Bu nedenle şu soruyu sormadan edemi­yorum:

Yapay zekâ insanlığın yeni aydınlanma çağı mı olacak,

yoksa yeni bir karanlık çağın başlangıcı mı?

Yapay zekâ; sağlık, üretim, eğitim ve fi­nans gibi alanlarda verimliliği artırıyor, bilgiye erişimi kolaylaştırıyor. Ancak her teknolojik devrim gibi bunun da bir bede­li olabilir.

Sanayi Devrimi insanın kas gücüyle re­kabet etmişti. Yapay zekâ ise doğrudan insanın zihinsel üretimiyle rekabet edi­yor. Muhasebecilerden hukukçulara, ya­zılımcılardan gazetecilere kadar birçok meslek dönüşüm sürecine girmiş durum­da. Elbette yeni iş alanları doğacaktır. Asıl soru, bunların kaybolacak mesleklerin yerini ne kadar hızlı doldurabileceğidir.

Ekonomik tarafta ise daha önemli bir risk bulunuyor. Son kırk yılda teknolo­ji büyük şirketleri büyütürken orta sınıf aynı ölçüde güçlenemedi. Yapay zekâ bu farkı daha da artırabilir. Çünkü veri, iş­lem gücü ve sermaye büyük ölçüde birkaç küresel teknoloji şirketinin elinde bulu­nuyor.

Asıl mesele, yapay zekânın üreteceği değerin toplumun geneline mi yayılaca­ğı, yoksa belirli şirketlerde mi toplanaca­ğıdır.

Bir diğer önemli konu ise bilgi güveni. Bugün yanlış bilgiler bile piyasalarda mil­yarlarca dolarlık hareketlere neden olabi­liyor. Yapay zekâ ile üretilen görüntü ve videolar yaygınlaştıkça gerçeği sahteden ayırmak daha da zorlaşacak. Oysa finan­sal sistemlerin temelinde güven vardır. Güven zedelendiğinde belirsizlik artar, yatırımlar azalır ve büyüme yavaşlar.

En çok düşündüren konu ise insanın düşünme alışkanlıkları

Artık birçok sorunun cevabını araştır­mak yerine doğrudan yapay zekâya soru­yoruz. Bu büyük kolaylık sağlıyor. Ancak insan zihni çoğu zaman cevabı bulurken değil, cevabı ararken gelişir. Araştırmak, sorgulamak ve hata yapmak öğrenmenin vazgeçilmez parçalarıdır.

Belki de gelecekte en büyük risk, maki­nelerin çok akıllı olması değil, insanların giderek daha az düşünmesidir.

Bu nedenle yapay zekâ yalnızca tekno­loji değil; ekonomi, eğitim ve medeniyet meselesidir. Önümüzdeki yıllarda ülke­lerin gücü yalnızca doğal kaynaklarıyla değil, veri üretme ve yapay zekâ geliştir­me kapasiteleriyle de ölçülecek.

Bir dönem "veri yeni petroldür" deni­liyordu. Artık görüyoruz ki veri yalnızca ekonomik değil, stratejik bir güç unsuru­dur. Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, onu hangi amaçla kullanacağımıza karar verecek olan yine insandır. Atom ener­jisi nasıl hem şehirleri aydınlatabiliyor hem de yıkıma neden olabiliyorsa, yapay zekâ da insanlığın refahını artırabilir ya da eşitsizlikleri derinleştirebilir.

Bu nedenle tartışmamız gereken konu yapay zekânın ne kadar gelişeceği değil, insanlığın bu gelişime ne kadar hazır ol­duğudur.

Çünkü karanlık çağlar yalnızca ceha­letten değil; gücün aşırı merkezileşme­sinden, sorgulamayı bırakan toplum­lardan ve insanların kendi ürettikleri araçları kontrol edememesinden de doğ­muştur.

Yapay zekâ insanlık tarihinin en büyük fırsatlarından biri olabilir. Ama aynı za­manda en büyük sınavlarından biri ol­maya da adaydır.

Asıl soru artık şudur: Yapay zekâ çağında insan kalmayı başarabilecek miyiz?

Bekir Tamer Gökalp-Dünya

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamada, taşınmaz satışlarında alıcı ve satıcı tarafların dolandırıcılık, hırsızlık ve sahtecilik riskine maruz kalmaması, kayıt dışılığın azaltılması ve para transferinin güvenli bir ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla, Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'te değişiklik yapıldığı hatırlatılarak, "Yapılan değişiklikle; 1 Temmuz 2026 tarihinden itibaren taşınmaz satışlarında ödemenin bir kısmının veya tamamının nakit, havale veya elektronik fon transferi ile yapılması halinde satış bedelinin, taşınmaz mülkiyeti ile bedelin eş zamanlı el değiştirmesini sağlayan Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden gerçekleştirilmesi zorunlu hale getirilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu Yönetmelik ile Ticaret Bakanlığımıza sistemin devreye alınma tarihini üç aya kadar uzatma yetkisi verilmiştir.

Güvenli Ödeme Sistemi'nin eksiksiz şekilde uygulamaya alınabilmesi amacıyla Ticaret Bakanlığımız, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ve diğer paydaşlarla iş birliği içerisinde teknik çalışmalarını sürdürmektedir. Bu kapsamda, Güvenli Ödeme Sistemi'ne ilişkin tüm teknik süreçlerin ve entegrasyonların tamamlanabilmesini teminen, Yönetmeliğin Bakanlığımıza verdiği yetki kullanılarak sistemin devreye alınma tarihi üç ay süreyle uzatılmış ve 1 Ekim 2026 olarak belirlenmiştir" denildi.

Ekonomim

Ancak hem analistler hem de bankacılık devleri bu geri çekilmeyi yükselişin sonu olarak değil alım fırsatı olarak değerlendiriyor.

Midas Discovery Fund Portföy Yöneticisi Tom Winmill da altının temel dinamiklerinin güçlü kalmaya devam ettiğini belirterek, "Altın biraz nefes alacak, ardından yeniden koşmaya başlayacak" dedi.

Altında ikinci yükseliş ne zaman?

Winmill, altının yükselişini destekleyen temel unsurun doların küresel rezerv para statüsü olduğunu, ancak bu konumun zamanla zayıflayabileceğini ifade etti.

Dolara bağımlılığı azaltmaya yönelik eğilimlerin hız kazandığını ve merkez bankalarının rezervlerini çeşitlendirdiğini belirten Winmill'a göre altın yeni bir yükseliş dönemine girebilir.

Enflasyon ve düşük reel faiz altını destekleyebilir

Winmill, enflasyon baskılarının da tamamen ortadan kalkmadığını, merkez bankalarının da ekonomiyi durgunluğa sürükleyecek kadar sıkılaşmaya gidemeyeceğini belirterek düşük faiz ortamının altın fiyatlarını destekleyeceğini öngördü.

Öta yandan Winmill'e göre altın fiyatlarının uzun süre yüksek seyretmesinden maden şirketleri de ciddi kâr elde etti ve mevcut rezervlerini büyüttü. Bu nedenle şirketlerin yeni rezerv satın almak için agresif birleşme ve satın almalara yönelme ihtiyacı azaldı. Pek çok büyük üretici ellerinde zaten uzun yıllar yetecek kadar rezerv tutarken, piyasada daha az satın alma yarışı ve daha sakin bir büyüme stratejisi gözlemleniyor.

UBS: Mevcut düşüş alım fırsatı olabilir

Benzer görüşü paylaşan UBS de ons altının önümüzdeki 12 ay içinde 5 bin 200 dolara yükselebileceğini öngörüyor. Banka, son geri çekilmeyi uzun vadeli yatırımcılar için önemli bir alım fırsatı olarak değerlendiriyor.

UBS'nin yükseliş beklentisi üç temel faktöre dayanıyor:

Fed'in 2027 yılında faiz indirimlerine başlaması,
ABD dolarındaki yapısal zayıflığın zamanla belirginleşmesi,
Merkez bankalarının güçlü altın alımlarını sürdürmesi.

Buna karşın banka, kısa vadede yükselen reel faizler ve güçlü dolar nedeniyle ons altının 3 bin 850-4 bin dolar bandında dalgalanabileceğini de belirtiyor.

Merkez bankaları talebi sürüyor

UBS verilerine göre mayıs ayında Polonya 18 ton, Çin ise 10 ton altın alımı gerçekleştirdi.

Banka, yıllık merkez bankası alımlarının 750 ila 1.000 ton aralığında kalmasını bekliyor. Bu güçlü talebin, jeopolitik riskler ve küresel ekonomik belirsizliklerle birlikte altın fiyatları için uzun vadeli destek oluşturmaya devam edeceği değerlendiriliyor.

Analistlere göre kısa vadede dalgalanma sürse de Fed'in faiz politikasında olası değişim, doların zayıflaması ve merkez bankalarının alımlarını koruması halinde altın piyasasında yeni bir yükseliş dalgasının başlaması ihtimali güçleniyor.

Dünya

Kaynaklar, Washington yönetimi ile OpenAI'ın GPT-5.6 sürümünü, siber güvenlik alanındaki gelişmiş yetenekleri nedeniyle ihracat kontrolü uygulaması getirilen Anthropic'in modeli Mythos ile "aynı seviyede" gördüğünü belirtti.

OpenAI'ın ise modelin piyasaya sürülmesini sınırlamayı kabul ettiği ifade edildi.

ABD merkezli teknoloji haber sitesi The Information, OpenAI ve Üst Yöneticisi (CEO) Sam Altman'ın bu hususla ilgili çalışanlara gönderdiği bilgi notuna ulaştı.

Bilgi notunda, hükümetin yeni modele erişiminin "müşteri bazında" onaylandığı aktarıldı.

Ayrıca, notta "ABD hükümetine bunun uzun vadede tercih ettiğimiz model olmadığını açıkça belirttik. Gelecek sürümler için daha sürdürülebilir bir yaklaşım geliştirmek üzere onlarla ve sektördeki diğerleriyle birlikte çalışacağız." ifadelerine yer verildi.

