncel fiyatlar

İndirim öncesinde motorinin litresi İstanbul Avrupa Yakası’nda 82,73 TL,

Anadolu Yakası’nda 82,58 TL seviyesinde bulunuyor.

Ankara’da motorinin litre fiyatı 83,83 TL,

İzmir’de ise 84,12 TL olarak kaydediliyor.

Piyasalardaki aşağı yönlü hareketin, İran ile ABD arasındaki gerilimin yumuşamaya başlaması ve uluslararası petrol fiyatlarındaki düşüşle bağlantılı olduğu belirtiliyor.

Ekonomim

10 ülkede 36 platformdan toplanan 1.247 canlı ilan ve Fransa, İngiltere, İskoçya, Hollanda gibi ülkelerin resmi tapu kayıtlarına dayanan doğrulanmış satış verilerine göre:

Habertürk'ün derlediği habere göre Avrupa’da tipik bir şatonun medyan talep fiyatı 1,74 milyon Euro. Ortalama büyüklük yaklaşık 750 m² civarında.

Metrekare başına ortalama talep fiyatı ise 2.257 Euro. Rapora göre şato ne kadar büyükse metrekare fiyatı o kadar düşüyor. Örneğin 100-500 m² bandında 2.988 €/m² iken 5.000 m² üstünde 775 €/m²’ye iniyor.

Endeksa verilerine göre İstanbul genelinde ortalama satılık konut metrekare fiyatı 65.078 TL. Euro bazında bu rakam yaklaşık 1.162 Euro/m²’ye denk geliyor. Ancak prestijli ilçelerde tablo tamamen değişiyor:

Tablodan da görüldüğü gibi Beykoz, Bakırköy, Beşiktaş, Kadıköy ve Sarıyer’de bir daire almak, Avrupa’nın birçok ülkesinde şato almaktan daha yüksek metrekare maliyetine sahip.

İrlanda ve Portekiz gibi birkaç istisna dışında, İstanbul’un en pahalı semtleri Avrupa şato piyasasının medyan değerini geride bırakıyor.

Castle Price Index raporu ayrıca şatoların “ucuz kısmının” sadece satın alma bedeli olduğunu vurguluyor: Restorasyon maliyeti çoğu zaman satın alma bedelinin 5-10 katına çıkabiliyor, yıllık bakım ise 50-100 bin Euro bandında.

Buna rağmen, İstanbul’un Boğaz ve deniz manzaralı prestijli ilçelerinde “sadece bir daire” için ödenen metrekare fiyatı, Avrupa’nın tarihi şatolarını geride bırakıyor.

Ekonomim

Türkiye’de vergi sisteminin temel sorunlarından birinin vergi tabanının darlığı oldu­ğunu dile getiren Zengin, vergi oranlarından çok kayıt dışı ala­nın büyüklüğüne dikkat çek­ti. Vergi bilincinin de henüz is­tenilen seviyeye ulaşmadığını söyleyen Zengin, “Temel olarak baktığımız zaman kayıt dışılıkla mücadele problemimiz var. Ver­gi tabanının genişletilmesi ve toplumumuzda vergi bilincinin geliştirilmesi gerekiyor” dedi.

“Gelir, harcama ve servet birlikte değerlendirilmeli”

Kayıt dışılıkla mücadele­de Zengin’in üzerinde durduğu başlıklardan biri de harcamala­rın izlenmesi oldu. Türkiye’de vergi sisteminin ağırlıklı ola­rak gelirin beyanına dayandığı­nı hatırlatan Zengin, modern bir vergilendirme sisteminde har­camaların da dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Vergi Denetim Kurulu ve Ge­lir İdaresi Başkanlığı’nın son dönemde bu yöndeki çalışmala­rını artırdığını anlatan Zengin, mevzuatta harcamaların kayna­ğının doğrudan sorgulanmasına yönelik kapsamlı bir düzenleme bulunmadığına dikkat çekti.

Zengin, “Geliri, harcamayı ve serveti birbiriyle ilişkilendire­rek analiz yapabilecek bir vergi sistemi kurarsak, kayıtlı çalışan ve vergisini doğru beyan eden işletmelere daha fazla vergi yü­kü çıkarılmasına gerek kalmaz. Vergi tabanı genişlediği için vergi dışında kalan kişi ve alan­lardan da vergi toplama imkânı sağlanır” dedi.

Dijitalleşme önleyici denetimi güçlendiriyor

Vergi denetiminde dijitalleş­menin sağladığı imkânların gi­derek daha fazla kullanıldığını anlatan Zengin, e-fatura, e-def­ter ve elektronik beyanname­lerin yanı sıra tapu ve noter iş­lemlerinden gelen bilgilerin de Gelir İdaresi’nin veri havuzuna dahil olduğunu söyledi. Bu yapı sayesinde mükelleflerin gerçek­leştirdiği birçok işlemin elekt­ronik ortamda takip edilebildi­ğine işaret etti. İzaha davet uy­gulamasını önleyici denetimin önemli örneklerinden biri ola­rak gösteren Zengin, elektronik ortamda tespit edilen uyumsuz­luklarda mükellefe doğrudan inceleme başlatılmadan önce açıklama yapma ya da kayıtla­rını düzeltme fırsatı verildiği­ni anlattı. Vergi yükünün yatı­rım ve üretim kararlarını doğru­dan etkilediğini belirten Zengin, özellikle finansmana erişimin zorlaştığı ve talebin zayıfladığı dönemlerde üretim yapan işlet­melerin desteklenmesi gerek­tiğini söyledi. Yatırım teşvikle­rinin bu açıdan önemli olduğu­nu ifade eden Zengin, üretim ve yatırım yapan işletmelere yöne­lik desteklerin sürdürülmesi ge­rektiğini kaydetti.

Kayıt dışılığın yalnızca dev­let açısından vergi kaybı anla­mına gelmediğinin altını çizen Zengin, bunun kayıtlı işletme­ler açısından da haksız rekabet yarattığını vurguladı. Vergisini ödeyen ve çalışanlarını gerçek ücretleri üzerinden kayıt altına alan işletmelerle kayıt dışı çalı­şan işletmelerin aynı maliyet­lerle faaliyet göstermediğini be­lirten Zengin, bu durumun ku­rallara uygun çalışan şirketlerin rekabet gücünü zayıflattığını di­le getirdi.

“Yatırımcı önünü görmek istiyor”

Yeni düzenlemeler için mükelleflere ve yatırımcılara hazırlanabilecekleri bir süre tanınması gerektiğini vurgulayan Yaşar Zengin, “Yatırım bir anda verilen ve biten bir karar değil. Üç yıl, beş yıl, 10 yıl süren yatırımlar var. Yatırımcı önünü görmek istiyor. Vergi mevzuatındaki değişikliğin ne zaman ve nasıl olacağını bilmek her yatırımcının en doğal hakkı” diye konuştu.

Enflasyon muhasebesini de bu çerçevede değerlendiren Zengin, uygulamanın amacının tarihi değerlerle kayıtlarda bulunan varlıkları enflasyon karşısında güncel değerlerine yaklaştırmak olduğunu anlattı. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bunun mükellef açısından bir hak olarak görülmesi gerektiğini söyleyen Zengin, enflasyon düzeltmesinin uygulanmamasının işletmeler üzerinde vergi yükü oluşturabileceğini dile getirdi.

Dünya Gazetesi

Sayı : E-83601579-663.99-28560 20.08.2026
Konu : İncelemeye Hazırlık Dosyası (VDK-İHD) Uygulamasının Devreye Alınması Hakkında

TÜRKİYE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER VE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLER ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından, vergi incelemelerinin hazırlık sürecini elektronik ortama taşıyan İncelemeye Hazırlık Dosyası (VDK-İHD) uygulaması geliştirilmiştir.

OECD tarafından geliştirilen Standart Audit File for Tax (SAF-T) yaklaşımından ilham alınarak ülkemiz ihtiyaçlarına uygun şekilde tasarlanan uygulama ile vergi incelemelerinde talep edilen bilgi ve belgelerin standartlaştırılması, mükelleflere kapsamlı rehberlik sunulması ve denetim süreçlerinin daha etkin yürütülmesi amaçlanmaktadır.

Uygulama, 5 Ağustos Çarşamba günü ilk modülü olan Sahte Belge Kullanma (SBK) Modülü ile devreye alınmıştır. Genel inceleme, KDV iade incelemeleri ve diğer modüller ise kademeli olarak uygulamaya eklenecektir.

İncelemeye Hazırlık Dosyası, yalnızca mükelleflere değil, meslek mensuplarına da önemli kolaylıklar sağlayacaktır.

Bu kapsamda;

• Vergi incelemelerinde talep edilen bilgi ve belgeler standartlaşacak, böylece her inceleme için farklı içerik ve formatlarda bilgi hazırlama ihtiyacı önemli ölçüde azalacaktır.

• Uygulama ile tek seferde kapsamlı veri temini hedeflenerek aynı bilgi ve belgelerin tekrar tekrar istenmesinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

• Mükelleflere, bilgi ve belgelerin hazırlanması için mevcut uygulamalara kıyasla daha uzun ve planlanabilir hazırlık süreleri tanınacaktır.

• Hazırlık süreci tamamen elektronik ortamda yürütülecek; bilgi ve belgeler imzalı olarak güvenli şekilde sisteme iletilebilecektir.

• Mükellefler adına yetkili olan meslek mensupları da Dilekçe ve Bilgi Verme Sistemine erişim sağlayarak ilgili mükellefe ilişkin İncelemeye Hazırlık Dosyasını hazırlayabilecek ve süreci elektronik ortamda yönetebileceklerdir.

• Kullanıcı dostu ekranlar, eğitim videoları, uygulama kılavuzları ve örnek çalışmalar sayesinde incelemeye hazırlık süreci daha kolay ve daha öngörülebilir hâle gelecektir.

• Standart veri formatlarının yaygınlaşmasıyla birlikte muhasebe ve ERP yazılımlarında denetim modüllerinin geliştirilmesi teşvik edilecek, zaman içerisinde istenen bilgi ve belgelerin muhasebe ve ERP yazılımlarından otomatik olarak üretilebilmesi mümkün hâle gelecektir.

