Net rezervler de aynı dönemde 52,1 milyar dolardan 47 milyar dolara düştü.

Swap hariç net rezervler de 30 milyar doların altını gördü. 22 Mayıs haftasında swap hariç net rezervler 28,7 milyar dolara geriledi. Bir önceki hafta swap hariç net rezervler 37,2 milyar dolardı.

Ekonomim

Huang Salı günü Tayvan'ın Taipei şehrinde gazetecilere “Bence insanlara mümkün olduğunca çok para ödenmeli. Çalışanlarıma elimden geldiğince çok para ödüyorum" değerlendirmesini yaptı.

Güney Kore'den Tayvan'a kadar, küresel yapay zeka yayılımından en çok fayda sağlayan ülkeler, kârlarının daha büyük bir kısmını paylaşmaları konusunda artan bir baskı altında.

Samsung Electronics'in en büyük sendikası geçen hafta çip işçilerine ortalama 340 bin dolar civarında bir ikramiye ödenmesini öngören bir ücret anlaşmasını onaylayarak, küresel çip tedarikini aksatma tehdidi oluşturan grevi önlemişti. Nvidia'nın ortağı Taiwan Semiconductor Manufacturing (TSMC) kâr paylaşımı konusundaki endişeleri gidermeye çalışmıştı.

TSMC CEO'su C.C. Wei, geçen hafta çalışanları, teşvik tabanlı programlarının bu yıl geçen yıla göre daha hızlı büyüyeceği konusunda güvence vermek için bir toplantı düzenledi. Şirket, Perşembe günü yapılacak yıllık genel kurul toplantısında çalışanların ücretlendirilmesiyle ilgili daha fazla soruyla karşılaşabilir.

Huang ayrıca yapay zekanın işleri tehdit edebileceği fikrini "saçmalık" olarak nitelendirerek, bunun yerine gelir, kâr ve GSYH'yi artıracağını söyledi.

Bloomberg HT

Çünkü dünya değişirken önce iş modelleri değil, yönetim anlayışları eskimeye başlıyor.

Bugün birçok şirkette benzer sorunlar görülü­yor: Büyüyen ama dağınıklaşan organizasyonlar… Profesyonel yöneticiler alan ama kararları hâlâ merkezde tutan yapılar… Teknoloji yatırımı yapan ama verimlilik üretemeyen şirketler…

Sorun çoğu zaman strateji eksikliği değil; eski reflekslerle yeni dünyayı yönetmeye çalışmak.

Kontrol eden patron modeli zayıflıyor

Geçmiş dönemde başarılı patron modeli büyük ölçüde “her şeyi kontrol eden lider” üzerine kuru­luydu. Bu yaklaşım belirli bir ölçeğe kadar sonuç da üretti.

Ancak bugün dünya:

daha hızlı,

daha karmaşık,

daha teknolojik,

daha belirsiz hale geldi.

Bu nedenle patronun artık her şeyi bilen kişi de­ğil, doğru sistemi kuran kişi olması gerekiyor.

Yeni dönemde güçlü şirketler:

kişilere değil sistemlere,

günlük müdahalelere değil verilere,

patron refleksine değil kurumsal mekanizmala­ra dayanıyor.

Patronun her kararda bulunması gereken şirket­ler, bir süre sonra yavaşlamaya başlıyor.

“Ben bilirim” yaklaşımı artık riskli

Yeni dönemin en büyük tehlikelerinden biri geç­miş başarıların geleceği garanti ettiğini düşünmek.

Oysa teknoloji, yapay zekâ, veri analitiği, sürdü­rülebilirlik baskıları ve değişen tüketici davranış­ları sektörleri hızla dönüştürüyor.

Bu nedenle patronların:

öğrenmeye açık,

farklı görüşleri dinleyen,

genç kuşakları anlayan,

teknolojiyi stratejik gören bir zihinsel esnekliğe sahip olması gerekiyor.

Aksi halde şirketler farkında olmadan geçmişin doğrularını koruyan yapılara dönüşüyor.

Bugün bazı patronlar hâlâ dijital dönüşümü yal­nızca ERP yatırımı ya da birkaç yazılım projesi ola­rak görüyor. Oysa mesele teknoloji satın almak de­ğil; düşünme biçimini değiştirmek.

Çünkü yeni dönemde rekabet avantajı sadece makineden değil, karar alma hızından doğuyor.

Yetki devredemeyen şirket büyüyemiyor

Türkiye’de birçok şirketin görünmeyen proble­mi güven eksikliği.

Patron:

yetki vermek istemiyor,

kararları merkezde topluyor,

her şeyi görmek istiyor.

Bu yaklaşım başlangıçta kontrol hissi verse de zamanla organizasyonu yavaşlatıyor.

Çünkü insanlar karar veremediklerinde düşün­meyi de bırakıyor.

Böyle şirketlerde:

yöneticiler risk almıyor,

orta kademe gelişmiyor,

inovasyon oluşmuyor,

tüm trafik patrona akıyor.

Bir noktadan sonra patron şirketin gücü değil, darboğazı haline geliyor.

Özellikle ikinci kuşak geçişlerinde bu durum daha net ortaya çıkıyor. Kurucu patronun ener­jisiyle büyüyen şirketler, karar alma kültürü ku­ramadıkları için sürdürülebilirlik problemi yaşa­maya başlıyor.

Yeni dönemde asıl ihtiyaç: Dayanıklı şirketler

Bugün mesele yalnızca büyümek değil. Belirsizlik içinde ayakta kalabilmek.

Yüksek faiz, kur oynaklığı, jeopolitik riskler ve teknolojik dönüşüm çağında şirketlerin dayanıklı organizasyonlara dönüşmesi gerekiyor.

Bu da patronların:

kısa vadeli reflekslerden çıkmasını,

stratejik düşünmesini,

riskleri okuyabilmesini,

güçlü ekipler kurabilmesini zorunlu hale getiriyor.

Artık yalnızca satış odaklı şirketler değil; veri yöneten, senaryo düşünebilen, risklerini izleyen ve organizasyonel çevikliğe sahip şirketler öne çı­kıyor.

Çünkü kriz dönemlerinde en büyük avantaj, bü­yüklük değil uyum kapasitesi oluyor.

Son söz

Yeni dönemde şirketlerin kaderini sadece eko­nomi belirlemeyecek.

Patronların nasıl düşündüğü belirleyecek.

Çünkü artık en kritik sermaye finansal güç değil; değişen dünyaya uyum sağlayabilecek yönetim zih­niyeti.

Şirketini geleceğe taşımak isteyen patronların önce kendilerine şu soruyu sorması gerekiyor:

“Ben hâlâ geçmişin şirketini mi yönetiyorum, yoksa geleceğin şirketini mi inşa ediyorum?”

Dr. Bertan KAYA-Dünya

Yapay zeka ABD'de aylık 16 bin net iş kaybına yol açarken en büyük grup giriş seviyesi ve genç beyaz yakalı çalışanlar oldu. Goldman Sachs'ın son raporuna göre, bu rakam kağıt üstünde 11 bine gerilese de düşüşün nedeni, beyaz yakadan ziyade veri merkezi yatırımlarının yarattığı yeni istihdam.

4,7 milyon işin sadece 697 bini kalıcı oluyor

Rapora göre yapay zeka sistemlerini destekleyen veri merkezlerinin inşası, 2022'den bu yana yaklaşık 212 bin kişiye iş sağladı. Elektrik teknisyenleri, HVAC uzmanları ve inşaat çalışanları gibi alanlarda da ayda 9 bin yeni pozisyon açılıyor. Ancak uzmanlar bu istihdamın büyük bölümünün geçici olduğunu, veri merkezleri tamamlandıktan sonra iş gücü ihtiyacının önemli ölçüde azaldığını belirtiyor.

