Buna karşılık Washington yönetimi, AB'den ithal edilen birçok ürüne yüzde 15 gümrük tarifesi uygulamaya başlamıştı.

Anlaşmanın üzerinden 11 ay geçmesine rağmen gerekli yasal düzenlemelerin tamamlanmaması üzerine Trump, AB'nin 4 Temmuz'a kadar yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde daha yüksek tarifeler uygulayabileceği uyarısında bulunmuştu.

Investing

Bloomberg Milyarderler Endeksi'ne göre, New York borsasının kapanışında dünyanın en zengin 500 kişisi servetlerine 336 milyar dolar katarken, toplam net servet 13,3 trilyon dolar ile rekor seviyeye ulaştı.

Spacex halka arzıyla dünyanın ilk trilyoneri olan Elon Musk, net servetini yüzde 10'dan fazla artırarak 1,27 trilyon dolara çıkardı.

Listenin en altında yer alan ve dünyanın süper zenginleri arasında en az servete sahip olan 12 kişinin serveti 7,9 milyar dolar olurken, endekse girmek için şimdiye kadar belirlenen en yüksek eşik değer de yükseldi.

Piyasalar coştu

ABD ile İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak üzere geçici bir anlaşmaya varmasının ardından pazartesi günü piyasalar canlı bir seyir izledi. SpaceX, borsaya muhteşem bir giriş yaptı. Bu iyimserlik, Dow Jones Endüstri Ortalaması'nı rekor seviyeye taşırken, Nasdaq 100 ve MSCI Dünya Endeksi de tüm zamanların en yüksek seviyelerine yakın bir seviyede günü kapattı.

Yatırımcıların hisseleri kapıştığı ortamda, SpaceX servet artışında en büyük itici güç oldu. Şirketin piyasa değeri yüzde 20 artarken, Musk’ın net servetine 164 milyar dolar ekledi. Bu rakam, Bloomberg endeksindeki diğer 499 kişinin toplam kazancına yaklaşırken, şimdiye kadar kaydedilen en büyük tek günlük artışlardan biri oldu.

Zenginler arası eşitsizlik: Musk, farkı açtı

Musk'ın serveti, yıllardır dünyanın zengin elitleri ile diğer herkes arasındaki uçurum gibi servet eşitsizliğini gözler önüne seriyor. Şimdi ise ultra zenginler arasındaki uçurumun giderek büyüdüğünün bir örneği haline geldi. Endekse göre, ilk 50 kişi şu anda 6,5 trilyon doları kontrol ediyor. Bu rakam, en alt sıradaki 450 kişinin sahip olduğu 6,8 trilyon dolara neredeyse eşit.

Dünyanın en büyük servete sahip ilk beş zengini:

Elon Musk 1,27 trilyon dolar

Larry Page 314 milyar dolar

Sergey Brin 292 milyar dolar

Jeff Bezos 267 milyar dolar

Larry Ellison 247 milyar dolar.

Ekonomim

New York New Jersey Stadı'nda Brezilya ile Fas arasında oynanan karşılaşmayı takip eden taraftarlar, yaşanan maliyet artışlarını değerlendirirken, "Dünya Kupası ateşi cep yakıyor" ifadelerini kullandı.

Atlanta Stadı'nda İspanya ile Yeşil Burun Adaları maçını izleyen futbolseverler ise organizasyonu "Tarihinin en pahalı Dünya Kupası" sözleriyle yorumladı.

Tribün doluluklarında dikkat çeken fark

Turnuvanın ilk günlerinde bazı statlarda tribünler tamamen dolarken bazı karşılaşmalarda boş koltuklar göze çarptı.

82 bin 500 seyirci kapasitesine sahip New York New Jersey Stadı'nda oynanan Brezilya-Fas maçını yaklaşık 80 bin kişi takip etti. Buna karşılık 75 bin kişilik Atlanta Stadı'ndaki İspanya-Yeşil Burun Adaları mücadelesinde tribünlerde yaklaşık 65 bin taraftar yer aldı.

Sıcak hava taraftarları da etkiliyor

Son yılların en sıcak Dünya Kupalarından biri olarak değerlendirilen organizasyonda karşılaşmaların önemli bölümü 30 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda oynanıyor.

Festival alanlarında ve stat çevresinde bulunan taraftarlar, güneşten korunabilmek için şapka ve şemsiye kullanıyor.

Konaklama fiyatlarında rekor artış

Turnuva boyunca özellikle ABD'deki ev sahibi şehirlerde otel ücretlerinde ciddi yükseliş yaşandığı belirtiliyor.

Birçok kentte 2 ve 3 yıldızlı otellerde gecelik konaklama bedelleri 300 avronun üzerine çıkarken, New York, Miami, Dallas ve Los Angeles gibi şehirlerde fiyatların ortalama yüzde 300 arttığı ifade ediliyor.

Bazı bölgelerde 4 ve 5 yıldızlı otellerin gecelik ücretleri 500 dolar seviyesini aşarken, kısa süreli ev kiralama fiyatlarında da dikkat çekici yükselişler görülüyor.

Ulaşım giderleri de yükseldi

Dünya Kupası'nı takip etmek isteyen taraftarlar, yalnızca konaklama değil ulaşım masrafları nedeniyle de bütçelerini zorlamak durumunda kalıyor.

ABD'deki 11 ev sahibi şehre ulaşım için yüksek fiyatlı uçak biletleriyle karşılaşan taraftarlar, özellikle uzak ülkelerden gelen yolculuklarda daha fazla maliyet ödüyor.

ABD iç hat uçuşlarında da geçen yıla kıyasla yüzde 50 ila yüzde 100 arasında fiyat artışı yaşandığı belirtilirken, Miami uçuşlarının 2025'e göre yüzde 65 daha pahalı hale geldiği kaydediliyor.

Bilet fiyatları Katar'ın çok üzerinde

2026 Dünya Kupası'nda grup aşaması karşılaşmalarının ortalama bilet fiyatı yaklaşık 400 dolar seviyesinde bulunuyor. Katar'da düzenlenen 2022 Dünya Kupası'nda ise grup maçları için ortalama bilet ücretleri 100 doların altında kalmıştı.

2022'de grup aşaması biletleri 11 ila 220 dolar arasında değişirken, 2026 turnuvasında fiyatların yaklaşık beş kat arttığı belirtiliyor.

Açılış maçında bilet fiyatları 560 dolardan başlarken, en pahalı koltuklar 2 bin 735 dolara kadar çıkıyor. Katar'daki açılış karşılaşmasında ise fiyatlar 55 ila 618 dolar arasında değişmişti.

Final bileti binlerce dolara ulaştı

New York New Jersey Stadı'nda oynanacak Dünya Kupası finalinin en düşük fiyatlı bileti 2 bin 30 dolar olarak satışa sunulurken, en pahalı biletin fiyatı 6 bin 370 dolara kadar yükseliyor.

Katar'da oynanan 2022 Dünya Kupası finalinde ise en ucuz bilet 206 dolar, en pahalı bilet ise 1607 dolar seviyesindeydi. Böylece 2026 finalinin en düşük fiyatlı bileti bile önceki turnuvanın yaklaşık 10 katına ulaştı.

FIFA'ya bilet şikayeti

Avrupa Futbol Taraftarları Birliği (FSE), 2026 Dünya Kupası öncesinde FIFA'yı Avrupa Komisyonu'na şikayet etti.

Kuruluş, yüksek bilet fiyatları ile şeffaf olmayan satış süreçlerini eleştirirken, taraftarların biletlere erişiminde adil koşullar sağlanması gerektiğini vurguladı.

FSE açıklamasında, "FIFA, 2026 Dünya Kupası bilet satışlarında tekel konumunda ve bu gücünü, rekabetçi bir piyasada asla kabul edilemeyecek koşulları taraftarlara dayatmak için kullandı. Birçoğu için bu, hayatlarında bir kez yaşayacakları bir deneyim; biletlere adil ve şeffaf erişim şart." ifadelerine yer verdi.

"Bu, futbolun festivali değil, zenginlerin festivali oldu"

Grup aşamasından finale kadar tüm maçları takip etmek isteyen bir taraftarın yalnızca biletler için 7 bin doların üzerinde harcama yapabileceği belirtiliyor. Ulaşım ve konaklama giderleri de eklendiğinde toplam maliyetin, 2022 Katar Dünya Kupası'nın yaklaşık beş katına ulaştığı ifade ediliyor.

Artan fiyatlara tepki gösteren taraftarlar, "Bu, futbolun festivali değil, zenginlerin festivali oldu." değerlendirmesinde bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump da bilet ücretlerine ilişkin yaptığı açıklamada, "1000 dolardan fazla bilet fiyatı. Ben olsam o parayı ödemezdim" dedi.