Beyaz Saray yetkilisi ise CNN'e yaptığı açıklamada, söz konusu teknolojinin risklerine yönelik ortak yaklaşımlar geliştirmek amacıyla gelişmiş yapay zeka laboratuvarlarıyla işbirliğinin sürdürüldüğünü kaydetti.

Öte yandan OpenAI konuya ilişkin yorum yapmadı.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, 13 Haziran'da yapay zeka şirketi Anthropic'in en gelişmiş modelleri "Mythos" ve "Fable" için ihracat kontrolü uygulaması başlatmıştı.

Beyaz Saray, "ulusal güvenlik tehdidi" gerekçesiyle yabancı hükümetler, şirketler ve bireylerin modellere erişimini yasaklama kararı almıştı. Bunun üzerine Anthropic, gelişmiş yapay zeka modellerini tüm kullanıcılar için devre dışı bırakmıştı.

Bloomberg HT

Akaryakıt sektörü temsilcileri, indirimi ya da zammı belirleyen en temel unsurun küresel piyasalarda benzin ve motorinin metrik ton fiyatındaki değişim olduğunu belirterek, "Benzin ve motorinin ton fiyatları, indirimi gerektirecek düzeye inmedi. Bu nedenle de hafta boyunca pompada bir fiyat hareketi yaşanmadı" ifade etti.

ABD ile İran arasında varılan anlaşmanın ardından petrol fiyatları belirgin biçimde düştü. Brent petrol, 75 doların altına indi, 72 doları gördü. Brent petrol, Hürmüz Boğazı ile ilgili gelişmelere, tedarik ve arz sorunu odaklı risklere göre seyir izliyor ve halen 74 dolar düzeyinden işlem görüyor.

Sektör kaynakları metrik ton verilerini açıkladı

ABD ile İran savaşı sırasında 118 dolarla zirve yapan Brent petrol fiyatının, savaş öncesindeki düzeylere inmesine karşın hafta boyunca benzin ve motorin fiyatları sabit kaldı. Akaryakıta, indirim yapılmaması tepkilere ve eleştirilere yol açtı.

Akayakıt sektörü temsilcileri, indirimi ya da zammı belirleyen en temel unsurun küresel piyasalarda benzin ve motorinin metrik ton fiyatındaki değişim olduğunu vurguladı. Kaynaklar, savaş öncesinde motorinin metrik ton fiyatının 762 dolar, benzinin 730 dolar olduğunu hatırlatarak, "Bu fiyatlar, savaşla birlikte 1400 dolarları gördü. Şu anda motorinin metrik ton fiyatı 890 dolar, benzinin metrik ton fiyatı da 900 dolar düzeyinde" diye konuştu.

Kaynaklar, Brent petrol düşmesine karşın benzin ve motorinin ton fiyatlarının, indirimi gerektirecek düzeylerde olmadığını belirterek, "Bu nedenle de hafta boyunca pompada bir fiyat hareketi yaşanmadı" dedi.

“EPDK indirim gecikmesine izin vermez, motorinde indirim beklentisi gündemde”

Sektör kaynakları, EPDK’nın verileri takip ettiğini belirterek, "İndirimin geciktirilmesi ya da pompaya yansıtılmaması gibi bir durum söz konusu olamaz. EPDK da verileri takip ediyor. Bir gecikmeye ya da ötelemeye izin vermez" dedi.

Sektör kaynakları, küresel piyasalarda ürün fiyatının düşmeye devam etmesi durumunda gelecek hafta motorine indirim beklenebileceğini vurguladı.

Ekonomim

Ghose'nın hazırladığı "TRY: Temel göstergeler olumsuz seyrederken Karahan gevşemeye göz kırpıyor" başlıklı raporda, bir hafta vadeli repo ihalelerine dönüşün bankaların efektif fonlama maliyetini yüzde 40'lık gecelik borç verme faizinden yüzde 37'lik politika faizine yaklaştıracağı kaydedildi. Karahan'ın bu adım için acele etmediği ancak zamanlamayı tartışmaya açık bıraktığı ifade edildi.

Petrol ve emtia fiyatlarındaki gerilemenin haziran enflasyonunu geçici olarak düşürebileceğini belirten banka, bu iyileşmenin sonraki aylarda tekrarlanmasının zor olduğunu vurguladı. Manşet enflasyonun yüzde 30'un üzerinde kalacağı ve temel fiyat baskılarının güçlü seyrini koruyacağı öngörüldü.

Commerzbank, TCMB'nin repo fonlamasına dönerek efektif faizi düşürmesi halinde Türk lirasında oynaklığın artabileceği ve sert değer kaybı riski oluşabileceği uyarısında bulundu.

Ekonomim

Piyasalardaki dalgalanma etkili oldu

Haberde, ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI'ye halka arz sürecinde danışmanlık veren bankacıların, teknoloji hisselerinde yaşanan son dalgalanmaların yatırımcı iştahını azaltabileceği yönünde uyarıda bulunduğu aktarıldı. Ayrıca, rekor büyüklükteki halka arzın ardından SpaceX hisselerinde görülen hareketliliğin de bireysel yatırımcıların OpenAI'ye yönelik ilgisini olumsuz etkileyebileceği ifade edildi.

Hedef 1 trilyon dolar değerleme

New York Times'ın haberine göre OpenAI CEO'su Sam Altman, bankacılar ve avukatlardan oluşan danışman ekibini şirketi 1 trilyon dolarlık değerlemeye ulaştıracak bir halka arz süreci için hazırlanmaya yönlendirdi.

Goldman Sachs ve Morgan Stanley ile çalışıyor

Bloomberg News'in daha önce yayımladığı habere göre ise OpenAI, en erken sonbaharda gerçekleşebilecek olası halka arz için Goldman Sachs Group ve Morgan Stanley ile çalışmalarını sürdürüyor.

Şirket, 9 Haziran'da yaptığı açıklamada ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) halka arz için gizli başvuruda bulunduğunu duyurmuştu.

Açıklamada, “Henüz zamanlamaya karar vermedik. Özel bir şirket olarak yapmamızın daha kolay olacağı bazı işler olduğu için bu biraz zaman alabilir. Ancak bu, karmaşık bir dizi ödün verme süreci ve bu durum, en iyisi bu olursa daha erken halka açılma seçeneğini bize sunuyor” denildi.

Dünya

Elektrik altyapısı su ve doğalgazla entegre edilecek

Türkiye gazetesindeki habere göre; EPDK uzmanları tarafından yürütülen çalışmalara göre, mevcut elektrik sayaçları gelecekte su ve doğalgaz tüketiminin de entegre edildiği ortak bir dijital altyapının merkezi haline dönüştürülecek. Gerekli mevzuat ve altyapı çalışmalarının tamamlanmasıyla birlikte, su ve doğalgaz sayaçlarının verileri de doğrudan akıllı elektrik sayaçları üzerinden okunabilecek.

Bu yenilikçi adımla kurulacak olan Millî Akıllı Sayaç Sistemi (MASS), farklı marka sayaç, modem ve haberleşme yazılımlarını ortak bir protokolde buluşturarak "millî bir ekosistem" yaratmayı hedefliyor.

Vatandaşa “tek uygulama” kolaylığı

Ortak altyapının hayata geçirilmesi, vatandaşlar için büyük bir kullanım kolaylığı sağlayacak. Aboneler; farklı kurumlar ve mobil uygulamalar arasında geçiş yapmaya gerek kalmadan elektrik, su ve doğalgaz tüketimlerini tek bir uygulama üzerinden yönetebilecek.

Yeni sistemin kullanıcılara sunacağı başlıca avantajlar şunlar olacak:

Tüketim miktarlarının tek ekrandan anlık olarak takip edilebilmesi.
Geçmiş dönem faturalarının ve kullanım verilerinin kolayca karşılaştırılabilmesi. Dağıtım şirketlerinin tek bir teknolojiye bağımlılığının ortadan kalkmasıyla operasyonel maliyetlerin düşürülmesi.

Akıllı sayaç projesinde iletişim altyapısı güçlendirilecek

Sistemin kurulum aşamasında, özellikle kırsal bölgelerdeki coğrafi ve teknolojik kısıtlamalar da göz önünde bulunduruluyor. Uzmanlar, projenin ilk etabında kırsal alanlarda bazı iletişim zorlukları yaşanabileceğine dikkat çekerek, bu bölgeler için "hibrit" bir haberleşme yapısının kurgulandığını belirtiyor.

Bu kapsamda, elektrik hattı üzerinden veri iletimi sağlayan teknolojiler ile radyo frekansı üzerinden çalışan sistemlerin bir arada kullanılması planlanıyor. Yeni nesil iletişim yöntemlerinin geliştirilmesi ve sistemin tüm yurda kesintisiz entegre edilmesi amacıyla AR-GE çalışmalarının hız kesmeden devam ettiği ifade edildi.

Ekonomim

Dijital etiket sisteminde fiyatların merkezden tek tuşla anlık olarak değiştirilebildiğine işaret eden Ağaoğlu, şu ifadeleri kullandı: “Market içinde alışveriş yapan bir tüketici kasaya geldiğinde farklı bir fiyatla karşılaşabilir. Fiyat düşmüşse sorun yok; ancak artmışsa bu durum Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 54. maddesine aykırıdır. Bu maddeye göre tüketici lehine olan fiyat uygulanmalıdır.”

“Anlık zam ve denetimden kaçış riski”

Dijital etiketlerde fiyat değişiklik tarihinin tüketici tarafından takip edilmesinin zor olduğuna dikkat çeken Ağaoğlu, şu uyarıda bulundu: “Online sistemle kasaya ‘100 lira’ talimatı gidiyor. Tüketici rafta 80 lirayı görmüş olabilir; ancak kasaya geldiğinde etiket çoktan 100 liraya dönmüş oluyor. Önceki fiyatı kanıtlamak neredeyse imkânsız, çünkü saat bilgisi zorunlu değil, aynı gün içinde yapılan değişikliklerde tarih de değişmiyor.”