• İnceleme öncesinde mükelleflerin KSS beyanname vererek gerekli düzeltmeleri yapabilmelerine imkân tanınacak; risk analizleri sonucunda uygun görülmesi halinde vergi inceleme görevi oluşturulmaması söz konusu olabilecektir.

Uygulamaya ilişkin Kullanım Rehberi, SBK Modülü Kullanım Kılavuzu ve ek dokümanlar aynı tarihte kamuoyunun erişimine açılmış olup https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/17/2026/08/IHD-kurum-yazi-ekleri-a6e8e5e9ac780305.zip adresi üzerinden ilgili rehber ile sağlanabilecektir.

Meslek mensuplarınızın uygulamayı yakından tanımaları ve mükellefleri bu süreçte doğru şekilde yönlendirebilmeleri büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle uygulamaya ilişkin rehber, kılavuz ve duyuruların Birliğiniz aracılığıyla meslek mensuplarıyla paylaşılması büyük önem taşımaktadır.

Vergi denetim süreçlerinin dijital dönüşümünde meslek mensupları en önemli paydaşlarımızdan biri olmakla birlikte; bulunması halinde uygulamanın geliştirilmesine yönelik her türlü görüş, öneri ve katkılarınızın Başkanlığımıza iletilmesi hususunda,

Bilgi edinilmesini ve gereğini rica ederim.

Erhan SELİM
Vergi Denetim Kurulu Başkan Yardımcısı

Bu nedenle yıllara sâri inşaat ve onarım işlerinde yalnızca muhasebe kayıtlarının doğru yapılması yeterli değildir. Sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihinin, işin niteliğinin, geçici kabul sürecinin, hakedişlerin ve yapılan vergi kesintilerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

1. Bir İşin Yıllara Sâri İnşaat ve Onarım İşi Sayılması

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 42’nci maddesinde özel bir vergileme sistemi öngörülmüştür.

Bir işin bu kapsamda değerlendirilebilmesi için temel olarak üç unsurun birlikte bulunması gerekir:

* İşin inşaat veya onarım işi niteliğinde olması,

* İşin birden fazla takvim yılına sirayet etmesi,

* İşin taahhüde bağlı olarak yapılması.

Burada özellikle “birden fazla takvim yılı” kavramına dikkat edilmelidir. Ölçü, işin 12 aydan uzun sürmesi değildir. Örneğin 20 Aralık 2026 tarihinde başlayıp 10 Ocak 2027 tarihinde tamamlanan bir iş yalnızca birkaç hafta sürmüş olsa dahi iki farklı takvim yılına yayıldığından, diğer şartların da bulunması halinde yıllara sâri iş kapsamında değerlendirilebilir.

Buna karşılık 1 Ocak 2026 tarihinde başlayıp 31 Aralık 2026 tarihinde tamamlanan bir iş 12 aya yakın sürmesine rağmen iki farklı takvim yılına yayılmadığından GVK’nın 42’nci maddesi kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bu nedenle uygulamada işin süresinden çok, başlangıç ve bitiş tarihlerinin hangi takvim yıllarına denk geldiği önem taşımaktadır.

2. İşin İnşaat veya Onarım Niteliğinde Olması

Her yapım faaliyeti otomatik olarak GVK’nın 42’nci maddesi kapsamında yıllara sâri inşaat işi olarak kabul edilmemelidir. İşin niteliğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Bina, yol, köprü, altyapı, kanalizasyon, enerji nakil hattı, havalimanı, baraj ve benzeri yapım faaliyetleri genel olarak inşaat işi kapsamında değerlendirilebilir. Bununla birlikte yalnızca işçilik hizmeti verilmesi veya inşaatın belirli bir bölümüne ilişkin hizmet sunulması durumunda, yapılan faaliyetin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Örneğin bir belediyeye ait malzemelerin yükleniciye teslim edildiği ve yüklenicinin yalnızca parke döşeme işçiliğini yaptığı bir işin, tek başına GVK’nın 42’nci maddesi kapsamında inşaat işi olarak kabul edilip edilmeyeceği işin sözleşmesi ve fiili niteliği birlikte incelenerek belirlenmelidir. Bu konuda Gelir İdaresi’nin özelge uygulamalarında da işin sözleşme konusu, yapılan işin niteliği ve yüklenicinin üstlendiği sorumluluklar dikkate alınmaktadır.

3. İşin Bitiş Tarihi Neden Önemlidir?

Yıllara sâri inşaat işlerinde en önemli konulardan biri işin hangi tarihte tamamlanmış sayılacağıdır. GVK’nın 44’üncü maddesi uyarınca geçici ve kesin kabul usulüne tabi işlerde, geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih esas alınmaktadır. Diğer işlerde ise işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih dikkate alınır.

Bu husus özellikle kâr veya zararın hangi yılda ortaya çıkacağının belirlenmesi açısından önemlidir. Çünkü GVK’nın 42’nci maddesinde yıllara sâri inşaat ve onarım işlerinde kâr veya zararın işin bittiği yıl kesin olarak tespit edilmesi öngörülmüştür. Dolayısıyla iş devam ederken işletmenin muhasebe kayıtlarında maliyet ve hakedişler izlenmekte; ancak nihai kâr veya zarar işin tamamlandığı dönemde sonuçlandırılmaktadır.

4. Hakedişlerin Muhasebeleştirilmesi

Yıllara yaygın inşaat işlerinde hakedişlerin muhasebeleştirilmesi de özel bir önem taşımaktadır. Tekdüzen Hesap Planı’nda yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri 350-357 hesap grubunda takip edilmektedir. Bu hesapların temel amacı, devam eden yıllara yaygın işlerde alınan hakedişlerin iş tamamlanıncaya kadar ayrı şekilde izlenmesini sağlamaktır. İş tamamlandığında ise ilgili hakediş hesapları satış hesaplarıyla ilişkilendirilerek sonuçlandırılır.

Bu uygulamanın temelinde, yıllara sâri işlerde gelirin iş devam ederken değil, işin tamamlandığı dönemde kesinleştirilmesi bulunmaktadır. Dosyandaki muhasebe sistemi açıklamaları da 350-357 hesaplarının bu amaçla kullanıldığını ortaya koymaktadır.

5. Yıllara Sâri İşlerde Vergi Tevkifatı

Yıllara sâri inşaat ve onarım işlerinde hakediş ödemeleri üzerinden gelir veya kurumlar vergisine mahsuben tevkifat yapılması uygulamanın önemli unsurlarından biridir. Genel uygulamada yıllara sâri inşaat ve onarım işleri nedeniyle yapılan hakediş ödemelerinde %5 oranında tevkifat uygulanmaktadır.

Ancak mevzuattaki son değişiklikler nedeniyle bu oran her iş bakımından tek tip değildir. Özellikle 2025 yılında yapılan düzenlemelerle demiryolu hattı, tramvay, finiküler, monoray, metro ve şehir içi raylı ulaşım sistemleri ile gemi inşaat ve onarım işlerinde oran %1’e indirilmiştir. 2026 yılında ayrıca nükleer santral inşaat ve onarım işleri bakımından da %1 oranında özel düzenleme yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle hakediş düzenlenirken yalnızca “yıllara sâri iş” olup olmadığına bakmak yeterli değildir. İşin hangi tür inşaat olduğu ve ilgili dönemde uygulanması gereken tevkifat oranı ayrıca kontrol edilmelidir.

6. Alt Yükleniciler Açısından Durum

Ana yüklenicinin işi tamamen veya kısmen alt yükleniciye devretmesi halinde, alt yüklenicinin yaptığı işin de ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Burada önemli olan, alt yüklenicinin üstlendiği kısmın niteliğinin inşaat veya onarım işi olup olmadığı ve bu işin birden fazla takvim yılına yayılıp yayılmadığıdır. Dolayısıyla ana sözleşmenin yıllara sâri olması tek başına alt yüklenicinin yaptığı her işin otomatik olarak yıllara sâri olduğu anlamına gelmez.

Alt yüklenicinin sözleşmesi, işin başlangıç ve bitiş tarihleri ile üstlenilen işin mahiyeti birlikte değerlendirilmelidir. Gelir İdaresi’nin yakın tarihli özelge uygulamalarında da alt yüklenicilere yapılan hakediş ödemelerindeki tevkifatın işin niteliğine göre belirlenmesi gerektiği görülmektedir.

7. Finansman Gider Kısıtlaması ve Yıllara Sâri İşler

Yıllara sâri inşaat işi yapan işletmeler açısından finansman gider kısıtlaması ayrıca dikkat edilmesi gereken bir konudur. Özellikle 350-357 hesap grubunda izlenen hakedişlerin bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklar içerisinde yer alması, finansal analiz ve finansman gider kısıtlaması bakımından önem taşımaktadır.

Yıllara sâri işlerde kâr veya zarar işin bittiği yılda kesinleştiğinden, finansman giderlerinin hangi dönemde gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınacağı da bu sistem içerisinde değerlendirilmelidir. Bu noktada muhasebe kayıtları ile vergi mevzuatının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

8. Geçici Vergi Açısından Yıllara Sâri İşler

Yıllara sâri inşaat ve onarım işlerinden elde edilen kazançlar, GVK’nın ilgili hükümleri gereğince işin devam ettiği dönemde normal ticari kazanç gibi geçici vergi matrahına dahil edilmemektedir.Kazanç işin tamamlandığı yılda kesin olarak belirlenmektedir. Ancak işletmenin yıllara sâri işlerinin yanında başka ticari faaliyetleri bulunuyorsa, bu faaliyetlerden elde edilen kazançlar için geçici vergi yükümlülüğü devam eder. Dolayısıyla işletmenin tüm faaliyetlerinin “yıllara sâri iş” kabul edilerek geçici vergi dışında bırakılması doğru değildir.

9. Uygulamada Özellikle Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yıllara sâri inşaat ve onarım işlerinde uygulamada en fazla dikkat edilmesi gereken konuları şu şekilde sıralamak mümkündür:

Birinci olarak, sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri mutlaka kontrol edilmelidir.

İkinci olarak, işin gerçekten inşaat veya onarım işi niteliğinde olup olmadığı belirlenmelidir.

Üçüncü olarak, geçici kabul usulüne tabi işlerde geçici kabul tutanağının idarece onay tarihi dikkate alınmalıdır.

Dördüncü olarak, hakedişler ilgili iş bazında ayrı ayrı takip edilmelidir.