AA

Küresel işe alım görünümü genel olarak yavaşlama eğiliminde; özellikle uluslararası ticarete bağımlı pazarlarda gümrük tarifeleri ve çatışmalar, neredeyse her yerde işveren güvenini zayıflattı. Buna rağmen, ABD gibi ülkelerdeki dayanıklılık ve yapay zekâya yönelik talep, küresel görünümün geçen yılın aynı dönemine kıyasla daha yüksek seviyede kalmasını sağladı.

Kuzey Amerika (40), beklenenden daha dayanıklı seyreden ABD iş gücü piyasasının etkisiyle bu çeyrekte tüm bölgeler arasında en güçlü işe alım görünümünü kaydetti. ABD'nin (45) istihdam görünümü ekonomiyi desteklemeye devam etti. Güney ve Orta Amerika'daki (24) işe alım beklentileri ise geçen çeyrekteki keskin yükselişin ardından belirgin şekilde yavaşladı. Brezilya (37) hâlâ bölgeye liderlik ediyor olsa da bir önceki çeyreğe göre 18 puan geriledi.

Asya Pasifik ve Orta Doğu'da (APME, 28), İran çatışmasının etkilerinin bölgeye yayılmasıyla işverenler daha temkinli hale geldi. BAE (17), aksayan tedarik zincirleri, zayıflayan petrol ticareti ve çok sayıda turist ile yabancı çalışanın ülkeden ayrılması nedeniyle geçen çeyreğe kıyasla anketin en sert düşüşünü (-43) kaydetti. Buna karşılık Hindistan (48), sert bir gerilemeye rağmen bölgenin en güçlü işe alım pazarı olmayı sürdürürken, Çin (33) teknolojiye yönelik talep ve kendi stratejik rezervlerinin desteğiyle iyileşme gösterdi.

Avrupa (14) da art arda dört çeyrek süren iyileşmenin ardından gerileme yaşadı; İran savaşı kaynaklı maliyet şoku, zaten kırılgan olan toparlanma sürecini olumsuz etkiledi. Bölgenin en büyük ekonomileri, en zayıf halkalar olmaya devam ediyor. Almanya (6), Fransa (3) ve İtalya (3); artan enerji ve taşımacılık maliyetleri, zayıf dış talep ve süregelen sanayi durgunluğu nedeniyle zorlanıyor.

Türkiye'de işverenler işe alımda olumlu tutumunu koruyor

Türkiye'deki işverenler ise 2026'nın üçüncü çeyreği için 24 puanlık Net İstihdam Görünümü (NEO) ile olumlu bir işe alım görünümü bildiriyor. Beklentiler, bir önceki çeyreğe göre 1 puan, geçen yılın aynı dönemine göre ise 6 puan güçlendi. Türkiye, istihdam beklentileri açısından küresel ortalamanın 2 puan altında kalmasına rağmen, ülke listesinin üst yarısında yer alıyor.

Sonuçlarla ilgili değerlendirmede bulunan ManpowerGroup Türkiye Genel Müdürü Feyza Narlı, "Türkiye ekonomisi beklenenden daha hızlı büyüyor ve enflasyon yavaş yavaş düşüyor olsa da işverenler, bütçelerinde yeni işe alımlar için daha az alan bırakan yüksek asgari ücret artışını ve olağanüstü yüksek borçlanma maliyetlerini karşılamak zorunda kalıyor. Ayrıca İran savaşı kaynaklı jeopolitik gerilimler, enerji fiyatları, bölgesel ticaret ve tedarik zincirleri konusunda belirsizliği artırarak işverenleri iş gücü planlamasında daha temkinli davranmaya yönlendiriyor. Aynı zamanda teknoloji, yenilenebilir enerji ve nitelikli üretim alanlarındaki uzman pozisyonları doldurmak zorluğunu koruyor. Tüm bu koşullar altında Türkiye'de işveren güveni istikrarlı kalmayı sürdürmesi ekonomimizin gücünü yansıtıyor." dedi.

En güçlü ve en zayıf sektörler

Türkiye'de istihdam beklentilerinin en güçlü olduğu sektör, 35 puanlık görünümle Profesyonel, Bilimsel ve Teknik Hizmetler sektörü oldu. Sektördeki beklentiler bir önceki çeyreğe göre 6 puan zayıflamış olsa da geçen yılın aynı dönemine kıyasla 3 puan yükseldi. Küresel ölçekte Türkiye, Profesyonel, Bilimsel ve Teknik Hizmetler sektöründeki istihdam beklentilerinde beşinci sırada yer alıyor ve küresel sektör görünümünün 12 puan üzerinde bulunuyor. Sektörlerin NEO puanları şu şekilde:

•Profesyonel, Bilimsel ve Teknik Hizmetler (35)

•Konaklama (34)

•İnşaat ve Emlak (28)

•Ticaret ve Lojistik (28)

•Kamu Sektörü, Sağlık ve Sosyal Hizmetler (22)

•Kamu Hizmetleri ve Doğal Kaynaklar (22)

•Finans ve Sigorta (12)

•İmalat (10)

•Bilişim (-3)

En güçlü ve en zayıf bölgeler

Güneydoğu Anadolu, 51 puanlık NEO ile Türkiye'nin bölgeleri arasında lider konumda bulunuyor. Bölgedeki görünüm bir önceki çeyreğe göre 3 puan gerilemiş olsa da geçen yılın aynı dönemine kıyasla 24 puan daha yüksek. Buna karşılık Marmara, geçen çeyreğe göre görünümünü iyileştiren tek bölge oldu. Marmara'daki beklentiler, bir önceki çeyreğe göre 7 puanlık artışla 21'e ulaştı. Bölgelerin NEO puanları:

•Güneydoğu Anadolu (51)

•Doğu Anadolu (31)

•Akdeniz (26)

•Ege (22)

•İç Anadolu (22)

•Marmara (21)

•Karadeniz (19)

Organizasyon büyüklüklerine göre

Türkiye'de 250 ila 999 çalışanı bulunan büyük ölçekli şirketlerdeki işverenler, 32 puanlık NEO ile en iyimser grubu oluşturuyor. Bu şirketlerdeki beklentiler bir önceki çeyreğe göre değişmezken, geçen yılın aynı dönemine kıyasla 22 puan daha yüksek seviyede bulunuyor. Buna karşılık, çok büyük ölçekli kuruluşların (1.000 ila 4.999 çalışan) istihdam beklentileri toparlandı ve bir önceki çeyreğe göre 24 puanlık artışla en güçlü büyümeyi kaydetti. Organizasyon büyüklüklerine göre NEO puanları şu şekilde: 

•250–999 çalışan (32)

•50–249 çalışan (27)

•5.000 ve üzeri çalışan (27)

•10–49 çalışan (19)

•10'dan az çalışan (16)

•1.000–4.999 çalışan (10)

Ekonomim

Avrupa Birliği'nde 2025 itibarıyla hanehalklarının yüzde 68,5'i kendi evinde yaşarken Eurostat verilerine göre ev sahipliği oranı Almanya'da yüzde 47,2 ile en düşük, Slovakya'da yüzde 93,8'le en yüksek seviyede bulunuyor.

Avrupalılar ilk evlerini kaç yaşında satın alıyor?

RE/MAX'ın 2025'te yayımaldığı Avrupa Konut Trendi Raporuna göre, 23 Avrupa ülkesinde ilk kez ev sahibi olanların ortalama yaşı 31,3. Bu ortalama Malta'da 28'e kadar gerilerken, Yunanistan ve İsviçre'de 34,7'ye kadar yükseliyor.

İlk evini satın alma yaşında ise konutların erişilebilirliği, aile desteği ve kiralama kültürü önemli rol oynuyor.

Almanlar, İngilizlerden beş yıl sonra ev sahibi oluyor

İlk evini satın almada en erken yaş 28,4 ile Birleşik Krallık ve Lüksemburg'da da görülüyor. Ancak Birleşik Krallık'ta 18-34 yaş grubundakilerin yüzde 53'ü ilk evini alırken ailelerinden nakit veya miras yoluyla maddi destek alıyor. Bu da genç yaşta ev sahibi olmayı kolaylaştırıyor. Bu kültür İngiltere'de her beş kişiden ikisini 25 yaşına gelmeden ev sahibi yapıyor.

İlk ev satın alma yaşının en yüksek olduğu üçüncü ülke ise Almanya. Almanlar ortalama 33,6 ile ilk evlerini İngiltere'dekilere göre 5,2 yıl daha geç alıyor. Ancak bu oranın arkasında da Alman hükümetinin kiralamayı kolaylaştıran yasal düzenlemeleri bulunuyor. 18-34 yaş grubundaki Almanların yüzde 69'u kirada yaşarken, Avrupa'da ortalama yüzde 38 seviyesinde.

