VİS'ten önce vergi denetimi nasıl yapılıyordu?

Şirket yöneticileri haklı olarak şu soruyu sorabilir: "Zaten yıllardır e-fatura kesiyor, e-defter beratları gönderiyoruz; banka hareketlerimiz ve SGK kayıtlarımız idarenin elinde. VİS bu duruma ne katacak?"

Özellikle belirtmek gerekir ki; vergi idaresi uzun süredir sadece beyanname odaklı bir denetim yürütmüyordu. Kamunun ve finans kuruluşlarının elindeki veriler denetimlerde zaten etkin şekilde kullanılıyordu. Ancak buradaki temel fark, farklı kaynaklarda bulunan bu devasa veri yığınlarının birbiriyle ilişkilendirilmesinin çok ciddi bir zaman ve manuel analiz emeği gerektirmesiydi. Bir müfettiş, inceleme konusu şirketin tedarikçilerini ve alt kırılımlarını araştırırken adeta iğneyle kuyu kazmak durumundaydı.

VİS ile birlikte değişen esas olarak bu.

Sistem; dağınık haldeki tüm bu verileri, mükellefler arasındaki organik ve ticari ilişkilerle birlikte analiz edebilen entegre bir yapı sunuyor. Böylece, parçalar halinde incelendiğinde fark edilemeyen örüntüler, geniş bir veri kümesi içinde net bir şekilde görünür hale geliyor.

Bu yönüyle VİS, vergi denetiminde yeni bir veri kaynağından çok, mevcut verilerin birlikte değerlendirilme biçiminde önemli bir değişiklik getiriyor.

Bağlantılar Ne Zaman Vergisel Risk Oluşturur?

VDK-VİS, mükellefi tekil bir hukuki kişilik olarak değil; ortakları, kanuni temsilcileri, doğrudan/dolaylı alıcıları, satıcıları, vekilleri ve mali müşavirleriyle birlikte bütüncül bir ilişki ağı içinde masaya yatırıyor.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Bir ticari ilişkinin veya kişiler arasındaki bağlantının tespit edilmesi tek başına vergisel bir risk anlamına gelmez.

Şirketlerin aynı tedarikçilerle çalışması, ortak veya yöneticilerin başka şirketlerde görev alması, grup şirketleri arasında mal ve hizmet hareketlerinin bulunması ticari hayatın olağan sonuçlarıdır.

Vergi denetimi açısından kritik olan, bu ilişkilerin vergi ziyaına yol açan işlemlerin gizlenmesinde bir araç olarak kullanılıp kullanılmadığıdır.

Örneğin; gerçek bir mal veya hizmet hareketine dayanmayan (sahte) faturalar yoluyla maliyetlerini artırmak isteyen bir işletme düşünelim. Bu işlemlerin tek bir firmadan yapılması yerine, görünürde bağımsız çok sayıda paravan şirket üzerinden bir zincire dayandırılması sıklıkla karşılaşılan bir yöntemdir. Zincirdeki şirketlerin birbirine fatura düzenlemesi, ödemelerin banka kanalıyla yapılması ilk bakışta işe yasal bir zemin kazandırabilir. Ancak VİS; ortaklık yapılarını, banka hareketlerini, malın fiili akışını ve zincirin bütününü aynı anda analiz ettiğinde, ortada gerçek bir ekonomik faaliyetin olmadığını tespit edebilmektedir. Sistem, bu tür döngüsel işlemleri ve organize yapıları münferit firmalar üzerinden değil, tüm ağın bütünü üzerinden deşifre etme kabiliyetine sahiptir.

KURGAN vardı, VİS'e neden ihtiyaç duyuldu?

Son dönemde vergi denetiminde öne çıkan uygulamalardan biri KURGAN oldu. KURGAN ile VİS'in aynı sistem olmadığını, ancak birbirini tamamladığını söylemem gerekir.

KURGAN ağırlıklı olarak işlem bazlı risk analizine odaklanıyor. Cari veriler üzerinden işlemleri değerlendiriyor ve riskli görülen işlemleri belirliyor.

VİS ise incelemeyi işlemden ilişki ağına doğru genişletiyor.

Özetle; KURGAN "Bu işlem neden riskli?" sorusunun yanıtını ararken, VİS "Bu işlemin tarafları arasında nasıl bir bağ var ve bu bağın vergisel sonucu nedir?" sorusuna odaklanır.

Dolayısıyla VİS, KURGAN'ın yerine geçen bir uygulama değil. İki sistem birlikte değerlendirildiğinde vergi denetiminde işlem bazlı risk analizinden, işlemin taraflarını ve bağlantılarını da kapsayan daha geniş bir analiz modeline geçildiği görülüyor.

Bu değişiklik, özellikle sahte belge organizasyonları, zincirleme işlemler ve ekonomik gerekçesi bulunmayan şirket yapılanmalarının tespitinde önem taşıyor.

Vergi incelemelerinde bundan sonra ne değişebilir?

VİS’in en somut etkisi, vergi incelemelerinin metodolojisinde ve hızında görülecektir. Klasik denetim modelinde müfettiş, şüpheli gördüğü bir işlemden yola çıkarak incelemeyi adım adım genişletirdi. VİS ile birlikte müfettişin önüne, daha incelemenin başında, mükellefin tüm ticari ve organik ilişkilerini gösteren bütüncül bir risk tablosu gelecektir. Bu durum, müfettişin ilişkiyi "aramasından" ziyade, sistem tarafından sunulan ilişkilerin "hukuki ve mali mahiyetini" tetkik ettiği daha rafine bir denetim modelini öne çıkaracaktır.

Ancak teknolojinin sağladığı analiz imkânı, vergi incelemesinin temel kurallarını değiştirmiyor.

Bir mükellefin belirli bir ilişki ağı içerisinde bulunması, riskli görülen bir mükellefle ticaret yapması veya sistem tarafından bir işlem örüntüsünün parçası olarak gösterilmesi, tek başına vergi ziyaının varlığını ortaya koymaz.

Risk tespiti incelemenin yalnızca başlangıç noktasıdır; nihai sonucu olamaz.

Cezai bir tarhiyat yapılabilmesi için, somut işlemin gerçek mahiyetinin, iktisadi gerçeklikle uyuşmadığının vergi müfettişi tarafından hukuken geçerli delillerle ortaya konulması yasal bir zorunluluktur.

VİS ile vergi denetiminde asıl değişen de burada kendisini gösteriyor. Vergi idaresinin elindeki veri miktarından çok, bu veriler arasındaki ilişkileri görme ve anlamlandırma kapasitesi artıyor. Bunun doğal sonucu olarak vergi incelemeleri de yalnızca mükellefin kendi kayıtları üzerinden yürüyen bir süreçten, işlemlerin ekonomik ve ticari bağlantılarının birlikte değerlendirildiği daha bütüncül bir yapıya doğru ilerliyor.

Vergisel uyum artık yalnızca kendi kayıtlarının doğru tutulmasından ibaret değil; yapılan işlemlerin gerçek bir ekonomik faaliyete dayanması ve bu gerçekliğin gerektiğinde ortaya konulabilmesi de her zamankinden daha önemli.

Şeffaflığın ve denetimin tamamen dijitalleştiği bu yeni dönemde, riskleri öngörebilen ve mali süreçlerini dürüstlük ilkesiyle yöneten yapılar varlığını güvenle sürdürecektir.

Sayı : E-66454725-206.05.99-150310618

Konu : İş Bitim Tarihinden Sonra Yapılan Bildirimler hk.

GENEL YAZI

Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılan denetimler sonucunda, geçici nitelikteki işyeri dosyalarında tespit edilen iş bitim tarihinden sonraki dönemlere ilişkin sigortalı bildirimlerinin sahte sigortalılık yönünden değerlendirilmesinde uygulama birliğinin bulunmadığı bildirilmiştir.

Bilindiği üzere, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 112'nci maddesinin birinci fıkrasında " Araştırma yapılırken, ihale konusu işlerde kesin kabulün ya da geçici kabulün noksansız yapıldığı, özel nitelikteki inşaat işyerlerinde de inşaatın bitirildiği tarihe kadar Kuruma bildirilmiş olan işçilik miktarı dikkate alınır. İşin başlangıç tarihinden önce ve bitim tarihinden sonra Kuruma bildirilmiş olan sigorta primine esas kazanç tutarları ile gün sayıları araştırma işleminde dikkate alınmaz. Ancak, aksine tespit yoksa iptali de yapılmaz." hükmü yer almaktadır

Diğer taraftan, Sosyal Güvenlik Denetmeleri Çalışma Talimatının 2.2 Sahte Sigortalı Bildirimi ve Sahte İşyeri İncelemeleri bölümünde; sahte sigortalılık bildirimlerine ilişkin denetim sürecinde sosyal güvenlik denetmenlerince yapılacak işlemler ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup halihazırda iş bitim tarihinden sonra sigortalı bildirimi olan geçici nitelikteki iş yeri dosyaları için ihbar, şüphe veya şikayet olması halinde dosyalar sosyal güvenlik denetmenleri servisine gönderilmektedir.

İhaleli işler ve özel nitelikteki inşaat işlerinde işin bitim tarihinden sonra işveren tarafından güvenlik, temizlik, garanti işleri, muhafaza, koruma vb. işler için sigortalı bildirimlerinin devam etmesi olağan olmakla birlikte iş bitim tarihinden sonra sigortalı bildirimi olan dosyalarda sahte sigortalılık riski oluşabileceğinden ilgili dosyaların ayrıca incelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Bu kapsamda, geçici nitelikteki dosyalarda tespit edilen iş bitim tarihinden sonraki dönemler için Kuruma bildirilen sigortalılardan kaynaklı denetime sevk etme işlemlerinde uygulama birliğinin olması gerektiği Sayıştay Başkanlığı tarafından Kurumumuza bildirildiğinden, ilgili hususun Sayıştay bulgusuna konu olmaması için ihbar, şüphe veya şikâyet olmasa dahi;

-işin, bu Genel Yazının yayımlandığı tarihten sonra bitmiş olması,

-iş bitim tarihini takip eden altıncı ayın sonundan itibaren sigortalı bildirimi olduğunun tespit edilmesi,

halinde iş bitim tarihini takip eden altıncı aydan sonraki bildirimlerin fiili çalışmaya dayalı olup olmadığının tespiti amacıyla ilgili dosya sosyal güvenlik denetmenleri servisine sevk edilecektir.

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

Mürsel BAKİ

Sigorta Primleri Genel Müdürü

Kararın gerekçesinde, mevcut düzenlemenin bazı durumlarda nafaka yükümlülüğünün uzun süre devam etmesine neden olabileceği ve tarafların ekonomik koşullarındaki değişikliklerin dikkate alınmasının önem taşıdığı belirtildi.

NAFAKA SÜRESİ NASIL BELİRLENECEK?