Beşinci olarak, 350-357 hesaplarının bakiyeleri ile 170-178 hesaplarının iş bazındaki kayıtları düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Altıncı olarak, hakediş ödemelerinde uygulanacak vergi tevkifat oranı her dönem güncel mevzuata göre kontrol edilmelidir.

Yedinci olarak, işin tamamlandığı yılda maliyet ve hasılat hesaplarının doğru şekilde kapatılması sağlanmalıdır.

Sonuç olarak; yıllara sâri inşaat ve onarım işleri, muhasebe uygulaması ile vergi mevzuatının birlikte değerlendirilmesini gerektiren özel bir alandır. Bu işlerde sadece hakediş faturası düzenlemek veya muhasebe kaydı yapmak yeterli değildir. Sözleşmenin başlangıcından işin geçici kabulüne kadar geçen süreçte yapılan her işlemin vergisel sonucu ayrıca değerlendirilmelidir. Özellikle işin hangi tarihte başladığı, hangi tarihte tamamlandığı, hakedişlerin hangi hesaplarda takip edildiği, alt yüklenicilerin durumu, finansman giderleri ve tevkifat oranları birlikte ele alınmalıdır.

Bu bağlamda, yıllara sâri inşaat işlerinde en önemli nokta, “iş devam ediyor” düşüncesiyle kayıtların yalnızca muhasebe yönünden takip edilmemesi; işin vergisel sonucunun da baştan itibaren planlanmasıdır. Çünkü yıllara sâri inşaat işlerinde bugün yapılan bir muhasebe işlemi, işin tamamlandığı yıl ortaya çıkacak kâr veya zararın doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle özellikle yüksek tutarlı taahhüt işlerinde sözleşme, hakediş, maliyet, stopaj ve geçici kabul süreçlerinin birbirinden bağımsız değil, tek bir bütün olarak takip edilmesi, hem vergi risklerinin hem de muhasebe hatalarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Hürses.com | Hamidiye BULUT

Kadın ya da erkek, iş yaşamı boyunca her birimizin hayal ettiği gibi emekli olunca başını sokacağı bir ev alabilmek, tazminatıyla yatırım amaçlı bir iş kurmak ve çocuklarına iyi bir gelecek kurmanın umuduyla, yaşama sıkı sıkıya bağlı kalır.

Tüm bunlar yaşamın içinde hızla akıp giderken, özellikle geçmişte birçoğumuzun annesi, teyzesi, ninesi, halası, eğitim hayatından mahrum bırakılmıştı. Bizler işte çalışırken ve sürekli yorulmaktan bahsedip “ bir izin alsam da şirketten dinleneyim” diye düşünüyorken o yıllar içinde annemiz, ninemiz, halamız, teyzemiz evde sürekli çalışırdı.

Sabah kalkıp evin çayı demlenirken bir yandan da öğle yemeği hazırlanır, çocuklar okula, eşi işe uğurlanırken, bizim kadınlarımız akşam yemeğini tencereye pişirmeye bırakır. Bir yandan da evin temizliği, ütüsü, çamaşırı arada bir gelen misafirlere de ikindi vakti çay, kurabiye ikram hazırlığı derken, akşam olur. Annemiz, ninemiz, halamız, teyzemiz aslında bütün gün hiç dinlenmemiştir.

Bunca iş yoğunluğunun altında bir köşeye oturup “çayımı kahvemi yudumlayıp, biraz dinleneyim” diye hiç düşünmez. O kadar sorumluluğu vardır ki hayatın ve aslında tüm hanenin üzerine yüklediği bu telaş içinde, bunca saat çalışmaktan kendini unutur.

Ev hanımlarına tatil yok

Ve en acısı, onlara ne yıllık izin, ne prim ödemesi ne sağlık güvencesi ne kıdem tazminatı ne de bunca yıllık emeğinin karşılığı olarak; “ Ben de emekli olsam da bir evim olsa da şu kiradan kurtulabilsem” diyemez. Çünkü tüm haneye ve ailesine ömrünü verdiği ev işleri için emeklilik hakkı verilmemiştir. Ne tatil yapabilmiş, ne yıllık izne ayrılmış ne de bir aylığına bir tatile dahi gidecek ekonomik gücü olmamıştır. Çoğu zaman evin tüm yükünü sırtında taşıyan ev hanımlarının bunca yıllık özverisi, bedenen yaptığı bu hizmet hiç göze görünmemiş ve ; “Ne iş yapıyorsun ki tüm gün evdesin. Bizim gibi elin işinde mi çalışıyorsun? Kendi evinin işini yapıyorsun. Tabi ki yapacaksın. Ne var ki ev işinde. Çok mu zor bir iş yapıyorsun” gibi kırıcı ve onun yaptığı işi önemsemeyen hatta küçümseyen ve onu değersizleştiren böyle cümlelere katıldığım arkadaş, dostların bir araya geldiklerindeki konuşmalarına tanık olmak beni üzüyor.

Oysaki en ağır işçiliktir ev hanımlığı. Evin işi, derdi, tasası hiç bitmez. Onlar yaşamda hiç emekliliği tatmadılar. Yaşamla bir sözleşmeleri var gibi bu hayattan kopana dek devam eder bu ağır işçilik. Karşılığı da asla ödenmez, ödenemeyecek kadar fazladır maddi ve manevi boyutuyla düşünürsek, hakları ödenmez. Evdeki enflasyonu, mutfaktaki bütçeyi de ev hanımları çok iyi yönetir ve günümüzdeki açlık ve yoksulluk sınırının altında yaşam mücadelesi verilen birçok hanede, en iyi “ekonomist” ev hanımları, onları kutuluyorum ve baş tacı olarak hak ettikleri değerin verilmesini önemli buluyorum.

Ev hanımlarına emeklilik müjdesi başlıklı geçen yıl bu konuda bir yazı yazmıştım. Önemli bir gelişme oldu ve ev hanımlarına da emekli olabilmesi için gereken şartların sağlanması koşuluyla meclise bir yasa tasarısı sunuldu. Umarım ömür boyu çalışan ve hiçbir sosyal güvencesi ve hiçbir geliri olmayan ev kadınlarına, emeklilik hakkı konusunda yasal bir zemin sağlanır ve haklarını alırlar.

Babam, annemizi ve bazı yakınlarım da annesini dışardan isteğe bağlı sigorta primini ödeyerek, emekli olma şansını kazandırdı. Ancak ekonomik gücü olmayan ne yapsın. Evi kira, çocuklar da okuyorsa ve hanede tek kişi baba çalışıyorsa, günümüzde her geçen gün alım gücünün düşmesiyle, değil eşinin sigorta primini ödemek mutfak masrafına bile maaşı yetmeyebiliyor. Bu durumda olan milyonlarca insan var. Bu mağduriyete son vermek için atılacak her adım çok kıymetli. Kadınlara gelecek güvencesi açısından, umut verici bir gelişme olarak önemsiyorum.

Ev hanımları için emeklilik tasarısı mecliste

40 maddelik Kanuna göre; ev kadınlarının İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) kapsamına alınmasını da içerecek kapsamlı bir düzenlemeyi içerdiği görülüyor.

Meclise sunulan tasarının detaylarında dikkat çeken bazı maddeler ise şöyle: 5.Madeye göre: Evde karşılıksız bakım ve temizlik emeği sigortalılık kapsamında yer alacak.14.Maddeye göre: Sakatlanan / iş göremeyen ev emekçisine yüzde 70 oranında aylık bağlanıyor; başkasının bakımına muhtaçsa bu oran yüzde 80’e çıkıyor. 15.Maddeye göre: Kadınlar için 55 yaş, erkekler içinse 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranı yüzde 90’a kadar yükseltilebilir. 17.Maddeye göre: Ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primini devlet yani Hazine ödeyecek. İsteyen ek prim ödeyerek maaşını yükseltebilecek. 18.Maddeye göre: Evde geçmiş yıllarda boşta geçen zaman için borçlanma yolu ile emeklilikten sayılabilecek.19.Maddeye göre ise ev emekçileri ve aileleri genel sağlık sigortasından prim ödemeksizin faydalanabilecek.

Ev hanımları için emeklilikte; çalışma yaşamında hiç bulunmayan ya da sigorta primi ödemeyen ev kadınları, belirli şartların sağlanmasıyla emekli olabilecek. Bu durum aynı zamanda ev kadınlarına sosyal güvence, kıdem tazminatı ve sağlık haklarından da yararlanmayı amaçlıyor.

Ev hanımlarının emekli olması için koşullar neler?

Ev hanımları iki koşulda emekli olabiliyor. Birinci koşul: Daha önce iş hayatında bulunmayan ev hanımlarını kapsıyor. Mevcut uygulamada; isteğe bağlı sigorta primini ödeyerek emekli olabiliyor. İsteğe bağlı sigortalılık durumunda ise iki seçenek var. 5400 gün prim ödemesi koşuluyla, ev hanımı 61 yaşında emekli olabiliyor. Sigortalılık süresi de SGK’ya başvurmasıyla başlıyor. Bu seçenek; 15 yıllık sigortalılığı kapsıyor ve ev hanımı için aranan emeklilik süresi 15 yıllık sigorta. Diğer seçenek ise ev hanımı; 25 yıl sigortalılık, 9000 gün prim ödeme ve 58 yaşında emekli olabiliyor.

Ayrıca emekli olmadan önceki son üç buçuk yılda yani 1261 gün bir iş yerinde çalışan kadın, 9000 gün prim ödemek yerine 7200 gün primini ödemesi koşuluyla, emekli olma hakkını elde edebiliyor.

İsteğe bağlı sigortalılıkta sosyal güvencesi olmayan ev hanımını kapsıyor. Başvuru durumunda herhangi bir işte çalışmıyor olması ve 18 yaşını doldurması, kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olması gerekiyor.

Başvuru için gerekli belgeleri hazırlayan ev hanımı, SGK’ya başvurarak süreci başlatabiliyor. E-devlet üzerinden yapılan başvuruda ise belgelerin SGK tarafından onaylanmasıyla işlemler başlatılıyor. Başvuruları uygun bulunan ev hanımına emeklilik hakkı tanınmış oluyor.