İspanya ve İtalya'da aile evinden geç ayrılmak süreci uzatıyor

İlk ev satın alma yaşı İspanya'da ortalama 30,9, Fransa'da 32,5, İtalya'da ise 32,8 olarak hesaplanırken, İtalya ve İspanya'da gençlerin Avrupa ortalamasından üç yıl daha geç aile evinden ayrılması bu ülkelerdeki ilk ev sahibi olma yaşını etkiliyor.

Fransa'da ise gençler 23 yaşında aile evinden ayrılsa da aile desteği daha sınırlı kaldığı için ilk ev sahibi olma yaşı yüzde 33'te kalıyor.

Türkiye, ev sahibi olmanın en geç gerçekleştiği ülkeler arasında

Konut fiyatlarının pandemiden sonra hızla arttığı Türkiye'de ise ilk kez ev sahibi olma yaşı ortalama 34,1 olarak ölçüldü. Türkiye bu oranla Yunanistan ve İsviçre'nin ardından listenin üst sıralarında yer aldı.

Türkiye'nin yanı sıra Çekya'da ortalama yaş 33,2, Polonya'da 32,7, Bulgaristan'da 32,5, Slovenya'da 32,2 ve Hırvatistan'da 32,1 olarak hesaplandı. Buna karşılık Macaristan 28,5 yaşla en erken ev sahibi olunan ülkeler arasında yer alırken, Hollanda'da bu yaş 28,8 olarak kaydedildi.

Avusturya'da 29,1, Portekiz'de 29,8 ve Finlandiya'da 29,9 yaş ortalamasıyla ilk ev sahibi olma yaşı 30'un altında kaldı. İrlanda ise 30,8 yaş ortalamasıyla Avrupa ortalamasının hafif altında yer aldı.

18-25 yaş arasında en düşük ev sahipliği oranı yüzde 12,1 ile Yunanistan'da görülüyor. Yunanistan'da insanların sadece yüzde 50,4'ü ilk evini 35 yaşına kadar satın alabiliyor. İsviçre'de bu oran yüzde 53,2, Türkiye'de ise yüzde 56 seviyesinde bulunuyor.

Araştırmadaki 23 ülke genelinde ise insanların yüzde 69,5'i 35 yaşına kadar ilk evini satın alıyor. Bu oran Lüksemburg'da yüzde 87,8'e, Hollanda'da yüzde 85,2'ye, Birleşik Krallık'ta yüzde 84,6'ya ve Macaristan'da yüzde 82,8'e çıkıyor.

Dünya

Pandemi sonrası dönemde yaşanan tedarik sıkıntıları ve küresel çip krizi, araç bulunabilirliğini ciddi şekilde etkileyerek piyasada daralmaya yol açtı. Bu süreç, sıfır araç talebini artırırken arzın yetersiz kalmasına neden oldu ve otomotiv sektöründe önemli bir dengesizlik ortaya çıkardı.

Elden alınan ücretler nedeniyle Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı harekete geçti. NTV'den Burak Taşçı'nın haberine göre başkanlık, 2021-2024 yılları arasında otomobil alanlara yönelik olarak mektup gönderip elden ödenen ücret, ek aksesuar gibi işlemlerin izahını talep ediyor. 2021-2024 yılları arasında toplamda 4 milyona yakın araç satışı gerçekleşmişti.

Araç satın alma bedeli ve ödeme belgeleri talep edildi

Aracın ne kadar bedelle satın alındığı, ödeme işleminin nasıl yapıldığı (banka, PTT, havale/EFT, nakit, kredi kartı vb.) yapılan tüm ödemelere ilişkin ödeme belgelerinin (banka dekontları, makbuz, EFT-havale tutarlarını, kart sliplerini gösteren belgeler), yazı ekinde gönderilmesi ve nakit ödeme yapılmışsa tam olarak belirtilmesi talep edildi.

Araç alımında ek donanım ve ödeme kayıtları mercek altında

Araç alırken, araçla beraber herhangi bir aksesuar (yan basamak, park sensörü, sis farı, rüzgarlık, navigasyon, havuz, paspas vb.) eklenti, özellik, yedek parça, boya koruma vb. alımı yapıldığı sorgulanırken, bu işlemlerin hangi firma tarafından yapıldığı, ödemenin hangi firmaya yapıldığı ve bu işlemler için fatura kesilip kesilmediği isteniyor.

Ek aksesuar ve hizmetler için bayiden mi yoksa başka bir firmadan mı destek alındığı, bununla birlikte araca ek olarak takılanların fiyat ve ödeme belgeleri talep ediliyor.

Teslim sonrası takılan aksesuarlar için bilgi talebi

Başkanlık bir diğer soruda, aracın teslimi sırasında aksesuar ve eklentilerin araçta var olup olmadığı soruyor. (Araç bayiden ilk çıkarıldığı anda faturada belirtilen aksesuarların araçta mevcut olup olmadığı veya araç teslim alınıp belli bir süre kullanıldıktan sonra servise getirilip söz konusu aksesuarların takılıp takılmadığı)

Araç ek donanım ödemeleri mercek altında

Aksesuar faturasında yazan bedelin ne zaman (aracı teslim almadan önce/aracı teslim aldıktan sonra/araç bedeliyle birlikte) ve ne şekilde (nakit, havale, kredi kartı) ödendiğinin izahı istenecek. Aksesuar, ek garanti, sigorta gibi işlemler dışında aracı satan firmaya bir ödeme yapılmışsa bunlar da talep ediliyor.

Müfettişliğe nüfus cüzdanı ve iletişim bilgileriyle yanıt verilmesi istendi

Talep edilen bilgilere ilişkin sıralı olarak detaylı ve açık yanıt verilmiş imzalı bir yazı ve yazı ekinde imzalayan veya ilgili kişinin telefon numarası da belirtilerek nüfus cüzdan fotokopisi ile birlikte 15 gün içinde ilgili müfettişlik adresine gönderilmesi gerekiyor.

Eksik bilgi sunulması durumunda yeni süre ve ceza süreci

Başkanlık'ın araştırma talebine ilişkin olarak istenen sürede bilgilerin verilmemesi, eksik ya da yanıltıcı bilgilerin verilmesi halinde özel usulsüzlük cezası kesilerek yeniden süre belli edilmek suretiyle tekrar bilgi verilmeye davet edilecek. İkinci defa da bilgi verilmemesi, eksik ya da yanıltıcı bilgi verilmesi halinde özel usulsüzlük cezasının iki katı daha ceza kesileceği belirtildi.

Ekonomim

Atıl durumdaki arazilerin küçük ev topluluklarına dönüştürüldüğü yerleşimlerde genç çiftlerden emeklilere, çocuklu ailelerden yalnız yaşayan bireylere kadar farklı kesimlerden insanlar bulunuyor.

Daha az çalışıp daha fazla tasarruf ediyorlar

Tiny house sakinlerinin önemli bir bölümü, ekonomik avantajların bu kararda etkili olduğunu belirtiyor. Görüşülen ailelerden biri, yüksek konut kredisi ödemeleri olmadığı için daha az çalışabildiklerini ve daha fazla birikim yapabildiklerini söyledi.

Emekli bir kadın ise 60'lı yaşlarında mortgage borcu olmadan yaşamanın kendisine büyük bir özgürlük hissi verdiğini ifade etti.

Otuzlu yaşlarındaki bir çift de kendi tiny house'larını inşa ederek finansal bağımsızlığa ulaşmayı hedeflediklerini anlattı. Çift, projelerini planlarken yapay zeka uygulamalarından da destek aldıklarını belirtti.

Yaşam tarzına uygun bulanlar da var

Tiny house yaşamını tercih edenlerin tamamı ekonomik nedenlerle hareket etmiyor. Bazı sakinler, küçük evlerin sosyal ilişkileri güçlendirdiğini ve daha sade bir yaşam sunduğunu düşünüyor.

Bekâr bir baba, bu yaşam tarzının oğluna daha özgür bir çocukluk sağladığını söylerken, boşanmış bir kadın ise komşularıyla kolaylıkla arkadaşlık kurabildiğini ve topluluk hissinin güçlü olduğunu dile getirdi.

"Daha büyük daha iyidir" anlayışına alternatif

Tiny house hareketi, birçok kişi için yalnızca küçük bir evde yaşamak anlamına gelmiyor. Bu yaşam biçimi aynı zamanda daha az tüketim, daha düşük maliyet ve daha fazla özgürlük arayışının bir yansıması olarak görülüyor.

Hollanda'daki tiny house köylerinde yaşayanların deneyimleri, küçük evlerin yalnızca ekonomik zorluk yaşayanların başvurduğu bir seçenek olmadığını, aksine birçok kişinin bilinçli olarak tercih ettiği alternatif bir yaşam modeli haline geldiğini gösteriyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

ABD/İsrail’in İran’a açtı­ğı savaştan bu yana küre­sel ekonomi ve buna bağ­lı olarak finansal piyasalarda ya­şanan dalgalanmalar yurttaşların yatırım tercihlerinde radikal de­ğişikliğe yol açarken, portföyleri­ni de adeta alt üst etti.

