Günün ilk yarısında yatay seyirle hareket eden BIST 100 endeksi, saat 13.00 itibarıyla önceki kapanışa göre 2,76 puan ve yüzde 0,02 artışla 13.115,07 puana yükseldi.

Jeopolitik gerilim arttı

Günün ikinci yarısında, ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlarda sert ifadeler kullandı.

"Bu gece koca bir medeniyet yok olacak ve bir daha asla geri getirilmeyecek. Bunun olmasını istemiyorum ama muhtemelen olacak" ifadelerini kullanan Trump'a İranlı yetkililerden de yanıt gecikmedi. "ABD, mesaj alışverişinde tonunu değiştirmedi" diyen İran tarafı "Durum kontrolden çıkarsa İran'ın müttefikleri Bab-El Mandeb'i de kapatacak. ABD İran'ın elektrik tesislerini vurursa tüm bölge ve Suudi Arabistan karanlığa gömülür" karşılığını verdi.

Açıklamalarla bu gece karşılıklı çatışma ihtimali güçlenince piyasalarda da düşüşler görüldü. Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi 13 bin puanın altına sarkarak gelen satışların hızlanmasıyla yüzde 1'in üzerinde negatif seyir izliyor. 16:35 itibarıyla yüzde 1,25 oranında değer kaybıyla 12.947 puandan işlem görüyor.

Günün ilk yarısında en çok işlem gören hisseler

Günün ilk yarısında mali endeks yüzde 0,09 ve sanayi endeksi yüzde 0,03 değer kaybederken hizmetler endeksi yüzde 0,18 ve teknoloji endeksi yüzde 0,50 değer kazandı.

Bankacılık endeksi yüzde 0,39 değer kaybederken, holding endeksi yüzde 0,22 değer kazandı.

Sektör endekslerde en fazla yükselen yüzde 1,79 ile orman kağıt basım, en çok düşen yüzde 0,93 ile madencilik oldu.

Önceki kapanışa göre, günün ilk yarısında BIST 100 endeksine dahil hisselerden 38'i yükselirken 59'ü düştü. 3 hisse yatay seyretti. En çok işlem gören hisse senetleri Türk Hava Yolları, Gülermak Ağır Sanayi, Tüpraş, Akbank ve Türkiye İş Bankası (C) oldu.

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,36 değer kazanarak 13.112,31 puandan tamamlamıştı.

BIST 100 endeksinde teknik olarak 13.100 ve 13.000 puan seviyeleri destek, 13.200 ve 13.300 puan seviyeleri de direnç konumunda izleniyor.

Güne başlarken yön arayışı öne çıktı

Küresel piyasalarda, güne başlarken Orta Doğu’da ateşkes sağlanabileceğine dair iyimserlik çatışmaların yeniden şiddetlenebileceğine yönelik risklerle fiyatlamalar üzerinde etkili olurken, günün ikinci yarısında Trump yeniden tansiyonu yükseltti.

ABD Başkanı Donald Trump, dün Paskalya töreninde yaptığı açıklamada, İran'daki petrolü elde tutmak istediğini ancak Amerikan halkının eve dönülmesini talep ettiğini söyledi.

Basın toplantısında İran'a yönelik sert mesajlarını sürdüren Trump, "Onlarla görüşüyoruz. Yarın, ABD doğu saati ile akşam saat sekize kadar süreleri var ama görüşmeler devam ediyor. Sanırım iyi gidiyor ama sonucu göreceğiz." ifadelerini kullandı.

Analistler, günün geri kalanında yurt içinde hazine nakit dengesinin, yurt dışında ise ABD'de dayanıklı mal siparişlerinin takip edileceğini belirtti.

Ekonomim

Birol, Fransız Le Figaro gazetesine verdiği röportajda, "Dünya hiçbir zaman bu büyüklükte bir enerji arzı kesintisi yaşamadı. Mevcut kriz; 1973, 1979 ve 2002 krizlerinin toplamından daha ciddi bir boyutta" ifadelerini kullandı.

Birol, krizin coğrafi etkilerine değinirken, ciddi zorluklarla karşılaşacak ülkeler olarak Avrupa, Japonya ve Avustralya’yı işaret etti. Ancak en büyük riskin gelişmekte olan ülkeler üzerinde yoğunlaştığını söyledi.

Enerji fiyatlarındaki sert yükselişin gıda fiyatlarını tetiklediğini ve küresel enflasyonist baskıyı hızlandırdığını kaydeden UEA Başkanı, düşük gelirli ekonomilerin bu "çifte şok" karşısında savunmasız kaldığını vurguladı.

Hürmüz Boğazı küresel enerjinin şahdamarı

İran’ın, İsrail ve ABD’nin saldırılarına misilleme olarak dünya petrol ve doğalgaz trafiğinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı neredeyse tamamen kapatması, emtia piyasalarında fiyatların hızlı bir şekilde yükselmesine neden oldu.

Uzmanlar, bu stratejik rotanın kapalı kaldığı her günün küresel enerji maliyetlerini kalıcı olarak yukarı çektiğini belirtiyor.

Enerji piyasalarını stabilize etmek adına atılan adımlara da değinen Birol, UEA üyesi ülkelerin geçtiğimiz ay stratejik petrol rezervlerinin bir kısmını kullanıma açma konusunda anlaştığını hatırlattı.

Rezervlerin bir kısmının piyasaya sürüldüğünü ve bu sürecin planlandığı şekilde devam ettiğini belirten Birol, arz açığını kapatmak için tüm enstrümanların masada olduğunu ifade etti.

Ekonomim

ABD Başkanı Donald Trump, daha önce Hürmüz Boğazı’nın 48 saat içinde açılmaması durumunda İran’a yönelik askeri adım atılacağını belirtmiş, hafta sonu yaptığı açıklamada ise bu süreyi 8 Nisan’a kadar uzattığını duyurmuştu.

Trump: Bir planımız var

Trump, son açıklamasında İran’la görüşmelerin olumlu ilerlediğini ifade ederken, verilen süre içinde anlaşma sağlanamaması halinde ülkenin enerji ve ulaşım altyapısını hedef alacaklarını belirterek, "Bir planımız var, yarın gece saat 12'ye kadar İran'daki her köprü yerle bir edilecek, tüm elektrik santralleri devre dışı kalacak" ifadelerini kullandı.

İran cephesinden yapılan açıklamalarda ise gerilimi tırmandıran mesajlar öne çıktı. Yetkililer, “gelecekteki saldırıları engellemek için düşmanı pişmanlık duyacağı noktaya getirene kadar savaşın süreceği” yönünde açıklamalarda bulundu.

Küresel enerji piyasalarında arz şoku riski

Karşılıklı sert söylemler, ABD’nin İran’ın enerji altyapısına doğrudan müdahale edebileceği ihtimalini güçlendirirken, bu durumun küresel enerji arzında ciddi kesintilere yol açabileceği değerlendiriliyor.

Uluslararası veri şirketi Primary Vision Network Enerji ve Ekonomi Analisti Osama Rizvi, söz konusu tehditlerin hayata geçirilmesi halinde enerji piyasalarında sert dalgalanmalar yaşanabileceğini belirtti.

"Petrol 200 dolara kadar yükselebilir"

Rizvi, mevcut jeopolitik gelişmelerin petrol arzı üzerindeki baskıyı geçmiş dönemlere kıyasla daha yüksek seviyeye taşıdığını vurgulayarak, "Trump'ın tehditlerinin gerçekleşmesi halinde enerji piyasaları eşi benzeri görülmemiş bir arz daralmasıyla karşı karşıya kalabilir. Böylece petrol fiyatları 200 dolara kadar yükselebilir ve bu durum uluslararası piyasalarda ciddi tahribata yol açabilir." dedi.

LNG ve bölgesel üretim de risk altında

Enerji altyapısına yönelik olası saldırıların sadece fiyatları değil, arzın yapısal bütünlüğünü de tehdit ettiğine dikkat çeken Rizvi, bazı Körfez ülkelerinde “mücbir sebep” ilanlarının devreye alındığını ve LNG arzının birçok bölgede olumsuz etkilendiğini ifade etti.

ABD’nin İran’ın enerji altyapısına geniş çaplı bir saldırı düzenlemesi halinde, bölgedeki üretimin yeniden eski seviyesine dönmesinin uzun yıllar alabileceğini belirten Rizvi, bu durumun özellikle enerji ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler ile Asya ekonomileri üzerinde ciddi baskı oluşturacağını kaydetti.

Piyasalarda belirsizlik hakim

Rizvi, piyasalarda söz konusu risklerin henüz tam anlamıyla fiyatlanmadığını belirterek, belirsizliğin ön planda olduğunu söyledi.

"Piyasalar oldukça karışık bir görünüm sergiliyor. Endişeden ziyade belirsizlik hakim ve ne olacağı öngörülemiyor. Bu nedenle belirsizlik, enerji piyasalarında yüksek ve öngörülmesi güç bir oynaklık olarak kendini gösteriyor." ifadelerini kullandı.

Ucuz enerji dönemi sona erebilir

Jeopolitik risklerin kalıcı hale gelmesi halinde enerji piyasalarında yeni bir döneme girilebileceğini belirten Rizvi, fiyatlardaki yükselişin geçici olmayabileceğine işaret etti.

"Güncel durumda jeopolitik gerilimlerin kalıcı bir unsur haline geldiği yeni bir döneme giriliyor. Bu da enerji piyasalarında risklerin yapısal olarak arttığına ve ucuz enerji döneminin sona erdiğine işaret ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

Avrupa’nın enerji güvenliği baskı altında

Avrupa’nın enerji arz güvenliğinin de gelişmelerden doğrudan etkilendiğini vurgulayan Rizvi, Rusya’dan gelen tedarikin azalmasıyla kıtanın sınırlı sayıda tedarikçiye daha bağımlı hale geldiğini belirtti.

Rizvi, boru hatları ve enerji altyapısına yapılacak yatırımların artırılmasının alternatifleri çeşitlendirebileceğini ifade ederek, Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mendeb gibi stratejik geçiş noktalarına olan bağımlılığın azaltılmasının önemine dikkat çekti. Ancak mevcut koşullarda Hürmüz’den geçen enerji akışını tamamen ikame edebilecek bir alternatif bulunmadığını da sözlerine ekledi.

Stratejik rezervler çözüm olmayabilir

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin yaklaşık 400 milyon varillik acil petrol stoklarını devreye alma ihtimaline de değinen Rizvi, bu adımın fiyat artışlarını sınırlamada yeterli olmayabileceğini söyledi.

"Bu rezervler doğrudan piyasaya sürülmeyip yalnızca erişime açılıyor ve alıcıların yine satın alması gerekiyor. Ayrıca lojistik süreçler ve yüksek savaş riski sigorta maliyetleri devam ediyor. Sunulan ham petrolün türü ile rafinerilerin teknik uyumu da piyasaları rahatlatma çabalarının önüne geçen belirleyici bir teknik unsur olmaya devam ediyor." ifadelerini kullandı.

Açıklanan verilere göre İstanbul’da otomobil almak isteyen bir sürücü, aracını 4’üncü basamaktan sigortalatmak isterse en az 18 bin 14 lira ödeme yapmadan trafiğe çıkamayacak.