Ev hanımına emeklilikte devlet desteği

Ev hanımlarının ödeyeceği en az SGK prim tutarı ise brüt asgari ücretin yüzde 33’ü kadar oluyor. 2026 yılında ödenecek en düşük prim tutarı ise 10.899,90 lira. Yeni düzenlemeye göre yasalaşırsa, kamuoyunda uzun zamandır gündemde olan konu; devlet ödenen primin üçte birini karşılayabilecek.

Meclise sunulan kanun teklifiyle; ev hanımlarının geleceğinin devlet desteğiyle güvence altına alınacak olması önemli bir gelişme. Evde görünmeyen emeğin karşılığının alınması, ev hanımlarına verilen değerin geç de olsa hayata geçirilecek olma ihtimali bile yüreklere su serpti. Birçok hanede şimdiden heyecanlı bir bekleyiş yerini aldı.

Geçmişte ömrünü ailesine adayan ve hiçbir sosyal güvencesi olmadan, yaşama veda eden sayısız kadınların anısına, bunca yıllık emeğin karşılığı elbette ödenemez. Giden ömür de geri gelmez. Gelecek güzel günlerde, tüm kadınların hakları fazlasıyla verilsin. Devlet güvencesini hissederek, geri kalan ömründe ev kadınına, güvenli bir gelecek inşa edilmesi umuduyla…

Ancak şu konu da aklıma takılıyor. Alım gücünün düşmesi, hanedeki bütçeyi kıt kanaat gelirle idare eden ve evin ekonomisini dengeleyen ev hanımları, mutfaktaki enflasyona yetmeyen parayla üçte bir prim ödemesini de yapamazsa, buna bir çözüm bulunabilecek mi? Bu durumda yaşayan milyonlarca kadın varken, ne dersiniz devlet destekli bir başka sosyal güvence hakkı sağlanabilecek mi? Yoksa yine bir ömür heba edilerek mi geçecek… Bir çözüm bulunursa güzel olacak, çaresizlik değil çare olabilmekte gizli her şey…

Ekonomim.com | Özlem KARAHAN

Önce “faiz” kavramını açıklamakta yarar var. Anayasa Mahkemesi aşağıdaki kararında faiz kavramını çok güzel bir şekilde açıklamış:

“Faiz alacaklının talep etmeye yetkili olduğu bir miktar paradan yoksun kalmasına karşılık olarak mahrum kalınan süreye bağlı olarak ödenmesini talep edebileceği miktardır. Bir başka yönüyle faiz; alacaklının zararını karşılama işlevi olan, edimini taahhüde uygun biçimde, süresinde, muaccel borcunu vadesinde ödemeyen borçlunun bu süreden yararlanma sonucunda alacaklı lehine doğan bir nakdi bir ödentidir (AYM, E.1997/34, K.1998/79, 15/12/1998)”

Kanuni faiz, tarafların sözleşmeyle bir faiz oranı kararlaştırmadığı durumlarda borç ilişkisine kanun gereği uygulanan faizi ifade eder. Para borcunun ifasında temerrüde düşülmesi durumunda alacaklı, zarar ispatına gerek olmaksızın, kanuni faiz isteyebilir.

Temerrüt faizi ise borçlunun temerrüde düşmesiyle işlemeye başlayan faizdir.

Kanuni faiz ve temerrüt faizi, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun 1'inci ve 2'nci maddelerinde düzenlenmiştir.

Kanuni faizi oranı

3095 sayılı Kanun’un Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmeden önceki 1'inci maddesine göre; Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hallerde miktarı sözleşme ile tespit edilmemiş ise kanuni faizin yıllık yüzde 12 olarak uygulanacağı düzenlenmişti. Ayrıca Cumhurbaşkanı’na bu oranı aylık olarak belirleme, yüzde onuna kadar indirme ve bir katına kadar arttırma yetkisi verilmişti.

20 Mayıs 2024 tarihli ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Haziran 2024 tarihinden itibaren kanuni faizin yıllık yüzde 24 olarak uygulanmasına karar verilmişti.

Temerrüt faizi oranı

3095 sayılı Kanunun 2'nci maddesine göre, bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça, geçmiş günler için 1'inci maddede belirlenen orana (yani kanuni faiz oranına) göre temerrüt faizi ödemeye mecburdur.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, yukarıda açıklanan orandan fazla ise, arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. Söz konusu avans faiz oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans faiz oranından beş puan veya daha çok farklı ise yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur.

Temerrüt faizi miktarının sözleşmede kararlaştırılmamış olduğu hallerde, akdi faiz miktarı yukarıdaki belirtilen miktarın üstünde ise, temerrüt faizi, akdi faiz miktarından az olamaz. Akti faiz, taraflar arasında miktarı kararlaştırılan ve borcun doğduğu tarihten itibaren işlemeye başlayan faizdir. Türk Borçlar Kanunu m.120/2 hükmüne göre, sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz.

Kanuni faize ilişkin Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı

Kahramanmaraş 3. İdare Mahkemesi, deprem sonucunda taşınmazın yıkılması nedeniyle uğranılan zararların tazmini talebiyle açılan bir davada, 3095 sayılı Kanun’un kanuni faize ilişkin 1 inci maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu.

Kanuni faiz oranı sözleşmeden kaynaklanan borç ilişkilerine uygulanabildiği gibi haksız fiilden veya sebepsiz zenginleşmeden ya da -yargı uygulamaları gözetildiğinde- kamu hukukundan kaynaklanan borç ilişkileri bakımından da geçerlidir.

Anayasa Mahkemesi tarafından konu sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden incelenmiştir.

Anayasa Mahkemesi 22/7/2025 tarihli ve E: 2024/24, K: 2025/164 sayılı kararıyla, maddenin “sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri” yönünden iptaline ve iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (1/9/2026 tarihinde) yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde kanuni faiz oranının gerçek zararı telafi edememesi sebebiyle, bu düzenlemenin, Anayasanın 35 inci maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa’nın 40 ıncı maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkına aykırılık oluşturduğuna hükmetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, kanuni faizin, paranın zaman içindeki değer kaybını telafi etmesi gerektiğini, aksi durumda alacaklının uğradığı ekonomik kayıptan kurtulamayacağını, enflasyonun çok yüksek olduğu dönemlerde kanuni faizin buna yetişmediğinin açık olduğunu, bu durumun bireyin malvarlığının korunması güvencesiyle bağdaşmayacağını vurgulamıştır.

Anayasa Mahkemesi söz konusu maddede, borcun geç ödenmesi nedeniyle belli bir oranda faiz ödenmesi öngörülmekle birlikte paranın değerinde oluşacak aşınmayı telafi eden mekanizmaların öngörülmemesini ve hukuk sisteminde alacağın değer kaybının önlenmesi için etkili bir hukuk yolunun bulunmamasını mülkiyet hakkına aykırı bulmuştur.

7589 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik

7589 sayılı Kanunla Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilen ancak 1 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girecek iptal kararının gerekçesini de karşılayacak bir şekilde, 3095 sayılı Kanunun 1'inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirildi:

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren bu değişiklikle, kanuni faiz ödenmesi gereken hallerde miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödemenin yıllık, Merkez Bankası'nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden yapılması ve söz konusu reeskont oranının, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından 5 puan veya daha çok farklı olması halinde, yılın ikinci yarısı için belirlenen oranın yüzde sekseninin geçerli olacağı hükme bağlanmıştır.

Değişiklikten önce kanuni faiz oranı sabitti ve en yüksek yüzde 24 oranı uygulanabilmekteydi. Değişiklikten önce zaten bu sınıra gelinmişti. Bu durum, enflasyon oranının yüzde 24’ü geçtiği durumlarda alacaklının çok mağdur olmasına neden olmaktaydı. Yapılan değişiklikle, alacaklı ve borçlunun menfaatleri arasındaki denge önemli ölçüde sağlanmıştır. Hâlâ bu oran güncel mevduat ve kredi faizlerinin gerisindedir, ancak yine de bu değişiklik önemlidir.

Güncel kanuni faiz oranı nedir?

Merkez Bankası'nın 20 Aralık 2025 tarihli ve 33113 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliği ile son kez belirlediği kısa vadeli kredi işlemlerine ilişkin reeskont (iskonto) oranı yıllık yüzde 38,75'tir. 2025 sonu itibariyle bu oran geçerli idi.

Yeni düzenlemeye göre, bu oranın yüzde 80’i olan (yüzde 38,75 × yüzde 80 =) yüzde 31 oranı 31 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli kanuni faiz oranıdır. Başka bir ifade ile kanuni faiz oranı 31 Temmuz 2026 tarihinden itibaren yüzde 24’ten yüzde 31’e çıkarılmıştır.

2026 yılı sonuna kadar yeni bir oran belirlenmediği sürece bu oran geçerli kalmaya devam edecektir.

30 Haziran 2027 günü itibarıyla, 31 Aralık 2026 günü uygulanan reeskont oranından 5 puan veya daha çok farklı yeni bir oran belirlenmediği taktirde, 2027 yılının ikinci yarısı için de yüzde 31 oranı geçerli olacaktır.

Oranlar arası uyum

Mevzuatımız gereğince ticari ve vergisel işlemlerde farklı oranlar uygulanmaktadır.

30 Ekim 2025 tarihli yazımda, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen gecikme zammı oranı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen tecil faiz oranları bakımından Merkez Bankası tarafından belirlenen reeskont işlemlerinde için geçerli iskonto oranı ile avans işlemleri için geçerli olan faiz oranının dikkate alınmamasını eleştirmiştim.

Bence tüm mevzuatlar gereğince uygulanan faiz oranlarının birbiriyle uyumlu olması gerekir!

T24 | Erdoğan SAĞLAM

Taslağa göre nafaka süresinin belirlenmesinde evliliğin, evlenme tarihinden boşanma davasının açıldığı tarihe kadar devam ettiği süre esas alınacak ve kural olarak bu sürenin yarısı kadar nafakaya hükmedilecek. Ancak evlilik çok kısa sürmüş olsa dahi nafaka süresi beş yıldan az olamayacak. Sağlık sorunu, çalışma gücü kaybı veya ileri yaş gibi özel durumlarda ise hâkime bu süreyi uzatma imkânı tanınması öngörülüyor. Nafakanın aylık ödeme yerine belirli koşullarda toplu ödemeye dönüştürülebilmesi de gündemde.