Bu nedenle fiyat değişikliklerinin mağazalar kapalıyken yapılması gerektiğini vurgulayan Ağaoğlu, indirim duyurularına da dikkat çekti: “Eğer bir indirim ilanı verildiyse ister mağaza içinde, ister mağaza dışında, ister sosyal mecralarda o indirimin bitiş tarihinden önce fiyat artırılamaz. Bu, satıcıyı bağlayan bir vaattir” dedi.

Ağaoğlu, şöyle devam etti; “Talep artışı ya da stok durumuna göre fiyatların uzaktan ve anlık olarak değiştirilmesi, hem tüketicinin korunması hem de fahiş fiyat ve etiket denetimleri açısından ciddi riskler barındırıyor. Denetim anında fiyatların uzaktan değiştirilmesi, kontrolleri işlevsiz kılabilir.”

Dijital etiketlerde bulunması gereken zorunlu bilgilerin de altını çizen Ağaoğlu, “İndirimli ürünlerde indirimden önceki fiyat da aynı puntoyla yazılmalıdır. Ayrıca birim fiyat zorunluluğu vardır. 600 gramlık bir ürün satılıyorsa kilogram fiyatı, 30’lu yumurta satılıyorsa adet fiyatı tüketicinin açıkça görebileceği şekilde yer almalıdır” dedi.

“Menşe bilgisi tüketicinin hakkı”

Ürünlerin menşe bilgisinin de hayati önemde olduğunu vurgulayan Ağaoğlu, tüketicinin ürünün yerli mi ithal mi olduğunu bilme hakkı bulunduğunu ifade ederek, “Ceviz Kanada’dan mı geldi, ABD’den mi ithal, yoksa yerli üretim mi? Menşe bilgisi etiket üzerinde açıkça yer almalıdır” dedi. Sebze ve meyve reyonlarında kullanılan hal kayıt künyelerinin dijital etiketlerle değiştirilmesini olumlu değerlendiren Ağaoğlu, “Sebze-meyve ürünlerinde sirkülasyon hızlıdır. Hal kayıt künyesinin rafta bulunması zorunludur. Dijital etiket bu açıdan denetimi kolaylaştırabilir.”

“Kara kutu sistemi zorunlu hale getirilmeli"

Dijital etiketlerin market çalışanlarının iş yükünü azalttığını kaydeden TÜKONFED Başkanı Aydın Ağaoğlu, ancak tüm bu avantajlara rağmen temel risklerin göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti. Geçmişte kasa–etiket farklarının çalışanlara yansıtılmasının da ciddi bir sorun olduğunu hatırlatan ve bu sistemin market çalışanları için olumlu yanlarının olduğunu kaydeden Ağaoğlu, çözüm önerisini şu sözlerle dile getirdi: “Elektronik raf etiketlerinde, fiyat değişimlerini kayıt altına alan ve sonradan müdahale edilemeyen bir ‘kara kutu’ sistemi zorunlu hale getirilmeli. Fiyat ne zaman, hangi gerekçeyle ve kaç kez değiştirilmiş, geriye dönük olarak görülebilmeli. Aksi halde tüketici güveni zedelenir.”

Araştırma, bireylerin günlük yaşam alışkanlıklarında dijital platformların ağırlığının belirgin şekilde arttığını ortaya koyarken, geleneksel medya tüketiminde ise düşüş yaşandığını gösterdi.

Araştırmaya göre son dört hafta içinde sosyal medyada vakit geçirdiğini belirten 10 yaş ve üzeri bireylerin oranı yüzde 71,7'ye yükseldi. Bu oran 2015 yılında yüzde 33,9 seviyesindeydi. Sosyal medya kullanım oranı erkeklerde yüzde 77, kadınlarda ise yüzde 66,6 olarak hesaplandı.

Buna karşılık gazete, dergi ve benzeri yayınları okuduğunu belirtenlerin oranı son 10 yılda yüzde 39,4'ten yüzde 20,1'e geriledi.

Günün en büyük bölümü uykuya ayrılıyor

Araştırmaya göre 10 yaş ve üzerindeki bireyler gün içinde en fazla zamanı uykuya ayırdı. Günlük ortalama uyku süresi 8 saat 55 dakika olarak hesaplanırken, kadınlar ortalama 9 saat, erkekler ise 8 saat 49 dakika uyudu.

Uykuyu günlük 3 saat 15 dakika ile yemek ve kişisel bakım, 2 saat 25 dakika ile istihdam faaliyetleri ve 2 saat 22 dakika ile hanehalkı ve aile bakımı izledi.

Çalışan bireyler ise günde ortalama 5 saat 41 dakikalarını işle ilgili faaliyetlere ayırdı. Çalışan erkeklerin günlük çalışma süresi ortalama 6 saat olurken, çalışan kadınlarda bu süre 4 saat 58 dakika olarak belirlendi.

Kadınlar ev işlerine erkeklerden üç saat fazla zaman ayırıyor

15 yaş ve üzerindeki bireylerde kadınların hanehalkı ve aile bakımına ayırdığı süre günlük ortalama 4 saat 3 dakika olurken, erkeklerde bu süre 58 dakika olarak ölçüldü.

Çalışan kadınlar ev işleri ve aile bakımına günde ortalama 2 saat 38 dakika ayırırken, çalışan erkeklerde bu süre 47 dakika oldu. Çalışmayan kadınlar ise bu faaliyetlere günlük ortalama 4 saat 33 dakika ayırdı.

Spor için günde sadece 12 dakika ayrılıyor

Araştırma, bireylerin gün içinde spora ayırdığı sürenin oldukça sınırlı kaldığını da ortaya koydu. Günlük ortalama spor ve doğa sporlarına ayrılan süre 12 dakika olarak hesaplandı. Erkekler spora günde ortalama 16 dakika, kadınlar ise 9 dakika ayırdı.

Son dört haftadaki sportif faaliyetlerde yürüyüş ve koşu yüzde 11,7 ile ilk sırada yer alırken, futbol oynayanların oranı 2015'teki yüzde 5,2 seviyesinden yüzde 4,1'e geriledi. Aynı dönemde voleybol oynayanların oranı ise yüzde 0,9'dan yüzde 1,4'e yükseldi.

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Peki yeni düzenlemeden kimler yararlanabilecek, hangi borçlar kapsama giriyor ve taksit sayısı nasıl belirlenecek?

Hangi Borçlar Kapsama Giriyor?

Tebliğe göre 5 Haziran 2026 tarihi itibarıyla vadesi geldiği halde ödenmemiş bulunan ve vergi dairelerince takip edilen amme alacakları taksitlendirme kapsamına alınıyor.

Bununla birlikte tüm borçlar kapsama girmiyor. Özel Tüketim Vergisi ile 2026 yılı gelir ve kurumlar vergisine mahsup edilecek geçici vergi borçları ve bunlara bağlı bazı fer'i alacaklar düzenleme dışında bırakılmış durumda.

Dolayısıyla başvuru öncesinde hangi borçların kapsama girdiğinin dikkatle analiz edilmesi gerekiyor. Özellikle işletmelerin dijital vergi dairesinden güncel borç dökümlerini almalarında fayda bulunuyor.

Başvuru Nasıl Yapılacak?

Düzenlemeden yararlanmak isteyen borçluların 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuruda bulunmaları gerekiyor.

Başvurular;

• Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesi üzerinden, Dijital Vergi Dairesi aracılığıyla,

• e-Devlet üzerinden,

• Doğrudan vergi dairesine yazılı olarak,

• Posta yoluyla

yapılabilecek.

Birden fazla vergi dairesine borç bulunması halinde her vergi dairesine ayrı başvuru yapılması gerekiyor. Ayrıca mükellefin yalnızca seçtiği bazı borçları için değil, ilgili vergi dairesindeki tüm borçları için tecil talebinde bulunması şartı aranıyor.

Bu noktada başvurunun son günlere bırakılmaması önemli. Çünkü eksik bilgi veya belge nedeniyle ortaya çıkabilecek gecikmeler hak kaybına yol açabilir.

Taksit Sayısı Nasıl Belirlenecek?

Yeni düzenlemenin en dikkat çekici yönü taksit sürelerinin uzatılması oldu.

Ancak her mükellef otomatik olarak 72 ay taksit hakkı elde etmiyor. Taksit sayısı büyük ölçüde mükellefin mali durumuna göre belirleniyor.

Bilanço veya işletme hesabı esasına göre defter tutan faal mükelleflerde likidite oranı esas alınacak.

• Likidite oranı 0,50 ve üzerinde olanlar 36 taksit,

• 0,30 ile 0,50 arasında olanlar 48 taksit,

• 0,30 ve altında olanlar ise 72 taksit

imkânından yararlanabilecek.

Bu sistemin temel mantığı açık. Mali durumu daha güçlü olanların borçlarını daha kısa sürede, ödeme gücü daha sınırlı olanların ise daha uzun sürede ödemesi amaçlanıyor.

Faal mükellefiyet kaydı bulunmayanlar ile bu kapsam dışında kalan borçlular için ise genel olarak 48 taksit uygulanacak.

Bazı Borçlarda Süre Daha Kısa

Her borç türü için aynı taksit süresi geçerli değil.

Katma Değer Vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi ile bunlara bağlı vergi ziyaı cezaları, gecikme faizleri ve gecikme zamları için azami süre 12 taksit olarak belirlenmiş durumda.

Bu nedenle bir mükellefin farklı türdeki borçları için aynı anda farklı taksit süreleri uygulanması mümkün olabilecek.

Meslek mensuplarının ödeme planlarını incelerken bu ayrımı özellikle dikkate almaları gerekiyor.