İstanbul, Ankara ve İzmir’de primler belirlendi

İstanbul’da sıfırıncı basamaktaki yüksek riskli içten yanmalı araç sürücüsünün primi 54 bin 41 lira olurken, riskin en düşük olduğu 8’inci basamakta bu tutar 9 bin 7 lira olarak hesaplandı.

Ankara’da sıfırıncı basamaktaki sürücünün primi 52 bin 512 lira, 8’inci basamaktaki sürücünün primi ise 8 bin 288 lira olarak belirlendi.

İzmir’de aynı durum için primler sırasıyla 50 bin 982 lira ve 8 bin 497 lira olarak açıklandı.

Taksi ve otobüslerde prim artışı

İstanbul’da ticari taksilerin sıfırıncı basamak trafik sigortası primi 145 bin 205 liraya yükselirken, 8’inci basamakta bu tutar 24 bin 201 lira oldu.

Ankara’da ticari taksi primleri en yüksek 141 bin 95 lira, en düşük ise 23 bin 516 lira olarak duyuruldu. İzmir’de bu rakamlar 136 bin 986 lira ve 22 bin 831 lira olarak kaydedildi.

İstanbul’da 31 koltuk ve üzeri kapasiteye sahip bir otobüsün sıfırıncı basamak zorunlu trafik sigortası primi 356 bin 734 liraya çıktı. Aynı aracın 8’inci basamaktaki primi ise 59 bin 456 lira oldu.

Sigortasız araç kullanmanın cezası

2026 yılı itibarıyla sigortasız araç kullanmaya 1246 lira ceza uygulanıyor. Para cezasının yanında eksiklik giderilinceye kadar araçlar trafikten çekiliyor.

Trafik polisleri inisiyatif kullanarak yakalanma anında ceza kesip, aracın bağlanmaması için sürücülerden trafik sigortası poliçelerini hemen yaptırmalarını isteyebiliyor.

Ekonomim

Rapora göre, tüketici fiyatları mart ayında yüzde 1,94 arttı, yıllık enflasyon 0,66 puan azalışla yüzde 30,87 seviyesinde gerçekleşti. Mart ayında tüketici enflasyonunda, jeopolitik gelişmelere bağlı olarak enerji fiyatları ve bunun ulaştırma hizmetlerine olan yansımaları öne çıktı.

İlgili dönemde, enerji fiyatları ham petrol fiyatlarındaki gelişmelere istinaden akaryakıt fiyatları öncülüğünde yüzde 4,75 artarken eşel mobil uygulaması uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona yansımasını önemli ölçüde sınırladı.

Enerji dışı aylık tüketici enflasyonu ise yüzde 1,74 ile sınırlı oranda gerçekleşti.

Yılın ilk iki ayında gıda enflasyonunda gözlenen yüksek seyir mart ayında hız kesti. Temel mal enflasyonu dayanıklı tüketim mallarındaki görünümün de etkisiyle düşük seyrini sürdürdü.

Diğer taraftan, mevsimsel etkilerden arındırıldığında, aylık hizmet enflasyonu jeopolitik gelişmelerle güçlenen ulaştırma fiyatları kaynaklı olarak yüksek seyrini korudu.

Yurt içi üretici fiyatları mart ayında yüzde 2,30 artışla yüksek seyretmeye devam etti ve yıllık üretici enflasyonu 0,52 puanlık artışla yüzde 28,08 oldu. Eşel mobil uygulaması tüketici fiyatları üzerinde sınırlayıcı bir etki oluştururken vergi dışı derlenen üretici fiyatlarının küresel gelişmelerden daha fazla etkilendiği görüldü.

Tüketici fiyatları mart ayında arttı

Rapora göre, mart ayında tüketici fiyatları artışı yüzde 1,94 olarak gerçekleşti ve yıllık enflasyon 0,66 puan azalarak yüzde 30,87‘ye geriledi.

Yıllık tüketici enflasyonundaki düşüşe karşın B ve C endekslerinin yıllık değişim oranları yaklaşık 0,20’şer puan artışla sırasıyla yüzde 30,11 ve 29,68 olarak gerçekleşti.

Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, gıda ve alkolsüz içecekler, temel mallar ile alkol tütün ve altın gruplarının katkıları bir önceki aya kıyasla sırasıyla 0,84, 0,30 ve 0,22 puan azalırken enerji ile hizmet gruplarının katkıları sırasıyla 0,36 ve 0,34 puan arttı.

Mevsimsellikten arındırılmış verilerle tüketici fiyatlarının aylık artışı bir önceki aya kıyasla zayıfladı. Bu dönemde gıda enflasyonu yavaşlarken gıda dışı tüketici enflasyonu enerji fiyat gelişmelerine bağlı olarak yükseldi.

Aylık artışlar, B endeksinde düşerken C endeksinde yükseliş kaydetti. Fiyat artışları B endeksini oluşturan gruplardan temel mallarda bir miktar yükselirken hizmette yatay seyretti, işlenmiş gıdada ise önemli ölçüde zayıfladı.

TCMB bünyesinde takip edilen göstergeler, mart ayında enflasyonun ana eğiliminin gerilediğine işaret etti. Göstergeler üç aylık ortalamalar bazında ise belirgin bir değişim sergilemedi.

Hizmet fiyatları mart ayında yüzde 2,39 yükseldi, grup yıllık enflasyonu 0,59 puan artarak yüzde 40,26 seviyesinde gerçekleşti. Bu gelişmede ulaştırma hizmetleri etkili olurken yıllık enflasyon ulaştırma ve haberleşmede arttı, diğer alt gruplarda geriledi.

Jeopolitik gelişmelerle mart ayında, artan akaryakıt fiyatlarının etkisiyle ulaştırma hizmetleri fiyatları aylık yüzde 6,07 yükseldi. Bu dönemde, hava yolu ile yurt dışı yolcu taşımacılığı fiyatları (yüzde 10,94) öne çıktı, şehir içi ulaşım hizmetleri fiyat ayarlamalarının gerçekleşen ve sarkan etkileri ile yükselirken şehirlerarası otobüs ücretlerinde akaryakıta ek olarak bayram etkisi gözlendi.

Haberleşme hizmetlerinde aylık enflasyon yüzde 3,03 ile görece yüksek seyretti. Kiralarda aylık artış yüzde 2,41 olurken, kira yıllık enflasyonu 1,46 puan azalışla yüzde 52,45’e geriledi. Öte yandan, eğitim başta olmak üzere diğer hizmetler ile lokanta-otel hizmetleri alt grupları bu dönemde görece ılımlı bir seyir izledi.

Temel mal grubu fiyatları sınırlı arttı

Temel mal grubu fiyatları mart ayında yüzde 0,44 ile sınırlı bir oranda arttı, grup yıllık enflasyonu 0,51 puan düşüşle yüzde 16,06’ya geriledi.

Bu dönemde, dayanıklı mal (altın hariç) fiyatları yüzde 0,81 ile ılımlı bir oranda yükseldi. Mart ayında beyaz eşya, otomobil ve mobilya fiyatları sırasıyla yüzde 2,39, yüzde 0,93 ve yüzde 0,76 artarken, diğer elektrikli ve elektriksiz alet fiyatları yüzde 0,26 azaldı.

Bu dönemde, giyim ve ayakkabı fiyatları yüzde 2,17 geriledi. Diğer temel mallar alt grubunda aylık enflasyon yüzde 2,20 ile önceki aya kıyasla güçlendi.

Enerji fiyatları mart ayında yüzde 4,75 arttı, grup yıllık enflasyonu 6,05 puan yükselerek yüzde 34,24 oldu.

Bu gelişmede, ham petrol fiyatlarına paralel olarak artan akaryakıt fiyatları (yüzde 9,52) öne çıktı. Eşel mobil uygulamasıyla, rafineri ürün fiyatlarındaki artışların önemli bir bölümünün maktu ÖTV tutarından karşılanması daha olumsuz bir görünümü sınırladı.

Ayrıca, yağışlara bağlı olarak hidroelektriğin elektrik üretimindeki artan payı neticesinde son kaynak tedarik tarifesi (SKTT) kaynaklı elektrik fiyatındaki gerilemenin (yüzde eksi 1,24) sürmesi olumlu katkı verdi.

Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatlarının artışı yavaşladı...

Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatlarının artışı yüzde 1,79 ile son iki aya kıyasla yavaşladı, grup yıllık enflasyonu ise 4,09 puan düşüşle yüzde 32,36 oldu.

Yıllık enflasyon işlenmemiş gıdada belirgin oranda gerilerken, işlenmiş gıdada görece yatay seyretti.

Ayrıca bu dönemde her iki grupta aylık fiyat artışları ivme kaybetti. İşlenmemiş gıda grubunda yılın ilk iki ayında sebze fiyatlarında kaydedilen yüksek artışlar, mart ayında yerini görece düşük oranlı bir yükselişe bırakırken et fiyatlarındaki güçlü seyir devam etti. Mart ayında işlenmiş gıdada aylık fiyat artışının yüzde 0,62 ile son iki aya kıyasla belirgin bir şekilde yavaşladığı izlendi.

Alkollü içecekler ve tütün grubunda fiyatlar, tütün ürünlerinde şubat ayında yapılan artışın mart ayına sarkan etkisiyle yüzde 4,36 yükseldi.

Yurt içi üretici fiyatları arttı

Yurt içi üretici fiyatları mart ayında yüzde 2,30 artışla yüksek seyretmeye devam etti ve yıllık üretici enflasyonu 0,52 puan yükselerek yüzde 28,08 oldu. Ana sanayi gruplarına göre incelendiğinde, enerji fiyatları jeopolitik gelişmelerin etkisiyle yüzde 4,65 ile yüksek bir oranda arttı.

Diğer taraftan, yağışların seyrine bağlı olarak elektrikte üretici fiyatlarının yüzde 11,2 gerilemesi, enerjide daha olumsuz bir görünümü sınırladı.

Ayrıca, dayanıklı tüketim ile sermaye malları fiyatlarında ılımlı bir seyir (sırasıyla yüzde 0,89 ve yüzde 0,68 artış) izlendi.

Eşel mobil mekanizması tüketici fiyatları üzerinde sınırlayıcı bir etki oluştururken vergi dışı derlenen üretici fiyatları küresel gelişmelerden daha fazla etkilendi.

TCMB açıklamasında "Bu nedenle gelecek dönemde üretici ve tüketici enflasyonları arasında bir ayrışma gözlenmesi söz konusu olabilecektir." değerlendirmesine yer verdi.

AA

“Sıcak para gelmesin” demek kolay değil; çünkü mevcut yapıda buna mecburuz. Sıcak, soğuk ya da ılık fark etmiyor, gelsin diyoruz. Asıl sorun, bu bağımlılığı kıracak güçlü ekonomik yapıyı hala kuramamış olmamız.

Uzun vadeli ve daha kalıcı olan doğrudan sermaye yatırımcısını çekmekte zorlandığımız için yabancı yatırımcı deyince karşımıza portföy yatırımcıları ve "sıcak para”cılar çıkıyor. Bir tarafta kurun yatay seyretmesi nedeniyle rekabet avantajını kaybeden ihracatçılar ve öte yanda ise "devalüasyon olursa çıkar giderim" diye tehdit eden sıcak paracılar var. Bizim gibi makro istikrarı kırılgan olan ekonomiler için zor bir dengedir bu. Başlıktaki soru bu nedenle Türkiye gibi dış kaynak girişine bağımlı gelişmekte olan ekonomiler için kritik sorulardan biridir.