Hazırlık yalnızca nafakayla sınırlı değil. Boşanma sonrasında mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan davalarda uygulanan 10 yıllık zamanaşımı süresinin 5 yıla indirilmesi de üzerinde çalışılan başlıklardan biri.

Burada önemli bir noktayı da hatırlatmak gerekiyor: Yoksulluk nafakası hukuken yalnızca kadınlara tanınmış bir hak değil; Türk Medeni Kanunu'ndaki şartları taşıyan kadın veya erkek eş nafaka talep edebilir.

Ancak bütün bunlar şimdilik bir kanun değil, üzerinde çalışılan bir model. Teklifin TBMM'ye sunulması ve yasalaşması halinde kapsamı, yürürlük tarihi ve mevcut nafaka kararlarına nasıl uygulanacağı da kesinleşmiş olacak.

Nafaka neden verilir?

Nafaka, en genel anlamıyla, kanunun öngördüğü koşullarda ekonomik olarak korunmaya ihtiyaç duyan kişiye sağlanan maddi destektir. Eşler ve boşanmış eşler arasında olabileceği gibi çocuklar, altsoy, üstsoy ve belirli koşullarda kardeşler bakımından da söz konusu olabilir. Hukukumuzda dört temel nafaka türü bulunmaktadır: yoksulluk nafakası, iştirak (katılım) nafakası, yardım nafakası ve tedbir nafakası.

Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kusuru diğer eşten daha ağır olmayan tarafın diğer eşten talep edebileceği nafakadır. Dolayısıyla kamuoyundaki yaygın algının aksine, yalnızca kadınlara tanınmış bir hak değildir; kanundaki koşulların gerçekleşmesi hâlinde erkek eş de yoksulluk nafakası talep edebilir.

İştirak nafakası ise boşanma sonrasında çocuğun bakım, eğitim ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak, velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin yaptığı mali katkıdır. Çünkü boşanmayla evlilik sona erer; ebeveynlik sorumluluğu sona ermez.

Nafaka kurumu özünde son derece insani/sosyal bir amaca dayanır. Ekonomik bakımdan korunmaya ihtiyaç duyan eşin ve özellikle çocuğun boşanmanın sonuçları karşısında yalnız bırakılmamasını amaçlar. Bu nedenle nafakanın hukuki ve sosyal işlevi ile kamuoyuna yansıyan bazı uç örneklerin yarattığı algıyı birbirinden ayırmak gerekir.

Bugün tartışılan yeni düzenlemenin merkezinde ise bütün bu nafaka türleri değil, esas olarak yoksulluk nafakasının süresi bulunmaktadır.

Vergisel boyut: Nafaka ne kadar olursa olsun vergisiz mi kalmalı?

Nafaka tartışılırken üzerinde neredeyse hiç durulmayan bir başka mesele daha var: vergisi.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesinin 8’inci bendine göre, genel olarak nafakalar, nafakayı alanlar bakımından gelir vergisinden istisnadır. Üstelik Kanun bu istisna için herhangi bir parasal üst sınır da öngörmemiştir. Dolayısıyla nafakanın aylık 10 bin lira, 100 bin lira ya da 1 milyon lira olması vergisel sonucu değiştirmemektedir: Nafakayı alan kişi bu tutar üzerinden gelir vergisi ödemez.

Kanaatimce nafakanın gelir vergisinden istisna edilmesi özü itibarıyla doğrudur ve korunmalıdır. Çünkü nafakanın temel amacı bir gelir yaratmak değil, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek kişiyi ekonomik olarak korumaktır. Bu yönüyle nafakanın vergilendirilmemesi sosyal devlet anlayışıyla da uyumludur.

Ancak nafakanın amacı kişiyi yoksulluğa düşmekten korumak ise yoksulluğu önleme işlevinin çok ötesine geçen nafakalara da aynı vergisel ayrıcalığın sınırsız biçimde uygulanması ne kadar doğrudur?

Kamuoyuna zaman zaman aylık yüz binlerce liraya, hatta milyonlarca liraya ulaşan nafaka ödemeleri yansıyor. Hukuken bunların adı yine nafaka olabilir. Fakat ekonomik gerçeklik bakımından aylık 20 bin liralık nafaka ile aylık 1 milyon liralık nafakanın aynı sosyal koruma ihtiyacına karşılık geldiğini söylemek kolay değildir. Buna rağmen vergi hukuku bugün ikisine de aynı şeyi söylüyor: Vergi yok.

Üstelik mesele yalnızca gelir vergisiyle de sınırlı değil. Veraset ve intikal vergisi esas itibarıyla ivazsız, yani karşılıksız intikalleri vergilendirir. Nafaka ise aile hukukundan ve boşanma ilişkisinden kaynaklanan hukuki bir yükümlülüğe dayandığından ivazsız bir intikal olarak kabul edilmez. Dolayısıyla veraset ve intikal vergisinin de konusu değildir.

Sonuçta ortaya ilginç bir tablo çıkıyor: Nafaka, tutarı ne kadar yüksek olursa olsun gelir vergisinden istisna; hukuki niteliği nedeniyle veraset ve intikal vergisinin de dışındadır.

Ancak

Buradan nafakayı vergilendirelim sonucuna varmıyorum. Tam tersine, nafakanın sosyal koruma işlevini yerine getiren kısmının vergiden istisna edilmesini savunuyorum.

Fakat istisnanın sınırsız olması başka bir meseledir.

Vergi hukukunda istisna ve muafiyetler yalnızca hukuki isimlere bakılarak değil, vergilemede adalet ve mali güç ilkeleri de dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Aylık birkaç asgari ücret düzeyindeki nafakayla aylık 10 bin dolar tutarındaki nafakayı vergisel açıdan tamamen aynı kefeye koymak, sosyal devlet ilkesiyle açıklanabilir olsa da vergilemede adalet bakımından ayrıca tartışılmalıdır.

Bir öneri

Çözüm nafakayı bütünüyle vergilendirmek değil, sosyal amaç taşıyan kısmı koruyup olağanüstü yüksek tutarlarda bir eşik belirlemek olabilir.

Örneğin aylık iki, üç veya dört brüt asgari ücret tutarına kadar olan nafakanın mevcut biçimde gelir vergisinden tamamen istisna tutulması; yalnızca bu tutarı aşan kısmın gelir vergisine tabi olması tartışılabilir. Alternatif olarak Gelir Vergisi Kanunu’nun 103’üncü maddesindeki tarife dilimlerinden hareketle yıllık bir sınır da belirlenebilir.

Burada önemli olan, belirlenen sınırın altındaki nafakanın değil, yalnızca sınırı aşan kısmın vergilendirilmesidir.

Böyle bir model nafakanın sosyal işlevine dokunmaz. Yoksulluğa düşme tehlikesi bulunan kişinin korunması devam eder. Ancak nafaka adı altında çok yüksek ekonomik değerlerin hiçbir sınıra tabi olmaksızın vergisiz biçimde aktarılması da vergilemede adalet bakımından yeniden değerlendirilmiş olur.

Son söz

Basına yansıyan örneklerde aylık 10 bin dolar ve bunun çok üzerinde nafaka ödemelerine rastlanabiliyor. Elbette insanların yaşadığı şehir, ekonomik koşulları, önceki yaşam standardı ve boşanmanın sonuçları birbirinden farklıdır. Nafakanın miktarı belirlenirken bunların dikkate alınması da doğaldır.

Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken bir sınır var. Nafaka, özünde sosyal koruma amacı taşıyan bir kurumdur. Yoksulluğa düşecek eşin boşanmanın ekonomik sonuçları karşısında korunmasını amaçlar. Bu nedenle nafakanın vergiden istisna edilmesi sosyal devlet ilkesi bakımından yerindedir ve bu istisna korunmalıdır.

Fakat nafaka tutarı yoksulluğu önleme ve sosyal koruma işlevinin çok ötesine geçtiğinde meseleye yalnızca nafaka adı üzerinden bakmak yeterli olmayabilir. Aylık yüz binlerce, hatta milyonlarca liraya ulaşan ödemeler ekonomik sonuçları itibarıyla bir kişiden diğerine çok yüksek tutarlı bir servet transferi görünümü de kazanabilmektedir. Hukuken nafaka niteliğini koruyan böyle bir ödemenin ekonomik etkisini görmezden gelerek, tutarı ne olursa olsun sınırsız biçimde vergiden istisna etmek vergilemede adalet bakımından sorgulanmalıdır.

Dolayısıyla tartışılması gereken nafakanın vergilendirilip vergilendirilmemesinden çok, sosyal koruma amacıyla tanınan vergi istisnasının nerede sona ermesi gerektiğidir. Sosyal devlet ilkesi ile vergilemede adalet ilkesi birbirinin alternatifi değildir. Biri korunurken diğerinden vazgeçmek zorunda değiliz.

T24 | Murat BATI

Konsolosluklarda randevular yeniden planlanacak

ABD büyükelçilikleri ve konsolosluklarında göçmen vizesi mülakatı bulunan başvuru sahiplerine, görüşmelerinin yeni bir tarihe alınacağı bildirildi.

Yetkililer, yeni randevu tarih ve saatlerinin daha sonra paylaşılacağını belirtirken, göçmen vizesi mülakatlarının ne zaman yeniden başlayacağı konusunda ise kesin bir takvim açıklanmadı.

“Kamuya yük” kriteri daha sıkı uygulanacak

ABD Dışişleri Bakanlığı, yeni uygulamanın başvuru sahiplerinin gelecekte Amerikan kamu yardımlarına bağımlı hale gelip gelmeyeceğinin daha kapsamlı değerlendirilmesini amaçladığını bildirdi.

Bakanlık sözcüsü, konsolosluk görevlilerinin tüm vize başvurularını daha kapsamlı ve tutarlı şekilde değerlendirebilmesi için küresel bir eğitim programı başlatıldığını açıkladı.

ABD yasalarında “kamu yükü” olarak tanımlanan ve kişinin geçimini sağlamak amacıyla belirli kamu yardımlarına bağımlı hale gelme ihtimalini ifade eden kriter, vize değerlendirmelerinde dikkate alınacak.

Bazı başvurular son anda ertelendi

Kararın ardından daha önce randevu alan bazı göçmen vizesi başvuru sahiplerinin mülakatları da son anda ertelendi.

