Duyurulur.

Kurum, Türkiye'de eşel mobil uygulamasının ekim ayına kadar tamamen kaldırılacak olmasının yanı sıra Orta Doğu'da devam eden çatışmalar nedeniyle küresel enerji fiyatlarında yaşanan belirsizliğin enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğunu ifade etti.

Enflasyon hedefinin üzerinde kalmaya devam ediyor

Türkiye'de yıllık enflasyon temmuz ayında yüzde 31,8 ile hazirandaki yüzde 32,1 seviyesinden geriledi. Böylece yıllık enflasyon üst üste ikinci ayda da yavaşlama kaydederken, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yıl sonu için öngördüğü yüzde 26 hedefinin üzerinde kalmayı sürdürdü.

Goldman Sachs, enflasyondaki gerilemeye rağmen enerji fiyatları ve döviz kuru kaynaklı risklerin para politikasında temkinli duruşun korunmasını gerektirdiğini vurguladı.

Yıl sonu tahminine yukarı yönlü risk

Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil, yayımladıkları notta yıl sonu için yüzde 29 enflasyon tahminlerini koruduklarını ancak bu tahmine yönelik yukarı yönlü risklerin arttığını belirtti.

Ekonomistler, "Yüksek enerji fiyatları ve Türk lirasındaki daha hızlı değer kaybından kaynaklanan riskler, faiz oranlarının daha uzun süre yüksek seviyelerde kalmasını gerektireceğine işaret ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

Çekirdek enflasyonda iyileşme sürüyor

Raporda, temmuz ayında hizmet enflasyonunda bozulma görülmesine karşın daha geniş kapsamlı çekirdek enflasyon göstergelerinde iyileşmenin devam ettiği ifade edildi.

Goldman Sachs, tüm çekirdek enflasyon göstergelerinin temmuz ayında temel enflasyonda genel bir iyileşmeye işaret ettiğini belirterek, üç aylık hareketli ortalama bazında çekirdek enflasyon ivmesinin yılın ilk çeyreğinde görülen seviyelere geri döndüğünü değerlendirdi.

Ekonomim

TÜFE’nin yıllık artışında bir yılı aşkın süredir bu düzeylere takılıp kalındı. Hani yapışkan enflasyon diye tanımlanan bir durum var ya, tam olarak o yaşanıyor. Yıllık enflasyon yüzde 30-33 arasına yapıştı kaldı. Bu konuyu yakında daha detaylı olarak ele almak gerek. Bugün, temmuza ilişkin ilk açıklamaya ve hem içinde bulunduğumuz ağustos ayında, hem gelecek aylarda neler olabileceğine odaklanmakta yarar var.

Aylık enflasyonda geçen yılla bu yıl arasında çok büyük bir fark yok. 2025 temmuzunda yüzde 2,06 olan artış, bu yıl yüzde 1,78.

İlk yedi ay geçen yıldan biraz kötü. Geçen yıl yüzde 19,08 olan oran bu yıl yüzde 19,86.

Yıllık oranlar arasında ise 1,77 puanlık bir iyileşme var. Geçen yılın temmuzundaki yıllık artış yüzde 33,52 düzeyindeydi.

Bu oranların çok özet olarak söylediği şu:

“Enflasyonda yerimizde sayıyoruz, bir ilerleme, tabii ki olumlu yönde bir ilerleme, bir gelişme yok.”

Sonrası daha belirsiz

Bu yılın ilk yedi ayındaki enflasyonun geçen yıldan az da olsa yüksek oluşmasında İran savaşının ve bu savaşın yol açtığı fiyat artışlarının tabii ki büyük rolü var.

Ham petrol fiyatlarının bu yılın ortalamasında 60 dolar civarında olacağı öngörülmüş ve dengeler buna göre kurulmuşken bir ara 125 dolarların görüldüğünü biliyoruz. Şimdi dengenin 90 dolar civarında oluşması umuluyor. Daha yukarıdaki her fiyat yurt içindeki fiyat artışı baskısını daha da artıracak.

Ham petrol fiyatlarının yurt içinde akaryakıt fiyatlarına yansımasını azaltmak amacıyla devreye alınan eşel mobilin de "nefesi kesildi", zam durumunda ÖTV'den kullanılabilecek tutar motorin için kalmadı, benzinde ise çok azaldı.

Motorinde 13,90 lira ÖTV vardı ve bu tutarın tümü eşel mobil ile kullanıldı, mevcut durumda motorine gelecek tüm zamlar pompaya yansıyacak.

Benzinde kullanılabilecek tutar 4,30 lira, otogazda ise 10,96 lira.

Akaryakıtta indirim söz konusu olduğunda bu indirimin bir kısmının pompaya yansıtılması uygulaması da yok artık. Yasada yazan ÖTV tutarları tamamlanana, o ÖTV tutarına gelininceye kadar indirim pompaya yansımayacak. O tutarlar motorinde 13,90 lira, benzinde 14,82 lira, otogazda 11,38 lira.

Zam, motorinde tümüyle, benzin ve otogazda sınırlı bir şekilde pompaya yansıyacak ama indirimler eksik ÖTV'nin tamamlanmasına gidecek.

Akaryakıtta görünmeyen zam...

Gizli bir zamdan söz ediyor değilim tabii ki. Fiyat endeksinin ay ortalamasındaki fiyatlar üzerinden hesaplandığı gerçeğinin unutulmaması gerektiğini hatırlatmak için "görünmeyen zam" ifadesini kullanıyorum.

Çünkü akaryakıtta bugün geçerli olan fiyatlar ağustos ayı boyunca hiç değişmese bile enflasyona yine de önemli bir etkide bulunacak.

Bugünkü fiyatlar, ay boyunca sabit kalırsa ay ortalamasındaki fiyat haline gelir. İşte mevcut fiyatlar da temmuz ortalamasının benzinde yüzde 3,8, motorinde yüzde 13,6 üzerinde bulunuyor.

Bu zamların TÜFE'ye olabilecek doğrudan etkisi çok fazla değil. Ama dolaylı etki, özellikle motorindeki yansıma etkisi çok çok yüksek.

Ama yarın savaşla ilgili çok olumlu gelişmeler olur, petrol fiyatları hızla geriler, Maliye indirimlerle ÖTV eksiğini tamamlar ve sonrasındaki indirimler pompaya yansır, bu da genel fiyat düzeyini çok olumlu etkiler. Biraz Nasrettin Hoca'nın peşin para hikayesine benzedi biliyorum ama olur mu olur.

Peki ya tam tersi olur ve savaşın boyutuna ve petrol fiyatlarının seyrine bağlı olarak işler daha da kötü giderse?

Aylık 1,6'nın altında kalınabilir mi?

2026 için yola yüzde 16 enflasyon hedefiyle çıkılmıştı, o oranı geride bırakalı çok oldu.

Şimdi hedef yüzde 24, tahmin yüzde 26. Bu oranlarda kalmanın mümkün olmadığı da ortada.

Merkez Bankası 13 Ağustos'ta açıklayacağı yılın üçüncü enflasyon raporunda hedefi muhtemelen değiştirmez ama belki 26'lık tahmin yukarı çekilir.

İyi de kaça çekilecek ki? Yüzde 30'un altında bir oran da pek gerçekçi olmaz. Çünkü yüzde 30'un altında bir gerçekleşme sağlamak çok zor görünüyor.

Yılın kalan beş aylık döneminde her ay için ortalama yüzde 1,6'yı aşmayacak bir düzey yakalanabilirse, beş ayın toplamı yüzde 8,5 eder ve yüzde 30 aşılmaz.

Biraz önce aktardığım akaryakıt fiyatları ve gelecek zamların benzin ve otogazda kısmen, motorinde tümüyle pompaya yansıyacak olması, ancak indirimin tümüyle ÖTV'ye gideceği gerçeği karşısında en azından bu iki ay boyunca görece yüksek fiyat artışı görülmesi kaçınılmaz gibi.

Kaldı ki, eşel mobil uygulaması yeni bir düzenlemeye gidilip uzatma kararı alınmadığı takdirde ekim ayı başında bitiyor. Düşünün, bugün için yaklaşık 81 lira olan motorin, eylül sonunda da bu fiyatta olursa 1 Ekim'de yaklaşık 95 liraya çıkacak. Bu, yüzde 17 zam demek. Bu da fiyatlar düşüp ÖTV aşama aşama yerine konulamadığı takdirde eşel mobilin uzatılmasının kaçınılmaz olacağını gösteriyor.

Son altı yılın en düşük artışı!

Yüzde 30'un altı için son beş ayda yüzde 8,5'lik bir alan var. Geçen yılın son beş ayındaki artış yüzde 9,9 olmuştu. Önceki yılların son beş ayındaki artışı da hatırlatayım:

"2021 yüzde 23,25, 2022 yüzde 12,73, 2023 yüzde 25,65, 2024 yüzde 12,13."

Yani bu yıl beş ayda yüzde 8,5'te kalınabilirse, bu oran son altı yılın en düşük oranı olacak. Olabilirse!

Hani bir söz var ya, "Doluya koysan almıyor, boşa koysan dolmuyor" diye, aynı o durum yaşanıyor. Bir türlü olmuyor, 2026 enflasyonunun yüzde 30'un altına inmesi mümkün görünmüyor.

Kaldı ki hadi inildi ve gerçekleşme yüzde 29 oldu. Bu çok büyük başarı mı yani?

Şimdi biliyorum; "Ama savaş" denilecek. İyi güzel de savaş yalnızca Türkiye'yi mi etkiliyor?

Alaattin Aktaş-Ekonomim

“Bizim ürünümüz daha kaliteli. Fiyatı­mız yakın. Ekibimiz de fena değil. Peki ra­kibimiz neden bizden daha başarılı?”