American Edge Project, veri merkezi patlamasının yaklaşık 4,7 milyon geçici inşaat işi yaratacağını ancak sadece 697 bin kalıcı pozisyon oluşacağını tahmin ediyor. Bunların da sunucuları izleyen teknisyenler, soğutma sistemlerini yöneten tesis mühendisleri, güvenlik ve bakım personelleri gibi sınırlı pozisyonlar oalcağı belirtiliyor.

İşten çıkarmalar nisanda rekor kırdı

Buna karşılık yapay zekanın doğrudan kullanıldığı sektörlerde iş kayıpları artmaya devam ediyor. Pazarlama, müşteri hizmetleri, grafik tasarım, belge işleme ve yazılım gibi alanlarda yapay zekaya bağlanan işten çıkarmalar nisan ayında yaklaşık 21 bin 900 kişiye ulaştı.

Bu rakam, 2023'ten bu yana görülen en yüksek aylık seviye oldu. Son üç yılda yapay zeka kaynaklı toplam işten çıkarmaların sayısı ise 136 bine yükseldi.

Z kuşağı daha fazla baskı altında

Bankanın raporuna göre yapay zeka kullanımının arttığı sektörlerde 30 yaş altındaki çalışanların işsizlik oranları da yükselme eğilimi gösterdi. Üretken yapay zeka ortalama yüzde 23'lük verimlilik artışı sağlasa da kazanımlar, yapay zekayı kullanan deneyimli çalışanlara ve şirketlere yansırken Z kuşağını oluşturan yeni mezunlar daha fazla baskı altında kaldı.

ABD'de işletmelerin yaklaşık yüzde 19,5'i yapay zeka kullanırken bu oranın önümüzdeki altı ay içinde yüzde 22,7'ye yükselmesi bekleniyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde yapay zeka kullanımının üretim ve sanayi sektörlerinde de hızlanmasıyla iş gücü piyasasındaki dönüşüm daha geniş bir alana yayılacak. Bu süreçte temel soru, yapay zekanın ortadan kaldırdığı işlerin yerini yeni fırsatların ne kadar hızlı doldurabileceği olacak.

Şeyda Karaca-Dünya

Tüketici ayıplı ürünle karşılaştığında yalnızca satıcıya başvurabiliyordu. Ancak satıcının platformdan ayrılması, iletişime geçilememesi ya da iflas etmesi durumunda tüketici yasal olarak korumasız kalıyordu. Platformun bu süreçteki rolü ne kadar aktif olursa olsun yasal güvence yalnızca kağıt üzerinde kalıyordu.

Ayıplı ürün davasında hukuki süreç AYM’ye gitti

Dava, elektronik ticaret yoluyla satın alınan ayıplı mal nedeniyle uğranılan manevi zararın tazmini talebiyle açılan bir tüketici davasından doğdu. Davaya bakan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, uygulamak zorunda kaldığı kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak konuyu Anayasa Mahkemesi'ne taşıdı. AYM, 12 Şubat 2026 tarihinde kararını verdi; karar 2 Haziran 2026'da Resmi Gazete'de yayımlandı.

İki hüküm geçersiz sayıldı

AYM iki ayrı yasal düzenlemeyi iptal etti. Birincisi, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 48. maddesinin 6. fıkrasının (d) bendinde yer alan ve aracı hizmet sağlayıcılarını ayıplı mala ilişkin tüketici haklarından (seçimlik haklar ve tazminat) muaf tutan ibareydi. İkincisi ise 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 9. maddesinin 1. fıkrasıydı. Bu fıkra, aracı hizmet sağlayıcılarının platform üzerinde sunulan içerik ve içeriğe konu mal ya da hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan sorumlu olmadığını düzenliyordu. AYM her iki iptal kararını da oyçokluğuyla aldı; üye Ömer Çınar karşıoy kullandı.

AYM: E-ticaret platformları pasif bir aracı gibi sorumsuz tutulamaz

AYM, iptal gerekçesinde öncelikle platformların e-ticaretteki fiili konumunu mercek altına aldı. Kararda, platformların bir kısmının yalnızca alıcı ile satıcı arasında iletişim kurmakla kalmayıp ticarete konu mal veya hizmet hakkında bilgi sahibi olduğu, hatta bunlar üzerinde doğrudan kontrol yetkisi bulunduğu vurgulandı. Bu tür aktif platformların pasif bir aracı gibi sorumsuz tutulmasının mülkiyet hakkı ile tüketici koruması bakımından kabul edilemez bir sonuç doğurduğu tespiti yapıldı.

AYM ayrıca mevcut düzenlemenin platform ile tüketici arasındaki menfaat dengesini tüketici aleyhine bozduğuna hükmetti. Özellikle tüketicinin satıcıya ulaşamadığı durumlarda tamamen korumasız kalmasının devletin Anayasa'nın 5., 35. ve 172. maddelerinden doğan pozitif yükümlülükleriyle bağdaşmadığı sonucuna ulaşıldı.

Tüketici mevzuatında kritik süreç

AYM, yasal boşluk oluşmaması amacıyla iptal hükümlerinin Resmi Gazete'de yayım tarihinden itibaren dokuz ay sonra, yani Mart 2027'de yürürlüğe girmesine karar verdi. Bu süre içinde TBMM'nin platformların sorumluluğunu yeniden çerçeveleyen bir yasal düzenleme yapması gerekiyor.

Tüketiciye pratik yansıması ne olacak?

Düzenleme yürürlüğe girdiğinde online alışverişte ayıplı ürün nedeniyle zarara uğrayan tüketici, satıcıya ulaşamasa bile doğrudan platforma başvurabilecek ve dava açabilecek. Bu güvence özellikle tanınmayan ya da küçük satıcılardan yapılan alışverişlerde belirleyici önem taşıyacak. Bunun yanı sıra platformların satıcı seçimi ve ürün denetimi konusundaki özen yükümlülüklerini artırması da bekleniyor.

Ekonomim

Bu kapsamda hazırlanan Teknik Kılavuzun detayları aşağıdaki gibidir.

1. Genel Kurallar ve Belge Formatı

Kullanım Yöntemi: e-Fatura uygulamasına dahil olan mükellefler, bu sistemi GİB tarafından yetkilendirilmiş Özel Entegratörler aracılığıyla kullanabilir.

Teknik Kodlamalar:

• Özelleştirme Numarası: TR1.2.1
• Senaryo: GIDERPUSULASI
• Format ve İmza: Belge formatı XSD'de belirtilen standartta olmalı; XADES-BES standardı kullanılarak mali mühür veya NES (Nitelikli Elektronik Sertifika) ile imzalanmalıdır.

Belge Numarası Kuralları:

• 3 haneli alfanumerik birim kod + 13 haneli müteselsil sıra numarasından (toplam 16 hane) oluşur.
• 13 haneli numaranın ilk 4 hanesi yılı, kalan 9 hanesi ise sıra numarasını gösterir.
• Aynı belge numarası sistemde birden fazla kez kullanılamaz.

2. İşlem Tipleri ve Belge Türleri (CreditNoteTypeCode)

Yapılan işleme göre CreditNoteTypeCode alanına yazılacak kodlar şu şekildedir:

• "SATIS" Kodu: KDV mükellefi olmayanlardan mal/hizmet alımları, depozitolu malların ambalaj iadeleri ve depozito bedeli geri ödemelerinde kullanılır.
• "IADE" Kodu: Nihai tüketicilere satılan malların iadesinde kullanılır.

3. Ürün İadelerinde Belge Referansları (BillingReference)

Şema kurallarına göre bu alan seçimliktir (opsiyoneldir) ancak kullanıldığında bilgilerin doğru girilmesi zorunludur.