Dışişleri Bakanlığı, işlemlerin ne zaman normale döneceğine ilişkin henüz bir tarih vermedi.

Mahkeme 75 ülkeye yönelik uygulamayı durdurmuştu

Yeni karar, federal bir mahkemenin Trump yönetiminin çoğunluğu düşük gelirli 75 ülkeden gelen göçmenlere yönelik başvuruları durdurma politikasını iptal etmesinden yalnızca birkaç gün sonra geldi.

ABD Bölge Yargıcı Jeannette Vargas, söz konusu politikanın Kongre tarafından konsolosluk görevlilerine verilen vize değerlendirme yetkisine müdahale ettiği sonucuna vardı.

Mahkeme, uygulamayı ve bu politika kapsamında verilen vize retlerini geçersiz kılarken, taraflara davanın geri kalanına ilişkin önerilerini sunmaları için 11 Eylül’e kadar süre tanıdı.

Trump yönetiminden göçte yeni kısıtlamalar

Trump yönetimi, göreve gelmesinden bu yana ABD’ye giriş ve göç politikalarında çok sayıda kısıtlayıcı adım attı.

Düzensiz göçle mücadeleyi öncelikli politikalarından biri haline getiren yönetim, vize ve Green Card süreçlerine yönelik yeni sınırlamalar getirirken mülteci kabulünü de büyük ölçüde durdurdu.

Son kararın göçmen vizesi başvurularında ne kadar süreyle gecikmeye yol açacağı ise belirsizliğini koruyor.

Ekonomim

Son dönemdeki yazılarımda, ekonomik koşulların enflasyonda kalıcı bir düşüş için giderek daha elverişli hâle geldiğini ve bunun enflasyonun ana eğilim göster­gelerine yansımalarının görünür olmaya başladığını belirtmiştim. Bununla birlikte, erken bir pa­rasal gevşemenin bu kazanımla­rın geri verilmesi riskini taşıdığı­na da dikkat çekmiştim. Henüz o noktada değiliz; ancak gevşeme­nin hangi koşullarda bu riski artı­rabileceğini yakından izlemek ge­rekiyor.

TCMB’nin tahvil alımları ne zaman genişlemeci olur?

Öncelikle tahvil alımlarıy­la başlayalım. TCMB, geçen Per­şembe ve Cuma günleri, her gün toplam 5 milyar TL tuta­rında dörder tahvil alım ihalesi düzenledi. İha­lelerde ağırlıklı olarak uzun vadeli tahviller ter­cih edildi. Yeterli talep gelmesi üzerine TCMB, ilan edilen tutarların ta­mamını alarak 2 günde toplam 10 milyar TL’lik tahvil alımı gerçekleştir­di. Bu ihalelere ne kadar devam edeceğine yönelik ise bir yönlendirme henüz yapmadı.

Hatırlanacağı üzere, TCMB’nin para politikasının operasyonel çerçevesini açıkladığı 2026 Yılı Para Politikası Raporu’nda men­kul kıymet portföyünün yıl so­nundaki nominal büyüklüğü 450 milyar TL olarak belirlenmişti. TCMB, Ocak ayında tahvil alım ihalelerine yeniden başlamış ve 2025 sonunda 262.3 milyar TL olan portföyünü Nisan ayın­da 450.5 milyar TL’ye çıkarmış­tı. Hedefe ulaşılmasıyla birlik­te alım ihalelerine ara verilmişti. (Grafik)

TCMB’nin tahvil stoku, Ma­yıs-Ağustos dönemindeki 8.6 mil­yar TL’lik itfaların ardından, ye­ni ihaleler öncesinde 441.9 mil­yar TL’ye gerilemişti. Yeni alım yapılmaması durumunda portföy, Eylül-Aralık dönemindeki 24.9 milyar TL’lik itfayla yıl sonun­da 416.9 milyar TL’ye düşecekti. Dolayısıyla bu yıl için belirlenen 450 milyar TL’lik portföy büyük­lüğüne ulaşılması amacıyla yak­laşık 33 milyar TL’lik tahvil alı­mı yapılması gerekecekti.

TCM­B’nin yıl başında açıkladığı 450 milyar TL’lik tahvil portföyü he­defi, o tarihteki %19’luk yıl sonu enflasyon tahmini üst bandıyla uyumlu bilanço büyüklüğü varsa­yımı altında, tahvil portföyünün analitik bilançoya oranını tarih­sel ortalama olan %3.5’e taşıya­caktı. Ancak analitik bilançonun yıl sonunda yaklaşık %30 büyü­yeceği varsayıldığında, aynı port­föyün bilançoya oranı %3.2’ye ge­riliyor. TCMB’nin bu oranı yine %3.5 civarında tutmayı hedefle­mesi hâlinde, tahvil portföyünün yıl sonunda yaklaşık 490 mil­yar TL’ye ulaşması gerektiğini hesaplıyoruz.

İtfa tutarları da dikkate alındı­ğında, bu hesap yılın kalanında yaklaşık 70 milyar TL’lik tahvil alımına işaret ediyor. Alımların bu tutarın belirgin biçimde üzeri­ne çıkması ise işlemlerin likidite yönetimi amacının ötesine geçti­ği ve parasal genişlemeye dönüş­tüğü yönünde algılanma riski ya­ratacaktır.

Politika faizinde indirim başlar mı?

Hatırlanacağı gibi, İran savaşı­nın başlamasıyla TCMB politika faizini %37’de tutarken, banka­lararası piyasadaki gecelik faizin %40’ta oluşmasını sağlamıştı. Pi­yasanın genel beklentisi ve be­nim de tahminim, gecelik faizin 10 Eylül’deki PPK toplantısın­da yeniden %37’ye çekilmesiydi.

TCMB bu adımı beklenenden bi­raz erken atarak, hafta sonu ya­yımladığı duyuruyla faizi bu haf­ta %37’ye indirdi. TCMB bu ham­leyi bir faiz indirimi değil, parasal koşulların normalleşmesi olarak değerlendiriyor. Bunun faiz in­dirimlerinin başlayacağına iliş­kin bir sinyal olmadığını, faiz ka­rarlarının enflasyon ana eğilimi ve enflasyon beklentilerine bağ­lı olacağını belirtiyor.

Enflasyon ana eğilimindeki son aylardaki olumlu görünümün Ağustos’ta da devam etmesini bekliyoruz. An­cak bunun enflasyon beklentile­rine yansıması ve enflasyonun düşeceğine ilişkin genel bir ka­naat oluşması için biraz daha sa­bırlı olunması gerekiyor. Ağustos ayında yapılan TÜİK ve TCMB anketlerinde hem hane halkının hem de reel sektörün 12 ay son­rası enflasyon beklentileri sınırlı da olsa yükseldi; Piyasa Katılım­cıları Anketi’nde de yıl sonu enf­lasyon tahmini artmaya devam etti.

Ayrıca bu yıl iç talepteki yavaş­lamanın ve dolayısıyla enflasyon görünümündeki iyileşmenin be­lirleyicilerinden biri, altın fiyat­larındaki düşüşün yarattığı ne­gatif servet etkisiydi. Altın fiyat­larındaki son yükselişin özellikle otomobil ve konut satışlarını na­sıl etkileyeceği de yakından iz­lenmeli.

Bu nedenlerle 10 Eylül’deki PPK toplantısında faiz indirimi yapıl­masının erken olacağını düşünü­yoruz. Ancak aylık enflasyon eğili­mindeki düşüşün sürmesi ve bek­lentilerde iyileşmenin başlaması hâlinde, Ekim ve Aralık toplantıla­rında 1’er puanlık indirim yapıla­bileceğini değerlendiriyoruz.

Erkin Işık-Dünya

Düzenlemeyle basit konaklama tesislerinin fiziki ve hizmet standartlarından havuz güvenliğine kadar birçok alanda yeni kurallar getirildi. Basit konaklama turizm işletme belgelerinin devrine ilişkin esaslar da yeniden düzenlendi.

Konaklama belgesinin devrine kısıtlama

Yeni düzenlemeye göre basit konaklama turizm işletme belgesi, ölüme bağlı tasarruf veya miras yoluyla intikal dışında başka nedenlerle devredilemeyecek.

Belgenin izinsiz devredildiğinin tespit edilmesi durumunda ilgili mevzuat hükümleri valilikler tarafından uygulanacak.

25 oda ve üzerindeki tesislere resepsiyon şartı

Yönetmelikle basit konaklama tesislerinde bulunması gereken asgari nitelikler de belirlendi.

Kapasitesi 25 oda ve üzerinde olan tesislerin girişinde resepsiyon bulunması zorunlu olacak. Tesislerde ayrıca ilk yardım malzemesi bulundurulması ve sertifikalı personel istihdam edilmesi gerekecek.

Düzenli temizlik ve haşere mücadelesi yapılması ile servis edilen yiyecek ve içeceklerin uygun sıcaklıkta muhafaza edilmesi de zorunlu standartlar arasında yer aldı.

Havuzlarda en az iki cankurtaran bulunacak

Yüzme havuzu bulunan tesislerde güvenlik şartları da yeniden düzenlendi. Buna göre havuzlarda filtrasyon ve dezenfeksiyon sistemlerinin yanı sıra kaymayı önleyici zemin kaplamaları, emniyet basamakları ve derinlik ölçü levhaları bulunacak.

Tesislerin ayrıca soyunma kabini ve duş sağlaması, havuzlarda en az iki sertifikalı cankurtaran görevlendirmesi gerekecek.

Çocuk havuzu zorunluluğu geliyor

Çocuklar için derinliği en fazla 50 santimetre olan ayrı bir çocuk havuzu oluşturulması da zorunlu hale getirildi. Ancak yalnızca 12 yaş ve üzerindeki müşterileri kabul eden konaklama tesisleri bu şarttan muaf olacak.

Su kaydırağı ve dalga havuzu gibi eğlence amaçlı su alanlarında ise güvenliği sağlamak üzere personel görevlendirilecek. Bu alanlarda Türkçe ve en az iki yabancı dilde bilgilendirme levhaları bulunacak.

Oda ve banyolara asgari standart

Düzenlemeyle konaklama tesislerindeki oda ve banyolar için de asgari kriterler getirildi.