Aslında bu sorunun cevabı yalnızca o şir­kete ait değil. Türkiye’de binlerce işletme­nin ortak sorusu bu.

İlk akla gelen cevaplar genellikle aynı­dır: Daha fazla reklam yapıyor, daha iyi sa­tış ekibi var, finansmana daha kolay ulaşı­yor ya da şanslı.

İşin gerçeği

Oysa uzun yıllardır farklı sektörlerde yaptığımız çalışmalar bana bambaşka bir gerçeği gösterdi.

Başarılı şirketleri başarısız şirketlerden ayıran temel fark, çoğu zaman ne ürünle­ri ne de sermayeleridir. Asıl fark, şirketin kendi içinde ne kadar uyumlu çalıştığıdır.

Ben buna Stratejik Rezonans diyorum.

Bir orkestrayı düşünün. Dünyanın en iyi kemancısını, en iyi piyanistini ve en iyi da­vulcusunu aynı sahneye çıkarabilirsiniz.

Eğer aynı eseri, aynı tempoda ve aynı amaç doğrultusunda çalmıyorlarsa ortaya müzik değil, gürültü çıkar.

Şirketler için de durum farklı değildir.

Harika bir stratejiniz olabilir.

Çok başarılı yöneticileriniz olabilir.

Güçlü bir marka oluşturmuş olabilirsi­niz. Ancak organizasyon yapınız, süreçleri­niz, performans sisteminiz, yetenekleriniz ve kültürünüz aynı hedefe hizmet etmiyor­sa şirket sürekli enerji harcar ama bekledi­ği ivmeyi yakalayamaz.

Başarıyı doğru tanımlayalım

Bugün birçok yönetici başarıyı hâlâ ci­royla ölçüyor. Oysa ciro tek başına bir ba­şarı göstergesi değildir.

Hatta bilinenin aksine, stratejik rezo­nansı zayıf olan şirketler bazı dönemlerde rakiplerinden daha yüksek satış hacmine bile ulaşabilir.

Fakat biraz daha derine indiğinizde tab­lo değişir. Kâr marjı düşüktür. Nakit akışı sürekli baskı altındadır. İşletme sermayesi yetersizdir. Çalışan devir oranı yüksektir. Müşteri sadakati zayıftır. Yeni ürün geliş­tirme yavaşlamıştır.

Yönetim sürekli günü kurtarmaya çalış­maktadır. Yani şirket büyür; fakat güçlen­mez. Asıl tehlike de budur.

Stratejik rezonansı olan şirketler neyi farklı yapıyor?

Öncelikle değişimi rakiplerinden daha erken okuyorlar.

Stratejilerini belirledikten sonra organi­zasyon yapılarını bu stratejiye göre tasarlı­yorlar. Doğru yetenekleri sisteme kazandı­rıyor, yetkinliklerini sürekli geliştiriyorlar.

Operasyonlarını yalnızca bugünü yürüt­mek için değil, yarının iş modelini taşıya­cak şekilde kurguluyorlar.

Performansı sadece ciro veya bütçe ger­çekleşmeleriyle değil; değer yaratan gös­tergelerle ölçüyorlar. Çünkü ölçtüğünüz şeyi yönetirsiniz. Yanlış şeyi ölçerseniz, yanlış davranışları ödüllendirirsiniz.

Rekabet nerede yaşanıyor?

İşte bu nedenle gerçek rekabet artık ürünler arasında değil, yönetim sistemle­ri arasında yaşanıyor. Bir şirketin stratejisi başka yöne giderken, organizasyonu farklı önceliklerle çalışıyor; prim sistemi başka davranışları ödüllendiriyor; süreçleri es­ki alışkanlıklarla devam ediyor ve tekno­loji yatırımları stratejiyi desteklemiyorsa, o şirketin rakibinden daha fazla veya daha özverili çalışması sonucu değiştirmez.

Dört kişinin farklı yönlere kürek çekti­ği bir kayığın daha hızlı gitmesini bekleye­mezsiniz.

Kendimize ne sormalıyız?

Bugün şirketlerin kendilerine sorması gereken soru aslında çok farklıdır.

“Rakibim neden aynı kaynaklarla ben­den daha fazla değer üretiyor?” sorusunu sormalıyız.

İşte bu sorunun cevabı; sürdürülebilir kârlılıkta, güçlü nakit akışında, yüksek ser­maye getirisinde, düşük çalışan devrinde, yüksek müşteri memnuniyetinde, başarılı Ar-Ge projelerinde ve pazara daha hızlı su­nulan yeni ürünlerde saklıdır.

Çünkü gerçek başarı, yalnızca büyümek değildir. Büyürken güçlenebilmektir. Bü­yürken değer üretebilmektir. Büyürken ge­leceği finanse edebilmektir.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

Akaryakıttaki indirimlerin devam etmesi bekleniyor. NTV'de yer alan habere göre motorinin litre fiyatında 6,37 TL'lik indirimin yarından itibaren pompaya yansıması öngörülüyor.

NTV

Otomotiv ‌Distribütörleri ve ⁠Mobilite Derneği (ODMD) verilerine göre, otomobil ‌satışları temmuzda ‌geçen yılın aynı ayına ‌göre yüzde 25,79 düşüşle 62 bin 478 ‌adet, hafif ticari araç pazarı yüzde 22,17 düşüşle 18 bin 308 ‌adet oldu.

Otomobil satışları ilk 7 ayda yüzde 12,1 geriledi

Otomobil ​ve hafif ticari araç pazarı ocak-temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10,72 daralarak 638 bin 965 adet ​olarak gerçekleşti.

Otomobil ​satışları ocak-temmuz ​döneminde geçen yıla göre yüzde 12,14 ⁠düşüşle 502 bin 712 adet olurken, hafif ​ticari araç ​pazarı yüzde 5,05 daralarak 136 bin 253 ​adet oldu.

Ekonomim

Bu durum, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ABD Başkanı Donald Trump arasında planlanan zirve öncesinde zaten yüksek olan gerilime yeni bir başlık eklemiş oldu.

Bloomberg'in haberine göre Pekin’deki yetkililer, Mythos ve diğer gelişmiş ABD yapay zeka modellerinin siber saldırı kapasitesinden kaygı duyuyor. Habere göre, yetkililer bu tür modellerin saldırı amaçlı silah olarak kullanılabileceğini düşünüyor ve Anthropic’in Çin’in bu sistemlere normal kullanım amacıyla erişimini neden engellediğini sorguluyor.

Bloomberg'e konuşan kaynaklara göre Çin, Şi’nin 24 Eylül’de ABD’ye yapması planlanan ziyaret öncesinde olumlu bir atmosferi korumak istiyor ve liderlerin görüşmesinden önce yapılması beklenen yapay zeka görüşmelerinde “kazan-kazan” yaklaşımını benimsiyor. Ancak buna rağmen iki hükümet arasındaki güvensizlik yüksek seviyede.

Henüz Anthropic'e karşı önlem düşünülmüyor

ABD, Çinli şirketlerin Amerikan yapay zeka modellerini kendi modellerini eğitmek için kullandığından endişe ediyor. Geçen ay ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Pekin merkezli Moonshot AI şirketinin önde gelen Amerikan modelleriyle rekabet edebilecek yeni bir sistem tanıtmasının ardından, fikri mülkiyet hırsızlığı tespit edilmesi halinde yapay zeka geliştiricilerine yaptırım uygulanabileceğini söyledi.

Buna karşılık Çin Ticaret Bakanlığı, ABD’nin tehditlerine karşı “gerekli tüm önlemleri” alacağını açıkladı. Kaynaklara göre Pekin şu aşamada Anthropic veya diğer Amerikan yapay zeka şirketlerine karşı acil bir adım planlamıyor.

Ancak ABD’nin Çinli şirketlere yönelik yeni önlemler alması durumunda uygulanabilecek karşılıklar üzerinde çalışılıyor. Bu seçenekler arasında yaptırımlar uygulanması veya Amerikan yapay zeka şirketlerinin Çin’in kısıtlı kuruluşlar listesine eklenmesi bulunuyor.

Bloomberg HT

Bakanlığın paylaşımına göre, ocak-haziran döneminde e-ihale sistemi üzerinden 6 bin 826 ihale başarıyla tamamlandı. Bu kapsamda 1477 araç ile 5 bin 349 eşya yeniden ekonomiye kazandırıldı.

Gelir geçen yıla göre yüzde 5 arttı

Yılın ilk altı ayında gerçekleştirilen satışlardan Hazine'ye 2,7 milyar liranın üzerinde gelir sağlandı. E-ihalelerden elde edilen tutar, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 artış gösterdi.

4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında tasfiyelik hale gelen eşya ve araçlar, 2014'ten bu yana elektronik ortamda satışa sunuluyor.

Sistem üzerinden ticari ve binek araçların yanı sıra tekstil ve ayakkabı, çanta, kuyumculuk ürünleri, elektronik cihazlar, mutfak eşyaları, mobilya, gıda ve kozmetik ürünleri ihale ediliyor.

Satışa çıkarılacak ürünlerin insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı açısından değerlendirildiği; gerekli durumlarda ilgili kamu kurumlarından görüş alınarak analiz ve uygunluk testleri yaptırıldığı belirtildi. Gıda ürünlerine ilişkin uygunluk raporları da katılımcıların erişimine açılıyor.

Sistemin 1,4 milyondan fazla kullanıcısı var

Mart 2021'de altyapısı yenilenen e-ihale sistemi, 1,4 milyonu aşkın kayıtlı kullanıcıya ulaştı.

Türkiye'de yerleşik, 18 yaşını doldurmuş ve medeni hakları kullanma ehliyetine sahip kişiler ile Türkiye'de faaliyet gösteren tüzel kişiler sisteme ücretsiz üye olarak ihalelere katılabiliyor.