Önce temel bir gerçeği netleştirmek gerekir. Yabancı yatırımcı bir ülkeye sempati duyduğu için gelmez. Ne dostluk ne de duygusal bağlar bu kararı belirler. Tek bir motivasyonu vardır, o da yatırımından sağlayacağı getiridir.

Kısa vadeli yatırımcı için eğer bir ülkede faiz yüksekse ve kur istikrarlıysa, o ülke cazip hale gelir. Türkiye uzun yıllardır bu denklemin içinde yer aldı. Çünkü içeride faizler görece yüksekken, dış dünyada ise düşük seyrediyordu. Bu fark da bir cazibe unsuru olarak yatırımcı için önemli bir fırsat yarattı.

Carry trade ve kırılgan denge

Bu fırsatın adı finans literatüründe “carry trade” olarak bilinir. "Japon ev kadınları" olarak karikatürize ettiğimiz bu sürecin mantığı basittir. Yatırımcı düşük faizli bir para biriminden borçlanır, yüksek faiz sunan bir ülkeye yatırım yapar ve aradaki farktan kazanç elde eder.

Ancak bu kazancın bir şartı vardır; o da kurun istikrarlı kalmasıdır. Çünkü bu işlemin en zayıf halkası kur riskidir. Eğer yatırım yapılan ülkenin para birimi ani bir değer kaybı yaşarsa, elde edilen faiz geliri bir anda eriyebilir. Hatta zarar kaçınılmaz hale gelir. Bu yüzden yabancı yatırımcı yani sıcak paracı için asıl mesele enflasyon değil, kurdaki oynaklıktır.

Yüksek enflasyon çoğu zaman yönetilebilir, hatta öngörülebilir bir risk olarak görülür. Ancak kurda yaşanacak ani bir sıçrama, yani devalüasyon, yatırımcı açısından doğrudan ve hızlı bir kayıp anlamına gelir. Bu nedenle yabancı yatırımcı için kritik olan, fiyatların ne kadar arttığı değil, döviz kurunun ne kadar öngörülebilir olduğudur.

Bu durumun basit bir formülü vardır. "Sermaye akımı = güven + kur istikrarı" diye basitçe formüle edilebilir.

Güven sarsıldığında ve kur oynaklığı arttığında, sermaye akımları zayıflar. Hatta tersine döner. Nitekim son yıllarda yaşanan hızlı giriş ve çıkışlar da bunu açıkça gösterdi. Türkiye’ye gelen sermayenin önemli bir bölümü kısa vadeli ve fırsat odaklıdır. Bu tür para hızlı gelir ama aynı hızla çıkabilir.

"Gelmezse gelmesinler" diyebiliyor muyuz?

Bugün gelinen noktada Türkiye’ye gelen yabancı sermaye büyük ölçüde kısa vadeli yatırımcıdan oluştuğunu görüyoruz. Bu yatırımcı yüksek faizden kazanç sağlar, kur istikrarlıysa kalır. Ancak en küçük bir kur şoku ihtimalinde hızla pozisyonunu kapatır.

Bu yüzden yabancı yatırımcı için en büyük risk yüksek enflasyon değil, ani kur sıçramasıdır. Enflasyonu tolere edebilir; ama kur şokunu edemez.

Zaman zaman “sıcak para gelmezse gelmesin” deriz. Ancak bu, pratikte kolay bir tercih değil. Çünkü mevcut ekonomik yapı içinde bunu söyleyebilecek durumda değiliz. Bu tür sermaye akımları olmadan çarkı döndüremiyoruz. "Sıcak, soğuk ya da ılık fark etmez, gelsin de hangisi gelirse gelsin," demenin ötesine geçemedik. Asıl mesele, bu akımlara bağımlılığı azaltacak ve ekonomiyi daha dayanıklı hale getirecek bir yapı kurabilmektir. Biz de henüz o yapıyı kurabilmiş değiliz.

Sonuç olarak tablo nettir. Sıcak para fırsat gördüğü yere gelir, risk gördüğü yerden gider. Ve bu dengede belirleyici olan şey çoğu zaman enflasyon değil, kurun istikrarıdır.

Servet Yıldırım-Ekonomim

İkame ve tamamlama etkisi

Goldman Sachs'ın verilerine göre, yapay zekâ kaynaklı "ikame" etkisi geçtiğimiz yıl boyunca her ay yaklaşık 25.000 işin yok olmasına yol açtı. Buna karşılık, yapay zekanın mevcut işleri desteklemesi ve verimliliği artırmasıyla oluşan "tamamlama" etkisi ise yaklaşık 9.000 kişilik ek istihdam sağladı. Sonuç olarak ortaya çıkan net kayıp, aylık bazda 16.000 seviyesine ulaştı.

Araştırmada, sigorta hasar memurları ve fatura tahsilatçıları gibi temel görevlerin yapay zekâ tarafından kolaylıkla yerine getirilebildiği meslek gruplarının yüksek risk altında olduğu belirtildi. Avukatlık, inşaat yöneticiliği ve doktorluk gibi insan muhakemesi veya fiziksel varlık gerektiren mesleklerde ise yapay zekanın çalışanları destekleyici bir rol üstlendiği vurgulandı.

Deneyimli çalışanlar nasıl korunuyor?

Z kuşağının bu değişimden daha sert etkilenmesinin temel nedeni olarak, genç çalışanların veri girişi, müşteri hizmetleri ve idari destek gibi yapay zekanın otomatikleştirmede en başarılı olduğu rutin işlerde yoğunlaşması gösterildi. Deneyimli çalışanların sahip olduğu uzmanlık ve birikimin sağladığı korumadan yoksun olan giriş seviyesindeki çalışanlar ile kıdemli çalışanlar arasındaki işsizlik ve ücret farkının, pandemi öncesi ortalamalara göre belirgin şekilde açıldığı kaydedildi.

Buna rağmen ekonomistler, analizin veri merkezleri ve yapay zekâ altyapı yatırımlarıyla oluşan yeni istihdam artışını tam olarak yansıtmadığına dikkat çekti. Z kuşağının yapay zekâ araçlarını kullanma konusundaki doğal yatkınlığının uzun vadede bir avantaj sağlayabileceği, ancak mevcut durumda işten çıkarmaların yeni fırsatların oluşmasından daha hızlı gerçekleştiği ifade edildi.

Ekonomim

Gram altın ne kadar?

Ons altın tarafında yaşanan hafif düşüşe rağmen gram altın fiyatları yeni güne yatay pozitif başladı. Gram altın 6 bin 666 lira seviyesinden işlem gördü.

Piyasalar beklemede

Cnbc-E'de yer alan habere göre Tastylive Makro Strateji Başkanı Ilya Spivak, yatırımcıların Trump’ın son günlerdeki sert söylemlerinin sonucunu beklediğini belirtti.

İran, ABD ve İsrail ile savaşta kalıcı bir çözüm istediğini vurgularlarken, Hürmüz Boğazı’nı açma yönündeki baskılara direniyor. Trump ise salı gecesine kadar anlaşma sağlanmaması halinde İran’ı sert şekilde hedef alabileceklerini ifade etti.

Petrol 110 doların üzerinde

Artan gerilimle birlikte petrol fiyatları 110 doların üzerinde kalmaya devam etti. Yükselen enerji fiyatları enflasyon endişelerini artırırken, bu durum para politikası beklentilerini de etkiliyor.

Fed bu yıl faiz indirimi yapacak mı?

Federal Reserve yetkilileri, enflasyonun istihdamdan daha büyük bir risk olduğuna işaret ederek sıkı para politikasının korunması gerektiğini vurguladı. Beth Hammack ve Austan Goolsbee bu görüşü destekleyen isimler arasında yer aldı.

Piyasalarda bu yıl faiz indirimi ihtimali büyük ölçüde fiyatlamalardan çıkarılmış durumda.

Gözler kritik verilerde

Yatırımcıların gözü Fed'in mart toplantı tutanakları ile birlikte açıklanacak PCE ve TÜFE verilerine çevrildi.

Altın için yeni tahmin

Tastylive Makro Strateji Başkanı Spivak, kısa vadeli belirsizliklere rağmen altının yıl sonuna doğru yeniden yükselebileceğini belirterek, fiyatların 5 bin 500-6 bin dolar bandına yaklaşabileceğini ifade etti.

Diğer metallerde son durum ne?

Spot gümüş yüzde 0,9 kayıpla 72,17 dolara, platin yüzde 1,1 düşüşle 1.958,75 dolara, paladyum ise yüzde 0,5 gerileyerek 1.478,49 dolara indi.

Ekonomim

MATRAHTAN NAKİT YARDIMIN %100’Ü DÜŞÜLEBİLECEK KURUM VE KURULUŞLAR:

-Türkiye Yeşilay Vakfı,

-Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ve bağlı kuruluşları,

-TÜBİTAK,

-Türkiye Yeşilay Cemiyeti, (İktisadi işletmeler hariç)

-Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu,

-Türkiye Kızılay Derneği, (İktisadi işletmeler hariç)

-İlköğretim kurumlar,

-Bağış toplayan kurum ve kuruluşlar.

MATRAHTAN NAKDİ VE AYNİ YARDIMIN %100’Ü DÜŞÜLEBİLECEK KURUM VE KURULUŞLAR:

-Cumhurbaşkanınca başlatılan yardım kampanyalarına makbuz karşılığı yapılan ayni ve nakdî bağışların tamamı

-Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlar Hakkındaki Kanunu Gereği,

-Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu ve Vakıfları,

-Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı,

-Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik Kanunu Gereği,

- Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler ve köyler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan veya Kültür ve Turizm Bakanlığınca desteklenen ya da desteklenmesi uygun görülenler,

-Üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri,

-Milli ve mahalli yardım komiteleri,

- Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere, bağışlanan okul, sağlık tesisi, öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi ve bakım ve rehabilitasyon merkezine yapılan harcamalar,

NAKDİ VE AYNİ YARDIMIN MATRAHTAN %5 İLE SINIRLI İNDİRİM YAPILABİLECEK KURUM VE KURULUŞLAR:

-Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar,

-Kamu yararına çalışan dernekler,

-Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler ve köylerdir.

Firmaların yukarıda belirtilen kurum ve kuruluşlara yapmış oldukları nakdi ve ayni bağış tutarlarının kurum kazancından indirebilme imkânı bulunduğunu hatırlatmak isteriz.

Bilgilerinize sunarız.
Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Hafta sonu elektrik ve doğalgaz fiyatlarına yapılan zamların da etkisiyle nisanda yüzde 3 seviyesinde beklenen aylık enflasyon tahminlerinin yanı sıra Merkez Bankası’nın güçlü bir mesaj vermesi ve TL’yi korumaya devam etmesi için yüzde 37 olan politika faizini yüzde 40’a çekmesi beklentileri arttı. Ekonomistlerin yılsonu enflasyon ve politika faizi tahminlerinde de yukarı yönlü güncellemeler devam ediyor.

Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kara, Merkez Bankası’nın savaşın geçici olacağı ihtimaline karşılık sıkılaştırmayı politika faizi ile değil likidite sıkılaştırması ile yaptığını hatırlatarak bölgedeki gerginliğin devam etmesi ve enerji fiyatlarının yüksek seviyelerde asılı kalması nedeniyle enflasyon ve döviz rezervlerinin görünümünün bozulduğunu vurguladı. Kara, “Bu nedenle nisan toplantısında TCMB’nin politika faizini artırma ihtimalinin yüksek olduğunu söyleyebiliriz” dedi.

“Manşet enflasyon yüzde 32’ye çıkabilir”

QNB Türkiye Baş Ekonomisti Erkin Işık, mart ayında enflasyonun ana eğiliminin, kurdaki istikrar ve iç talepteki kısmi dengelenmenin desteğiyle ılımlı seyrettiğini, önümüzdeki dönemde artan petrol fiyatlarının ikincil etkilerinin daha belirgin hale gelmesini beklediklerini ifade etti. Gübre ve ulaştırma maliyetlerindeki artışların etkisiyle gıda fiyatlarının nisan ayında daha güçlü yükselmesinin muhtemel olduğunu söyleyen Işık, şu değerlendirmede bulundu:

“Elektrik ve doğalgaz fiyatları da konutlarda yüzde 25 oranında olmak üzere yükseltildi. Ayrıca daha önce elektrikte yapıldığı gibi, doğalgazda eşik değerin üzerinde tüketim yapanların yüksek tarifeden ücretlendirileceği kademeli fiyat uygulamasına geçildi. Bu gelişmelerle birlikte, manşet enflasyonun önümüzdeki aylarda yüzde 32 civarına yükselmesi ve petrol fiyatlarında bir gevşeme görülene kadar bu seviyelerde kalması muhtemeldir. Brent petrol fiyatlarının yıl sonuna doğru 80 dolar seviyesine gerileyeceği varsayımını korumakla birlikte, son gelişmeleri dikkate alarak yıl sonu enflasyon tahminimizi 3 yüzde puan artışla yüzde 28,5’e yükselttik.”

Işık, TCMB’nin, mart ayı başında TL likidite koşullarını sıkılaştırarak bankalararası para piyasası faizlerini yüzde 40 civarına yönlendirdiğini, PPK toplantısında ise politika faizi olan bir haftalık repo faizini yüzde 37’de sabit tuttuğunu hatırlattı. Enflasyonist baskıların devamı nedeniyle, TCMB’nin 22 Nisan’daki PPK toplantısında politika faizini yüzde 40’a yükseltmesini tahmin ettiklerini vurgulayan Işık, buna karşılık likidite koşullarını gevşeterek piyasa faizlerini genel olarak mevcut seviyelerde tutmasını beklediklerini dile getirdi. Işık, enflasyon görünümündeki yukarı yönlü güncellemeyle uyumlu olarak, yıl sonu politika faizi tahminlerini de yüzde 35’e yükselttiklerini açıkladı.

Politika faizi tahmini 100 baz puan artırıldı

İş Yatırım Araştırma Direktörü Serhat Gürleyen de yayımladığı notta, dinamik ve veri bazlı karar alan TCMB yönetiminin nisan enflasyonuna ilişkin gözlemlerine göre hareket edeceğini, eğer aylık rakam yüzde 3 veya üzerinde gözüküyorsa faiz artışını kalıcılaştırmak üzere 1-haftalık repo faizini 300 baz puanlık artışla yüzde 40 düzeyine yükselteceğini tahmin ettiklerini belirtti. Beklentilerden düşük mart enflasyonuna rağmen yıl sonu enflasyon beklentilerini yukarı güncellemeleri gerektiğini söyleyen Gürleyen, şunları söyledi:

“ABD’nin mayıs-haziran aylarında çekildiği, ancak İsrail ve İran arasında düşük yoğunlukta bir savaşın devam ettiği, Hürmüz Boğazının kademeli olarak açıldığı bir senaryoda 2026 Mart-Aralık dönemi için ortalama Brent petrol fiyat tahminimizi 85 dolardan 88 dolara, yıl sonu enflasyon tahminimizi yüzde 26’dan yüzde 26,5 düzeyine güncelliyoruz. Savaş öncesinde tahminimiz yüzde 24,5 olduğunun altını çizelim. Yılsonu politika faizi tahminimizi de 100 baz puanlık artışla yüzde 32’den yüzde 33’e güncelliyoruz. Nisan ayında politika faizi 300 baz puanlık artışla efektif fonlama oranına eşitlenirse haziran-ekim dönemindeki 4 PPK toplantısında 150’şer, yılın son toplantısında 100 baz puanlık indirimle ilerlenmesini bekleriz. Nisanda mevcut yapı korunursa Temmuz toplantısından itibaren 100’er baz puanlık adımlar bekliyoruz.”

Faiz koridoru en az 3 puan yukarı kaydırılabilir

Gedik Yatırım Baş Ekonomisti Serkan Gönençler de TÜFE enflasyonunun temel belirleyicisinin emtia fiyatlarının seyri olacağını söyleyerek “Sene başındaki yüzde 25’lik enflasyon tahminimize yapacağımız nihai revizyonu nisan ayında yayınlayacağımız Strateji Raporumuz ile birlikte yayınlamakla beraber, enerji arzının üçüncü çeyrekte eski seviyelerine yaklaşacağı varsayımıyla, yüzde 3-4 puanlık bir revizyonun gerekli göründüğünü söyleyebiliriz. TCMB’nin faiz indirim süreci ötelenmiş görünüyor. Aynı varsayım altında, TÜFE enflasyonunun da ilk yarıyıl sonuna kadar yüzde 31 civarında seyretmesini muhtemel görüyoruz. Bu görünüm altında, TCMB’nin de fonlamasını gecelik faiz kanalından sürdürmesi, hatta rezervlerin durumuna göre faiz koridorunun en az 3 puan yukarı kaydırması da makul görünüyor. Buna göre, faiz indirim sürecinin en azından emtia fiyatlarına ilişkin belirsizlikler ortadan kalkana kadar ötelendiğini düşünüyoruz” dedi.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 46. maddesine göre, aynı Kanun’un 47 ve 48. maddelerinde belirtilen koşulları sağlayan mükellefler, basit usulde vergilendirilir. Esasen basit usul, bu türden mükelleflerin kazançlarının daha kolay tespiti için getirilmiş bir ayrıcalıktır.

Basit usulde vergilendirme kapsamındaki mükellefler, uzunca süre bu kapsamda az veya çok gelir vergisi ödemiş olsalar da, GVK’na 1.1.2021 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere 7338 sayılı Kanun ile eklenen mükerrer 20/A maddesiyle, bu mükelleflerin kazançları gelir vergisinden müstesna tutulmuştu. Bir başka deyişle, GVK’nun 47 ve 48. maddelerinde belirtilen genel ve özel şartları sağlayan ticari kazanç sahipleri, bu ölçüleri sağlayabildikleri sürece gelir vergisi ödemiyorlardı.

Ancak Cumhurbaşkanı, GVK’nun 51 inci maddesinde kendisine verilen yetkiyi kullanarak 9/9/2025 tarihli ve 33012 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bazı mükellef gruplarını basit usul kapsamından çıkardı. Cumhurbaşkanı’na verilen bu yetki, Anayasa’nın vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin kanunla konulmasına, değiştirilmesine veya kaldırılmasına dair 73. Maddesine aykırı görünse de durum şimdilik böyle.

Mezkûr Karara göre, büyükşehir belediyesi olan illerde, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre nüfusu 30.000’i geçmeyen ilçeler hariç olmak üzere, aşağıda belirtilen faaliyetlerde bulunan mükellefler gerçek usulde vergilendirilecekler:

a) Her türlü emtia imalatı ile uğraşanlar,
b) Her türlü emtia alım-satımı ile uğraşanlar (Münhasıran bir işyeri açmaksızın gezici olarak veya pazar takibi suretiyle perakende emtia alım-satımı ile uğraşanlar hariç),
c) İnşaat ile ilgili her türlü işlerle uğraşanlar,
ç) Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar,
d) Lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler,
e) Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler,
f) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar.

Bu Karar 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe girdi Bu tarihten sonra anılan faaliyette bulunanlar gerçek usulde vergilendirilecekler. Yani bunlara tanınan gelir vergisi istisnası son olarak 2025 yılı kazançları için uygulandı.

Diğer yandan, 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yukarıdaki Kararda değişiklik yapılarak, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen belde belediyeleri ve köylerde şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar basit usul kapsamında bırakıldı.

Yukarıda belirtilen yerlerde faaliyette bulunan ve 1.1.2026 tarihinden itibaren gerçek usule tabi tutulan diğer faaliyet kollarındaki mükellefler için herhangi bir değişiklik yapılmamış olup bunlar anılan tarihten itibaren gerçek usule tabi olmuşlardır.

Bu gelişmeyle basit usulden gerçek usule alınan mükellefler, KDV Kanunu’nun 17/4-a maddesi ile basit usule tabi mükelleflere tanınan KDV istisnasından da 1.1.2026 tarihinden sonraki teslim ve hizmetleri itibariyle yararlanamayacaklar.

Kısaca bu mükellefler, 1.1.2026 tarihinden itibaren kendilerine tanınan gelir vergisi ve KDV istisnalarını kaybettiler. Bu tarihten sonra anılan mükellefler ikinci sınıf tüccarlara getirilen tüm zorunluluklara tabi olacaklar.

Kuşkusuz günlük hayatta bu mükelleflerden en çok taksiciler ile muhatap olmaktayız. 31.12.2025 tarihine kadar bu mükellefler, gerçek usulde vergilendirilmediklerinden, gerçek usule tabi mükellefler için getirilen mecburiyetlere tabi değillerdi. Bu mecburiyetlerden birisi de düzenleyecekleri belgelerin türü idi. Zira anılan mükellefler her ne kadar gelir vergisinden ve KDV’den istisna olsalar da GVK’nun 46. maddesi uyarınca belge düzenleme ve alma zorunluluğu altında idi.

Bu kapsamdaki mükellefler, 509 no.lu VUK Genel Tebliği uyarınca, 1/1/2025 ila 31/12/2026 tarihleri arasında KDV dahil 3.000 TL’nın altındaki satışları için perakende satış fişi, üstündeki satışları için ise e-arşiv fatura düzenlemek zorundalar. Bu mükelleflerin 1/1/2027 tarihinden itibaren ise tutarına bakılmaksızın e-arşiv fatura düzenlemeleri gerekmektedir. Aynı esas işletme defteri esasına tabi olanlar için de geçerlidir.

Diğer yandan 591 no.lu VUK Genel Tebliği uyarınca, taksi ile yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan mükellefler (ticari kazançları basit usulde tespit edilenler dâhil) en geç 1/9/2026 tarihine kadar, bu Tebliğ ve ilgili kılavuzlarda belirlenen teknik özellikleri taşıyan ve Bakanlıkça onay verilmiş Taksi Mali Cihazları (taksimetre ile konnekte olan ödeme kaydedici cihaz olarak tarif edilebilir) satın alarak kullanmaya başlamak zorundalar.