Sıcak savaş ve sonrasındaki dö­nemde, yastık altı altın miktarın­daki artışın boyutu bilinmemek­le birlikte, yurt içi yerleşik gerçek kişiler bankalarda altın hesabı aç­maya ve hesaplarını büyütmeye devam ederken, ons fiyatındaki sert düşüş yüzünden portföyleri dramatik biçimde 12 milyar do­lardan fazla küçüldü. Şirketler ise altına sınırlı yatırım yaparken, di­ğer dövizlerde satıcı olup, 4 mil­yar doların üzerinde ilave ile dolar mevduatına yüklendi. Şubat sonu ile haziranın ilk haftası arasında­ki dönemde yurt içi yerleşiklerin Türk bankacılık sistemindeki ya­bancı para cinsi mevduatlarının toplam hacminde, büyük bölümü gerçek kişilerin altın hesapları kaynaklı olmak üzere 13,5 milyar dolarla rekor bir daralma yaşandı.

Bireysel yatırımcı ne yapmalı?

Bu, kırılgan ateşkes ve jeopolitik belirsizlik ortamında, haziran başı itibarıyla Türkiye’de Merkez Bankası politika faizi yüzde 37, dolar/TL kuru 46 TL, gram altın fiyatı 6.200 TL civarında. Şubat sonundan bu yana dolar satıp altına ve TL faize yönelmiş olan bireysel yatırımcılar altındaki fiyat düzeltmesinden dolayı karşı karşıya kaldığı önemli zararın izleyen dönemde kapanıp kapanmayacağı merak ediliyor. Finansal analizlerde, izleyen dönemde muhafazakâr bireysel yatırımcılar için riski düşük portföy olarak yüzde 55-60 TL mevduat, yüzde 25 altın, yüzde 15 döviz, yüzde 0-5 hisse senedi; agresif yatırımcılar için ise yüzde 35 TL mevduat, yüzde 20 altın, yüzde 20 döviz, yüzde 20-25 Borsa şeklinde finansal yatırım önerisi öne çıkıyor.

Uzmanların gerçek kişilere finansal yatırım konusunda başlıca stratejik önerileri şöyle:

* Altın ve Borsa’da ani hareketler yerine düşüşlerde kademeli girin.

* Her 3-6 ayda bir portföyü gözden geçirin (özellikle ateşkes kalıcı olursa).

* Enflasyon koruması olarak TL mevduatın yanı sıra altın ve seçici hisse (enerji, savunma, ihracatçı) tutun.

* Portföyün en az yüzde 10-15’i acil durumlar için nakit olarak tutun.

* Fiziki altın yerine banka altın hesabı daha avantajlı (alış-satış spreadi ve saklama açısından)

Şirketler dolar pozisyonunu artırdı

Şirketler ile kamu kurum ve kuruluşları, dernek, vakıf, sendika, odalar ve siyasi partiler gibi tüzel kişilerin yabancı para mevduatı ise aynı dönemde 811,3 milyon dolarlık artışla 78 milyar 904,8 milyon dolar oldu. Oluşan 2 milyar 50,9 milyon dolarlık aleyhte parite etkisinden arındırıldığında artışın 2 milyar 862,2 milyon dolar olduğu belirlendi. Başka deyişle parite aynı kalsaydı söz konusu hacim bu tutarda artmış olacaktı.

Tüzel kişilerin 28 Şubat ve sonrasında dolar pozisyonlarını belirgin biçimde artırarak ağırlığı bu enstrümana verdikleri dikkati çekti. Bu kesimin ABD doları cinsi mevduatlarının hacmi 5 Haziran’a kadar olan dönemde 4 milyar 86 milyon dolar artarak 37 milyar 419,2 milyon dolara ulaştı. Tüzel kişilerin Euro cinsi mevduatı ise 1 milyar 23,7 milyon dolarlık çekiliş yanında, kur farkı etkisiyle toplamda 1 milyar 643 milyon dolar daralarak 30 milyar 686 milyon dolara geriledi. Bu kişilere ait diğer dövizler cinsinden hesapların hacmi de 445,7 milyon dolar azalarak 1 milyar 760 milyon dolara indi. Tüzel kişiler 27 Şubat-5 Haziran arasında kıymetli maden hesaplarına 245,7 milyon dolarlık daha ilave yatırım yapmalarına karşın, parite kaynaklı 1 milyar 431,7 milyon dolarlık değer kaybıyla bu hesaplarının değeri 1 milyar 185,9 milyon dolar küçülerek 9 milyar 39,7 milyon dolara indi.

Bu gelişmelerle yurt içi yerleşik gerçek ve tüzel kişilere ait toplam yabancı para mevduatı 2 milyar 918,2 milyon dolarlık ilaveye rağmen, büyük bölümü altındaki düşüşten kaynaklanan 16 milyar 399,4 milyon dolarlık negatif parite etkisiyle 13 milyar 481,3 milyon dolar daralarak 5 Haziran itibarıyla 226 milyar 262,6 milyon dolara geriledi. Söz konusu hacim 27 Şubat’ta 239 milyar 743,8 milyon dolar düzeyinde bulunuyordu.

Vatandaş ters köşe oldu

Merkez Bankası verilerine göre yurt içi yerleşik gerçek kişilerin ABD doları cinsi mevduat hesaplarının toplam hacmi 27 Şubat-5 Haziran döneminde yaşanan net 1 milyar 233,3 milyon dolarlık çözülme ile 30 milyar 184,5 milyon dolara indi. Gerçek kişiler bu dönemde Euro hesaplarında da 407,4 milyon dolar çekerken dolar/ Euro paritesindeki değişime bağlı olarak bu hesaplar 944,5 milyon dolar küçülerek 26 milyar 661 milyon dolara geriledi. Yurt içi gerçek kişilerin diğer ulusal paralar üzerinden açılmış döviz hesapları da bu dönemde 36,9 milyon dolarlık çekilişle 3 milyar 164,1 milyon dolara geriledi.

Bireysel yatırımcılar bu dönemde en çok altın ve diğer kıymetli madenlere yatırım yaptı, ancak en büyük zararı da bu alanda yaşadı. Savaş öncesi hızlı yükselen ve 27 Şubat itibarıyla gün içinde 5.200 doları gören ons altın fiyatı, fiilen savaşın başlaması ve petroldeki hızlı yükselişle birlikte düşüşe geçti ve 5 Haziran itibarıyla 4.500 doların altındaki düzeylere indi. Yurt içi yerleşik gerçek kişilerin kıymetli maden ve depo hesapları bu dönemde normalde 1 milyar 733,5 milyon dolar artarken, altın fiyatındaki düşüşe bağlı olarak 13 milyar 811,4 milyon dolarlık aleyhte parite etkisi ortaya çıktı. Böylece bu kesimin kıymetli maden ve depo hesaplarının 27 Şubat’ta 99 milyar 426,1 milyon dolar olan değeri, 5 Haziran itibarıyla 87 milyar 348,2 milyon dolara inerek 12 milyar 77,9 milyon dolar erimiş oldu. Bu gelişmelerde gerçek kişilere ait toplam yabancı para mevduat hacmi anılan dönemde 55,9 milyon dolarlık bir net artışa karşılık toplamda 14 milyar 348,5 milyon dolarlık negatif parite etkisi sonucu 14 milyar 292,6 milyon dolar daralarak 147 milyar 357,8 milyon dolara indi.

Jeopolitik risk kalktı mı?

İsrail ve ABD’nin 28 Şubat’ta İran’a yönelik geniş çaplı hava saldırılarıyla başlayan, İran’ın karşılık verdiği ve nisan başına kadar devam eden sıcak savaş sonrasında ateşkes ve anlaşma görüşmelerinde hafta sonu önemli ilerleme sağlandı. Hürmüz Boğazı henüz açılmadı ancak açılma süreci başladı. Genel olarak fiili savaş geride kalmış, diplomasi ön plana çıkmış görünüyor. Ancak tam bir barış değil, “kırılgan ateşkes ve müzakere” aşaması hâkim. Küresel piyasalarda, “anlaşma bozulabilir veya sınırlı saldırılar devam edebilir” algısı hâkim, ancak gerilimin büyük ölçekli bir yayılma ile bölgesel savaşa dönüşme olasılığı şimdilik ortadan kalkmış bulunuyor.