Yatak odalarında standartlara uygun yatak ve tekstil ürünlerinin yanı sıra doğal havalandırma ve elbise dolabı bulunması gerekecek. Elektronik kilidin bulunmadığı odalarda ise ilave kilit sistemi zorunlu olacak.

Banyolarda suyun yayılmasını önleyen eşik, duş kabini veya duş perdesi ile armatür ve ayna gibi temel donanımlar aranacak.

Yeni standartlar 1 Kasım'da yürürlüğe girecek

Yönetmelikte yer alan asgari oda, havuz ve hizmet standartlarına ilişkin hükümler 1 Kasım 2026'da yürürlüğe girecek.

Dünya

Yapılan düzenlemeyle, yemek kartı kuruluşlarının esnaf ve tacirlerden alabileceği komisyon oranının azami yüzde 6 olarak belirlendiğini hatırlatan Bolat, kuruluşların komisyon dışında uygulama barındırma, kira, sarf malzemesi, işletim, teknik destek, bakım ve depozito gibi adlarla ek ücret talep etmesinin de yasaklandığını kaydetti. Bakan Bolat, böylece esnaf ve tacirlerin yüksek komisyon oranları ve farklı adlar altında tahsil edilen ek bedeller sebebiyle yaşadığı sorunların önüne geçilmesinin amaçlandığını ifade etti.

Çevrim içi yemek sipariş platformlarının uyguladığı komisyonlara ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Bolat, tüm yemek sipariş hizmeti sunan elektronik ticaret pazar yerlerine tek tip komisyon üst sınırı getirilmesinin, fiyat oluşumuna doğrudan müdahale niteliği taşıyabileceğine dikkat çekti. Platformların sunduğu hizmetler ve maliyet yapılarının birbirinden farklı olduğunu aktaran Bolat, iş yeri ölçeği, sipariş hacmi ve hizmet kapsamı gibi unsurların da komisyon oranlarında farklılıklara yol açabileceğini belirterek, tüm platformlar için aynı komisyon üst sınırının uygulanmasının, hizmet sunumu ve piyasa işleyişi açısından öngörülmeyen sonuçlar doğurabileceğini paylaştı.

Başvurular yalnızca komisyon oranlarının yüksekliğiyle ilgili değil

Bakanlığa ulaşan başvuruların yalnızca komisyon oranlarının yüksekliğiyle ilgili olmadığını söyleyen Bolat, komisyon ve diğer hizmet bedellerinin açık ve anlaşılır şekilde gösterilmesinin zorunlu olduğunu ifade etti.

Türkiye'nin haberine göre Bolat, satıcıya ek bir hizmet sunulmadığı hâlde yalnızca kampanyaya katılım gerekçesiyle ayrıca ücret talep edilemeyeceğini, ek hizmet, kampanya, indirim ve reklam faaliyetlerine katılımın da zorunlu tutulamayacağını kaydetti.

Kampanyalı satışlarda komisyon bedelinin, alıcının ödediği nihai fiyat üzerinden hesaplanacağını dile getiren Bolat, elektronik ticaret mevzuatı kapsamında platformların satıcılardan talep ettiği hizmet bedellerinin ve bu bedellerin hangi durumlarda farklılaşacağının sözleşmede açıkça belirtilmesi gerektiğini vurguladı.

Ekonomim

Yeni tarifeye göre konkordato talep edenlerin mahkeme veznesine peşin olarak yatırması gereken gider kalemleri yeniden düzenlendi. Buna göre talep sahipleri; bildirilen alacaklı sayısının üç katı tutarında tebligat gideri, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanacak yedi adet ilan bedeli karşılığı olarak asgari 2 bin 600 TL ve Basın İlan Kurumu portalında yapılacak yedi ilan bedelinin asgari tutarını ödeyecek.

Tarife kapsamında ayrıca ilgili kurumlara yapılacak bildirimler için 50 adet iadeli taahhütlü posta ücreti, bir bilirkişi için Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi'nde belirlenen tutarın üç katı ve geçici mühlet süresini kapsayacak şekilde konkordato komiseri için aylık asgari 3 bin 380 TL üzerinden beş aylık ücret tutarı tahsil edilecek.

Diğer iş ve işlemler için 1.690 TL belirlenirken, iflasa tabi borçlular yönünden yatırılması gereken iflas gideri tutarı 68 bin 900 TL oldu. İflasa tabi olmayan borçlular için ise mahkeme tarafından toplam avans tutarından indirim yapılabilecek.

Yargılama sürecinde yatırılan avansın yetersiz kalması halinde eksik kalan kısım Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca tamamlatılacak, kullanılmayan bakiye ise hükmün kesinleşmesinin ardından ilgililere iade edilecek.

Ekonomim

Spot altının ons fiyatı fazla değişmeyerek 4.652,39 dolar seviyesinde kaldı. Altın, ABD Hazinesi'nin uzun vadeli tahvillere yönelik geri alım programını artıracağını açıklamasının ardından başlayan yükselişini salı günü de sürdürerek mayıs ortasından bu yana en yüksek seviyesine ulaşmıştı.

ABD altın vadeli işlemleri ise yüzde 0,3 yükselerek 4.709,20 dolara çıktı.

Gözler Fed'in takip ettiği enflasyon göstergesinde

Yatırımcıların bugün odaklandığı başlıca veri, Fed'in para politikası kararlarında yakından izlediği temmuz ayı Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi olacak.

Piyasalar ayrıca Fed Başkanı Kevin Warsh'ın cuma günü Jackson Hole Ekonomi Politikası Sempozyumu'nda yapacağı konuşmaya çevrildi. Warsh'ın faiz politikasına ilişkin vereceği mesajların, eylül toplantısına yönelik beklentiler üzerinde etkili olması bekleniyor.

Düşük enflasyon altını destekleyebilir

Analistler, enflasyonun beklentilerin altında kalması ve Warsh'ın güvercin ya da dengeli bir mesaj vermesi halinde altın fiyatlarında yükselişin güç kazanabileceğine dikkat çekiyor.

Böyle bir senaryoda reel faizlerin gerileyeceği beklentisinin artması, faiz getirisi sağlamayan altının yatırımcılar açısından cazibesini yükseltebilir.

ABD'de son dönemde açıklanan istihdam verilerindeki zayıflama ve tüketici enflasyonunun beklentiler doğrultusunda gerçekleşmesi, eylül ayında faiz artışı beklentilerini sınırlamıştı.

Piyasalar Fed'den faiz kararı bekliyor

CME FedWatch verilerine göre piyasalar, Fed'in gelecek ay faizleri sabit bırakma ihtimalini yüzde 63,6 olarak fiyatlıyor.

Bu nedenle PCE verisi ve Jackson Hole'dan gelecek mesajların, önümüzdeki dönemde altının yönü açısından kritik olması bekleniyor.

Hürmüz gelişmesi değerli metalleri de etkiliyor

Jeopolitik gelişmeler de değerli metal piyasalarının seyrinde belirleyici olmaya devam ediyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nın yönetimine ilişkin Umman ile görüşmeleri yeniden başlattığını açıklaması, petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturdu.

Piyasalarda jeopolitik risklerin seyri ve petrol fiyatlarındaki hareketlerin yanı sıra dolar ve faiz beklentileri de altının yönü açısından yakından takip ediliyor.

Gümüş, platin ve paladyum yükseldi

Diğer değerli metallerde ise yükseliş öne çıktı. Spot gümüş yüzde 0,7 artışla 69,09 dolara, platin yüzde 0,6 yükselişle 1.869,22 dolara, paladyum ise yüzde 1,4 artışla 1.345,30 dolara çıktı.

Ekonomim

Bilinçli mahrumiyet, konforu azaltır, gayreti çoğaltır. Tüm büyük başarıların altında ödenmiş bir bedel, terk edilmiş bir konfor ve bilinçli bilgisizlik ve ilgisizlik alanlarının örgüsü vardır

1- SORUN: Mahrumiyet; imkânlardan yoksun olma hali. Olması gerekenin kısıtlılığı… Hayatın içindeki konfor alanlarıyla sağlanan yaşam kalitesinin bir kısmı veya tamamının elden gitmesi… Mahrumiyet; konforu azaltır, gayreti çoğaltır. Mahrumiyetini çekmediğin varlığın tadına asla varamazsın.

2- ETKİSİ: Mahrum olunan şeyin daha önce sahibiyizdir veya o şey bir başkasındadır fakat bizde yoktur. Önce imkân vardı, mahrumiyet sonradan var oldu. İmkânın ortadan kalkması, insanda yoksunluk hissi uyandırdı. Konfor tuzağından kurtulmanın yolu; mahrumiyetten geçecektir.

KONFORDAN MAHRUMİYET GÜÇTÜR

3- ÇÖZÜM: Her mahrumiyet eziyet midir? Başlangıçta evet. Çünkü o şu anda yoktur ve senin de bunun için yapabileceğin bir şey yoktur. Yoksunluk, “sende olmaması” halidir. Yoksulluk ise “sendekinin yetmezliği” ifadesidir. Yoksun isen o şeyden mahrumsun. Yoksul isen sonuç yıkıcı olur.

4- YÖNTEM: Mahrumiyet, 2 farklı duygu ile gelişir. Birincisi; tamamlama arzusu ki bu gayreti tetikler. İkincisi de mahrum olunandan vazgeçme halidir. Ruhun gelişiminde mahrumiyetin büyük rolü olduğu bilinir. Tamamlanma arzusu tetiklenince mahrumiyet sebepleri sorgulanacaktır. Yeter ki vazgeçme…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Mahrumiyete dair…

Yaratıcılığı nasıl geliştiririm?

Enflasyon; konfor alanlarının bir çıktısı ise tedavisi için durgunluk (mahrumiyet) çare olarak düşünülebilir. Obezite ile mücadele zaten diyet dediğimiz kendini mahrum bırakmak değil midir?

Minimalizm mahrumiyet mi?

Neticede mahrumiyet, hayata katamadıklarımız kadar hayatımızda olması gerekmeyenlerdir. Bunun kararı da ancak o şeyden mahrum olma haliyle yaşadığımızda verilecektir. Sen az şeye ihtiyaç duy…

NOT/HAZZI ERTELEYEBİLMEK BAŞARININ KİLİT TAŞIDIR

Mahrumiyetin bedeli, konforu azaltmasıdır. Ancak ödülü de vardır. Varlığından mahrum bırakarak seni olgunlaştırır. İnsan, zıddıyla sınanır dengiyle eşleştirilir. “Erenler zehir getirin / Bal ilen öldürmen beni / Yokluk benim eski dostum / mal ilen öldürmen beni.” Âşık Hüdai’nin bize nasihati bu olmuş.