Taksi mali cihazına geçinceye kadar KDV dahil 3.000 TL’nı aşan satışları için e-arşiv fatura düzenlemeleri gerekiyor. Bu tutarın altındaki satışlar içinse perakende satış fişi düzenleyebilirler. Uygulamada taksiciler, bu tutarın altında veya üstünde olsun, pratikte e-arşiv fatura düzenleme imkanları olmadığı için Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu’ndan temin ettikleri kâğıt ortamındaki perakende satış fişlerini düzenliyorlar. Bu Federasyon tarafından taksicilere dağıtılan perakende satış fişlerinin, 2026 öncesi basımlılarında KDV’den söz edilmemekte, 2026 sonrası basımlılarda ise “KDV Dahildir” ibaresine yer verilmiş bulunuyor. Esasen, 1.1.2026 tarihinden itibaren ikinci sınıf tüccar olarak fatura sınırının altındaki satışları için yeni nesil ÖKC kullanmak zorunda olan taksici esnafına, bu suretle 1/9/2026 tarihine kadar zaman tanınmış bulunuyor.

Makalemizin konusu olan sorun da bu aşamada ortaya çıkıyor. Taksicilerin, taksi mali cihazına geçinceye kadar kağıt ortamında düzenledikleri perakende satış fişlerinde ayrıca gösterilmeyen KDV, hizmetten yararlananlarca indirim konusu yapılabilir mi?

Zira yukarıda belirtildiği gibi üzerinde “KDV Dahildir” ibaresi olsun veya olmasın, taksi bedelleri içinde yüzde 20 oranında KDV de tahsil edilmekte ve bu tutarlar bu mükelleflerce hesaplanan KDV olarak KDV beyannamesine dahil edilmektedir. Ancak ödenen bu KDV’nin indirim konusu yapılabilmesi için, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 29. maddesi uyarınca belge üzerinde ayrıca gösterilmesi gerekir. Sadece Kanunun 23. maddesi uyarınca özel matrah şekline tabi mükelleflerce düzenlenen belgelerde KDV gösterilmez. Ancak taksiciler özel matrah şekline tabi değildir. O halde bunların düzenledikleri perakende satış vesikalarında KDV’yi ayrıca göstermeleri gerekir. Bununla birlikte, günlük hayatın koşuşturmacası içinde, taksicilerin eline hesap makinası alıp, ulaşım bedeli içinde yer alan KDV hariç bedel ile KDV tutarını hesaplayarak belge düzenlemesi de gerçek hayata uygun düşmemektedir.

Bizim görüşümüz, gerçek usulde vergilendirilen taksiciler tarafından düzenlenen perakende satış fişinde “KDV Dahildir” ibaresi olsun olmasın veya KDV ayrıca gösterilmesin veyahut KDV dahil 3.000 TL’lik bedel geçilsin geçilmesin (e-arşiv fatura düzenlenmeksizin), düzenlenen perakende satış fişlerine dayanarak bu KDV’nin “iç iskonto” yöntemiyle hesaplanarak indiriminin mümkün olduğu yönündedir.

Maliye Bakanlığı'nın bu indirimin mümkün olduğunu acilen açıklaması gerekir!

Bakanlık ayrıca taksi mali cihazına geçinceye kadar 3.000 TL’nin üzerindeki bedeller için de kâğıt ortamında perakende satış fişi düzenlenmesini ve düzenlenen perakende satış fişlerine dayanarak KDV indiriminin mümkün olduğunu belirten bir düzenleme yapmalıdır. Çünkü mevcut düzenlemeler ne taksiciler ne de yolcular açısından uygulanabilir değildir.

ABD ile İran arasındaki gerilimi düşürebilecek muhtemel bir mutabakata dair beklentiler, varlığın 70 bin dolar barajının üzerinde tutunmasını zorlaştırıyor. Bitcoin şu sıralarda 68 bin 500 dolar civarında seyrediyor.

Jeopolitik risklerin tetiklediği belirsizlik ortamı, fiyatlamalardaki yukarı yönlü iştahı baskılamaya devam ediyor.

Ateşkes Bitcoin'i yeni zirvelere taşıyabilir

Hafta içerisinde, enerji piyasalarına nefes aldırabilecek uzun süreli bir ateşkesin masada olduğu yönündeki haber akışı, Bitcoin'i 70 bin 200 dolar seviyesine kadar taşıdı. Bölgesel arabulucuların da dahil olduğu görüşmelerde, birkaç günlük çatışmasızlık şartlarının değerlendirildiği belirtiliyor.

Salı günü TSİ gece yarısı saat 03.00'de dolacak olan kritik süre yaklaşırken, piyasalardaki oynaklık da zirve yaptı. Diplomatik süreçten çıkacak olumlu bir sonucun Bitcoin'i yeni zirvelere taşıyabileceği düşünülse de, anlaşmazlık durumunda varlığın yeniden "güvenli liman" kimliğiyle talep görmesi ihtimaller dahilinde.

Belirsizlik ve "kâr satışı" baskısı

Tahran cephesinden henüz resmi bir teyit gelmemesi ve Hürmüz Boğazı'na yönelik katı tutumun sürmesi, Bitcoin üzerindeki satış baskısını canlı tutuyor.

Damla Kaya-Dünya

Sayı :E-78722157-120.02.02-7885858 03/04/2026
Konu :Yıllık İşletme Cetveli

DAĞITIM YERLERİNE

Bilindiği üzere, 6948 sayılı kanunun 5. maddesi gereği, sanayi sicil belgesine sahip işletmelerin, bir önceki yıla ait faaliyetlerini içeren bilgilerin yer aldığı "Yıllık İşletme Cetvelini" her yılın ilk dört ayı içerisinde; 1 Ocak-30 Nisan tarihleri arasında, e-devlet web sayfasında bulunan "Sanayi Sicil İşlemleri" uygulamasını kullanarak elektronik ortamda giriş yapmaları zorunludur. İşletmelerin yıllık işletme cetvelini girebilmeleri için, PTT'den alınmış aktif UETS (Ulusal Elektronik Tebliğat Sistemi) kaydının bulunması gerekmektedir. Süresi içerisinde, elektronik ortamda yıllık işletme cetvelini vermeyen sanayi sicil belgesine sahip işletmelere; 6948 sayılı kanunun 9. maddesi gereği, 2026 yılı içerisinde 15.029 (onbeş bin yirmidokuz) TL idari para cezası uygulanacaktır. Sanayi Sicil Belgesine sahip işletmelerin, yıllık işletme cetveli bildirme yükümlülüğünü, oluşabilecek yoğunluklar nedeniyle, son günlere bırakmadan yerine getirmeleri önem arz etmektedir.

Ayrıca, 14.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek olan yeni sanayi sicil tebliğine göre; Sanayi sicil belgesinin geçerliliği, işletme tarafından yıllık işletme cetveli verilmesine bağlanmıştır. Belgenin sağladığı hak ve muafiyetlerden sadece geçerlilik tarihi güncel olan sanayi sicil belgesine sahip işletmeler faydalanacaktır. Yıllık işletme cetveli verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmelerin sanayi sicil belgesinin geçerliliği olmayacaktır.

Başkanlığınızca, üyelerinize, 2025 yılı yıllık işletme cetvellerinin 30.04.2026 saat 23:59'a kadar zamanında verilebilmesi için; E-posta, SMS, web sayfası vb. iletişim araçlarıyla bilgilendirme yapılması hususunda,

Gereğini bilgilerinize rica ederim.

Orhan Oğuz TÜRK İl Müdürü

SANAYİ SİCİL BELGESİNİN İŞLETMELERE SAĞLADIĞI AVANTAJLAR

- İhraç Kayıtlı Mal Tesliminde KDV Terkin/İade Uygulaması

- Kambiyo Satışlarında BSMV Oranı Sıfır

- Sanayi Abonesi Tarifesinden Elektrik Faturası Ödeme

- İhracat Kredilerinden Yararlanma

- Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Desteklerinden Faydalanma

- Kamu ihale kanunu kapsamında yerli istekli lehine fiyat avantajı

Ancak, uygulamanın teknik açıdan karmaşık bir yapı arz etmesi, henüz gerçekleşmemiş kazançlar üzerinden vergisel etki doğurabilmesi ve özellikle sermaye yapısı güçlü işletmelerde enflasyon düzeltmesi sonucunda zarar oluşmasının vergi gelirleri üzerindeki etkisi, uygulamanın sürekliliği bakımından yeni bir değerlendirme ihtiyacını ortaya çıkarmış ve bu çerçevede, 7571 sayılı kanun ile VUK’a eklenen Geçici 37. madde ile enflasyon düzeltmesi belirli bir dönem için ertelenmiştir. Mevcut düzenleme yaklaşımı dikkate alındığında, kısa ve orta vadede “vergili” enflasyon düzeltmesinin yeniden gündeme gelme olasılığının sınırlı olduğu değerlendirilebilir.

Bununla birlikte; enflasyon düzeltmesinin 2025-2027 hesap dönemleri bakımından ertelenmiş olması, uygulamanın vergisel ve muhasebesel etkilerinin sona erdiği anlamına gelmemektedir. Zira 2023 ve 2024 hesap dönemlerinde yapılan enflasyon düzeltmeleri sonucunda mali tablolara yansıyan düzeltilmiş değerler; izleyen dönemlerde vergi matrahının tespiti, kâr dağıtımı, varlık satışları ve yatırım hesaplarının izlenmesi bakımından etkisini sürdürmektedir. Bu nedenle içinde bulunulan dönem, enflasyon düzeltmesinin tamamen devre dışı kaldığı bir “normalleşme” dönemi değil; düzeltilmiş açılış değerleri ile sonraki dönemlerde tarihi maliyet esaslı kayıtların birlikte yürüdüğü bir geçiş dönemi niteliğindedir.

Enflasyon düzeltmesinin devam eden etkilerini ele alacağımız bu yazı dizisinin ilkinde; 2023 enflasyon düzeltmesi kaynaklı geçmiş yıl kârlarında dağıtım riskini ele alacağız.

Bilindiği üzere; 2023 hesap dönemi sonunda yapılan enflasyon düzeltmesi, “vergisiz” nitelikte uygulanmıştır. Diğer bir ifadeyle, düzeltme sonucunda oluşan kârlar vergilendirilmemiş; oluşan zararlar ise vergi matrahının tespitinde indirilebilir zarar olarak dikkate alınmamıştır. Buna karşılık, 2024 hesap döneminde enflasyon düzeltmesi “vergili” olarak uygulanmış ve bu kapsamda ortaya çıkan kârlar genel esaslar çerçevesinde vergilendirilmiştir. Bu nedenle 2024 yılı kârlarının dağıtımında, enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan kısım ile ticari faaliyetten doğan kısım arasında vergileme yönünden ayrıca bir ayrım yapılmasını gerektiren özel bir durum bulunmamaktadır.

Asıl dikkat edilmesi gereken alan, 2023 yılı enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan tutarlardır. VUK Genel Tebliği (Sıra No: 555) uyarınca, 2023 enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan ve “Geçmiş Yıllar Kârları” hesabında izlenen tutarların herhangi bir surette başka bir hesaba nakledilmesi, işletmeden çekilmesi veya ortaklara dağıtılması halinde, söz konusu tutarlar işlemin yapıldığı dönemde kurumlar vergisine tabi tutulmaktadır. Ayrıca işletmeden çekilen bu değerler, elde edenin hukuki statüsüne göre kâr payı stopajına da konu olabilmekte; dolayısıyla genel kâr dağıtım rejimi içinde ayrıca vergisel sonuç doğurmaktadır.