Bu süreçte en büyük etki petrol ve enerji piyasalarında yaşanmıştı. Brent petrolün 120 dolara kadar çıkan varil fiyatı, anlaşmanın duyurulmasının ardından yüzde 5’e yakın düşüşle 83-83,5 dolar bandına geriledi

Naki Bakır-Dünya

Buna göre yasal faiz oranının, reeskont oranının yüzde 80’ini baz alarak düzenleme yapılacak. Anayasa Mahkemesi, yüksek enflasyon dönemlerinde alacaklıların uğradığı ekonomik kayıpları karşılamada yetersiz kaldığı gerekçesiyle, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un yıllık yüzde 24 olan kanuni faiz oranını belirleyen 1. maddesini iptal etmişti.

Mahkeme, Meclis’e yasal düzenleme yapılması için 1 Eylül 2026 tarihine kadar zaman vermişti. AK Parti, söz konusu düzenlemeyi bu hafta Meclis Başkanlığı’na sunulması beklenen 12. Yargı Paketi’nin içerisine koyacak. AK Parti yapacağı düzenleme ile enflasyon karşısında paranın değer kaybını telafi edecek yeni ve kapsamlı bir yasal faiz oranı ve hesaplama mekanizması düzenliyor. Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, belirlenen yüzde oranına kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkili olacak. Ayrıca, 12. Yargı Paketi içerisinde şu düzenlemeler de yer alacak:

● Anayasa Mahkemesi'nin bazı iptal kararları doğrultusunda yeni yasal düzenlemeler yapılacak.
● İş, ticaret, tazminat ve aile hukuku davalarında önemli bir hızlanmanın sağlanmasının öngörüldüğü düzenleme ile hukuk davalarında iki duruşma arasındaki süre en fazla 3 ay olacak.
● Gereksiz bilirkişi raporları nedeniyle yaşanan zaman kayıplarının önüne geçilecek. Yeni düzenleme kapsamında hakimlerin kendi hukuki bilgileriyle değerlendirebileceği konularda bilirkişiye başvurulamayacak. Böylece hem yargılama sürelerinin kısaltılması hem de vatandaşların ek maliyet yükünden kurtarılması planlanıyor.
● E-duruşma ve SEGBİS uygulamalarının kapsamı genişletilecek.
● IBAN kiralama ve mağduriyetlerine yönelik yeni düzenlemeler pakette yer alacak.
● Ortaklığın giderilmesi ve açık artırma süreçlerinde yaşanan sorunların çözümü için adımlar atılacak.

Besti Karalar-Ekonomim

Gelir vergisi uygulamasında bilindiği gibi halka kapalı anonim şirketlere ait hisse senetlerinin iktisabından itibaren iki yıl geçtikten sonra elden çıkartılması, gelir vergisinin konusu dışında kalmaktadır. Ticari işletmelere ait hisse senetlerinin satışı/devri de KDV’den istisnadır. Vergi uygulamasında hem idari hem de yargı anlayışında, Ticaret Kanununun ilmühaberleri hisse senedi yerine geçen menkul kıymet olarak kabul etmesinden hareketle, ilmühaberler de hisse senedi gibi kabul ve mütalaa olunmaktadır.

Anonim Şirketler Hukuku açısından ilmühaber çıkartılması, pay senetlerinin bastırılmasına ilişkin “pay senedi bastırılması” başlıklı 486. maddede düzenlenmiştir. Eski Ticaret Kanunumuzda hamiline ve/veya nama yazılı paylar için ihraç edilecek ilmühaberlerle ilgili ayrı ayrı düzenleme varken (md.411) yeni Ticaret Kanunumuzda konuyu düzenleyen 486. madde, bütün payların yerine, pay senetleri bastırılıncaya kadar geçerli olmak üzere, ilmühaber ihracına izin verecek şekilde kaleme alınmamıştır.

Anılan maddenin 2. fıkrası, hamiline yazılı pay senetlerinin bastırılmasını düzenlemiş ve yönetim kuruluna pay bedellerinin tamamen ödenmesinden itibaren üç ay içinde hamiline yazılı hisse senetlerini bastırarak pay sahiplerine dağıtma görevi yüklemiştir. Fıkranın sondan ikinci cümlesinde ise “pay senedi bastırılıncaya kadar ilmühaber çıkartılabilir” hükmüne yer verilmiştir. İzleyen son cümlede ise “ilmühaberlere kıyas yolu ile nama yazılı pay senetlerine ilişkin hükümler uygulanır” hükmü yer almıştır. Bu son cümle konumuz olan bastırma veya ihraç açısından önemli değildir. Son cümle ilmühaberlerin devir usulü ve şekli bakımından önem taşımaktadır.

Madde, yönetim kuruluna nama yazılı pay senetlerini bastırma yükümlülüğü yüklememiştir. Sadece 3. fıkrada, azlık istemde bulunursa nama yazılı pay senetlerinin de bastırılıp tüm nama yazılı pay sahiplerine dağıtıma zorunluluğu getirilmiştir. Nama yazılı pay senetlerinin bastırılmasını düzenleyen söz konusu 3. fıkrada, ilmühaberden söz edilmemiştir.

İlmuhaberin esasları

Teoride ayrıntıları çok az irdelenmiş bu madde ve düzenlemelerden anlaşılanları aktarayım.

- İlmuhaber sadece hamiline yazılı payların yerine geçmek üzere ihraç edilebilen bir menkul kıymettir. Nama yazılı pay senetleri yerine menkul kıymet niteliğinde ilmühaber ihraç edilemez.

- Hamiline yazılı paylar için ihraç edilecek ilmühaberler, nama yazılı nitelik taşımak durumundadır.

- Hamiline yazılı paylar için ihraç edilecek ilmühaberler, sermaye ödenmediği sürece ve nihayet pay bedellerinin ödenmesinden itibaren üç ay süre ile geçerlidir. Bu sürenin sonunda ilmühaberlerin akıbetinin ne olacağı, geçerliliğini koruyup korumayacağı Kanunda belli değildir. Bence, bu sürenin sonunda paylar çıplak (senede bağlanmamış) paya dönüşür. Zira yönetim kurulunun üçüncü ay sonuna kadar ilmühaberleri pay senetleri ile değiştirmek zorundadır. Yönetim kurulu, bu yükümlülüğü yerine getirmemesinden doğacak pay sahibi zararını tazmin yükümlülüğü ile karşılaşabilir.

- Nama yazılı pay senetleri yerine geçmek üzere, ilmühaber çıkartılamaz. Çıkartılırsa geçerli olmaz. Şirket istediği her zaman doğrudan -pay bedellerinin ödenip ödenmediğine bakılmaksızın- nama yazılı pay senetlerini bastırıp dağıtabilir.¹

Genel tebliğin yanıltıcılığı

Ancak uygulamada şirketlerin, paylarının hamiline/nama yazılı olup olmadığına bakmaksızın, bir başka deyişle nama yazılı pay senetleri için de onların yerine geçmek üzere ilmühaber bastırarak hak sahiplerine dağıttığını hâlâ görmekteyim. Bunun nedeni ise 232 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar olarak gözükmektedir. Anılan Genel Tebliğ’de idari anlayış, ilmühaberin hangi tür hisse senedi yerine geçmek üzere ihraç edildiğine ilişkin bir ayırım yapılmaksızın açıklanmıştır. Söz konusu Genel Tebliğ 23.3.2000 tarihlidir. Buradaki idari anlayış, Genel Tebliğin yayımı tarihi itibariyle doğrudur. Ancak bu Genel Tebliğ açıklaması, yayımından yaklaşık 11 yıl sonra yürürlüğe giren yeni Ticaret Kanunu karşısında kısmen de olsa geçerliliğini yetirmiştir. Burada konunun, nama yazılı paylar için çıkartılan ilmühaberlerin ticaret hukukundan kaynaklanan geçersizliği nedeniyle, bunların devrinin menkul kıymet devri gibi değerlendirilemeyeceğinin ve payın iki yıl geçtikten sonra devri halinde dahi gelir vergisinin doğacağının açıklığa kavuşturulmasında yarar vardır. Aksi halde -mülga Kanun zamanında çıkartılmış- Genel Tebliğe göre davrananların cezalı tarhiyatla karşılaşmaları pek muhtemeldir.

İlmuhaber konusunda Ticaret Bakanlığı’nın ve/veya Gelir İdaresi’nin bir açıklama tebliği yayınlamasında yarar vardır. Zira nama yazılı pay senetleri yerine çıkartılan ilmuhaberlerin menkul kıymet özelliği olmamasına rağmen, bu ilmühaberlerin devrinde kişiler yanılgı içerisinde değer artış kazancı beyanında bulunmamakta ve vergi kaybına sebebiyet verebilmektedirler.

İleride özellikle pay devirlerinde vergi kaybının önüne geçilmesi ve yapılacak incelemelerde sorun yaşanmaması ve açısından söz konusu Genel Tebliğin ilgili bölümünün gözden geçirilerek yeni Ticaret Kanununa göre yeniden kaleme alınıp yayınlanmasında yarar görüyorum.