İhalelerde başlangıç fiyatı nasıl belirleniyor?

Satışa çıkarılan araçlarda başlangıç fiyatı satışa esas bedelin yüzde 75'i, eşyalarda ise yüzde 50'si üzerinden belirleniyor. Teklif verebilmek için satışa esas bedelin yüzde 10'u oranında teminat yatırılması gerekiyor.

İlanlar üç iş günü yayımlanırken teklif süreci de sonraki üç iş günü boyunca elektronik ortamda yürütülüyor. Katılımcılar teklifleri eş zamanlı izleyebiliyor, ürünleri yerinde inceleyebiliyor ve sistemdeki fotoğraf, video ile ekspertiz raporlarına ulaşabiliyor.

İhaleyi kazanan kişinin bedeli yedi gün içinde ödemesi, ürünü ise 10 gün içinde teslim alması gerekiyor. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde teminat iade edilmiyor ve ihale ikinci en yüksek teklif sahibine geçebiliyor.

Dünya

1501 SANAYİ AR-GE DESTEK PROGRAMI
1501-Sanayi Ar-Ge Destek Programı kapsamında projeye uygulanacak destek oranı, firmanın desteklenen proje sayısına göre kademelendirilerek belirlenecek.

Firmanın desteklenen ilk 5 projesi için: Destek oranı yüzde 75 ve hibe destek tutarı en fazla 20 milyon TL.
Firmanın desteklenen 6’ncı projesi ve sonraki projeleri için: Destek oranı yüzde 60 ve hibe destek tutarı en fazla 20 milyon TL.

ÇAĞRI TAKVİMİ
Kuruluş bazlı ön kayıt başvurusu son tarihi: 22 Ekim 2026

Çağrı kapanış tarihi: 26 Ekim 2026

ÇAĞRI KAPSAMI
Tüm sektör ve teknoloji alanlarında yeni bir ürün tasarım ve geliştirme çalışması, mevcut bir ürünün iyileştirilmesi, ürün kalitesi veya maliyet düşürücü nitelikte yeni tekniklerin, yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi konularında firmanın teknolojik rekabet gücünü artıracak Ar-Ge projeleri desteklenecek.

Çağrı kapsamında, ‘Çağrıya Özel Şartlar’ bölümündeki linkte yer alan TÜBİTAK 2026-2028 Öncelikli Ar-Ge ve Yenilik Konuları Başlıklarında sunulan projelere öncelik verilecek.

Bilgi: 1501@tubitak.gov.tr

1507-KOBİ AR-GE BAŞLANGIÇ DESTEK PROGRAMI

ÇAĞRI KAPSAMI
Tüm sektör ve teknoloji alanlarında yeni bir ürün tasarım ve geliştirme çalışması, mevcut bir ürünün iyileştirilmesi, ürün kalitesi veya maliyet düşürücü nitelikte yeni tekniklerin, yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi konularında firmanın teknolojik rekabet gücünü artıracak Ar-Ge ve yenilik projeleri desteklenecek.

Çağrı kapsamında, ‘Çağrıya Özel Şartlar’ bölümündeki linkte yer alan TÜBİTAK 2026-2028 Öncelikli Ar-Ge ve Yenilik Konuları Başlıklarında sunulan projelere öncelik verilecek.

ÇAĞRI TAKVİMİ
Kuruluş bazlı ön kayıt son tarihi: 09.11.2026
Çağrı kapanış tarihi: 11.11.2026
Bilgi: 1507@tubitak.gov.tr
Başvurular PRODİS üzerinden alınacak.

“İnsanı eğitemiyorsan malzemeyi eğit der” mühendislik. Yapay zekâ eğitilmiş malzeme. Trafiği çözebilir şayet onu yazan maganda zekâ değilse… Ama embesil ise YZ sana, trafiğine ne yapsın

Bundan 133 yıl önce Benz ve Daimler; ilk otomobilleri üretmiş ve 4 tekerlekli uygarlık çağı başlamıştı. O sırada yeniliğe karşı olanlar; “atlar dururken kim bu aletleri kullanır ki?” diye söyleniyordu. Fakat Henry Ford, 1000 doların altında otomobil üretmeyi başarınca dünyada araba sevdası başlamış oldu.

Henry Ford; “pazarı dinleseydim daha hızlı atlar üretirim” diyordu. Otomobil yollarda boy gösterince insanlar onlara “atsız araba” diyordu. Haklıydılar da… Binlerce yılın arabası hep atlarla olurdu ama şimdi atlar gitmişti. Bugün önce atlarından kurtulan araba, şimdi sürücüden kurtulma sürecinde…

OTONOM ARAÇLAR TRAFİK SORUNUMUZU ÇÖZER Mİ?

“Trafik kuralları kan ve gözyaşıyla yazılmıştır” derler… Doğrudur. Misal yol ayrım çizgileri, kızını kazada kaybetmiş bir babanın önerisiydi. Trafik ışıkları da artan araçların seyrüseferini düzenlemek için icat edildi. Sonra da evrensel hale gelen kuralları öğrendik, benimsedik, kullandık ya da ihlal ettik.

Ancak trafik kuralları her kültürde aynı mıdır? Misal bizim çakarlılar emniyet şeridini ihlal eder, durur. Yapay zekâlı otonom araçlar bu durumda nasıl davranacak? Kırmızıda durmayan maganda, Otonom aracının yapay zekâsına riayet edecek mi yoksa devreden çıkarıp gaza mı basacak?

İKİ SORU İKİ CEVAP / Alaturka sürücüye dair…

Trafik magandası tarih olur mu?

Emniyet kemeri takmayınca araç sussun diye sahte aparat takan, hatalı şerit değiştiren, sinyal koluna eli gitmeyen, yayanın üstüne araç süren, yol vermeyen, hız limitine uymayana YZ ne yapsın?

Otonom araca güvenebilir miyiz?

Bir yere kadar evet. Makine öğrenme teknolojileriyle giderek gelişecekler. Otonom araçlar trafik için umut olacak. Otonom aracın yapay zekâsı sarhoş olmaz, stres yapmaz, haksız davranmaz inşallah.

NOT

YAPAY ZEKÂLININ BAGAJINDA POMPALI YAN KOLTUĞÜNDA LEVYE VARSA…

Kırmızı ışığı sokak aydınlatması sananlarımız hayli fazladır mesela. Önü boş iken gitmeyen sol şerit kenelerimiz vardır. Önerim, bizde otonom araç geliştiricilerinin yaya ve sürücü davranışlarını da araştırmasıdır. Elin yapay zekâsı burada çöker. Bizim YZ’yi bu kültürün organik zekâları yazmalıdır.

ALATURKA SÜRÜCÜ SÖZLÜĞÜ

Trafik magandası: Yolların kralı, sol şerit müdavimi, başka sürücülere aldırmayan duyarsızlar grubu

Otonom maganda: Yapay zekânın kullandığı aracının kurallarını dönüştüren, onu magandalaştıran

Çakarlı: Aracına taktığı ışıldaklarla geçiş üstünlüğü edinen, yönetenin imtiyazlı sürücüleri

Otonom denetimi: Yapay zekânın yönettiği sürücüsüz aracın evrensel kurallara uyum kontrolü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Sayı: E-95474873-100100-146438308

Tarih: 31.07.2026

Konu: 2017/26 Sayılı Genelge Değişikliği

GENELGE
2026/20

Bilindiği üzere 28.11.2025 tarihli ve 33091 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Geçici Koruma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” çerçevesinde 2017/26 sayılı Genel Sağlık Sigortası Sağlık Aktivasyon İşlemleri konulu Genelgenin sigortalılar veya bakmakla yükümlü olunan kişilerden talep edilen belgelere ilişkin değişiklik yapılma ihtiyacı duyulmuştur.

Buna göre 2017/26 sayılı Genelgede yapılan değişiklikler aşağıda açıklanmıştır. Söz konusu Genelgenin;

3.1.5. Geçici Kimlik Numarası ve İkamet İzni başlıklı bölümü aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“3.1.5. Yabancılardan İstenilecek Belgeler

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununa göre ülkemizde bulunan yabancı uyruklu kişilerden (geçici koruma, uluslararası koruma, mülteci, vatansız vb. yabancılar) öncelikle yabancı kimlik numarası talep edilecek olup aile yakınlık bilgisinin tespiti için ise kimlik belgesi, pasaport, ehliyet, evlilik cüzdanı, uyruğunda bulunduğu ülke konsolosluğundan alacağı aile yakınlık bilgilerini gösteren belge veya bu belgeleri temin edememesi halinde Göç İdaresi Başkanlığından alacakları başvuru sahibi ve refakatçi bilgileri (Refakatçi/Bağlı) belgesi ile işlem yapılabilecektir. Aynı zamanda bakmakla yükümlülük talep eden ana/babaları için ise bu belgelerin yanı sıra ikamet izin belgesi de istenecektir.

İkamet izin sürelerinin Sağlık Provizyon Aktivasyon Sisteminde görüntülenebilmesi halinde ikamet izin belgesi fiziksel olarak talep edilmeyecektir. Ayrıca Kimlik Paylaşım Sisteminde yer alan izin süreleri ikamet izin süresi olarak dikkate alınmayacak olup yalnızca Sağlık Provizyon Aktivasyon Sisteminde yer alan süreler doğrultusunda işlem yapılacaktır.

6458 sayılı Kanuna göre ikamet izni talebinde bulunan yabancı uyruklulardan ikamet izni verilenlere ikamet izin belgesi yerine söz konusu belgenin adreslerine gönderileceği hususunu belirten bir belge verilmesi halinde bu belge ile sağlık aktivasyon işlemi yapılacaktır.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi uyarınca Türk vatandaşlığından izinle çıkanlar ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarından ikamet izin belgesi istenmeyecektir.”