Bu çerçevede temel risk, bilançoda yer alan “Geçmiş Yıllar Kârları” bakiyesinin kaynağının sağlıklı biçimde ayrıştırılamamasıdır. Uygulamada şirketler, bilançolarında yüksek tutarda geçmiş yıl kârı görmekle birlikte, bu tutarın hangi kısmının reel ticari faaliyetlerden, hangi kısmının ise 2023 yılı enflasyon düzeltmesinden kaynaklandığını alt hesaplar itibarıyla net biçimde izlememiş olabilmektedir. Bu ayrım yapılmadan gerçekleştirilecek dağıtım veya çekiş işlemleri ise kurumlar vergisi ve dağıtıma bağlı vergisel yükler birlikte değerlendirildiğinde önemli bir maliyet doğurabilmektedir.

Nitekim 555 Sıra No.lu Tebliğ’de, 2023 hesap dönemi sonu bilançosuna ilişkin enflasyon düzeltmesinden doğan kâr veya zararın “Geçmiş Yıllar Kârları/Zararları” hesaplarında gösterileceği açıkça düzenlenmiştir. Aynı düzenleme çerçevesinde, bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârının vergiye tabi tutulmayacağı; geçmiş yıl zararının ise vergi matrahı bakımından zarar olarak kabul edilmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca 2023 yılsonu düzeltilmiş bilançoda dönem net kârı/zararı yerine, enflasyon düzeltmesi sonucunda hesaplanan geçmiş yıl kârı/zararı özkaynaklar içinde izlenmektedir.

Bu nedenle, 2023 ve 2024 enflasyon düzeltmesi etkilerinin bilançoda alt hesaplar açılmak suretiyle ayrı bir kimlik altında izlenmesi uygulama açısından kritik önemdedir. Özellikle 2023 yılına ilişkin enflasyon düzeltmesi kaynaklı tutarların ticari geçmiş yıl kârlarından ayrıştırılması, ileride dağıtım veya işletmeden çekiş işlemlerinde doğabilecek vergisel risklerin önlenmesi bakımından zorunlu bir kontrol adımıdır. Uygulamada, bu ayrıştırmanın yapılmadığı durumlarda muhasebe kayıt düzeni ile vergi güvenliği arasındaki bağ zayıflamakta; hata riski belirgin biçimde artmaktadır.

Bu çerçevede en güvenli yöntem, 2023 enflasyon düzeltmesi kaynaklı geçmiş yıl kârlarının sermayeye ilave edilmesidir. Nitekim 555 Sıra No.lu Tebliğ’de kurumlar vergisi mükelleflerince söz konusu tutarların sermayeye ilavesine imkân tanınmış; bu işlemin kâr dağıtımı sayılmaması nedeniyle ayrıca bir vergileme doğmayacağı kabul edilmiştir. Böylece hem bilançodaki kaynak ayrımı daha sağlıklı hale gelmekte, hem de ileride yanlışlıkla dağıtıma konu edilme riski önemli ölçüde azaltılmaktadır.

Sonuç olarak, 2023 yılı enflasyon düzeltmesinden doğan geçmiş yıl kârlarının alt hesaplar bazında dikkatle ayrıştırılması ve bunların sehven dağıtıma konu edilmesinin önüne geçilmesi, hibrit geçiş döneminde vergisel güvenliğin sağlanması açısından kritik önem taşımaktadır. Bu çerçevede, Tebliğ’de açıkça cevaz verilen sermayeye ilave yöntemi, uygulamada en güvenli ve en ihtiyatlı çözüm olarak öne çıkmaktadır.

Sonraki yazıda: Enflasyon düzeltmesinin devam eden etkilerinden ikincisi olan reel olmayan finansman maliyeti (ROFM) uygulamasının beyanname indirimi boyutunu ele alacağız.

Tüketiciler ve şirketler kesiminin bankacılık sektöründen kullandı­ğı ve zamanında ödenemediği için takibe düşen kredi borç­larında büyüme hızlandı. Ban­kaların takipteki toplam ala­caklarının hacmi son bir yılda yaklaşık olarak ikiye katlan­dı. Takipteki kredilerdeki ar­tış oranı, kredi hacmindeki büyüme ve enflasyonun çok üzerinde. Türkiye’de bankacı­lık mevzuatına göre bir banka alacağı 90 gün boyunca öden­mezse “takibe düşmüş kredi” olarak sınıflandırılıyor. Eko­nomide nakit akışı baskısı şir­ketlerin borç ödeme kapasite­sini aşındırırken, bireylerin gelirlerindeki reel aşınma da kullandıkları krediler ve kart borçlarında ödenemeyerek ta­kibe düşen hacmi büyütüyor. Takipteki kredi hacmi büyü­dükçe bankaların daha fazla özel karşılık ayırması gereki­yor. Bu da bankaların kârlılı­ğı, sermaye yeterliliği ve yeni kredi verme iştahını azaltarak tüm ekonomiye yayılan nega­tif etkiler doğuruyor.

Büyüme bu yıl da devam etti

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre Mart 2005 iti­barıyla 349,1 milyar liralık dü­zeyinden net 229 milyar lira­lık artışla yılın sonunda 578,1 milyar liraya yükselen toplam takipteki banka alacakları, bu yılın ilk üç ayında da yüz­de 15,3 oranında 88,5 milyar lira artarak 666,7 milyar lira­ya ulaştı. Böylece söz konusu alacaklar son bir yılda yüzde 91 oranında 317,6 milyar lira artmış oldu. Takipteki alacak­lar, bankacılık sektörü toplam kredi hacminde ilk çeyrek­te yüzde 7,3, son bir yılda yüz­de 39,7 olan cari artışların iki katından daha yüksek oranda büyüdü.

Takibe düşen banka kredile­rinin hacmi, tüketici fiyatları (TÜFE) bazında bu yıl ilk çey­rekte yüzde 10,04 olan enflas­yona göre yüzde 4,8 ve son bir yılda yüzde 30,87 olan TÜFE artışıyla indirgendiğinde yüz­de 45,9 reel büyüme kaydetti.

273,5 milyarı bireyselden

Mart sonu itibarıyla taki­be düşmüş banka alacakla­rın 273,5 milyar lirası tüketi­ci kredileri ile bireysel kredi kartı olarak bireysel borçlara ait bulunuyor. Söz konusu ha­cim bu yıl ilk çeyrekte yüzde 15,7 oranında net 37 milyar, son bir yılda da yüzde 86,5 ora­nında net 126,9 milyar liralık büyüme kaydetti.

Bu kapsamda ihtiyaç kredi­lerinden takibe düşen kısım bir yılda yüzde 79,1 oranın­da net 56,8 milyar lira artarak 128,6 milyar, aynı nitelikteki konut kredisi miktarı yüzde 65,6 oranında net 516,4 mil­yon liralık bir artışla 1,3 mil­yar, taşıt kredileri de yüzde 63,6 oranında 156,1 milyon li­ralık artışla 401,4 milyar lira oldu. Böylece takipteki top­lam tüketici kredisi miktarı yüzde 78,9 oranında net 57,5 milyar liralık artışla 130,3 milyar liraya ulaştı.

Bireysel alanda en hızlı artış ise kredi kartı borçlarında ya­şandı. Ödenememiş kredi kar­tı borçları son bir yılda yüzde 94,1 oranında net 69,4 milyar lira artarak 143,2 milyar lirayı buldu. Bireysel borçlarda taki­be düşme ivmesinin artması, reel gelirlerin enflasyon kar­şısında aşınması, tüketimin kredi kartına kayması, asga­ri ödeme döngüsünün büyü­mesi, borcun tüketim finans­manına dönüşmesi durumu­nu yansıtıyor. Özellikle ihtiyaç kredilerindeki artış, hane hal­kının nakit açığını krediyle ka­pattığını gösteriyor.

En büyük bölüm şirketlerden

Takipteki banka alacakların en büyük bölümü, ekonomi­nin üretim ayağında yer alan aktörler olarak toplam kredi hacminde en büyük paya sa­hip olan şirketler kesimine açılan kredilerde.

Anonim, limited vb. şirket­ler ile KOBİ’ler, esnaf ve tica­ri işletmeler, serbest meslek sahipleri, kooperatifler, tarım işletmeleri ve büyük çiftçiler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bazı yatırımcı kamu kuruluş­larına açılan ticari ve diğer kredilerde takibe düşen mik­tar bu yılın ilk üç ayında yüzde 15,1 oranında net 51,5 milyar lira artışla 393,2 milyar lira­ya ulaştı. Söz konusu alacak­lar son bir yılda da yüzde 94,2 oranında net 190,7 milyar lira büyüdü. Son bir yılda toplam ticari ve diğer kredilerin hac­mi cari olarak yüzde 37,4 ve re­el bazda yüzde 5 büyürken, bu kapsamda takibe düşmüş kıs­mın reel olarak yüzde 48,4 ile bunun çok üzerinde büyüdü­ğü dikkati çekti.

Uzmanlara göre bu durum kredi kalitesinin zayıfladığı­na ve ekonomideki nakit akışı baskısının borç ödeme kapa­sitesini aşındırdığına işaret ediyor. Normal koşullarda ta­kipteki alacakların kredi hac­mindeki büyümeye paralel arttığına işaret eden uzman­lar, takipteki alacaklardaki artışın kredi büyümesinden hızlı olmasını, kredi portfö­yünde bozulmanın başladığı­nı gösteren klasik erken sin­yallerden biri olarak değer­lendiriyor.

Büyük bölüm KOBİ kredilerinden

Ödenemediği için takibe düşmüş ticari ve diğer kredilerin toplam hacmi içinde en büyük bölüm KOBİ’lere ait bulunuyor. Takipteki KOBİ kredilerinin hacmi son bir yılda yüzde 122,2 oranında net 127,4 milyar lira büyüyerek 231,6 milyar lira ile bu nitelikteki toplam ticari ve diğer kredilerin yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor.

Ticari ve diğer krediler toplamında yer alan kredi türlerinde son bir yılda en hızlı artış ise yüzde 130,9’la ödenmemiş kurumsal kredi kartı borçlarında yaşandı. Söz konusu alacaklar mart sonu itibarıyla 24,9 milyar liralık bir hacim oluşturdu. Yine ticari ve diğer krediler kapsamda takibe düşmüş “taksitli” ticari krediler de bir yılda yüzde 125,9 oranında net 63,4 milyar liralık artışla 113,7 milyar liraya yükseldi.

Bu veriler, bozulmanın özellikle küçük işletmeler ve kart bazlı finansman tarafında yoğunlaştığını gösteriyor. Şirketler ilk aşamada, kredi kartı limitlerini kullanıyor, kısa vadeli işletme kredilerine yükleniyor, ardından kredi yapılandırma sürecine yöneliyor. Bu yüzden bu kalemlerdeki artış reel sektörde finansman stresinin büyüdüğünü düşündürüyor

Bankalar riskin farkında

Bu arada bankalar krediler için ayırdıkları “takipteki alacaklar özel karşılığı” miktarını son bir yılda net 241,9 milyar lira artırarak 501,5 milyar liraya çıkardılar. Söz konusu tutar, bankaların geri dönmeme ihtimali yüksek krediler için ayırdığı zarar karşılığını oluşturuyor. Başka ifadeyle banka, tahsil edemeyebileceğini düşündüğü kredi için baştan zarar yazıp kenara para ayırıyor.