Fatura/Fiş Varsa: İade edilen ürüne ait orijinal belge numarası /InvoiceDocumentReference/cbc:ID alanına yazılmalıdır.

• E-Arşiv Faturası ise: schemeID olarak "EARSIV_FATURA" seçilir.
• Satış Fişi ise: schemeID olarak "SATIS_FISI" seçilir.

Orijinal Belge Yoksa: schemeID alanına "BELGESIZ" yazılır.

• Kritik Kural: Belgesiz iadelerde, alıcı bilgilerinde iadeyi yapan kişinin TC Kimlik Numarası

(TCKN) yazılması zorunludur. Bu TCKN’nin doğrulanmasından özel entegratör sorumludur.

4. Taraf Bilgileri (Party Alanları)

A. Düzenleyen Taraf (AccountingSupplierParty)

e- Gider pusulasını düzenleyen (yani "SATIS" tipinde malı alan, "IADE" tipinde ise malı iade alan) şirketi ifade eder.

• Bu alanın altındaki /Party/Contact/OtherCommunication kısmına; iade kodunu üreten uygulama/platformun açık adı ya da SMS hizmeti alınan operatör bilgisi yazılmalıdır.

B. Düzenlenen Taraf / Muhatap (AccountingCustomerParty)

Belgenin adına düzenlendiği kişiyi (yani "SATIS" tipinde malı satan, "IADE" tipinde malı iade eden nihai tüketiciyi) ifade eder. Bu alanın altındaki kırılımlar şöyle doldurulur:

• Contact/Telephone: Muhatabın telefon numarası.
• Contact/Name: "SMS" veya "IADEKODU" yazılır.
• Contact/ID: Telefona gönderilen SMS kodu veya iade kodu yazılır.

Kural: "SATIS" tipinde SMS Kodu; "IADE" tipinde ise yüz yüze işlemlerde SMS/İade Kodu, kargo ile iadelerde ise sadece İade Kodu yazılması şarttır.

C. Ürünü Başkası İade Ediyorsa (BuyerCustomerParty)

Orijinal faturadaki alıcıdan farklı bir kişi iade talebinde bulunuyorsa, ürünü fiilen iade eden kişinin bilgileri bu alana yazılır.

5. Kargo ile İade Süreci (Delivery)

Ürün iadesi kargo yoluyla yapılıyorsa, "IADE" tipi belgede DeliveryParty alanı altındaki şu bilgilerin doldurulması zorunludur (Şema gereği seçimlik görünse de kargo ile iadelerde doldurulması mükellefin yükümlülüğündedir.):

• Kargo firmasının Vergi Kimlik Numarası (VKN),
• Kargo firmasının Unvanı,
• Kargo Yetki Belge Numarası.

Söz konusu duyuru ile ilgili detaylara aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.

https://ebelge.gib.gov.tr/anasayfa.html

https://ebelge.gib.gov.tr/duyurular.html

PwC

Toplam tüketim harcamalarında en düşük payı alan harcama türleri ise yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim hizmetleri ve yüzde 2,2 ile sağlık harcamaları oldu.

Düşük gelirli haneler konut harcamasına daha fazla pay ayırdı

Gelire göre sıralı yüzde 20'lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının 2025 yılındaki dağılımına bakıldığında; en yüksek gelir grubu olan beşinci yüzde 20'lik grupta yer alan hanehalkları, ulaştırma harcamalarına (motorlu taşıt alımları, akaryakıt, yolcu taşımacılığı, araç bakım ve onarımı vb.) yüzde 25, konut ve kira harcamalarına yüzde 25,7 ve gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 12,4 pay ayırdı.

En düşük gelir grubu olan birinci yüzde 20'lik grupta yer alan hanehalkları ise, konut ve kira harcamalarına yüzde 38,7, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 29,2 ve ulaştırma harcamalarına yüzde 8,6 pay ayırdı.

Temel gelir kaynağına göre harcama kalıpları değişti

Temel gelir kaynağı maaş, ücret, yevmiye geliri olan hanehalkları; konut ve kira harcamalarına yüzde 26,4, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 16 ve ulaştırma harcamalarına yüzde 21,9 pay ayırırken, müteşebbis geliri olan hanehalkları; konut ve kira harcamalarına yüzde 25,5, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 17 ve ulaştırma harcamalarına ise yüzde 25,9 pay ayırdı.

Kalabalık aileler gıdaya, tek kişilik haneler konuta en yüksek payı ayırdı

Hanehalkı büyüklüğüne göre tüketim harcamalarının 2025 yılındaki dağılımına bakıldığında; tek kişilik hanehalkları, konut ve kira harcamalarına yüzde 41, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına yüzde 14,3 ve ulaştırma harcamalarına yüzde 14,4 pay ayırdı.

Hanehalkı büyüklüğü 6 ve daha fazla kişi olan hanehalkları, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 23,7, konut ve kira harcamalarına yüzde 24,4 ve ulaştırma harcamalarına yüzde 18,1 pay ayırdı.

En fazla israf edilen gıda grubu taze meyve ve sebzeler oldu

Hanehalkları tarafından en fazla israf edilen gıda grupları incelediğinde; en büyük payı yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebze alırken, bunu yüzde 32,5 ile ekmek, yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri izledi.

Ekonomim

Hatalar arttı, verim düştü

NomadGo tarafından geliştirilen sistem, süt, şurup ve benzeri ürünlerin stok durumunu otomatik olarak takip edip eksikleri belirleyecekti. Ancak yapay zeka destekli uygulama ürünleri hem yanlış saydı hem de yanlış etiketledi. Ayrıca bazı ürünleri rafta olmasına rağmen tespit edemedi.

Mağaza çalışanlarına göre sistem depolarının da yeniden düzenlenmesini gerektirirken, bu da ek iş gücü yarattı. Yanlış stok sayımları sipariş planlamasını olumsuz etkiledi, bazı ürünlerde fazla, bazılarında ise yetersiz sevkiyat yapılmasına neden oldu.

Buna karşılık bazı çalışanlar da sistemin envanter süreçlerini daha görünür hale getirdiğini ve stok takibini kolaylaştırdığını ifade etti. Ancak genel değerlendirmeler, otomatik sayım özelliğinin beklenen verimliliği sağlayamadığı yönünde oldu.

Yapay zeka perakende sektörünü zorluyor

Starbucks sözcüsü de yeni teknolojilerin mağazalarda test ediliğini, çalışanlardan gelen geri bildirimlerle daha tutarlı bir deneyim sunmak için gerekli değişikliklerin yapıldığını açıkladı.

Starbucks'ın kararı, CEO Brian Niccol liderliğinde yürütülen yeniden yapılanma sürecinin bir parçası olarak değerlendirilirken, uzmanlar sürecin perakende sektöründe yapay zeka entegrasyonunun zorluklarına işaret ediyor. Birçok şirketin yapay zeka projelerini somut fayda sağlamadan önce hayata geçirirken, çoğu zaman mevcut teknoloji beklentilerin gerisinde kalıyor.

Uzmanlara göre yapay zeka, envanter yönetimi gibi alanlarda önemli fırsatlar sunsa da tek başına mucizevi bir çözüm değil. Teknolojinin sürdürülebilir olabilmesi için şirketlere ölçülebilir verimlilik ve yatırım getirisi sağlaması gerekiyor.

Dünya

KVKK'nın Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlanan mesai takibi amacıyla ⁠biyometrik veri işlenmesi hakkında ilke kararında, çalışanların parmak izi, retina taraması, yüz ve el geometrisi, ses tınısı gibi biyometrik verilerle mesai takibinin yapılmasının, kişinin açık ⁠rızası olması halinde bile, kanunlarda açıkça öngörülme şartına dayalı olarak gerçekleştirilmesinin kabul edilemeyeceğine karar verdi.