Bilgilerini ve gereğini arz/rica ederim.

Yunus ELİTAŞ

Kurum Başkanı

Spot altının ons fiyatı yüzde 0,2 artarak 4.059,81 dolara çıktı.

Piyasaların gözü kritik ABD istihdam verilerinde

Piyasalar, Fed'in faiz politikasına ilişkin ipuçları verebilecek ABD istihdam verilerine odaklandı. Gün içinde açıklanacak JOLTS açık iş pozisyonları verisinin ardından çarşamba günü ADP özel sektör istihdam raporu, cuma günü ise tarım dışı istihdam verisi yakından takip edilecek.

Uzmandan altın yorumu: Zayıf istihdam yükselişi tetikleyebilir

Bloomberg HT'de yer alan habere göre Mumbai merkezli Kedia Commodities Direktörü Ajay Kedia, “Altın şu anda bir konsolidasyon sürecinde. İş gücü piyasasında zayıflık görülmesi halinde bu durum ABD dolarını baskılayabilir ve bunun sonucunda altın fiyatlarında yükseliş yaşanabilir” dedi.

Trump "görüşmeler sürüyor" dedi, İran yalanladı

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile temasların sürdüğünü ve bunun, Tahran'ın beş aydır devam eden savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya ulaşması için "son şansı" olduğunu söyledi. Ancak İran yönetimi, taraflar arasında herhangi bir müzakerenin yürütüldüğü ya da planlandığı yönündeki iddiaları kesin bir dille reddetti.

Jeopolitik gerilim enflasyon ve faiz endişesini büyütüyor

ABD ile İran arasındaki gerilimin tırmanması, enerji maliyetlerini artırarak enflasyon baskılarını güçlendirdi. Artan fiyat baskıları, merkez bankalarının enflasyonu kontrol altına almak için faiz artırımlarına yönelebileceği beklentilerini de kuvvetlendirdi.

Fed'de faiz artırımı masada: Gözler eylül toplantısında

Piyasalar, Fed'in son toplantısında politika faizini sabit bırakmasının ardından eylül ayında faiz artırımı ihtimalini yaklaşık yüzde 65 olarak fiyatlıyor.

New York Fed Başkanı John Williams ise enflasyon baskılarının zamanla azalacağı yönündeki iyimserliğini korurken, beklenen iyileşmenin gerçekleşmemesi durumunda Fed'in faiz artırımı konusunda gerekli adımları atmaktan çekinmeyeceğini vurguladı.

Citi'den altın tahmini: Önce duraklama, sonra 5 bin dolar

Öte yandan Citi, yayımladığı analiz raporunda altın fiyatlarının önümüzdeki bir ay boyunca yatay seyir izleyebileceğini veya sınırlı bir geri çekilme yaşayabileceğini belirtti. Banka, ardından yükseliş trendinin yeniden güç kazanacağını öngörerek ons altının yılın dördüncü çeyreğinde 4.500 dolara, gelecek yılın ilk yarısında ise 5.000 dolar seviyesine ulaşabileceğini tahmin etti.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 1 artışla ons başına 58,74 dolara, platin yüzde 1,2 yükselişle 1.646,59 dolara ve paladyum yüzde 1,2 değer kazanarak 1.279,55 dolara çıktı.

Ekonomim

Bağ evleri için 5 dönüm yerine 2 dönüm arazi üzerine yapılmış olma şartı aranacak. Resmi Gazete'de yayınlanan yönetmelikte şöyle denildi:

"Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Bakanlık birimlerine yapılan tarımsal amaçlı yapı ve tarım dışı kullanım amaçlı başvurular, 24 üncü madde ile yürürlükten kaldırılan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik hükümleri kapsamında değerlendirilir.”

Aynı Yönetmeliğin Tarımsal Amaçlı Yapıların Kriterleri başlıklı Ek-1’inin 6.1 numaralı maddesinde yer alan “5 hektar” ibaresi “2 hektar” şeklinde değiştirilmiştir."

4 Nisan 2026 tarihli yönetmeliğin, tarımsal amaçlı yapıları tanımlayan kriterlerle ilgili ekinde, bu tür yapılar için 5 dönüm arazi şartı getirilmişti. "Bağ evi" başlıklı bölümde, bu tür yapıların, yüzölçümü 5 hektar olan özel ürün ve marjinal tarım arazinde yapılabileceği hükme bağlanırken, bu büyüklükteki araziye 30 metrekare taban alanı olan bir yapı inşa edilebileceği belirtiliyordu.

Eski yönetmelik geçerli olacak

NTV'nin haberine göre yönetmelik değişikliğiyle, mevcut yapıların eski yönetmelik hükümlerine göre değerlendirileceği de kayıt altına alındı. Yönetmelik değişikliğinde, "Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Bakanlık birimlerine yapılan tarımsal amaçlı yapı ve tarım dışı kullanım amaçlı başvurular, 24 üncü madde ile yürürlükten kaldırılan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik hükümleri kapsamında değerlendirilir.” ifadesine yer verildi. Yönetmelik, 4 Nisan 2026 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde düzenlerdi.

NTV

gibi konularda açıklayıcı bilgilere ve örneklere yer verilmiştir.

Broşüre ulaşmak için tıklayınız.

İnfografik için tıklayınız.

Konu hakkında detaylı bilgi için Vergi İletişim Merkezini VİMER-189 arayabilirsiniz.

Bu düzenleme dolayısıyla 2026 yılı ikinci yarısı itibarıyla her ay uzman hekimlerin emekli aylıklarına 40.963 TL, uzman olmayan hekimlerin emekli aylıklarına da 31.510 TL ilave ediliyor. İlave ödeme ile birlikte 25 yıl hizmeti bulunan uzman hekimin emekli aylığı 90.824 TL’ye ulaşıyor. Uzman olmayan hekimlerin emekli aylığı ise 80.772 TL’yi buluyor.

HOCASI ÖĞRENCİSİNDEN DAHA AZ EMEKLİ AYLIĞI ALIYOR

Emekli doktorlara yapılan ilave ödemeden yararlanabilmek için “makam tazminatı” ödenmesine hak kazanmamış olmak gerekiyor. Doçent, profesör, belediye başkanlığı gibi görevlerde bulunan hekim ve uzman hekimler makam tazminatı aldıkları gerekçesiyle ilave ödemeden yararlanamıyorlar.

Oysa, örneğin bir doçentin makam ve temsil tazminatı toplamı 15.755 TL’de kalıyor. Kendisi de uzman hekim olan tıp kökenli bir doçent, 15.755 TL makam ve temsil tazminatı aldığı gerekçesiyle 40.963 TL tutarındaki ilave ödemeden mahrum kalıyor. Bundan dolayı, 25 yıl hizmetle emekli olan bir tıp doçentinin emekli aylığı 68.739 TL’de kalıyor. Yani tıp doçenti, kendi yetiştirdiği uzman hekimden 22.085 TL, uzman olmayan hekimden ise 12.033 TL daha az emekli aylığı alıyor.

Birinci derecede hizmet süresi 3 yıldan az olan profesörün eline 25.208 TL makam ve temsil tazminatı ile birlikte toplam 79.847 TL emekli aylığı geçiyor. Hizmet süresi 3 yıldan az profesör de yetişdirdiği öğrencisi hekim ve uzman hekimden daha az emekli aylığı almak zorunda kalıyor.

Birinci derecede hizmet süresi 4 yıldan fazla olan tıp kökenli profesörler 33.085 TL makam ve temsil tazminatı ile birlikte 93.721 TL emekli aylığı alabaliyorlar. Ellerine geçen emekli aylığı neredeyse öğrencileri ile başabaş düzeyde kalıyor.

BELEDİYE BAŞKANLIĞI YAPAN HEKİMLER BİN PİŞMAN

Belediye başkanlarına da makam tazminatı ödeniyor. Seçimle belediye başkanlığı yapmış olan hekim veya uzman hekimler, 14.180 TL’den başlayan makam ve görev tazminatları nedeniyle 41 bin liraya varan ilave ödemeden yararlanamıyorlar. Örneğin, bir uzman hekim ilçe belediye başkanlığı yaptığı için 18.906 TL makam ve görev tazminatı aldığı gerekçesi ile 40.963 TL tutarındaki ilave ödemeden yararlanamıyor. Aylık kaybı 22.057 TL’ye ulaşıyor.

KAMUDA ÇALIŞTIKTAN SONRA ÖZEL SEKTÖRE GEÇEN HEKİMLER MAĞDUR

Özellikle uzman hekimler özel sektöre geçmeden önce uzmanlıklarını alıncaya ve isim yapıncaya kadar en az 10 – 12 yıl, çoğunlukla daha fazla süreyle kamuda görev yapıyorlar. Özel hastanelerde çalışan veya kendi muayenehanesini açan uzman hekimler Emekli Sandığından değil 4/a (SSK) veya 4/b (BAĞ-KUR) statüsünden emekli oluyorlar. Bağlanan emekli aylıkları kamuda kalarak emekli olan meslektaşlarının neredeyse 3’te 1’i seviyesinde kalıyor.

Bundan dolayı, kamuda yıllarca çalıştıktan sonra özel sektöre geçmiş veya kendi muayenehanesini açmış doktorlar emekli aylığı konusunda büyük mağduriyet yaşıyorlar. Sonradan kamuya dönüp Emekli Sandığından emekli olmanın yollarını arıyorlar ancak çoğu buna muvaffak olamıyor.

İKİ ÇÖZÜM ÖNERİSİ

Hekimler arasında giderek huzursuzluğa yol açan mağduriyetin giderilmesi için adım atılması gerekiyor. Tıp kökenli doçent, profesör, belediye başkanı gibi makam tazminatı alan görevlerde bulunanlar için tercih hakkı tanınmalıdır. Tazminat veya ilave ödemeden hangisi yüksek ise onu seçme hakkı verilmelidir.