¹ Aynı yönde ve ayrıca konunun geniş irdelemesi için bknz. Soner ALTAŞ, Türk Ticaret Kanununa Göre Anonim Şirketler, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024 (13. Bası), sf: 473-476

Küresel piyasalardaki dalgalanma, döviz kurundaki oynaklık ve art arda gelen ÖTV zamları, akaryakıt fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor.

Akaryakıt fiyatlarında beklenen indirim pompaya yansıdı. Gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatı 1,23 TL düşerken, yeni fiyatlar İstanbul'da 65,23 TL, Ankara'da 66,35 TL ve İzmir'de 66,63 TL olarak uygulanmaya başladı.

İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası:

Benzin: 63.03 TL
Motorin: 65.24 TL
LPG: 31.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası:

Benzin: 62.93 TL
Motorin: 65.09 TL
LPG: 31.39 TL

Ankara:

Benzin: 64.05 TL
Motorin: 66.35 TL
LPG: 31.97 TL

İzmir:

Benzin: 64.32 TL
Motorin: 66.64 TL
LPG: 31.79 TL

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Başka bir ifadeyle, 7582 sayı­lı Kanun geçmişe dönük sınır­lı bir vergi koruması sağlamak­la yetinmemekte; mükelleften belirli ölçüde likiditeden vaz­geçmesini, varlığını finansal sistem içinde görünür kılma­sını ve tercih edilen elde tut­ma süresine göre farklılaşan bir vergi yüküne katlanmasını istemektedir. Bu yönüyle ye­ni düzenleme, klasik anlam­da “af” olmanın ötesinde, ver­gi hukuku aracılığıyla kurulan bir finansal yönlendirme me­kanizmasıdır.

Düzenlemenin ana hatları

7582 sayılı Kanun, yurt dı­şında bulunan veya Türki­ye’de bulunmakla birlikte ka­nuni defterlerde yer almayan bazı finansal varlıkların siste­me alınmasını amaçlamakta­dır. Kapsama para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer serma­ye piyasası araçları girmekte­dir. Buna karşılık yurt içi ta­şınmazlar, stoklar, emtia ve alacaklar kapsam dışında bıra­kılmıştır.

Yurt dışındaki varlıklar 31 Temmuz 2027’ye kadar Tür­kiye’deki banka veya aracı ku­rumlara bildirilecek; bildirim­den itibaren iki ay içinde Tür­kiye’ye transfer edilecek ya da fiziken getirilmişse banka ve­ya aracı kurum hesabına yatı­rılacaktır. Türkiye’de bulunan ancak defterlerde yer almayan varlıklar bakımından da bildi­rim banka veya aracı kuruma yapılacak ve varlığın bildirim tarihi itibarıyla hesaba yatırıl­ması gerekecektir.

Genel vergi oranı bildirilen varlık değeri üzerinden %5’tir. Ancak varlığın belirli yatırım araçlarında tutulması taah­hüt edilirse oran düşmektedir: bir yıl için %4, iki yıl için %3, üç yıl için %2, dört yıl için %1, beş yıl için %0. 1 Ocak 2027- 31 Temmuz 2027 arasında ya­pılacak bildirimlerde bu oran­lara yarım puan eklenecektir. Bu yatırım araçları; vadeli he­sap, devlet iç borçlanma sene­di, kira sertifikası ve girişim sermayesi yatırım fonu olarak belirlenmiştir. Dikkat etmek gerekir ki, vergi oranı düştükçe mükellefin hareket serbesti­si azalmakta; vergi yükü hafif­lerken likidite maliyeti artabil­mektedir. Nakit akışı, kur riski, faiz riski, yatırım fırsatlarının kaçırılması ve grup içi finans­man ihtiyacı gibi unsurlar dik­kate alındığında, mükelleflerin yalnızca oranı değil, seçilecek yöntemin şirketin bilanço ve nakit akışıyla uyumunu da dik­kate almaları gerekir.

Defter tutan mükelleflerde bildirilen varlıkların yasal def­terlere alınması, bilanço esa­sına tabi olanlarda ise iki yıl süreyle işletmeden çekileme­yecek özel fon hesabında izlen­mesi gerekir.

Otomatik meşruiyet yok, sınırlı koruma var

Bu düzenlemenin bir diğer önemli yanı, mutlak bir koru­ma sağlamamasıdır. Koruma yalnızca bildirilen varlıklara isabet eden tutarlar bakımın­dan ve kanun ile tebliğde ön­görülen şartlar eksiksiz yeri­ne getirilirse mevcuttur. Baş­ka nedenlerle bulunan matrah farkları, transfer fiyatlandır­ması sorunları, sahte belge riskleri, örtülü kazanç tartış­maları veya diğer vergi prob­lemleri bu düzenleme ile ken­diliğinden ortadan kalkma­maktadır

Diğer yandan, kara para ak­lama, terörizmin finansmanı, yaptırım uyumu, müşteri ta­nıma ve diğer mevzuat yüküm­lülükleri bakımından genel bir bağışıklık meydana gelmemek­tedir. Uluslararası yaklaşım da bu yöndedir. FATF standart­ları, gönüllü vergi uyumu veya varlık geri getirme programla­rının kara para aklama ve te­rörizmin finansmanıyla mü­cadele yükümlülüklerini za­yıflatmaması gerektiğini kabul etmektedir. OECD’nin gönüllü bildirim programlarına ilişkin yaklaşımı da bu programları ancak daha güçlü bilgi değişi­mi, şeffaflık ve denetim kapa­sitesiyle birlikte anlamlı gör­mektedir. Avrupa Birliği hu­kukunda ise vergi suçlarının kara para aklama bakımından öncül suç niteliği taşıyabilme­si, varlık barışı benzeri düzen­lemelerin kaynağı tartışmalı varlıklara otomatik meşruiyet kazandıramayacağını göster­mektedir.

Sonuç

2026 Varlık Barışı, doğru ya­pılandırıldığı takdirde önemli bir kayıt ve uyum imkanı sağla­yabilir. Bununla birlikte, bildiri­len varlığın gerçekte kime ait ol­duğu, şirket bilançosuna serma­ye olarak mı gireceği, ortaklar cari hesabına mı alınacağı, borç mu sayılacağı veya başka bir hu­kuki ilişkiye mi dayanacağı baş­tan belirlenmelidir. Aksi hal­de, geçmişe dönük vergi riskini azaltmak için yapılan bildirim, ileride şirketler hukuku, muha­sebe ve vergi hukuku bakımın­dan yeni tartışmalar doğura­bilir. Vergi adaleti bakımından haklı eleştirilere açık olmakla birlikte, düzenleme kısa ve or­ta vadede ülke ekonomisine be­lirli bir katkı sağlayabilir. Ancak bu katkının kalıcı bir vergi uyu­mu yaratıp yaratmayacağı, mü­kelleflerin rejime hangi amaçla başvurduğuna ve bu tür düzen­lemelerin ne derece olağanlaş­tırılacağına bağlı olacaktır.

İlik nakli için kan toplayan Oktar Babuna’nın eylemini “masum” bulanları hatırlıyorum. Yüzbinlerce kan bilgisinin kimlere servis edildiğini dahi öğrenemedik. Meğer kanımız, mahremimiz toplanmıştı

1- SORUN: Bilgi; güçtür ve elinde tutana avantaj sağlar. Hele ki nitelikli bilgi ise rekabet üstünlüğü oluşturur. Bu durum bilgiye sahip olmayana para, kaynak, hatta devlet kaybettirir. Fakat daha da önemlisi, mahremiyetinize dair bilginin, başkasının elinde silaha/zenginliğe dönüşeceği gerçeğidir.

2- ETKİSİ: 7,4 milyar insanın yaşadığı gezegende sim kart ve tablet sayısı, dünya nüfusunu aştı. Öyle ki her saniye 2 çocuk doğarken 10 sim kart aktif hale geliyor. Bunun anlamı, giderek bütün insanlık kapsama alanına giriyor. Hal böyle iken yeryüzünde artık kaçıp saklanacak ücra bir köşe kalmayacak.

GEZEGENDE ARTIK HER BİRİMİZ KAPSANIYORUZ

3- ÇÖZÜM: Kapsama alanında iseniz; kapsanıyorsunuz da… Yalnızca para işlemlerinde değil, sosyal medya paylaşımları ve konum cihazları sayesinde ardınızda bıraktığınız iz, zaten sizin mahremiyetinizi “kendi elinizle ifşa” niteliğinde… Mahremiyetin verisini “bedava ürün” karşılığı dağıtma sakın.

4-YÖNTEM: Bunun dışında bir başka olgu var ki, size ait bilgilerin ticarileşmesi ve mahremiyetinizin pazarlanmasıdır. Bir yerde “bedava internet” görürseniz veya free wifi işareti gözünüze çarparsa, biliniz ki bunun bir bedeli vardır ve ödemeyi “mahremiyetinizle” yapacağınızdır. Bedavaya kanma…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Mahremiyetle ödemeye dair…

Cezai müeyyide var mı?