Kurul, mesai takibinin şifreli kart, PIN tabanlı sistemler, geleneksel imza ve kağıt bazlı devam ⁠çizelgeleri, ⁠RFID/NFC kimlik kartları ya da denetçi gözetiminde elle giriş gibi alternatif yollar ile sağlanması gerektiğine hükmetti.

Ekonomim

Plansız eylem, zaman ve kaynak israfıdır. Geleceğe doğru gözü bağlı yürümektir. Planlı eylem ise ülke, kurum kaynaklarını, aynı ufka bakarak düzenlemek, uygulayıcıları yönlendirmektir

1- SORUN: DPT yeniden kurulsun diyenlere (ben dahil) bir uyarım olacak: Bir kez daha düşünün derim. Zira sorun DPT kapatıldığı için plansızlık değil, plan denince ne anladığımızda… Tepedekinin hoşuna gidecek planlar ya da yöneticisinin aklından geçenleri plan diye sunarak varılacak bir yer yok.

2- ETKİSİ: Batı dillerinde hatır, gönül, vefa gibi kelimeler yoktur. Çünkü bu dilleri var eden sosyolojide bu duyguların karşılığı yoktur. Bizim dilimizde de vizyon, misyon, strateji, plan yoktur. Önce ateş edersin, sonra nişan alırsın. Gözünle düşünürsün. Kervan da yolda dizilir.

BAKANLIKLAR ARASINDA ERİTİLEN DPT

3- ÇÖZÜM: Bu noktada itirazları duyuyorum: “Bizde nasıl plan olmaz? Yığınca bütçe plan başkanlığımız var. Hatta zamanında DPT’miz dahi vardı” diye… Doğrudur; var mı var. DPT’ye gelince; ülkenin ekonomi ve sosyal kalkınmasını hızlandırmak için kurduk, 1960-2001 yılları arasında hayli de yararlandık.

4- YÖNTEM: Sonra mı? 2011’de Kalkınma Bakanlığı olarak yeniden organize edildi, 2018’de ise Kalkınma Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı’nın Bütçe ve Mali Kontrol Müdürlüğü birleştirilip Cumhurbaşkanlığı bünyesinde Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na dönüştürüldü. Ardından plansız kaldık.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Planlamaya dair…

Başkanlıklar DPT’nin işlevini görüyor mu?

Hayır, tabii ki… Sadece günlük politikaların yürütülmesi için teknik bazı çalışmalar yapılıyor, hepsi bu… Hatta Orta Vadeli Program dahi çalakalem birileri tarafından 3 günde yazıldı ve hâlâ sonuç alınamadı.

Hükümetler DPT’ye ihtiyaç duyar mı?

Hem de nasıl. Misal ABD’de Rand Corporation, Başkanın arka çalışma ofisi gibidir. Orta uzun vadeli stratejiler burada şekillenir, politikalar oluşturulur. Savunmadan internete, yapay zekâya kadar…

NOT

BEN GİDERİM PLAN ARKAMDAN GELİR

Bizde uzmana, bilime saygı olmadan DPT’yi yeniden kursak, bir tür “catering” servisine döner. Lideri dinle, sözlerini pişir ve yine ona servis et. Tıpkı yemek şirketlerinin yaptığı gibi… Lider ne istiyorsa onu plan diye sunacak isek planlamaya dair beslediğimiz iyicil umutları ziyan etmeyelim derim.

PLANLAMA LÛGATI

DPT: Devlet Planlama Teşkilâtı… Demirel, Özal gibi vizyoner liderlerin entelektüel tarlası

Beş yıllık plan: DPT’nin ülkenin geleceğine dair 5’er yıllık dönemlere göre hazırladığı yol haritası

Statik plan: Tüm parametrelerin sabit kalacağı varsayımı ile yapılan, çok uzun soluklu metin

Dinamik plan: Değişen iç ve dış koşullara göre revize edilmeye uygun, modüler plan anlayışı

Şeref OĞUZ-Ekonomim

New York Fed, bankanın araştırma ekonomisti Natalia Emanuel, Virginia Üniversitesi Öğretim Üyesi Emma Harrington ve Harvard Üniversitesi Ekonomi Profesörü Amanda Pallais tarafından hazırlanan "Uzaktan Çalışma, Genç Çalışanları Kenara İtiyor" başlıklı analizi yayımladı.

Analizde, pandemiden bu yana genç üniversite mezunları arasındaki işsizliğin önemli ölçüde arttığı, aynı şekilde uzaktan çalışmanın yaygınlığının da yükseldiği belirtildi.

Bu iki eğilimin birbiriyle ilişkili olduğu savunulan analizde, uzaktan çalışmanın yöneticilerin yeni çalışanları eğitmesini ve onlara mentörlük yapmasını zorlaştırdığı aktarıldı.

Analizde, buna bağlı olarak şirketlerin dağıtık çalışma düzenlerinde daha az deneyimli çalışanları işe alma konusunda isteksiz davranabildiği ifade edildi.

Tahminlere göre uzaktan çalışmanın genç üniversite mezunları arasındaki işsizlikte son dönemde yaşanan artışın yüzde 64'ünü açıklayabileceği belirtilen analizde, ayrıca bu artışın zamanlamasının genç işsizliğindeki yükselişin büyük bölümünün üretken yapay zekadan ziyade uzaktan çalışmayla ilişkili olduğuna işaret edildi.

Analizde, 29 yaş altındaki üniversite mezunlarında işsizlik oranının 2017-2019 döneminde ortalama yüzde 3,1 iken 2022-2025 döneminde yüzde 20 artarak yüzde 3,7'ye yükseldiği kaydedildi.

Daha deneyimli üniversite mezunlarının işsizlik oranının ise 2017-2019 dönemindeki yüzde 1,9 seviyesinden 2022-2025'te yüzde 1,8'e gerilediğine işaret edilen analizde, yeni mezunların işsizlik dinamiklerinin özellikle dikkati çektiği vurgulandı.

Analizde, pandemiden bu yana uzaktan çalışmanın dört kat artmasının genç işsizliğine katkıda bulunan faktörlerden biri olduğu belirtildi.

AA

Bakanlığa ulaşan başvurularda, tüketicilerin daha önce satın aldıkları devre mülklerin satışı bahanesiyle kendileriyle iletişime geçildiği, çeşitli gerekçelerle ikna edilerek veya bilgileri dışında vekaletname alınarak yeni satış işlemleri gerçekleştirildiği ifade edildi. Bazı durumlarda ise tüketicilerin haberi olmadan tapu devirlerinin yapıldığı belirtildi.

İptal talebinde bulunanlar yeniden mağdur edildi

Açıklamada, ödeme iadesi almak veya tapu iptali yaptırmak isteyen tüketicilerin de benzer yöntemlerle ikinci kez satış sözleşmesi imzalamaya yönlendirildiği kaydedildi. Satışın iptal edileceği vaadiyle senet imzalatıldığı ve ek ödemeler talep edildiği, bu nedenle bazı tüketicilerin defalarca mağdur edildiği vurgulandı.

352 milyon liranın üzerinde ceza kesildi

Bakanlığın yürüttüğü incelemeler kapsamında, 2023 yılından bu yana 21 firma hakkında hazırlanan 25 soruşturma raporunun Cumhuriyet Başsavcılıklarına gönderildiği açıklandı.

Ayrıca 62 firma hakkında gerçekleştirilen denetimler sonucunda toplam 352 milyon liranın üzerinde idari para cezası uygulandığı belirtilirken, 3 firma hakkındaki incelemelerin ise sürdüğü bildirildi.

"Ücretsiz tatil kazandınız" vaatlerine dikkat

Ticaret Bakanlığı, tüketicilerin sıkça karşılaştığı "ücretsiz tatil kazandınız" gibi vaatlerle düzenlenen tanıtım organizasyonlarına karşı da uyarıda bulundu.