Yeni düzenlemede nafakanın süresi belirlenirken evliliğin süresi, tarafların yaşı, eğitim ve sağlık durumu ile ekonomik ihtiyaçlarını kendi imkanlarıyla karşılama kapasitesinin dikkate alınması öngörülüyor. Bazı durumlarda nafakanın daha uzun süre devam etmesine, hatta yaşam boyu ödenmesine imkan tanınabilecek.

ÇOCUK NAFAKASI KAPSAM DIŞINDA

Karar çocuk için ödenen iştirak nafakasını veya diğer nafaka türlerini kapsamıyor.

YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ TARİH BELLİ OLDU

AYM, iptal hükmünün Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.

Bu makalede, önce yurt dışında ödenen vergilerin, Türkiye’de beyan edilen kazanç üzerinden hesaplanan vergiden mahsubuna ilişkin genel açıklamalara yer vermek, sonra da beyannameye dahil edilen kazanç üzerinden yurt dışında ödenen verginin, hesaplanan kurumlar vergisinden mahsubuyla ilgili hataların düzeltilmesi konusuna değinmek isterim.

Genel olarak yurt dışı vergi mahsubu

Yurt dışında elde edilerek Türkiye’de vergilendirilen kazançlar için, daha önce ilgili ülkede ödenen vergiler, Türkiye’de bu kazançlar üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilebiliyor.

Mahsup edilebilecek yurt dışında ödenen kurumlar vergisi ve benzeri vergiler, yurt dışında elde edilen kazançlara kurumlar vergisi oranının uygulanmasıyla bulunacak tutardan fazla olamıyor.

Zarar mahsubu veya istisnalar sonucu ilgili yılda Türkiye’de vergiye tabi kurum kazancının oluşmaması mümkün. Bu durumda, Türkiye’deki beyannamelere dahil edilen yurt dışı kazançlar üzerinden, mahallinde ödenen vergilerin kısmen veya tamamen mahsubuna imkân bulunmazsa, mahsup hakkının, izleyen üçüncü hesap dönemi sonuna kadar kullanılması mümkün.

Yurt dışında ödenen verginin tevsiki

Yurt dışında ödenen vergilerin mahsup edilebilmesi için, ödenen verginin, yetkili makamlardan alınarak mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları tarafından tasdik olunan belgelerle tevsiki gerekiyor.

Verginin ödendiğine ilişkin belgelerin, tarhiyat sırasında ibraz edilememesi halinde, yabancı ülkede ödenen veya ödenecek olan vergi, kurumlar vergisi oranını aşmamak şartıyla ilgili ülkede uygulandığı bilinen oran üzerinden hesaplanıyor, tarhiyatın bu şekilde hesaplanan tutara isabet eden kısmı erteleniyor, ibraz edilmesi gereken belgelerin, tarh tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde ilgili vergi dairesine ibraz edilmesi halinde, bu belgelerde yazılı kesin tutara göre tarhiyat düzeltiliyor.

Dokümantasyonun mücbir sebeplerle süresinde yapılamaması halinde, mücbir sebebin ortadan kalkması sonrasında tevsik yapılabilir. Herhangi bir mücbir sebep olmaksızın, belgeler belirtilen sürede ibraz edilmezse veya bu belgelerin ibrazından sonra ertelenen vergi tutarından daha düşük bir mahsup hakkı olduğu anlaşılırsa, ertelenen vergiler için gecikme zammı hesaplanıyor.

Çifte vergilemeyi önleme anlaşmalarında mahsup

Çifte vergilemeyi önleme anlaşmalarımızın çoğunda çifte vergilemenin mahsup yöntemiyle önlenmesi öngörülüyor. Bu çerçevede, Türkiye’de yerleşik olanlar yönünden Anlaşmaya taraf diğer Devlette ödenen vergiler, Türkiye’de hesaplanan vergiden mahsup ediliyor.

Anlaşmalarda mahsup yönteminin yer aldığı durumda uygulama, Gelir ve Kurumlar Vergisi kanunlarında yer alan “yabancı ülkelerde öden vergilerin mahsubu”na ilişkin düzenlemeler çerçevesinde yapılıyor.

ÇVÖ anlaşması tevsik ve mahsup talep süre sınırlarını kaldırmıyor

Yukarıda, yurt dışında ödenen vergilerin hesaplanan kurumlar vergisinden mahsubuna ilişkin iç mevzuatımızı özetledim. Bir cümleyle tekrarlamak gerekirse, yurt dışında ödenen vergilerin bir yıl içinde tevsiki gerekiyor, ayrıca matrahın çıkmaması veya mahsuba olanak sağlayacak tutarda olmaması nedeniyle yurt dışında ödenen vergilerin mahsubu mümkün olmazsa, mahsup hakkının izleyen üçüncü hesap dönemi sonuna kadar kullanılması gerekiyor. Görüldüğü gibi mahsupta; birisi bir yıllık (tevsik) diğeri üç yıllık (mahsup hakkının kullanılması) iki süre sınırlaması var.

ÇVÖ anlaşmaları bu iki süre sınırlamasını ortadan kaldırmıyor. 2017 yılında yapılan ihtilaf konusu olan bir tarhiyatta, yurt dışında mukim iştiraki tarafından 2008, 2009, 2010 ve 2011 yıllarında yapılan bazı hizmetlere ait ödemelere isabet eden stopaj tutarlarının kurumlar vergisinden mahsubu için gerekli belgelerle birlikte süresi içinde bağlı bulunulan idareye başvurulmadığı gerekçesiyle, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmış ve bu gerekçeyle dava reddedilmiş. (Danıştay Dördüncü Dairesi’nin 21.03.2023 tarih ve E:2020/1168 K:2023/1168 sayılı kararı.)

Yapılmayan mahsubun sonradan beyanname düzeltilerek yapılması

Makalenin girişinde de belirttim, hukuken mümkünken, yurt dışında ödenen verginin Türkiye’de hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilmemesi, Vergi Usul Kanunu’nda vergi hatası olarak tanımlanmış. Dolayısıyla, ihtilaf konusu olacak bir durum yoksa beyannamenin düzeltilerek hatanın giderilmesi gerekiyor.

Konuyla ilgili oldukça yeni tarihli bir yargı kararı da var.

Dava konusu olayda davacı kurum, yurt dışında elde ettiği kazancı beyannameye dahil ederek üzerinden kurumlar vergisi hesaplamış ancak yurt dışında ödenen vergiyi hesaplanan vergiden mahsup etmemiş. Daha sonra vergi dairesi, yurt dışı kazanç nedeniyle ortaya çıkan ve ödenmeyen vergi için ödeme emri düzenlemiş. Bu arada kurum da ilgili dönem beyannamesini düzelterek, daha önce mahsup konusu yapmadığı yurt dışında ödenen vergiyi hesaplanan vergiden mahsup etmek istemiş ve ilgili dokümanları vergi dairesine ibraz ederek konusu kalmayan ödeme emrinin iptalini talep etmiş.

Konuyu inceleyen Vergi Mahkemesi, kurumlar vergisi beyanını daha sonra düzelten ve ödenecek vergiyi sıfır olarak beyan eden davacının, bu yönde yaptığı düzeltme ve davalı idareye yönelttiği talepler dikkate alınmaksızın, daha önce düzenlenen ve düzeltme beyanı ile dayanağı kalmayan ödeme emrinin davacıya tebliğ edildiği gerekçesiyle, konuyu "böyle bir borcu olmadığı" yolundaki itiraz nedeni kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna vararak, dava konusu ödeme emrinde hukuka uygunluk bulmamış ve ödeme emrini iptal etmiş.

Davalının istinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi’nin, Vergi Mahkemesi kararını uygun bularak kabul eden ve istinaf istemini reddeden kararı, davalının temyiz istemini inceleyen Danıştay Dördüncü Dairesi’nce, bir vergi borcunun tahsili amacıyla ödeme emri düzenlenebilmesi için öncelikle söz konusu borcun, usulüne uygun şekilde tahakkuk etmesi ve vadesinde ödenmemiş olması şartlarının bir arada gerçekleşmesi gerektiği, dava konusu ödeme emri içeriği kurumlar vergisinin, davacının kendi beyanı üzerine tahakkuk ettiği, davacının mahsup talebinin sonuçlandırılmaması veya reddedilmesine yönelik işlemlerin ise ayrıca dava konusu edilebileceği dikkate alındığında söz konusu ödeme emrinde hukuka aykırılık olmadığı gerekçesiyle bozulmuş. (15.05.2023 tarih ve E:2021/864, K:2023/2600 sayılı karar.)

Bölge İdare Mahkemesi’nin ısrar kararı üzerine konuyu inceleyen Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, temyizen incelenen kararı usul ve hukuka uygun bularak, temyiz istemini reddetmiş ve Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararını onamış. (28.01.2026 tarih ve E:2024/69 K:2026/11 sayılı karar.)

İlgilenenler, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurul kararını Danıştay’ın resmî internet sitesinde bulabilirler.

ekonomim.com | Recep BIYIK

Madde gereğince; 6 aya kadar süren çalışmalarda 2 hafta, 6 aydan 1,5 yıla kadar süren çalışmalarda 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar süren çalışmalarda 6 hafta, 3 yıldan uzun süren çalışmalarda 8 hafta bildirim süresi uygulanmaktadır.

İş sözleşmesinin bildirimli fesih yoluyla sona erdirilmesi halinde işçiye yeni bir iş bulabilmesini kolaylaştırmak amacıyla yeni iş arama izni hakkı tanınmıştır.

Söz konusu izin hakkı, ihbar süreleri içerisinde işveren tarafından kullandırılması zorunlu olan yasal bir yükümlülük olup, uygulamada özellikle yıllık izin, sağlık raporu ve izin süresinde çalışma yaptırılması konularında çeşitli tereddütlere neden olabilmektedir.

Bu çalışmada, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında ihbar süresinde yeni iş arama izni uygulaması ile ilgili uygulamalar değerlendirilecektir.

Yeni İş Arama İzninin Yasal Dayanağı

4857 sayılı İş Kanunu'nun 27'nci maddesinde yeni iş arama izni düzenlenmiş olup, madde hükmü uyarınca; "Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur."

Kanun hükmüne göre işçiye tanınacak yeni iş arama izni;

• Günde en az iki saat olarak kullandırılacaktır.
• İzin süresinde işçinin ücretinde herhangi bir kesinti yapılamayacaktır.
• İşçi talep ettiği takdirde izin saatlerini birleştirerek toplu şekilde kullanabilecektir.
• Toplu kullanım halinde izin süreleri, işçinin işten ayrılacağı tarihten önceki günlere rastlatılabileceği gibi, ihbar süresinin başında veya ortasında da kullanılabilme imkânı bulunmaktadır.
• Kanunda belirtilen süreler asgari nitelikte olup, işveren tarafından daha uzun süreli iş arama izni verilmesine engel bir düzenleme bulunmamaktadır.