MAHRUMİYET LÛGATI

Yoksunluk: Bir şeyin eksikliğini çekme, o şeyden mahrum kalma ve ya ayrı düşme durumu

Yoksulluk: Yemek, içecek, barınma ve giyim gibi temel ihtiyaçları karşılayamama hali

Bu bana lâzım değil: Aşırı hırslardan, lüzumsuz eşyadan ve boş hevesten vazgeçebilme

Onsuz da yaşarsın: “Ondan mahrum olursam yaşayamam” deme, onsuz da yaşatılacaksın

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Resmin bu kadarına bakınca Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in pembe sosyal medya mesajları için çok uygun bir çerçeve görüyoruz. Ama bir de madalyonun öbür yüzü var. Madalyonun öbür yüzü hiç de pembe tablolar çizmeye elverecek durumda değil.

En başta garip bir durumla karşı karşıyayız. Çünkü nüfus artarken istihdam neredeyse yerinde saymış ama buna rağmen işsiz sayısı azalmış. Bu yılın ikinci çeyreğinde çalışma çağındaki nüfus 66 milyon 921 bine ulaşmış.

Geçen yılın aynı dönemine göre çalışma çağı nüfusunda 591 bin kişilik bir artış var. Buna karşın istihdamdaki artış sadece 33 bin kişiden ibaret. İstihdam oranı da buna bağlı olarak 0,39 puanlık bir gerilemeyle yüzde 48,80’e düşmüş. Olağan koşullarda işsiz sayısının 500 binden fazla artması gerektiğini düşünebilirsiniz. Oysa işsiz sayısı, tam tersine, 218 bin kişi azalmış.

Çalışmadıkları halde işsiz sayılmayanların sayısında artış

Bunun sebebi çalışmadıkları halde işsiz sınıfında sayılmayanların sayısındaki artış. TÜİK, anket yapılan haftada bir işte çalışmayan ama son 4 hafta içinde aktif olarak iş arama faaliyetinde bulunmamış olanları işgücü harici nüfus olarak tanımlıyor ve işsizlik hesaplarına dahil etmiyor. İşte bu grubun nüfusu geçen yılın aynı dönemine göre 777 bin kişi artmış. Buradaki artış toplam nüfustaki artıştan bile 186 bin kişi fazla olunca kâğıt üzerinde işsiz sayısı da düşmüş oluyor.

İşgücü harici nüfustaki 777 bin kişilik artışın 232 bini emekli olduğu için çalışmadığını söyleyenlerin artışından kaynaklanıyor. Ümidi kalmadığı için iş aramaktan vazgeçenler ile iş bulsa çalışmaya hazır olanlardan oluşan potansiyel işgücünde de 131 bin kişilik artış var. İşgücü harici nüfustaki artışta en büyük katkı, işgücüne katılmama nedeni “diğer” diye sınıflandırılmış “torba”dakilerin sayısındaki 360 binlik artıştan geliyor. Bu torbanın içinde kimlerin yer aldığını mevcut verilerle ayrıntılı olarak inceleme imkânımız yok.

Bir diğer kritik nokta ise işgücü harici nüfustaki yüksek artışta yükseköğrenim mezunları ile meslek lisesi mezunları gibi meslek eğitimi almış kişilerin büyük ağırlık taşıması. İşgücü harici nüfustaki 777 bin kişilik artışta en büyük paya 380 bin kişi ile yükseköğrenim mezunları sahip. Meslek lisesi mezunlarının katkısı 79 bin kişi.

Bu yüzden geniş tanımlı işsizlik oranı ile manşet işsizlik oranı arasında başka ülkelerde görülmeyen bir uçurum var. Manşet işsizlik oranı yüzde 7,62 gözükürken geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 30,3 düzeyinde. Yani iş olsa çalışmaya hazır nüfusun yaklaşık üçte birinin ya hiç işi yok ya da bu kişiler hemen değiştirmeye hazır oldukları eğreti bir işte çalışıyor. Manşette gözüken işsiz sayısı 2 milyon 695 bin olmasına karşın geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 310 bin kişiyi buluyor.

Haftada 40 saatten daha az çalışan ve bir iş bulsa hemen bu eğreti işi bırakıp düzgün bir işe geçmeye hazır olanların sayısı 4 milyon 375 bin kişiyi buluyor. Yani toplam 32 milyon 656 bin olan istihdamın yüzde 13,4’ü güvencesiz, eğreti bir istihdam. Bunu hariç tuttuğumuzda düzgün istihdam sayısı 28 milyon 281’e, istihdam oranı da yüzde 48,80’den yüzde 42,26’ya düşüyor.

Toplam istihdamdaki artış hizmetlerden kaynaklanıyor

İstihdam cephesindeki bir diğer önemli durum ise istihdamın üretici sektörlerde ciddi ölçüde düşüyor olması. Toplam istihdamda 33 bin kişilik bir artış olmasına karşın tarım istihdamında 25 bin, sanayi istihdamında ise 227 bin düşüş var. Toplam istihdamdaki artış esas olarak hizmetlerdeki 265 bin kişilik artıştan kaynaklanıyor. Ancak buradaki artışın da 141 bininin kamu yönetimi ve savunma sektöründe, 103 bininin de mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektöründe yoğunlaşması, hizmetler sektöründe de istihdamın sıkıntılı olduğuna işaret ediyor.

Ücretli istihdam 326 bin artarken kendi hesabına çalışan sayısının 171 bin, ücretsiz aile işçisi olarak çalışanların sayısının 132 bin düşmesi de küçük esnaf ve sanatkârların yaşadığı iflasların bir yansıması olarak ekonomideki bir başka soruna işaret ediyor.

Bu hâliyle manşet verileri dışına çıkarak daha geniş bir pencereden baktığımızda istihdam ve işsizlik konusunda pembe bir tablo çizmek mümkün gözükmüyor.

İsmet Özkul-Ekonomim

Virkkunen, Finlandiya kamu yayıncısı Yle'deki programda yapay zeka teknolojilerindeki gelişmeler ve bunların yol açabileceği riskler hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Yapay zekaya ilişkin en ciddi güvenlik tehdidinin, insanların bu teknoloji üzerindeki kontrolünü kaybetmesi olduğunu anlatan Virkkunen, "Bu teknolojiler o kadar gelişmiş durumda ki belirli güvenlik önlemlerinin sürekli yürürlükte olması ve kontrolün insanda kalması son derece önemli." dedi.

Bazı yapay zeka modelleri test ortamının dışına çıktı

Virkkunen, son dönemde bazı yapay zeka modellerinin kendileri için oluşturulan test ortamlarının dışına çıktığını ve siber güvenlik açısından zarara yol açtığını anımsattı.

AB'nin yapay zekadan kaynaklanabilecek tehditlere karşı mevzuat yoluyla hazırlık yaptığını aktaran Virkkunen, AB Yapay Zeka Yasası'nın model sağlayıcılarına riskleri sürekli değerlendirme ve gerekli güvenlik mekanizmalarını uygulama yükümlülüğü getirdiğini hatırlattı.

Dünyada yapay zekayı kötü amaçlarla kullanmaya hazır aktörlerin bulunduğuna dikkati çeken Virkkunen, "Bundan korktuğumu söyleyemem ancak elbette sürekli dikkate alınan ve alınması gereken bir risk. Yapay zeka modellerinin güvenli olduğundan, sürekli değerlendirildiğinden ve piyasaya sunulduktan sonra da izlendiğinden emin olmalıyız." değerlendirmesinde bulundu.

AB şirketlere sorumluluk yüklüyor

Virkkunen, küresel teknoloji şirketlerinin ve diğer aktörlerin AB'nin belirlediği kuralları dikkate aldığını, yapay zekadan kaynaklanan tehditlere karşı korunmada en önemli aracın uluslararası işbirliği olduğunu ifade etti.

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı, insan denetiminin teknolojik gelişmenin her aşamasında korunması gerektiğini sözlerine ekledi.

AA

Ehliyet almak isteyenler öncelikle sürücü kursuna kayıt yaptırıyor. Güncel kurs ücreti 23 bin 500 TL seviyesinde bulunuyor. Ardından adaylara 34 saat teorik eğitim veriliyor. Bu eğitimin tamamlanmasıyla sınav süreci başlıyor. Teorik sınav için ayrıca 1.250 TL ödeniyor. Direksiyon sınavının ücreti ise 2 bin TL olarak uygulanıyor.

Ehliyet almanın toplam maliyeti belli oldu

Sınavlarda başarılı olmak maliyetlerin sona erdiği anlamına gelmiyor. Adayların ehliyetlerini çıkarabilmesi için devlet harcını da ödemesi gerekiyor.

Bu kapsamda ehliyet için 8 bin 869 TL harç ödeniyor. Böylece kurs, sınav ve harç ücretleri tek faturada birleşiyor. 23 bin 500 TL kurs ücretiyle birlikte toplam maliyet 35 bin 619 TL’yi buluyor.

34 saat teorik, 16 saat direksiyon eğitimi

Sürücü adaylarını 2,5 ila 3 aylık bir süreç bekliyor. İlk olarak 34 saatlik teorik eğitim tamamlanıyor. Ardından adaylar teorik sınava giriyor. Başarılı olan adaylar direksiyon eğitimine geçiyor. Bu aşamada toplam 16 saatlik uygulamalı eğitim veriliyor. Sonrasında ise direksiyon sınavının başarıyla tamamlanması gerekiyor.

Her tekrar masrafı artırıyor

35 bin 619 TL’lik hesap, sınavların ilk denemede geçilmesi halinde geçerli. Dolayısıyla sınavın tekrarlanması adayın cebinden çıkacak parayı artırıyor. Özellikle direksiyon sınavındaki tekrarlar ek maliyet oluşturuyor.

Kurs fiyatlarındaki yükselişte işletme giderleri de etkili oluyor. Akaryakıt ve araç bakım maliyetlerindeki artış öne çıkıyor.

Ekonomim

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.