Vatandaşların bu tür davetlerin çoğunlukla satış ve pazarlama amacı taşıdığını bilerek hareket etmeleri gerektiği belirtilirken, imzalanacak sözleşme, senet ve vekaletnamelerin mutlaka dikkatlice okunması tavsiye edildi.

Tüketicilerin 14 gün cayma hakkı bulunuyor

Devre tatil sözleşmelerinde tüketicilerin sözleşme tarihinden itibaren 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayma hakkına sahip olduğu hatırlatıldı.

Bakanlık ayrıca, 14 günlük cayma süresi dolmadan tüketicilerden herhangi bir ödeme talep edilemeyeceğini, borç altına sokan belge alınamayacağını ve ödeme tarihlerinin cayma süresi içerisinde belirlenemeyeceğini vurguladı.

Hak arama yolları açık

Açıklamada, devre tatil ve devre mülk işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda 2026 yılı için değeri 186 bin liranın altında kalan başvuruların Tüketici Hakem Heyetlerine, bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıkların ise Tüketici Mahkemelerine taşınabileceği belirtildi.

Dolandırıcılık şüphesi taşıyan olaylarda ise vatandaşların Cumhuriyet Başsavcılıklarına başvurması gerektiği ifade edildi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Yasa teklifi ile engelli ve yaşlılara yönelik artan bakım talebinin karşılanmasına dönük adım atılıyor. Yasa teklifine ilişkin etki analizinde, demografik değişim, aile yapısındaki dönüşüm, artan yaşlı nüfus og sağlık alanında yaşanan gelişmeler başta olmak üzere çeşitli sosyal ve ekonomik nedenlerle engelli ve yaşlı yatılı bakım taleplerinin arttığı ve mevcut kurumsal kapasitenin ise bu talebi karşılamakta yetersiz kaldığı kaydedildi.

Engelli ve yaşlı bireylere yönelik bakım ve rehabilitasyon kuruluşu yatırımlarının orman alanlarından tahsis yoluyla gerçekleştirilmesi durumunda, kamulaştırmaya kıyasla ilk yatırım maliyetlerinin önemli ölçüde azalmasının beklendiği kaydedildi. Yapılan etki analizinde, son yıllarda uluslararası literatürde ve uygulamada ekoterapi, orman terapisi, yeşil egzersiz ve doğa temelli sosyal faaliyetlerin hem fiziksel hem de psikolojik olarak çok yönlü ve kalıcı olumlu etki sağladığına dikkat çekildi. Başta Dünya Sağlık Örgütü olmak üzere many uluslararası kuruluşun, doğa ile temasın ruh sağlığı ve genel iyilik hâli üzerindeki olumlu etkilerini kabul ettiğini ve bu tür uygulamaların bakım hizmetlerine entegre edilmesini teşvik ettiği belirtildi. Avrupa ülkelerinde özellikle İskandinav refah modeli kapsamında doğa temelli rehabilitasyon uygulamalarının kamu hizmetlerinin bir parçası haline getirildiği vurgulandı.

Canan Sakarya-Ekonomim

Spot altın, ons başına 4.481,53 dolarda sabit kaldı. Ağustos vadeli ABD altın kontratları ise yüzde 0,1 yükselişle 4.511,20 dolara çıktı.

"Taraflar kırmızı çizgilerinde ısrarcı oldu ve hâlâ bir anlaşma sağlanamadı"

Bloomberg HT'de yer alan habere göre Tastylive Küresel Makro Strateji Başkanı Ilya Spivak, “Haftanın başında hafta sonu boyunca ateşkesin 60 gün daha uzatılabileceğine dair güçlü beklentiler vardı. Ancak görünen o ki taraflar kırmızı çizgilerinde ısrarcı oldu ve hâlâ bir anlaşma sağlanamadı” dedi.

Lübnan’dan ateşkes açıklaması: Hizbullah ile İsrail arasında kısmi uzlaşı

Lübnan, pazartesi günü Hizbullah ile İsrail arasında kısmi ateşkes sağlandığını açıkladı. Bu gelişme, binlerce can kaybına yol açan ve İran bağlantılı daha geniş çaplı bölgesel gerilimleri tetikleyen çatışmalarda sınırlı da olsa bir yumuşamaya işaret etti.

İran devlet medyası daha önce, Lübnan’daki çatışmaları gerekçe göstererek Tahran’ın ABD ile yürüttüğü dolaylı görüşmeleri askıya aldığını ve ateşkesi sonlandırabileceğini öne sürmüştü. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, İran ile temasların “hızlı şekilde” devam ettiğini ifade etti.

Piyasaların gözü ABD istihdam verilerinde

Yatırımcılar, Orta Doğu’daki çatışmaların enflasyonist baskıları artırabileceğine yönelik kaygıların gölgesinde, iş gücü piyasasının gücünü ölçmek için bu hafta açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verileri ve diğer istihdam raporlarına odaklandı.

Bunun yanında, para politikasının gelecekteki seyrine dair sinyaller arayan yatırımcılar, Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack ve Fed Yönetim Kurulu Üyesi Michael Barr’ın da aralarında bulunduğu Fed yetkililerinin açıklamalarını yakından takip ediyor.

Altında kritik direnç 4.900 dolar seviyesi

Spivak, “Yukarı yönlü hareket açısından en önemli direnç yaklaşık 4.900 dolar seviyesinde görünüyor. Altın 5.000 dolar seviyesinde yeniden güçlü bir şekilde tutunabilirse, uzun vadeli yükseliş dinamikleriyle tekrar uyum sağladığını anlayacağız” ifadelerini kullandı.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 0,5 yükselişle ons başına 75,21 dolara çıkarken, platin yüzde 0,5 artışla 1.932,50 dolara yükseldi. Paladyum ise yüzde 0,4 düşüşle 1.356,90 dolara geriledi.

Ekonomim

Takvim ve mevsim etkisinden arındırılmış çeyreklik büyüme yüzde 0,1 ile sınırlı olurken, ilk çeyrek yıllık büyümesi takvim etkisinden arındırılmış olarak ise yüzde 2,6 hesaplandı. Böylece büyümedeki yavaşlama hem yıllık hem de çeyreklik olarak 2025 üçüncü çeyreğinden bu yana sürmeye devam etti.

Daralan tek sektör sanayi

Üretim yöntemiyle hesaplamalara göre son dört çeyrektir daralan tarım sektöründe bu yıl ilk çeyrekte yüzde 4,6 büyüyerek 0.11 puan ile 2024'ün son çeyreğinden bu yana ilk kez büyümeye pozitif katkı sağladı. Tarım sektörü 2025 yılında yüzde 8,8 daralmıştı.

Sanayi sektörü ilk çeyrekte imalat sanayide kaydedilen yüzde 1,4'lük küçülmenin etkisiyle yıllık yüzde 0,8 daralarak büyümeyi 0.2 puan sınırlandırdı. Ve sanayi üretimi ilk çeyrekte büyümeyi sınırlandıran tek kalem olarak öne çıktı. Sanayideki düşüşu dikkat çekici hale getiren bir diğer unsur, baz etkisine rağmen bunun gerçekleşmesi oldu. 2025 birinci çeyrekte de sanayi yüzde 1,5 oranında gerilemişti. TÜİK verilerine göre diğer tüm iktisadi faaliyet kolları ilk çeyrekte artış kaydetti.