Yeni İş Arama İzninden Kimler Yararlanabilir?

Yeni iş arama izni hakkı, iş sözleşmesinin ihbar önellerine uyularak feshedildiği durumlarda uygulanmaktadır. Buna göre; işçi ve işveren tarafından yapılan bildirimli fesihlerde, işçi yeni iş arama izni hakkından yararlanabilecektir.

Bununla birlikte ihbar tazminatı ödenerek iş sözleşmesinin derhal sona erdirildiği durumlarda ihbar süresi fiilen çalışılarak geçirilmediğinden yeni iş arama izni uygulaması söz konusu olmayacaktır.

Yeni İş Arama İzni Süresi Nasıl Hesaplanır?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 27'nci maddesi uyarınca işçiye günde en az iki saat yeni iş arama izni verilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda toplam izin süresi ihbar süresine göre değişmektedir.

Örneğin; Haftada 5 gün çalışılan işyerleri için

• 2 haftalık ihbar süresinde en az 20 saat,
• 4 haftalık ihbar süresinde en az 40 saat,
• 6 haftalık ihbar süresinde en az 60 saat,
• 8 haftalık ihbar süresinde en az 80 saat, yeni iş arama izni kullandırılması gerekmektedir.

İşçinin talebi halinde söz konusu süreler toplu olarak da kullanılabilecektir.

İhbar Tazminatı Ödeme Yükümlülüğü

İş sözleşmesini performansa, işçinin davranışlarına, işin, işletmenin veya işyerinin gereklerine dayalı olarak feshetmek isteyen işveren, feshi yazılı olarak ve bu sürelere bağlı kalarak işçiye iletmekle yükümlüdür. İş sözleşmesini bildirim süresi vermeksizin fesheden işveren, bu sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak ödemekle yükümlüdür.

Öte yandan; iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi, işveren tarafından deneme süresi içinde veya 4857 sayılı İş Kanununun 25’inci maddesi ile belirlenen esaslar çerçevesinde feshi halinde işçiye herhangi bir ihbar tazminatı ödenmemektedir. İş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle derhal fesih esasları dışında bir nedenle ve feshi halinde aynı bildirim süreleri işçi için de geçerli olup, buna aykırı iş sözleşmesi fesihlerinde işverenin ihbar tazminatı alma hakkı doğabilmektedir.

İhbar Süresinde Yıllık Ücretli İznin Kullanılması

İhbar süresi içerisinde işçinin yıllık ücretli izin kullanması uygulamada sık karşılaşılan durumlardan biridir. İşçinin ihbar süresi içerisinde yıllık ücretli iznini kullanması durumunda ihbar süresi yıllık ücretli iznini kullandığı süre kadar uzatılacaktır.

Örneğin; iş sözleşmesini 14.09.2026 tarihinde bildirimli olarak fesheden bir işçinin, kanunda öngörülen 14 günlük ihbar süresi bulunduğu varsayıldığında, ihbar süresi normal koşullarda 27.09.2026 tarihinde sona erecektir. Ancak işçi, ihbar süresi içinde 4 gün yıllık ücretli izin kullanırsa, ihbar süresi bu 4 günlük izin süresi kadar uzayacaktır. Bu durumda ihbar süresi, yıllık izin süresinin sona ermesinden sonra işlemeye devam edecek ve ihbar süresinin bitiş tarihi 01.10.2026 olarak dikkate alınacaktır.

Bu çerçevede, ihbar süresi içerisinde kullanılan yıllık ücretli izin süreleri ihbar süresine dahil edilmemekte, ihbar süresi aynı oranda ileriye ötelenmektedir. Böylece işçinin ihbar süresi boyunca çalışması (ya da çalışma borcu altında olması) gereken fiili süre korunmuş olmaktadır.

Buna karşın, yukarıda belirtilen süre uzama kuralı işverenin fesihte bulunduğu durumlar için mutlak bir zorunluluk teşkil ederken; feshin işçi tarafından yapılması halinde Yargıtay daha esnek bir yaklaşım benimsemektedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre, kanunun işverene getirdiği kısıtlamalar işçinin kendi iradesiyle istifa ettiği durumlarda aynı katılıkta uygulanmamaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2015/1506 E. , 2016/12390 K. sayılı kararında da bu durum açıkça şu şekilde ifade edilmiştir:

“İş sözleşmesinin işverence feshedilmesi halinde, 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde belirtilen yasal ya da arttırılmış bildirim önelleri ile 27 nci madde uyarınca işçiye verilmesi gereken iş arama izinleri, yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez. Kanundaki bu düzenleme karşısında, işçi tarafından ihbar önelli fesih halinde bildirim öneli ile yıllık izin süresinin iç içe girebileceği kabul edilmelidir.”

Sağlık Raporu Bulunan İşçilerin Durumu

İhbar süresi içerisinde işçinin sağlık raporu alması halinde yeni iş arama izni uygulaması yıllık izin durumundaki gibi değerlendirilmelidir. Raporlu olunan sürelerde işçi işyerinde bulunmadığından ve fiilen çalışma edimini yerine getirmediğinden ihbar süresi raporlu olunan süreler kadar ileriye ötelenecektir.

Ancak uzun süreli raporların ihbar süresine etkisi ve iş sözleşmesinin sona erme tarihi bakımından her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

İhbar Süresinden Yeni İş Arama İzninin Düşülerek İhbar Süresinin Kısaltılması

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesinde düzenlendiği üzere iş arama izni, ihbar süresi içinde işçiye tanınan ve günde en az iki saat olarak kullandırılması gereken, ücrete tabi bir haktır. Aynı maddeye istinaden, bu izin işçinin talebi üzerine toplu olarak da kullandırılabilmekte olup, toplu kullandırma ihbar süresini ortadan kaldırmamakta, sadece ihbar süresinin nasıl geçirileceğine ilişkin bir planlama amacı taşımaktadır.

Örneğin; Haftada 5 gün çalışılan bir işyerinde iş sözleşmesini 21.09.2026 tarihinde bildirimli olarak fesheden bir işçinin, kanunda öngörülen 14 günlük ihbar süresi bulunduğu varsayıldığında, ihbar süresi normal koşullarda 04.10.2026 tarihinde sona erecektir.

Haftada 5 gün çalışılan bir işyerinde 2 haftalık zamanda dilimi içerisinde toplam 10 gün çalışıldığı göz önüne alındığında toplam 20 saat iş arama izni bulunmaktadır. 20 saatlik yeni iş arama izninin gün karşılığı 20 / 7,5 (Günlük Çalışma Süresi) = 2,66 güne tekabül etmektedir. 2,66 günlük yeni iş arama izni 3 güne yuvarlanması gerekmektedir.

Yeni iş arama izni olarak kullandırılması gereken 3 günün ihbar süresinden düşülerek işçinin işten çıkışının 01.10.2026 tarihinde yapılması hatalı işlem olarak değerlendirilecektir.

Bu çerçevede, işçi fiilen son kez belirli bir tarihte işyerinde bulunsa dahi, ihbar süresinin sonuna kadar olan dönem, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesine istinaden iş arama izni kapsamında değerlendirildiği sürece, iş ilişkisi hukuken ihbar süresinin bittiği tarihte sona ermiş sayılmalıdır.

Fesih tarihi esasen, iş arama izninin toplu kullandırılıp kullandırılmasından bağımsız olarak ihbar önelinin sona erdiği tarih olan 04.10.2026 olmalıdır. Fesih tarihi itibariyle de SGK çıkış işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

Yeni İş Arama İzni Süresinde Çalışma Yaptırılması

4857 sayılı İş Kanunu'nun 27'nci maddesinde iş arama izni süresinde çalışma yaptırılması halinde uygulanacak yaptırım ayrıca düzenlenmiştir. Kanun hükmüne göre işveren tarafından iş arama izni verilmemesi veya işçinin izin süresinde çalıştırılması halinde; ilgili süreye ait ücret normal ücretinin iki katı (yüzde yüz zamlı olarak) olarak ödenecektir.

İş Arama İzninin Belgelendirilmesi ve İspat Yükü

Yeni iş arama izninin kullandırıldığına ilişkin ispat yükü kural olarak işverene aittir.
Bu nedenle işverenlerin iş arama izinlerini yazılı olarak planlamaları, işçinin toplu kullanım taleplerini kayıt altına almaları ve puantaj ve personel özlük dosyalarında gerekli belgeleri muhafaza etmeleri olası iş uyuşmazlıklarında ispat kolaylığı sağlayacaktır.

Sonuç

4857 sayılı İş Kanunu'nun 27'nci maddesi ile işçilere tanınan yeni iş arama izni, ihbar süresi içerisinde kullanılması zorunlu olan yasal bir haktır. İşverenler tarafından işçilere günlük en az iki saat iş arama izni verilmesi, izin süresinde ücret kesintisi yapılmaması ve işçinin talebi halinde izinlerin toplu kullandırılması gerekmektedir. Öte yandan yıllık ücretli izin ve sağlık raporu gibi uygulamaların yeni iş arama izni üzerindeki etkilerinin dikkatle değerlendirilmesi, izin süresinde çalışma yaptırılması halinde ise Kanun'da öngörülen yüzde yüz zamlı ücret uygulamasının dikkate alınması gerekmektedir.
İşverenlerin söz konusu süreci mevzuata uygun şekilde yönetmeleri, ileride doğabilecek işçilik alacakları ve işe ilişkin uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önem taşımaktadır

Saygılarımızla

KPMG Türkiye İş ve Sosyal Güvenlik Hizmetleri | Muhammet Kılıçöz - Kıdemli Müdür

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 24’üncü maddesinde de amirin emrinin yerine getirilmesine ilişkin şartlar düzenlemiştir. Buna göre, “Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Aksi takdirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur”(5237/m.24/3). Aynı hüküm 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 11 inci maddesinde de mevcuttur. Buna göre, “Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Aksi takdirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur”(657/m.11/3)

İşverenin talimatlar ile kanun ve sözleşmelere aykırı olmamak üzere, işin görülmesi, çalışma düzeni, işyeri düzeni ve işçilerin işyerindeki davranışlarını belirleme hakkına yönetim hakkı denir. İşverenin yönetim hakkının dayanağı doğrudan doğruya iş sözleşmesidir. İşçi, işverenin yönetim hakkına dayanarak verdiği özel talimatlara ve yaptığı genel düzenlemelere dürüstlük kuralının gerektiği ölçüde uymak zorundadır (TBK m.399). İşçinin bu borcu, iş sözleşmesinin bağımlı hukuki ilişki kurmasının bir sonucudur. Bağımlılık bu sözleşmenin özüdür. İş sözleşmesinin yapılmasıyla birlikte işveren işçiye emir ve talimat verme hakkına sahip olmakla kalmaz; bu emir ve talimatın, kendisine en yararlı görülen şartlarda ifa edilip edilmediğini kontrol etme hakkına da sahip olur. İşçi, işverenin yanısıra, işveren adına hareket eden işveren vekilinin de talimatlarına uyma borcu altıdadır^[1]

İşçinin düzenleme ve talimatlara uyma borcu, işçinin işveren tarafından denetlenmesine de imkan sağlar. İşçi, işveren tarafından bu amaçla yapılacak olan denetimlere katlanmak zorundadır. İşçinin talimatlara ve düzenlemelere uymaması halinde, işçi hakkında çeşitli disiplin cezaları uygulanabilir ve şartları oluştuğu taktirde iş sözleşmesi feshedilebilir (İş K m.25/II-h). İşçi, düzenleme ve talimatlara uymaması sonucu ortaya çıkan zararlardan da sorumludur (TBK m.400/1)^[2].