Böyle yapılırsa tıp kökenli doçent ve profesör öğrencisinden daha az emekli aylığı almak zorunda kalmaz. Aksi takdirde tıp kökenli akademisyenleri üniversitede tutmak zorlaşacak. Bunun sonucunda da hekim ve uzman hekim yetiştirecek tıp kökenli akademisyen sıkıntısı baş gösterecek.

Kamuda çalışıp özel sektöre geçtiği veya kendi muayenehanesini açtığı için mağdur olanlar için de kamuda çalıştıkları süreyle orantılı ilave ödeme yapılmalıdır. İlave ödeme, 25 yıl çalışmış kişilere tam ödeniyor. Örneğin kamuda 15 yıl çalışmış hekim ve uzman hekimlere ise ilave ödemenin yüzde 60’ı verilmelidir. Böylece, kamuda çalıştıkları sürenin karşılığını da alabilirler.

Habertürk

Daha önceki varlık barışı düzenlemeleri ağırlıklı olarak Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen geçici maddelerle hayata geçirilmişti. Bu uygulamanın ise gerçek kişilerin yanında tüzel kişilere yönelik de hükümler içermesi nedeniyle Kurumlar Vergisi Kanunu’nda düzenlenmiş olması dikkat çekiyor.

OECD Ne Diyor, Türkiye’de Nasıl Bir Yaklaşım Benimsiyoruz?

OECD, vergi aflarını "Gönüllü Bildirim Programları" kapsamında değerlendiriyor. Bu yaklaşımda temel amaç verginin affedilmesi yerine, uyumsuzluğun gönüllü olarak düzeltilmesini teşvik etmek. Bu nedenle vergi affı programları, gönüllü olarak başvuran mükellefin üstleneceği maliyetin; tam uyum göstermiş olsaydı katlanacağı maliyetten daha yüksek, ancak uyumsuzluğun inceleme sonucunda tespit edilmesi halinde karşılaşacağı vergi, faiz ve cezalardan daha düşük olacak şekilde tasarlanır. [1]

Diğer bir anlatımla, OECD uygulamalarında indirim daha çok faiz ve cezalar üzerinde gerçekleşirken, ülkemizdeki varlık barışı uygulamalarının vergi aslını esas alan daha geniş bir koruma mekanizması sunması temel ayrışan husus olarak karşımıza çıkıyor.

OECD çalışmalarında ayrıca ABD'deki uygulamaların, artan denetim algısı ve FATCA, CRS gibi uluslararası bilgi değişimi mekanizmalarının etkin kullanımıyla güçlü bir caydırıcılık unsuru oluşturduğu vurgulanıyor. Bunun yanında, vergi uyumu ile sermaye repatriasyonu gibi farklı politika hedeflerinin aynı düzenleme içinde birleştirilmemesi gerektiğine de dikkat çekiliyor. Bu açıdan, varlık barışlarında süregelen paranın Türkiye’ye getirilme şartı sebebiyle OECD uygulamasından ayrıştığını söyleyebiliriz.

Düzenlemenin işleyişi

Düzenlemenin özü, kanunda öngörülen şartların sağlanması halinde bildirilen varlıklara ilişkin tutarlar bakımından vergi incelemesi ve tarhiyat yapılmayacağı güvencesidir. Bu kapsamda gerçek ve tüzel kişiler, yurt içinde veya yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını 31 Temmuz 2027 tarihine kadar Türkiye’deki banka veya aracı kurumlara bildirebileceklerdir.

Süreç, Ek-1 Bildirim Formu ile başlamakta. Taahhüt kapsamında varlık barışından yararlanılması planlanıyorsa ilgili kutucuğun işaretlenmesi önem taşıyor. Bildirime konu döviz ve diğer varlıkların Tebliğ'de öngörülen değerleme ölçülerine göre hesaplanması gerekiyor. Tebliğ’in 9. maddesinde ayrıntılı açıklama bulunmakla birlikte uygulamada dövizler için TCMB döviz alış kuru esas alınması gerekiyor. Hak kaybı yaşanmaması adına banka tarafından doldurulan hesap ve vergi bilgilerinin mükellef tarafından da kontrol edilmesinde fayda bulunuyor.

Varlık barışında uygulanan vergi oranlarına gelince, taahhütsüz yararlanmada verginin yüzde 5 ödenmesi ve varlığın iki ay içinde yurda getirilmesi gerekiyor. 31 Aralık 2026’ya kadar yapılan bildirimlerde varlığın vadeli hesaplarda, DİBS ve kira sertifikalarında ya da girişim sermayesi yatırım fonlarında tutulacağı taahhüt edilirse vergi oranı süreye göre değişiyor: en az beş yıl için yüzde 0, dört yıl için yüzde 1, üç yıl için yüzde 2, iki yıl için yüzde 3, bir yıl için yüzde 4 şeklinde uygulanıyor. 2027 yılında yararlanılması halinde ise bu oranlara 0,5 puan ekleniyor. Taahhüt verilmesi durumunda ise Ek-2’de yer alan Taahhütname aranıyor.

Düzenlemenin en kritik noktasının taahhüt mekanizmasının uygulamada nasıl izleneceği olduğunu düşünüyoruz. Banka ve aracı kurumlar görünürde yalnızca aracı konumunda olsalar da aslında düşük oranlı varlık barışından yararlanılan işlemlerde fiilen bir kontrol sorumluluğu üstleniyorlar.

Örneğin bildirim sonrasında vadeli mevduata dönüştürülen tutarın taahhüt süresi dolmadan çözülmesi halinde takibin ve karar mercine uyarının nasıl yapılacağı bizce önemli. Çünkü manuel takip operasyonel risk oluştururken, sistemsel takip bankalar açısından ilave maliyet anlamına geliyor. Üstelik olası bir hata, eksik vergi tahsilatı nedeniyle sorumluluk tartışmalarına ve mükellef açısından hak kayıplarına yol açabilir.

Bu nedenle görüştüğümüz birçok banka vergi yöneticisi önceki varlık barışı uygulamalarında olduğu gibi verginin peşin olarak ödenmesini ve taahhüt şartlarının sağlanmasının ardından iade edilmesi modelinin operasyonel açıdan daha yönetilebilir olduğunu düşünüyor.

İlk akla gelen çözüm taahhüt sahibinin hesabına süre boyunca bloke konulması yönünde. Bloke uygulamasının bankacılık mevzuatı ve hukuki açıdan uygunluğunun da ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor. Bu kapsamda birçok bankanın Ek-2 taahhüt formuna uygun bir ek sözleşme imzalatması gündeme gelebilir.

Ayrıca, taahhüt kapsamında vadeli mevduata çevrilen bakiyeye işleyecek faizin vade sonunda ayrıştırılmasının her bankanın sisteminde kolaylıkla yapılabileceğini düşünmüyoruz. DİBS’e yönlendirilen bakiyede ise dönemsel getirilerin de taahhüt tutarının üzerine eklenmesi sebebiyle taahhüt süresince izlenmesi, hele ki mükellefin aynı kıymetten daha önce de portföyünde bulunduğu hallerde ayrıştırılmasının ayrı bir dikkat ve uzmanlık gerektireceğini düşünüyoruz.

Sıklıkla karşılaşılacak başka bir durum ise; taahhüde konu menkul kıymetin taahhüt süresi içinde itfa olması. Dönüşüm aşamasında banka ve aracı kurumların bu ihtimale yönelik bir kontrol noktası oluşturması gerekiyor. Yapılacak ilk düzenlemede, taahhüt süresi içinde itfa olan DİBS’in ya da tasfiye edilebilecek girişim sermayesi fonunun aynı nitelikte başka bir kıymete veya fona aktarılmasının taahhüt ihlali sayılmamasını tavsiye ediyoruz.

Benzer şekilde, taahhüt süresince tutulan DİBS’in başka bir kuruma aktarılarak takibin kesilmesini engelleyen açık bir hüküm bulunmuyor. Doğabilecek hukuki ve operasyonel karışıklık düşünüldüğünde böyle bir hükmün eklenmesinin faydalı olacağını düşünüyoruz.

Kapsamda netleşmesi gereken diğer başlıklar

Bildirime konu sayılan “altın” ifadesi, bildirim formları incelendiğinde yurt içinde veya yurt dışında sahip olunan fiziki altınlara işaret ediyor; kaydi altınlara ilişkin bir kapsam bulunmadığı anlaşılıyor.

Yurt içindeki DİBS ve benzeri kıymetler zaten sistemde kayıtlı ve Ek-1 formunda yer alıyor. Gerçek kişi açısından pek anlamlı olmasa da kurumlar bakımından muhasebede izlenmeyen bir kıymetin bildirimi teorik olarak düşünülebilir. Şirket adına kayıtlı, ancak muhasebede yer almayan bir eurobond gibi bir örnek akla gelse de bunun tamamen kayıt dışında kalması pratikte pek mümkün görünmüyor.

Bildirimler bankalara, menkul kıymet ve sermaye piyasası araçlarıyla sınırlı olmak üzere de aracı kurumlara yapılabiliyor. Kripto varlıkların ülkemizdeki kullanım yaygınlığı ve transfer kolaylığı dikkate alındığında, kripto varlık hizmet sağlayıcılarına da benzer yetkiler verilebileceği yönünde tartışmalar görüyoruz. Nitekim Tebliğ’in 5/5. maddesinde KVHS’lerin düzenleyebileceği işlem sonuç formlarının, varlıkların Türkiye’ye getirildiğinin tevsikinde kullanılabileceği belirtiliyor; bu yönüyle hedef kitlenin genişletilmesi mümkün gözükse de uygulamanın önündeki sistemsel ve teknik engelleri de unutmamak gerekiyor. Özellikle taahhütte bulunacakların KVHS nezdinde vadeli mevduat veya DİBS gibi kıymetlerde taahhütte bulunması mümkün gözükmüyor.