Mahremiyet ihlaline cezai müeyyide gelse de… Bizden topladıkları bilgileri pazarlayıp her birimizi dijital kurnazların önüne atanlar, bunu birkaç tuşa dokunarak yapabilirken… Ama sistemden çıkış zor.

Peki, biz ne yapabiliriz?

Ürettiğin veri, başta anayasa olmak üzere kanunlar ile koruma altında olsa da herkes, kendi verisinin güvenliğinden sorumludur. Her adımda dijital iz bırakıyorsun. Sosyal medyada bonkörce veri saçma.

NOT

BİLGİ DE ARTIK TİCARETE KONU MAL

Kişisel verilerinizi bedava internet karşılığı vermeniz yetmiyormuş gibi buna “indirim” veya “para” vaadiyle talip olan şirketlerin pıtrak gibi ortaya çıkması, yeni düzenlemenin henüz hayata geçmeden “işlevsizleştirilmesi” anlamı taşıyor. Dünyanın en zenginlerinin veri tacirleri olduğu; yeni gerçeğimiz.

BEDAVA ÜRÜN LÛGATI

Bedava erişim: Sizi internete ulaştıranlar, bedelini doğrudan veya dolaylı faydaya dönüştürüyorlar

Bedava bilgi: Size öyle geliyor. Her ulaştığınız bilginin karşılığında izleniyor, gözleniyorsunuz

Bedava ürün: En yaygın olanı bu… Unutmayın; ürün bedavaysa asıl ürün sizsiniz

Bedava sosyal medya: Algoritrokrasi yönetimine girdiniz ve tercihleriniz yönlendiriyordur

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Tebliğle, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında vergi dairelerine olan borçların daha düşük faiz oranlarıyla taksitlendirilerek ödenmesine yönelik usul ve esaslar yeniden düzenlendi.

Düzenlemeye göre, kamu alacaklarının tecil ve taksitlendirilmesinde borçluların mali durumunu gösteren likidite oranı kriteri esas alınacak. Taksit sayısı, söz konusu oran dikkate alınarak 36 aydan 72 aya kadar belirlenebilecek.

Tebliğ kapsamında, borçluların belirli süre içerisinde başvuruda bulunmaları halinde cari tecil faiz oranından daha düşük faiz uygulanacak. Bu çerçevede taksitlendirme başvurularında uygulanacak faiz oranı yüzde 29 olarak belirlenirken, mevcut tecil faiz oranı yüzde 39 seviyesinde bulunuyor.

Düzenleme ile vergi dairelerine olan borçların ödeme kapasitesine uygun şekilde yapılandırılması ve tahsilat sürecinin kolaylaştırılması amaçlanıyor.

Ekonomim

İşverenin, hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde ihbar süresini beklemeksizin işçiyi derhal işten çıkartabilmesi için ise kanunda belirtilen sürelerin aşılması gerekir. Kanuna göre, söz konusu sebeplerle işe devamsızlık süresi işçinin iş yerindeki çalışma süresine bağlı olarak hak ettiği ihbar süresi + altı hafta aşarsa işveren açısından ihbar süresi beklenmeksizin işten çıkarma hakkı doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu süre 24 haftalık analık izninin bitiminden sonra başlar.

İşverenin bu gerekçe ile işçiyi bildirim süresini beklemeksizin işten çıkartabilmesi için raporun aralıksız kullanılmış olması gerekir.

Peki, işçinin “derhal fesih” için kritik önem taşıyan süreyi aşıp aymadığı nasıl hesaplanır? Bunun için öncelikle işçinin çalışma süresine göre değişen ihbar süresi bulunur. Sonra bu sürenin üzerine 6 hafta eklenir. Kullanılan toplam rapor süresi ihbar süresi + 6 haftayı aşarsa o işçi için tehlike çanları çalar.

İhbar süresi iş yerindeki çalışması 6 aydan az süren işçi için 2 hafta; 6 aydan 1,5 yıla kadar süren işçi için 4 hafta; 1,5 yıldan 3 yıla kadar süren işçi için 6 hafta, üç yıldan fazla süren işçi için 8 haftadır.

İşverenin iş akdini derhal fesih hakkı ise iş yerindeki çalışma süresi 6 aydan az süren işçi için 8 haftanın (56 gün) dolmasıyla başlar. Bu süre iş yerindeki çalışma süresi 6 aydan 1,5 yıla kadar süren işçi için 10 hafta (70 gün); 1,5 yıldan 3 yıla kadar süren işçi için 12 hafta (84 gün); 3 yıldan fazla süren işçi için 14 hafta (98 gün) olarak uygulanır.

İHBAR TAZMİNATI ALAMAZ KIDEM TAZMİNATI ALIR

Kullandığı rapor süresi ihbar süresi + 6 haftalık süreyi aştığı için işten çıkartılan işçi ihbar tazminatı alamaz. Ancak, işveren bu işçinin kıdem tazminatını ödemek zorundadır.

SIK RAPOR KULLANANLAR DA İŞTEN ÇIKARTILABİLİR Mİ?

İşveren, işçinin sık sık hastalanması nedeniyle kullandığı sağlık raporları ihbar süresi + 6 haftayı aşmasa bile, bu durumun iş yerinde olumsuzluklara neden olduğu, iş yerinin normal işleyişini olumsuz etkilediği gerekçesiyle işten çıkartabilir.

Ancak, işçi sayısı en az 30 kişi olan iş yerinde 6 aydan fazla süredir çalışmakta olan işçi, işe iade davası açarak itiraz edebilir. Bu durumda işverenin, işçinin sık sık hastalanarak rapor kullanmasının iş yerinde olumsuzluğa neden olduğunu mahkemede ispatlaması istenir.

İşçi işe iade davasını kazanmasa bile ihbar tazminatı ve kıdem tazminatını alır.

BU SÜRELER AŞILMAMALI

Kanuna göre, işverenin derhal fesih hakkını, aralıksız rapor kullanımında ihbar süresi + 6 haftalık sürenin dolduğu tarihten itibaren 6 iş günü içinde kullanması gerekir. Bu süre geçtikten sonra derhal fesih hakkını kaybeder.

İhbar süresi + 6 hafta aşılmadığı halde sık rapor kullanımı gerekçesiyle işçinin ne kadar süre içinde işten çıkartılabileceği konusunda kanunda bir hüküm bulunmuyor. Ancak, Yargıtay bu durumda işçinin 2 aylık “makul süre” içinde işten çıkartılabileceğini, iki aydan sonra çıkartılması halinde ise makul sürenin aşılmış olacağını kabul ediliyor.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun temel amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi, işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerinin düzenlenmesidir.

6331 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinde işverenin genel yükümlülükleri hüküm altındadır. Hüküm bağlamında mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi, gerekli her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının denetlenmesi ve uygunsuzlukların giderilmesi işverenin İSG yükümlülükleri arasında yer almaktadır.

Dolayısıyla işverenin yükümlülüğü yalnızca iş yerinde herhangi bir kaza meydana geldikten sonra önlem almakla sınırlı değildir. Esas olan, işyerindeki tehlikelerin önceden görülmesi, risklerin değerlendirilmesi ve mümkünse tamamen ortadan kaldırılmasıdır.

Nitekim 6331 sayılı Kanun'un 5'inci maddesinde "Risklerden korunma ilkeleri" ayrıca düzenlenmiştir. Hükme göre işveren, yükümlülüklerini yerine getirirken öncelikle risklerden kaçınmalı; kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmeli ve risklerle kaynağında mücadele etmelidir. Bu bağlamda, işverenin İSG yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkelerin de göz önünde bulundurması esastır:

* Risklerden kaçınmak.

* Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek.

* Risklerle kaynağında mücadele etmek.

* İşin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek.

* Teknik gelişmelere uyum sağlamak.

* Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek.

* Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek.

* Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek.

* Çalışanlara uygun talimatlar vermek.

Dolayısıyla risklerden korunma ilkesi, işin çalışana uygun hale getirilmesini, teknik gelişmelere uyum sağlanmasını ve tehlikeli olanın daha az tehlikeli olanla değiştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle işveren, çalışma ortamını, ekipmanları ve üretim yöntemlerini çalışanların sağlığını ve güvenliğini gözeterek belirlemelidir.

Ayrıca işverenin, teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları ve çalışma ortamını birlikte dikkate alan genel bir önleme politikası oluşturması gereklidir. Bu kapsamda toplu korunma tedbirlerine öncelik verilmeli, kişisel koruyucu donanımlar ise tamamlayıcı nitelikte değerlendirilmelidir. Çalışanlara gerekli talimatlar verilmeli ve alınan tedbirlere uyulup uyulmadığı düzenli olarak denetlenmelidir.