Sonuç olarak, işveren yönetim hakkını kullanırken sınırlı bir egemenliğe sahiptir. Çünkü işverenin, vereceği emir ve talimatlar kanun hükümleri, iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırılık teşkil edemez^[3]. Nitekim işçinin, işveren veya işveren vekili tarafından verilen kanun, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesine, dürüstlük kurallarına, kamu düzenine, ahlak ve kişilik haklarına aykırı olan, yerine getirilmesi imkânsız bulunan, işçinin yaşamı ve sağlığı için tehdit oluşturan, insan onuruna yakışmayan düzenleme ve talimatlara uyma yükümlülüğü yoktur. Dolayısıyla işverenin hukuka aykırı olan ve suç işlemeyi gerektiren bir emrini yerine getiren işçi, bu emri işverenin vermiş olması nedeniyle cezai ve hukuki sorumluluktan kurtulamaz.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

[1] SÜMER, Haluk Hadi, İş Hukuku, 24. Baskı, Ankara 2019; MOLAMAHMUTOĞLU, Hamdi, ASTARLI, Muhittin, BAYSAL, Ulaş, İş Hukuku, 6. Baskı, Ankara 2014; İNCİROĞLU, Lütfi, Sorulu Cevaplı İş Hukuku Uygulaması, 5. Baskı, İstanbul 2023.

[2] SÜMER, İş Hukuku.

[3] MOLAMAHMUTOĞLU/ASTARLI/BAYSAL, İş Hukuku.

Lütfi İNCİROĞLU

Sermaye Piyasası Kurulunun yedi portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar vermesi, bu tartışmayı somutlaştırdı. Yatırımcı için ilk soru parasını ne zaman ve ne kadar geri alacağıdır.

Vergi bakımından ise başka bir soru doğuyor: Fon varlıklarının nakde çevrilmesi ve yatırımcıya ödeme yapılması, fon, kurucu şirket ve katılma payı sahibi açısından hangi aşamada, nasıl vergilendirilecek? Bu üçü ayrı hukuki ve vergisel konumlarda bulunduğundan, cevapları da ayrı ayrı aranmalıdır.

FONUN HUKUKİ VE VERGİSEL DURUMU

Yatırım fonu, yatırımcılardan katılma payları karşılığında toplanan paralarla oluşturulan bir malvarlığıdır. Tüzel kişiliği bulunmaz; malvarlığı kurucunun malvarlığından ayrıdır. Fonları portföy yönetim şirketleri kurar. Kurucu, katılma payı sahiplerinin haklarını korumak ve fonu temsil etmekle sorumludur. Portföy; fonun türüne ve izahnamesine göre pay senedi, borçlanma aracı, para piyasası aracı veya izin verilen başka varlıklardan oluşur. Yatırımcı, portföydeki her varlığa doğrudan ortak olmak yerine fon katılma payına sahip olur.

Tüzel kişiliğin bulunmaması, fonun kurumlar vergisi bakımından yok sayılması anlamına gelmez. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 2’nci maddesi, SPK’nın düzenleme ve denetimine tabi fonları bu Kanunun uygulanmasında sermaye şirketi sayar. Dolayısıyla fonun kazancı ile onu kuran portföy yönetim şirketinin kazancı farklı mükellefiyetler çerçevesinde değerlendirilir.

PORTFÖY İŞLETMECİLİĞİ KAZANCI NASIL VERGİLENDİRİLİR?

Portföy işletmeciliği, fon varlıklarının yatırım stratejisi içinde alınıp satılmasını ve bunların faiz veya kâr payı gibi getirilerinin elde edilmesini kapsar. KVK 5/1-d, Türkiye’de kurulu menkul kıymet yatırım fonlarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançlarını kurumlar vergisinden istisna eder. Fonun portföyündeki bir varlığı kârla satması sonucu oluşan kazanç bu düzeyde incelenir. Portföy yönetim şirketinin fonu yönetmesi karşılığında aldığı ücret ise şirketin kendi hizmet geliridir; fon kazancına tanınan istisna bu ücrete taşınamaz. İstisna, ilgili kazançlar bakımından kesinti yoluyla vergilendirme hükümlerinin ayrıca değerlendirilmesi gereğini de ortadan kaldırmaz.

Yatırımcının vergilendirilmesi ikinci aşamadır. Gerçek kişinin fon katılma payından sağladığı gelir, kural olarak Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67’nci maddesi kapsamında tevkifat yoluyla vergilendirilir. Matrahın belirlenmesinde pay için ödenen alış bedeli dikkate alınır; yatırımcıya geri ödenen tutarın tamamı kazanç değildir. Uygulanacak oran ve istisnalar fonun türüne, payın edinim tarihine ve yatırımcının durumuna göre değişir. Şirketlerin ellerindeki fon paylarının vergilendirilmesi de fonun kendi portföy kazancına uygulanan istisnayla karıştırılmamalıdır.

TASFİYEDE KURALLAR

SPK’nın 17.7.2026 tarih ve 2926/61 sayılı kararına göre fon varlıkları nakde çevrilecek ve elde edilen nakit, hesaplarına katılma payı oranında aktarılacaktır. Kararda, ilgili fonların malvarlığının tasfiyesinin, tasfiye duyuru tarihinden itibaren geçecek en fazla 3 aylık sürenin bitimini izleyen ilk iş gününde sona ereceği belirtilmiştir.

Kısmi ödemelerde, ödemelerin hangi maliyetlere karşılık geldiği veya birden fazla ödemenin payın alış maliyetiyle nasıl eşleştirileceğini belirsiz durumda. Bu noktada idarenin uygulama açıklamasına ihtiyaç vardır.

Zararla sonuçlanan işlemler yönünde ise; takvim yılı esası, ay­nı banka veya aracı kurum, aynı tür menkul kıy­met belirleyicidir. Aynı tür sermaye piyasası araçlarının zararları, geçici 67 kapsamındaki mahsup şartları içinde dikkate alınabilir. Zarar sonraki yıllarda tenzil edilemez. Farklı kurumlarda yapılan işlemler için zarar mahsubu açısından kanuni süresinde ihtiyari beyan imkânı ayrıca değerlendirilmelidir. Yatırımcılar alış belgelerini, ödeme dökümlerini ve fonun türünü saklamalıdır.

Kurumlar vergisine tabi yatırımcılar açısından ise zarar genel esaslara göre ticari kazancın tespitinde indirilir.

Odatv.com | Yusuf İLERİ

Karar kamulaştırmaya iliş­kin; ancak ortaya koyduğu hukuki yaklaşımın etkisi bu­nunla sınırlı değil. Devletin vergi iadesi, kamulaştırma bedeli, tazminat veya başka bir hukuki sebeple para öde­me yükümlülüğü doğduğun­da, ödemenin gecikmesi ala­cağın reel değerini azaltabi­lir. Türkiye’de uzun süredir devam eden yüksek enflas­yon, konuyu diğer kamu öde­melerinin yanı sıra vergi ia­deleri bakımından da önemli hale getirmektedir.

AİHM: Gecikmenin ekonomik sonucu hesaba katılmalı

Son karara konu olayda ta­şınmaz 1963’te kamulaştırma amaçlı kısıtlamaya tabi tutul­muş, idare 1972’de taşınma­za el koymuş, 1975’te kamu­laştırma kararı vermiş, bedel ise ancak 1986’da belirlen­miştir. Başvurucular aynı yıl yargı yoluna gitmiştir. AİHM, 1975-1986 arasındaki on bir yılı aşkın gecikmenin başvu­ruculara yüklenemeyeceğini ve bu dönem için enflasyon düzeltmesi yapılmamasının başvuruculara orantısız kül­fet yüklediğini kabul etmiştir.

AİHM’in reel değer kay­bı konusuna yaklaşımı ye­ni değildir. 26.01.2010 tarih­li Zeytinli/Türkiye kararında da kamulaştırma alacağının geç ödenmesi nedeniyle orta­ya çıkan mali kayıp mülkiyet hakkı kapsamında incelen­miştir. Vergi hukukuna daha yakın Eko-Elda AVEE/Yuna­nistan kararında ise haksız tahsil edilen verginin uzun süre sonra faizsiz iade edil­mesi nedeniyle Ek 1 No.lu Protokol md.1’in ihlal edildi­ğine karar verilmiştir. AİHM nominal faiz ödenmesinden ziyade, gecikmenin alacağın ekonomik değerini azaltıp azaltmadığı ve kullanılan te­lafi mekanizmasının bu kaybı gidermede yeterli olup olma­dığına odaklanmaktadır.

Anayasa Mahkemesi de reel kaybı esas alıyor

AYM 10.02.2011 tarihli E.2008/58, K.2011/37 sayı­lı kararında, fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iade­sinde faizin gerekli bilgi ve belgelerin tamamlanmasını izleyen üç aylık sürenin so­nundan işlemeye başlaması­nı Anayasa’ya aykırı bulmuş­tur. Mahkeme, enflasyon or­tamında geç iadenin mükellef açısından ekonomik eksilme­ye, idare açısından ise karşı­lıksız yararlanmaya yol aça­bileceğini vurgulamıştır.

08.07.2025 tarihli Caner Şafak kararında ise sorunu daha genel bir alacak mese­lesi olarak ele almış; özel hu­kuk ilişkisinden doğan ala­cağın enflasyon nedeniyle değer kaybını giderecek etki­li bir hukuk yolunun bulun­mamasını, mülkiyet hakkıy­la bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlali saymış ve pi­lot karar usulünü uygulamış­tır. Dolayısıyla, AYM de ciddi reel kaybın giderilebilmesi­ni sağlayacak etkili bir meka­nizmanın bulunmasını ara­maktadır.

Vergi iadelerinde tecil faizi yeterli mi?

VUK md.112, fazla veya yersiz tahsil edilen vergiler ile vergi kanunları gereğin­ce iadesi gereken vergilerin iadesinde tecil faizi oranı­nı esas almaktadır. Danış­tay da, 10.03.2021 tarihli ka­rarında (VDDK, K.2021/3), 15.06.2012’den sonra tah­sil edilip yargı kararıyla iade edilmesi gereken vergiler için yalnız “yasal/kanuni faiz” is­tenmişse talebin tecil faizi olarak anlaşılması gerektiği­ne karar vermiştir.