Tecil Faizi ve Teminat Şartı

Tebliğ kapsamında tecil edilen borçlara yıllık yüzde 29 oranında tecil faizi uygulanacak.

Teminat uygulamasında ise yeni eşik dikkat çekiyor.

10 milyon TL'ye kadar olan amme alacakları için teminat aranmayacak.

10 milyon TL'yi aşan borçlarda ise aşan kısmın yarısı kadar teminat gösterilmesi gerekecek.

Bu düzenleme özellikle orta ölçekli işletmeler açısından önemli bir kolaylık sağlıyor.

Taksitler Ödenmezse Ne Olacak?

Taksitlendirme hakkının korunabilmesi için ödeme disiplinine dikkat edilmesi gerekiyor.

Bir takvim yılı içerisinde en fazla iki taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi ihlal sebebi sayılmayacaktır. Ancak süresinde ödenmeyen veya eksik ödenen her bir taksitin, takip eden taksit ödeme süresi içinde, ödeme tarihi dikkate alınarak hesaplanacak tecil faizi ile birlikte ödenmesi şarttır.

Süresinde ödenmeyen veya eksik ödenen taksitin son taksit olması halinde, son taksit ödeme süresini takip eden ayın sonuna kadar, ödeme tarihi dikkate alınarak hesaplanacak tecil faiziyle birlikte bu taksitin ödenmesi gerekmektedir.

Aksi halde tecil ihlal edilmiş sayılacak ve kalan borçlar yeniden takip ve tahsil işlemlerine konu olacak.

Bu nedenle taksitlendirme kararı alınırken işletmenin nakit akışı mutlaka gerçekçi şekilde değerlendirilmelidir.

Düzenleme Ne Anlama Geliyor?

Yeni Tebliğ, vergi borçlarının ertelenmesinden çok, ödenebilir hale getirilmesini amaçlıyor. Özellikle mali yapısı bozulan işletmelere 72 aya kadar uzayabilen ödeme imkânı önemli bir nefes alanı yaratıyor. Bununla birlikte başvuru süresinin sınırlı olması, bazı vergi türlerinde 12 taksit sınırının korunması ve tecil faizinin devam etmesi nedeniyle her mükellefin durumunu ayrı değerlendirmesi gerekiyor. Önümüzdeki dönemde bu düzenlemenin başarısını belirleyecek unsur, mükelleflerin borçlarını ne kadar uzun vadeye yayabildiğinden çok, belirlenen ödeme planlarını sürdürülebilir şekilde yerine getirip getiremeyecekleri olacaktır.

Bundan 30 yıl önce sanayinin ekonomideki ağırlığı %30’a koşuyordu. Şimdi ise %15’e doğru geriliyor. Oysa sanayi olmadan ne savunma ne ihracat ne de sürdürülebilir kalkınma olmaz

1- SORUN: Üretmeden kaynak yaratmak için Merkez’in doludizgin banknot basması, filigranlı kâğıt gerektirir. Orta Vadeli Program’ın ekonomiyi yanlış yerden soğutmasıyla enflasyonu çözemediğimiz gibi üretimden de olduk. Sistemin döviz ihtiyacını ancak sanayi üretimiyle karşıladığımız bir gerçek.

2- ETKİSİ: Bizim dövize ihtiyacımız var. Döviz basamıyoruz zira kalpazanlar buna yeltendiğinde, 6’ncı Filo gelir tepene çöker. Ancak bizim 2 döviz banknot matbaamız var. Biri turizm, öteki ihracat… Hele ki ihracat, sanayi üretimiyle yürüyorsa, sanayisizleştirme yerine, sanayiciyi el üstünde tutmak gerekir.

“CİDDİ BİR ŞEKİLDE OKSİJENSİZ KALDIK”

3- ÇÖZÜM: Nasıl ki banknot matbaası filigranlı kâğıt olmadan para basamıyorsa, ihracat makinemiz sanayi de ancak hayatta tutulduğunda döviz üretebilir. Hele ki “ciddi şekilde oksijensiz kaldık” diye feryat ediyorsa… Finansa erişimini zorlaştırdığımız gibi oksijen hortumuna basıp soluğunu kesiyoruz.

4- YÖNTEM: İstanbul Sanayi Odası Başkanı Erdal Bahçıvan, soluksuz kalan sanayimiz için hayati uyarılarına devam ediyor: “Sanayicilerimiz için çok özel bir kredi paketine ivedilikle ihtiyaç duyuyoruz. Bu konuda gerekli adımların vakit kaybetmeden atılmasını tüm sanayicilerimiz adına talep ediyoruz.”

İKİ SORU İKİ CEVAP / Sanayisizleşmeye dair…

Tehlikeye kim dikkat çekiyor?

Kayahan; “odalarda ışıksız kaldım” diyordu şarkısında… İSO Başkanı da 360 oda içinde cesurca haykırıyor; odalarda nefessiz kaldıklarını… Oksijen solumayan sanayi, nasıl değer üretebilir ki…

Sanayi sektörü neden gerekli?

Şeyh Edebali; “İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” diyordu. Erdal Bahçıvan da “Sanayiyi yaşat ki üretim sürsün, ihracat gelişsin, savunma sanayisi büyüsün, OSB’ler soluk alsın” diyor. Duyulmuyor mu?

not/ Sanayiye sahip çıkmak türkiye’ye sahip çıkmaktır

Bahçıvan’dan: “Türkiye’nin sürdürülebilir büyümesi, kalıcı refahı, nitelikli istihdamı ve küresel rekabet gücü ancak güçlü bir sanayi yapısıyla mümkündür. Üretimin zayıfladığı, yatırımların ertelendiği, teknolojik dönüşümün yavaşladığı ekonomide sağlıklı ve dengeli bir kalkınmadan söz edemeyiz.”

SANAYİ LÛGATI

İmalat sanayisi: Endüstrimizin bel kemiği, ihracatımızın dayandığı üretim kabiliyetimiz

Savunma sanayisi: 3 tarafı deniz, 4 tarafı sorunla çevrili bu coğrafyada var olma savaşımız

Sanayi teşvikleri: Hak edene ve değer üretmeye verilmesi gereken ama zombilere giden…

Yapısal reform: Kamudan beklenen ama sanayicinin de yapması gereken verimlilik reformları

Şeref OĞUZ-Ekonomim

- Çalışanları yorgunluk ve onun beraberinde getireceği dikkatsizlik sonucu uğrayabilecekleri iş kazalarından korumak,

- İşçinin bedensel ve ruhsal olarak iyiliğinin devamını sağlamak,

- İş tatminini artırmak,

- İşçinin sosyal yaşama katılımını sağlamak,

- İş veriminin azalmasına engel olmak,

- İşin kalitesinin düşmesini önlemek gibi gerekçelerle, işçinin yıllık ücretli izin, hafta tatili ve genel tatil hakları ile günlük çalışma süresi içindeki ara dinlenmelerini fiilen ve eksiksiz biçimde kullanabilmesi çalışma hukukunun temel ilkeleri bakımından önem taşımaktadır.

İşyerlerinde yıllık izin kullanım taleplerinin yoğunlaştığı bugünlerde yıllık ücretli izin uygulamasına ilişkin temel hukuki esasların değerlendirilmesi önem arz etmektedir.

Yıllık ücretli izin hakkının doğumu ve hizmet süresinin hesabı

Yıllık ücretli izin hakkı, işçinin işyerinde çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir yıllık hizmet süresini tamamlamasıyla doğar. Deneme süresi de bu bir yıllık sürenin hesabında dikkate alınır.

Örneğin; 12.06.2025 tarihinde iki aylık deneme süresi ile işe başlayan işçinin yıllık ücretli izne hak kazanma tarihi 13.06.2026 olacaktır.

Bununla birlikte, işçinin aynı işverene ait farklı işyerlerinde ardı ardına veya değişik tarihlerde çalışmış olması hâlinde, yıllık ücretli izne hak kazanmak için aranan bir yıllık hizmet süresinin hesabında bu işyerlerinde geçen hizmet sürelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Örneğin; önce A işverenine ait X işyerinde 4 ay, sonra da yine A işverenine ait Y işyerinde 8 ay çalışılmış ise, her iki hizmet süresi toplanarak bir yıllık çalışma koşulu sağlanmış olacağından, Y işyerindeki 8 aylık çalışma sonunda yıllık izne hak kazanılmış olacaktır.

Alt işveren işçilerinde yıllık izin hak ediş süresinin belirlenmesi

Alt işveren işçilerinden, alt işverenin değişmesine rağmen aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süreleri, aynı işyerinde geçen toplam çalışma süreleri esas alınarak hesaplanır.

Bu kapsamda asıl işveren, alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını denetlemek ve ilgili yıl içinde kullandırılmasını sağlamakla; alt işveren ise tutmakla yükümlü olduğu izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene sunmakla yükümlüdür.

Hizmet süresine göre kanuni yıllık izin süreleri

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresine göre;

• Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) olanlara 14 günden,
• Beş yıldan fazla, on beş yıldan az olanlara 20 günden,
• On beş yıl (dâhil) ve daha fazla olanlara 26 günden az olamaz.

Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır.

Yıllık izin süreleri, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

Yaş gruplarına bağlı asgari yıllık izin süreleri

18 yaşında veya daha küçük ya da 50 yaşında veya daha büyük işçilerin yıllık ücretli izin süresinin en az 20 gün olması gerekmektedir.

Bunun anlamı; örneğin 16 yaşındaki bir işçi, hizmet süresi beş yıldan az dahi olsa, 19 yaşına gelinceye kadar, her yıl için yıllık izinlerini 14 gün olarak değil 20 gün üzerinden kullanacaktır.

Ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günlerinin izin süresine etkisi

Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında, izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri yıllık izin süresinden sayılmadığından, bu günlerin izin süresine ilave edilmesi gerekir.

Örneğin; 14 günlük izin süresi içinde 2 hafta tatili günü, 1 gün de genel tatil varsa, işçi toplam 17 gün izin kullanacaktır.