Takipteki alacaklara ayrılan karşılıkların son bir yılda yüzde 93’le bir kata yakın artarak 500 milyar TL’yi aşması, bankaların bilanço riskini şimdiden fiyatladığını gösteriyor. Buna göre bankalar olası zararları bilançoda erkenden tanıyor. Ancak bu durum aynı zamanda risk algısının yükseldiğine de işaret ediyor.

Bütün olarak mart bankacılık verilerinde krediler cephesi, henüz sistemik bir bankacılık krizine işaret etmiyor ancak veriler, ekonomide borç çevrim kapasitesinin zayıflamaya başladığını ve kredi riskinin kısmen hane halkından reel sektöre doğru yayıldığını gösteriyor.

Naki Bakır-Dünya

- Sistemin, tebliğ edilecek metni idarenin kendi sunucusuna koyup sonra gel bak dediği, sistemin özünde dairede tebliğ niteliğinde olduğu, bu şekilde tebliği almaya kimsenin zorunlu tutulamayacağı,

- Kapatılması mümkün olmayan bir sisteme kişilerin kayıd-ı hayat koşulu ile mecbur bırakılmasının mümkün olmadığı, mükellefiyetin sona ermesi ile birlikte kapatılmadığı, (70 yaşında demans hastası olup bakkalını kapatan ve şifrelerini bile hatırlayamayan 80 yaşındaki Mehmet amcaya, bu sistemden tebliğ yapılabilecek olmasının insafsızlığı), böylece mükellefiyeti kapatılan şirketlerin, mükellef olmayanların dahi sistemde tutulduğu,

- Kendisine tebliğ yapıldığı sms veya mail yoluyla bildirilmeyenlere dahi yapılan e-tebligatların geçerli olması, böylece idarenin zaafiyetinin mükellefe yüklenerek habersizce yapılan tebligatlarla mükelleflerin hak kayıplarına uğramasına yol açılması, yargıya erişim hakkının bu suretle yok edilmesi veya ibraz süresi kaçırtılarak suçlu duruma düşürülmesi,

- Beş günde bir tebliğ var mı diyerek sisteme girmek şeklinde bir zorunluluğun kimseye yüklenemeyeceği,

- Tebliğ konusunda arada PTT A.Ş. gibi tarafsız bir kuruluşun olmayışı, ihtilaflarda yine tebliğ yapan idareye müracaatla sorun giderilmeye çalışıldığı, bunun da yargılamalarda silahların eşitliği ilkesine aykırı olduğu,

- Tebligat konusunun Bakanlık tebliğlerine bırakılmayacak derecede temel hakları ilgilendiren bir konu olduğu bu nedenle konuya ilişkin “esasları” düzenleme yetkisi Bakanlığa bırakılmayarak Kanunla düzenlenmesi gerektiği, şeklindeydi.

Anayasa Mahkemesi E.2025/94 K.2026/11 sayılı kararı ile Vergi Usul Kanununun 107/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan “tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye” ibaresini iptal etti.

Gerekçeler, sisteme methiyeler düzmek için kullanıldı

Bütün bu eleştirilerime verilen cevaplar hep, hukukla ilgisi olmayan şekilde, idarenin kâğıt ve zaman tasarrufu yaptığı, işlemlerde kolaylık sağlandığı şeklinde oldu. En acısıda bu gerekçeler, konuya hukuk bilimi açısından bakmayan doktrinde de, kitaplarda da sisteme methiyeler düzmek için kullanıldı.

Nihayet konu Anayasa Mahkemesinin gündemine geldi ve Anayasa Mahkemesi E.2025/94 K.2026/11 sayılı kararı ile Vergi Usul Kanununun 107/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan “tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye” ibaresini iptal etti.

Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararının gerekçelerinden biri şudur: Mükelleflerin elektronik adres kullanmaya ve vergi idaresince yapılacak tebligatları elektronik posta yoluyla kabule zorlanması ve elektronik posta adresine yapılan tebligata hukuki sonuç bağlanması mahkemeye erişim hakkına sınırlama getirmektedir.

Anayasa Mahkemesine başvuru yapan Mahkemenin başvuru gerekçeleri; “vergi dairesi tarafından vergi kaydı resen terk ettirilen tüzel kişi mükelleflerin ticaret sicilinden silinene kadar elektronik tebligat sisteminden itiraz konusu kural nedeniyle çıkamadığı ve her beş günde bir elektronik tebligatı kontrol etmek zorunda kaldığı, elektronik ortamda yapılan tebligata rağmen defter ve belgeleri incelemeye ibraz etmeyenlerin hürriyeti bağlayıcı cezayla cezalandırıldığı, bu durumun ilgililere aşırı külfet yüklediği, idari düzenlemelerde elektronik tebligat kapsamındaki mükelleflerin çok geniş tanımlandığı, suç ve cezaların kanuniliği ilkesi gereğince bu hususların idarenin düzenleyici işlemleriyle değil kanunla düzenlenmesi gerektiği, ayrıca diğer resmî elektronik tebligatın PTT A.Ş. altyapısında gerçekleştirilmesine karşılık 213 sayılı Kanun kapsamındaki elektronik tebligatlara ilişkin kayıtların vergi idaresi tarafından tutulmasının silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleriyle bağdaşmadığı” şeklinde özetlenebilir.

Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararının gerekçeleri

Anayasa Mahkemesinin iptal kararının gerekçesini ise kısaca aşağıdaki gibi özetleyebilirim.

- Mükelleflerin elektronik adres kullanmaya ve vergi idaresince yapılacak tebligatları elektronik posta yoluyla kabule zorlanması ve elektronik posta adresine yapılan tebligata hukuki sonuç bağlanması mahkemeye erişim hakkına sınırlama getirmektedir.

- Temel ilkeleri belirlenmeksizin ve çerçevesi çizilmeksizin sınırsız, belirsiz, geniş bir alanın bir kanun kuralı ile yürütmenin düzenlemesine bırakılması, Anayasaya aykırılık oluşturur

- Vergilendirme geniş bir düzenleme alanını ilgilendirmektedir. Vergilendirmeye ilişkin olarak hüküm ifade eden işlemlerin elektronik ortamda tebliği konusunda kimlere elektronik ortamda tebligat yapılabileceği, elektronik adres kullanma imkânının geniş olmadığı yer, faaliyet ve sektörlerin durumunun gözetilip gözetilmeyeceği, elektronik adres kullanma zorunluluğunun hangi koşullarda başlayacağı ve sona ereceği gibi hususların Kanunla açıkça düzenlenmesi gerekmektedir. Konuya ilişkin usul ve esasları belirleme hususlarında Bakanlığın yetkili olduğunun Kanunla hüküm altına alınması gereken bu hususların Tebliğle düzenlenmesi mümkün değildir.

Konunun devamı ve şimdi ne olacak, davalar nasıl etkilenecek sorularının yanıtı ise gelecek yazımda.

SPOT: Anayasa Mahkemesi E.2025/94 K.2026/11 sayılı kararı ile Vergi Usul Kanununun 107/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan “tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye” ibaresini iptal etti.

Bilinçli mahrumiyet, konforu azaltır, gayreti çoğaltır. Tüm büyük başarıların altında ödenmiş bir bedel, terk edilmiş bir konfor ve bilinçli bilgisizlik ve ilgisizlik alanlarının uyuşturan örgüsü vardır

Mahrumiyet; imkânlardan yoksun olma hali. Olması gerekenin kısıtlılığı… Hayatın içindeki konfor alanlarıyla sağlanan yaşam kalitesinin bir kısmı veya tamamının elden gitmesi… Mahrumiyet; konforu azaltır, gayreti çoğaltır. Yokluğunu, mahrumiyetini çekmediğinin, varlığının tadına varamazsın.

Mahrum olunan şeyin daha önce sahibiyizdir veya o şey bir başkasındadır fakat bizde yoktur. Önce imkân vardı, mahrumiyet sonradan var oldu. İmkânın ortadan kalkması, insanda yoksunluk hissi uyandırdı. Konfor tuzağından kurtulmanın yolu, kaçınılmaz bir şekilde mahrumiyetten geçecektir.

KONFORDAN MAHRUMİYET GÜÇTÜR

Her mahrumiyet eziyet midir? Başlangıçta evet. Çünkü o şu anda yoktur ve senin de bunun için yapabileceğin bir şey yoktur. Yoksunluk, “sende olmaması” halidir. Yoksulluk ise “sendekinin yetmezliği” ifadesidir. Yoksun isen o şeyden mahrumsun. Yoksul isen mahrumiyet daha yıkıcı olabilir.

Mahrumiyet, 2 farklı duygu ile gelişir. Birincisi; tamamlama arzusu ki bu gayreti tetikler. İkincisi de mahrum olunandan vazgeçme halidir. Ruhun gelişiminde mahrumiyetin büyük rolü olduğu bilinir. Tamamlanma arzusu tetiklenince mahrumiyet sebepleri sorgulanacaktır. Yeter ki vazgeçmeyi seçme.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Mahrumiyete dair…

Yaratıcılığı nasıl geliştiririm?

Enflasyon; konfor alanlarının bir çıktısı ise tedavisi için durgunluk (mahrumiyet) çare olarak düşünülebilir. Obeziteyle mücadele zaten diyet dediğimiz aşırı beslenmekten mahrumiyettir.

Minimalizm mahrumiyet mi?

Mahrumiyet, hayata katamadıklarımız kadar hayatımızda olması gerekmeyenlerdir. Maddi zenginliğin ölçüsü; servet biriktirmek ise manevi zenginliğin ölçüsü az şeye ihtiyaç duymaktır

NOT

HAZZI ERTELEYEBİLMEK BAŞARININ KİLİT TAŞIDIR

Mahrumiyetin bir bedeli vardır. Konforu azaltması… Ancak bir ödülü de vardır. Varlığıyla seni sınava sokan hayat, ondan mahrum bırakarak seni olgunlaştırır. İnsan, zıddıyla sınanır dengiyle eşleştirilir. “bu bana lâzım değil” diyebilmek yürek ister Unutma; ihtiyaçların sınırlı, isteklerin sonsuzdur senin.

MAHRUMİYET LÛGATI

Bilinçli mahrumiyet: Zekânın kaslarını çalıştıran bir çeşit biliçsel oruç, fazlalıkların yükünden arınma

Minimalizm: Çok şeye sahip olmak yerine, çok az şeye ihtiyaç duyma sanatının popüler kültürdeki adı

Konfor tuzağı: Değişim korkusu ve çaba gerektirmeyen rahatlık sebebiyle gelişimin değişimin durması

Nitelikli gayret: İşleyen demir ışıldar. Hele ki değer ve fayda üretme peşindeki zihin yapısı varken

Şeref OĞUZ-Ekonomim

7557 Sayılı Kanun ayrıca tabipler, diş tabipleri ve uzman tabiplerin Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi olup olmadığına bakılmaksızın özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde sadece 4/a (SSK) statüsünde kadrolu çalıştırılmalarını düzenledi. Daha önce hekimler özel hastanelerde 4/b statüsünde çalıştıkları için sigorta primlerini kendileri yatırıyorlardı.