Genel olarak taahhüt takibi ve benzeri operasyonel süreçlerin günlük iş akışlarına girmesi sebebiyle vergi ve operasyon ile uyum ekiplerine ciddi yoğunluklar getirdiğini bu nedenle süreçte teknolojik çözümlere ihtiyaç duyulduğunu belirtelim.

Uygulamada sık karşılaşılan haciz, rehin ve vefat hallerine ilişkin özel hüküm eklenmesi önem taşıyor. Ayrıca, gecikme faizinin genel kurallara göre hesaplanacağını varsayıyor, beyan sistemine eklenecek yeknesak bir hesaplama aracının uygulamada işi kolaylaştıracağını düşünüyoruz.

Son olarak, varlık barışı yaklaşık on dört ay sonrasına kadar yürürlükte olmasına karşılık, korumanın hangi vergilendirme dönemlerini kapsadığı, şimdi yararlanıldığında gelecekteki bir dönemi kapsayıp kapsamayacağı konusunda tartışmaların da olduğunu belirtelim. Hukuki boyut bir tarafa, henüz beyan süresi gelmemiş vergi yükümlülükleri bakımından varlık barışından şimdi faydalanılmasının gelecekteki riskleri koruması için zayıf bir argüman olduğunu düşünüyoruz.

Banka ve aracı kurumun sorumluluğu nerede başlıyor

Bildirim, varlık barışından yararlanan tarafından yapıldığı ve banka ile aracı kurumlar beyan edilen değerler üzerinden vergiyi tahsil ettiği için, bu değerleri araştırma veya doğrulama yükümlülüklerinin bulunmadığını düşünüyoruz. Ancak, ileride ortaya çıkabilecek hususlar için düzenlemede bu yönde açıklayıcı bir ifadeye yer verilmesi uygun olurdu. Örneğin yanlış kur kullanılması ya da gerçek durumu yansıtmayan rayiç bedelin bildirilmesi gibi hatalarda, vergi sorumlusu sıfatıyla banka ve aracı kurumlar adına tarhiyat yapılmaması gerektiği kanaatindeyiz.

Tebliğ’in 12/6. maddesinde, bildirilen varlıkların iki ay içinde transfer edilmemesi veya yatırılmaması halinde ihlalin banka ve aracı kurumlarca vergi dairesine bildirileceği, taahhüt nedeniyle zamanında alınmayan vergilerin gecikme faiziyle birlikte vergi dairesince aranacağı ifade ediliyor. Bildirimin yazıyla mı yapılacağı yoksa formlar (Tablo-8) üzerinden mi gerçekleşeceği tabloların yapısı sebebiyle bizce tam olarak net değil. Banka ve aracı kurumca doldurulacak Ek-3 formunun 22 ve 24. satırları Tablo-8 ile örtüşüyor. Ancak, bu kapsamdaki ihlallerde banka ve aracı kurumlarca herhangi bir vergi ve gecikme faizi tahsil edilmediğinden tablonun tam olarak doldurulamayacağı anlaşılıyor. Böyle bir durumda işleme özel olarak vergi dairesinin yazıyla bilgilendirilmesi gündeme gelebilecektir.

Genel Değerlendirme:

Sekizinci varlık barışı uygulamasında tartışmanın artık vergi oranları ve kapsamdan çok, banka ve aracı kurumlara yüklenen sorumluluklar çerçevesinde taahhüt mekanizmasının pratikte nasıl işleyeceğine odaklanması gerektiğini düşünüyoruz. Özellikle taahhüt takibi, ihlallerin bildirimi, kıymet dönüşümleri ve operasyonel süreçlerin yönetimi gibi başlıklarda uygulamanın başarısı büyük ölçüde ikincil düzenlemelerde sağlanacak açıklığa bağlı görünüyor.

Sorumlu vergicilik bakış açısıyla önümüzdeki dönemde yayımlanacak ikincil düzenlemelerle bu alanlarda netlik sağlanmasının, hem mükelleflerin hak kaybı yaşamasının önlenmesi hem de banka ve aracı kurumların artan uyum yükümlülüklerini sağlıklı şekilde yerine getirebilmesi açısından önemli olduğu kanaatindeyiz.

31 Temmuz 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanun ile turizm işletmesi belgesine sahip özel sektöre ait konaklama tesisleri için yeni bir SGK prim desteği getirilmiştir. Düzenleme, 2026 yılı Mayıs ila Aralık ayları arasında uygulanacaktır. Ancak destekten yalnızca tesisin fiilen faaliyette bulunduğu aylar için yararlanılabilecektir.

Bu destekten yararlanabilmek için iş yerinin özel sektöre ait konaklama tesisi olması ve turizm işletmesi belgesine sahip bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla her turizm işletmesi doğrudan destek kapsamına girmeyeceği göz ardı edilmemelidir. Düzenleme, turizm işletmesi belgesi bulunan konaklama tesislerini hedeflemektedir.

Destek tutarı, çalışanların prim ödeme gün sayısı üzerinden hesaplanacaktır. Buna göre kapsama giren sigortalıların prim ödeme gün sayısı 116,67 TL ile çarpılacaktır. Bir çalışanın ilgili ayda 30 gün bildirilmesi halinde, bu çalışan için yaklaşık 3.500 TL tutarında SGK prim desteği sağlanabilecektir.

Destek, işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyeceği sigorta primlerinden mahsup edilerek uygulanacaktır. Bu tutar ise İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacaktır. Ancak destek tutarı, diğer teşvik ve indirimler uygulandıktan sonra Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesi gereken prim tutarını aşamayacaktır.

Diğer yandan turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesisinde çalışan her sigortalı için destek sağlanmayacaktır. Sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar (emekliler), yabancı uyruklu sigortalılar ve yurt dışında çalışan sigortalılar destek kapsamında dikkate alınmayacaktır.

Destekten yararlanmanın temel şartlarından biri de işverenin bildirim ve ödeme yükümlülüklerini zamanında yerine getirmiş olmasıdır. Diğer bir ifadeyle, destekten yararlanılacak iş yerinde muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin yasal süresinde verilmesi ve primlerin yasal süresinde ödenmesi gerekmektedir.

Ayrıca işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna vadesi geçmiş prim, idari para cezası, gecikme cezası ve gecikme zammı borcunun bulunmaması gerekmektedir. Borcunu yapılandıran veya tecil ve taksitlendiren işverenler ise yapılandırma veya taksitlendirme devam ettiği sürece destekten yararlanabilecektir.

Kayıt dışı sigortalı çalıştırılması, bildirilen sigortalının fiilen çalıştırılmaması veya prime esas kazancın eksik bildirilmesi halinde destekten yararlanma hakkı kaybedilebilecektir. Bu durumda Fondan karşılanan tutarlar gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte geri alınabilecektir.

Sezonluk çalışan tesisler bakımından ayrıca faaliyet dönemi bilgisi önem taşımaktadır. Çünkü destek yalnızca tesisin faaliyette olduğu aylar için uygulanacaktır. Bu nedenle sezon açılış ve kapanış tarihlerinin doğru bildirilmesi gerekir. Hatalı faaliyet dönemi bildirimi, ileride desteklerin geri alınması riskini doğurabilecektir.

Bu destekten faydalanmak isteyen iş yerleri, e-Devlet veya e-imza kullanarak Turizm Tesisleri Bilgi Sistemi üzerinden giriş yapacak ve başvurularını tamamlayacaktır. Başvuru linki: https://ttbis.ktb.gov.tr/Account/Login

Başvuru sırasında Bakanlık tarafından oluşturulan "Tesis SGK Bilgileri" ekranına aşağıdaki bilgilerin eksiksiz girilmesi zorunludur:

· İşletme unvanı

· Vergi numarası

· İş yeri adresi

· Sistem tarafından istenen diğer bilgiler

Bu bilgilerin en geç 07.08.2026 tarihine kadar sisteme işlenmesi gerekmektedir. Girilen bilgiler, ilgili sistem tarafından SGK ile otomatik olarak eşleştirilecektir.

Destekten yararlanmak isteyen NACE kodu 5510 olan (yani turizm konaklama belgesine sahip) tüm iş yerlerinin mutlaka başvuru yapması gerekmektedir.

Sonuç olarak turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesisleri için getirilen SGK prim desteği, 2026 yılı Mayıs-Aralık dönemi bakımından önemli bir maliyet avantajı sağlayabilecektir.

Ancak destekten yararlanmak için işyerinin kapsamda olması tek başına yeterli değildir. Faaliyet dönemleri doğru bildirilmeli, çalışanların destek kapsamında olup olmadığı kontrol edilmelidir. Muhtasar ve prim hizmet beyannameleri süresinde verilmeli, primler zamanında ödenmelidir. Ayrıca kayıt dışı çalışma, fiilen çalışmayan sigortalı bildirimi ve eksik kazanç bildirimi gibi durumların destekten yararlanma hakkını ortadan kaldırabileceği unutulmamalıdır.

Her istatistik tablosu aslında bir dönemin hikâyesini anlatır. Bu tablo da son yıllarda uygulanan ekonomi politikalarının çalışanların hayatında nasıl bir karşılık bulduğunu gösteriyor.

Rakamlar nettir. Türkiye, 621 Euro’luk brüt asgari ücretle Avrupa’da yalnızca Bulgaristan, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna’nın üzerinde yer alıyor; başka bir ifadeyle 33 ülke arasında sondan beşinci sırada bulunuyor. Bu, sadece bir sıralama değildir. Aynı zamanda yıllardır yüksek enflasyonun, bozulan fiyat istikrarının ve emeğin satın alma gücünü koruyamayan ekonomi anlayışının ortaya çıkardığı tablodur.