2023 depreminin ardından büyümeye sürekli artan katkısıyla öne çıkan inşaat sektörü ilk çeyrekte yüzde 3,2 büyüyerek önceki dönemlere göre ivme kaybederek büyümeye 0.2 puan katkı verdi. Ancak inşaatın büyümeye bu katkısı 2023'ün ilk çeyreğinden bu yana en düşük seviyede gerçekleşti. Tüm regülasyonlara rağmen yüzde 3,5 büyüyen finans ve sigorta sektörünün büyümeye katkısı da 0.22 puan gerçekleşti. İlk çeyrekte en yüksek artış kaydeden sektörler, yüzde 9,5 ile bilgi ve iletişim, yüzde 5,2 ile diğer hizmet faaliyetleri oldu.

Büyümeye 3.4 puanlık katkı

Ekonomik programda kontrol edilmesi öngörülen hanehalkı tüketim harcamalarındaki artış 2026 birinci çeyrekte yüzde 4,8 oranına ulaştı. Vatandaşın tüketiminin ekonomik büyümeye katkısı da 3.4 puan ile öne çıkarken kamu harcamaları da bu çeyrekte hızlandı ve yüzde 2,1 büyüyerek 0.3 puan büyümeyi yukarı taşıdı. Bir önceki çeyrekte kamu harcamalarındaki daralma büyümeyi sınırlandırmıştı. Yatırımlar yüzde 3 büyürken 0.8 puanlık katkı sağladı. Yatırımlarda makine-teçhizat yatırımları ilk çeyrekte yüzde 3 büyüdü, bir önceki yıl aynı çeyrekte yüzde 2,7’lik düşüşün etkisi yaşandı. 2025’in ilk çeyreğinde makine teçhizat yatırımları düşerken, takip eden çeyreklerde sırasıyla yüzde 9,4, yüzde 11 ve yüzde 2,8 oranında artış olmuştu. İnşaat yatırımlarımdaki artış ise 2019-2022 dönemindeki düşüşün ardından, 2022 son çeyrekte başlayan yükseliş devam etti. 2026 ilk çeyreğinde de inşaat yatırımları yüzde 3,3 oranında arttı. İhracatta yüzde 12,7 daralma büyümeyi 2.9 puan sınırladı. İthalat yüzde 2 küçülürken 0.4 puan pozitif katkı sağladı. Net dış ticaretin büyümeye negatif katkısı da ilk çeyrekte 2.5 puana çıkarak belirginleşti.

İşgücü ödemelerinin payı

İlk çeyrekte, işgücü ödemelerinin gayri safi katma değer içindeki payı, bir önceki yıl ile aynı oranda yüzde 42,7 düzeyinde gerçekleşti. Bu etki, yıl başında asgari ücret artışı ve bağlı olarak ücret artışlarından geliyor. İlerleyen çeyreklerde ödenen ücretlerin payı azalmaya, kar olarak nitelenebilecek net işletme artığı/karma gelir ise artmaya başlıyor. İlk çeyrekte net işletme artığı/karma gelirin payı yüzde 35,8 olarak gerçekleşti. Uzmanlar 2026 yılında büyüme üzerinde aşağı yönlü risklerin canlı kaldığını belirterek şubat sonu başlayan savaş ve enerji fiyatlarındaki yükselişin dış talep koşullarını olumsuz etkileyeceğini vurguladı. İçeride finansal koşulların da daha uzun süre sıkı kalacağının öngörüldüğünü dile getiren uzmanlar bunun da yıl boyunca iç talebi sınırlayabileceği görüşünde. Ve böylece 2026 yılında büyümenin 2025 yılının biraz altında gerçekleşmesi mümkün olabilir.

Yılmaz: OVP hedeflerinde aşağı yönlü risk var

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz büyüme oranını değerlendirdiği yazılı açıklamasında jeopolitik gerilim ve küresel ekonomideki krizlere rağmen 23 çeyreklik büyüme ve bu dönem için mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış yüzde 0,1 oranındaki büyümeyi iktisadi faaliyetteki dirençli seyir olarak yorumladı. Yılmaz, yazılı açıklamasında istikrar programının korunduğunu belirtirken, OVP hedeflerine göre daha düşük gerçekleşme riskine dikkati çekerek, “Son dönemdeki küresel ekonomik tahminler çerçevesinde 2026 yılının tamamında büyüme oranı açısından OVP hedeflerine yönelik aşağı yönlü riskler ortaya çıkmakla birlikte söz konusu riskler etkin biçimde yönetilmekte olup yıl genelinde büyümenin OVP hedefine yakınsayacağı beklenmektedir. Harcamalar yönünden makroekonomik kompozisyon değerlendirildiğinde nihai yurt içi talebin iktisadi faaliyetin sürükleyicisi olduğu görülmektedir" yorumunu yaptı.

Şimşek: Dezenflasyondaki yavaşlama geçici

Haniye ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de yazılı açıklamasında ekonominin çoklu şoklarla karşı karşıya kaldığını belirterek buna rağmen büyüme gerçekleştiğini belirtti. Sanayideki daralmayı yorumlayan Şimşek, “İlk çeyrekte sanayi katma değeri küresel konjonktür ve takvim etkisiyle daraldı. Geçtiğimiz yıl don ve kuraklık nedeniyle önemli ölçüde düşen tarım katma değeri ilk çeyrekte yıllık yüzde 4,6 artış gösteri. Tarım sektörünün 2026'da büyümeyi desteklemesini bekliyoruz” ifadesine yer verdi. Şimşek, enflasyonla mücadeleye vurgu yaparak şu değerlendirmeyi yaptı: “Küresel talep görünümü ve yüksek emtia fiyatları nedeniyle ilk çeyrekte yıllık cari açık 39,7 milyar dolar, milli gelire oranla yüzde 2,4 oldu. Artan enerji maliyetleri dezenflasyon sürecinde geçici bir yavaşlamaya yol açsa da enflasyonla mücadeledeki kararlı duruşumuz sürmekte, fiyat istikrarını kalıcı şekilde sağlamak temel önceliğimiz olmaya devam etmektedir."

Bolat: Büyüme oranını yukarı taşıyacağız

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, ilk çeyrek büyüme rakamlarını değerlendirdi. “GSYH’nin 2026 yılı ilk çeyreğinde yüzde 2,5 oranında artarak 23 çeyrektir kesintisiz büyümeye devam etmiştir” diyen Bakan Bolat, yıllıklandırılmış GSYH’nin de 2026 yılı ilk çeyreği itibarıyla 1 trilyon 639 milyar dolara çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını aktardı. Üretimin öncü göstergesi olan İSO Türkiye İmalat PMI’ın da 2026 Mayıs ayında 49,8’e yükselerek son 26 ayın en yüksek seviyesine ulaştığını hatırlatan Bakan Bolat, “2026 yılının 2'nci çeyreğinde kaydedilen mal ve hizmet ihracatındaki önemli artışların da katkısıyla 2026 yılının kalan 9 ayında ekonomik büyümede ivmelenme beklenmektedir. Üretimde verimlilik odaklı dönüşüm ve rekabet gücünü artırmaya yönelik yapısal reformlarla birlikte Türkiye ekonomisinin potansiyel büyüme oranını yukarıya taşıyacağız" ifadelerini kullandı.

İş dünyasından ‘daralma’ uyarısı

Büyüme verilerini değerlendiren iş dünyası temsilcileri, ekonominin küresel belirsizliklere rağmen pozitif performansını korumasını önemli bulurken, imalat sanayindeki daralmaya ve rekabet gücü kaybına dikkat çekti. Kalıcı istikrar için üretimi ve ihracatı öncelikleyen bütünsel bir modelin şart olduğunu vurgulayan iş dünyası temsilcileri, kur ve teşvik politikalarının revize edilmesini istiyor.