Tecil faizi bugün yıllık %39’dur. Ağustos 2026 iti­barıyla yıllık TÜFE %31,51, Yİ-ÜFE %27,95’tir. Bugün te­cil faizi her iki göstergenin de üzerindedir. Ancak özellikle 2021-2023 döneminde %15 ve %24 olarak uygulanan te­cil faizinin resmi enflasyon göstergelerinin gerisinde kal­dığı dönemler olmuştur. Geç­miş yıllara ilişkin uzun süren vergi uyuşmazlıklarında reel değer kaybı sorunu bu neden­le güncelliğini korumaktadır.

Danıştay’ın yaklaşımın­daki bir başka önemli nok­ta, faiz alacağının kendi­sindeki değer kaybıdır. VD­DK, 06.03.2024 tarih ve K.2024/104 sayılı kararın­da, hükmedilmiş faiz alaca­ğına ayrıca faiz yürütülme­sini kabul etmemiş; kamu hukukunda açık düzenleme bulunmadığını ve faize faiz yürütülmesinin kural olarak yasak olduğunu belirtmiştir. Bu yaklaşımda, ilk faiz tutarı­nın uzun yargılama süresin­de reel değer kaybına uğradı­ğı durumlarda, bu kaybın fa­ize yeniden faiz yürütülmesi yoluyla telafisi mümkün ol­mamaktadır.

Reel değer kaybı nasıl ölçülmeli?

Reel kayıp, tek bir yıllık oranla değil, alacağın öden­mesi gereken tarih ile fiili ödeme tarihi arasındaki dö­nem esas alınarak değerlen­dirilmelidir. Caner Şafak ka­rarında AYM’nin TÜİK veri­lerine başvurması, TÜFE’nin objektif bir referans olarak kullanılabileceğini göster­mektedir. Belirleyici olan, somut olayda ödenen faiz ile aynı dönemde ortaya çıkan kümülatif değer kaybının karşılaştırılmasıdır.

Ulusal ve uluslararası ka­rarlardan ortaya çıkan içti­hat çizgisi şudur: Kamu ma­kamlarından kaynaklanan gecikme nedeniyle bir para alacağı ciddi reel değer kaybı­na uğruyorsa, yalnız nominal tutarın ve şeklen belirlenmiş bir faizin ödenmesi her du­rumda yeterli değildir. Mül­kiyet hakkı bakımından esas olan, hak sahibine orantısız bir ekonomik külfet yüklenip yüklenmediği ve hukuk düze­ninin bu kaybı etkili biçim­de giderecek bir mekanizma sağlayıp sağlamadığıdır. VUK md.112 bu bağlamda değer­lendirilmelidir.

Dünya.com | Prof.Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR

Son günlerde kamuoyunun gündemini, tasfiye kapsamına alınan fonlar oluşturuyor.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) 17/09/2026 tarihli kararları ile 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiye edilmesine karar verdi.

Tasfiye süresi önce 3 ay olarak belirlenmişti; sonra tasfiye konusu fonların portföy yapıları ve piyasa gelişmeleri dikkate alınarak 3 aylık sürenin, 6 ay olarak değiştirilmesine karar verildi.

Tera Portföy'ün tasfiyesini İş Bankası, diğer fonlarınkini ise Ziraat Bankası yürütüyor.

SPK, Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarına göre anılan fonlardaki tekil yatırımcı sayısının 455 bin 758 kişi olduğunu kamuoyuna duyurdu.

Görüldüğü üzere, tasfiyeden etkilenen yatırımcı sayısı bir hayli yüksek. Ancak bu kişilerin homojen olmadığını, üç gruba ayrıldığını söyleyebiliriz.

Birinci gruba manipülasyonu yapanlarla birlikte çalışan kişiler giriyor.

İkinci grubu, manipülasyonun parçası olmasa da bu durumdan yararlanmak isteyen, risk iştahı yüksek ve bence etik değerleri düşük olup son yıllarda sayıları hızla artan yatırımcılar oluşturuyor. SPK’nın “nitelikli yatırımcı” kapsamına girmekle birlikte bu kişilerin “nitelikli” oldukları tartışmalıdır!

Üçüncü gruba ise masum kişiler giriyor. Bence bu grubun mağduriyetlerinin en kısa sürede giderilmesi gerekir. Nitekim Cumhurbaşkanı da bu konuda talimat verdi.

Ancak mağduriyetlerin nasıl giderileceği merak konusu…

Cumhurbaşkanı liderliğinde 26 Eylül günü ekonomi yönetimi ile fon krizi toplantısı yapıldı. Sabah muhabiri Dilek Güngör’ün yazısından öğrendiğimize göre, sistemde 1 milyon TL'den az parası olanlara hemen ödeme yapılması kararı alındı. Bankalarla ilgili henüz karar verilmedi. 66 fonun tasfiye listesinden çıkarılma ihtimali de değerlendirildi. Salı günü tekrar toplantı yapılarak kararlar kesinleştirilecek. Anlaşılan çoğu olayda yaşandığı gibi bu krizde de tartışmalı kararlar alınacak.

1 milyon TL'den az yatırımı olanlara ödenecek tutarın nasıl belirleneceği henüz belli değil.

Bence krizin maliyeti bu işle hiçbir alakası olmayan (fona yatırım yapmayan) vatandaşlarımızın sırtına yüklenmemelidir, yani zarar bütçeden karşılanmamalıdır. Bu riski alan kişiler maliyetine katlanmalıdır!

Konunun vergisel boyutuna gelince, bunu bireysel ve kurumsal yatırıcımlar bakımında ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Bireysel yatırımcılar açısından

Ticari nitelik göstermeyen bireysel yatırımcılar açısından fon katılma paylarının fona iade işlemlerinden elde edilen gelirler “menkul sermaye iradı” niteliğindedir. Fona iade dışında başka kişilere satışından elde edilen kazançlar ise “değer artış kazancı” niteliğindedir.

Gelir Vergisi Kanunu'na göre, menkul sermaye iradında gider fazlalığından kaynaklananlar hariç olmak üzere, sermayenin kendisinde meydana gelen eksilmeler veya değer azalışları zarar olarak kabul edilmez ve diğer gelirlerden mahsup edilemez.

Fon tasfiyesi nedeniyle yatırılan sermayenin geri alınamaması nedeniyle sermayede vuku bulan zararlar diğer gelirlerden indirilemeyecektir. Ancak bu değerlendirme tasfiyenin sonuçlandığı tarih itibariyle yapılacaktır.

Değer artış kazançlarında ise kazanç tespiti topluca yapılmakta olup satış işleminin birinden doğan zarar diğerinden doğan kazançtan indirilebilecektir. Ancak tasfiyede, bu indirimden yararlanmak bence mümkün değildir.

Kurumsal yatırımcılar açısından

Ticari işletmeye dahil yatırım fonlarından şu gelirler elde edilir:

* Yatırım fonlarından elde edilen kâr payları ile katılma paylarının fona iadesinden doğan gelirler,

* Fonların katılma paylarının Vergi Usul Kanununun 279 uncu maddesi kapsamında değerlenmesinden kaynaklanan değer artış kazançları,

* Katılma paylarının elden çıkarılmasından doğan kazançlar.

Sermaye şirketlerinin tasfiye sürecinde şirketin varlıkları satılır, tüm alacakları tahsil edilir ve borçları ödenir. Geriye kalan bakiye ortaklara payları oranında dağıtılır. Sermaye payını aşan tasfiye bakiyesi menkul sermeye iradı olarak değerlendirilir, altında kalan tutarlar ise zarar olarak dikkate alınır.

Tasfiyeye alınan fonlar bakımından konuyu değerlendirecek olursak, geçici vergi ve yıl sonu itibariyle yapılacak değerlemelerde güncel değere itibar edileceği için fon tarafından ilan edilecek değere göre oluşacak zararlar kurum kazancından indirilebilir.

Tasfiye sonucunda tahsil edilen tutarların kayıtlarda yer alan bedelden düşük olması halinde ise bu zarar kurum kazancından indirim konusu yapılacaktır.

Bu yazı için son sözlerim…

SPK’nın 18 Eylül 2026 tarihli “Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber Düzenleme Süreci Açıklaması”nda detayları açıklandığı üzere, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet ŞİMŞEK başkanlığında toplanan 2 Aralık 2025 tarihli Finansal İstikrar Komitesi’nde (FİK), 2025 yılı son çeyreğinde, yatırım fonları içerisinde, bilhassa serbest yatırım fonları ve para piyasası fonları vasıtasıyla; belirli portföy yönetim şirketlerine ait fonların, fiili dolaşım oranı düşük olan paylarda ekonomik gerçeklik ve şirket temel finansal büyüklükleri ile açıklanamayacak şekilde fiyat hareketlerine neden olduğunun gözlemlenmiş olduğu gündem konusu yapılmış ve SPK tarafından alınabilecek makroihtiyati tedbirler hususunda tavsiye kararı verilmiştir.

Anılan FİK kararı sonrası, 3 Aralık 2025 tarihinde, SPK bünyesinde Çalışma Grubu oluşturularak, çalışmalara başlanmıştır.

Bu dönemde başlayan çalışmalar SPK tarafından ancak 2026 yılında sonuçlandırılarak, 28 Ağustos 2026 tarihinde kamuoyuna duyurulmuştur.

Son fon krizi kamunun daha çevik olması gerektiğini açıkça ortaya koymuştur. Ülkemizde bu tür olayların üzerine gidilmezse, gelecekte buna benzer pek çok olaya tanık olacağımızı şimdiden söyleyebiliriz.

AKP Genel Başkanvekili Mustafa Elitaş’ın fon soruşturmasına ilişkin açıklamasının bu konuda biraz umut verdiğini söyleyebilirim. Sayın Elitaş’ın açıklaması aynen şöyle:

"Kim varsa, bizden veya başkalarından. Bu işte manipülasyon yaptıysa, bilerek giriş tarihini, çıkış tarihini bilerek o 4-5 aylık süre içerisinde 1 lirası 10 lira olanlar, 10 milyon lirası 100 milyon lira olanlar, milyar olanlar varsa bunlar hesabını verecek kardeşim. Kimin bebesi, kimin oğlu, kimin çocuğu olursa olsun hiçbir ayrım yok. Tayyip Erdoğan bu işe el attı. İnşallah gereğini yapacak. Emeklilerin sorunu var, biliyoruz. İnşallah onu yapmaya gayret edeceğiz."

T24.com | Erdoğan SAĞLAM

Son günlerde ekonomi gündeminin en önemli başlıklarından biri, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 7 portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar vermesi oldu.