SÜRE 1 HAZİRAN 2026 TARİHİNDE DOLACAK

1219 Sayılı Kanuna eklenen Geçici 16’ncı madde, özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde çalışan tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanların, 7557 Sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen çalışma izinleri için 1 Haziran 2026 tarihine kadar yeni çalışma izni başvurusunda bulunmalarını öngörüyor.

Söz konusu maddeye göre, 21 Temmuz 2025 tarihinden önce izin almış olup 1 Haziran 2026 tarihine kadar yeni çalışma izni başvurusunda bulunmayanların izinleri iptal edilecek.

AYNI ANDA İKİ AYRI HASTANEDE 4/A STATÜSÜNDE ÇALIŞABİLECEKLER

Söz konusu kanun uyarınca tüm hekimler aynı anda iki ayrı özel hastanede veya vakıf üniversitesi hastanesinde 4/a statüsünde kadrolu çalışabilecekler.

Bu düzenleme öncesinde hekimler özel hastanede 4/b (BAĞ-KUR) statüsünde çalıştırılabiliyorlardı. 4/b statüsünde çalışanlar hastanenin kadrolu personeli değil hizmet alımı karşılığı çalışan kişi sayılıyorlardı. Bu nedenle yıllık izne çıktıklarında ücretleri kesiliyordu. Kıdem tazminatı hakları da olmuyordu.

4/a statüsünde çalışanlar, yılda 14 günden başlamak üzere iş yerindeki çalışma sürelerine bağlı olarak yıllık izne çıktıklarında ücret almaya devam ederler.

TAVANI AŞAN KAZANÇLAR İÇİN PRİM İADESİ

Bir hekim iki ayrı hastanede 4/a statüsünde çalıştığında her bir işveren ödediği brüt ücrete karşılık gelen sosyal sigorta primlerini ayrı ayrı yatıracak. Yatırılan primler hekimlerin emekliliklerine yansıyacak. Emekliliğe hak kazandıklarında yahut iş akitleri işverence sona erdirildiğinde kıdem tazminatlarını işverenden alabilecekler.

Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) 2025 yılı sonuna kadar asgari ücret ile bunun 7,5 katına kadar olan kazançlar için sosyal sigorta primi ödeniyordu. 2026 yılında ise prime esas kazanç tavanı asgari ücretin 9 katına çıktı.

Buna göre, 2026 yılında prime esas aylık kazanç tutarı 33.030 TL ile 297.270 TL arasında değişiyor. Her bir işveren prime esas kazanç tutarını (bir anlamda brüt ücreti) SGK’ya kendisi bildiriyor ve bildirdiği ücrete karşılık gelen işçi-işveren primini yatırıyor.

SGK ise emekli aylığı bağlarken prime esas kazanç tutarına bakıyor. Tavanı aşan kazançlar için prim ödenmiş olsa bile emekli aylığı bağlarken dikkate almıyor. Tavanı aşan kazançlar için kesilen primler çalışanlar açısından boşa gidiyor. Ancak, sigortalı kişi talep ederse tavanı aşan kazançlar için ödenen primler iade ediliyor.

Peki prime esas kazanç tavanının aşılıp aşılmadığı ve aşılan prim için ne kadar iade alınabileceği nasıl hesaplanacak? Her ay SGK’ya bildirilen prime esas kazançlar e-Devlet üzerinden kontrol edilerek iki ayrı işverenden bildirilen kazanç tutarının 2026 yılı için aylık 297.270 TL’yi aşıp aşmadığına bakılmalıdır. İki işverenin bildirdiği kazanç tutarı brüt asgari ücretin 9 katını aşmışsa aşan tutar için ödenen primin işçi payının iadesi için SGK’ya başvuru yapılmalıdır.

Örneğin, iki ayrı işverenden 250.000 + 250.000 TL olmak üzere toplam 500.000 TL kazanç bildirilmiş ise tavanı aşan kazanç tutarı 202.730 TL’dir. Çalışanlardan yüzde 15 oranında prim kesilmektedir. Buna göre, 202.730 TL’lik fazla kazanç için kesilen 30,409,50 TL tutarındaki prim, talep edilmesi halinde iade edilir.

SGK prim iadesinde faiz uygulamaz. Ertesi ay da talep edilse bir yıl sonra da talep edilse faizsiz iade eder. Bu nedenle tavanı aşan kazançlar için ödenen primlerin iadesi gecikmeksizin yapılmalıdır. SGK, talep etmeyenlere kendiliğinden iade yapmaz.

BEYANNAMEYE DİKKAT!

Aynı anda birden fazla işverene bağlı çalışanların vergileri de işverenlerce ayrı ayrı yatırılır. Birden fazla işverence bildirilen kazançların her yıl için belirlenen tutarı aşması halinde ertesi yıl mart ayında beyanname verilmesi gerekir. Örneğin 2025 yılında bir veya birden fazla işverenden elde ettiği ücret geliri toplamı 4 milyon 300 bin lirayı aşanlar ile birden sonraki işverenlerden aldığı ücretlerin toplamı 330 bin lirayı aşanlar 2026 yılında beyanname verdi.

Bu limitler 2026 yılı kazançları için ise 5 milyon 300 bin lira ve 400 bin lira olarak uygulanacak. Belirlenen limitleri aşanlar gelecek yıl mart ayında beyanname verecekler.

Ücretle çalışanlar normalde hiçbir harcamasını vergi matrahından indiremezken, beyanname dolduranlar eğitim, sağlık harcamaları ile şahıs sigorta harcamalarını vergi matrahından indirebiliyorlar. Bu yolla ilave vergi ödemek yerine vergi iadesi almak mümkün olabiliyor. Eğitim sağlık ve sigorta harcamalarının matrahtan indirilebilmesi için bu yıl yapılan harcamaların faturası saklanmalıdır.

Bu doğrultuda İSG eğitimleri, sadece mevzuata uyum sağlamak için verilen formalite eğitimler olmayıp; çalışan davranışlarını doğrudan etkileyen ve riskleri minimize eden kritik bir araçtır. Nitekim 2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik" ile birlikte, İSG eğitimlerine ilişkin kritik düzenlemeler gündeme gelmiştir.

İlgili Yönetmelik kapsamında, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışanlara verilecek eğitimlerin usul ve esasları güncellenmiştir. Bu kapsamda eğitim süreçleri daha sistematik hale getirilmiş, işveren ve çalışan yükümlülükleri netleştirilmiş ve özellikle eğitimlerin etkinliğini artırmaya yönelik önemli yenilikler getirilmiştir.

Yeni düzenlemenin en dikkat çekici yönlerinden biri, işe başlama eğitiminin kapsam ve niteliğinin açık şekilde tanımlanmasıdır.

"İşe Başlama Eğitimi: Çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce verilen, uygulamalı ve yüz yüze eğitimi ifade eder."

Artık çalışanların fiilen işe başlamadan önce, yapacakları işe ve karşılaşacakları risklere ilişkin uygulamalı ve yüz yüze eğitim almaları zorunlu hale getirilmiştir. İşe başlama eğitimleri en az iki saat olmalı ve eğitim sonunda tutanak düzenlenerek işçinin özlük dosyasında saklanması gerekmektedir.

Temel eğitimler bakımından getirilen bir diğer önemli düzenleme ise eğitimlerin işe başlama tarihinden itibaren en geç üç ay içinde tamamlanması zorunluluğudur. Bu düzenleme doğrultusunda, eğitimlerin ertelenmesi veya ihmal edilmesi gibi kanun dışı uygulamaların önüne geçilmesinin hedeflendiği ifade edilebilir.

Ayrıca eğitim içeriklerinin yalnızca genel konularla sınırlı kalmayıp, işyerine özgü riskler ve risk değerlendirmesi dokümanları dikkate alınarak hazırlanması gerekmektedir. Bu durum, her işyerinin kendi faaliyet alanına özgü risklerini dikkate alan, daha nitelikli ve hedef odaklı eğitimlerin verilmesini sağlayacaktır.

Eğitimlerin verilme yöntemleri bakımından da önemli değişiklikler söz konusudur. Özellikle uzaktan eğitim uygulamalarına ilişkin detaylı düzenlemeler yapılmış, hangi konuların uzaktan verilebileceği açıkça belirlenmiştir.

Mümkün olan eğitimlerin uzaktan eğitim yöntemi kullanılarak verilmesi halinde çalışanların uzaktan eğitim sistemine giriş ve çıkışları, eğitim tamamlama oranları, ölçüm ve değerlendirme sonuçları ve benzeri veriler kayıt altına alınmalı, izlenmeli ve raporlanmalıdır.

İşverenler tarafından, uzaktan eğitim sisteminin;

* Kullanıcıların ulaşmakta güçlük çekmeyeceği, kullanıcı talebini karşılayabilir, yönetilebilir ve izlenebilir,

* İleri sarma, sekme veya pencere kapatma gibi eğitimin verimliliğini olumsuz etkileyecek hususları önleyecek,

* Belirli periyotlarda kısa soru veya önemli bilgi ve benzeri açılır pencereler aracılığıyla çalışanın eğitime aktif olarak katılımını destekleyecek,

nitelikte olmasını sağlamalıdır.

Dolayısıyla uzaktan verilmesi mümkün olan İSG eğitimlerinin tasarlanması sürecinde yukarıdaki hususlara dikkat edilmesi oldukça önemlidir.

Eğitim süreleri ve periyotları bakımından önceki düzenleme büyük ölçüde korunmakla birlikte, tekrar eğitimlerine ilişkin asgari sürelerin belirlenmesi dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, az tehlikeli işyerlerinde en az 8 saat, tehlikeli işyerlerinde 12 saat ve çok tehlikeli işyerlerinde 16 saat temel eğitim verilmesi gerekmektedir. Tekrar eğitimlerinin ise her sınıf için en az 8 saat olması hüküm altına alınmıştır.

Eğitimler sonrasında yapılan sınavlarda en az 60 puan alma zorunluluğu getirilmiş, başarısız olan çalışanlara ek sınav hakkı tanınmış ve nihayetinde başarısız olunması halinde eğitimin tekrarlanması öngörülmüştür.

Ek olarak, eğitimlerin belgelendirilmesi ve kayıt altına alınması hususunda da önemli düzenlemeler yapılmıştır. Eğitimlere ilişkin tüm belgelerin özlük dosyasında saklanması zorunlu tutulmuş, uzaktan eğitimlerde ise sistem kayıtlarının tutulması ve raporlanması gerekliliği getirilmiştir. Ayrıca elektronik imza ve dijital arşiv uygulamalarına açıkça izin verilmesi, dijitalleşme sürecine uyum açısından önemli bir adım olarak değerlendirilebilir.

Sonuç olarak, yeni yönetmelik ile İSG eğitimleri, şekli bir yükümlülük olmaktan çıkarılarak ölçülebilir, denetlenebilir ve işyerine özgü hale getirilmiştir. Bu kapsamda işverenlerin eğitim süreçlerini yeniden yapılandırmaları etkin bir İSG kültürüne katkı sağlayacaktır.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.