Hiçbir ülke bir sabah uyandığında Avrupa’nın dip sıralarına düşmez. Bunun arkasında yılların birikimi, tercih edilen ekonomi politikaları ve ödenen toplumsal bedeller vardır. Asgari ücretin her geçen yıl biraz daha geçim ücreti olmaktan uzaklaşması da bu hikâyenin en görünür sonucudur.

Bu tabloyu yalnızca döviz kuruna bağlamak eksik bir değerlendirme olur. Aynı şekilde satın alma gücü paritesine sığınarak tabloyu olduğundan daha iyimser göstermeye çalışmak da gerçeği değiştirmez. Çünkü çalışanlar maaşlarını ne Eurostat tablolarıyla ne de ekonomik göstergelerle harcar.

Hayat, istatistiklerde değil; market raflarında, kira sözleşmelerinde, mutfak masasında ve ay sonunda cüzdanda kalan parayla yaşanır. Bir ücretin gerçek değeri de döviz karşılığıyla değil, insana nasıl bir yaşam sunduğuyla ölçülür.

Bugün ortaya çıkan tablo tesadüf değildir. Avrupa’nın dip sıralarında yer almamız, bir günde alınmış tek bir kararın değil; yıllardır uygulanan ekonomi politikalarının doğal sonucudur. Enflasyon kalıcı biçimde kontrol altına alınamadığı için ücret artışları daha yıl tamamlanmadan erimekte; kira, gıda, ulaşım ve enerji fiyatlarındaki durdurulamayan yükseliş, emeğin karşılığını her geçen gün biraz daha aşındırmaktadır.

Böyle bir düzende asgari ücret, yaşam standardını yükselten bir araç olmaktan çıkmakta; yalnızca hayat pahalılığının gerisinden koşan bir rakama dönüşmektedir. Yılın başında umutla açıklanan yeni ücretin, birkaç ay sonra yeniden yetersiz bulunması artık olağan karşılanıyorsa, sorgulanması gereken ücretin miktarı değil, o ücreti sürekli değersizleştiren ekonomi anlayışıdır.

Oysa gerek Asgari Ücret Yönetmeliği’nde gerekse benzer ülke uygulamalarında asgari ücretin amacı son derece açıktır. Asgari ücret; işçinin gıda, barınma, sağlık, ulaşım ve kültürel ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir yaşam düzeyini güvence altına almalıdır. Hukukun çizdiği çerçeve budur. Hayatın çizdiği tablo ise bambaşkadır. Bugün milyonlarca insan için asgari ücret, insanca yaşamayı mümkün kılan bir gelir olmaktan çıkmış; hangi temel ihtiyaçtan vazgeçileceğine karar verilen bir bütçeye dönüşmüştür. Bir zamanlar Tatile gidebilir miyim? diye düşünen insanlar, bugün kirayı mı ödeyeyim, çocuğumun okul masrafını mı karşılayayım, mutfak alışverişini nasıl yapayım? sorularıyla baş başa bırakılmaktadır. Asıl çelişki de burada yatmaktadır: Hukukun vaat ettiği yaşam ile ekonominin insanlara sunduğu yaşam artık aynı şey değildir.

Daha düşündürücü olan ise asgari ücretin çalışma hayatındaki yeri ve toplam çalışanlar içindeki payıdır. Gelişmiş ekonomilerde asgari ücret, çalışanı koruyan en alt güvence olarak kabul edilir; amaç, mümkün olduğunca az sayıda kişinin bu ücretle çalışmasıdır. Başarı, asgari ücreti artırmak değil, çalışanların büyük bölümünü asgari ücretin üzerine çıkarabilmektir. Türkiye’de ise zaman içinde bunun tam tersi bir tablo ortaya çıkmıştır. Asgari ücret, istisnai bir ücret olmaktan çıkmış; milyonlarca insanın geçim ücreti, birçok iş yerinin ise fiili ücret tarifesi hâline gelmiştir. Bu nedenle her yılın sonunda bütün ülke yeni asgari ücreti konuşmak zorunda kalmaktadır. Oysa sağlıklı bir ekonomide tartışılması gereken, asgari ücretin ne kadar artacağı değil; neden bu kadar çok insanın hâlâ asgari ücretle çalışmak zorunda kaldığıdır. Çünkü bir ülkede asgari ücret toplumun genel ücretine dönüşmüşse, sorun artık yalnızca ücrette değil; üretim yapısında, gelir dağılımında ve uygulanan ekonomi politikalarındadır.

Türkiye’nin bugün Avrupa’nın dip sıralarında yer almasının nedeni ne vatandaşın daha az çalışması ne de daha az üretmesidir. Bunun temel nedeni, yıllardır fiyat istikrarını sağlayamayan, yüksek enflasyonu kalıcı biçimde kontrol altına alamayan ve emeğin karşılığını koruyamayan ekonomi politikalarıdır.

Enflasyonun kronikleştiği bir düzende ücret artışları gerçek bir refah üretmez; yalnızca insanların kaybettiklerinin bir bölümünü geçici olarak telafi eder. Çünkü ücretler yılda bir ya da iki kez artarken, hayat pahalılığı neredeyse her gün artmaktadır. Bir tarafta maaşlar belirli aralıklarla güncellenirken, diğer tarafta fiyatlar durmaksızın yükseliyorsa, çalışan daha fazla kazandığını değil, her geçen gün biraz daha yoksullaştığını hisseder. Böyle bir düzende kazanan emek değil; enflasyon olur.

Bu nedenle mesele, Türkiye’nin Avrupa’da kaçıncı sırada olduğu değildir. O sıralama yalnızca bugünün fotoğrafıdır; önemli olan bizi o fotoğrafın içine sokan tercihleri görebilmektir. Çünkü hiçbir ülke bir gecede Avrupa’nın dip sıralarına düşmez. Bu tablo, yıllar içinde uygulanan ekonomi politikalarının, ertelenen yapısal reformların ve bedelini en çok dar gelirlinin ödediği tercihlerin doğal sonucudur.

Gerçek başarı, yılda bir ya da iki kez asgari ücreti artırmak değildir. Gerçek başarı; emeğin birkaç ay içinde enflasyon karşısında erimediği, çalışanların sürekli yeni bir ücret artışı beklemek zorunda kalmadığı, aldığı ücretle yalnızca ay sonunu değil geleceğini de planlayabildiği bir ekonomik düzen kurabilmektir. Çünkü refah, ücretlerin ne kadar arttığıyla değil; o ücretlerin satın alma gücünü ne ölçüde koruyabildiğiyle ölçülür. Bu nedenle esas mesele, Türkiye’nin Avrupa’da kaçıncı sırada olduğu değildir. Asıl mesele, çalışanların alın terinin karşılığını alıp alamadığıdır. Bir ülkede tam zamanlı çalışan insanlar temel ihtiyaçlarını karşılayabiliyor, çocuklarının geleceğini planlayabiliyor ve yarınından kaygı duymadan yaşayabiliyorsa, işte o zaman ekonomi gerçekten başarılıdır.

Güçlü ekonomi de çalışanlarını sürekli yeni bir ücret artışına mahkûm eden değil; emeğin değerini ve satın alma gücünü koruyabilen ekonomidir. Avrupa’nın dip sıralarında yer almamız bir kader değildir. Bu tablo, yıllardır uygulanan ekonomi politikalarının ortaya çıkardığı bir sonuçtur. Dolayısıyla değişmesi gereken, sıralamadaki yerimiz değil; bizi o sıralamaya mahkûm eden ekonomi anlayışıdır.

Son yıllarda sıkça dile getirilen “asgari ücretten gelir ve damga vergisi alınmaması” da tek başına bir başarı ölçütü olarak sunulmamalıdır. Kuşkusuz bu düzenleme ücretliler açısından olumlu bir adımdır.

Ancak unutulmamalıdır ki 2022 yılından önce de Asgari Geçim İndirimi uygulaması bulunuyordu ve özellikle evli, eşi çalışmayan ve çocuklu birçok asgari ücretli zaten çok düşük tutarda gelir vergisi ödüyor, hatta üç çocuklu bir asgari ücretliden fiilen neredeyse hiç gelir vergisi alınmıyordu. Bugünkü istisna düzenlemesinin asıl etkisi, çoğu zaman asgari ücretin üzerinde gelir elde eden ücretliler lehine ortaya çıkmıştır.

Üstelik mesele yalnızca vergi değildir. Bir ücretlinin gelir vergisi ödememesi, o ücretin insanca yaşamaya yettiği anlamına gelmez. Vergi alınmayan bir ücret de yüksek enflasyon karşısında hızla değerini kaybedebilir. Bu nedenle başarı; vergiyi kaldırmakla değil, ücretin satın alma gücünü koruyabilmekle ölçülmelidir. Çalışanın cebine giren para artarken aynı hızla cebinden eriyerek çıkıyorsa, vergi istisnası tek başına refah üretmez.

Ezcümle, asgari ücret politikası yalnızca ücretin veya verginin tartışıldığı bir alan değildir. Asıl mesele, uygulanan ekonomi politikalarının emeği koruyup koruyamadığıdır. Çünkü sosyal devlet, vatandaşına yalnızca daha fazla ücret vaat eden değil; o ücretin değerini koruyabilen devlettir.

Teknik kavram, hukuki kâbus

Damıtma, bir "öğretmen" modelin çıktılarını -yanıtlarını, muhakeme zincirlerini, token olasılıklarını- başka bir "öğrenci" modelin eğitim sinyali olarak kullanmaktır. Yöntem, makine öğrenmesi literatüründe onlarca yıldır biliniyor ve akademik çevrelerde tamamen meşru kabul ediliyor. Sorun şu: Bu yöntemin büyük ticari modellere uygulanması, hukukun hiç hazırlanmadığı bir alana giriyor.