SPK'nın 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiye sürecine alınan bu fonlardaki yatırımcı sayısı da az değil. SPK'nın Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarına dayanarak yaptığı açıklamaya göre söz konusu 131 fonda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor.

Tasfiye işlemleri için başlangıçta öngörülen üç aylık süre daha sonra altı aya çıkarıldı. SPK bu değişikliğin, fonların portföy yapıları ve piyasa koşulları dikkate alınarak varlıkların mümkün olduğunca uygun koşullarda satılabilmesine imkân sağlamak amacıyla yapıldığını açıkladı.

Dolayısıyla ortada yaklaşık yarım milyon insanı doğrudan ilgilendiren ciddi bir sorun var.

Ancak hemen bir hususun altını çizelim: Fonların tasfiye edilmesi, yatırımcıların yatırdıkları paranın tamamını kaybettikleri anlamına gelmiyor.

Tasfiye kapsamında fonların portföylerindeki varlıklar nakde çevrilecek ve elde edilen tutarlar yatırımcılara payları oranında aktarılacak. Dolayısıyla gerçek anlamda ne kadarlık bir kaybın ortaya çıkacağı tasfiye sürecinin ilerlemesiyle daha açık görülebilecek.

Buna rağmen kamuoyundaki temel soru şimdiden belli:

Fon yatırımcılarının uğrayacağı zarar ne olacak?

Erdoğan'dan talimat

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, önceki açıklamasında fonlarda yaşanan sorunun sermaye piyasalarının sınırlı bir alanıyla ilgili olduğunu, finansal sistemin tamamına yönelik bir risk bulunmadığını belirterek, sorumluluğu bulunanlardan hukuk önünde hesap sorulacağını söyledi. Erdoğan ayrıca benzer bir problemin tekrar yaşanmaması için gerekli hukuki ve idari düzenlemelerin yapılacağını ifade etti.

Bugün ise mesele yeni bir boyut kazandı.

Basına yansıyan bilgilere göre Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında fonlardaki mağduriyetlerin giderilmesine yönelik bir toplantı gerçekleştirildi. Toplantıda Hazine ve Maliye Bakanlığı, SPK, BDDK ve TMSF'nin konuyla ilgili çalışma yapması yönünde talimat aldığı belirtiliyor.

Hatta üzerinde çalışılan seçeneklerden birinin, 1 milyon TL'nin altında yatırımı bulunan bazı yatırımcılara ödemelerin daha hızlı yapılması olduğu ileri sürülüyor. Bunun için Takasbank'taki teminatlar ile fonların devlet iç borçlanma senetlerindeki kaynaklarının kullanılmasının değerlendirildiği; ancak henüz nihai bir karar verilmediği aktarılıyor.

Tam bu noktada benim merak ettiğim başka bir soru ortaya çıkıyor:

Bu zararlar Hazine tarafından mı karşılanacak?

Daha açık sorayım:

131 fondaki yatırımcıların zararları bizim ödediğimiz vergilerle mi karşılanacak?

Yatırım zararı kimin zararıdır?

Öncelikle sermaye piyasasının temel mantığını hatırlamak gerekiyor.

Yatırım yapmak kâr ihtimali kadar zarar riskini de bünyesinde barındırır. Devlet, kural olarak, vatandaşın yaptığı yatırımın kârını paylaşmadığı gibi yatırımın olağan riskinden doğan zararını da üstlenmez.

Nitekim 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'ndaki yatırımcı tazmin sistemi de bütün yatırım zararlarını güvence altına alan bir sistem değildir.

Kanunun 84'üncü maddesine göre tazmin esas itibarıyla yatırım kuruluşunun yatırımcıya ait nakit veya sermaye piyasası araçlarını teslim yükümlülüğünü yerine getirememesinden kaynaklanan talepleri kapsamaktadır. Aynı maddede yatırım danışmanlığından veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararların tazmin kapsamında olmadığı açıkça belirtilmektedir.

Yani sermaye piyasası mevzuatımızda; “Yatırım yaptım, zarar ettim, devlet zararımı karşılasın”

şeklinde genel bir sistem bulunmuyor.

Zaten aksi de düşünülemez.

O hâlde 131 fondaki yatırımcıların uğrayacağı her zararın hiçbir ayrım yapılmadan Hazine tarafından karşılanması gündeme gelecekse, bunun hukuki gerekçesinin de açıklanması gerekir.

Çünkü Hazine dediğimiz şey, nihayetinde hepimizin parasıdır.

Ve Hazinenin en önemli finansman kaynaklarından biri de vergilerimizdir.

Üstelik Sermaye Piyasası Kanunu da yatırımcı zararlarının doğrudan kamuya yüklenmesi şeklinde bir sistem öngörmemektedir. Kanunun 84'üncü maddesinde yatırım danışmanlığından veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararların tazmin kapsamında olmadığı açıkça belirtilmiştir. Daha da önemlisi, Kanunun 86'ncı maddesinde tedricî tasfiye hâlinde yatırımcıların alacaklarının öncelikle ilgili kuruluşların aktiflerinden karşılanması öngörülmüş; yönetim ve denetimi elinde bulunduran ortakların malvarlıkları hakkında ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz dâhil oldukça geniş koruma tedbirlerine başvurulmasına imkân tanınmıştır.

Dolayısıyla mevcut kanuni sistem de zararın doğrudan Hazineye yüklenmesi yerine öncelikle mevcut varlıklara ve sorumlulara yönelinmesini esas almaktadır. Bu yol tüketilmeden yatırımcı zararının Hazineye, oradan da vergi mükelleflerine aktarılması hem Sermaye Piyasası Kanunu'nun öngördüğü tazmin ve tasfiye sisteminin mantığıyla hem de Anayasa m.73'teki kamu gideri anlayışıyla bağdaşmayacaktır.

Vergilerimiz her gider için kullanılabilir mi?

Ben bu meseleyi yıllar önce kur korumalı mevduat nedeniyle yapılan kur farkı ödemeleri bakımından da tartışmıştım.

Mesele aslında Anayasa'nın 73'üncü maddesine dayanıyor.

Anayasa m.73 şöyle: “Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.”

Buradaki en önemli ifade “kamu giderlerini karşılamak üzere” ifadesidir.

Anayasa Mahkemesi de bunu “verginin, kamu giderlerinin karşılığı olması” olarak nitelendiriyor ve bu ilkenin kamu giderlerinin vergiyle finanse edilmesini ve kamu giderleri gerektirmedikçe vergi alınamamasını ifade ettiğini belirtiyor.

Dolayısıyla vergi ödememizin anayasal gerekçesi kamu giderlerinin finansmanıdır.

Sağlık için vergi ödüyoruz.

Eğitim için ödüyoruz.

Savunma, adalet, güvenlik ve diğer kamu hizmetleri için ödüyoruz.

Peki özel bir yatırım fonuna para yatıran kişinin uğradığı yatırım zararı da “kamu gideri” midir?

Bence tartışılması gereken asıl mesele budur.

Bütçeye koymak tek başına yeterli mi?

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 3'üncü maddesinde kamu gideri; kanunlara dayanılarak yaptırılan işler, alınan mal ve hizmetler, sosyal güvenlik katkı payları, borç faizleri, ekonomik, mali ve sosyal transferler, bağış ve yardımlar ile diğer giderleri kapsayacak şekilde oldukça geniş tanımlanmıştır.

Diyelim ki önümüzdeki günlerde bir kanuni düzenleme yapıldı ve 131 fondaki yatırımcıların zararlarının belli bir kısmının Hazine tarafından karşılanacağı hüküm altına alındı.

Ardından bütçeye de bunun için ödenek konuldu.

Sorun çözülmüş olur mu?

Şeklen evet denilebilir ama Anayasa m.73 açısından tartışma bitmez.

Çünkü benim uzun zamandır üzerinde durduğum mesele tam da budur:

Bir harcamayı bütçeye koymak, o harcamayı kendiliğinden Anayasa m.73 anlamında meşru bir kamu giderine dönüştürür mü?

Başka bir ifadeyle devlet; “Ben bunu bütçeye koydum, dolayısıyla kamu gideridir ve vergilerle öderim” diyebilir mi?

Bu soruya kayıtsız şartsız “evet” demek bana göre Anayasa'nın 73'üncü maddesindeki “kamu gideri” ibaresini anlamsızlaştırır.

Ancak burada çok önemli bir ayrım var

131 fon meselesinde yapılması gereken asıl ayrım bence şudur:

Zarar neden doğdu?

Eğer yatırımcıların kaybı yatırımın olağan riskinden, piyasa hareketlerinden veya yatırım yapılan varlıkların değer kaybetmesinden kaynaklanıyorsa bu, kural olarak yatırımcının üstlendiği risktir.

Bu zararın Hazine tarafından karşılanması hâlinde özel bir yatırım zararının toplumun tamamına, yani vergi mükelleflerine aktarılması söz konusu olur.

Bu durumda şu soruyu sormamız gerekir:

Bu fonlara hiç yatırım yapmamış milyonlarca insan, bu fonlara yatırım yapanların zararını neden vergileriyle karşılasın?

Üstelik bunun devamında başka bir eşitlik sorunu daha çıkar.

Fon yatırımcısının zararı karşılanıyorsa hisse senedinde zarar edenin zararı neden karşılanmasın?

Başka bir yatırım aracında zarar eden vatandaş neden aynı haktan yararlanmasın?

Fakat zarar yatırımın olağan riskinden değil de fon yöneticilerinin veya başka özel kişilerin hukuka aykırı işlemlerinden kaynaklanmışsa durum değişir.

Bu durumda öncelikle zarara sebep olanların hukuki ve cezai sorumluluğuna gidilmesi, bunların mal varlıklarından mümkün olan tahsilatın yapılması gerekir.

Nitekim kamuoyunda tartışılan alternatif çözüm önerilerinden biri de zararın kamu kaynağı kullanılmadan, zarara neden olanların mal varlıkları ve fonlarda mevcut değerler üzerinden karşılanmasıdır.

Ama bir ihtimal daha var.

Ve bence hukuken en önemli ihtimal de bu.

Ya devletin denetim kusuru varsa?

Sermaye piyasası, devletin düzenleme ve denetimine tabi bir alan.

SPK'nın kendisi de yaptığı açıklamada, 2025'in son çeyreğinden itibaren bazı fonların düşük fiili dolaşımlı paylarda ekonomik gerçeklikle açıklanamayacak fiyat hareketlerine neden olduğunun gözlemlendiğini ve konunun 2 Aralık 2025 tarihli Finansal İstikrar Komitesinde gündeme geldiğini açıkladı.

Bu bilgi önemli.

Ancak buradan hareketle bugün için “SPK görevini yapmadı” şeklinde kesin bir sonuca varmak doğru olmaz. Bunun hukuken ortaya konulması gerekir.