Ekonominin dayanıklılığı bir kez daha tescillendi

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç: “2026 1’inci çeyrek büyüme verisi, küresel belirsizlik ortamında Türk ekonomisinin dayanıklılığını ve potansiyelini bir kez daha tescilledi. Bu süreçte özellikle doğrudan yatırımları ülkemize çekmek, yeni ihraç pazarlarını desteklemek ve ihracat kadar ithalatta da hedef odaklı yürümek önem taşıyor. Bununla birlikte, sürdürülebilir ve nitelikli büyüme için sanayi odaklı, ihracata dayalı ekonomi modelimizi güçlendirmemiz artık bir tercih değil, öncelik. Maliye politikaları, teşvikler ve finansman olanakları ile desteklenen bir üretim modeli Türkiye’yi dünyada yeniden şekillenen ticaret haritasında güçlü bir konuma taşıyacaktır. Enflasyonla mücadele önceliğimizi tehlikeye atmayacak şekilde finansman ve kur politikalarını revize ederek ihracattaki bu darboğazı aşabileceğimize inanıyoruz.”

“Sahadaki ivme kaybını büyüme verileri teyit etti”

Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Seyit Ardıç: “Yüzde 2,5’lik büyüme verisi büyümenin niteliğini ortaya koyuyor. Bizim için önemli olan ekonominin ne kadar büyüdüğü kadar, bu büyümeyi hangi sektörlerin gerçekleştirdiğidir. Talep tarafı büyümeyi yukarı çekerken, arz tarafındaki zayıflama sürdürülebilir büyüme açısından dikkatle okunması gereken bir tablo ortaya koyuyor. Son dönemde ASO üyesi sanayicilerimizden, meslek komitelerimizden ve sahadan aldığımız geri bildirimler; üretim, yatırım ve ihracat tarafında ivme kaybına işaret ediyordu. TÜİK’in açıkladığı 2026 yılı 1. çeyrek büyüme verileri de sanayideki yavaşlamanın artık istatistiklere yansıdığını teyit ediyor. Bu tablo ülke ekonomisindeki büyüme devam etse bile sanayideki daralma ve rekabet gücü kaybının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Çünkü sanayicimizin rekabet gücünde ve ihracat pazarlarında yaşadığı kayıpların telafisi uzun yıllar alabilir. Kalıcı ve sürdürülebilir büyüme için üretim ve yatırım ortamını iyileştirecek, ihracatı ve verimlilik artışını destekleyecek politikalar önceliklendirilmelidir.”

“Hedefin altında kalsa da pozitif büyüme kıymetli”

Ankara Ticaret Odası (ATO) Başkanı Gürsel Baran: “Büyüme verileri hedefin altında kalsa da pozitif olmasını kıymetli buluyoruz. Sıkı para politikası, yüksek finansman maliyetleri ve küresel belirsizliklere rağmen 23 çeyrektir büyüme önemli. Sanayi sektöründeki daralmanın ise üretim, ihracat ve istihdam üzerinde oluşturabileceği etkiler yakından izlenmesi gerekiyor. Ekonomimizin büyüme performansını koruyabilmesi ve yeniden daha güçlü bir ivme yakalayanilmesi için reel sektörün desteklenmesi büyük önem taşıyor. Özellikle üretim ve yatırım yapan işletmelerimizin finansmana erişimini kolaylaştıracak, yatırım iştahını artıracak ve işletmelerimizin nakit akışını rahatlatacak düzenlemeler, büyümeye doğrudan katkı sağlayacaktır. Enflasyonla mücadele süreci devam ederken üretim kapasitesinin korunması da göz ardı edilmemeli. Enflasyonla mücadelede elde edilecek başarı, uzun vadeli ekonomik istikrar açısından büyük önem taşıyor. Ancak bu süreçte üretim gücümüzü, yatırım kapasitemizi, ihracat ve istihdam seviyemizi koruyacak adımların da eş zamanlı olarak hayata geçirilmesi gerekiyor. Reel sektörün güçlü kalması, sürdürülebilir büyümenin en temel şartıdır. İş dünyası olarak üretmeye, yatırım yapmaya ve ülkemiz için değer oluşturmaya devam edeceğiz.”

“Ekonomi büyüyor, amiral gemi sanayi ise daralıyor”

Plastik Sanayicileri Federasyonu (PLASFED) Başkanı Ömer Karadeniz: “Türkiye ekonomisinin 2026 yılının ilk çeyreğinde yüzde 2,5 büyümesi, ekonominin direnç göstermeye devam ettiğini ortaya koyuyor. Ancak büyüme rakamlarının detaylarına baktığımızda, sanayi sektörünün yüzde 0,8 daralmış olması dikkatle değerlendirilmesi gereken önemli bir gelişmedir. Sanayi yalnızca bir sektör değil, ekonominin amiral gemisidir. Üretimin, ihracatın, istihdamın ve teknolojik dönüşümün merkezinde yer alan sanayi; ekonomideki tüm çarkların dönmesini sağlayan temel güçtür. Bu nedenle sanayide yaşanan her yavaşlama, orta ve uzun vadede büyüme performansını da doğrudan etkiler.

Bugün sanayiciler yüksek finansman maliyetleri, krediye erişim sorunları, artan enerji giderleri ve küresel talepteki yavaşlama gibi önemli zorluklarla mücadele ediyor. Buna rağmen üretmeye, yatırım yapmaya ve istihdam oluşturmaya devam ediyorlar. Ancak üretimin sürdürülebilirliği için sanayiyi destekleyen politikaların daha da güçlendirilmesi gerekiyor.”

”Sanayiyi ve üretimi öncelikleyen bir model gerekli”

Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten: “Son üç dört yıldır özellikle imalat sanayinin daraldığı bir dönemden geçiyoruz. Ayakkabı bu süreçte en fazla kan kaybeden sektörlerin başında yer alıyor. 2023’ten bu yana yüzlerce fabrikamız ve atölyemiz kapanırken, en az 100 bin istihdam kaybı yaşadık. Oysa biz sanayi üretimini ekonomik bağımsızlığın ve ulusal güvenliğin bir unsuru, her fabrikayı ülkemiz için bir kale olarak görüyoruz. Ne yazık ki ayakkabı sektörümüz son üç dört yılda yüzlerce kalesini kaybetti. Hazır giyim ve tekstil gibi birçok sektörde de benzer bir tabloyla karşı karşıyayız. İlk çeyrekteki yüzde 2,5’lik büyümeye sanayinin ve ihracatın eksi yönde etki yaptığını görüyoruz. Dolayısıyla bizim artık ülke olarak bir konuda karar vermemiz gerekiyor: Biz imalat sanayinde üretime devam etmek istiyor muyuz, istemiyor muyuz? Trump yönetimindeki ABD ve Çin bugün sanayi üretimini ulusal güvenlik sorunu yaklaşımıyla ele alıyor ve tüm stratejilerini bu anlayışla kurguluyorlar. Ülkemizde ise imalat sanayimiz her geçen yıl bira3z daha fazla güç kaybediyor. Çin’de işletmeler yılda 330-340 gün mesai yaparken biz 240 gün çalışıyoruz. Yani bizden zaten yüzde 30-40 daha fazla çalışan bir ülkenin rekabetiyle karşı karşıyayız. Dolayısıyla bir an önce üretimi öncelikleyen bir modeli ortaya koymamız lazım. Ayakkabı sektörü özelinde Ticaret Bakanlığımızın aldığı önlemlerden büyük bir memnuniyet duyuyoruz. Ama gelinen aşamada çalışma mevzuatı başta olmak üzere daha bütünsel bir yaklaşımla konunun ele alınması gerekiyor.”

Mehmet Kaya-Ekonomim

Kanun’un dikkat çe­ken düzenlemele­rinden biri, son üç takvim yılında Tür­kiye’de ikametgahı ve vergi mü­kellefiyeti bulunmayan gerçek kişilere tanınan yirmi yıllık ya­bancı gelir istisnası öngören maddesi. Düzenlemeye göre, bu şartları sağlayan gerçek kişile­rin Türkiye’de yerleşmiş sayıl­maları halinde, Türkiye dışında elde ettikleri kazanç ve iratlar Türkiye’de gelir vergisine tabi tutulmayacak.