Telif hukukunun çerçevesine bakıldığında paradoksal bir tablo ortaya çıkıyor. Bir modelin çıktısı -metni, analizi, muhakemesi- çoğu yargı bölgesinde telif korumasından yoksun, zira telif hukuku insan yaratıcılığını korur. Bunu kabul ederseniz, korunmayan bir çıktıyla eğitim yapmanın telif ihlali oluşturması mantıksal olarak imkânsız hale geliyor. Yapay zekânın ürettiklerini hukuken korumak ne kadar zorsa, o üretimlerin "kopyalanmasını" önlemek de o kadar zor.

Gerçek savaş alanı: Sözleşme hukuku

OpenAI'ın asıl silahı telif değil, kullanım koşulları (ToS). API çıktılarının rakip model eğitiminde kullanılmasını açıkça yasaklayan bu madde, sözleşme hukukunda daha sağlam bir zemin sunuyor. Ne var ki DeepSeek, Çin merkezli bir kuruluş; ABD mahkemelerinin yargı yetkisi ve Çin'in bu koşullara ne ölçüde saygı göstereceği muğlak. Üstelik ispat meselesi kritik: bir modelin başka bir modelin çıktısıyla eğitildiğini matematiksel kesinlikle ortaya koymak, mevcut araçlarla son derece güç.

Ticari sır teorisi de masada. Damıtma yoluyla bir modelin içsel muhakeme biçimi ve problem çözme örüntüleri "aktarılmışsa" bu bir ticari sır ihlali sayılabilir mi? DeepSeek R1'in özellikle dikkat çektiği nokta, zincir düşünme (chain-of-thought) muhakemesinin kopyalanması iddiası. Kısa bir yanıt çıktısından farklı olarak “uzun ve yapılandırılmış muhakeme süreçleri yaratıcılık eşiğini geçiyor mu?” sorusu, telif teorisini yeniden canlandırabilir. Henüz emsal yok ama buradaki teknik tartışma hızla büyüyor.

Pax Silica'nın gözünden damıtma

Damıtma meselesini salt hukuki bir çerçevede değerlendirmek, resmin kritik bir boyutunu gizliyor. "Pax Silica" -ABD öncülüğünde oluşturulan ve yapay zekâ çağının kritik teknoloji tedarik zincirlerini güvence altına almayı amaçlayan yeni bir uluslararası iş birliği platformu- bu davayı kendi hegemonya mücadelesinin bir parçası olarak okuyor. Bu perspektiften damıtma yasağı, bir sözleşme maddesinin çok ötesinde; kurulmakta olan küresel yapay zekâ hiyerarşisini koruma refleksi. Büyük ABD laboratuvarlarının yıllarca milyarlarca dolar harcayarak geliştirdiği modeller, çok daha düşük maliyetle "öğrenci" modellere aktarılabiliyorsa ciddi bir asimetri doğuyor. Pax Silica bu asimetriyi ToS mekanizmaları ve potansiyel dava tehditleriyle kapatmaya çalışıyor. Ancak uluslararası arenada, yaptırım olmadan bu düzenleme yalnızca kurallara uyan aktörleri kısıtlıyor; küresel rakipler üzerinde ise sınırlı etkisi var. Netice olarak, Pax Silica'nın damıtmaya karşı geliştirdiği hukuki refleks, teknik değil jeopolitik bir savunma mekanizması.

Önümüzdeki tablo

Kısa vadede ToS'lar daha katı hale gelecek; "API çıktısıyla model eğitimi yasağı" sektörün standart maddesi olacak. Nitekim OpenAI, Anthropic ve Google'ın kullanım koşulları bu yönde zaten güncellenmeye başladı. Orta vadede kriptografik filigran (model watermarking) teknolojileri belirleyici rol oynayabilir; bir modelin çıktısına gömülü iz saptanabilirse ispat sorunu çözülür ve telif teorileri birden hayat bulur. Uzun vadede ise asıl soru şu: farklı coğrafyalarda farklı hukuk rejimleri geçerliyse, damıtma kısıtlamaları yalnızca kurallara uyan aktörleri bağlar ve rekabet asimetrisi derinleşir.

Model damıtma davası, telif hukukunun gerçekte neyi koruduğuna dair köklü soruyu yüzeye taşıyor: insan yaratıcılığının ifadesini mi, yoksa hesaplama yatırımının ürününü mü? Bu soruya verilecek yanıt, bir hukuk tartışmasının çok ötesinde; yapay zekâ ekonomisinin rekabet haritasını yeniden çizecek.

Ben de bunun üzerine çeşitli mesleklerin mensuplarına sağlanan koruma kalkanlarını inceleyerek, 3568 sayılı Kanun’dan aldıkları sıfatlarla mesleki faaliyetlerini sürdürenlerle karşılaştırayım istedim.

Doktorlar ve diş hekimleri

3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 18. maddesi ile kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan hekim ve diş hekimleri ile diğer sağlık meslek mensupları hakkında, mesleki uygulamaları (malpraktis) nedeniyle ceza soruşturması açılması konusunda 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmış, soruşturma izninin Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulan “Mesleki Sorumluluk Kurulu” tarafından verileceği belirtilmiştir. Bu kurul, tıbbi hata (malpraktis) iddialarını ön inceleme ile değerlendirerek soruşturma izni vermekte veya izin talebini reddetmektedir. Devlet üniversitelerinde görev yapan akademik kadrodaki hekimler ve diş hekimleri için 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53. maddesi kapsamındaki soruşturma usulleri geçerlidir (Rektörlük iznine tabidir).

Avukatlar

1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58. maddesine göre; “Avukatların, avukatlık veya Türkiye Barolar Birliği ya da baroların organlarındaki görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarında soruşturma, Adalet Bakanlığının vereceği izin üzerine, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Avukat yazıhaneleri ve konutları ancak mahkeme kararı ile ve kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı denetiminde ve kayıtlı olunan baro temsilcisinin katılımı ile aranabilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suçtan dolayı suçüstü hâli dışında avukatın üzeri aranamaz.”

Görüldüğü gibi, avukatların avukatlık görevinden veya baro organlarındaki görevlerinden doğan ya da görev sırasında işledikleri suçlar için soruşturma yapılması Adalet Bakanlığı’nın iznine bağlıdır. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün izni olmadıkça avukatlar hakkında, görevleri ile bağlantılı olarak işledikleri suçlar dolayısıyla ceza davası açılamaz. Kanunun 59. maddesine göre, Genel Müdürlüğün incelemesi sonunda kovuşturma yapılması gerekli görüldüğü takdirde dosya, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine en yakın bulunan ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet savcılığına gönderilir. Cumhuriyet savcısı beş gün içinde iddianamesini düzenleyerek dosyayı, son soruşturmanın açılmasına veya açılmasına yer olmadığına karar verilmek üzere ağır ceza mahkemesine verir. Soruşturma açılıp açılmayacağına ağır ceza mahkemesi karar verir. Mahkemenin son soruşturmanın açılmasına karar vermesi hâlinde dosya, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine gönderilir ve yargılama burada yapılır.

Noterler

1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 153. maddesine göre noterlerin, görevden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlardan dolayı kovuşturma yapılabilmesi Adalet Bakanlığının iznine bağlıdır. Anılan Kanunun 154. maddesine göre, adalet müfettişleri veya mahallî Cumhuriyet savcısı tarafından düzenlenen dosya, Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne tevdi olunur. İnceleme sonunda kovuşturma yapılması gerekli görüldüğü takdirde dosya, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine en yakın bulunan ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet savcılığına gönderilir. Cumhuriyet savcısı beş gün içinde iddianamesini düzenleyerek dosyayı, son soruşturmanın açılmasına veya açılmasına yer olmadığına karar verilmek üzere ağır ceza mahkemesine verir. Ağır ceza mahkemesinde yapılan yargılama sonunda ilgili noter hakkında son soruşturmanın açılmasına karar verilmesi hâlinde dosya, bu kez suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine gönderilir ve yargılama burada yapılır.

YMM VE SMMM’ler

YMM’ler ve SMMM’lerin sorumluluğu ile ilgili düzenlemeler VUK mükerrer 227. maddede ve 3568 sayılı Kanunun 12. maddesinde yer almıştır. Ancak bu maddeler, meslek mensuplarının vergi idaresine karşı müteselsil sorumluluk hâllerini konu almasına rağmen, meslek mensuplarının meslekleri ile ilgili olarak işleyeceği veya işlediği iddia olunacak suçlar ile bu konuda kendileriyle ilgili yapılacak suç duyurularına ilişkin bir düzenleme içermemektedir. Oysa ağırlıklı olarak gri alanları bol, yoruma mütehammil ve/veya ihtilaf konuları içeren düzenlemelerle dolu vergi mevzuatını esas alarak çalışan bu meslek mensupları hakkında da büyük çoğunluğu vergi müfettişleri tarafından olmakla birlikte, az da olsa müşterileri veya üçüncü şahıslar tarafından yapılan suç duyuruları söz konusudur. Özellikle vergi müfettişleri tarafından hazırlanan vergi suçu raporlarında değerlendirme veya delil standartları olmadığı gibi, bu konuda Rapor Değerlendirme Komisyonlarının da yeterli güvenceyi oluşturmadığı görülmektedir. Bence diğer meslekler için oluşturulmuş koruma kalkanlarının YMM’ler ve SMMM’ler için de ihdas edilmesinde, meslek mensupları için ceza yargılaması açısından Hazine ve Maliye Bakanlığı nezdinde oluşturulacak bir değerlendirme komisyonunun izni koşulunun getirilmesinde yarar vardır.

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.