2027 yılı asgari ücret artışı he­nüz belli değil. Bu yazıda yüzde 25 ve yüzde 35 artış ihtimallerini iki ayrı senaryo olarak ele alıyo­rum. Hesaplamaların tamamın­da 2026 yılı için günlük doğum borçlanmasını 352,32 TL, yüzde 45 oranına tabi borçlanmaları ise 495,45 TL’dir.

Günlük borçlanma tutarları: Alt sınır ve dokuz katı

Doğum borçlanmasında prime esas günlük kazancın yüzde 32’si; askerlik ve yurt dışı borçlanma­sı gibi yüzde 45 oranına tabi borç­lanmalarda ise yüzde 45’i esas alı­nıyor. Sigortalı, kanuni alt ve üst sınırlar arasında kazanç seçebili­yor. Yandaki dokuz kat hesapları, verilen günlük tutarların matema­tiksel karşılığıdır. (TABLO 1)

Doğum borçlanması: Üç çocuk için 2.160 güne kadar

Kadın sigortalılar, doğumdan önce sigortalı olmaları ve mev­zuattaki diğer koşulları taşıma­ları halinde en fazla üç doğum için borçlanabiliyor. Her çocuk için üst sınır 720 gün; iki çocukta 1.440, üç çocukta 2.160 gün. Do­ğumdan sonraki prim ödenmiş süreler borçlanmaya dahil edile­miyor. Çocuğun yaşaması ve do­ğumlar arasındaki dönemler de ayrıca değerlendiriliyor.

Kimler yararlanabilir, nasıl baş­vurulur? Doğumdan önce sigor­talılığı bulunan 4/a’lı çalışanlar, 4/b’li bağımsız çalışanlar ve 4/c’li kamu görevlisi kadınlar, koşulla­rı taşıyan doğum sonrası primsiz süreleri borçlanabilir. Çocuğun borçlanılacak dönemde hayatta olması gerekir; çocuk vefat etmiş­se yalnızca vefat tarihine kadarki süre değerlendirilir. Her doğum için iki yıllık sürenin tamamını sa­tın almak zorunlu değildir. Başvu­ru, ilgili SGK birimine veya uygun işlemlerde e-Devlet üzerinden yapılır. Üç çocuk için 2.160 gün borçlanacak bir kadın sigortalının 2026 maliyeti 761.011,20 TL. Yüz­de 25 artışta fark 190.252,80 TL, yüzde 35 artışta ise 266.353,92 TL oluyor. Bu nedenle hak sahipleri­nin başvuru tarihini geciktirme­mesi önemli. (TABLO 2)

Askerlik borçlanması: 15 ay ve 18 ay hesabı

Kimler yararlanabilir, nasıl başvurulur? Er veya erbaş ola­rak silah altında geçen süreler ile yedek subay veya yedek astsubay okulunda geçen borçlanmaya el­verişli süreler için sigortalılar başvurabilir. Fiilen geçen ve da­ha önce primlendirilmemiş süre esas alınır; herkes için sabit 450 veya 540 gün hakkı yoktur. Borç­lanma talebi SGK’ya yapılır, as­kerlik süresi ilgili kayıtlarla doğ­rulanır. İlk sigortalılıktan önceki askerlik için yapılan borçlanma, şartlarına göre sigorta başlangı­cını geriye çekebilir. Askerlik­te borçlanılabilecek süre, kanun kapsamında fiilen borçlanma­ya elverişli askerlik süresiyle sı­nırlı. 15 ay askerlik yapanlar 450 gün, 18 ay askerlik yapanlar 540 gün borçlanabiliyor. Askerlik ilk sigorta başlangıcından önceyse, borçlanılan süre kadar başlan­gıç tarihinin geriye çekilmesi de mümkün olabiliyor. (TABLO3)

18 aylık askerlik borçlanma­sında 2026 maliyeti 267.543 TL iken yüzde 35 zam senaryosunda maliyet 361.183,05 TL’ye çıkıyor. Fark 93.640,05 TL.

Kimler yararlanabilir, nasıl başvurulur?

Türk vatandaşları, şartları kar­şılayan doğumla Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan çıkan mavi kart sahipleri ve mevzuatta belirtilen hak sahipleri bu haktan yararlanabilir. 18 yaşından sonra yurt dışında geçen ve belgelenen sigortalı çalışma süreleri, bu süre­ler arasında veya sonunda her de­fasında bir yıla kadar işsizlik dö­nemleri ve kadınların yurt dışın­da ev kadını olarak geçirdikleri uygun süreler borçlanılabilir. Ev kadınlığı için evli olma şartı aran­maz. Yurt dışı sürelerinin tamamı­nı borçlanma zorunluluğu bulun­maz; talep edilen gün sayısı belge­lerle birlikte SGK’ya bildirilir.

Yurt dışı borçlanmasında maliyet milyon lirayı aşabiliyor

Kanuni şartları taşıyanlar, yurt dışındaki sigortalılık süreleri­ni, belirli işsizlik dönemlerini ve ev kadını olarak geçen süreleri­ni borçlanabiliyor. Yurt dışı borç­lanması günlük alt tutarı bu he­sapta 495,45 TL. Her anlaşmalı ülkedeki ilk işe giriş tarihi oto­matik olarak Türkiye’de başlan­gıç sayılmaz; bazı sosyal güvenlik sözleşmelerinin özel hükümleri ve tarih sınırlamaları incelenme­lidir. Ayrıca yurt dışı borçlanma­sının Türkiye’de hangi sigortalı­lık statüsüne sayılacağı emeklilik planını etkileyebilir. (TABLO 4)

Örneğin 3.600 gün borçlanma­nın 2026 maliyeti 1.783.620 TL. Yüzde 35 artış halinde 2.407.887 TL’ye ulaşacak; aradaki fark 624.267 TL. Bu tutar, yurt dışı hizmetlerini değerlendiren si­gortalıların başvuru öncesinde emeklilik statüsünü ve aylık he­sabını ayrıntılı inceletmesini ge­rekli kılıyor.

Bağ-Kur ihyasında herkes hak sahibi değil

Kimler ihya yapabilir, nasıl iş­lem yapılır? Daha önce 4/b kapsa­mında tescil edilmiş, prim borcu nedeniyle hizmeti mevzuata uy­gun biçimde durdurulmuş ve bu nedenle ihya hakkı doğmuş sigor­talılar başvurabilir. SGK’dan dur­durulan dönemlerin başlangıç ve bitiş tarihleri ile ihyaya esas gün sayısı istenmeli; ihya talebinin ardından Kurumun hesapladığı tutar yasal sürede ödenmelidir. İşletme sahibi olmak, vergi kaydı bulunması veya geçmişte şirket ortaklığı tek başına durdurulmuş hizmet bulunduğunu kanıtlamaz. İhya, hiç tescil edilmemiş geçmiş yılları kendiliğinden satın alma yolu değildir.

Geçmişte prim borçları nede­niyle hizmetleri durdurulmuş Bağ-Kur sigortalılarından ihya hakkı bulunanlar, durdurulan sü­relerini yeniden hizmete kazandı­rabiliyor. Özellikle 1 Mayıs 2021 öncesindeki durdurma işlemleri bakımından SGK kayıtlarını ince­lemek gerekiyor. Ancak işyeri aç­mak veya şirket ortağı olmak, tek başına geçmiş bütün dönemler için ihya hakkı doğurmuyor.

SGK’ya kimler prim borçlanamsı yapabilir!

Doğum ve askerlik dışın­da da belirli süreler için hizmet borçlanması mümkündür. Ancak her başlık için ayrı hak sahipliği, belge ve süre koşulu vardır:

Ücretsiz doğum veya analık izni: Kanunları gereğince ücret­siz doğum/analık izni kullanan sigortalılar, primsiz geçen uy­gun izin sürelerini borçlanabilir. İzin kayıtları ve SGK hizmet bil­gileri esas alınır.

Kamu görevlilerinin aylık­sız izni: 4/c kapsamındaki kamu görevlileri, personel mevzuatına göre kullandıkları aylıksız izin­lerin borçlanmaya elverişli kıs­mı için müracaat edebilir. Her ücretsiz izin türü otomatik ola­rak aynı kapsamda değildir.

Avukatlık stajı: Sigortalı ol­madan avukatlık stajını tamam­layanlar, normal staj süresi­nin uygun kısmını belgeleyerek borçlanabilir. Stajın sigortalı ge­çirilen bölümü ikinci kez borç­landırılmaz.

Doktora ve tıpta uzmanlık: Sigortalı olmadan yurt içinde veya dışında doktora öğrenimi ya da tıpta uzmanlık eğitimi gö­renler, normal öğrenim süreleri için başvurabilir. Eğitim ve si­gortalılık kayıtları birlikte ince­lenir.

Beraatle sonuçlanan gözal­tı veya tutukluluk: Sigortalıyken bir suç nedeniyle gözaltına alı­nan ya da tutuklanan ve bu suç­tan beraat eden kişiler, koşulla­rı taşıyan primsiz dönemlerini mahkeme kararlarıyla belgelen­direrek borçlanabilir.

Grev ve lokavt: Kanuni ko­şullara uygun grev veya lokavt nedeniyle prim ödenmeyen sü­reler, ilgili işyeri ve hizmet ka­yıtlarıyla borçlanma konusu ola­bilir.

Hekimlerin fahrî asistanlı­ğı: Mevzuatta tanımlanan fahrî asistanlık süreleri bulunan he­kimler, bu süreleri uygun belge­lerle borçlanabilir.

Seçim için görevinden ay­rılanlar: Seçim kanunları gere­ğince görevinden istifa edenler, istifa ile seçimi izleyen ay başı arasındaki kanunen tanımlanan açıkta geçen süreleri borçlana­bilir.

Kısmi süreli çalışma: 25 Şu­bat 2011 sonrasındaki uygun kıs­mi süreli iş sözleşmesiyle çalışan 4/a sigortalıları, aylardaki eksik günlerini mevzuatın öngördüğü şekilde borçlanabilir. Uygulana­cak prim oranı ve sağlık sigortası koşulları ayrıca değerlendirilir.

1416 sayılı Kanun kapsamın­daki yurt dışı öğrenim: Resmî öğ­renci olarak yurt dışına gönderi­lip öğrenimini başarıyla tamam­layarak dönen ve zorunlu hizmet yükümlülüğünü yerine getiren­ler, 18 yaş sonrasındaki uygun öğ­renim sürelerini borçlanabilir.

Doğum sonrası yarım ça­lışma: Doğum sonrası mevzuata uygun yarım çalışma dönemleri için özel borçlanma hükümleri bulunabilir; yararlanılacak süre ve prim durumu SGK kayıtların­dan belirlenmelidir.

Bu süreler için başvuru SGK’ya yapılır; borçlanılacak dönemi gösteren resmî belgeler istenir. Genel hizmet borçlanmalarında doğum için yüzde 32, diğer uy­gun borçlanmalar için genel ola­rak yüzde 45 oranı kullanılır;

İhya ile isteğe bağlı hizmet borçlanmasını birbirinden ayır­mak gerekiyor. Genel hizmet borçlanmalarında uygun sürele­rin bir kısmı için başvuru yapıla­bilirken, Bağ-Kur ihyasında ilgi­li durdurulmuş sürenin tamamı için tahakkuk eden borcun yasal süresinde ödenmesi esastır. İhya tutarı için burada günlük 495,45 TL üzerinden örnek hesap yapı­yorum; (TABLO 5)

2027’de günlük tutarlar ne­reye çıkabilir? (TABLO6)

31 Aralık 2026’ya kadar başvuru neden önemli?

Genel hizmet borçlanmaların­da hesaplamada başvuru tarihi­nin belirleyici olması nedeniyle 31 Aralık 2026’ya kadar usulüne uygun müracaat edenler, şartları oluştuğunda 2026 yılına ilişkin tutarlardan yararlanabilir. An­cak yalnızca dilekçe vermek ye­terli değil. Tebliğ edilen borcun ilgili yasal sürede ödenmesi ge­rekiyor. Genel hizmet borçlan­malarında kural olarak tebliğden itibaren bir ay, yurt dışı borçlan­malarında ise üç ay ödeme süre­si bulunuyor. Bağ-Kur ihyasında özel ödeme şartları ayrıca uygu­lanıyor.

Her sigortalının eksik gününü mutlaka borçlanması doğru bir yaklaşım değil. İlk işe giriş tari­hi, 4/a–4/b statüsü, prim gün­leri, emeklilik yaşı, borçlanma­nın aylığa etkisi ve ödeme gücü birlikte değerlendirilmeli. Yük­sek tutardan ödeme yapılması da otomatik olarak aynı oranda yüksek emekli aylığı anlamına gelmez.

Sonuç olarak 2026’nın Kasım ve Aralık ayları, borçlanma hak­kı bulunanlar için ciddi bir ma­liyet penceresi sunuyor. Yüzde 35 artış senaryosunda üç çocuk doğum borçlanmasında yakla­şık 266 bin TL, 18 ay askerlikte yaklaşık 94 bin TL, 3.600 gün­lük yurt dışı borçlanmasında ise 624 bin TL ek maliyet doğabili­yor. Emeklilikte bir günün dahi önemli olduğu durumlarda, baş­vuru zamanlamasının yüz bin­lerce liralık fark yaratabileceği­ni unutmamak gerekiyor.

2027 yılı tutarları, asgari üc­rette yüzde 25 ve yüzde 35 artış olasılıklarına göre hesaplanmış­tır; kesin tutarlar yeni asgari üc­retle belirlenecektir.

Dünya Gazetesi | Özgür ERDURSUN

İPTAL NEDEN İSTENDİ?

Anayasa Mahkemesinin iptal konusu kararına başvuru, defter ve belgeleri gizleme suçuna ilişkin bir dava nedeniyle Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesinden gelmişti. İtiraza konu olayda, (1) vergi kaydı resen terk ettirilen tüzel kişinin ticaret sicilinden silininceye kadar sistemden çıkamaması ve elektronik tebligatlarını izleme yükünün devam etmesi, (2) zorunluluğun kapsamının idari düzenlemelerle belirlenmesi ve (3) tebligat kayıtlarının vergi idaresince tutulması eleştiriliyordu. Anayasa Mahkemesi, zorunluluğun başlangıcı, sona ermesi ve kapsamına ilişkin temel esasların kanunda belirlenmeden Bakanlığa geniş yetki verilmesini iptal nedeni yaptı.

Teknik altyapı kurma yetkisine ilişkin başvuruyu ise bu hüküm davada uygulanacak kural olmadığından reddetti. Dolayısıyla bu ret, elektronik tebligata ilişkin altyapının Bakanlık tarafından kurulmasına dair yetkinin ileride anayasal denetime konu edilmeyeceği anlamına gelmiyor.

ZORUNLULUK

Genel Tebliğ’de, kanunda belirlenen kapsam doğrultusunda kurumlar vergisi mükelleflerini, ticari, zirai ve mesleki kazançları dolayısıyla gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükelleflerini, kollektif şirketler ile adi komandit şirketleri elektronik tebligat sistemini kullanmakla yükümlü tutuyor. ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi malların ilk iktisabında adına tescil yapılan kişiler ve teşekküller de kapsamda. Zorunluluk kapsamı dışında kalanlardan dileyenler isteğe bağlı olarak sisteme katılabiliyor.

Özetle yeni yasal düzenleme, daha önce ikincil düzenlemelerle belirlenen zorunluluk kapsamını ve sistemden çıkış esaslarını kanun düzeyine taşıyor; Tebliğ de bu çerçeveyi izliyor.

Bununla birlikte, Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruda aşırı külfet oluşturduğu ileri sürülen durumu dahi değiştirmiyor. Vergi kaydı resen terk ettirilen tüzel kişinin sistemden çıkışı, ilgili sicil kaydının silinmesine bağlandığından, aradaki dönemde elektronik tebligatlarını izleme yükü devam ediyor.

İSTİSNALAR

Engellilik oranı yüzde 90 veya üzerinde olan gerçek kişiler için elektronik tebligat sistemine giriş zorunluluğu bulunmuyor. Tebliğ, tüzel kişiler ve tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde de tek kanuni temsilcinin veya idarecinin, birden fazla varsa tamamının bu durumda olmasını istisna için arıyor. Yöneticilerden yalnızca birinin engelli olması yeterli değil. Sağlık kurulu raporunun vergi dairesine sunulması gerekiyor.

On sekiz yaşından küçük gerçek kişiler de zorunluluk dışında. Ancak bunun gerekçesi, küçüklerin vergi mükellefi olamayacağı değildir; vergi mükellefiyeti için kanuni ehliyet şartı aranmaz.

Mevcut kullanıcılar yeniden başvurmadan devam ediyor. Tebliğ öncesinde sisteme girmemiş zorunluluk kapsamındaki mükellefler yönünde ise son tarih 30 Kasım 2026 olarak belirleniyor.

Yeni mükellefiyetlerde işe başlamayı izleyen on beş gün içinde başvuru gerekiyor.

SİSTEMDEN ÇIKIŞ

Tüzel kişilerde ilgili sicil kaydının silinmesi, gerçek kişilerde ölüm veya gaiplik sistemden çıkış nedeni. Zorunlu kapsamdaki gerçek kişiler, mükellefiyetin sona erdiği tarihi izleyen beşinci takvim yılı sonundan itibaren, başka zorunlulukları yoksa başvuruyla çıkabiliyor.
İsteğe bağlı katılanlar da başka zorunluluk bulunmaması şartıyla talepte bulunabiliyor.

Altmış beş yaşını dolduranların çıkışı ise yaşın dolmasıyla kendiliğinden gerçekleşmiyor; vergi dairesine veya Dijital Vergi Dairesine başvuru gerekiyor.

Kısıtlılık, ceza infaz kurumuna girme veya askerlik nedeniyle sistemi kullanma imkânı ortadan kalkanlar için geçici çıkış öngörülüyor. Askerlik hâli yönünde bir düzenleme yapılması önceki yazılarımda dikkat çektiğim bir husus idi.

Engelliler için sistemden çıkış, engelin başladığı tarihten değil, bildirim veya idarenin öğrenme tarihinden itibaren gerçekleşiyor. Bu nedenle, engelin ortaya çıkması ile sistemden çıkış arasında geçen sürede yapılan elektronik tebligatların geçerliliğinin yargı önünde tartışma konusu olması beklenebilir. Engel kalktığında zorunluluk devam ediyorsa bir ay içinde yeniden başvurulmalı.

Tasfiye ve iflas hâlindeki şirketlerde elektronik tebligat yapılmaması, tasfiye memuru veya iflas idaresinin isteğe bağlı başvurusuna imkân tanınması da dikkat çekiyor.

OTUZ YILLIK KAYIT SAKLAMA

Tebliğ’in açıklama gerektiren hükümlerinden biri, sistemin işleyişine ilişkin olay kayıtlarının zaman damgasıyla imzalanarak otuz yıl saklanması. Buradaki kayıtların, elektronik tebligat hizmeti sırasında oluşan bilişim sistemi işlem kayıtları olduğu anlaşılıyor. Amaç, tebligatın gerçekleştiğini ve zamanını kayıt altına almak olabilir; nitekim bu kayıtların talep üzerine ilgilisine ve yetkili mercilere sunulacağı Tebliğ’de açıklanıyor.

Bununla birlikte her kayıt için otuz yıllık süre neden gereklidir? Vergilendirme ile ilgili belgeler; ezcümle ihbarnameler, vergi incelemesine ilişkin tutanak ve raporlar, uzlaşma tutanakları vb. aynı süre boyunca muhafaza edilecek midir?

Vergi Usul Kanunun 253 üncü maddesi, "Bu kanuna göre defter tutmak mecburiyetinde olanlar, tuttukları defterlerle esikaları, ilgili bulundukları yılı takibeden takvim yılından başlıyarak beş yıl süre ile muhafaza etmeye mecburdurlar” hükmüne amirdir.

Kayıtların daha uzun saklanmasının hukuki zemini nedir? Elektronik ortamdaki kişisel veriler amaçla sınırlı olarak yasal dayanakla muhafaza edilmeli, erişim, kullanım ve imha güvenceleri açıklanmalıdır. Teknik arşiv, zamanaşımı sürelerinden sonra da kullanılacak bir dosyalama aracına dönüşecekse yasayla belirlenmelidir.

Odatv.com | Yusuf İleri

Cumhurbaşkanı Sn.Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz günlerde gerçekleştirilen Kabine Toplantısı sonrası yaptığı açıklamada emeklilerin yaşadığı zorlukların farkında olduklarını belirterek 2027 bütçesinde emeklilerin durumunu iyileştirecek mali imkanların oluşturulduğuna ilişkin açıklamalar yaptı, Bu açıklamalara uygun olarak 2027 yılı bütçe verileri emekli aylıklarına ilave kaynak ayrıldığını ortaya koyuyor.

2027 yılı bütçesinde emekli aylığı ödemelerinin gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranının yüzde 6,1’den yüzde 6,5’e çıkarılması öngörülüyor.

2027 yılı GSYH’sının 111,2 trilyon TL olarak öngörüldüğü dikkate alındığında, milli gelir pastasından emekli aylıklarına ayrılan paydaki bu artış, ilave zam için yaklaşık 450 milyar TL’lik bir alan anlamına geliyor. Bu rakamın yıl içinde hazırlanacak Ek Bütçelerle artırılması da mümkün.

Emekli Aylıkları

2005 yılında en düşük emekli aylığı, asgari ücretin 1,28 katı iken, 2026 yılında bu oran 0,83’lere gerilemiştir.

Özellikle 2008 reformu sonrası emekli aylığı hesaplamalarında kullanılan ve daha önce memurlar için %3 SSK Ve Bağkur çalışanları için %2.6 aylık bağlama oranının %2’lere düşürülmesi, Büyümeden %100 pay verilirken bu oranın %30’lara düşürülmesi zaman içinde emekli aylıklarını önemli ölçüde düşürmüştür.

Özellikle 2023 mahalli seçimler sonrası Temmuz 2023 ayı itibariyle Memurlara verilen 8.077 TL seyyanen zammın emeklilere verilmemesi sonucu memurlara %50-80 arasında emeklilere ise %25 oranında zam yapılması bu kesimlerde büyük hayal kırıklığına neden olmuş aradaki makasın bugüne kadar hiç olmayan bir şekilde açılması sonucunu doğurmuştur.

Memur emeklilerine verilmeyen 8.077 TL tutarın güncellenmiş hali bugün itibariyle 26.000 TL’nin üzerindedir.

Açlık Ve Yoksulluk Sınırı

Ekim 2026 verilerine göre Türk-İş tarafından açıklanan açlık ve yoksulluk sınırı rakamları şu şekildedir:

• Açlık sınırı (Dört kişilik bir ailenin aylık gıda harcaması): 38.024,03 TL
• Yoksulluk sınırı (Gıda ve diğer tüm temel harcamalar için haneye girmesi gereken toplam gelir): 123.856,80 TL
• Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti: 49.124,30 TL

SSK, Bağkur Ve Memur Emeklileri 2027 Yılı Beklenen Ocak Maaşı Zammı Ne Olacak

Tüik tarafından açıklanan Ekim Ayı Enflasyon Oranı %2.58. Bu oran Enag tarafından % 2.68, İTO tarafından 2.47 olarak açıklandı.
Bilindiği üzere Emekli aylıklarına Ocak ve Temmuz ayı verilerine göre zam yapılıyor. Memur ve Memur Emeklisi aylık artışları Ocak Ve Temmuz aylarında Toplu Sözleşme rakamları da dikkate alınarak hesap ediliyor

6 aylık tahmini veriler dikkate alındığında mevcut düzenlemelere göre SSK ve Bağkur emeklileri için %10’un üzerinde memur emeklileri için %8.5 üzerinde bir zam verilmesi bekleniyor.

Ancak bu rakamların yukarıda yer verilen açlık ve yoksulluk rakamları da dikkate alındığında özellikle emekli kesimler açısından kabul edilebilir bir tarafı yok. Yukarıda açıklamaya çalıştığımız gibi açılan makas nedeniyle çok ciddi bir mağduriyet yaşayan emekliler için konuyla ilgili Sn.Cumhurbaşkanının açıklamaları uzmanlar tarafından yapılan açıklamalarda dikkate alındığında zam oranlarının bunun çok üzerinde olması bekleniyor.

Olması Gereken Artış Rakamlarına İlişkin Uzman Ve Yetkililerce Yapılan Değerlendirme Ve Öneriler

Özellikle Sn.Cumhurbaşkanı’nın konuya ilişkin açıklamaları sonrası konu yazılı ve görsel basında sıkça tartışılmaya başlamış ve uzman görüş ve önerileri olarak birçok tahmin ortaya atılmıştır. Konunun muhatabı olan Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Bakanı tarafından da gerekli çalışmaların yapıldığı açıklamaları gelmiştir.

Yapılan değerlendirmelerde;

Son 6 aylık hesaplanacak enflasyon rakamlarına ilave olarak,

• Seyyanen bir zam verilebileceği Verilecek zam oranının 5.000,10.000.15.000 TL civarında olabileceği,
• Refah Payı adı altında %10,%15,%20 oranlarında bir ödeme yapılabileceği,

Kademeli Bir Fark verilebileceği, Bu kapsamda;

• 65 Yaş Üstü ve Engelliler
• Emekli olup Çalışan ve Çalışmayanlar
• 3600 Gün prim ödeyerek emekli olanlarla 9000 gün prim ödeyip emekli olanlar

Arasında farklı artışlar getirilebileceği belirtilmektedir..

Sn.Cumhurbaşkanı’nın açıklamaları sonrası ilk somut açıklama Hazine Ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşekten geldi. Mehmet Şimşek Bu konuda çalıştıklarını, çalışmanın devam ettiğini, Yapıacak düzenlemenin tüm emeklilerimizi kapsayacağını, yapılacak artışların emeklilerimizin yaş ve prim ödeme gün sayısına göre farklılaştırılmasının doğru olacağını ve daha adaletli bir çözüm olacağını vurgulamıştır.

Sorunun Temel Kaynağı Ve Çözüm Önerisi

ÇSGB Ve Hazine Ve Maliye Bakanlığı’nın yapacağı çalışmalar sonucu emekli aylıklarında ne kadarlık bir artış olacağı netleşmiş olacak. Yukarıda yer alan ayrıntılı açıklamalarımızdan görüleceği üzere yıllar içinde emekli aylıkları reel anlamda çok önemli oranda azalmış, Satın alma gücünde çok ciddi düşüşler yaşanmıştır. Birikerek bugünlere gelinen bu önemli sorunun çözümü anlamında konunun muhatabı ÇSGB ile Hazine Ve Maliye Bakanlığı’na önemli görevler düşmektedir.Bu anlamda hayata geçirilecek düzenlemelerin kalıcı olması, anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olmaması son derece önemlidir. Bu önemli soruna çözüm getirirken Bakanlığın yapacağı çalışmalarda ilgili sivil toplum kuruluşlarının ve konunun uzmanlarının görüşlerinden de yararlanılması son derece önemlidir. Sorun palyatif tedbirlerle çözülemeyecek kadar önemli hale gelmiştir. Alınacak kararların siyasi sonuçların da olacağı unutulmamalıdır.

Gerek bu konunun gerekse ekonomik anlamda yaşadığımız sıkıntıların temelinde maalesef uzun süredir yaşadığımız fiyat istikrarı konusu var. Enflasyondaki ciddi ve gözle görülür bir düşüş olmadığı sürece biz bu sorunları yaşamaya devam edeceğiz. Bu anlamda Satınalma gücü çok önemli. Satınalma gücünü koruyacak temel ölçü de Gerçek Enflasyon+Refah payının emeklilere verilmesi ile sağlanabilir.

Sadece emekli aylıkları sorununun çözümü değil ,Özellikle son günlerde gündemimiz de olan Fon Dolandırıcılığı sonrası Ekonomide yaşadığımız ciddi sorunların çözümü anlamında gerekli çalışmaların yapılması ve radikal kararların acilen alınması zorunluluğu doğmuştur.

Bu anlamda uygulanan para politikaları ve maliye politikaları yanında ekonomide yapılması gerekli yapısal değişikliklerin gerçekleştirilmesi ve ekonomiye güven tesisi için Merkez Bankası ,TÜİK, SPK, GİB, BDDK,SGK, v.d stratejik kurumların kurumsal yapılarının güçlendirilmesi bağımsız ve rasyonel karar almalarının önünün açılması görev alanları itibariyle dürüst ve ehil kadroların atanması şeffaf ve hesap verebilir bir yapının oluşturulması gerekiyor.

Yukarıda belirtilen güvenilir kurumlar yanında 27 AB ülkesinin kamu alımlarında uyguladığı şeffaflığı ve hesap verilebilirliği sağlayacak Kamu İhale Yasası, kayıtdışı ekonomi ile etkin bir mücadele stratejisi, hukuk ve eğitim reformunun gerçekleştirilmesi, yerli yatırımcıyı ve yabancı sermayeyi teşvik edecek adalet ve güven tesisi, siyasi etik yasasının hayata geçirilmesi gibi önemli başlıkların ele alınması zamanı gelmiştir. Ekonomik sorunların çözümüne ilişkin atacağımız rasyonel adımların başarısı ve kalıcılığı da buna bağlıdır.

Yaşadığımız Fon Dolandırıcılığı olayı ülkemizdeki emekli aylıkları ve diğer birikmiş tüm sorunların çözümü için topyekün bir yenilenme yanında siyasetin ve bürokrasinin yeniden yapılanmasını temiz siyaset ve dersine iyi çalışan dürüst ehil bir bürokrasinin zamanının geldiğini göstermektedir.

Olay | Fatih ACAR

Vergi ve prim borçlarının yeniden yapılandırılması için en son 2023 yılında 7440 Sayılı Kanun çıkartıldı. Yapılandırma kanunlarında, vadesinde ödenmeyen vergi ve prim borçları önce enflasyon oranında veya enflasyonun altında kalacak şekilde sabit bir oranda artırılarak güncel değeri bulundu. Bu tutara ise taksit sayısına göre vade farkı uygulandı. Vade farkı da genellikle enflasyonun altında kaldı.

Bu yıl ise yapılandırma kanunlarından farklı olarak vergi ve prim borçlarına 6183 Sayılı Amme Alacakları Kanunu kapsamında tecil kolaylığı sağlandı. Normalde borçları 6183 Sayılı Kanun kapsamında tecil ettirebilmek için borcun zamanında ödenmesi halinde ödeme güçlüğüne düşülmesi gerekiyor. Bu yıl, ödeme güçlüğüne düşme şartı aranmadan borçların 72 aya kadar taksitlendirilmesi, yüzde 39 olan tecil faizinin yüzde 29’a indirilmesi sağlandı. Ancak, tecil başvurusunda bulunan mükellefin anapara borcuna önce aylık yüzde 3,7 (yıllık yüzde 44,4) oranındaki gecikme zammı uygulanarak borcun anaparası güncellendi. Bu tutarın üzerine yüzde 29 tecil faizi uygulandı.

Teminatsız tecil edilebilecek borç tutarı ise 10 milyon liraya çıkartıldı. On milyon lirayı aşan borçlarda ise yüzde 50 teminat aranıyor.

705 BİN VERGİ MÜKELLEFİ BAŞVURDU

Prim borçlarında tecil kolaylığı başvurusu 31 Ağustos’ta, vergi borçlarında prim kolaylığı başvurusu da 30 Eylül’de sona erdi. İlk taksitler de son başvuru tarihi itibarıyla tahsil edildi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in verdiği bilgiye göre, tecil kolaylığı kapsamında 705 bin mükellef 531,5 milyar liralık borç için vergi dairelerine başvurdu. Vergi borçlarından 35,6 milyar lira tahsilat sağlandı.

Her ne kadar taksit sayısı 36 aydan 72 aya çıkartıldı ise de 72 ay daha çok ödeme güçlü içindeki mükelleflere tanındı.

Tecil kolaylığı söz konusu tarihlerde sona erdi. Bu tarihten sonra borcunu tecil ettirmek isteyen mükelleflerin öncelikle ödeme güçlüğüne düşüp düşmediğine bakılacak. Ödeme güçlüğüne düşüyorsa borcu tecil edilecek ancak tecil faizi yüzde 39 olarak uygulanacak.

MİLLETVEKİLLERİ YENİDEN YAPILANDIRMA İSTEDİ

TBMM Plan Bütçe Komisyonunda geçen hafta Hazine ve Maliye Bakanlığının bütçe görüşmeleri sırasında cumhur ittifakı ve muhalefet milletvekilleri vergi ve prim borçları için yeniden yapılandırma düzenlemesi yapılması gerektiğini ifade etti. Yeni Parti’li İzzet Akbulut ve Mehmet Tahtasız, İYİ Parti’li Erhan Usta, CHP’li Gülizar Biçer Karaca ve Nermin Yıldırım Kara, MHP’li Mustafa Kalaycı, Tamer Osmanağaoğlu ve İsmail Faruk Aksu, DEM Partili Saruhan Oluç, Yeni Yol Partisi’nden Sadullah Kısacık faizlerin yüksek olması nedeniyle tecil kolaylığından yararlanamayan mükelleflerden sürekli mesaj aldıklarını anlattılar.

MHP’li Mustafa Kalaycı, faiz oranlarında kısmi indirimlerin çare olmadığını, esnafın 7440 Sayılı Kanun'la yapılan yapılandırmanın benzerini talep ettiklerini söyledi. Esnafın vergi affı ya da borçlarının silinmesi gibi bir talebinin söz konusu olmadığını belirten Kalaycı, “İçinden geçtiğimiz zorlu dönem de dikkate alınarak, geçmişte defalarca uygulandığı üzere vergi ve prim borçlarına uygun şartlarda bir yapılandırma yapılması esnafımıza ve çiftçimize nefes aldıracak, kamu alacaklarının tahsilatını da hızlandıracaktır” dedi.

CHP’li Nermin Yıldırım Kara da gecikme zamlarının anapara gibi değerlendirilmesi nedeniyle esnafın tecil kolaylığından faydalanamadığını, borç miktarının hesaplanmasında anaparanın vade tarihinden itibaren sabit bir faiz oranıyla hesaplanmasını istedi.

İYİ Parti’li Erhan Usta ise tecil kolaylığında her ne kadar taksit sayısı 72’ye çıkartıldı ise de mükelleflerin bu taksit imkânından yararlanamadıklarını söyledi.

GECİKME ZAMMI VE TECİL FAİZİ DÜŞÜRÜLECEK

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yeni bir tecil kolaylığı müjdesi vererek, önümüzdeki dönemde gecikme zammı ve tecil faiz oranlarını piyasa koşullarına uygun şekilde düşürmeyi planladıklarını açıkladı. Bakan Şimşek, 6183 Sayılı Kanun kapsamında borçların yapılandırılması talebinin hem muhalefetten hem de cumhur ittifakından geldiğini ve “makul bir talep” olduğunu vurguladı. Bu seneki tecil kolaylığı sırasında taksit sayısını 72 aya çıkardıklarını, tecil faizini de yüzde 39’dan yüzde 29’a indirdiklerini belirten Şimşek, “Anladığım kadarıyla bu yeterli görülmüyor” dedi.

Esnaf ve küçük işletmeler için daha cazip imkân sağlanabileceğini ama bunun Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olacağı endişesini taşıdıklarını belirten Şimşek, şöyle devam etti:

“Vergisini zamanında ödeyen ile ödemeyeni aynı kefeye koymamız eminim sizler tarafından da takdir edilmez. O nedenle belki şu yapılabilir: Teminat konusunu büyük oranda çözmüştük. Buradan bir yetki alındı biliyorsunuz, 10 milyon TL'ye kadar teminat aranmıyor. 10 milyon TL'nin üzerinde de yüzde 50'lik bir teminat aranıyor. Yetmiş iki aylık taksit de aslında iyi bir vade. Şimdi, geriye o zaman faiz kalıyor. Faiz konusunda da elimizden geldiğince radikal bir yaklaşım içerisine girelim.”

Şimşek, Erhan Usta’nın 72 ayın hiç uygulanmadığına ilişkin itirazı üzerine, “Peki o zaman 72 ayı uygulama noktasında bir irade ortaya koyalım” diye konuştu.

GECİKME FAİZİ NE OLACAK?

Bakan Şimşek, borçlara sağlanan tecil kolaylığı ile ilgili daha önce birçok kez yaptığı açıklamada, enflasyonun altında faiz uygulanmasına sıcak bakmadıklarını söyledi. Bu yıl getirilen tecil kolaylığında mükelleflerden gelen en büyük eleştiri ise borcun anaparasına uygulanan gecikme faizinin yüksekliği oldu.

Gecikme zammı 30 Aralık 2019 – 20 Temmuz 2022 arasında yüzde 1,6 (yıllık yüzde 19,2), 21 Temmuz 2022- 13 Kasım 2023) arasında aylık yüzde 2,5 (yıllık yüzde 30), 14 Kasım 2023-20 Mayıs 2024 arasında aylık yüzde 3,50 (yıllık yüzde 42), 21 Mayıs 2024 – 12 Kasım 2025 tarihleri arasında aylık yüzde 4,50 (yıllık yüzde 54) oldu. 13 Kasım 2025 tarihinden bu yana da aylık yüzde 3,70 (yıllık yüzde 44,40) olarak uygulanıyor.

Mükellefin 31 Ekim 2023 tarihinde vadesi dolduğu halde ödenmemiş 1000 lira borcu varsa tecil başvurusunun yapıldığı tarihte bu borç önce ilgili tarihlerde uygulanan gecikme zammı oranında hesaplanıyor. Yıllık yüzde 39’dan yüzde 29’a indirilen tecil faizi, hesaplanan bu toplam tutara uygulanıyor. Ancak, yüksek gecikme zammı dolayısıyla anapara çok artmış olduğu için vade kolaylığı ve tecil faizindeki indirime rağmen mükelleflere cazip gelmedi.

Gecikme zammı oranı özellikle 2023 yılından sonraki dönem için enflasyonun oldukça üzerinde seyrediyor.

Yapılandırma kanunlarında mükellefler için en büyük kolaylık aslında borcun anaparasına uygulanan gecikme zammında yapıldı. Enflasyonun yüksek olduğu yıllarda sabit katsayı uygulanmak suretiyle borcun anaparasının fazla artması önlendi. Hesaplanan bu tutara da makul bir vade farkı uygulandı.

Bu kapsamda vergisel kaynakları da değerlendirmek gerekiyor. Öncelikle KDV iade haklarınızı hızlı bir şekilde kullanmanızı öneriyorum.

T24’te 8 Ağustos 2022 tarihinde yazdığım “KDV İadesini Mükellefler Neden Almazlar?” başlıklı yazımda, KDV iadesinin bir alacak olduğu, ancak alacağa dönüşmesi için bazı formalitelerin (iade dokümantasyonunu hazırlamak, iadeyi talep etmek, vergi dairesinin bir an önce kontrolünü sağlamak vs.) yerine getirilmesi gerektiği konusunda hatırlatmalarda bulunmuştum.

Halen yüksek enflasyon sürecindeyiz, alacaklarımız için faiz/vade farkı alamıyorsak tahsilattaki gecikmeler değerini düşürüyor.

KDV iadesi alacağımız da talep etmediğimiz sürece erimeye devam ediyor.

Finansman maliyetleri bu kadar yüksekken, KDV iadesi almamayı ve süreci hızlandırmamayı anlamıyorum.

KDV iadesini hızlı almak için neler yapmalıyız?

Yukarıdaki yazımda ifade ettiğim üzere, KDV iadesi ile ilgili bir atalet varsa önce bundan kurtulmamız gerekiyor. Yönetici ve şirket ortaklarının da bu konuyu takip etmeleri çok ama çok önemli.

* Öncelikle talep edilmemiş KDV iademiz varsa bir an önce bunu tespit etmeliyiz!

* Yasal olarak alınabilecek en yüksek KDV iadesini alabilmek için KDV iadesi miktarını nasıl artırılabileceğimizi düşünmeliyiz.

* Geçmişte düşük oranda KDV iadesi almışsak (yani yüklenilen KDV’yi düşük hesaplamışsak) düzeltme yoluyla doğru iade tutarını talep etmemiz olanak dahilinde. Bu kapanmış dosyalar için de geçerlidir. Bu düzeltmeden doğan KDV iadesini Yeminli Mali Müşavir (YMM) raporu ile alırsanız, iade talebiniz incelemeye de sevk edilmez.

* İade alacağı vergi ve SGK borçlarına mahsup edilebiliyor. En hızlı iade yöntemi mahsuben iadedir. Belgeleri eksiksiz vererek mahsup talebinde bulunursak, mahsup işlemi vergi dairesince geç yapılsa bile, başvuru tarihi itibariyle mahsup yapılacağı için mahsup yöntemi çok avantajlıdır. Bunu “artırımlı teminat” uygulaması izler, sonra “normal teminat”, son olarak da “teminatsız nakit iade” yöntemi gelir.

Artırımlı teminat uygulaması, iade süreçlerini çok hızlandırmıştır. Teminat sıkıntısı olmayan mükelleflere bu yöntemi kullanmalarını öneriyorum.

* Mahsuben iade YMM Raporu gerektirmez, ancak nakit iade yöntemlerinde vergi incelemesi istenmiyorsa YMM Raporu ile iade alınabilir.

* İade sürecini son dönemlerde hızlandıran en önemli unsur yapay zekadan yararlanmaktır. İade listelerinin hazırlanması, kontrolü, sisteme yüklenmesi gibi süreçleri yapay zeka inanılmaz şekilde hızlandırmaktadır. Mükelleflere ve mali müşavirlere önerim, KDV iade süreçlerinde yapay zekadan maksimum şekilde yararlanmalarıdır.

Hangi hallerde KDV iadesi talep edilebilir?

KDV sistemimizde tam istisna kapsamındaki işlemler (mal ve hizmet ihracı, ihraç kaydıyla teslim, uluslararası taşımacılık, liman ve hava meydanlarında yapılan işlemler, yatırım teşvik belgesi kapsamında makine ve teçhizat teslimleri, dahilde işleme ve geçici kabul rejimleri kapsamında ihraç edilecek malların üretiminde kullanılan girdilerin teslimleri vs.) veya indirimli orana (yüzde 1 veya yüzde 10 oranına) tabi satışlar nedeniyle KDV iadesi talep edilebilir.

KDV tevkifatı nedeniyle de KDV iadesi doğar.

İade uygulamasına ilişkin detaylı bilgiler Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'nde yer almaktadır.

PLANLAMA ÖNEMLİ

İşçinin kullanmak istediği yıllık izin tarihini en az bir ay önceden yazılı olarak işverene bildirmesi gerekiyor. Ancak bu talep işvereni doğrudan bağlamıyor. Örneğin aynı bölümde çalışan beş kişinin aynı haftada izin istemesi halinde işveren bütün talepleri kabul etmek zorunda değil. İşin aksamaması, çalışanların kıdemleri ve önceki yıl hangi tarihlerde izin kullandıkları dikkate alınabiliyor. 100'den fazla çalışanı bulunan işyerlerinde ise izin kurulu oluşturulması gerekiyor. Çalışanların talepleri bu kurul tarafından değerlendirilerek izin çizelgesi hazırlanıyor ve işverenin onayından sonra ilan ediliyor. Diğer yandan işyerinde birikmiş izinler varsa işveren bu izinleri kullandırmak için toplu izin kullanımı yoluna gidebilir. İşçinin "Ben izin kullanmayacağım, biriktireceğim" deme hakkı yok. İşveren, işin durumunu ve diğer çalışanların izinlerini dikkate alarak izin zamanını belirleyebilir. Örneğin bir çalışanın 60 günlük birikmiş yıllık izni varsa, işveren "Bu izinleri artık kullanman gerekiyor" diyerek izin planlaması yapabilir.

HAKKI SINIRSIZ DEĞİL

Bir kez belirlenen yıllık izin tarihinin değiştirilemeyeceğine ilişkin bir hüküm mevzuatta yok. İşin gereği veya çalışanın talebi üzerine izin planında değişiklik yapılabilir. Ancak burada işverenin takdir hakkı sınırsız değil. İşçinin dinlenme hakkını ortadan kaldıracak, izin kullanımını sürekli erteleyecek veya izin hakkını fiilen kullanılamaz hale getirecek uygulamalar doğru değil.

SÖZLEŞME BİTERSE PARAYA DÖNER

Çalışanlar, iş ilişkisi devam ederken yıllık izinlerini paraya çeviremiyor. İşveren de izin kullandırmak yerine ücret ödeyerek yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmıyor. Kullanılmayan yıllık izinler ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde ücrete dönüşüyor. İşçi istifa etse de işten çıkarılsa da hak ettiği izinlerin karşılığını alabiliyor. Ödeme, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden hesaplanıyor.

İZİNDE DE NORMAL ÜCRET ÖDENİR

Yıllık izne ayrılan çalışanların normal ücretleri ödenmeye devam eder. Ancak fiilen çalışılan günler için verilen yemek ve yol yardımları, kural olarak izin süresince ödenmeyebilir. İşyerinde yemek yiyen veya servis kullanan çalışan, izinli olduğu günler için bu yardımları talep edemez. Ancak iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da yerleşik işyeri uygulamasıyla bu ödemeler sabit bir hak haline gelmişse yıllık izin döneminde de ödenmesi gerekir.

DAHA FAZLASI VERİLEBİLİR

İş Kanunu'ndaki 14, 20 ve 26 günlük süreler asgari izin süreleri. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin süreleri belirlenebilir. Örneğin beş yıllık çalışan için kanuni süre 14 gün olmasına rağmen işveren sözleşmeyle 20 gün izin verebilir. İşveren isterse çalışanına hak ettiğinden daha fazla ücretli izin verebilir.

Akşam Gazetesi | Okan Güray BÜLBÜL

1 Kimler üretici sayılacak?

2 Sanayi sicil belgesi ve kapasite raporu, sattığımız her ürünü kalem kalem göstermek zorunda mı?

3 Fason yaptıranın durumu teb­liğde açıklandı. Fason yapan ne ola­cak?

4 Belgeyi yıl içinde alırsak indi­rimli oran ne zamandan itibaren uy­gulanacak?

5 Kanun iki şart arıyor. Tebliğin eklediği şartlara uymak zorunda mı­yız?

Geçen hafta bu köşede fasoncu­nun ikilemini sorununu yazmıştım. Bugün soruyu genişletmek ve hem mükelleflere hem idareye, ilk geçi­ci vergi döneminden önce yapılması gerekenleri hatırlatmak istiyorum. Türk vergi mevzuatında bu konu­nun tarihsel gelişimini de iki bölüm halinde ayrıntılı ele aldığım maka­leler hazırladım. Onu ayrıca yayın­layıp duyuracağım.

Kanun iki şart arıyor, tebliğ yenilerini ekledi

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 32/8. maddesi iki şart koyuyor: ku­rumun sanayi sicil belgesine sahip olması ve fiilen üretim faaliyetiyle uğraşması. Bu şartları sağlayan ku­rumun münhasıran üretimden elde ettiği kazanca %12,5 oranı uygulanı­yor. Kanunda ne ürün listesi var ne de kapasite raporu.

Bu ifade yeni değil. Aynı cüm­le 2017'de KOBİ birleşmelerinde, 2022'de ise 1 puanlık indirimde kul­lanıldı. 1 puan döneminin 20 Seri No.lu Tebliği iki şartın birlikte ara­nacağını açıkladı ve kazancı ticari bilanço kârına oranlayarak ayırma yöntemini getirdi. Fason üretime ve kapasite raporuna ise hiç değinmedi.

Kanun metni oran dışında değiş­mediği hâlde, 4 Temmuz 2026 tarih­li 26 Seri No.lu Tebliğ, 1 Seri No.lu Tebliğ'in 32.1.2 bölümünü yeniden düzenledi. Bölümün bugünkü hâlin­deki şart ve açıklamaların tamamı yanda. Yanlarına 20 Seri No.lu Teb­liğ'de de bulunup bulunmadıklarını not ettim:

Karşılaştırmanın sonucu şu: 21 satırın 14'ü 1 puan döneminden dev­ralındı. Yeni olanlar zirai belge şartı ile fason imalat başlığının tamamı­dır (2 ve 9–14. satırlar). Fason baş­lığı, serbest bölge istisnasına ilişkin 5.12.3.7.2 bölümünden aynen taşın­dı. Kapasite sınırı hâlâ “istisnadan yararlanacak kazanç” diye yazılı ol­ması bunun kanıtı. Kanunda ve iç­tihatta karşılığı olmayanlar 2, 10 ve 11. satırlardır.

Tablo, iki tebliğin de neyi söyle­mediğini de gösteriyor. Ne 20 ne de 26 Seri No.lu Tebliğ; belgenin yıl içinde alınmasını, geçici vergi dö­nemlerindeki uygulamayı, fason ya­panın kazancını ve fason dışında ka­pasite raporunu düzenliyor. “Belge kapsamı” ifadesi de iki yerde geçi­yor: yazılım üretimi (2022'den beri) ve fason yaptırma (2026'dan beri). Kurumun kendi üretimi için ürün bazında belge kapsamı şartı tebliğde yok. Bir de dikkat: Güncellenmemiş yerler kalmış. 32.1.2.8'deki 2027 ta­rihli ikinci örnek üretim kazancına hâlâ “1 puan indirimle %24” uygu­luyor. 32.1.2.11'in ikinci paragrafı da hâlâ “1 veya 5 puanlık indirimden” söz ediyor.

Aynı lafzın altına 2026'da yeni şartlar eklenmiş olması, bu şartların kanundan değil tebliğden geldiğinin en açık göstergesidir. Bir nokta da­ha var: Kanun 32/5'te ve 32/A'da Ba­kanlığa usul ve esas belirleme yet­kisi verdiği hâlde, 32/8'de böyle bir yetki vermedi. KVK m.35/2 ve Ana­yasa m.73 karşısında idarenin bu fıkrayı açıklama yetkisi var, ama ka­nunda olmayan maddi şart koyma yetkisi yok.

Kim üretici sayılacak?

Vergi kanunları üretimi tanımla­mıyor. Bu yüzden Danıştay altmış yıldır 6948 sayılı Sanayi Sicil Kanu­nu'ndaki tanıma bakıyor: Bir mad­denin vasıf, şekil veya terkibini ma­kine ya da el emeğiyle, kısmen ve­ya tamamen, devamlı ve seri hâlde değiştiren yer sanayi işletmesidir. Tanım yere ve faaliyete bakıyor. İş­lenen maddenin kime ait olduğu, ürünün kime satıldığı tanımda yer almıyor.

Danıştay bu tanımı ürün listesine değil, işletmenin yapısına bakarak uyguladı. 1974'te kuru üzüm ve in­ciri ayıklayıp sterilize eden işletme­yi, 1992'de bakliyatı temizleyip boy­layanı sanayici saydı. İkinci kararda Bakanlığın aksi yöndeki yazısını da dikkate almadı.

Bu içtihattan bugün için iki sonuç çıkıyor:

1 Belge kurumun sanayici oldu­ğunu ispat eder. Hangi kazancın üretim kazancı olduğunu ise fiilî üretim belirler.

2 “Fiilen üretim” şartı gösterme­lik üretimi dışlamaya yeter. Kü­çük bir tesis kurup dışarıdan aldı­ğı malı indirime taşımak isteyenin önünü kesmek için tebliğe yeni sayı­sal eşikler koymak gerekmez.

Belge ve kapasite raporu her parçayı tek tek göstermek zorunda mı?

Uygulamada en çok endişe yara­tan soru bu. Bir motor üreticisi dü­şünün. Sanayi sicil belgesi motor üretimi için alınmış. Motorun blok­larını, krank millerini, döküm par­çalarını kendi tezgâhlarında üre­tiyor. Bu parçaların bir kısmını da yedek parça olarak ya da başka sana­yicilere ayrıca satıyor. Bu satışlar­dan doğan kazanç %12,5'ten yarar­lanabilecek mi, yoksa her parça için ayrı bir belge ve kapasite raporu sa­tırı mı aranacak?

İdarenin eğilimi belge kapsamına bakmak yönünde. 1 puan dönemin­de verilen bir özelgede, yem üreti­mi için belgesi olup yumurta üre­timi için belgesi olmayan şirketin yumurta kazancı kapsam dışı sayıl­dı (Kayseri VDB, 11.12.2023). Ba­zı mesleki yayınlarda uygulamanın “belgede yazmayan üretim faaliye­ti indirim konusuna girmeyecektir” şeklinde değerlendirmeler yapıldı­ğını görüyoruz.

Bu yaklaşımın bile sınırları var­dır. Bu sınırlar açıkça söylenmeli:

1 Kanun “belgede yazılı üre­tim” demiyor, “belgeyi ha­iz kurum” diyor. Belge, kuru­mun sanayici olduğunu ispat eder. Hangi kazancın üretim­den doğduğunu belgenin sa­tırları değil, fiilî üretim belir­ler. Tebliğ de kurumun kendi üretimi için böyle bir şart ara­mıyor; “belge kapsamı” ifadesi yalnızca yazılım üretimi ve fa­son yaptırma için geçiyor.

2 Yem ve yumurta iki ayrı üretim faaliyetidir. Motor ve motor par­çası ise aynı faaliyettir. Kendi üretti­ğiniz parça, ana ürünün üretim süre­cinden çıkan bir ara mamuldür. Onu ayrıca satmanız, ortada ayrı bir üre­tim konusu olduğu anlamına gelmez.

3 Kazancın nereden geldiğine ba­kılmalı. Danıştay, mülga ihra­cat istisnası döneminde “hasılatın kaynağı” ölçütünü kullandı (4.D., 16.1.1992). Gelir sizin ürettiğiniz ürünün satışından doğuyorsa üre­tim kazancıdır. Piyasadan hazır alıp satılan yedek parça ise her durumda ticari kazançtır ve kapsam dışı kalır.

4 Kapasite raporu kanunda hiç geçmiyor. 26 Seri No.lu Tebliğ'te de kapasite yalnızca fason imalat başlığı altında anılıyor. Kapasite ra­poru odaların makine parkına ve vardiya varsayımına göre hesapladı­ğı teorik bir büyüklüktür. Fiilî üreti­min göstergelerinden biridir, sınırı değildir.

Tersini düşünün: Yüzlerce kalem parça üreten bir sanayicinin, ayrıca sattığı her parça için belgesini ve ra­porunu güncellemesi gerekirse çar­şı karışır. Odalar bu talebi karşılaya­maz, incelemede ise her yedek parça faturası tartışma konusu olur. Doğru ayırım belge satırı üzerinden değil, üretim kayıtları ve maliyet muha­sebesi üzerinden yapılmalıdır. Ken­di ürettiğiniz parça ile alıp sattığınız parça ayrı izlenmelidir.

Fason yaptıran düzenlendi, fason yapan unutuldu

26 Seri No.lu Tebliğ yalnızca fa­son yaptıranı düzenliyor. Beş şartın üçü, yani belge kapsamında yaptır­ma, iş riskini ve organizasyonu üst­lenme ve hammaddeyi temin etme, Danıştay'ın 1988'den beri uygula­dığı ölçütü açıklıyor. Diğer ikisi ka­nunda da içtihatta da yok: “kendi imalatının fason imalattan çok ol­ması” ve “fiilî kapasite sınırı”. Da­nıştay 4. Dairesi 10.2.1988 tarihli kararında, fason kısmın bütün aşa­maları başka işletmede yapılmış ol­sa bile fason yaptıranı imalatçı saydı ve sayısal bir sınır aramadı. İdare de KDV'de üretimin tamamının fason yaptırılmasını ihraç kayıtlı teslime engel saymıyor. Aynı ürün KDV'de imalatçı teslimi sayılıyor, kurumlar vergisinde ise üretim kazancı sayıl­mıyor.

Fason yapan konusunda ise teb­liğ tamamen sessiz. Kendi tesisinde, kendi makinesi ve işçisiyle başkası­nın hammaddesini işleyen fasoncu, Sanayi Sicil Kanunu anlamında tar­tışmasız sanayicidir. Kanun kazancı “ürün satışına” değil “üretim faali­yetine” bağladı. Kanun koyucu satı­şa bağlamak istediğinde bunu yazar; serbest bölge istisnasında “imal et­tikleri ürünlerin satışından” ifadesi bu yüzden vardır.

Çifte yararlanma itirazı da ka­zanç esaslı sistemde geçerli de­ğil. Fason yaptıranın kazancı sa­tış bedelinden fason bedeli dahil maliyetin düşülmesiyle bulunur. Fasoncunun kazancı ise fason be­delinden kendi maliyetinin düşül­mesiyle bulunur. Bunlar birbirini dışlayan iki katma değer dilimidir. Her biri kendi kazancı nispetin­de yararlanırsa üretim zincirinin her halkası bir kez teşvik edilmiş olur. Sonuç olarak tebliğin sessiz­liği fasoncunun kapsam dışı oldu­ğu anlamına gelemez. Ama idare­nin açıklama yapmaması, ilk geçici vergi döneminde ya hak kaybına ya da ileride hukuki tartışmalara veya tarhiyata yol açacak.

Belge yıl içinde alınırsa ne olacak? İlk geçici vergi dönemi

Kanun “belgeyi haiz” olmayı arı­yor ama bir süre öngörmüyor. Ne 20 ne de 26 Seri No.lu Tebliğ, belgenin hesap dönemi içinde alınması hâlini açıklıyor. Mart'ta belge alan bir üre­tici için iki okuma mümkün:

1 İdarenin muhtemel okuması: İn­dirimli oran yalnızca belgenin alındığı tarihten sonra elde edilen üretim kazancına uygulanır. Bu du­rumda yıl içinde ikinci bir ayırma yapılması gerekir.

2 Olgu esaslı okuma: Belge kuru­mun statüsünü ispat eder. Dö­nem sonunda belgeyi haiz olan ve yıl boyunca fiilen üretim yapan kuru­mun, dönem başından itibaren ya­rarlanması gerekir.

Belgenin tarihi de önemli. 15.4.2026'da yürürlüğe giren yeni Sanayi Sicil Tebliği (SGM 2026/4), belge tarihini başvurunun tamam­lanıp il müdürlüğü onayına gönde­rildiği tarih olarak belirliyor. Vize sistemini kaldırıyor ve belgenin ge­çerliliğini yıllık işletme cetvelinin verilmesine bağlıyor. Tebliğe göre belgenin sağladığı haklardan yal­nızca geçerlilik tarihi güncel olan işletmeler yararlanıyor. Yani işlet­me cetvelini vermemiş bir sana­yici, belgesi dosyasında dursa bile incelemede “belgeyi haiz değildin” itirazıyla karşılaşabilir.

İlk uygulama Mayıs 2027'de­ki 2027/1. geçici vergi beyanname­sinde olacak. Oranlama formülü ise üretim kazancının ticari bilanço kâ­rından ayrıştırılmasını gerektiri­yor. Bunun için maliyet merkezleri, stok kodları ve gelir hesaplarının 1 Ocak'tan itibaren ayrıştırılmış ol­ması gerekir. Bir de oran tartışma­sı var: Kanun “%12,5 olarak uygu­lanır” diyor, tebliğ “12,5 puan indi­rimli” diyor. Halka arz indiriminden yararlanan bir şirket için tebliğe gö­re oran %10,5, kanun lafzına göre %12,5 çıkıyor. Tebliğe uyan mükel­lef VUK m.369 gereği cezadan koru­nur, ama verginin aslı korunmaz.

Mükelleflere: 1 Ocak'tan önce yapılacaklar

1 Belgenizi ve işletme cetvelini­zi kontrol edin. Belgesi olmayan üreticiler başvurusunu Aralık'ta ta­mamlasın. İşletme cetvelini verme­miş olanlar geçerliliği güncellesin.

2 Belge kapsamını gözden geçirin. Kendi ürettiğiniz ve ayrıca sattı­ğınız ara mamuller ve parçalar bel­gede ya da kapasite raporunda hiç geçmiyorsa, güncellemeyi düşünün. Bunu hukuken şart olduğuna inan­dığım için değil, ilk yılın tartışması­nı kapatmak için öneriyorum.

3 Kendi ürettiğiniz malı alıp sat­tığınızdan ayırın. Ticari mal olarak satılan yedek parçalar ayrı stok koduyla ve ayrı gelir hesabıy­la izlensin.

4 Fason sözleşmelerini yeniden okuyun. Hammaddeyi kimin te­min ettiği, riskin ve kalite sorumlu­luğunun kimde olduğu sözleşmede açık yazılsın. Fasoncular üretim ka­yıtlarını (işçilik, enerji, makine saa­ti) bugünden düzenli tutsun.

5 Tebliğe aykırı bir yorum uygu­layacaksanız riskini bilin. Özel­ge isteyebilirsiniz, ama cevabın Ma­yıs'tan önce geleceğinin garantisi yok. Diğer yol ihtirazi kayıtla beyan ve dava. Bunun bedelini geçen hafta­ki yazımda anlatmıştım.

İdareye: Tebliğin boş bıraktıkları

1 Belgenin kurum düzeyinde aran­dığı, kendi üretilen parça ve ara mamul satışları için ürün bazın­da ayrı belge veya kapasite raporu aranmayacağı açıklanmalı.

2 Belgenin yıl içinde alınması ve geçerliliğinin yıl içinde dolup yenilenmesi hâlleri açıklanmalı.

3 Fasoncunun kazancının üretim kazancı olduğu açıkça yazılmalı.

4 Kanunda yeri olmayan sayısal fason sınırı ve kapasite sınırı kaldırılmalı. Kaldırılmayacaksa en azından ilk yıl için kapasite aşımı­nın başka delillerle ispatına imkân tanınmalı.

5 Geçici vergi beyannamesinde %12,5 matrahının nasıl gösteri­leceği, beyanname yükleme döne­minden önce duyurulmalı.

Son söz

Teşvik, mükellef ondan ne zaman ve nasıl yararlanacağını önceden bildiği ölçüde teşviktir. Bu belirsiz­likler 1 Ocak'a kadar giderilmezse, ilk geçici vergi döneminde sanayici­lerin bir kısmı hakkı olan oranı kul­lanmaktan çekinecek, bir kısmı da birkaç yıl sonra incelemeyle karşı­laşacak. Bu iki sonuç da ne mükelle­fin ne de Hazine'nin yararına. Kendi durumunuzu şimdiden muhasebe­ciniz ve avukatınızla değerlendirin.

Dünya | Zeki GÜNDÜZ

Aracıların sistem dışına çıkarılması hedefleniyor

Hallerde dijital denetim ve takip mekanizmalarının güçlendirilmesi öngörülüyor. Bu kapsamda bildirim, satış ve kontrol işlemlerinin daha şeffaf ve hızlı şekilde gerçekleştirilmesi sağlanacak. Ayrıca market raflarının önemli bir bölümünde yerli ürünlerin bulundurulması zorunlu hale getirilecek.

Hal yönetimlerinin stok kontrolü, ürünlerin kalite sınıflarına ayrılması ve gıda güvenliği denetimlerine ilişkin sorumlulukları da artırılacak. Üretici ile tüketici arasındaki komisyonculuk faaliyetlerinin kaldırılmasıyla fiyatların kurallara aykırı biçimde yükselmesinin engellenmesi amaçlanıyor.

Düzenlemeyle üreticilerin ürünlerini doğrudan marketlere, tüketicilere veya internet üzerinden satış yapan kanallara ulaştırması kolaylaştırılacak. Böylece aracı ve komisyoncuların sistemdeki rolünün azaltılması, üretici ile tüketici arasındaki ticaretin doğrudan gerçekleştirilmesi hedefleniyor.

Bakan Yumaklı'dan açıklama

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da gazetecilere yaptığı açıklamada, "Hal yasasına ilişkin çalışmalarda bakanlık olarak biz de vardık. Gıda komitesinde zaten bunların hepsi konuşuldu. Üretici birliklerinin ve kooperatiflerinin hallerde, pazarlarda daha fazla yer alması, hatta üretici birliklerinin hallerin dışında ürün satış noktaları oluşturabilmesi gibi konular. Şu anda AK Parti grubunda en son çalışmalarını tamamladılar. Sanıyorum komisyona gelecek. Daha farklı konular da var. Örneğin büyük satış noktalarının belli bir miktara kadar direkt üreticiden alabilmesini sağlayan bir sistem. Aradaki aracıları kaldıracak, daha hızlı, sözleşmeli üretimi teşvik edecek uygulamalar onun içerisinde yer almış olacak. Hep birlikte son halini görmüş olacağız. Ürünü tarladan son tüketici noktasına ne kadar hızlı getirebilirsiniz o aradaki maliyetleri azaltmış olacaksınız. Şu anda maliyetlerin büyük bir bölümü zaten taşımadan geliyor. Petrol fiyatlarındaki artış da buna bir etken." ifadelerini dile getirdi.

Bugün, Türkiye’deki şirketlerin yurtdışındaki bu ilişkili şirketlerden kullandıkları kredi işlemlerinin KDV ve kurumlar vergisi (KV) karşısındaki durumunu özetle açıklamaya çalışacağım.

Yapacağım açıklamalar, yabancı kişi ve kurumların Türkiye’deki ilişkili şirketlere verdikleri krediler için de geçerli bulunuyor.

Kurumlar vergisi uygulaması

Yurt dışında yerleşik kurumlardan sağlanan finansman hizmetlerinde normalde ödenen faizler üzerinden kurumlar vergisi stopajı yapılması gerekir.

Mevcut düzenlemeye göre, stopaj/kesinti/tevkifat oranları aşağıdaki gibidir:

a) Yabancı devletler, uluslararası kurumlar veya yabancı bankalardan ya da bulunduğu ülkede mutad olarak kredi vermeye yetkilendirilmiş olup sadece ilişkili bulunduğu kurumlara değil tüm gerçek ve tüzel kişilere kredi veren kurumlardan alınan her türlü krediler için ödenecek faizlerden (katılım bankalarının kendi usullerine göre yurt dışından sağladıkları fonlar ve benzeri kaynaklar için ödedikleri kâr payları dahil) yüzde 0,

b) Bankaların 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca uygun görülen ikincil sermaye benzeri kredileri ile bankaların ve diğer kurumların bir akım veya varlık portföyüne dayalı olarak yurt dışında menkul kıymetleştirme yöntemiyle temin ettikleri kredileri için ödenecek faizlerden yüzde 0,

c) Katılım bankaları tarafından ödenen kâr payları hariç olmak üzere, mal tedarikinden kaynaklanan vade farkları üzerinden yüzde 5,

ç) Diğerlerinden yüzde 10.

Buna göre, yurtdışında yerleşik ortak veya ilişkili kişilerden temin edilerek işletmede kullanılan krediler için ödenen faiz tutarları üzerinden yüzde 10 vergi kesintisi (stopaj) yapılması gerekir.

KDV uygulaması Genel uygulama

KDV Kanununa göre; işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayanların Türkiye'de yaptığı hizmetler ile bunların yurt dışında yaptığı ancak Türkiye'de faydalanılan hizmetlerin KDV’ye tabidir.

Bu tür hizmet ifalarında mükellef, esas olarak hizmeti ifa eden olmakla birlikte, Türkiye'de ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmadığından, KDV’nin tamamı hizmetten yararlanan Türkiye’deki muhatap tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilerek ödenmek zorundadır.

Buna göre, yurtdışında yerleşik ortak veya ilişkili kişilerden temin edilerek işletmede kullanılan krediler için ödenen faiz tutarları üzerinden KDV tevkifatı (halen yüzde 20 oranında) yapılması gerekir.

Sorumlu sıfatıyla ödenen bu KDV, Türkiye’deki alıcılar tarafından indirim konusu yapılabilir. KDV ödeme pozisyonundaki şirketler için bu yükümlülüğün finansal bir maliyeti yoktur, ancak devreden KDV pozisyonundaki mükellefler bakımından bu işlem ödenecek KDV çıkıncaya kadar finansal maliyete neden olacaktır.

Finans kurumlarında uygulama

Banka ve sigorta muameleleri vergisinin konusunu, banka ve sigorta şirketlerinin Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine aldıkları paralar oluşturur. Bu işlemler KDV Kanununun (17/4-e) maddesi ile KDV’den istisna edilmiştir.

Ayrıca, Türkiye'de banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi tutulmamış olan yurt dışı kredi işlemlerinin mahiyet itibarıyla banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi olan yurt içi bankacılık hizmetlerinden farkı yoktur. Bu nedenle, yurt dışından sağlanana kredi işlemlerinde de KDV Kanununun (17/4-e) maddesi hükmü uyarınca KDV istisnası uygulanır.

Buna göre kredi yurt dışındaki bankalardan sağlanırsa KDV tevkifatı yapılmaz.

Yurt dışındaki ilişkisi kişilerden kredi aktarımı/köprü kredi kullanımı

Yukarıdaki açıklamalara göre, yurt dışında yerleşik ilişkili kişilerden sağlanan kredilerde, normalde, faiz üzerinden yüzde 10 kurumlar vergisi stopajı ve yüzde 20 KDV tevkifatı yapılması gerekir.

Yurt dışı ilişkili kişi bu finansmanı kendi kaynaklarından sağlaması yanında yurt dışındaki bankalardan kullandığı krediyi kısmen veya tamamen kullandırırsa da bu yükümlülüklere muhatap olunacaktır.

Ancak yurt dışındaki ilişkili kişi/grup şirketi kullandığı krediyi anapara, faiz ve masraflarıyla birlikte aynen aktarırsa, aynen aktarılan bu bedeller için KDV hesaplanmaz. Bu husus hem özelgelerde hem de yargı kararlarında ifade edilmektedir.

Köprü kredi alternatifinde kredinin gerçek kullanıcısı Türkiye’deki şirkettir. Kredinin grup şirketi aracılığıyla kullanılması bu durumu değiştirmez. Yani yurt dışındaki ilişkili kişi kredi kullanımına aracılık etmektedir. Nitekim çeşitli yargı kararlarında, yurtdışında mukim finans kuruluşu kredisinin davacı şirkete doğrudan kendisi tarafından değil, aracı kuruluşları aracılığıyla kullandırılmasının vergilendirilecek olayın gerçek mahiyetini değiştirmeyeceği vurgulanmaktadır.

Özetle, köprü kredi alternatifinde kredi doğrudan Türkiye’deki şirket tarafından kullanılmış gibi değerlendirilmelidir.

Bu durumda kredinin yurt dışındaki finans kurumundan sağlandığı kabul edilerek kurumlar vergisi stopajı da yüzde 0 olarak uygulanmalıdır.

Kredi kullanımına aracılık eden yurtdışındaki grup şirketinin bu işlem için komisyon alması, köprü kredi niteliğini zedelemez, yani ayrıca komisyon alınması KDV ve stopaj hesaplanmasını gerektirmez.

Diğer hususlar

- Köprü kredi seçeneğinde kullanılan borç “örtülü sermaye” olarak değerlendirilmez.

- Bu durumda kredi doğrudan bankadan kullanılmış kabul edildiğinden “transfer fiyatlandırması” hükümleri uygulanmaz.

- Bu kredi kullanımı ile ilgili düzenlenecek sözleşmeler damga vergisinden müstesnadır (Damga Vergi Kanununa Ek 2 sayılı liste, Bölüm IV-23).

- Bu kredi, krediyi kullanan yurt içindeki şirket tarafından finansman gider kısıtlaması kapsamında değerlendirilir.

- Kredinin vadesine göre yüzde 0 ila yüzde 3 arasında Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi yapılması gerekir. Bu kesinti kredinin doğrudan bankadan temininde de yapılır. Yani köprü kredinin bu açıdan bir avantajı yoktur.

Bu yazı için son sözlerim…

Yurt dışında şirketleri olan mükelleflere önerim, yurt dışındaki bankalardan Türkiye’ye nazaran daha avantajlı olarak kullanabilecekleri kredileri yurt dışındaki şirketleri aracılığıyla köprü kredi seçeneği kapsamında kullanmalarıdır.

GYF ve GSYF'lerin uzun vadeli yatırım araçları olması nedeniyle bu fonlara yatırım yapacak kişiler için daha önce özel bir istisna getirilmişti. Yeni kararla bu istisna da kaldırılarak söz konusu fonlar genel nitelikli yatırımcı koşullarına tabi hâle getirildi.
İlk bakışta yatırımcıların korunmasına yönelik bir tedbir gibi görünen bu düzenleme, aslında sermaye piyasalarının işleyişini de önemli ölçüde etkileyecek.

NİTELİKLİ YATIRIMCI OLMAK NE DEMEK?
Nitelikli yatırımcı kavramının temelinde, bazı yatırım araçlarının karmaşık ve riskli olması nedeniyle bunlara yatırım yapacak kişilerin belirli özelliklere sahip olması düşüncesi bulunuyor.

Ancak bu tür yatırımlar için aranması gereken temel özellik, belirli bir tutarda finansal varlığa sahip olmak değil, yatırım araçlarını ve bunların risklerini değerlendirebilecek bilgi ve deneyime sahip olmaktır.

Bir kişinin 50 milyon TL finansal varlığının bulunması, karmaşık bir yatırım ürününün risklerini doğru değerlendirebildiğini göstermez. Aynı şekilde, yüksek varlığa sahip olmak, kötü yönetilen bir fonun yaratacağı zararı önlemez.

Kaldı ki son olaylarda kamuoyuna yansıyan gelişmeler, gayrimenkul gibi varlıkların da kullanıldığı piyasa manipülasyonu yoluyla yalnızca fonlar üzerinden değil, yönlendirmeler sonucunda manipülatif hisselere yatırıma yönlendirilen çok sayıda kişinin de zarara uğradığı bir sonuca yol açmıştır.

SORUNUN ÇÖZÜMÜ BU OLAMAZ
Bir fonda varlıklar gerçeğe aykırı biçimde değerleniyorsa, portföy yönetiminde çıkar çatışmaları bulunuyorsa veya piyasa manipülasyonu söz konusuysa, yatırımcıların finansal varlık eşiğini yükseltmek bu sorunları ortadan kaldırmaz.

Üstelik sorunların bir kısmı daha başlangıçta, yani halka açılan şirketlerin değerlemelerinde ortaya çıkabilir. Fonların yatırım yaptığı şirketlerin gerçek değerlerinin belirlenmesi, ilişkili taraf işlemlerinin incelenmesi ve piyasa fiyatlarının sağlıklı oluşup oluşmadığının denetlenmesi de büyük önem taşıyor.

Fonların doğru değerlenmesi, portföy yönetiminin etkin biçimde denetlenmesi, çıkar çatışmalarının önlenmesi son derece önemlidir.

MEVCUT YATIRIMCILAR DA ETKİLENECEK
Kararın önemli bir yönü de yalnızca yeni yatırımcıları kapsamaması. Daha önce nitelikli yatırımcı statüsü kazanmış kişilerin de yeni koşulları sağlamaları gerekiyor. Koşulları karşılayamayanlar, ilgili sermaye piyasası araçlarında yalnızca satış yönünde emir verebilecek. Dolayısıyla düzenleme, yatırımcıların işlem imkânlarını da daraltıyor.

SERMAYE PİYASASININ DERİNLİĞİ ZARAR GÖRECEK
5 milyonluk bu sınırın getirilmesiyle nitelikli yatırımcı sayısında ciddi bir azalma yaşanması şaşırtıcı olmayacaktır. Sermaye piyasalarını bilen, yatırım araçlarını tanıyan ancak yeni finansal varlık sınırını karşılayamayan kişilerin yatırım imkânlarının kısıtlanması, yatırımcı havuzunun ve piyasanın derinliğinin daha da daralmasına yol açacaktır.

Bir başka risk de özellikle küçük yatırımcıların döviz ve altın gibi alternatif yatırım araçlarına yönelmesidir. Enflasyonla mücadele programının yürütüldüğü bir dönemde tasarrufların sermaye piyasalarından bu alanlara kayması, ekonomi yönetiminin de arzu etmeyeceği bir sonuç olacaktır.

BU KARAR YENİDEN GÖZDEN GEÇİRİLMELİ
Eğer amaç gerçekten finansal okuryazarlığı yüksek yatırımcılar oluşturmaksa, bunun yolu nitelikli yatırımcıya ilişkin tutarı artırmaktan geçmiyor. Finansal okuryazarlık bilgi ve deneyimle ilgilidir. Bu nedenle belirli yatırım araçları için eğitim, sertifikasyon veya sınav gibi yöntemler çok daha doğru tercih olacaktır.

Son dönemde yaşanan fon sorunlarının çözümü, nitelikli yatırımcı için aranan tutar sınırını yükseltmek değil; doğru değerleme, şeffaflık, etkin gözetim ve denetim mekanizmalarını güçlendirmektir.

Çok parası olanın finansal okuryazar, az parası olanın finansal okuryazar olmadığı bir anlayışla sermaye piyasalarında güven tesis edilemez.

Bu nedenle söz konusu karar yeniden değerlendirilmeli ve piyasaya daha fazla zarar verilmeden bu karardan dönülmeli.
Biz bu yazıyı hazırladıktan sonra SPK Başkanlığı görevine atanan değerli Muhsin Atçı ve yeni ekibe başarılar diliyorum.

İstanbul Ticaret Odası Gazetesi | Osman ARIOĞLU

Sayı: 2026-48

DUYURU

KONU: Sürdürülebilirlik Denetim Ekiplerine Yönelik Muafiyet

Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği’nin Geçici 1’inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü çerçevesinde, sürdürülebilirlik denetimlerinde denetim ekip ekiplerinin oluşturulmasına yönelik muafiyet süresinin uzatılmasına ilişkin 30/10/2026 tarihli ve 01/47239 sayılı Kurul Kararı, 5 Kasım 2026 tarihli ve 33421 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Bilindiği üzere, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği’nin Geçici 1’inci maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen muafiyet çerçevesinde sürdürülebilirlik denetimlerinde, denetim ekiplerine ilişkin 18 inci madde uyarınca aranan diğer şartlar saklı kalmak kaydıyla, denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere de yer verilmesine imkân tanınmıştır. Bu kapsamda, 1/1/2027 tarihinden önce biten hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az bir denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması şartıyla denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere de yer verilmesi mümkün olmuştur.

Kurulumuzun 5 Kasım 2026 tarihli ve 33421 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 01/47239 sayılı Kararıyla, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliğin Geçici 1’inci maddesinin üçüncü fıkrasındaki sürenin bir yıl uzatılmasına, asıl denetim ekiplerinde görevlendirilecek sorumlu denetçi ile en az iki denetçinin sürdürülebilirlik alanında denetim faaliyetinde bulunma yetkisini haiz olmasına, bu denetçiler haricinde asıl ve yedek denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere yer verilebilmesine karar verilmiştir.

Söz konusu Kurul Kararıyla muafiyet süresi bir yıl daha uzatılırken, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği tarihten günümüze kadar bu alanda belirli bir kapasitenin oluşmuş olması ve denetim kuruluşlarının söz konusu muafiyetin sona ermesiyle birlikte geçerli olacak kurallara uyum sağlama konusunda hazırlıklı olmalarının sağlanmasına yönelik olarak, asıl denetim ekiplerinde görevlendirilecek sürdürülebilirlik alanında denetim yetkisini haiz denetçi sayısının artırılması da uygun görülmüştür.

Bu kapsamda;

• 1/1/2027 tarihinden önce biten hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az bir denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması,
• 1/1/2028 tarihinden önce biten hesap dönemlerine (01.01.2027 ila 31.12.2027 tarihleri arasında) ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az iki denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması,

şartıyla denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere de yer verilmesi mümkün bulunmaktadır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

- İşin, 24.09.2026 tarihinden sonra bitmiş olması,

- İş bitim tarihini takip eden 6 ncı ayın sonundan itibaren sigortalı bildirimi olduğunun tespit edilmesi,

halinde iş bitim tarihini takip eden altıncı aydan sonraki bildirimlerin fiili çalışmaya dayalı olup olmadığının tespiti amacıyla ilgili dosya sosyal güvenlik denetmenleri servisine sevk edilecektir.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Şirket ayrıca Bitcoin ve Ethereum gibi blokzincir ağlarında kullanılan eliptik eğri kriptografisinin yaklaşık 1 saatte çözülebileceğini tahmin etti.

BankInfoSecurity'de yayımlanan habere göre, Paris ve Boston merkezli şirketin hesaplamaları, kuantum bilgisayarların mevcut şifreleme sistemleri açısından oluşturabileceği güvenlik risklerine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Alice & Bob, RSA-2048 şifrelemesini kırmak için Shor algoritmasının kullanılabileceğini ve bunun 23 binden az fiziksel kübit gerektirebileceğini hesapladı. Bu tahmin, Google Quantum AI'ın 2025 yılında yayımladığı ve bir milyonun altında kübit gereksinimine işaret eden hesaplamasından yaklaşık 40 kat daha düşük.

Kübit sayısını azaltan teknoloji: Cat qubit

Şirketin yaklaşımında, hata oranlarını donanım seviyesinde azaltmak üzere geliştirilen "cat qubit" adı verilen özel bir kübit türü öne çıkıyor.

Kuantum bilgisayarlarda hesaplama sırasında oluşan hataların düzeltilmesi için fiziksel kübitlerin bir araya getirilmesiyle mantıksal kübitler oluşturuluyor. Cat qubit mimarisi, hata düzeltme ihtiyacını azaltarak aynı hesaplama kapasitesine daha az fiziksel kübit kullanılarak ulaşılmasını hedefliyor.

Alice & Bob'un RSA-2048 için öngördüğü kübit ihtiyacı 2023'te 350 bin, 2024'te 100 bin seviyesindeydi. Şirketin son tahminiyle bu sayı 23 binin altına indi.

Şirket Üst Yöneticisi (CEO) Théau Peronnin, hata düzeltme yöntemleri ve algoritma tasarımındaki gelişmelerin şifreleme sistemlerini kırmak için gereken kaynak tahminlerini sürekli düşürdüğünü belirtti.

Bitcoin ve Ethereum şifrelemesi de risk altında olabilir

Şirket, Bitcoin ve Ethereum gibi blokzincir ağlarındaki işlemleri güvence altına alan eliptik eğri kriptografisinin yaklaşık 30 bin kübit kullanılarak 1 saat içinde kırılabileceğini tahmin etti.

Ancak bu hesaplamalar, henüz gerçek dünyada çalışan ve söz konusu işlemleri gerçekleştirebilen bir kuantum bilgisayarın var olduğu anlamına gelmiyor. Alice & Bob'un çalışması, belirli donanım ve algoritma varsayımlarına dayanan bir kaynak tahmini niteliği taşıyor.

Quantum Economy podcast'inin sunucusu ve yazar Anders Indset, şirketin ortaya koyduğu rakamların önemli bir aşamaya işaret ettiğini ancak çalışmanın henüz hakem değerlendirmesinden geçmediğini vurguladı. Indset, cat qubit'lerin gerçek dünya koşullarında performans gösterip gösteremeyeceğinin ve büyük ölçekte üretilebilirliğinin de belirsiz olduğunu belirtti.

"Şimdi ele geçir, sonra çöz" riski

Uzmanların dikkat çektiği risklerden biri de "şimdi ele geçir, sonra çöz" (harvest now, decrypt later) yöntemi. Bu yaklaşımda saldırganlar, bugün şifreli verileri ele geçirerek daha gelişmiş kuantum bilgisayarlar ortaya çıktığında bunları çözmeyi hedefliyor.

Bu nedenle kuantum bilgisayarların bir şifreleme anahtarını birkaç günde kırabilecek kapasiteye ulaşması, anlık ödeme işlemlerinden çok uzun süre gizli kalması gereken sağlık kayıtları, devlet sırları ve ticari fikri mülkiyet açısından risk oluşturabilir.

Global Quantum Intelligence İçerik Direktörü Doug Finke ise özellikle uzun süredir hareket görmeyen eski Bitcoin cüzdanlarının potansiyel hedef olabileceğini belirtti. Finke'ye göre, geçmişte kullanılan bazı açık anahtar adreslerinde tutulan varlıklar, yaklaşık bir saat sürebilecek kuantum saldırılarına karşı daha savunmasız olabilir.

Uzmanlar, kuantum bilişim alanındaki ilerlemelerin mevcut asimetrik şifreleme sistemleri üzerindeki baskıyı artırdığına işaret ederek şirketlerin kuantuma dayanıklı güvenlik altyapılarına geçiş hazırlıklarını hızlandırması gerektiğini değerlendiriyor.

Konuşmasında emeklilere yönelik çalışmanın henüz tamamlanmadığını belirten Şimşek, şu ifadeleri kullandı:
"Bugüne kadarki değerlendirmelerimize göre yapılacak düzenleme tüm emeklilerimizi kapsayacak. Yapılacak artışın emeklilerimizin yaş ve prim ödeme gün sayısına göre farklılaşmasının doğru olacağını düşünüyoruz. Çünkü bu daha adaletli bir yaklaşım olur. Seyyanen olsa da bu husus gözetilecek. Çalışma henüz tamamlanmadığı için ve sadece Hazine ve Maliye Bakanlığını değil, ilgili birçok kurum ve bakanlığı ilgilendirdiği için benim bir rakam zikretmem bu aşamada doğru olmaz. Çünkü işin bir de tedbir boyutu olabilir. Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan transferlerde bir artış zaten dikkatinizi çekmiştir. Fakat nihai çalışma büyük ihtimalle aralık içerisinde yapılır ve büyük ihtimalle bütçeden hemen sonra sizin takdirinize getirilir diye düşünüyorum."

Toplantının ardından AA muhabirinin, "sözü edilen tedbirin vergi artışı anlamına gelip gelmediği" sorusu üzerine Bakan Şimşek, "2027 yılında gelir vergisi, kurumlar vergisi ve katma değer vergisi genel oranlarında bir artış gündemimizde yoktur" açıklamasında bulundu.

Türkiye'de yabancı uyruklu çalışan istihdamı arttıkça, bu çalışanların sosyal güvenlik yükümlülükleri de işverenlerin gündeminde daha fazla yer almaktadır. Hangi yabancı çalışanın Türk sosyal güvenlik sistemine tabi olacağı, hangi hâllerde sistemin dışında kalacağı ve işverenin ne zaman hangi bildirimi yapması gerektiği, uygulamada sıkça gündeme gelen konular arasında bulunmaktadır.

Yazımızda, yabancıların sosyal güvenliğinde temel kuralı, istisnaları ve işverenlerin dikkat etmesi gereken hususları ele alacağız.

Yabancı çalışan da Türk çalışan gibi sigortalı sayılmakta

Türkiye'de yabancıların sosyal güvenliğini düzenleyen ayrı bir kanun bulunmamaktadır.

Konu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun yanı sıra Uluslararası İşgücü Kanunu ve sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Kanun, sigortalıyı tanımlarken vatandaşlığı değil çalışma şeklini esas almaktadır. Bu nedenle sigortalılığın belirleyici ölçütü uyrukluk değil, kişinin çalışma biçimi ve hukuki statüsüdür.

5510 sayılı Kanun'un 4’ncü maddesine göre, Türkiye'de bir işverene bağlı olarak iş sözleşmesiyle çalışan yabancılar 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılmaktadır. Dolayısıyla yabancı çalışan, bir Türk vatandaşı gibi kural olarak zorunlu sigortalı olurken, işverenin bildirim ve prim ödeme yükümlülükleri de aynen devam etmektedir.

Sözleşmeli ülke vatandaşlarına önce sözleşme uygulanmakta

Kanun metninde yer alan "mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç" ifadesi, sözleşmeli ülke vatandaşlarının sigorta dışında bırakıldığı şeklinde anlaşılmaması gerekmektedir. Bu kişiler bakımından öncelikle ilgili sözleşme hükümleri uygulanmakta; sözleşmede düzenleme bulunmayan hâllerde ise 5510 sayılı Kanun devreye girmektedir. Örneğin Türkiye'de çalışan İsviçre vatandaşları ile daimi ikametgâhı Birleşik Krallık'ta bulunan Birleşik Krallık vatandaşları hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası uygulanıyor. Uzun vadeli sigorta kolları ise SGK'ya ayrıca talepte bulunulması hâlinde uygulanıyor.

Geçici görevlendirmelerde mükerrer sigortalılığı önleyecek kural

Uygulamada sıkça gündeme gelen konulardan biri, yurt dışındaki bir kuruluş tarafından Türkiye'ye geçici görevle gönderilen kişilerin durumudur.

5510 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (e) bendi uyarınca, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yabancı bir ülkede kurulu bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye'ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler sigortalı sayılmamaktadır. Buradaki amaç, aynı kişinin aynı çalışma nedeniyle birden fazla ülkede prim ödemesini, yani mükerrer sigortalılığı önlemektir.

Uygulamada üç ihtimalin birbirinden ayırılması gerekmektedir.

- Çalışan geldiği ülkede sigortalı olduğunu belgeleyemiyorsa, çalışmaya başladığı tarihten itibaren Türkiye'de sigortalı sayılmaktadır.

- Çalışan geldiği ülkede sigortalı, ancak o ülkeyle Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi yoksa üç aylık süre uygulanmakta, üçüncü ayın bitiminden sonra işe giriş bildirgesi verilerek sigortalılık başlatılmaktadır.

- Çalışan sözleşmeli bir ülkeden geliyorsa, sözleşmede öngörülen süre boyunca, ilgili ülkenin sosyal güvenlik kurumundan alınan formüler ibraz edilmek kaydıyla Türkiye'de sigortalılık başlatılmamaktadır.

Sözleşmeli ülkeler için geçerli süreler birbirinden farklı düzenlenmiştir. Örneğin Lüksemburg için 12 ay geçici çalışma ve 12 ay uzatma olmak üzere toplam 24 ay, Kebek için ise 60 aya kadar süre öngörülmüştür. Formüler veya yurt dışında sigortalı olunduğunu gösteren belge sunulamaması durumunda, çalışan çalışmaya başladığı tarihten itibaren sigortalı yapılması ve sigorta primlerinin ödenmesi gerekmektedir.

Bağımsız çalışan yabancılarda ölçüt ikamet

Yabancılar, gerekli izinleri almaları şartıyla bağımsız olarak da çalışabilmekte ve 4/b (Bağ-Kur) kapsamında sigortalı olabilmektedir.

Bağımsız çalışan yabancılar bakımından belirleyici ölçüt, Türkiye'de ikamet edilip edilmediğidir. Sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla, Türkiye'de ikamet eden ve kendi adına ve hesabına çalışan yabancılar, yurt dışındaki sigortalılıkları veya aylık almaları sonucu değiştirmeksizin 4/b kapsamında sigortalı sayılmaktadır. Buna karşılık yurt dışında ikamet eden ve o ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olan bağımsız çalışanlar, 5510 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereği sigortalı sayılmamaktadır.

Bazı statülerde özel kurallar var

- Mavi Kart sahipleri: Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenler, sosyal güvenlik bakımından Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam etmektedir.

- Türk soylu yabancılar: Çalışma statülerine göre 4/a, 4/b veya 4/c kapsamında Türk vatandaşlarıyla aynı hükümlere tabi tutulmaktadır.

- Çifte vatandaşlar: Türk hukukunda yabancı sayılmamakta, Türk vatandaşı gibi işlem görmektedir.

- Uluslararası koruma statüsündekiler: Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma sahipleri çalışma biçimlerine göre 4/a veya 4/b kapsamında sigortalı sayılmaktadır.

- Geçici koruma sağlananlar: Çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan hak ve yükümlülükleri saklı kalmaktadır.

- Diplomatik statüdekiler: Diplomatik sıfatla görev yapanlar sigortalı sayılmamakta, diplomatik sıfatı olmayan özel hizmet personeli ise yurt dışındaki sigortalılığını belgeleyememesi durumunda 4/a kapsamında sigortalı olabilmektedir.

İşverenler uygulamada nelere dikkat etmeli

- Çalışma izni mevzuatındaki muafiyet ve istisnalar saklı kalmak üzere, yabancı çalışan için öncelikle çalışma izni alınması gerekmektedir.

- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 11. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendi uyarınca, yabancı uyruklu 4/a'lı çalışanlar için SGK bildirimleri, çalışma izin belgesindeki izin başlangıç tarihinden, izin tarihi ile belgenin işverene tebliğ tarihinin farklı olması hâlinde ise tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılması gerekmektedir.

- SGK bildirimlerinde, çalışma izni başvurusunda beyan edilen meslek kodu, ücret ve işyeri bilgileriyle uyumlu olmalı gerekmektedir.

- Geçici görevli yabancılar için formüler ve süre takibi yapılmalı, sürenin dolduğu tarihte işe giriş bildirgesi verilmelidir.

Sonuç olarak, Türkiye'de çalışan yabancılar kural olarak Türk vatandaşlarıyla aynı esaslara göre 4/a veya 4/b kapsamında sigortalı sayılmakta, geçici görevlendirme, diplomatik statü ve yurt dışında sigortalı olma gibi istisnalar ise esasen mükerrer sigortalılığı önlemeye hizmet etmektedir. Dolayısıyla, denetim ve yaptırım riskleriyle karşılaşmamak için yabancı çalışanların sosyal güvenliğinin çalışma izni, SGK bildirimleri, sosyal güvenlik sözleşmeleri ve formüler süreçlerinin birlikte yönetilmesi gerekmektedir.

Ekonomim.com | Celal ÖZCAN

• Ücret niteliğindeki kazançların, ne zaman ödendiği üzerinde durulmaksızın ücrete hak kazanılan ay için düzenlenen,
• Ücret dışı kazançların ise ödendiği ay için düzenlenen

muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, prime esas kazanç üst sınırı (SGK tavanı) çeşitli tarihlerde değişmiş olmakla birlikte, son olarak 2026/Ocak ayına ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden başlanılarak asgari ücretin 7,5 katından 9 katına çıkartılmıştır.

Bu bağlamda 2026 yılında SGK tavanının aylık 33.030,00 X 9 = 297.270,00 TL olarak belirlenmiş olması nedeniyle, sigortalıların 2026 yılının herhangi bir ayındaki 30 günlük brüt ücret + brüt ücret dışı ödemeler toplamının 297.270,00 TL’yi aşması halinde, aşan kısma isabet eden ücret dışı ödemeler takip eden iki ayın kazancına dahil edilmelidir. Ay içindeki prim gün sayısı 30 günden az olan sigortalılar yönünden ise SGK tavanı “prim gün sayısı X günlük SPEK üst sınırı” formülü vasıtasıyla hesaplanmalıdır.

Örneğin A sigortalısının 2026/Ekim ayında 30 gün üzerinden 250.000,00 TL ücrete hak kazandığı ve aynı ay içinde sigortalıya brüt 110.000,00 TL ikramiye ödemesi yapıldığı düşünüldüğünde;

• 2026/Ekim ayına ilişkin MUHSGK’da ücret 250.000,00 TL, ücret dışı ödeme 47.270,00 TL
• 2026/Kasım ayına ilişkin MUHSGK’da ücret 250.000,00 TL, ücret dışı ödeme 47.270,00 TL
• 2026/Aralık ayına ilişkin MUHSGK’da ücret 250.000,00 TL, ücret dışı ödeme 15.460,00 TL

olarak beyan edilmelidir.

Devreden matrahla ilgili önem arz eden noktalara geldiğimizde;

1. Devreden matrah uygulaması sadece ücret dışı ödemeler için geçerli olup, ücret niteliğindeki ödemelerin devreden matrahta takip edilmesi söz konusu değildir.

Örneğin prim günü 30, brüt ücreti 270.000,00 TL olan bir sigortalının 2026/Ekim ayında brüt 40.000,00 TL fazla mesai ücretine hak kazandığı düşünüldüğünde, fazla mesai ücretinin ücret niteliğinde bir ödeme olması nedeniyle 2026/Ekim ayı MUHSGK’sında ücret: 297.270,00 TL olarak bildirilecek, fazla mesai ücretinin prime esas kazanca dahil edilmeyen (12.730,00 TL’lik) kısmı, takip eden iki aya devretmeyeceğinden prime esas kazanca da dahil edilmeyecektir.

2. Sigortalılara ödenen ücret dışı ödemelerin takip eden iki ayın kazancına dahil edilmesi sonrasında, yine de aşan bir kısım varsa aşan kısım üçüncü ayın kazancına dahil edilmemelidir.

Örneğin prim günü 30, brüt ücreti 250.000,00 TL olan bir sigortalıya 2026/Ekim ayında brüt 150.000,00 TL ikramiye ödemesi yapıldığı düşünüldüğünde, 2026/Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ilişkin MUHSGK’larda 250.000,00 TL ücret, 47.270,00 TL ücret dışı ödeme olarak beyan edilecek, sözkonusu üç ayda prime esas kazanca dahil edilemeyen 150.000-(47.270 X 3=)141.810,00 = 8.190,00 TL’lik ücret dışı ödeme, 2027/Ocak ayı MUHSGK’sında beyan edilmeyecektir.

3. Ücrete hak kazanılmaması nedeniyle prim gün sayısının bulunmadığı aylarda ödenen ücret dışı ödemeler sigortalının takip eden iki aydaki prim gün sayısının bulunduğu MUHSGK’da beyan edilmeli, takip eden iki ayda da prim gün sayısı yoksa prime esas kazanca dahil edilmemelidir.

Örneğin brüt ücreti 70.000,00 TL olan ve 17/8/2026 ila 17/12/2026 tarihleri arasında ücretsiz izinli olan sigortalıya 2026/Eylül ayında brüt 40.000,00 TL prim/ikramiye niteliğinde bir ödeme yapıldığı düşünüldüğünde, ödemenin yapıldığı 2026/Eylül ayı ile takip eden iki ay olan 2026/Ekim ve Kasım ayında sigortalının prim gün sayısı 0 olduğundan 40.000,00 TL tutarındaki ödeme prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.

4. MUHSGK’da yapılacak bildirimlerde öncelikle ücret niteliğindeki ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeli, ücret niteliğindeki ödemelerin üst sınırın altında kalması halinde, üst sınıra kadar olan ücret dışı ödemeler prime esas kazanca dahil edilmelidir.
5. Sigortalılara üç ay içinde birden fazla defa ücret dışı ödeme yapılması halinde, mal edilme sıralamasının hangi aydaki ödemeden başlanılacağı hususunda ikincil mevzuatta bir açıklama bulunmamaktadır. Ancak bordro hesaplamalarında öncelikle cari aya ilişkin MUHSGK döneminde yapılan ücret dışı ödemenin, sonrasında iki aylık takip süresi geçmemiş en eski ayda yapılan devreden matrahın prime esas kazanca dahil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
6. Devreden matrahı bulunan sigortalının işten ayrılmasını müteakip aynı işveren yanında iki aylık takip süresi geçmeden yeniden işe başlaması halinde, işten ayrıldığı tarihten önceki prime esas kazanca dahil edilememiş devreden matrah, ödemenin yapıldığı ayı izleyen iki ayı geçmemek üzere prime esas kazanca dahil edilmelidir.
7. Aynı işverenin bir şubesinden diğer bir şubesine nakil nedeniyle çıkış ve giriş işlemi yapılan sigortalının, nakil tarihinden önce devreden matrahının bulunması halinde, devreden matrah iki aylık süre sınırı aşılmamak kaydıyla nakil tarihinden sonra da takip edilmelidir.

Karar | Eyüp Sabri DEMİRCİ

Avrupa İstatistik Bürosunun (EUROSTAT) eylül ayı verilerine göre, son bir yıllık dönemde Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülkede genç işsiz sayısı 45 bin, avro bölgesinde 80 bin kişi arttı.

Mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre AB üyesi ülkelerde 25 yaş altı genç işsiz sayısı on yıl öncesine göre azalmakla birlikte son iki yıldır artışta. 2016 yılında 3,9 milyon olan AB’deki genç işsiz sayısı 2019 yılında 2,8 milyon kişiye geriledi. Pandemi dolayısıyla yeniden artarak 2021 yılında 3,3 milyona ulaşan genç işsiz sayısı 2022 yılında 2,7 milyona gerilemiş iken takip eden dönemde tekrar artmaya başladı. Eylül ayında AB üyesi ülkelerde genç işsiz sayısı 3 milyon 22 bine ulaştı.

Türkiye’de genç işsiz sayısı ise 2016 yılında 1,1 milyon seviyesinde iken 2018 yılına kadar çok az bir düşüş kaydettikten sonra 2019 yılında 1,4 milyon kişiye kadar tırmandı. O tarihten beri düşmeye başlayan Türkiye’deki genç işsiz sayısı eylül ayında 783 bin kişi oldu. Elde edilen önemli düşüşe rağmen Türkiye’deki genç işsiz sayısı hala AB ülkelerindeki toplam işsiz sayısının yüzde 25’i seviyesinde yer alıyor.

YÜZDE 27’YE TIRMANAN GENÇ İŞSİZLİK ORANI YÜZDE 15’İN ALTINA GERİLEDİ

AB ülkelerinde genç işsizlik oranı 2016 yılında yüzde 21 seviyesinde iken 2019 yılında yüzde 15,5 seviyelerine geriledi. Pandeminin ardından tekrar yüzde 19’a çıksa da 2022 yılında yüzde 14,5 seviyesine düştü. AB ülkelerinde genç işsizlik oranı 2024 yılından itibaren artmaya başladı ve eylül ayında yüzde 15,5 oldu.

Türkiye’de genç işsizlik oranı ise 2016 yılında yüzde 18 seviyesinde iken, 2019 yılında yüzde 27’ye kadar tırmandı. 2020 - 2021 yıllarında yüzde 25 seviyelerinde olan Türkiye’deki genç işsizlik oranı 2022 yılından beri azalarak eylül ayında yüzde 14,8 oldu.

GENÇ NÜFUS AZALDI İSTİHDAMA KATILIM ARTTI

Türkiye’de 2016 yılında yüzde 42 seviyesinde olan gençlerin işgücüne katılım oranı 2026 yılında yüzde 46 seviyesine yükseldi. Gençlerde istihdama katılma oranı ise 2016 yılında yüzde 34,1 iken bu yılın 9 aylık döneminde yüzde 39,6 olarak gerçekleşti. Söz konusu dönemde 15-24 yaş arasındaki genç nüfus ise 11,9 milyondan 11,4 milyona gerilerken, istihdama katılmayan gençlerin sayısı da 6,8 milyondan 6,1 milyona düştü.

Türkiye’de genç işsizlik oranının gerilemesinde genç nüfustaki azalma ve istihdama katılım oranındaki artışın rol oynadığı görülüyor.

GENÇ İŞSİZ SAYISI AVRUPA’DA EN FAZLA TÜRKİYE’DE

Genç işsiz sayısı eylül ayında Türkiye’de 783 bin kişi iken AB üyesi ülkelerde en fazla genç işsiz 755 bin kişi ile Fransa’da yer alıyor. Bu ülkeyi İspanya (449 bin), Almanya (338 bin), İtalya (253 bin), Hollanda (159 bin), İsveç (154 bin) izliyor.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14'üncü maddesinde meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları nedeniyle uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleri olarak tanımlanmaktadır.

Bir çalışanın hastalanması, tek başına hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Hastalığın yapılan işle veya işin yürütüm şartlarıyla bağlantısının bulunması gerekmektedir.

Sigortalının çalıştığı iş nedeniyle meslek hastalığına tutulduğunun, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularınca düzenlenen sağlık kurulu raporu ve bu rapora dayanak tıbbi belgeler incelenerek Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi gerekmektedir. SGK tarafından gerekli görülürse, iş yerindeki çalışma şartlarını ve bunların tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporlarını ve diğer belgeleri de değerlendirebilmektedir.

Meslek hastalığının tespitinde çalışanın yaptığı iş, maruz kaldığı riskler, maruziyet süresi, sağlık kayıtları ve hastalığın işle bağlantısı birlikte değerlendirilmektedir.

Bu nedenle işverenler tarafından işe giriş sağlık raporları, periyodik muayeneler, risk değerlendirmeleri, çalışanın görev ve çalışma koşullarını gösteren kayıtlar ile iş sağlığı ve güvenliği belgeleri düzenli şekilde tutulmalıdır.

Meslek hastalığının mutlaka iş sözleşmesi devam ederken ortaya çıkması gerekmez. Çalışan, meslek hastalığına neden olan işinden ayrıldıktan sonra da hastalığın belirtileriyle karşılaşabilir.

Bu noktada yükümlülük süresi önem taşımaktadır. Yükümlülük süresi, sigortalının meslek hastalığına neden olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun süreyi ifade etmektedir.

Dolayısıyla hastalığın işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkması tek başına meslek hastalığının kabul edilmesine engel değildir. Hastalık ile önceki çalışma arasındaki bağlantının bulunması ve ilgili yükümlülük süresinin dikkate alınması gerekir.

İşverenlerin meslek hastalıklarına ilişkin en önemli yükümlülüklerinden biri Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılmasıdır.

4/a kapsamında çalışan sigortalının meslek hastalığına tutulduğunun işverene bildirilmesi halinde, işverenin durumu öğrendiği tarihten itibaren 3 işgünü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmesi gerekmektedir.

Meslek hastalığı bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin çeşitli yaptırımları bulunmaktadır. SGK tarafından meslek hastalığı nedeniyle yapılan masraflar ile ödenmiş olması halinde geçici iş göremezlik ödenekleri, bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene rücu edilebilmektedir.

Ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında süresinde bildirim yapmayan işveren hakkında idari para cezası uygulanmaktadır. İdari para cezasının tutarı, iş yerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değişmektedir.

Bu nedenle işverenin meslek hastalığından haberdar olduğu tarihin ve bildirimin ne zaman gerçekleştirildiğinin kayıt altına alınması önem taşımaktadır.

Meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklardan yararlanılabilmesi için kural olarak belirli bir prim ödeme gün sayısı şartı bulunmamaktadır. Meslek hastalığı sigortası kapsamında, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği sağlanabilmektedir.

Sonuç olarak, meslek hastalığının tespitinde hastalığın yapılan işle bağlantısı, maruziyet süresi, sağlık kayıtları ve çalışma koşulları birlikte değerlendirilmekte ve nihai karar SGK Kurum Sağlık Kurulu tarafından verilmektedir. Meslek hastalığının tespit edilmesi halinde yasal sürede bildirim yapılmasına dikkat edilmesi olası idari para cezası yaptırımının önüne geçecektir.

Star | Resul KURT

e-Arşiv Paketi güncellenmiştir. Güncel pakete ulaşmak için tıklayınız.

ÖZEL ENTEGRATÖRLERİN VE BİLGİ İŞLEM SİSTEM ENTEGRASYONU YAPAN
MÜKELLEFLERİN DİKKATİNE

Başkanlığımız e-Arşiv uygulamalarının yenilenmesi çalışmaları kapsamında yeni raporlama uygulaması test ortamına alınmıştır. Mevcut test ortamında yer alan kullanıcı bilgileri kullanılarak rapor gönderme ve sorgulama işlemleri üzerinden gerekli testlerin yapılması gerekmektedir.

Yeni raporlama uygulamasına geçiş yapılacak tarih Başkanlığımızca daha sonra duyurulacaktır.

Bu kapsamda e-Arşiv uygulamalarını bilgi işlem sistemleri entegrasyonu yöntemi ile kullanan mükelleflerin ve özel entegratörlerin yeni raporlama uygulamasının devreye alınacağı tarihe kadar sistemlerini uyumlu hale getirmeleri, uygulamayı aşağıda belirtilen adres üzerinden 7/12/2026 tarihine kadar test etmeleri önem arz etmektedir.

Duyurulur.

RAPORLAMA TEST URL BİLGİLERİ

https://earsivtest.gib.gov.tr/earsiv/services/EArsivWsPort/earsiv.wsdl

https://emmtest.gib.gov.tr/emm/services/EArsivWsPort/earsiv.wsdl

https://esmmtest.gib.gov.tr/esmm/services/EArsivWsPort/earsiv.wsdl