Fakat ileride yapılacak incelemelerde kamusal gözetim ve denetimin gerektiği gibi yapılmadığı, zamanında alınması gereken tedbirlerin alınmadığı ve bu nedenle yatırımcı zararının doğduğu ya da büyüdüğü ortaya çıkarsa mesele tamamen değişir.

Çünkü Anayasa'nın 125'inci maddesinde çok açık bir hüküm bulunmaktadır:

“İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”

Anayasa Mahkemesi de idarenin eylem ve işlemlerinden kaynaklanan zararların tazmin edilmesinin anayasal bir yükümlülük olduğunu açıkça kabul etmektedir.

İşte o durumda Hazine tarafından yapılacak ödemenin hukuki niteliği farklılaşır.

Artık devlet;

“Yatırım yaptın, zarar ettin, zararını karşılıyorum”

demiyor olacaktır.

Devlet;

“Benim hukuki sorumluluğum nedeniyle ortaya çıkan zararı tazmin ediyorum”

diyecektir.

Bu ikisi aynı şey değildir.

Birincisi özel yatırım zararının topluma yüklenmesidir.

İkincisi ise şartları oluşmuşsa idarenin kendi hukuki sorumluluğundan doğan bir zararı tazmin etmesidir.

İkinci durumda yapılan ödemenin kamu gideri niteliğini ve vergilerle finansmanını açıklamak çok daha kolaydır. Çünkü ödeme, Anayasa'nın 125'inci maddesinden kaynaklanan kamusal bir yükümlülüğün yerine getirilmesidir.

Önce zararın kaynağını bulalım

Bu nedenle 131 fon meselesinde “Devlet mağdurların zararını karşılasın” demeden önce başka bir soruya cevap vermemiz gerekiyor:

Zarardan kim sorumlu?

Yatırımın olağan riskinden doğan zarar yatırımcının; özel kişilerin hukuka aykırı eylemlerinden doğan zarar öncelikle o kişilerin; idarenin hukuka aykırı işlem, eylem veya hizmet kusurundan doğan zarar ise şartları oluştuğu ölçüde idarenin sorumluluk alanındadır.

Bu üç zararı aynı sepete koyup tamamını Hazineye yüklemek doğru değildir.

Çünkü Hazine sahipsiz para değildir.

Hazinenin harcadığı paranın önemli bir bölümü bizim ödediğimiz vergilerden oluşmaktadır.

Bu nedenle 131 fon mağdurlarına kamu kaynağından ödeme yapılacaksa önce şu soruların cevaplandırılması gerekir:

Ne kadar zarar var?

Bu zarar neden doğdu?

Zarara kim sebep oldu?

Sorumluların mal varlıklarından ne kadarı tahsil edilebilir?

İdarenin zararın doğmasında veya büyümesinde hukuki sorumluluğu var mı?

Ve ancak bütün bunlardan sonra:

Hazine ne kadarını ödemeli?

Çünkü mesele yalnızca 455 bin 758 fon yatırımcısının parasını geri alıp alamayacağı meselesi değildir.

Mesele aynı zamanda o fonlara hayatında tek kuruş yatırmamış milyonlarca vergi mükellefinin parasının hangi hukuki gerekçeyle kullanılacağı meselesidir.

Özetle; zararın varlığı, tek başına kamu giderinin varlığı anlamına gelmez.

Önce zararın kaynağını ve sorumlusunu bulmak gerekir.

Yoksa özel bir yatırım zararını bütçeye koyup vergilerle karşılamak, onu hukuken tartışmasız biçimde “kamu gideri” yapmaz.

Belki sadece kamunun gideri yapar.

Son olarak…

Sonuç olarak 131 fondaki yatırımcıların uğradıkları zararın, hiçbir ayrım yapılmaksızın Hazine tarafından üstlenilmesine ve dolayısıyla toplumun tamamının ödediği vergilerle karşılanmasına açıkça karşıyım.

Önümüzdeki süreçte yatırımcı mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla SPK'nın gözetim ve denetim sorumluluğunun öne çıkarılması ve buradan hareketle zararın finansmanının Hazine'ye aktarılması ihtimali bulunmaktadır. Ancak SPK'nın hukuki sorumluluğu somut olarak ortaya konulmadan böyle bir yolun tercih edilmesi, özel bir yatırım zararının kamuya, daha açık ifadeyle milyonlarca vergi mükellefine yüklenmesi anlamına gelecektir.

Anayasa'nın 73'üncü maddesi son derece açıktır: Vergiler “kamu giderlerini karşılamak üzere” ödenir. Özel bir yatırım faaliyetinden kaynaklanan zarar, sırf kanunla Hazineye yüklenerek veya bütçeye ödenek konularak Anayasa m.73 anlamında kamu giderine dönüştürülemez. Aksi bir kabul, Anayasa'daki “kamu giderlerini karşılamak üzere” ibaresini işlevsiz hâle getirir.

İzlenmesi gereken yol, önceki gün yazdığım bu yazıda değindiğim ABD'deki Bernard Madoff örneğinde olduğu gibi, zararı vergi mükelleflerine paylaştırmak değil, zararı doğuranlardan tahsil etmektir. Sorumluların ve suçla bağlantılı kişilerin hukuken el konulabilecek, müsadere edilebilecek veya geri alınabilecek malvarlıklarına öncelikle başvurulmalıdır. Nitekim Sermaye Piyasası Kanunu'nun yatırımcı tazmini ve tedricî tasfiyeye ilişkin hükümlerinin mantığı da zararı doğrudan Hazineye yüklemek değil, öncelikle mevcut varlıklara ve sorumlulara yönelmektir.

Elbette yapılacak incelemeler sonucunda SPK'nın hukuka aykırı işlem veya eyleminin ya da hizmet kusurunun zararın doğmasına veya büyümesine neden olduğu hukuken ortaya konulursa tablo değişir. Bu durumda Anayasa m.125 gereğince idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Ancak sorumluluk ortaya konulmadan Hazineye başvurmak, tazmin değil; özel yatırım zararını toplumsallaştırmaktır.

Özel kişilerin sebep olduğu yatırım zararının adresi Hazine değildir; adres, o zarara sebep olanlardır.

Aksi yöntem zararı ortadan kaldırmaz, yalnızca zararın sahibini değiştirir; fon yatırımcısının zararını, o fonlara hayatında tek kuruş yatırmamış milyonlarca vergi mükellefinin sırtına yükler.

Bu, Anayasa m.73 anlamında kamu gideri değil; özel bir zararın kamuya, yani hepimize yüklenmesidir.

T24.com | Murat BATI

DAHA YÜKSEK TEKNOLOJİ, DAHA GÜÇLÜ REKABET
Türkiye’nin ihracatında önemli bir dönüşüm yaşanıyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2025 yılında orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürün ihracatı yüzde 10.8 artarak 112 milyar dolara, imalat sanayi ihracatı içindeki payı ise yüzde 43.5’e yükseldi. Bu olumlu bir gelişme. Ancak daha ileri gitmek zorundayız.

Çünkü mesele yalnızca ihracatın miktarını artırmak değil; dünyada daha zor üretilen, daha yüksek teknoloji, tasarım, marka ve bilgi birikimi içeren ürünlerde rekabet edebilmek.

Bunun yolu da ‘daha yüksek kur’ arayışından çok, ürün başına daha yüksek verimlilik ve daha güçlü teknoloji üretmekten geçiyor.

SEKTÖR SEÇMEK YETMEZ, ÜRÜN SEÇMEK GEREKİR
Türkiye’de bu konuda aslında önemli bir mesafe alındı. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi, Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi ve HIT-30 gibi programlarla teşvik sistemi giderek daha seçici hale geliyor. HIT-30 kapsamında yarı iletkenlerden mobiliteye, yeşil enerjiden dijital teknolojilere kadar belirli yüksek teknoloji alanları ve bunların değer zincirleri hedefleniyor.

Dolayısıyla artık ‘teşvikler seçici olsun’ demek tek başına yeterli değil. Bir adım daha ileri gitmemiz gerekiyor.

HANGİ SEKTÖRÜN İÇİNDE HANGİ ÜRÜNLERDE TÜRKİYE DÜNYA İLE REKABET EDEBİLİR?
Asıl seçicilik burada başlamalı. Örneğin elektrikli otomobil Türkiye açısından önemli bir dönüşüm alanı. Togg, bu alanda çok önemli bir başlangıç yaptı. Ancak bir sektöre girmek ile o sektörün dünya pazarında kalıcı ve güçlü bir oyuncusu olmak aynı şey değil. Togg deneyimi bize, bundan sonraki aşamada yalnızca sektörleri değil, o sektörlerin içindeki ürün ve teknolojileri de çok daha dikkatli seçmemiz gerektiğini gösteriyor.

Bu yaklaşım otomotiv için olduğu kadar batarya, elektronik, makina, savunma, yazılım, sağlık teknolojileri veya yeşil enerji için de geçerli.

BAŞARIYA DAHA ÇOK ÖDÜL
Burada kamu teşviklerinin rolü büyük. Ancak teşvik vermek kadar verilen teşvikin ne ürettiğini ölçmek de önemli. Bir yatırımın desteklenmesinde yalnızca yatırım tutarı veya istihdam sayısı değil; ihracat kapasitesi, ihracat birim değeri, yerli katma değer, teknoloji ve fikri mülkiyet üretimi, küresel tedarik zincirlerine girme kapasitesi gibi ölçütler de dikkate alınmalı. Hatta belirlenen ürünlerde belli bir süre içinde belirli ihracat, teknoloji veya yerlilik hedeflerine ulaşılması bazı ek teşviklere bağlanabilir. Böylece kamu kaynağı, yalnızca yatırımın kurulmasını değil, dünya pazarında rekabet edebilen bir ürünün ortaya çıkmasını daha çok desteklemiş olur.

Bu, mevcut teşvik sistemini baştan aşağı değiştirmek anlamına gelmiyor. Tam tersine, mevcut seçici yapının içine bazı ince ayarların eklenmesi ile mümkün olabilir.

DAHA ÇOK DEĞİL, DAHA REKABETÇİ ÜRÜNLER
Türkiye’nin önündeki mesele yalnızca daha fazla ürün ihraç etmek değil. Dünyanın satın almak istediği ürünleri, dünyanın rekabetçi fiyat ve kalite koşullarında üretebilmek. Bu nedenle ihracat politikamızın yeni sorusu ‘Kur ne kadar artmalı?’ olmaktan çıkıp, ‘Dünyada hangi ürünlerde rekabet edebiliriz ve bu ürünlerde nasıl dünya markaları oluşturabiliriz?’ olmalı.

İstanbul Ticaret Odası Gazetesi | Osman ARIOĞLU

Uzaktan çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 14'üncü maddesi ile Uzaktan Çalışma Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir. Bu kapsamda uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu çerçevesinde iş görme edimini evinde veya teknolojik iletişim araçları aracılığıyla iş yeri dışında yerine getirmesine dayanan ve yazılı olarak kurulan çalışma biçimidir.

İş görme ediminin tamamının uzaktan yerine getirilmesi mümkün olduğu gibi çalışma süresinin bir bölümünün iş yerinde, bir bölümünün ise uzaktan çalışma şeklinde yürütülmesi de mümkündür.

25.09.2026 tarihli ve 33381 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik ile özellikle hibrit çalışma uygulamaları açısından önemli bir değişiklik yapılmıştır. Yeni düzenleme ile iş görme ediminin bir kısmının iş yerinde, bir kısmının ise uzaktan çalışma yöntemiyle yerine getirilmesi açıkça hüküm altına alınmıştır.

Güncel düzenlemenin en önemli sonucu, hibrit çalışma düzeninin çalışma günleri ve saatlerinin yazılı olarak daha belirgin hale getirilmesidir.

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin çalışma sürelerine ilişkin 9'uncu maddesine eklenen hükme göre, iş görme ediminin bir kısmının iş yerinde, bir kısmının uzaktan çalışma usulüyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilecektir. Ancak bu durumda işçinin iş yerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatlerinin uzaktan çalışma iş sözleşmesinde/protokolünde belirlenmesi gerekmektedir.

"(2) İş görme ediminin bir kısmının işyerinde, bir kısmının uzaktan çalışma usulüyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilir. Bu durumda işçinin işyerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatleri iş sözleşmesinde belirlenir."

Örneğin işçinin haftanın üç günü iş yerinde, iki günü evden çalışması kararlaştırılmışsa, bu çalışma düzeninin ve uygulanacak çalışma saatlerinin iş sözleşmesinde veya sözleşmenin eki niteliğindeki yazılı bir protokolde açıkça gösterilmesi gerekecektir.

Mevcut hibrit çalışma uygulamalarında da işçinin hangi gün ve saatlerde iş yerinde, hangi gün ve saatlerde uzaktan çalışacağı önceden sabit şekilde belirlenmişse bu düzenin uzaktan çalışma sözleşmesine veya ek protokole açıkça yazılması ve belgenin taraflarca imzalanarak özlük dosyasında saklanması gerekmektedir.

Uzaktan çalışma ilişkisinin yazılı olarak kurulması gerekmektedir. Sözleşmede işin tanımı ve yapılma şekli, çalışma süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanacak iş araçları ve ekipman, ekipmanın korunmasına ilişkin yükümlülükler, işveren ile işçi arasındaki iletişim yöntemi ile genel ve özel çalışma koşullarına yer verilmelidir.

Yeni düzenleme sonrasında hibrit çalışanlar bakımından iş yerinde ve uzaktan çalışılacak günler ile çalışma saatlerinin de bu yazılı düzenlemelerde açık şekilde gösterilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, uzaktan ve hibrit çalışma modelleri çalışma hayatında giderek daha yaygın hale gelirken, 25.09.2026 tarihli yeni düzenleme ile hibrit çalışmanın sözleşmesel çerçevesi daha açık hale getirilmiştir.

Bu bağlamda işçinin hangi günlerde iş yerinde, hangi günlerde uzaktan çalışacağı ile çalışma saatlerinin uzaktan çalışma sözleşmesinde veya buna ilişkin yazılı protokolde açıkça belirlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla hibrit çalışma uygulayan işverenlerin mevcut sözleşme ve protokollerini yeni düzenleme doğrultusunda gözden geçirmeleri ve çalışma düzenini yazılı hale getirmeleri önemlidir.

Star Gazetesi | Resul KURT

İlk aşamada özellikle yüksek gelir ve servet profiline sahip mükelleflerin yurtdışı finansal varlıklarını, yatırımlarını, şirket ve ortaklık yapılarını ve yurtdışında elde ettikleri gelir ve kazançları analiz kapsamına alıyoruz.

Risk Analiz Merkezimiz tarafından yapılan çalışmalar sonucunda, yurtdışı gelir ve kazançları ile Türkiye’deki vergisel beyanları arasında uyumsuzluk bulunduğu değerlendirilen mükellefleri gözetim kapsamına alacağız.

Gözetim kapsamına alınan mükelleflerimize Vergi Müfettişlerimiz tarafından tebligatta bulunacak ve Risk Analiz Merkezimiz tarafından tespit edilen husus ve tutarlara ilişkin bilgi ve açıklama talep edeceğiz.

CRS ve CbCR Nedir?

Uluslararası Veriyi Beyanlarla Karşılaştırıyoruz

Yurtdışı Kazançlar Gözetim Programı ile uluslararası bilgi değişiminden elde ettiğimiz verileri doğrudan risk analizimizin girdisi olarak kullanıyoruz. Bu kapsamda aşağıdaki hususları birlikte analiz ediyoruz.

Risk tespit ettiğimiz durumlarda mükelleflerimizden öncelikle açıklama talep edip, uluslararası veriler ile beyanlar arasındaki farklılığın nedenini ortaya koymaya çalışacağız.

Uluslararası bilgi değişimi, büyük veri ve risk analizi kapasitemizi birlikte kullanarak yurtdışı kazançların doğru ve tam olarak beyan edilmesine yönelik yeni nesil bir gözetim yaklaşımını hayata geçiriyoruz.

Bu, Apple'ın 2024'te açıkladığı 110 milyar dolarlık işlemi geride bırakarak ABD tarihindeki en büyük hisse geri alımı oldu.

Yapay zeka şirketi OpenAI'da önemli paya sahip olan Nvidia'nın hisseleri, OpenAI'ın ChatGPT'yi 2022'nin sonlarında piyasaya sürmesinden bu yana yüzde 1.200'den fazla yükseldi.

Nvidia, yapay zeka tedarik zincirinin en üst sıralarındaki konumundan yararlanarak son yıllarda rekor düzeyde kârlılık elde etti.

Nvidia hisseleri yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 19 değer kazandı.

Deniz Güldağ-Ekonomim

EVREN 11 modeli tek API altında topladı

EVREN’in yeni büyük dil modeli çıkarım servisi, farklı yapay zekâ modellerini ayrı ayrı altyapılara bağlanma ihtiyacı olmadan kullanmayı hedefliyor.

Sistemde 11 açık ağırlıklı model tek bir API üzerinden sunuluyor. Mevcut yapay zekâ uygulamalarının da EVREN altyapısına bağlanabilmesi için OpenAI uyumlu API mimarisi kullanılıyor.

Platform; metin üretiminin yanı sıra akıl yürütme, kodlama, görsel analiz, belge işleme ve farklı yapay zekâ görevlerinde kullanılabilecek modelleri aynı altyapıda bir araya getiriyor.

Anlık yanıt desteği ve otomatik model yönlendirme özelliğiyle uygulamanın ihtiyacına göre farklı modellerden yararlanılabiliyor.

Yapay zekâ verileri Türkiye’de işleniyor

EVREN’in öne çıkan taraflarından biri ise veri trafiğinin Türkiye’de tutulması.

Modele gönderilen istemler, oluşturulan yanıtlar ve kullanım kayıtları Türkiye’de bulunan yüksek performanslı GPU altyapısında işleniyor. Böylece kullanıcıların yapay zekâ uygulaması geliştirirken verilerini yurt dışındaki bulut hizmetlerine aktarmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Bu yapı özellikle hassas veri kullanan kamu kurumları, savunma sanayisi şirketleri, teknoloji firmaları ve araştırma kuruluşları açısından önem taşıyor.

Platformun hesaplama altyapısında yüksek performanslı GPU kümeleri kullanılırken EVREN yalnızca hazır modellerin çalıştırıldığı bir sistem olarak tasarlanmadı. Veri hazırlama, etiketleme, model eğitimi, test ve yayımlama süreçleri de aynı yapı içerisinde yürütülebiliyor.

Para yerine katkıya dayalı kredi sistemi...

EVREN klasik ücretli bulut hizmetlerinden farklı bir kullanım modeli uyguluyor.

Kullanıcılar platforma veri seti yükleyerek, veri etiketleyerek veya geliştirdikleri modelleri paylaşarak kredi kazanabiliyor. Kazanılan krediler daha sonra yüksek performanslı GPU kaynaklarının kullanılması, model eğitimi ve büyük dil modeli işlemlerinde harcanabiliyor.

Böylece özellikle öğrenciler, akademisyenler, girişimciler ve kendi güçlü yapay zekâ altyapısını kurma maliyetini karşılamakta zorlanan geliştiricilerin hesaplama kaynaklarına erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.

EVREN’e erişim e-Devlet kimlik doğrulaması üzerinden sağlanıyor. Ancak bu uygulama yeni değil. Platformun e-Devlet üzerinden erişimi haziran ayında başlamıştı. Son aşamadaki asıl değişiklik, büyük dil modeli servisinin ve 11 modellik yeni çıkarım katmanının devreye alınması oldu.

1 Kasım’a kadar API kullanımında kredi düşmeyecek

Platformun kullanımını hızlandırmak için geçici bir teşvik de devreye alındı.

1 Kasım 2026’ya kadar gerçekleştirilecek API çağrıları kullanıcıların mevcut kredi bakiyesinden düşülmeyecek. Böylece geliştiriciler yeni büyük dil modeli altyapısını bu tarihe kadar kredi tüketmeden deneyebilecek.

EVREN kısa sürede 7 bin 500 aktif kullanıcıya ulaştı. Kullanıcı kitlesi savunma sanayisi şirketleriyle sınırlı değil; teknoloji şirketleri, akademisyenler, girişimciler, öğrenciler ve yazılım geliştiricileri de sisteme erişebiliyor.

Sırada yerli dil, görüntü ve ses modelleri var

EVREN’in önümüzdeki dönemde yalnızca açık ağırlıklı yabancı modelleri çalıştıran bir altyapı olarak kalmaması planlanıyor.

Platforma yerli büyük dil modellerinin yanı sıra görüntü ve ses modellerinin de eklenmesi hedefleniyor. Dağıtık GPU yönetimiyle hesaplama kapasitesinin büyütülmesi de yol haritasında bulunuyor.

Bu adımların hayata geçirilmesi halinde EVREN, yalnızca model çalıştırılan bir sistemden Türkiye’de yapay zekâ geliştirme, eğitim ve hesaplama kaynaklarının ortak kullanıldığı daha geniş bir altyapıya dönüşecek.

Murat Ali Oral-Dünya

Türkiye'nin 5 yıllık kredi temerrüt takası (CDS) 251 baz puanı test etti.

4 ayın zirvesinde

Bloomberg verilerine göre bu rakamla birlikte risk primi son 4 ayın en yüksek seviyesini gördü.

Gelişen piyasa kategorisinde en yüksek risk primi 703 baz puanla Arjantin'de kaydedilirken, Türkiye Arjantin'in ardından ikinci sırada yer aldı.

Dünya

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.