Başka bir ifadey­le, kişi Türkiye’de yerleşik ha­le gelse dahi, yurt dışı kaynak­lı gelirleri bakımından yirmi yıl Türkiye’de vergilendirilmeme güvencesine sahip olacak. 7582 SK ayrıca, bu kişiler bakımın­dan 20 yıllık süre içinde gerçek­leşen veraset yoluyla mal intika­linde veraset ve intikal vergisi oranının %1 olarak uygulanma­sını öngörmekte.

Türkiye’de yerleşmiş sayılma­dan önceki son üç takvim yılın­da Türkiye’de gayrimenkul ser­maye iradı, menkul sermaye ira­dı ya da değer artışı kazancı elde edilmiş olması, bu istisnalardan yararlanılmasını engellemiyor.

7582 SK’daki bu düzenleme, özünde, tam mükelleflere ge­lir vergisi bakımından yirmi yıl boyunca yurt dışı gelirleri bakı­mından dar mükellefiyete ben­zer bir vergisel koruma sağlı­yor. Şöyle ki; bu kişilerin sadece Türkiye’de elde ettikleri gelirler vergilendirilecek, yurt dışında elde ettikleri kazanç ve iratlar yirmi yıl boyunca Türk gelir ver­gisinin dışında bırakılacak.

An­cak, “Türkiye’yi yüksek gelirli­lerin yerleşim merkezi yapmak” olduğu anlaşılan bu düzenleme­lerin amacına ulaşması bakı­mından aşağıdaki iki sorun kar­şımıza çıkıyor. Bir devlette “yer­leşmiş sayılacak” ölçüde varlık göstermek, başka özel nedenler yoksa, kural olarak vergi sonra­sı gelirin anlamlı olması halin­de söz konusu olur. Bunun için ise, hem kişinin faaliyet yoluy­la Türkiye’de yüksek gelir elde edebilmesi hem de gelirin ver­giyle kuşa çevrilmemesi gerekir.

Türkiye’nin mevcut ekono­mik sıkıntıları nedeniyle alım gücü oldukça düştüğünden, yurt içine yönelik mal ve hizmet su­numu ile yüksek gelir elde edil­mesi geniş kapsamda en azından kısa vadede mümkün görünme­mektedir. Dolayısıyla, burada ilk planda ihracat, yurt dışına veri­len hizmetler, dijital faaliyetler ve uluslararası nitelikli serbest meslek faaliyetleri öne çıkabi­lir. Ayrıca, 7582 SK’da teknogi­rişim şirketleri ile nitelikli hiz­met merkezlerinde çalışanlara yönelik istisnalar dikkate alın­dığında, bu alanlarda faaliyet gösteren kişilerin de Türkiye’yi değerlendirmeleri beklenebilir.

Diğer yandan, gelir vergisi ta­rifesinin %15 ile başlayıp %40 ile sona ermesi makul görün­se de, gelir vergisi sisteminde; (i) asgari yaşam haddi tüm ge­lir vergisi mükellefleri bakı­mından Anayasa’ya uygun şe­kilde dikkate alınmamaktadır, (ii) başta gider sınırlamaları ol­mak üzere matrahın gerçek ma­li gücü yansıtacak şekilde sap­tanması önünde engeller var­dır, (iii) enflasyon ve düşük reel dilim eşikleri nedeniyle mükellefler reel olarak zen­ginleşmeden hızla üst oranla­ra geçmektedir. Yasanın etki­li olabilmesi için, bu konularda da iyileştirme yapılması gerek­mektedir.

Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarına (ÇVÖA) takılmama

Faaliyet yoluyla elde edilen gelirlerde vergilendirme yetki­si, ÇVÖA’larda gelir türüne gö­re değişir. Ticari kazançlarda iş­yeri veya daimi temsilci oluşup oluşmadığı, ücretlerde çalışma­nın fiilen nerede icra edildiği, serbest meslek ve danışmanlık gelirlerinde ise ilgili anlaşma­nın özel hükümleri belirleyici olabilir. Faaliyet doğası gere­ği sürekliliği gerektirir, ancak süreklilik yerleşik olmayı şart koşmaz.

Günümüz imkanların­da, faaliyetin doğrudan ve/ve­ya -istihdam yoluyla- dolaylı şe­kilde uzaktan gerçekleştirilmesi mümkündür. Mukimliğin han­gi devlette olduğunun tayinin­de ise, sırasıyla daimi meskene, hayati menfaatlerin olduğu dev­lete, mutat meskenin bulundu­ğu devlete, vatandaşlığa bakılır. Bu kriterler işe yaramadığında, karşılıklı anlaşma yoluyla vergi­lendirme yetkisinin kimde oldu­ğu belirlenir.

Türk Vergi İdare­si’nin karşılıklı anlaşma usulü­ne, Türkiye’ye faaliyet amacıyla gelen kişileri koruyacak ölçüde iyi hazırlanmış ve hatta ön aşa­mada muhatap idarelerle temas kurarak sorun oluşturabilecek konuları açıklığa kavuşturmuş olması gerekir. Bu konular açık­lığa kavuşmadığı sürece, Türki­ye’nin istisna ettiği gelir, kişi­nin diğer devlet bakımından mukim sayılması veya kay­nak devletin vergileme yetki­sini koruması halinde başka devlette vergilenebilir.

Sonuç olarak; 7582 SK’nın amacına ulaşabilmesi bakımın­dan, Türkiye’nin konuyu yal­nızca “gelir vergisi istisna­sı” olarak değil, gelir vergi­si sistemi, ÇVÖA, mukimlik belgesi, karşılıklı anlaşma usulü, yatırım oturumu, aile serveti planlaması gibi bağ­lantılı alanlarla birlikte bir bütün olarak ele alması ge­rekmektedir.

Prof. Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR-Dünya

Küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi, gelirin dâhil edilmesi esası ve yetersiz vergilendirilmiş ödemeler esasına göre belirlenir. Gelirin dâhil edilmesi esası kapsamında küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinin mükellefi, kapsama giren çok uluslu işletme gruplarına bağlı ve diğer ülkelerde yerleşik olan işletmelerin; Türkiye’de yerleşik nihai ana işletmesi, ara ana işletmesi veya kısmen sahip olunan ana işletmesidir. Bu kapsamda bahse konu mükelleflerin ilgili beyannameleri gönderebilmeleri için kurumlar vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesi müdürlüklerinde kendi adlarına “0064 - Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi” mükellefiyeti tesis ettirmeleri gerekmektedir.

Mükellefiyetini tesis ettirmiş olan kullanıcılar, Dijital Vergi Dairesi’ne mevcut kullanıcı kodu ve şifreleri vasıtasıyla giriş yaptıktan sonra, “e-Beyan” modülüne erişim sağlayarak ilgili beyannameyi düzenleyebilir. Bu süreçte, mükelleflerimiz ve meslek mensuplarımız, beyannameye ilişkin soru ve sorunlarını GloBE@gelirler.gov.tr elektronik posta adresine iletebilirler.

Duyurulur.

Duyurulur.

Nihai Ana İşletme, Ara Ana İşletme ve Kısmen Sahip Olunan Ana İşletme olmayan, Türkiye’de bulunan diğer bağlı işletmeler “Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu” vermekle yükümlüdür.

“Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu” vermekle yükümlü olan bağlı işletmelerin “0064 – Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi” mükellefiyeti tesis ettirme ve “Küresel ATV Beyannamesi” verme yükümlülükleri bulunmamaktadır.

Duyurulur.

Tam Ekran Görüntülemek İçin Tıklayın...

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.