Sonuç olarak, 6331 sayılı Kanun kapsamında işverenin İSG sorumluluğu, yalnızca kazalar meydana geldikten sonra müdahale etmekten ibaret olmayıp; asıl olan, tehlikeleri önceden tespit etmek, riskleri mümkünse ortadan kaldırmak, ortadan kaldırılamayan riskleri ise kaynağında kontrol altına almaktır. Bu nedenle risklerden korunma ilkeleri, işyerlerinde önleyici ve sürekli gelişime dayalı bir İSG anlayışının da temelini ifade etmektedir.

"Girişim sermayesi", Türkiye'de kurulmuş veya kurulacak olan, gelişme potansiyeli taşıyan ve kaynak ihtiyacı olan şirketleri ifade eder.

1. Ar-Ge ve tasarım indirimi ile teknopark istisnasından yararlananlara getirilen girişim sermayesine yatırım yapma zorunluluğu

Birincisi 2021 yılından itibaren yıllık kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde belli bir tutarı aşan Ar-Ge ve tasarım indirimi ile teknopark istisnasından yararlanan mükelleflere belli oranda fon ayırma ve girişim sermayesine yatırım yapma zorunluluğu getirilmiş olmasıdır.

Bu uygulamaya ilişkin oran ve tutarlar Cumhurbaşkanınca artırılmış olup, güncel oran ve tutarlar şöyledir:

Uygulama kapsamında yukarıdaki tabloda belirtilen oran ile asgari ve azami tutarlar dikkate alınarak hesaplanan tutarlarda (istisna ve indirimler için ayrı ayrı) fon ayrılması ve bu tutarlar kadar fonun oluşturulduğu yılın sonuna kadar Türkiye'de yerleşik girişimcilere yatırım yapmak üzere kurulmuş girişim sermayesi yatırım fonu payının satın alınması veya girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ya da 4691 sayılı Kanun kapsamındaki kuluçka merkezlerinde faaliyette bulunan girişimcilere sermaye konulması zorunludur.

Bu sürede yatırım şartı sağlanamazsa, yararlanılan istisna ve/veya indirim konusu edilen kazançların yüzde 20'sinin istisna ve indirim hakkı kaybedilecek ve yüzde 20'ye tekabül eden tutarlar nedeniyle zamanında alınmayan vergiler vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın mükelleflerden tahsil edilir.

Bu konuda ayrıntılı açıklamalara 8 Şubat 2021 tarihli yazım ile 22 Mart 2021 tarihli yazımdan ulaşabilirsiniz. (Oran ve tutarlardaki değişikliklere dikkat!)

2. Girişim sermayesi fonu ayırma imkânı

Girişim sermayesini teşvik amacıyla getirilmiş ikinci vergisel düzenleme ise zorunlu olmayıp gönüllü bir uygulama olan, bilanço esasına göre defter tutan mükelleflere “girişim sermayesi fonu” ayırma ve bu fon tutarını kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 10/1-g kapsamında “indirim” olarak matrahtan düşme imkânının getirilmiş olmasıdır.

Sermaye Piyasası Kurulu'nun düzenleme ve denetimine tabi olarak Türkiye'de kurulmuş veya kurulacak olan girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına sermaye olarak konulması veya girişim sermayesi yatırım fonu paylarının satın alınması amacıyla, ilgili dönem kazancından veya beyan edilen gelirden girişim sermayesi fonu ayrılabilir.

Bu fon, kurum kazancının veya beyan edilen gelirin yüzde 10'unu ve öz sermayenin yüzde 20'sini aşamaz. (Vergi Usul Kanunu Md.325/A)

Girişim sermayesi fonunun vergi matrahından indirim konusu yapılabilmesi için;

- İlgili yıl için ayrılan fon tutarının[1] beyan edilen gelirin yüzde 10’unu ve toplam fon tutarının ise öz sermayenin yüzde 20’sini aşmaması (İki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir),

- Fonun ayrıldığı yılın sonuna kadar Türkiye’de kurulmuş veya kurulacak olan ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleme ve denetimine tabi girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına veya fonlarına yatırım yapılması,

- Ayrılan fon tutarının ilgili yılın kurumlar/gelir vergisi beyannamesinde ayrıca gösterilmesi gerekmektedir.

Buna göre 2025 yılına ilişkin fon tutarı 2025 yılı bilançosuna göre belirlenmiş, hesap dönemi takvim yılı olanlarda 2026 Nisan ayı sonuna kadar fon kaydı yapılmış olmalıdır. Yatırım şartı da 2026 sonuna kadar gerçekleştirilmelidir.

Girişim sermayesi yatırım fonuna ilişkin ayrıntılara 19 Mart 2025 tarihli yazımdan ulaşabilirsiniz.

3. Vergi daireleri beyannamelerinde girişim sermayesi fonu indirimi yapan mükellefleri beyannamelerini düzeltmeye zorluyor!

Bugünkü yazımda, “Ar-Ge/Tasarım İndirimi” ile “Teknopark İstisnası” için yapılması gereken yatırım zorunluluğu kapsamında gerçekleştirilen yatırımların girişim sermeyesi fonuna ilişkin olarak da kullanılıp kullanılamayacağını irdeleyeceğim.

Vergi dairelerinin, tek bir girişim sermayesi yatırımının bu iki uygulama için de gerekli yatırım şartını sağlamadığı görüşünde olduğu için düzeltme talep ettiği anlaşılıyor.

Sayın Murat Softa, “Bir Koyundan İki Post Çıkar Mı?” başlıklı blog yazısında, farklı kanunlarda düzenlenen iki uygulamanın girişim sermayesini desteklemek amacıyla getirilmiş farklı uygulamalar olduğunu, birisi taahhütten doğan diğeri ise yükümlülükten doğan iki ayrı girişim sermayesi yatırımı gerektirdiği yönünde görüş belirttikten sonra; bir koyundan iki post çıkarmaya çalışmanın, buna dair resmi bir açıklama/izin olmadığı sürece riskli bir işlem olacağı sonucuna ulaşmış bulunuyor.

Bu tahmininde haklı çıktı Sayın Softa; çünkü vergi daireleri, girişim sermayesi fonuna ilişkin ayrı yatırım yapmayan mükellefleri bu indirimi iptal ederek düzeltme beyannamesi vermeye zorlamaya başladı.

Kişisel görüşüm, VUK Md. 325/A kapsamında ayrılan girişim sermayesi fonu ile indirim ve istisnadan yararlananların ayırdıkları fonlar farklı yasal düzenlemelere dayandığı için ilgili düzenlemelerde aranan şartlar her ikisinde de sağlandığı sürece uygulamalardan yararlanmak mümkündür.

İlgili düzenlemelerde her iki uygulama bakımından da ayrı yatırım yapılması şartı aranmadığı gibi, Ar-Ge/tasarım indirimi ile teknopark istisnası nedeniyle yapılmış olan yatırımların girişim sermayesi fonu indirimi için gerekli yatırım şartı için kullanılamayacağına dair açık bir yasaklayıcı hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle girişim sermayesi fonu indiriminin ayrı bir yatırıma gerek kalmaksızın yapılması mümkündür.

Eğer kanun koyucu bunun engellemek isteseydi, kanuna açık bir hüküm koyarak bunu sağlardı.

Örneğin, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunun 4/5 inci maddesinde, bu Kanun kapsamındaki indirim, istisna, destek ve teşviklerden yararlananların 193 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (13) numaralı bendi, 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi hükümleri ile 4691 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi hükümlerinden ayrıca yararlanamayacakları açıkça hükme bağlanmıştır.

Kaldı ki indirim ve istisna için yapılan yatırımın elden çıkarıldığı ve yeni yatırıma yönlendirilmediği durumlarda yatırım şartı ihlal edilmiş sayılmamaktadır. Oysa girişim sermayesi fonu indiriminin yapılabilmesi için, yapılan bu yatırımın elden çıkarılması halinde girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların altı ay içinde aynı amaçla yeniden kullanılması şarttır.

Görüldüğü üzere, iki uygulama birlikte yapılması yatırımın devamlılığı ve girişim sermayesinin teşvikini tam olarak sağlamaktadır.

[1] Fonun ilgili dönem gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği tarihe kadar ayrılması gerekir. Bu tarihe kadar fon ayrılmaması durumunda indirimden yararlanılamaz.

Kurumumuz sistemlerinde 15 Haziran 2026 saat 23:00 ile 16 Haziran 2026 04:00 saatleri arasında (pazartesiyi salıya bağlayan gece) bakım ve iyileştirme çalışması yapılacağından, çalışma yapılacak saatler arasında Kurumumuz tarafından verilen tüm hizmetlerde kısa süreli kesintiler olabilecektir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE