Satranç için “hayatın oyunu” derler ancak tavla daha uygun bu tanıma, zira zar da var. ABD “cehar attı, şeş oynadı ama yine İran Trump’ı yendi. İsrail ise yenilince güreşe doymayan pehlivan gibi...

İran’dan söz ediyoruz. Hani satranç oyununu icat eden Pers uygarlığının varisinden… Amerika Birleşik Devletleri ile arasındaki savaşın “zaferle” sonuçlandığı iddiasıyla gündemdeki başat yerini koruyan... Trump, bunu kendi zaferi olarak nitelendire dursun, bu savaşın tartışmasız galibi, komşumuz İran’dır.

Savaşı başlatan Trump oldu. İran’ın yönetim kadrosunu yok ederek, saldırdı. İran ise tıpkı usta bir satranç oyuncusu gibi; veziri feda etti ancak şahı da mat etmeyi bildi. Şimdi konuşulan, bu “sözde barış” sürecinin nereye evirileceği… Fakat unutulan şu ki İsrail varsa asla barış tesis edilmeyecektir.

BİR YERDE İSRAİL VARSA HUZURUN O YERDE ADI YOKTUR

Daha Trump; “anlaştık” dediği anda “ben başka bir ülkeyim, bu anlaşmayı tanımıyorum” diyen İsrail, Lübnan’a saldırarak insan öldürmeye hız verdi. Her ne kadar Trump’ın Netanyahu’yu arayarak “barışa uy” diye uyarıp, tehdit edip küfretmiş olsa bile daha uzun süre İsrail-İran çatışması sürecek.

Türkiye’nin bu süreçte takınacağı tutum; İsrail’in bölge barışını bozma emelinde son derece etkin rol oynayacak. Şimdiye dek başarıyla götürdüğümüz “tarafsızlık” tutumu ucuz petrol, akışkan dış ticaret, jeopolitik istikrar, göçmenlik sorunu hatta cari açığımız gibi alanların da selameti açısından hayatidir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Barışa dair…

Bölgeye huzur gelir mi?

Hayır. İsrail’in saldırgan tutumu devam edecektir. Kaldı ki İsrail’in tek derdi İran değildir. Kehanetim şu: İsrail, önümüzdeki 5 yılda, Suriye’deki emelleri üzerinden bizim Kilis komşumuz olma niyetindedir.

Ekonomiye yansıması?

Hürmüz yeniden açılırsa, enerji faturamıza olumlu etki yapar. Petrol varil fiyatı, İsrail yeni bir sorun çıkarmazsa, 70-80 $’a sabitlenir. Bu da cari açığımızı hafifletir fakat enflasyonu indirmeye yetmez.

NOT

ALTIN BARIŞA İNANMADI, ANLAŞMAYI ONAYLAMADI

ABD-İsrail-İran savaşının anlaşmayla bittiği duyuruları, her ne kadar borsaları coşturmuş olsa bile, altındaki tırmanışa bakıp, beyanın inandırıcı olmadığı söylenebilir. Güvensizlik endeksi kabul edilen altın, anlaşma duyurusuyla inmeliydi ama arttı. Bu; faiz oranlarına bağlasa da altın “hayır” dedi.

BÖLGE BARIŞI LÛGATI

Kazanan: Kesinlikle İran… İsrail’in demir kubbesini deldi, Trump’ın fiyakasını bozdu

Kaybeden: Kesinlikle ABD… Savurduğu tüm tehditlerin işe yaramadığını dünya da gördü

Netanyahu: Barışın huzurun, insanlığın kasabı katil politikacı, sorun olmayı sürdürecek

Jeopolitik riskler: Küresel piyasalar “azaldı” dese de ülkemiz için bölgesel huzur hala uzakta

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Toplumdan mesafeli yaklaşım

Raporda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, 10 yıl önce gündeme getirdiği ve ailelere yönelik, ‘en az üç çocuk’ çağrısını gündemde tutsa da kamuoyunun meseleye “mesafeli” kalmaya devam ettiği, çünkü toplumun geniş kesimlerinin, bu sorunun günün birinde krize dönüşebileceğini öngörmediği tespitine yer verildi.

Hükümetin attığı adımlarla birlikte son bir yılda bu eğilimin kırıldığı, toplumun yüzde 54,5’inin bu sorunu fark etmiş olmasının meselenin nihayet görülebildiğine dikkat çekildi. Genç nüfusu ile öne çıkan Türkiye’nin, kısa sürede nüfus artış hızında birçok refah toplumunun gerisine düştüğü tespitine yer verilen raporda, bu sorunun uzun vadede derinleşeceği endişesinin hükümeti çeşitli alanlarda tedbir almaya yönelttiği aktarıldı.

Erkekler daha çok farkında

Evlenme yaşının yükselmesinin, evlenmeme ve çocuk sahibi olmama eğilimlerinin yaygınlaşmasının pek çok nedeni var. Araştırmanın ayrıntılarında kadınların ve gençlerin nüfus meselesini erkeklere ve daha ileri yaş gruplarına göre daha az önemsemesi, sorunun kaynağına dair hayati bir ipucu verdiğine dikkat çekildi. Nüfus azalışını sorun olarak görme oranı erkeklerde yüzde 64,6 iken, kadınlarda yüzde 44,6’ya geriliyor. Erkeklerin soruna kadın ve genç gruplardan daha hassas yaklaştığı da raporda yer aldı.

Raporda, bu sorunun nasıl çözüleceğine ilişkin henüz kapsamlı ve üzerinde uzlaşılmış bir yol haritasının ortaya konulmadığı görüşüne de yer verildi. Bu meselede toplumsal psikolojiyi etkileyen ekonomik, kültürel ve sosyal pek çok faktörün etkili olduğu vurgulandı.

Besti Karalar-Ekonomim

Taslakta en dikkat çekici düzenlemelerden biri şekerli içeceklere yönelik oldu. Buna göre;

100 mililitrede 5-7,5 gram şeker içeren içeceklerden 100 mililitre başına 1 TL,
100 mililitrede 7,5-11 gram şeker içeren içeceklerden 100 mililitre başına 2 TL,
100 mililitrede 11 gram ve üzeri şeker içeren içeceklerden ise 100 mililitre başına 5 TL
sağlık katkı payı alınması planlanıyor.

Nişasta bazlı şeker içeren içeceklerde ise en yüksek tutarın iki katı uygulanacak ve 100 mililitre başına 10 TL kesinti yapılacak.

ATIŞTIRMALIKLAR VE TÜTÜN ÜRÜNLERİ DE KAPSAMDA

Taslak yalnızca içecekleri değil, tüketimi tavsiye edilmeyen bazı ürünleri de kapsıyor.

Buna göre;

Paketli tütün ürünlerinden paket başına 20 TL,
Paketsiz tütün ürünlerinden kilogram başına 100 TL,
Aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen atıştırmalıklardan satış fiyatının yüzde 20’si,
Nişasta bazlı şeker içeren atıştırmalıklardan ise satış fiyatının yüzde 40’ı
oranında sağlık katkı payı kesilecek.

Kesintilerin ürünleri üreten veya ithal eden gerçek ve tüzel kişiler tarafından tahsil edilerek aylık olarak devlete aktarılması öngörülüyor.

KURUMLAR VERGİDEN MUAF TUTULACAK

Taslak düzenlemeye göre kurulması planlanan fon kurumlar vergisinden muaf olacak. Gelir ve kurumlar vergisine tabi tutulmayacak fon için damga vergisi, veraset ve intikal vergisi gibi bazı mali yükümlülüklerden de istisna getirilmesi planlanıyor.

Ayrıca fon gelirleri üzerinden yapılacak bağış ve yardımların gelir ile kurumlar vergisinde indirim konusu yapılabilmesinin önü açılacak.

TOPLANAN GELİR NERELERDE KULLANILACAK?

Taslakta fonun temel amacının “genel sağlığın korunması” olduğu belirtiliyor. Elde edilen kaynakların özellikle şu alanlarda kullanılması planlanıyor:

Çocuklara sağlıklı beslenme programları ve kantin desteği,
Çocukluk çağı obezitesinin önlenmesi ve dış sağlığı taramaları,
Gıda sanayisinde şeker azaltımı ve ürün geliştirme AR-GE çalışmaları,
Tütünle mücadele kampanyaları ve bırakma programları,
Kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi,
Belediye ve kamu kurumlarının sağlık projeleri,
Sağlıklı hayat merkezlerinin kurulması ve kapasitesinin artırılması,
Mobil sağlık ekipleriyle dezavantajlı bölgelerde obezite taraması ve beslenme eğitimi.

CUMHURBAŞKANINA ORANLARI DEĞİŞTİRME YETKİSİ

Taslak düzenleme Cumhurbaşkanına da geniş bir yetki tanıyor. Buna göre Cumhurbaşkanı, belirlenen tutar ve oranları yarısına kadar indirme ya da iki katına kadar artırma yetkisine sahip olacak.

Yurt içi ve yurt dışından yapılacak bağış ve yardımlar da fon gelirleri arasında yer alacak.

VERGİ DEĞİL, “SAĞLIK KATKI PAYI” VURGUSU

Taslakta düzenlemenin doğrudan bir vergi olmadığı özellikle belirtilirken, uygulamanın şekerli içecek ve atıştırmalık tüketimini azaltmayı hedefleyen bir sağlık politikası aracı olarak değerlendirildiği ifade edildi.

Taslağın değerlendirme sürecinin devam ettiği ve nihai düzenlemenin ilerleyen dönemde netleşeceği belirtiliyor.

Hazine ve Maliye Bakanlığının vergi borçlarıyla ilgili tebliği Resmi Gazete’de yayımlandı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) da prim borçlarına ilişkin aynı doğrultuda genelge yayımlayacak.

Vergi ve prim borçları için tecil kolaylığı, 5 Haziran 2026 tarihi itibarıyla vadesi geldiği halde ödenmemiş borçlar için sağlanacak.

Özel tüketim vergisi ve 2026 yılı gelir veya kurumlar vergisine mahsup edilecek geçici vergi ile bunlara ilişkin ceza ve faizler tecil kolaylığına dahil edilmeyecek.

Vergi dairelerine borcu olan mükellefler başvurularını Gelir İdaresi Başkanlığının internet adresinden, dijital vergi dairesinden ya da e-Devlet üzerinden elektronik ortamda yapabilecekleri gibi borçlu oldukları vergi dairesine doğrudan veya posta yoluyla yazılı olarak yapabilecekler. Birden fazla vergi dairesine borcun bulunması halinde, her bir vergi dairesine ayrı ayrı başvuru yapılacak.

Borçlar için kısmi başvuru yapılamayacak. Tüm borçlar için başvuru yapılması gerekecek.

TAKSİT SAYISI NASIL BELİRLENECEK?

Tecil edilen borçların ilk taksiti eylül ayından başlamak üzere, aylık eşit taksitler halinde ödenecek. Taksit sayısı çok zor durum hali ve alacağın türüne göre belirlenecek.

16 Haziran 2026 tarihi itibarıyla faal mükellefiyet kaydı bulunan ve bilanço esasına veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin borçları, mali durumlarına ilişkin likidite oranlarına bakılarak taksitlendirilecek. Tecil edilen borçlar, mali durumuna ilişkin likidite oranı 0,50 veya 0,50’den büyük olması halinde 36 taksit, 0,50’den küçük 0,30’dan büyük olması halinde 48 taksit, 0,30 veya 0,30’dan küçük olması halinde 72 eşit taksitte ödenecek. Bu kapsamda olmayan borçluların borçları ise 48 eşit taksitte ödenecek.

Mükelleflerin banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) ve katma değer vergisinden (KDV) olan borçları ile bunlara ilişkin vergi ziyaı cezaları, gecikme faizi ve gecikme zamları, bunların beyannamelerine dair damga vergileri ile gecikme zamları ise 12 eşit taksitte ödenecek.

Gelelim esas soruya: Taksit sayısının belirlenmesinde önemli olan likidite oranı nasıl hesaplanacak? Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin likidite oranı “Dönen varlıklar – Stoklar / Kısa vadeli yabancı kaynaklar” formülüne göre hesaplanacak.

İşletme hesabına göre defter tutan, ticari kazancı basit usulde tespit edilen ve serbest meslek kazanç defteri tutan mükelleflerin likidite oranı ise “Kasa + Banka + Kısa vadeli alacaklar / Kısa vadeli borçlar” formülü ile hesaplanacak.

Başka bir ifadeyle, bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin dönen varlıklarından stoklar düşüldükten sonra kalan tutar kısa vadeli yabancı kaynaklara bölünerek likidite oranı hesaplanacak. İşleteme hesabına göre defter tutan mükelleflerin ise kasa, banka ve kısa vadeli alacakları toplanarak kısa vadeli borçlarına bölünecek.

Örneğin (A) isimli şirketin 468 bin lira gelir vergisi, damga vergisi ve gecikme zammı, 180 bin lira da KDV ve gecikme zammı borcu olsun. Bu mükellefin likidite oranı 0,30’un altında hesaplanmıştır. Bu durumda mükellefin 180 bin lira KDV borcu 12 eşit taksite, 468 bin liralık borcu ise 72 eşit taksite bölünecek.

TAKSİT TUTARI NASIL HESAPLANACAK?

Başvurusunu 31 Ağustos 2026 tarihine kadar yapan mükelleflerin borçlarına yüzde 29 oranında tecil faizi uygulanacak. Ancak, borcun asıllarına vade tarihinden tecil talep tarihine kadar geçen süre için aylık yüzde 3,7 oranındaki gecikme zammı hesaplanarak toplam borç tutarı belirlenecek. Toplam borç tutarı taksit sayısına bölünecek.

Bulunacak taksit tutarlarına uygulanacak tecil faizi, her taksit için ödeme tarihine göre hesaplanacak.

ON MİLYON TL’YE KADAR TEMİNAT İSTENMEYECEK

Tecil edilen borcu 10 milyon lira ve altında olan mükelleflerden teminat alınmayacak. Borcu 10 milyon liradan fazla olanlardan ise bu tutarı aşan kısmının yarısı değerinde teminat alınacak. Örneğin 15 milyon lira borcu olan mükelleften 2,5 milyon lira teminat istenecek.

MEVCUT TECİLLİ BORÇLARA DA YÜZDE 29 FAİZ

Tebliğin yayımlandığı 16 Haziran 2026 tarihi itibarıyla tecil edilmiş ve şartlara uygun şekilde ödemeleri devam eden mükelleflerin bu tarihten sonraki taksitleri için yüzde 29 faiz uygulanacak. Bunun için başvuru şartı aranmayacak.

Ancak, mükellef ayrıca taksit süresini uzatma hakkından yararlanmak isterse 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuru yapması gerekecek.

Tecil başvurusunda bulunmuş fakat başvurusu henüz sonuçlanmamış mükellefler yeni tebliğdeki taksit kolaylığından yararlanmak için 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuru yapmak zorunda olacak. Bu kişilerin borçlarına ilk müracaat tarihinden 16 Haziran 2026 tarihine kadar olan dönem için yüzde 39, bu tarihten sonrası için yüzde 29 oranında tecil faizi uygulanacak.

Tecil başvurusu henüz kabul edilmemiş olanların 31 Ağustos’a kadar yeni tebliğden yararlanmak için başvurmaması halinde tecil faizi yüzde 39 olacak.

Bir takvim yılında iki taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde tecil ihlal edilmemiş sayılacak. Ancak süresinde ödenmeyen veya eksik ödenen taksitin, takip eden taksit ödeme süresi içinde tecil faiziyle birlikte ödenmesi gerekecek.

MOTORLU TAŞITLAR VERGİSİ VE TRAFİK CEZALARI

Motorlu taşıtlar vergisi mükellefleri, her bir taşıt itibarıyla hesaplanacak toplam borç tutarı üzerinden başvuruda bulunacaklar.

Motorlu taşıtlar vergisi, motorlu taşıtlar vergisine ait gecikme zammı, gecikme faizi ve vergi cezası ile trafik para cezaları, otoyol ve köprü geçiş ücreti borçlarının tecil edilmesi ve tecilin ihlal olmaması koşuluyla motorlu taşıta ilişkin fenni muayene izin belgesi veya uçuşa elverişlilik belgesi verilecek. Ancak, motorlu taşıtların satış ve devirlerinin yapılabilmesi için tecil edilen borcun tamamının ödenmesi gerekecek.

4857 sayılı İş Kanunu’na göre, “Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır (m.63/1). Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz (m.63/2).

4857 sayılı Kanun’da, “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilir” denilmektedir (m.46/1). Bu kapsamda, 12 saat çalışma 24 saat dinlenme; 24 saat çalışma 24 saat dinlenme ve 24 saat çalışma 48 saat dinlenme gibi çalışma biçimlerinde 24 saat kesintisiz dinlenmeden bahsedildiği için işçinin hafta tatili ücreti istemesi mümkün değildir. Bu tür çalışma biçimlerinde işçinin hafta tatiline hak kazanıp kazanmayacağı hususu yargı konusu yapılmıştır.

Nitekim Yargıtay konuyla ilgili bir kararında, “Somut uyuşmazlıkta, hafta tatili ücreti bakımından, 24 saat çalışma 24 saat dinlenme esasında yürütülen çalışma sistemine göre, davacının bir hafta 4 gün, diğer hafta ise 3 gün çalışması söz konusu olup, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesine göre dinlenme için haftada en az bir gün ayrıldığından davacının hafta tatili ücreti talebinin reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir[1].

Yargıtay’ın başka bir kararında da, “Somut uyuşmazlıkta, Mahkemece davacının 15 günde bir değişen vardiya sistemi ile 07.00-19.00 ve 19.00-07.00 saatleri arasında çalıştığı ve her hafta tatilinde çalıştığı kabul edilerek hesaplanan alacaklar hüküm altına alınmıştır. Ancak 07.00-19.00 ve 19.00-07.00 saatleri arasında 15 günde bir değişen vardiya sistemine göre çalışma halinde, davacının vardiya değişim günlerinde kesintisiz 24 saat dinlenme imkanına sahip olacağı açıktır. Mahkemece bu yön gözetilmeden, davacının her hafta tatilinde çalıştığı kabul edilerek hesaplanan hafta tatili alacağının hüküm altına alınması hatalıdır[2].

Yargıtay, 24 saat çalışma ve en az 24 saat dinlenme sisteminde, “… çalışma düzeninin 24 saat çalışma 24 saat dinlenme esası üzerine olduğu, 24 saat çalışma 24 saat dinleneme şeklinde geçen çalışmalarda, davacının bir hafta 4 gün diğer hafta 3 gün çalışacağı, bu nedenle hafta tatili çalışması olamayacağı dikkate alınmadan hafta tatili alacağına hükmedilmesini hatalı bulmaktadır[3].

Sonuç olarak, 4857 sayılı İş Kanunu’nda, “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilir” denilmektedir (m.46/1). Bu kapsamda, 12 saat çalışma 24 saat dinlenme; 24 saat çalışma 24 saat dinlenme ve 24 saat çalışma 48 saat dinlenme gibi çalışma biçimlerinde 24 saat kesintisiz dinlenmeden bahsedildiği için işçinin hafta tatili ücreti istemesi mümkün değildir. Ayrıca, 24 saat çalışma 24 saat dinlenme şeklinde geçen çalışmalarda, işçinin ancak bir hafta 4 gün diğer hafta 3 gün çalışabileceği düşü­nüldüğünde, hafta tatili çalışmasından bahsetmek de mümkün olmayacaktır[4].

[1] Y.9HD.05.10.2021 T., E.2021/9973, K.2021/13695 Legalbank

[2] Y.22HD.17.12.2019 T., E.2017/26369, K.2019/23539 Legalbank.

[3] Y.22.HD.26.2.2018 T., E.2017/11172, K.2018/4764; Y.22.HD.20.11.2017 T., E.2015/21944, K.2017/25163 Legalbank.

[4] SÜMER, Haluk Hadi/KAYIRGAN, Hasan, İşçilik Alacakları ve Hesaplamaları, 3. Baskı, Ankara 2022, s.828-829.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

Lütfi İNCİROĞLU

Öncelikle belirtelim ki bu düzenleme bir vergi affı veya yapılandırma düzenlemesi değil. Borç asıllarında ya da gecikme zamlarında herhangi bir indirim öngörülmüyor. Yapılan düzenleme, 6183 sayılı Kanun'un 48’inci maddesinde yer alan tecil müessesesinin belirli borçlular açısından daha avantajlı koşullarla uygulanmasından ibaret.

Bu Tebliğ’in ne anlattığını izah etmeye çalışayım

Hangi borçlar kapsama giriyor?

Tebliğin kapsamı oldukça geniş tutulmuş durumda. Buna göre, 5 Haziran 2026 tarihi itibarıyla (bu tarih dahil) vadesi geldiği halde Tebliğin yayımlandığı tarihe kadar (16 Haziran 2026) ödenmemiş olan ve Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerince takip edilen tüm amme alacakları düzenleme kapsamına giriyor.

Başka bir ifadeyle vergi dairelerine olan çok sayıda borç türü, genel olarak tecil ve taksitlendirme imkanından yararlanabilecek.

Ancak bu geniş kapsamın bazı önemli istisnaları da bulunuyor. Özel tüketim vergisi (ÖTV) borçları ile 2026 yılı gelir veya kurumlar vergisine mahsuben ödenen geçici vergiler bu düzenlemenin dışında bırakılmış durumda.

Ayrıca bu vergilere bağlı vergi ziyaı cezaları, gecikme faizleri ve gecikme zamları ile bu vergilerin beyannamelerine ilişkin damga vergileri ve bunlara bağlı gecikme zamları da Tebliğ kapsamına dahil edilmemiş.

Başvurular 31 Ağustos'a kadar yapılacak

Tebliğden yararlanmak isteyen borçluların 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuruda bulunmaları gerekiyor. Bu tarih, başvurunun son günü olarak belirlenmiş durumda ve bu tarihten sonra yapılan başvurular Tebliğ kapsamında değerlendirilmeyecek.

Başvurular hem elektronik ortamda hem de fiziki olarak yapılabilecek. Elektronik başvuru Gelir İdaresi Başkanlığı’nın internet sitesi, Dijital Vergi Dairesi veya e-Devlet üzerinden gerçekleştirilebilecek. Bunun yanında borçlu olunan vergi dairesine doğrudan gidilerek ya da posta yoluyla da başvuru imkânı bulunuyor. Ayrıca başka vergi daireleri aracılığıyla yazılı başvuru yapılması da mümkün.

Başvurunun hangi tarihte yapıldığı ise yönteme göre değişiyor. Elektronik başvurularda sistemin kaydı esas alınırken, taahhütlü posta veya APS ile gönderilen başvurularda postaya verildiği tarih, adi postada ise vergi dairesi kayıtlarına intikal ettiği tarih başvuru tarihi olarak kabul ediliyor.

Birden fazla vergi dairesine borcu olanların ise her vergi dairesi için ayrı ayrı başvuru yapması gerekiyor. Ayrıca mükelleflerin yalnızca belirli borçlar için değil, vergi dairesine olan tüm borçları için tecil talebinde bulunmaları şart.

Taksit çeşitliliği var

Yeni düzenlemede ilk taksit Eylül 2026’da ödenecek. Sonraki ödemeler ise aylık eşit taksitler halinde yapılacak. Ancak Tebliğ, tüm mükellefler için tek tip bir ödeme planı öngörmüyor. Borçlunun içinde bulunduğu mali durum, borcun niteliği ve borçlunun hukuki statüsü dikkate alınarak 12 aydan 72 aya kadar değişen taksit imkanları getiriliyor.

Çok zor durumda olanlara taksit

Borçluların çok zor durum hallerinin tespitinde Seri: A Sıra No:1 Tahsilat Genel Tebliği ile 2014/1 Seri No.lu Tahsilat İç Genelgesinde yer alan kriterler esas alınacak. Buradaki çok zor durum ibaresi, “borcunu ödeyemeyecek durumda olduğu” anlamında değildir; borcunu öderse “işleri aksar, sıkıntıya düşer” anlamındadır.

Bu çerçevede taksit sayıları aşağıdaki şekilde belirleniyor:

Bu Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla faal mükellefiyet kaydı bulunan ve bilanço esasına veya işletme hesabına göre defter tutan mükellefler için taksit sayısı, likidite oranına göre değişiyor. Likidite oranı, işletmenin kısa vadeli borçlarını kısa vadeli varlıklarıyla karşılama gücünü gösteren finansal bir göstergedir.

Buna göre;

• Likidite oranı 0,50 ve üzerinde olanlar borçlarını 36 eşit taksitte,
• Likidite oranı 0,50’nin altında ve 0,30’un üzerinde olanlar 48 eşit taksitte,
• Likidite oranı 0,30 ve altında olanlar ise 72 eşit taksitte ödeyecek.

Bu kapsama girmeyen diğer borçlular için ise genel olarak 48 eşit taksit uygulanacak.

KDV ve BSMV borçları için farklı uygulama

Borçluların banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) ile katma değer vergisinden (KDV) kaynaklanan borçları ve bu vergilere bağlı vergi ziyaı cezaları, gecikme faizi ve gecikme zamları 12 eşit taksitte ödenecek. Aynı şekilde bu vergilerin beyannamelerine ilişkin damga vergileri ve bunlara bağlı gecikme zamları da 12 eşit taksitlendirme kapsamında yer alacak.

Örneğin faal mükellefiyeti bulunan Çiçek Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş., vergi dairesine başvurarak toplam 648.000 TL tutarında borcunun tecil ve taksitlendirilmesini talep ediyor. Bu borcun 468.000 TL’lik kısmı gelir (stopaj) vergisi ve damga vergisinden, 180.000 TL’lik kısmı ise katma değer vergisinden oluşuyor.

Şirketin likidite oranı 0,30’un altında olduğu varsayımında en düşük mali durum grubunda yer aldığı kabul eder ve bu durumda Tebliğ, borçların türüne göre farklı taksitlendirme öngörüyor.

Buna göre KDV ve buna bağlı gecikme zammından doğan 180.000 TL’lik borç 12 eşit taksitte ödenecek. Gelir (stopaj) vergisi ve damga vergisinden oluşan 468.000 TL’lik borç ise 72 eşit taksite bölünecek.

Yerel yönetimlere ayrıcalık

Tebliğ, yerel yönetimlere ve bunların iştiraklerine ayrıca bir kolaylık sağlıyor. Buna göre il özel idareleri, belediyeler, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları ile bunlara bağlı kamu tüzel kişileri ve bu kurumların sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin Tebliğ kapsamındaki tüm borçları, verginin türüne bakılmaksızın 72 eşit taksitte ödenebilecek.

Düzenleme yalnızca bu kurumları değil, söz konusu borçlardan hukuken sorumlu olan kişileri de kapsıyor. Böylece belediye şirketleri veya diğer ilgili kuruluşların borçlarından sorumlu tutulan kişiler de asıl borçluya tanınan taksitlendirme imkanlarından yararlanabilecek.

Örneğin, sermayesinin tamamı bir belediyeye ait olan bir belediye şirketinin 380 bin lira gelir (stopaj) vergisi ve damga vergisi borcu ile 180 bin lira KDV borcu olmak üzere toplam 560 bin liralık vergi borcu bulunduğunu varsayalım. Normalde KDV borçları en fazla 12 taksitte ödenebiliyorken, belediye şirketleri için getirilen özel düzenleme nedeniyle söz konusu borcun tamamı tür ayrımı yapılmaksızın 72 eşit taksitte ödenebilecek.

Faiz oranı yüzde 39'dan yüzde 29'a indirildi

Düzenlemenin en önemli avantajlarından biri de uygulanacak faiz oranı. Bilindiği üzere normal tecil uygulamalarında halen yıllık yüzde 39 oranında tecil faizi uygulanıyor.

Yeni Tebliğ kapsamında ise yıllık yüzde 29 oranında tecil faizi uygulanacak.

Dolayısıyla Bakanlık, ödeme güçlüğü yaşayan mükellefler için hem vade süresini uzatmış hem de finansman maliyetini düşürmüş oluyor. Özellikle banka kredi faizlerinin yüksek seyrettiği bir dönemde yüzde 29’luk tecil faizi birçok mükellef açısından alternatif bir finansman imkânı niteliği taşıyabilir.

Tebliğden yalnızca yeni başvuru yapacak borçlular değil, halen tecil kapsamında borcunu ödemeye devam eden mükellefler de yararlanabilecek. Hatta düzenlemenin en dikkat çekici yönlerinden biri de burada ortaya çıkıyor.

Çünkü mevcut tecillerde, Tebliğin yayım tarihinden sonra ödenecek taksitlere herhangi bir başvuru aranmaksızın yıllık yüzde 29 tecil faizi uygulanacak. Başka bir ifadeyle, borcunu düzenli ödeyen mükelleflerin faiz yükü otomatik olarak düşürülecek.

Öte yandan mevcut ödeme planını daha uzun vadeye yaymak isteyenlerin 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvurması gerekiyor. Bu durumda geçmişte ödenen taksitler korunacak, kalan borç ise Eylül 2026’dan itibaren yeni Tebliğde belirlenen süreler çerçevesinde yeniden taksitlendirilebilecek. Ancak bu imkan, ilk tecil başvurusundan itibaren Kanun’un izin verdiği azami süreyi aşacak şekilde kullanılamayacak.

Daha basit ifadeyle Tebliğ, sadece yeni başvuru yapacak mükellefleri değil, halen tecil kapsamında borcunu ödemeye devam edenleri de ilgilendiriyor.

Taksitlerin tespiti

Tebliğ, borcun nasıl hesaplanacağı ve taksitlerin nasıl oluşturulacağına ilişkin teknik bir çerçeve de çiziyor.

Buna göre, tecil talebinde bulunan borçluların borçlarına vade tarihinden tecil başvuru tarihine kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanun uyarınca gecikme zammı hesaplanacak ve bu şekilde toplam borç tutarı belirlenecek. Eğer ilgili alacak türünde gecikme zammı dışında başka bir fer’i alacak öngörülüyorsa, bu kez ilgili özel mevzuat hükümleri dikkate alınarak hesaplama yapılacak.

Toplam borç tutarı daha sonra belirlenen taksit sayısına bölünerek ödeme planı oluşturulacak. Bu aşamada ortaya çıkan küsuratlar ilk taksite eklenecek.

Ayrıca taksitlere uygulanacak tecil faizi, ödeme planlarında her ayın son günü itibarıyla hesaplanarak gösterilecek. Bununla birlikte borçluların taksitlerini vade tarihinden önce ödemeleri de mümkün olacak; bu durumda tecil faizinin hesaplanmasında ödeme tarihi esas alınacak.

Teminat uygulaması değişmedi

Tebliğ teminat konusunda yeni bir düzenleme getirmiyor. Buna göre 10 milyon TL’ye kadar olan kamu alacaklarında teminat aranmayacak. 10 milyon TL’yi aşan borçlarda ise aşan kısmın yarısı kadar teminat gösterilmesi gerekecek.

İki taksit için tolerans var

Tecil kapsamında ödenmesi gereken taksitlerin zamanında veya tam olarak ödenmemesi, kural olarak tecilin ihlali sonucunu doğuruyor. Ancak Tebliğ, bu konuda sınırlı bir esneklik de tanıyor.

Buna göre, bir takvim yılı içinde en fazla iki taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi tecilin bozulmasına yol açmayacak. Ancak bu durumda geciken taksitlerin, bir sonraki taksit ödeme süresi içinde ve ödeme tarihi dikkate alınarak hesaplanacak tecil faiziyle birlikte ödenmesi gerekiyor.

Eğer gecikme son taksite ilişkin ise, bu taksitin en geç son taksit ödeme süresini takip eden ayın sonuna kadar yine faizleriyle birlikte ödenmesi şart.

Bu şartlar yerine getirilmediği takdirde tecil ihlal edilmiş sayılacak ve borç yeniden takip ve tahsil sürecine alınacak.

Öte yandan, geciken taksitlerin belirtilen şekilde ödenmesi halinde tecilin geçerliliği için vergi dairelerince ayrıca bir işlem yapılmasına gerek bulunmuyor.

Tebliğden yararlanmak istemeyenler için

Tebliğin yayımlandığı tarihte tecil başvurusu yapmış ancak talebi henüz sonuçlandırılmamış olan mükellefler de yeni düzenlemeden yararlanabilecek. Bunun için 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvurmaları yeterli olacak.

Bu durumda, başvurunun yapıldığı tarihten Tebliğin yayımlandığı tarihe kadar geçen süre için o dönemde geçerli olan faiz oranları uygulanacak; Tebliğin yayımlandığı tarihten sonraki dönem için ise yıllık yüzde 29 tecil faizi esas alınacak.

Yeni düzenlemeden yararlanmak istemeyenlerin talepleri ise mevcut mevzuata göre değerlendirilmeye devam edecek. Bu kişilerin tecil taleplerinin kabul edilmesi halinde yıllık yüzde 39 oranındaki tecil faizi uygulanacak.

Özel hususlar

Tebliğ, yalnızca borcun asıl muhataplarını değil, vergi borcundan hukuken sorumlu olan diğer kişileri de kapsıyor. Buna göre mirasçılar, kefiller, şirket ortakları ve kanuni temsilciler gibi amme borcunun ödenmesinden sorumlu tutulan kişiler, sorumlu oldukları tutar ölçüsünde bu tecil ve taksitlendirme imkanından yararlanabilecek.

Adi ve kolektif şirket ortakları bakımından ise, şirket borcunun tamamından müteselsilen sorumlu olunduğu için, bu kişiler de şirket borcunun tamamı üzerinden Tebliğ hükümlerinden yararlanabilecek.

Ancak bu imkândan yararlanabilmek için ilgili vergi dairesine yazılı başvuru yapılması şart.

Öte yandan, daha önce özel kanunlar kapsamında yapılandırılmış ve bu Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla ihlal edilmemiş olan borçlara ilişkin ödenmemiş taksitler bakımından bu Tebliğ hükümleri uygulanmayacak. Yani mevcut yapılandırma dosyalarındaki eksik ödemeler bu Tebliğ kapsamında yeniden taksitlendirilemeyecek.

Tebliğ ayrıca “borcu yoktur” yazısı açısından da önemli bir düzenleme içeriyor. Buna göre tecil edilen borcun (faiz hariç) en az yüzde 10’unun ödenmiş olması halinde, bu borç, borç durumunu gösteren belgede yer almayacak. Hiç ödeme yapılmamışsa borcun tamamı, yüzde 10’un altında ödeme varsa ise ödenmeyen kısım dikkate alınacak.

Motorlu taşıtlar vergisi ve buna bağlı borçlar bakımından da özel bir düzenleme bulunuyor. MTV, trafik idari para cezaları ve geçiş ücretlerinden doğan borçlar tecil edilebilecek; tecil şartları sürdüğü sürece araç muayenesi ve uçuşa elverişlilik gibi işlemler yapılabilecek. Ancak araçların satış ve devri için tecil edilen borcun tamamının ödenmesi gerekecek.

Tebliğ kapsamında taksitlendirme başvurularında, belirlenen azami taksit sınırları aşılmamak kaydıyla daha az sayıda taksit talep edilmesi de mümkün olacak. Süresinde yapılmayan başvurular ile 5 Haziran 2026 sonrasında doğan alacaklar ise bu Tebliğ kapsamında değil, genel hükümler çerçevesinde değerlendirilecek.

Tebliğle alakalı genel değerlendirmem

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Tahsilat Genel Tebliği (Seri:B Sıra No:20), klasik anlamda bir vergi affı ya da yapılandırma düzenlemesi niteliği taşımıyor. Tebliğ, borç asıllarında ya da gecikme zamlarında herhangi bir silme veya indirim öngörmüyor; bunun yerine 6183 sayılı Kanun’un 48’inci maddesi çerçevesinde mevcut tecil müessesesini daha esnek, daha düşük maliyetli ve daha uzun vadeli hale getiriyor.

Düzenlemenin temel yönü, tahsil kabiliyeti zayıflamış kamu alacaklarının finansman yükü azaltılarak tahsil edilmesini kolaylaştırmak. Bu çerçevede yıllık tecil faizinin yüzde 39’dan yüzde 29’a düşürülmesi, özellikle yüksek enflasyon ve kredi maliyetlerinin arttığı bir ekonomik konjonktürde mükellefler açısından önemli bir finansman alternatifi oluşturuyor.

Tebliğin dikkat çeken yönlerinden biri, borçlular arasında daha “ince ayarlı” bir ayrım yapılması. Likidite oranına dayalı çok zor durum değerlendirmesi, alacak türüne göre farklı taksitlendirme (özellikle KDV ve BSMV için 12 ay sınırı) ve yerel yönetimlere tanınan 72 aya kadar genişletilmiş ödeme imkânı, sistemin hem mali kapasiteyi hem de borcun niteliğini dikkate alan hibrit bir yapı kurduğunu gösteriyor.

Bununla birlikte düzenleme yalnızca yeni başvuruları değil, mevcut tecil dosyalarını da doğrudan etkiliyor olması bakımından ayrıca önem taşıyor. Tebliğin yayımı sonrası döneme ilişkin taksitlerde faiz oranının kendiliğinden %29’a düşmesi ve belirli koşullarda mevcut planların yeniden yapılandırılabilmesi, düzenlemenin dinamik etki alanını genişletiyor.

Öte yandan sistem, klasik yapılandırma kanunlarından farklı olarak borç silme veya yeniden hesaplama içermediği için Hazine açısından gelir kaybı yaratmıyor; aksine tahsilatın hızlandırılması ve düzenli hale getirilmesi hedefleniyor. Bu yönüyle Tebliğ, vergi politikasında ödeme kolaylaştırma yaklaşımının bir devamı niteliğinde.

Sonuç olarak düzenleme, bir yandan borçlu mükelleflere önemli bir nefes alanı açarken, diğer yandan kamu alacaklarının daha öngörülebilir bir ödeme planına bağlanmasını amaçlayan teknik bir tahsilat reformu görünümünde. Ancak uygulamanın gerçek etkisi, özellikle başvuru yoğunluğu ve idarenin taksitlendirme kapasitesinin yönetimiyle ortaya çıkacak.

Kısacası Tebliğ, vergi borcunu silmeyen ama ödenebilir hale getirmeye çalışan bir rahatlatma düzenlemesiolarak sistemde yerini alıyor.

A. Küresel ATV Beyannamesi

IIR kapsamında küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinin mükellefi, çok uluslu işletme gruplarına bağlı ve diğer ülkelerde yerleşik olan işletmelerin, Türkiye’de bulunan;

* Nihai ana işletmesi,

* Ara ana işletmesi veya

* Kısmen sahip olunan ana işletmesidir.

Bu kapsamda bir çok uluslu işletme (ÇUİ) grubuna bağlı olarak Türkiye’de birden fazla Küresel ATV mükellefi bulunması mümkün olup her bir mükellef tarafından ayrı ayrı Küresel ATV Beyannamesi verilmesi gerekmektedir. Ancak, Türkiye’de bulunan Ara Ana İşletme ve Kısmen Sahip Olunan Ana İşletmeler bakımından Küresel ATV mükellefiyetinin bulunup bulunmadığının tespitinde 5520 sayılı Kanunun ek 7 inci maddesinde yer alan hükümler ve bu maddeye ilişkin olarak Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Uygulama Genel Tebliğinde yapılan açıklamaların dikkate alınması önem arz etmektedir.

Küresel ATV Bilgi Beyannamesinin aynı ÇUİ grubuna bağlı mükelleflerden biri tarafından Küresel ATV Beyannamesi ekinde sunulması yeterlidir. Öte yandan, Küresel ATV Bilgi Beyannamesinin “Küresel ATV Bilgilerinin Değişimine İlişkin Çok Taraflı Yetkili Makam Anlaşmasına (GIR-MCAA)” taraf bir ülkede sunulması durumunda, Türkiye’deki Küresel ATV mükellefleri tarafından sunulmasına gerek bulunmamaktadır.

Küresel ATV mükelleflerinin, kurumlar vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesi müdürlüklerinde kendi adlarına “0064 – Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi” mükellefiyeti tesis ettirmeleri ve “Küresel ATV Beyannamesi” vermeleri gerekmektedir.

Bu kapsamda mükellef olanların “Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu” verme yükümlülükleri bulunmamaktadır.

B. Küresel ATV’ye İlişkin Bildirim Formu

Kapsama giren ÇUİ gruplarının A Bölümünde sayılan ana işletme statüsünde (Nihai Ana İşletme, Ara ana işletme ve Kısmen sahip olunan ana işletme) olmayan Türkiye’de bulunan diğer bağlı işletmeleri “Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu” vermekle yükümlüdür.

“Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu” vermekle yükümlü olan bağlı işletmelerin “0064 – Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi” mükellefiyeti tesis ettirme ve “Küresel ATV Beyannamesi” verme yükümlülükleri bulunmamaktadır.

“Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu” Dijital Vergi Dairesi üzerinden verilecektir. Söz konusu bildirim formu, “Küresel ATV Beyannamesine İlişkin Bilgiler” kısmında yer alan ilgili alanların tam ve doğru bir şekilde doldurulabilmesini teminen Küresel ATV Beyannamesinin beyan döneminden (30.06.2026) sonra da bildirimde bulunmakla yükümlü işletmelerin erişimine açık olacaktır. Dolayısıyla Küresel ATV’ye İlişkin Bildirim Formunun “Küresel ATV Beyannamesine İlişkin Bilgiler” kısmında yer alan ilgili alanların Küresel ATV Bilgi Beyannamesinin Türkiye veya yurt dışında sunulmasını müteakip doldurulması mümkün olacaktır.

Belediyeler ise, Belediye veya Kamu idaresi kullanıcı kodu ve şifresi ile sisteme giriş yapabileceklerdir.

Sisteme giriş yaptıktan sonra “Yapılandırma ve Tecil İşlemleri/Seri:B Sıra No:20 Tahsilat Tebliği Kapsamında Tecil Dilekçesi” menüsü aracılığıyla başvurunuzu tamamlayabilirsiniz.

Başvuru yapmak için tıklayınız…

Toplam cironun alt detaylarına bakıldığında; 2026 yılı Nisan ayında yıllık sanayi sektörü ciro endeksi yüzde 40,1 arttı, inşaat ciro endeksi yüzde 32,2 arttı, ticaret ciro endeksi yüzde 33,5 arttı, hizmet ciro endeksi yüzde 34,3 arttı.

Sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplamında ciro endeksi (2021=100), 2026 yılı Nisan ayında aylık yüzde 1,6 arttı.

Toplam cironun alt detaylarına bakıldığında; 2026 yılı Nisan ayında aylık sanayi sektörü ciro endeksi yüzde 3,7 arttı, inşaat ciro endeksi yüzde 6,9 arttı, ticaret ciro endeksi yüzde 0,6 azaldı, hizmet ciro endeksi yüzde 4,1 arttı.

Ekonomim

Buna karşılık Washington yönetimi, AB'den ithal edilen birçok ürüne yüzde 15 gümrük tarifesi uygulamaya başlamıştı.

Anlaşmanın üzerinden 11 ay geçmesine rağmen gerekli yasal düzenlemelerin tamamlanmaması üzerine Trump, AB'nin 4 Temmuz'a kadar yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde daha yüksek tarifeler uygulayabileceği uyarısında bulunmuştu.

Investing

Bloomberg Milyarderler Endeksi'ne göre, New York borsasının kapanışında dünyanın en zengin 500 kişisi servetlerine 336 milyar dolar katarken, toplam net servet 13,3 trilyon dolar ile rekor seviyeye ulaştı.

Spacex halka arzıyla dünyanın ilk trilyoneri olan Elon Musk, net servetini yüzde 10'dan fazla artırarak 1,27 trilyon dolara çıkardı.

Listenin en altında yer alan ve dünyanın süper zenginleri arasında en az servete sahip olan 12 kişinin serveti 7,9 milyar dolar olurken, endekse girmek için şimdiye kadar belirlenen en yüksek eşik değer de yükseldi.

Piyasalar coştu

ABD ile İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak üzere geçici bir anlaşmaya varmasının ardından pazartesi günü piyasalar canlı bir seyir izledi. SpaceX, borsaya muhteşem bir giriş yaptı. Bu iyimserlik, Dow Jones Endüstri Ortalaması'nı rekor seviyeye taşırken, Nasdaq 100 ve MSCI Dünya Endeksi de tüm zamanların en yüksek seviyelerine yakın bir seviyede günü kapattı.

Yatırımcıların hisseleri kapıştığı ortamda, SpaceX servet artışında en büyük itici güç oldu. Şirketin piyasa değeri yüzde 20 artarken, Musk’ın net servetine 164 milyar dolar ekledi. Bu rakam, Bloomberg endeksindeki diğer 499 kişinin toplam kazancına yaklaşırken, şimdiye kadar kaydedilen en büyük tek günlük artışlardan biri oldu.

Zenginler arası eşitsizlik: Musk, farkı açtı

Musk'ın serveti, yıllardır dünyanın zengin elitleri ile diğer herkes arasındaki uçurum gibi servet eşitsizliğini gözler önüne seriyor. Şimdi ise ultra zenginler arasındaki uçurumun giderek büyüdüğünün bir örneği haline geldi. Endekse göre, ilk 50 kişi şu anda 6,5 trilyon doları kontrol ediyor. Bu rakam, en alt sıradaki 450 kişinin sahip olduğu 6,8 trilyon dolara neredeyse eşit.

Dünyanın en büyük servete sahip ilk beş zengini:

Elon Musk 1,27 trilyon dolar

Larry Page 314 milyar dolar

Sergey Brin 292 milyar dolar

Jeff Bezos 267 milyar dolar

Larry Ellison 247 milyar dolar.

Ekonomim

New York New Jersey Stadı'nda Brezilya ile Fas arasında oynanan karşılaşmayı takip eden taraftarlar, yaşanan maliyet artışlarını değerlendirirken, "Dünya Kupası ateşi cep yakıyor" ifadelerini kullandı.

Atlanta Stadı'nda İspanya ile Yeşil Burun Adaları maçını izleyen futbolseverler ise organizasyonu "Tarihinin en pahalı Dünya Kupası" sözleriyle yorumladı.

Tribün doluluklarında dikkat çeken fark

Turnuvanın ilk günlerinde bazı statlarda tribünler tamamen dolarken bazı karşılaşmalarda boş koltuklar göze çarptı.

82 bin 500 seyirci kapasitesine sahip New York New Jersey Stadı'nda oynanan Brezilya-Fas maçını yaklaşık 80 bin kişi takip etti. Buna karşılık 75 bin kişilik Atlanta Stadı'ndaki İspanya-Yeşil Burun Adaları mücadelesinde tribünlerde yaklaşık 65 bin taraftar yer aldı.

Sıcak hava taraftarları da etkiliyor

Son yılların en sıcak Dünya Kupalarından biri olarak değerlendirilen organizasyonda karşılaşmaların önemli bölümü 30 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda oynanıyor.

Festival alanlarında ve stat çevresinde bulunan taraftarlar, güneşten korunabilmek için şapka ve şemsiye kullanıyor.

Konaklama fiyatlarında rekor artış

Turnuva boyunca özellikle ABD'deki ev sahibi şehirlerde otel ücretlerinde ciddi yükseliş yaşandığı belirtiliyor.

Birçok kentte 2 ve 3 yıldızlı otellerde gecelik konaklama bedelleri 300 avronun üzerine çıkarken, New York, Miami, Dallas ve Los Angeles gibi şehirlerde fiyatların ortalama yüzde 300 arttığı ifade ediliyor.

Bazı bölgelerde 4 ve 5 yıldızlı otellerin gecelik ücretleri 500 dolar seviyesini aşarken, kısa süreli ev kiralama fiyatlarında da dikkat çekici yükselişler görülüyor.

Ulaşım giderleri de yükseldi

Dünya Kupası'nı takip etmek isteyen taraftarlar, yalnızca konaklama değil ulaşım masrafları nedeniyle de bütçelerini zorlamak durumunda kalıyor.

ABD'deki 11 ev sahibi şehre ulaşım için yüksek fiyatlı uçak biletleriyle karşılaşan taraftarlar, özellikle uzak ülkelerden gelen yolculuklarda daha fazla maliyet ödüyor.

ABD iç hat uçuşlarında da geçen yıla kıyasla yüzde 50 ila yüzde 100 arasında fiyat artışı yaşandığı belirtilirken, Miami uçuşlarının 2025'e göre yüzde 65 daha pahalı hale geldiği kaydediliyor.

Bilet fiyatları Katar'ın çok üzerinde

2026 Dünya Kupası'nda grup aşaması karşılaşmalarının ortalama bilet fiyatı yaklaşık 400 dolar seviyesinde bulunuyor. Katar'da düzenlenen 2022 Dünya Kupası'nda ise grup maçları için ortalama bilet ücretleri 100 doların altında kalmıştı.

2022'de grup aşaması biletleri 11 ila 220 dolar arasında değişirken, 2026 turnuvasında fiyatların yaklaşık beş kat arttığı belirtiliyor.

Açılış maçında bilet fiyatları 560 dolardan başlarken, en pahalı koltuklar 2 bin 735 dolara kadar çıkıyor. Katar'daki açılış karşılaşmasında ise fiyatlar 55 ila 618 dolar arasında değişmişti.

Final bileti binlerce dolara ulaştı

New York New Jersey Stadı'nda oynanacak Dünya Kupası finalinin en düşük fiyatlı bileti 2 bin 30 dolar olarak satışa sunulurken, en pahalı biletin fiyatı 6 bin 370 dolara kadar yükseliyor.

Katar'da oynanan 2022 Dünya Kupası finalinde ise en ucuz bilet 206 dolar, en pahalı bilet ise 1607 dolar seviyesindeydi. Böylece 2026 finalinin en düşük fiyatlı bileti bile önceki turnuvanın yaklaşık 10 katına ulaştı.

FIFA'ya bilet şikayeti

Avrupa Futbol Taraftarları Birliği (FSE), 2026 Dünya Kupası öncesinde FIFA'yı Avrupa Komisyonu'na şikayet etti.

Kuruluş, yüksek bilet fiyatları ile şeffaf olmayan satış süreçlerini eleştirirken, taraftarların biletlere erişiminde adil koşullar sağlanması gerektiğini vurguladı.

FSE açıklamasında, "FIFA, 2026 Dünya Kupası bilet satışlarında tekel konumunda ve bu gücünü, rekabetçi bir piyasada asla kabul edilemeyecek koşulları taraftarlara dayatmak için kullandı. Birçoğu için bu, hayatlarında bir kez yaşayacakları bir deneyim; biletlere adil ve şeffaf erişim şart." ifadelerine yer verdi.

"Bu, futbolun festivali değil, zenginlerin festivali oldu"

Grup aşamasından finale kadar tüm maçları takip etmek isteyen bir taraftarın yalnızca biletler için 7 bin doların üzerinde harcama yapabileceği belirtiliyor. Ulaşım ve konaklama giderleri de eklendiğinde toplam maliyetin, 2022 Katar Dünya Kupası'nın yaklaşık beş katına ulaştığı ifade ediliyor.

Artan fiyatlara tepki gösteren taraftarlar, "Bu, futbolun festivali değil, zenginlerin festivali oldu." değerlendirmesinde bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump da bilet ücretlerine ilişkin yaptığı açıklamada, "1000 dolardan fazla bilet fiyatı. Ben olsam o parayı ödemezdim" dedi.

AA

Küresel işe alım görünümü genel olarak yavaşlama eğiliminde; özellikle uluslararası ticarete bağımlı pazarlarda gümrük tarifeleri ve çatışmalar, neredeyse her yerde işveren güvenini zayıflattı. Buna rağmen, ABD gibi ülkelerdeki dayanıklılık ve yapay zekâya yönelik talep, küresel görünümün geçen yılın aynı dönemine kıyasla daha yüksek seviyede kalmasını sağladı.

Kuzey Amerika (40), beklenenden daha dayanıklı seyreden ABD iş gücü piyasasının etkisiyle bu çeyrekte tüm bölgeler arasında en güçlü işe alım görünümünü kaydetti. ABD'nin (45) istihdam görünümü ekonomiyi desteklemeye devam etti. Güney ve Orta Amerika'daki (24) işe alım beklentileri ise geçen çeyrekteki keskin yükselişin ardından belirgin şekilde yavaşladı. Brezilya (37) hâlâ bölgeye liderlik ediyor olsa da bir önceki çeyreğe göre 18 puan geriledi.

Asya Pasifik ve Orta Doğu'da (APME, 28), İran çatışmasının etkilerinin bölgeye yayılmasıyla işverenler daha temkinli hale geldi. BAE (17), aksayan tedarik zincirleri, zayıflayan petrol ticareti ve çok sayıda turist ile yabancı çalışanın ülkeden ayrılması nedeniyle geçen çeyreğe kıyasla anketin en sert düşüşünü (-43) kaydetti. Buna karşılık Hindistan (48), sert bir gerilemeye rağmen bölgenin en güçlü işe alım pazarı olmayı sürdürürken, Çin (33) teknolojiye yönelik talep ve kendi stratejik rezervlerinin desteğiyle iyileşme gösterdi.

Avrupa (14) da art arda dört çeyrek süren iyileşmenin ardından gerileme yaşadı; İran savaşı kaynaklı maliyet şoku, zaten kırılgan olan toparlanma sürecini olumsuz etkiledi. Bölgenin en büyük ekonomileri, en zayıf halkalar olmaya devam ediyor. Almanya (6), Fransa (3) ve İtalya (3); artan enerji ve taşımacılık maliyetleri, zayıf dış talep ve süregelen sanayi durgunluğu nedeniyle zorlanıyor.

Türkiye'de işverenler işe alımda olumlu tutumunu koruyor

Türkiye'deki işverenler ise 2026'nın üçüncü çeyreği için 24 puanlık Net İstihdam Görünümü (NEO) ile olumlu bir işe alım görünümü bildiriyor. Beklentiler, bir önceki çeyreğe göre 1 puan, geçen yılın aynı dönemine göre ise 6 puan güçlendi. Türkiye, istihdam beklentileri açısından küresel ortalamanın 2 puan altında kalmasına rağmen, ülke listesinin üst yarısında yer alıyor.

Sonuçlarla ilgili değerlendirmede bulunan ManpowerGroup Türkiye Genel Müdürü Feyza Narlı, "Türkiye ekonomisi beklenenden daha hızlı büyüyor ve enflasyon yavaş yavaş düşüyor olsa da işverenler, bütçelerinde yeni işe alımlar için daha az alan bırakan yüksek asgari ücret artışını ve olağanüstü yüksek borçlanma maliyetlerini karşılamak zorunda kalıyor. Ayrıca İran savaşı kaynaklı jeopolitik gerilimler, enerji fiyatları, bölgesel ticaret ve tedarik zincirleri konusunda belirsizliği artırarak işverenleri iş gücü planlamasında daha temkinli davranmaya yönlendiriyor. Aynı zamanda teknoloji, yenilenebilir enerji ve nitelikli üretim alanlarındaki uzman pozisyonları doldurmak zorluğunu koruyor. Tüm bu koşullar altında Türkiye'de işveren güveni istikrarlı kalmayı sürdürmesi ekonomimizin gücünü yansıtıyor." dedi.

En güçlü ve en zayıf sektörler

Türkiye'de istihdam beklentilerinin en güçlü olduğu sektör, 35 puanlık görünümle Profesyonel, Bilimsel ve Teknik Hizmetler sektörü oldu. Sektördeki beklentiler bir önceki çeyreğe göre 6 puan zayıflamış olsa da geçen yılın aynı dönemine kıyasla 3 puan yükseldi. Küresel ölçekte Türkiye, Profesyonel, Bilimsel ve Teknik Hizmetler sektöründeki istihdam beklentilerinde beşinci sırada yer alıyor ve küresel sektör görünümünün 12 puan üzerinde bulunuyor. Sektörlerin NEO puanları şu şekilde:

•Profesyonel, Bilimsel ve Teknik Hizmetler (35)

•Konaklama (34)

•İnşaat ve Emlak (28)

•Ticaret ve Lojistik (28)

•Kamu Sektörü, Sağlık ve Sosyal Hizmetler (22)

•Kamu Hizmetleri ve Doğal Kaynaklar (22)

•Finans ve Sigorta (12)

•İmalat (10)

•Bilişim (-3)

En güçlü ve en zayıf bölgeler

Güneydoğu Anadolu, 51 puanlık NEO ile Türkiye'nin bölgeleri arasında lider konumda bulunuyor. Bölgedeki görünüm bir önceki çeyreğe göre 3 puan gerilemiş olsa da geçen yılın aynı dönemine kıyasla 24 puan daha yüksek. Buna karşılık Marmara, geçen çeyreğe göre görünümünü iyileştiren tek bölge oldu. Marmara'daki beklentiler, bir önceki çeyreğe göre 7 puanlık artışla 21'e ulaştı. Bölgelerin NEO puanları:

•Güneydoğu Anadolu (51)

•Doğu Anadolu (31)

•Akdeniz (26)

•Ege (22)

•İç Anadolu (22)

•Marmara (21)

•Karadeniz (19)

Organizasyon büyüklüklerine göre

Türkiye'de 250 ila 999 çalışanı bulunan büyük ölçekli şirketlerdeki işverenler, 32 puanlık NEO ile en iyimser grubu oluşturuyor. Bu şirketlerdeki beklentiler bir önceki çeyreğe göre değişmezken, geçen yılın aynı dönemine kıyasla 22 puan daha yüksek seviyede bulunuyor. Buna karşılık, çok büyük ölçekli kuruluşların (1.000 ila 4.999 çalışan) istihdam beklentileri toparlandı ve bir önceki çeyreğe göre 24 puanlık artışla en güçlü büyümeyi kaydetti. Organizasyon büyüklüklerine göre NEO puanları şu şekilde: 

•250–999 çalışan (32)

•50–249 çalışan (27)

•5.000 ve üzeri çalışan (27)

•10–49 çalışan (19)

•10'dan az çalışan (16)

•1.000–4.999 çalışan (10)

Ekonomim

Avrupa Birliği'nde 2025 itibarıyla hanehalklarının yüzde 68,5'i kendi evinde yaşarken Eurostat verilerine göre ev sahipliği oranı Almanya'da yüzde 47,2 ile en düşük, Slovakya'da yüzde 93,8'le en yüksek seviyede bulunuyor.

Avrupalılar ilk evlerini kaç yaşında satın alıyor?

RE/MAX'ın 2025'te yayımaldığı Avrupa Konut Trendi Raporuna göre, 23 Avrupa ülkesinde ilk kez ev sahibi olanların ortalama yaşı 31,3. Bu ortalama Malta'da 28'e kadar gerilerken, Yunanistan ve İsviçre'de 34,7'ye kadar yükseliyor.

İlk evini satın alma yaşında ise konutların erişilebilirliği, aile desteği ve kiralama kültürü önemli rol oynuyor.

Almanlar, İngilizlerden beş yıl sonra ev sahibi oluyor

İlk evini satın almada en erken yaş 28,4 ile Birleşik Krallık ve Lüksemburg'da da görülüyor. Ancak Birleşik Krallık'ta 18-34 yaş grubundakilerin yüzde 53'ü ilk evini alırken ailelerinden nakit veya miras yoluyla maddi destek alıyor. Bu da genç yaşta ev sahibi olmayı kolaylaştırıyor. Bu kültür İngiltere'de her beş kişiden ikisini 25 yaşına gelmeden ev sahibi yapıyor.

İlk ev satın alma yaşının en yüksek olduğu üçüncü ülke ise Almanya. Almanlar ortalama 33,6 ile ilk evlerini İngiltere'dekilere göre 5,2 yıl daha geç alıyor. Ancak bu oranın arkasında da Alman hükümetinin kiralamayı kolaylaştıran yasal düzenlemeleri bulunuyor. 18-34 yaş grubundaki Almanların yüzde 69'u kirada yaşarken, Avrupa'da ortalama yüzde 38 seviyesinde.

İspanya ve İtalya'da aile evinden geç ayrılmak süreci uzatıyor

İlk ev satın alma yaşı İspanya'da ortalama 30,9, Fransa'da 32,5, İtalya'da ise 32,8 olarak hesaplanırken, İtalya ve İspanya'da gençlerin Avrupa ortalamasından üç yıl daha geç aile evinden ayrılması bu ülkelerdeki ilk ev sahibi olma yaşını etkiliyor.

Fransa'da ise gençler 23 yaşında aile evinden ayrılsa da aile desteği daha sınırlı kaldığı için ilk ev sahibi olma yaşı yüzde 33'te kalıyor.

Türkiye, ev sahibi olmanın en geç gerçekleştiği ülkeler arasında

Konut fiyatlarının pandemiden sonra hızla arttığı Türkiye'de ise ilk kez ev sahibi olma yaşı ortalama 34,1 olarak ölçüldü. Türkiye bu oranla Yunanistan ve İsviçre'nin ardından listenin üst sıralarında yer aldı.

Türkiye'nin yanı sıra Çekya'da ortalama yaş 33,2, Polonya'da 32,7, Bulgaristan'da 32,5, Slovenya'da 32,2 ve Hırvatistan'da 32,1 olarak hesaplandı. Buna karşılık Macaristan 28,5 yaşla en erken ev sahibi olunan ülkeler arasında yer alırken, Hollanda'da bu yaş 28,8 olarak kaydedildi.

Avusturya'da 29,1, Portekiz'de 29,8 ve Finlandiya'da 29,9 yaş ortalamasıyla ilk ev sahibi olma yaşı 30'un altında kaldı. İrlanda ise 30,8 yaş ortalamasıyla Avrupa ortalamasının hafif altında yer aldı.

18-25 yaş arasında en düşük ev sahipliği oranı yüzde 12,1 ile Yunanistan'da görülüyor. Yunanistan'da insanların sadece yüzde 50,4'ü ilk evini 35 yaşına kadar satın alabiliyor. İsviçre'de bu oran yüzde 53,2, Türkiye'de ise yüzde 56 seviyesinde bulunuyor.

Araştırmadaki 23 ülke genelinde ise insanların yüzde 69,5'i 35 yaşına kadar ilk evini satın alıyor. Bu oran Lüksemburg'da yüzde 87,8'e, Hollanda'da yüzde 85,2'ye, Birleşik Krallık'ta yüzde 84,6'ya ve Macaristan'da yüzde 82,8'e çıkıyor.

Dünya

Pandemi sonrası dönemde yaşanan tedarik sıkıntıları ve küresel çip krizi, araç bulunabilirliğini ciddi şekilde etkileyerek piyasada daralmaya yol açtı. Bu süreç, sıfır araç talebini artırırken arzın yetersiz kalmasına neden oldu ve otomotiv sektöründe önemli bir dengesizlik ortaya çıkardı.

Elden alınan ücretler nedeniyle Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı harekete geçti. NTV'den Burak Taşçı'nın haberine göre başkanlık, 2021-2024 yılları arasında otomobil alanlara yönelik olarak mektup gönderip elden ödenen ücret, ek aksesuar gibi işlemlerin izahını talep ediyor. 2021-2024 yılları arasında toplamda 4 milyona yakın araç satışı gerçekleşmişti.

Araç satın alma bedeli ve ödeme belgeleri talep edildi

Aracın ne kadar bedelle satın alındığı, ödeme işleminin nasıl yapıldığı (banka, PTT, havale/EFT, nakit, kredi kartı vb.) yapılan tüm ödemelere ilişkin ödeme belgelerinin (banka dekontları, makbuz, EFT-havale tutarlarını, kart sliplerini gösteren belgeler), yazı ekinde gönderilmesi ve nakit ödeme yapılmışsa tam olarak belirtilmesi talep edildi.

Araç alımında ek donanım ve ödeme kayıtları mercek altında

Araç alırken, araçla beraber herhangi bir aksesuar (yan basamak, park sensörü, sis farı, rüzgarlık, navigasyon, havuz, paspas vb.) eklenti, özellik, yedek parça, boya koruma vb. alımı yapıldığı sorgulanırken, bu işlemlerin hangi firma tarafından yapıldığı, ödemenin hangi firmaya yapıldığı ve bu işlemler için fatura kesilip kesilmediği isteniyor.

Ek aksesuar ve hizmetler için bayiden mi yoksa başka bir firmadan mı destek alındığı, bununla birlikte araca ek olarak takılanların fiyat ve ödeme belgeleri talep ediliyor.

Teslim sonrası takılan aksesuarlar için bilgi talebi

Başkanlık bir diğer soruda, aracın teslimi sırasında aksesuar ve eklentilerin araçta var olup olmadığı soruyor. (Araç bayiden ilk çıkarıldığı anda faturada belirtilen aksesuarların araçta mevcut olup olmadığı veya araç teslim alınıp belli bir süre kullanıldıktan sonra servise getirilip söz konusu aksesuarların takılıp takılmadığı)

Araç ek donanım ödemeleri mercek altında

Aksesuar faturasında yazan bedelin ne zaman (aracı teslim almadan önce/aracı teslim aldıktan sonra/araç bedeliyle birlikte) ve ne şekilde (nakit, havale, kredi kartı) ödendiğinin izahı istenecek. Aksesuar, ek garanti, sigorta gibi işlemler dışında aracı satan firmaya bir ödeme yapılmışsa bunlar da talep ediliyor.

Müfettişliğe nüfus cüzdanı ve iletişim bilgileriyle yanıt verilmesi istendi

Talep edilen bilgilere ilişkin sıralı olarak detaylı ve açık yanıt verilmiş imzalı bir yazı ve yazı ekinde imzalayan veya ilgili kişinin telefon numarası da belirtilerek nüfus cüzdan fotokopisi ile birlikte 15 gün içinde ilgili müfettişlik adresine gönderilmesi gerekiyor.

Eksik bilgi sunulması durumunda yeni süre ve ceza süreci

Başkanlık'ın araştırma talebine ilişkin olarak istenen sürede bilgilerin verilmemesi, eksik ya da yanıltıcı bilgilerin verilmesi halinde özel usulsüzlük cezası kesilerek yeniden süre belli edilmek suretiyle tekrar bilgi verilmeye davet edilecek. İkinci defa da bilgi verilmemesi, eksik ya da yanıltıcı bilgi verilmesi halinde özel usulsüzlük cezasının iki katı daha ceza kesileceği belirtildi.

Ekonomim

Atıl durumdaki arazilerin küçük ev topluluklarına dönüştürüldüğü yerleşimlerde genç çiftlerden emeklilere, çocuklu ailelerden yalnız yaşayan bireylere kadar farklı kesimlerden insanlar bulunuyor.

Daha az çalışıp daha fazla tasarruf ediyorlar

Tiny house sakinlerinin önemli bir bölümü, ekonomik avantajların bu kararda etkili olduğunu belirtiyor. Görüşülen ailelerden biri, yüksek konut kredisi ödemeleri olmadığı için daha az çalışabildiklerini ve daha fazla birikim yapabildiklerini söyledi.

Emekli bir kadın ise 60'lı yaşlarında mortgage borcu olmadan yaşamanın kendisine büyük bir özgürlük hissi verdiğini ifade etti.

Otuzlu yaşlarındaki bir çift de kendi tiny house'larını inşa ederek finansal bağımsızlığa ulaşmayı hedeflediklerini anlattı. Çift, projelerini planlarken yapay zeka uygulamalarından da destek aldıklarını belirtti.

Yaşam tarzına uygun bulanlar da var

Tiny house yaşamını tercih edenlerin tamamı ekonomik nedenlerle hareket etmiyor. Bazı sakinler, küçük evlerin sosyal ilişkileri güçlendirdiğini ve daha sade bir yaşam sunduğunu düşünüyor.

Bekâr bir baba, bu yaşam tarzının oğluna daha özgür bir çocukluk sağladığını söylerken, boşanmış bir kadın ise komşularıyla kolaylıkla arkadaşlık kurabildiğini ve topluluk hissinin güçlü olduğunu dile getirdi.

"Daha büyük daha iyidir" anlayışına alternatif

Tiny house hareketi, birçok kişi için yalnızca küçük bir evde yaşamak anlamına gelmiyor. Bu yaşam biçimi aynı zamanda daha az tüketim, daha düşük maliyet ve daha fazla özgürlük arayışının bir yansıması olarak görülüyor.

Hollanda'daki tiny house köylerinde yaşayanların deneyimleri, küçük evlerin yalnızca ekonomik zorluk yaşayanların başvurduğu bir seçenek olmadığını, aksine birçok kişinin bilinçli olarak tercih ettiği alternatif bir yaşam modeli haline geldiğini gösteriyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

ABD/İsrail’in İran’a açtı­ğı savaştan bu yana küre­sel ekonomi ve buna bağ­lı olarak finansal piyasalarda ya­şanan dalgalanmalar yurttaşların yatırım tercihlerinde radikal de­ğişikliğe yol açarken, portföyleri­ni de adeta alt üst etti.

Sıcak savaş ve sonrasındaki dö­nemde, yastık altı altın miktarın­daki artışın boyutu bilinmemek­le birlikte, yurt içi yerleşik gerçek kişiler bankalarda altın hesabı aç­maya ve hesaplarını büyütmeye devam ederken, ons fiyatındaki sert düşüş yüzünden portföyleri dramatik biçimde 12 milyar do­lardan fazla küçüldü. Şirketler ise altına sınırlı yatırım yaparken, di­ğer dövizlerde satıcı olup, 4 mil­yar doların üzerinde ilave ile dolar mevduatına yüklendi. Şubat sonu ile haziranın ilk haftası arasında­ki dönemde yurt içi yerleşiklerin Türk bankacılık sistemindeki ya­bancı para cinsi mevduatlarının toplam hacminde, büyük bölümü gerçek kişilerin altın hesapları kaynaklı olmak üzere 13,5 milyar dolarla rekor bir daralma yaşandı.

Bireysel yatırımcı ne yapmalı?

Bu, kırılgan ateşkes ve jeopolitik belirsizlik ortamında, haziran başı itibarıyla Türkiye’de Merkez Bankası politika faizi yüzde 37, dolar/TL kuru 46 TL, gram altın fiyatı 6.200 TL civarında. Şubat sonundan bu yana dolar satıp altına ve TL faize yönelmiş olan bireysel yatırımcılar altındaki fiyat düzeltmesinden dolayı karşı karşıya kaldığı önemli zararın izleyen dönemde kapanıp kapanmayacağı merak ediliyor. Finansal analizlerde, izleyen dönemde muhafazakâr bireysel yatırımcılar için riski düşük portföy olarak yüzde 55-60 TL mevduat, yüzde 25 altın, yüzde 15 döviz, yüzde 0-5 hisse senedi; agresif yatırımcılar için ise yüzde 35 TL mevduat, yüzde 20 altın, yüzde 20 döviz, yüzde 20-25 Borsa şeklinde finansal yatırım önerisi öne çıkıyor.

Uzmanların gerçek kişilere finansal yatırım konusunda başlıca stratejik önerileri şöyle:

* Altın ve Borsa’da ani hareketler yerine düşüşlerde kademeli girin.

* Her 3-6 ayda bir portföyü gözden geçirin (özellikle ateşkes kalıcı olursa).

* Enflasyon koruması olarak TL mevduatın yanı sıra altın ve seçici hisse (enerji, savunma, ihracatçı) tutun.

* Portföyün en az yüzde 10-15’i acil durumlar için nakit olarak tutun.

* Fiziki altın yerine banka altın hesabı daha avantajlı (alış-satış spreadi ve saklama açısından)

Şirketler dolar pozisyonunu artırdı

Şirketler ile kamu kurum ve kuruluşları, dernek, vakıf, sendika, odalar ve siyasi partiler gibi tüzel kişilerin yabancı para mevduatı ise aynı dönemde 811,3 milyon dolarlık artışla 78 milyar 904,8 milyon dolar oldu. Oluşan 2 milyar 50,9 milyon dolarlık aleyhte parite etkisinden arındırıldığında artışın 2 milyar 862,2 milyon dolar olduğu belirlendi. Başka deyişle parite aynı kalsaydı söz konusu hacim bu tutarda artmış olacaktı.

Tüzel kişilerin 28 Şubat ve sonrasında dolar pozisyonlarını belirgin biçimde artırarak ağırlığı bu enstrümana verdikleri dikkati çekti. Bu kesimin ABD doları cinsi mevduatlarının hacmi 5 Haziran’a kadar olan dönemde 4 milyar 86 milyon dolar artarak 37 milyar 419,2 milyon dolara ulaştı. Tüzel kişilerin Euro cinsi mevduatı ise 1 milyar 23,7 milyon dolarlık çekiliş yanında, kur farkı etkisiyle toplamda 1 milyar 643 milyon dolar daralarak 30 milyar 686 milyon dolara geriledi. Bu kişilere ait diğer dövizler cinsinden hesapların hacmi de 445,7 milyon dolar azalarak 1 milyar 760 milyon dolara indi. Tüzel kişiler 27 Şubat-5 Haziran arasında kıymetli maden hesaplarına 245,7 milyon dolarlık daha ilave yatırım yapmalarına karşın, parite kaynaklı 1 milyar 431,7 milyon dolarlık değer kaybıyla bu hesaplarının değeri 1 milyar 185,9 milyon dolar küçülerek 9 milyar 39,7 milyon dolara indi.

Bu gelişmelerle yurt içi yerleşik gerçek ve tüzel kişilere ait toplam yabancı para mevduatı 2 milyar 918,2 milyon dolarlık ilaveye rağmen, büyük bölümü altındaki düşüşten kaynaklanan 16 milyar 399,4 milyon dolarlık negatif parite etkisiyle 13 milyar 481,3 milyon dolar daralarak 5 Haziran itibarıyla 226 milyar 262,6 milyon dolara geriledi. Söz konusu hacim 27 Şubat’ta 239 milyar 743,8 milyon dolar düzeyinde bulunuyordu.

Vatandaş ters köşe oldu

Merkez Bankası verilerine göre yurt içi yerleşik gerçek kişilerin ABD doları cinsi mevduat hesaplarının toplam hacmi 27 Şubat-5 Haziran döneminde yaşanan net 1 milyar 233,3 milyon dolarlık çözülme ile 30 milyar 184,5 milyon dolara indi. Gerçek kişiler bu dönemde Euro hesaplarında da 407,4 milyon dolar çekerken dolar/ Euro paritesindeki değişime bağlı olarak bu hesaplar 944,5 milyon dolar küçülerek 26 milyar 661 milyon dolara geriledi. Yurt içi gerçek kişilerin diğer ulusal paralar üzerinden açılmış döviz hesapları da bu dönemde 36,9 milyon dolarlık çekilişle 3 milyar 164,1 milyon dolara geriledi.

Bireysel yatırımcılar bu dönemde en çok altın ve diğer kıymetli madenlere yatırım yaptı, ancak en büyük zararı da bu alanda yaşadı. Savaş öncesi hızlı yükselen ve 27 Şubat itibarıyla gün içinde 5.200 doları gören ons altın fiyatı, fiilen savaşın başlaması ve petroldeki hızlı yükselişle birlikte düşüşe geçti ve 5 Haziran itibarıyla 4.500 doların altındaki düzeylere indi. Yurt içi yerleşik gerçek kişilerin kıymetli maden ve depo hesapları bu dönemde normalde 1 milyar 733,5 milyon dolar artarken, altın fiyatındaki düşüşe bağlı olarak 13 milyar 811,4 milyon dolarlık aleyhte parite etkisi ortaya çıktı. Böylece bu kesimin kıymetli maden ve depo hesaplarının 27 Şubat’ta 99 milyar 426,1 milyon dolar olan değeri, 5 Haziran itibarıyla 87 milyar 348,2 milyon dolara inerek 12 milyar 77,9 milyon dolar erimiş oldu. Bu gelişmelerde gerçek kişilere ait toplam yabancı para mevduat hacmi anılan dönemde 55,9 milyon dolarlık bir net artışa karşılık toplamda 14 milyar 348,5 milyon dolarlık negatif parite etkisi sonucu 14 milyar 292,6 milyon dolar daralarak 147 milyar 357,8 milyon dolara indi.

Jeopolitik risk kalktı mı?

İsrail ve ABD’nin 28 Şubat’ta İran’a yönelik geniş çaplı hava saldırılarıyla başlayan, İran’ın karşılık verdiği ve nisan başına kadar devam eden sıcak savaş sonrasında ateşkes ve anlaşma görüşmelerinde hafta sonu önemli ilerleme sağlandı. Hürmüz Boğazı henüz açılmadı ancak açılma süreci başladı. Genel olarak fiili savaş geride kalmış, diplomasi ön plana çıkmış görünüyor. Ancak tam bir barış değil, “kırılgan ateşkes ve müzakere” aşaması hâkim. Küresel piyasalarda, “anlaşma bozulabilir veya sınırlı saldırılar devam edebilir” algısı hâkim, ancak gerilimin büyük ölçekli bir yayılma ile bölgesel savaşa dönüşme olasılığı şimdilik ortadan kalkmış bulunuyor.

Bu süreçte en büyük etki petrol ve enerji piyasalarında yaşanmıştı. Brent petrolün 120 dolara kadar çıkan varil fiyatı, anlaşmanın duyurulmasının ardından yüzde 5’e yakın düşüşle 83-83,5 dolar bandına geriledi

Naki Bakır-Dünya

Buna göre yasal faiz oranının, reeskont oranının yüzde 80’ini baz alarak düzenleme yapılacak. Anayasa Mahkemesi, yüksek enflasyon dönemlerinde alacaklıların uğradığı ekonomik kayıpları karşılamada yetersiz kaldığı gerekçesiyle, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un yıllık yüzde 24 olan kanuni faiz oranını belirleyen 1. maddesini iptal etmişti.

Mahkeme, Meclis’e yasal düzenleme yapılması için 1 Eylül 2026 tarihine kadar zaman vermişti. AK Parti, söz konusu düzenlemeyi bu hafta Meclis Başkanlığı’na sunulması beklenen 12. Yargı Paketi’nin içerisine koyacak. AK Parti yapacağı düzenleme ile enflasyon karşısında paranın değer kaybını telafi edecek yeni ve kapsamlı bir yasal faiz oranı ve hesaplama mekanizması düzenliyor. Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, belirlenen yüzde oranına kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkili olacak. Ayrıca, 12. Yargı Paketi içerisinde şu düzenlemeler de yer alacak:

● Anayasa Mahkemesi'nin bazı iptal kararları doğrultusunda yeni yasal düzenlemeler yapılacak.
● İş, ticaret, tazminat ve aile hukuku davalarında önemli bir hızlanmanın sağlanmasının öngörüldüğü düzenleme ile hukuk davalarında iki duruşma arasındaki süre en fazla 3 ay olacak.
● Gereksiz bilirkişi raporları nedeniyle yaşanan zaman kayıplarının önüne geçilecek. Yeni düzenleme kapsamında hakimlerin kendi hukuki bilgileriyle değerlendirebileceği konularda bilirkişiye başvurulamayacak. Böylece hem yargılama sürelerinin kısaltılması hem de vatandaşların ek maliyet yükünden kurtarılması planlanıyor.
● E-duruşma ve SEGBİS uygulamalarının kapsamı genişletilecek.
● IBAN kiralama ve mağduriyetlerine yönelik yeni düzenlemeler pakette yer alacak.
● Ortaklığın giderilmesi ve açık artırma süreçlerinde yaşanan sorunların çözümü için adımlar atılacak.

Besti Karalar-Ekonomim

Gelir vergisi uygulamasında bilindiği gibi halka kapalı anonim şirketlere ait hisse senetlerinin iktisabından itibaren iki yıl geçtikten sonra elden çıkartılması, gelir vergisinin konusu dışında kalmaktadır. Ticari işletmelere ait hisse senetlerinin satışı/devri de KDV’den istisnadır. Vergi uygulamasında hem idari hem de yargı anlayışında, Ticaret Kanununun ilmühaberleri hisse senedi yerine geçen menkul kıymet olarak kabul etmesinden hareketle, ilmühaberler de hisse senedi gibi kabul ve mütalaa olunmaktadır.

Anonim Şirketler Hukuku açısından ilmühaber çıkartılması, pay senetlerinin bastırılmasına ilişkin “pay senedi bastırılması” başlıklı 486. maddede düzenlenmiştir. Eski Ticaret Kanunumuzda hamiline ve/veya nama yazılı paylar için ihraç edilecek ilmühaberlerle ilgili ayrı ayrı düzenleme varken (md.411) yeni Ticaret Kanunumuzda konuyu düzenleyen 486. madde, bütün payların yerine, pay senetleri bastırılıncaya kadar geçerli olmak üzere, ilmühaber ihracına izin verecek şekilde kaleme alınmamıştır.

Anılan maddenin 2. fıkrası, hamiline yazılı pay senetlerinin bastırılmasını düzenlemiş ve yönetim kuruluna pay bedellerinin tamamen ödenmesinden itibaren üç ay içinde hamiline yazılı hisse senetlerini bastırarak pay sahiplerine dağıtma görevi yüklemiştir. Fıkranın sondan ikinci cümlesinde ise “pay senedi bastırılıncaya kadar ilmühaber çıkartılabilir” hükmüne yer verilmiştir. İzleyen son cümlede ise “ilmühaberlere kıyas yolu ile nama yazılı pay senetlerine ilişkin hükümler uygulanır” hükmü yer almıştır. Bu son cümle konumuz olan bastırma veya ihraç açısından önemli değildir. Son cümle ilmühaberlerin devir usulü ve şekli bakımından önem taşımaktadır.

Madde, yönetim kuruluna nama yazılı pay senetlerini bastırma yükümlülüğü yüklememiştir. Sadece 3. fıkrada, azlık istemde bulunursa nama yazılı pay senetlerinin de bastırılıp tüm nama yazılı pay sahiplerine dağıtıma zorunluluğu getirilmiştir. Nama yazılı pay senetlerinin bastırılmasını düzenleyen söz konusu 3. fıkrada, ilmühaberden söz edilmemiştir.

İlmuhaberin esasları

Teoride ayrıntıları çok az irdelenmiş bu madde ve düzenlemelerden anlaşılanları aktarayım.

- İlmuhaber sadece hamiline yazılı payların yerine geçmek üzere ihraç edilebilen bir menkul kıymettir. Nama yazılı pay senetleri yerine menkul kıymet niteliğinde ilmühaber ihraç edilemez.

- Hamiline yazılı paylar için ihraç edilecek ilmühaberler, nama yazılı nitelik taşımak durumundadır.

- Hamiline yazılı paylar için ihraç edilecek ilmühaberler, sermaye ödenmediği sürece ve nihayet pay bedellerinin ödenmesinden itibaren üç ay süre ile geçerlidir. Bu sürenin sonunda ilmühaberlerin akıbetinin ne olacağı, geçerliliğini koruyup korumayacağı Kanunda belli değildir. Bence, bu sürenin sonunda paylar çıplak (senede bağlanmamış) paya dönüşür. Zira yönetim kurulunun üçüncü ay sonuna kadar ilmühaberleri pay senetleri ile değiştirmek zorundadır. Yönetim kurulu, bu yükümlülüğü yerine getirmemesinden doğacak pay sahibi zararını tazmin yükümlülüğü ile karşılaşabilir.

- Nama yazılı pay senetleri yerine geçmek üzere, ilmühaber çıkartılamaz. Çıkartılırsa geçerli olmaz. Şirket istediği her zaman doğrudan -pay bedellerinin ödenip ödenmediğine bakılmaksızın- nama yazılı pay senetlerini bastırıp dağıtabilir.¹

Genel tebliğin yanıltıcılığı

Ancak uygulamada şirketlerin, paylarının hamiline/nama yazılı olup olmadığına bakmaksızın, bir başka deyişle nama yazılı pay senetleri için de onların yerine geçmek üzere ilmühaber bastırarak hak sahiplerine dağıttığını hâlâ görmekteyim. Bunun nedeni ise 232 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar olarak gözükmektedir. Anılan Genel Tebliğ’de idari anlayış, ilmühaberin hangi tür hisse senedi yerine geçmek üzere ihraç edildiğine ilişkin bir ayırım yapılmaksızın açıklanmıştır. Söz konusu Genel Tebliğ 23.3.2000 tarihlidir. Buradaki idari anlayış, Genel Tebliğin yayımı tarihi itibariyle doğrudur. Ancak bu Genel Tebliğ açıklaması, yayımından yaklaşık 11 yıl sonra yürürlüğe giren yeni Ticaret Kanunu karşısında kısmen de olsa geçerliliğini yetirmiştir. Burada konunun, nama yazılı paylar için çıkartılan ilmühaberlerin ticaret hukukundan kaynaklanan geçersizliği nedeniyle, bunların devrinin menkul kıymet devri gibi değerlendirilemeyeceğinin ve payın iki yıl geçtikten sonra devri halinde dahi gelir vergisinin doğacağının açıklığa kavuşturulmasında yarar vardır. Aksi halde -mülga Kanun zamanında çıkartılmış- Genel Tebliğe göre davrananların cezalı tarhiyatla karşılaşmaları pek muhtemeldir.

İlmuhaber konusunda Ticaret Bakanlığı’nın ve/veya Gelir İdaresi’nin bir açıklama tebliği yayınlamasında yarar vardır. Zira nama yazılı pay senetleri yerine çıkartılan ilmuhaberlerin menkul kıymet özelliği olmamasına rağmen, bu ilmühaberlerin devrinde kişiler yanılgı içerisinde değer artış kazancı beyanında bulunmamakta ve vergi kaybına sebebiyet verebilmektedirler.

İleride özellikle pay devirlerinde vergi kaybının önüne geçilmesi ve yapılacak incelemelerde sorun yaşanmaması ve açısından söz konusu Genel Tebliğin ilgili bölümünün gözden geçirilerek yeni Ticaret Kanununa göre yeniden kaleme alınıp yayınlanmasında yarar görüyorum.

¹ Aynı yönde ve ayrıca konunun geniş irdelemesi için bknz. Soner ALTAŞ, Türk Ticaret Kanununa Göre Anonim Şirketler, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024 (13. Bası), sf: 473-476

Küresel piyasalardaki dalgalanma, döviz kurundaki oynaklık ve art arda gelen ÖTV zamları, akaryakıt fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor.

Akaryakıt fiyatlarında beklenen indirim pompaya yansıdı. Gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatı 1,23 TL düşerken, yeni fiyatlar İstanbul'da 65,23 TL, Ankara'da 66,35 TL ve İzmir'de 66,63 TL olarak uygulanmaya başladı.

İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası:

Benzin: 63.03 TL
Motorin: 65.24 TL
LPG: 31.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası:

Benzin: 62.93 TL
Motorin: 65.09 TL
LPG: 31.39 TL

Ankara:

Benzin: 64.05 TL
Motorin: 66.35 TL
LPG: 31.97 TL

İzmir:

Benzin: 64.32 TL
Motorin: 66.64 TL
LPG: 31.79 TL

Cihan Oruçoğlu-Dünya

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.