Yıllık ücretli iznin bölünmesi ve kesintisiz kullanım ilkesi

Kural olarak yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünmeden ve kesintisiz şekilde kullandırılması esastır. Bununla birlikte, işçi ve işverenin anlaşması hâlinde, bir bölümü on günden az olmamak üzere yıllık izin bölümler hâlinde kullandırılabilir.

Örneğin; 20 gün yıllık ücretli izin hakkı olan bir işçi, yıllık ücretli iznini 10 gün + 5 gün + 1 gün + 1 gün + 1 gün + 1 gün + 1 gün şeklinde yedi bölüm hâlinde kullanabilecektir.

Yıllık iznin işyerinden farklı bir yerde kullanılması ve ücretsiz yol izni

Yıllık ücretli izinlerini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara, talepte bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri (bilet, rezervasyon, fatura vb.) şartıyla, yolda geçecek süreleri karşılamak üzere toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

Yıllık ücretli izin hakkından feragat ve ücret karşılığı kullanım yasağı

Yıllık ücretli izin hakkı, anayasal temeli bulunan ve işçinin dinlenmesini amaçlayan vazgeçilmez nitelikte bir haktır; bu nedenle fiilen kullandırılması esastır.

Bu nedenle, işçi ve işverenin karşılıklı mutabakatı bulunsa dahi yıllık ücretli izin hakkından feragat edilmesi veya iznin kullandırılması yerine ücretinin ödenmesi hukuken mümkün değildir.

Kullanılmayan yıllık izin sürelerine ilişkin ücretin ödenmesi ancak iş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde ve işçinin hak kazanıp kullanmadığı izin süreleri bakımından mümkündür.

İzin süresinde ücret karşılığı çalışma yasağı

İşçinin yıllık ücretli izin süresi içinde başka bir işyerinde ücretle çalışması yasaktır.

İşçinin izin süresi içinde ücret karşılığında başka bir işte çalıştığının anlaşılması hâlinde, bu izin süresi için kendisine ödenen ücret işvereni tarafından geri alınabilir.

Yıllık izin zamanının belirlenmesi ve işverenin yönetim yetkisi

İşçi, yıllık ücretli iznini dilediği tarihte tek taraflı olarak kullanamaz. Hak kazanılan yıllık ücretli iznin kullanılmak istendiği tarih, en az bir ay önceden işverene yazılı olarak bildirilmelidir.

İşveren, söz konusu talebi izin kuruluna; izin kurulu oluşturulması zorunlu olmayan işyerlerinde ise işçi temsilcisi ile işveren temsilcisine ileterek izin talebine ilişkin değerlendirme yapılmasını sağlar.

İzin zamanı belirlenirken işyerindeki işin niteliği ve gerekleri, aynı tarihe ilişkin diğer izin talepleri ile işçinin önceki yıl izin kullandığı dönemler dikkate alınır.

Toplu izin uygulamasının kapsamı ve sınırları

İşveren, işyerinde çalışan işçilerin tümünün ya da bir kısmının yıllık izinlerini nisan ayı başı ile ekim ayı sonu arasındaki bir tarihte toplu olarak kullanmalarına karar verebilir.

Böyle bir uygulamada belirli sayıda işçi; işyerinin korunması, araç, gereç ve makinelerin bakımı gibi işlerle ilgilenmek üzere toplu izin uygulaması dışında tutulabilir.

Toplu izin uygulamasına karar verilmesi hâlinde, henüz yıllık ücretli izne hak kazanmamış işçiler de avans izin verilerek bu uygulama kapsamına dâhil edilebilir.

İzin kurulunun oluşturulması ve kurumsal yapısı

İşyerinde 100’den fazla işçi çalışması hâlinde kanunen bir izin kurulunun oluşturulması zorunludur. İzin kurulu; işveren veya işveren vekilini temsilen bir, işçileri temsilen iki kişi olmak üzere toplam üç kişiden oluşur.

İzin kurulu üyesi olacak işçiler ve yedekleri, varsa işyeri sendika temsilcisi tarafından; yoksa işyerinde çalışan işçiler tarafından seçilir. İzin kuruluna işveren temsilcisi olan üye başkanlık eder. İzin kurulu üyeleri iki yılda bir yeniden seçilir.

İzin kurulunun görevleri ve yıllık izin çizelgesinin hazırlanması

İşçiler, yıllık izinlerini hangi tarihlerde kullanmak istediklerine ilişkin taleplerini izin kuruluna iletir. İzin kurulu, başkanın çağrısı üzerine toplanarak bu talepleri; işyerindeki işçi sayısı, işçilerin kıdemleri ve işlerin aksamaması gerekliliği ile birlikte değerlendirir ve buna göre bir izin çizelgesi düzenler.

Bu çizelgede, her bir işçinin hangi tarihler arasında yıllık izin kullanacağı gösterilir. İşverence onaylanan yıllık izin çizelgeleri işyerinde ilan edilir. İzin kurulu ayrıca işçilerin yıllık izinlere ilişkin talep ve şikâyetlerini işverene iletir ve yıllık izinlerin amacına uygun ve verimli şekilde kullanılabilmesi için çalışmalar yapabilir; bu kapsamda kamp, gezi ve benzeri organizasyonlar düzenleyebilir.

Yıllık ücretli izin döneminde sosyal sigorta primleri

Yıllık ücretli izin kullanılan sürelerde, kısa vadeli sigorta kolları primleri de dâhil olmak üzere tüm sosyal sigorta primlerinin ödenmesine devam edilir.

Yıllık izin kayıtlarının tutulması ve işverenin belgelendirme yükümlülüğü

İşverenlerin, işyerinde çalışan tüm işçilerin yıllık ücretli izin kullanımını gösteren kayıtları tutma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu kayıtlar yıllık izin defteri şeklinde düzenlenebileceği gibi kartoteks sistemiyle de tutulabilir.

Esasen normlar hiyerarşisine göre, alt normlar hiçbir koşulda üst normlara aykırı olamaz. Bu nedenle Yönetmeliğe göre Kanunun üst norm olması nedeniyle Kanunda er ve erbaşlar ile yedek subay öğrencilerinin 4. ve 5. maddeye göre sigortalı sayılmayacakları öngörülmüş iken Yönetmelikle 4/b kapsamında sigortalı olanların bu süreler zarfında sigortalılıklarının devam ettirilmesi Kanun hükmüne aykırılık teşkil etmektedir.

Her neyse, normlar hiyerarşisini de bir kenara bırakalım.

Yönetmelikte yapılan düzenlemeler çerçevesinde askerlik hizmetlerini er veya erbaş olarak yapmakta olanların askere sevk tarihi ile terhis tarihi arasında, yedek subay öğrencileri ve adaylarının ise askere sevk tarihi ile yedek subay nasıp tarihi arasında geçirdikleri süreler zarfında Bağkur (4/b) kapsamındaki faaliyetlerinin devam ediyor olması halinde, 4/b kapsamındaki sigortalılıkları da devam ettirilmektedir.

Dolayısıyla bu süreler zarfında 4/b kapsamındaki zorunlu sigortalılıkları devam eden vatandaşlar adına, 4/b kapsamında kısa vadeli sigorta primi ile malullük yaşlılık ve ölüm sigorta priminin yanı sıra genel sağlık sigortası primi de tahakkuk ettirilmektedir.

Aynı durum isteğe bağlı sigortalılar için de geçerli.

İsteğe bağlı sigortalılar da 1/10/2008 tarihinden itibaren 4/b kapsamında sigortalı sayıldığından, isteğe bağlı sigortalılığı askerlik süresi boyunca devam eden sigortalılar adına da Bağkur’lu vatandaşlar gibi hem 60. maddenin on ikinci fıkrası uyarınca ilgili kamu idaresi adına, hem de isteğe bağlı sigortalılık kapsamında sigortalılar adına genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilmektedir.

Askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay öğrencileri, primleri ilgili kamu idaresi tarafından karşılanmak suretiyle 1/3/2017 tarihinden itibaren genel sağlık sigortası kapsamına alınmışlardır.

18/1/2019 tarihinden itibaren de er ve erbaşlar ile yedek subay öğrencilerinin, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış bakmakla yükümlü olduğu yakınları da er ve erbaşlara sağlanan bu imkanlardan yararlanmaya başlamıştır.

Sonuçta bu vatandaşlar adına er ve erbaş/yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfında hem ilgili kamu idaresi tarafından hem de kendileri tarafından genel sağlık sigortası primi ödenmektedir.

4/b kapsamında sigortalıların 60 günden fazla vadesi geçmiş prim borcunun bulunması halinde her ne kadar Sosyal Güvenlik Kurumunca sunulan sağlık hizmetlerinden acil haller haricinde yararlanmalarına izin verilmese de bu vatandaşların askerde bulundukları süreler zarfındaki sağlık provizyonları muvazzaf askerlik hizmetleri nedeniyle 5510/60. maddesinin onikinci fıkrası kapsamında verilmektedir.

Haliyle, 4/b kapsamındaki sigortalıların 60 günden fazla ödeme vadesi geçmiş prim borçları, er ve erbaş/ yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfında, kendilerinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmalarına engel teşkil etmemektedir.

Askerlik hizmetini er ve erbaş olarak yapmakta olanların genel sağlık sigortası sayılacağına dair düzenleme 5510/60. maddenin on ikinci fıkrasında yapılmıştır.

Anılan fıkranın son cümlesinde de “Bu kapsamda genel sağlık sigortalısı sayıldıkları sürece bu maddenin diğer fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı ve genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmazlar.” Hükmüne yer verilmiştir.

Sonuç olarak, 4/b kapsamındaki zorunlu sigortalılığı er ve erbaş/ yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfında devam eden ve genel sağlık sigortası primleri 5510/60. madde kapsamında ilgili kamu idaresince ödenen vatandaşlar 4/b kapsamında sigortalılığı devam ettirilse de genel sağlık sigortalısı sayılmaları mümkün olmadığından, bu süreler zarfında 4/b kapsamında genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilmeyerek, yalnızca malullük yaşlılık ve ölüm sigortası ile kısa vadeli sigorta kolundan prim tahakkuk ettirilmesi icap etmektedir.

Hatta bu vatandaşların askerdeyken 1/3/2017 sonrasında 4/b kapsamındaki sigortalılık statülerinden tahsil edilmiş GSS primlerinin de 5510/89. maddede yer alan “Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanunî faizi ile birlikte geri verilir. Kanunî faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır. “hükümleri doğrultusunda talebi halinde kanuni faiziyle birlikte kendilerine iadesi gerekir.

Evlenme ve doğum yardımı yapılması genel olarak işverenler açısından kanuni bir zorunluluk değildir.

Ancak iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, personel yönetmeliği veya süreklilik kazanmış iş yeri uygulamasıyla bu yönde bir hak tanınmışsa işverenin söz konusu düzenlemeye uygun hareket etmesi gerekir. Yapılan yardımın çalışan bordrosunda gösterilmesi ve uygulanacak yasal kesintilerin doğru belirlenmesi de bordro uygulamaları bakımından önemlidir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Prime esas kazançlar" başlıklı 80'inci maddesinde evlenme ve doğum yardımlarının sosyal güvenlik priminden istisna olduğu hüküm altına alınmıştır. Ayrıca, evlenme ve doğum yardımlarının prime esas kazanca dahil edilmeyeceğine dair diğer hüküm 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi'nde yer almaktadır.

"Ölüm, doğum ve evlenme hallerinde işverenlerince sigortalılara yapılan nakdi yardımlar, miktarı ne olursa olsun prime esas kazançların hesabında dikkate alınmayacaktır."

Evlenme ve doğum yardımlarının gelir vergisi bakımından istisnası, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 25'inci maddesinde düzenlenmiştir.

Düzenlemeye göre evlenme ve doğum nedeniyle çalışanlara yapılan yardımların, çalışanın iki aylığına veya buna karşılık gelen gündeliklerinin toplamına kadar olan kısmı gelir vergisinden istisnadır.

Buna göre yardım tutarı çalışanın iki aylık ücretini aşmıyorsa ödemenin tamamından gelir vergisi kesilmeyecektir. Yardımın iki aylık ücret tutarını aşması hâlinde ise yalnızca aşan kısım gelir vergisi matrahına dahil edilecektir.

Örneğin, çalışanın aylık ücreti 40.000 TL ise gelir vergisi istisnası en fazla 80.000 TL olarak uygulanacaktır.

Gelir vergisine tabi olan aşan tutar, ödemenin yapıldığı aydaki diğer ücret gelirleriyle birlikte değerlendirilerek, çalışanın kümülatif gelir vergisi matrahına ve geçerli vergi dilimine göre vergilendirilecektir.

Dolayısıyla SGK primi ile gelir vergisi istisnalarının sınırları birbirinden farklıdır. Yardım tutarının iki aylık ücreti aşması, SGK primi istisnasını ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle örneğin evlenme ve doğum nedeniyle çalışanlara yapılan 100.000 TL'nin tamamı SGK priminden istisna tutulurken, aylık ücreti 40.000 TL olan çalışan için yalnızca 20.000 TL gelir vergisine tabi olacaktır.

Evlenme ve doğum yardımlarına ilişkin özel bir damga vergisi istisnası bulunmamaktadır. Bu nedenle nakit olarak yapılan yardımın gelir vergisinden istisna olan kısmı da dahil olmak üzere ödemenin tamamı üzerinden damga vergisi kesilmesi gerekir.

Evlenme ve doğum yardımlarının çalışan bordrosunda ayrı bir ödeme kalemi olarak gösterilmesi gerekir. Yardımın ücret, prim veya ikramiye ödemeleriyle birleştirilmeden açıkça "evlenme yardımı" veya "doğum yardımı" şeklinde bordroya yansıtılması, istisnaların doğru uygulanması ve olası denetimlerde ödemenin niteliğinin ortaya konulması açısından önemlidir.

Sonuç olarak evlenme ve doğum yardımlarının bordrolaştırılmasında SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi uygulamalarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Yardımın tamamı SGK priminden istisna tutulurken, yalnızca çalışanın iki aylık ücretini aşan kısmı gelir vergisine tabi olacaktır. İşverenlerin ödemeyi belgelendirerek bordroda ayrı bir kalem halinde göstermeleri, istisnaların doğru uygulanması ve olası denetim risklerinin önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Son yıllarda uluslararası işgücüne ilişkin mevzuatta yapılan düzenlemeler, Türkiye’nin nitelikli yabancı işgücünü çekme hedefi doğrultusunda önemli kolaylıklar sağladı. Bunlardan biri de çalışma izni muafiyeti uygulamasıdır. Uygulamanın kapsamı ve başvuru süreçlerinde yapılan değişiklikler sayesinde özellikle sezonluk faaliyet gösteren sektörler açısından daha esnek bir yapı oluşturuldu.

İkamet izni nasıl?

Çalışma izni muafiyeti belgesi, belirli şartları taşıyan yabancıların klasik çalışma izni almaksızın, muafiyet süresince Türkiye’de çalışmalarına, ikametlerine ve ülkeye giriş çıkışlarına imkân sağlayan özel bir izin türüdür.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, “muafiyet” ifadesinin hiçbir işlem yapılmayacağı anlamına gelmemesidir. Aksine, yabancı yine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen bir başvuru sürecine tabidir. Ancak bu süreç, klasik çalışma izni prosedürüne göre daha hızlı ve daha sade şekilde yürütülmektedir.

Çalışma izni muafiyetinin yabancıya sağladığı haklar yönüyle çalışma izninden en büyük farkı, muafiyet ile geçirilen sürelerin vatandaşlık başvurusunda hesaba dâhil edilmemesidir. Bununla birlikte bu muafiyet yabancıya çalışma ve ikamet yönünden aynı hakları sağlamaktadır. Dahası, işgücü piyasasında kalıcı olmak isteyenler için de çalışma iznine başvuru imkânı bulunmaktadır.

Öte yandan, muafiyet herhangi bir nedenle sona erdiğinde, buna bağlı olarak elde edilen çalışma ve ikamet hakkı da sona ermektedir. Ancak yabancının ayrıca geçerli bir ikamet izni bulunuyorsa, muafiyetin sona ermesi bu ikamet iznini etkilemez.

Başvuru süreci kolay

Çalışma izni muafiyeti başvuruları doğrudan yabancının kendisi tarafından elektronik ortamda yapılmaktadır. Başvuru sırasında geçerli pasaport, biyometrik fotoğraf, eğitim bilgileri, işyeri bilgileri, başvurulan muafiyet türünü kanıtlayan belgeler sisteme yüklenmektedir.

Başvurunun tamamlanabilmesi için çalışma izninden farklı olarak elektronik imza zorunluluğu bulunmamaktadır. Son dönemde yapılan en önemli değişikliklerden biri ise başvuru süresine ilişkindir. Önceki uygulamada yabancıların Türkiye’ye girişlerinden itibaren otuz gün içinde başvuru yapmaları gerekiyordu. Yeni düzenlemeyle birlikte bu süre önemli ölçüde esnetilmiş; yabancının yasal kalış süresi boyunca başvuru yapılabilmesine imkân tanınmıştır. Bu değişiklik özellikle sezonluk faaliyet gösteren işletmeler açısından önemli bir operasyonel kolaylık sağlamaktadır.

Hangi meslekler var?

Çalışma izni muafiyetleri özellikle belirli uzmanlık alanlarına yönelik olarak uygulanmaktadır. Akademisyenler, araştırmacılar, bilim insanları, bilişim uzmanları, yatırımcılar, yabancı basın mensupları, profesyonel sporcular, sanatçılar ve tur operatörü temsilcileri bunların başında gelmektedir. Bunun yanında bazı özel statüde bulunan yabancılar için de farklı muafiyet hükümleri uygulanmaktadır.

Çalışma izni muafiyetleri, son dönemde özellikle uluslararası yatırımcılar ile nitelikli işgücünün Türkiye’ye çekilmesine yönelik ilgili kurumlarca yürütülen program ve teşvikler doğrultusunda da etkin olarak kullanılmaktadır.

Bu yaklaşım, Türkiye’nin uluslararası işgücü politikalarında yalnızca işgücü ihtiyacını değil, bilgi ve teknoloji transferini, nitelikli yatırımları, uluslararası iş birliklerini ve nitelikli insan kaynağını da önceleyen bir anlayış benimsediğini göstermektedir.

Yaz sezonunun en yoğun hissedildiği alanlardan biri kuşkusuz turizm sektörüdür. Bu kapsamda tur operatörü temsilcilerine ilişkin çalışma izni muafiyetlerinde yapılan süre hesaplama değişikliği dikkat çekmektedir. Artık izin sürelerinin değerlendirilmesinde takvim yılı esas alınmaktadır. Bu düzenleme sezon planlamasını kolaylaştırırken hem işverenlere hem de yabancı çalışanlara daha öngörülebilir bir çalışma takvimi sunmaktadır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

2025 Yılı Yıllık İnceleme Raporu için TIKLAYINIZ.

Yıl yıl, dünyanın en büyük şirketleri sermaye, üretim ve tüketiciler sınırlar arasında daha serbestçe hareket ettikçe daha fazla ürün satmayı, daha fazla para kazanmayı, daha fazla varlık biriktirmeyi ve daha fazla piyasa değeri yaratmayı büyük ölçüde başardı.

Türkiye'nin En İyi İşverenleri 2026

ABD Başkanı Donald Trump’ın ticaret savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar, artan enerji fiyatları ve süregelen enflasyon baskısı gibi karşı rüzgarlara rağmen küresel büyüme hikayesi geçerliliğini koruyor.

Global 2000’in bu yılki 24. yıllık edisyonu toplam satışlar, kârlar, varlıklar ve piyasa değeri olmak üzere dört kategorinin tamamında rekorlara ulaştı ve küresel ekonominin merkezindeki çok uluslu şirketlerin dayanıklılığını ortaya koydu.

Toplam 56 trilyon dolarlık yıllık satış

Dünyanın gösterge niteliğindeki şirketleri toplamda 56 trilyon dolarlık yıllık satış (geçen yılki rekorun yüzde 6 üzerinde), 5,5 trilyon dolarlık kâr (+yüzde 13,9) ve 272 trilyon dolarlık varlık (+yüzde 12,9) kaydetti.

En çarpıcı olan ise Global 2000’in toplam piyasa değerinin geçen yılki rekorun yüzde 31,8 üzerine çıkarak devasa bir artış göstermesi ve hissedar değerine 30 trilyon dolardan fazla eklenmesi oldu.

Liste hala bilanço büyüklüğü yüksek bankalar tarafından domine edilse de bu yılki hareketlilik büyük ölçüde yapay zeka ile bağlantılı piyasa değerinden kaynaklandı.

Donanım ve bilgisayar ekipmanı sağlayıcıları, yarı iletken şirketleri ve yazılım firmaları (Microsoft ve Meta gibi dev ölçekli şirketleri de içeren) artık listenin yüzde 10’undan fazlasını, yani 209 şirketi oluşturuyor, bu sayı geçen yıl 186 idi.

Bu şirketlerin toplam piyasa değeri 23,9 trilyon dolardan 41,4 trilyon dolara neredeyse iki katına çıktı ve listedeki net piyasa değeri artışının yüzde 57’sinden fazlasını oluşturdu.

Basitçe söylemek gerekirse: Yapay zekaya yönelik yatırımcı coşkusu, küresel piyasalardaki kazanç ve değerleme artışının büyük kısmını sürüklüyor.

Türkiye’den 12 şirket

Listedeki coğrafi dağılıma bakıldığında ABD açık ara birinci sırada; 593 şirketin merkezi burada bulunuyor ancak bu sayı geçen yıl 612 idi.

Çin’in 300 şirketi var ve Hong Kong’un 40 şirketiyle birlikte Büyük Çin bölgesi toplamı 340’a ulaşıyor.

Japonya 179 şirketle üçüncü, Birleşik Krallık 67 şirketle dördüncü, Güney Kore 66 şirketle beşinci sırada yer alıyor; Kanada ve Hindistan ise 64’er şirketle onları takip ediyor.

ABD ayrıca piyasa değeri açısından da hala baskın; yaklaşık 67,9 trilyon dolarlık değerle toplamın yarısından fazlasını oluşturuyor.

Listede merkezi Türkiye’de yer alan 12 şirket bulunuyor.

Sıralamalarıyla birlikte listede yer alan Forbes Türkiye'nin derlediği Türk şirketler şöyle:

İş dünyasındaki birçok kişi, yapay zeka boğa piyasasının hala gücünü koruduğunu düşünüyor.

Kâr amacı gütmeyen Future Investment Institute başkanı Richard Attias, “Yapay zeka sadece bir teknoloji değil, bir zihniyettir. Yapay zeka yeni bir dildir. Günlük hayatımızın ve iş dünyasının bir parçası olacak” dedi ve New York’taki Forbes Iconoclast Zirvesi öncesinde ekledi: “Yapay zeka her yerde etkili olacak.”

En büyük yapay zeka kazananları bu trendin ne kadar geniş tabanlı olduğunu gösteriyor.

Yarı iletkenlerde Nvidia 20 sıra yükselerek 27. sıraya çıktı ve listedeki en değerli çip şirketi oldu. Güney Koreli SK Hynix ise yapay zeka sunucuları için kritik olan yüksek bant genişlikli bellek çipleri sayesinde 107 sıra yükselerek 48. sıraya yerleşti.

Donanım tarafında da güçlü yükselişler görüldü; iPhone montajcısı ve yapay zeka sunucu üreticisi olarak bilinen Tayvanlı Hon Hai Precision (Foxconn) 55 sıra yükselerek 82. sıraya çıktı.

Kaliforniya merkezli flash depolama şirketi SanDisk ise geçen yıl ilk 2000 dışında olmasına rağmen 614. sıradan listeye girdi. Yazılım ve bulut tarafında Alphabet 5 sıra yükselerek 4. sıraya çıktı.

Yapay zeka bulut bilişim şirketi CoreWeave ise listeye geçen yıl katıldıktan sonra 706 sıra yükselerek 1.093. sıraya ulaştı.

Yapay zeka trendi, çip döngüsünün daha fiziksel tarafından faydalanan malzeme sektörünü de yukarı taşıdı.

Global 2000’deki malzeme şirketleri piyasa değerini yüzde 67,5 artırırken kârlarını yüzde 38,6 yükseltti. Yatırımcılar bakır, kobalt, lityum, kimyasallar ve yarı iletkenler, ileri üretim, enerji sistemleri ve veri merkezleri için gerekli diğer girdileri sağlayan üreticileri ödüllendirdi.

İngiliz-Avustralyalı madencilik devi Rio Tinto, Amazon Web Services ile yaptığı iki yıllık işbirliği sayesinde Nuton biyoliç teknolojisiyle üretilen bakırı AWS’nin ABD veri merkezlerinde kullanmak üzere 24 sıra yükselerek 111. sıraya çıktı.

Kuzey Carolina merkezli çelik üreticisi Nucor ise veri merkezlerinin büyük sunucu rafları gibi kullanımı kolay çelik ürünlerine olan talep sayesinde 84 sıra yükselerek 416. sıraya yerleşti.

Veri merkezlerinden bahsetmişken, bu dev tesisleri inşa eden, soğutan ve kablolayan inşaat şirketleri de oldukça iyi performans gösteriyor. Geçen yıldan bu yana inşaat sektörünün toplam piyasa değeri yüzde 30,7 artarken kârlar yüzde 46,4 yükseldi.

Veri merkezi patlamasında öne çıkan şirketlerden biri Houston merkezli Comfort Systems USA oldu. Şirket 698 sıra yükselerek 93. sıraya çıktı. Şirket, veri merkezleri ve çip üreticilerinden “eşi benzeri görülmemiş talep” gördüğünü ve 10 milyar dolarlık yıllık gelirinin yarısından fazlasının buradan geldiğini belirtiyor.

Bir diğer örnek ise Vertiv Holdings; 353 sıra yükselerek 821. sıraya çıktı. Ohio merkezli şirket, yapay zeka veri merkezleri için elektrik ve soğutma sistemleri üretiyor ve 2025 sonunda sipariş backlog’unun 15 milyar doları aştığını söylüyor.

Ayrıca NVIDIA ile önemli bir altyapı ortağı haline gelerek “AI fabrikaları” olarak adlandırılan yeni nesil veri merkezlerinin güç ve soğutma sistemlerinin tasarımına yardımcı oluyor.

Bankaların hakimiyeti

Yapay zeka patlamasına rağmen bankalar hala Global 2000’e varlık ve sayı açısından hakim durumda. JPMorganChase üst üste dördüncü kez 1. sırada yer alıyor. Amerika’nın en büyük bankası olarak 4,9 trilyon dolarlık varlık büyüklüğüyle sıralamanın dört bileşenini en iyi dengeleyen şirket olmaya devam ediyor. Bu yıl listede 314 banka yer alıyor.

Bu diğer tüm sektörlerden daha fazla. Bu bankalar toplam 140,4 trilyon dolarlık varlığa sahip ve bu, listedeki tüm şirketlerin toplam varlıklarının yarısından fazlasına denk geliyor. Ayrıca 136 çeşitlendirilmiş finans şirketi ve 113 sigorta şirketi de listede yer alıyor.

Bunun nedeni sıralama metodolojisinde yatıyor: bankalar ve sigorta şirketleri devasa bilançolara sahipken teknoloji şirketleri genellikle daha az varlık taşıyor ve bu nedenle bu ölçütte daha az puan alıyor. Yüksek faiz oranları da bankalar, sigortacılar ve diğer borç verenlerin karlılığını artırarak etkili oldu.

İlk 10 şirket

Listenin ilk 10’u değişen bir kurumsal düzenin fotoğrafı gibi. JPMorganChase 1. sırada yer alırken, Amazon 742,8 milyar dolarlık satış ve 2,8 trilyon dolarlık piyasa değeriyle 2. sıraya yükseldi.

Alphabet 4. sıraya çıkarken Microsoft, yatırımcıların yazılım, bulut altyapısı ve yapay zeka platformlarına yönelmesiyle 7. sırayı paylaştı.

Berkshire Hathaway, Saudi Aramco ve Bank of America kârları, varlıkları ve nakit yaratma kapasiteleri sayesinde üst sıralarda kalmaya devam etti.

Çinli üç dev banka ICBC, China Construction Bank ve Agricultural Bank of China ilk 10’u tamamladı; bu durum, on yıl önce listeye damgasını vuran Çin bankacılığı hakimiyetinin bir mirası olarak görülüyor.

Bank of America ise 2003’teki orijinal ilk 10’dan hala listede kalan tek şirket.

Global 2000’in diğer bölgelerinde havacılık ve savunma şirketleri önemli kazanımlar elde etti; Orta Doğu’daki çatışmalar ve artan savunma bütçeleri kârları yüzde 78,5 artırdı.

Jet motorları ve uçak sistemleri üreten Safran 398 sıra yükselerek 211. sıraya çıktı; uçak ve savunma üreticisi Boeing 289 sıra yükselerek 160. sıraya çıktı; jet motoru ve tahrik sistemleri uzmanı Rolls-Royce ise 67 sıra yükselerek 263. sıraya yerleşti.

Global 2000 hem eski ekonominin hem de yeni ekonominin bir sembolü olmaya devam ediyor. Bankalar hala en fazla varlığı taşıyor, petrol şirketleri hala devasa nakit akışı üretiyor ve perakendeciler satışlarda hakimiyetini sürdürüyor.

Son bir yıldaki en büyük değişim, dünyanın en büyük şirketlerinin ne sattığından çok yatırımcıların onlara ne değer biçtiği oldu. 2026’da yatırımcılar geleceğin yapay zekaya ait olduğuna karar verdi, özellikle de onu çalıştırmak için gereken çipleri, sunucuları, bellekleri ve altyapıyı üreten şirketlere.

Bunun gerçekten isabetli bir öngörü olup olmadığını ise zaman gösterecek.

Ekonomim

Bu planla birlikte öğrenci, öğretmen ve eğitimcilerin genel iyilik hali korunurken, eğitim ortamının iklim değişikliğine dayanıklılığının artırılması hedefleniyor.

Kantin ve yemekhanelerde yeni dönem

"Okulumda Sağlıklı Besleniyorum Programı" ile güvenilir gıdaya erişim ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları yaygınlaştırılırken, kantin ve yemekhanelerde, artan sıcaklıkların yol açabileceği gıda güvenliği risklerine karşı dijital soğuk zincir takip sistemi devreye alınacak.

Okul menülerinde karbon ayak izi düşük, bölgesel ve mevsimsel ürünlerin önceliklendirildiği "Sürdürülebilir Menü Yönetim Sistemi" tasarlanacak. Ayrıca tuzsuz diyet menü seçenekleri kantin ve yemekhanelere eklenecek, böbrek rahatsızlığı ve alerjik hastalığı bulunan öğrenciler önceliklendirilecek.

Kişisel mataralar yaygınlaştırılacak

Öğrencilerin temiz içme suyuna ambalajsız ve sağlıklı erişimini sağlamak amacıyla, okullarda yüksek filtrasyonlu su pınarları yaygınlaştırılacak. Bununla birlikte, çelik veya cam materyalden üretilmiş kişisel su termoslarının kullanımının yaygınlaştırılarak, sağlıklı suyun temini ve erişimi kolaylaştırılacak, okullarda su tasarrufu bilinci sağlanacak.

Okullarda kapalı alanlarda doğal havalandırma ile temiz hava sirkülasyonu sağlanacak ve iç ortam hava kalitesi artırılacak. 10 bin metrekare üzerindeki kurumlarda hava kalitesi ölçüm ve uyarı sistemleri kurulacak. Sınıflarda aşırı sıcak ve soğuğa karşı ısı konforunu iyileştirmeye yönelik gölgeleme ve bina düzenlemeleri yapılacak. Öğrenci, öğretmen ve velilere iklime uyum, erken uyarı ve gıda hijyeni konularında eğitimler verilecek. Ayrıca mevsimsel ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaştırılması hedeflenecek.

"Sıfır Atık Uygulama Yönergesi" hazırlanacak

Diğer yandan, Bakanlık "yeşil okul" uygulamaları kapsamında çevresel sürdürülebilirliğin güçlendirilmesi amacıyla okullarda sıfır atık yönetimi, su verimliliği, biyoçeşitliliğin korunması ve çevre farkındalığına yönelik çeşitli uygulamaları da hayata geçirecek.

Bu kapsamda okullarda yağmur suyu hasadı, gri su kullanımı ve kompost sistemleri uygulanacak; okul bahçelerinde agroekolojik yöntemler devreye alınacak. Su tasarrufu sağlayan teknolojilerin eğitim kurumlarında geliştirilmesi ve kullanımı desteklenecek. Başarılı uygulamaların paylaşılması için Bakanlığın dijital platformlarında “Yeşil Okul İyi Örnekler Portalı” oluşturulacak.

AA

Çoğu kişi emekliliğinin iptal edildiğini öğrendiğinde şu soru­yu soruyor: “Bir daha emekli ola­bilir miyim?”

İşte bu sorunun cevabı, SGK’nın 02 Temmuz 2021 tarih­li ve 2021/23 sayılı Genelgesi’n­de yer almaktadır.

Genelgenin adı oldukça dikkat çekicidir: “Aylığa Hak Kazanma Koşullarının Oluşmadığının Ay­lık Bağlandıktan Sonra Tespiti.”

Başka bir ifadeyle, bir kişi emekli olmuş, yıllarca aylığını almış olabilir. Ancak daha sonra yapılan incelemelerde, emekli­liğe esas alınan prim günlerinin bir kısmının geçersiz olduğu or­taya çıkabilir.

Bu durumda ne olur?

Öncelikle SGK, kişinin ilk emeklilik tarihindeki şartları yeniden hesaplar. Eğer iptal edi­len hizmetler çıkarıldığında ki­şi o tarihte emekliliğe hak kaza­namıyorsa, emekli aylığı ilk bağ­landığı tarihten itibaren iptal edilir.

Bunun sonucu oldukça ağır­dır.

Ödenen emekli aylıkları, bay­ram ikramiyeleri, bazı durum­larda sağlık giderleri ve diğer yersiz ödemeler yasal faiziyle birlikte geri istenebilmektedir.

Ancak 2021/23 sayılı Genel­ge’nin en önemli yönü, işlemin burada sona ermemesidir.

SGK, iptal edilen günleri sis­temden çıkardıktan sonra, kişi­nin kalan gerçek hizmetleriyle başka bir tarihte yeniden emek­lilik hakkı elde edip etmediğini ayrıca araştırmak zorundadır.

Eğer sigortalının daha sonra­ki bir tarihte yaş, sigortalılık sü­resi ve prim günü şartlarını yeri­ne getirdiği anlaşılıyorsa, aylığı yeniden bağlanır. Üstelik bunun için yeniden emeklilik başvuru­su yapılması her zaman gerek­mez. Genelgede açıkça; emek­liliğin iptal edildiğinin tespit edildiği tarihten önce aylığa hak kazanma koşullarının oluştuğu­nun anlaşılması halinde, yeni bir tahsis talebi aranmaksızın aylı­ğın hak edilen tarihi takip eden ay başından itibaren yeniden bağlanacağı belirtilmektedir. Bu düzenleme, emekliliği iptal edi­len binlerce kişi açısından son derece önemli bir güvence nite­liğindedir.

Bir örnek verelim.

Bir kişi 2016 yılında 5600 prim günüyle emekli olmuş olsun.

Yıllar sonra yapılan inceleme­de, bu primlerin 600 gününün geçersiz olduğu tespit edilmiş olsun. Bu durum sahte sigorta­lılık nedeniyle olabilir. Hizmet çakışmasından kaynaklanabilir. Ya da sonradan geçersiz sayılan başka çalışmalar nedeniyle orta­ya çıkabilir. Bu durumda kişinin prim günü 5000’e düşer.

Eğer 2016 yılındaki emekli­lik için 5600 gün gerekiyorsa, emekliliği ilk bağlandığı tarih­ten itibaren iptal edilir. Ancak aynı kişinin kalan 5000 günlük gerçek hizmetiyle, örneğin 3600 gün ve 60 yaş şartına bağlı başka bir emeklilik hakkı olabilir. Var­sayalım ki bu kişi 60 yaşını 2021 yılında doldurmuş olsun.

İşte SGK’nın 2021/23 sayılı Genelgesi burada devreye gi­rer.

SGK, 2016 tarihindeki emek­liliği iptal eder. Ancak 2021 yı­lında emeklilik şartlarının yeni­den oluştuğunu tespit ettiğinde, herhangi bir yeni başvuru bek­lemeksizin sigortalıyı yeniden emekli sayar ve aylığını bu tarih­ten itibaren tekrar bağlar.

Bir başka örnek ise Genel­ge’nin uygulamadaki en so­mut sonuçlarından birini gös­termektedir.

Bir sigortalı, 24 Ağustos 2020 tarihinde emeklilik başvurusun­da bulunmuş ve 1 Eylül 2020 ta­rihinden itibaren yaşlılık aylı­ğı almaya başlamıştır. Emekli­lik için gerekli olan 5375 prim gününü 5381 günle tamamladı­ğı kabul edilerek kendisine aylık bağlanmıştır.

Ancak daha sonra yapılan de­netimde, 2020 yılında çalışmış olduğu işyerindeki 56 günlük ça­lışmasının fiili olmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle söz konu­su 56 günlük hizmet iptal edil­miş ve sigortalının prim gün sa­yısı emeklilik için gerekli olan 5375 günün altına düşmüştür.

Bunun üzerine SGK, kişinin 1 Eylül 2020 tarihinden itibaren bağlanan yaşlılık aylığını başlan­gıç tarihinden itibaren iptal et­miştir. Ayrıca kendisinden, yıl­lar içerisinde ödenen aylıklar nedeniyle yersiz ödeme borcu da talep edilmiştir.

İlk bakışta bu kişinin artık emeklilik hakkını tamamen kay­bettiği düşünülebilir.

Ancak süreç burada sona er­memiştir. Söz konusu sigortalı­nın, emekliliği iptal edildikten sonra 2024 yılında Sosyal Gü­venlik Destek Primi kapsamın­da çalıştığı görülmüştür. SGK, 2021/23 sayılı Genelge kapsa­mında yaptığı incelemede, 08 Mart 2024 ile 30 Nisan 2024 tarihleri arasındaki 54 günlük Sosyal Güvenlik Destek Primi­ne tabi çalışmalarını, tüm sigor­ta kollarına tabi çalışma olarak değerlendirmiştir. Başka bir ifa­deyle, daha önce emekli olduğu için Sosyal Güvenlik Destek Pri­mi kapsamında geçen çalışma­lar, yeniden yapılan değerlendir­me sonucunda normal sigortalı­lık kapsamında kabul edilmiş ve bu süreler emeklilik hesabına dahil edilmiştir. Yapılan bu de­ğerlendirme sonucunda sigor­talının yeniden emeklilik için gerekli şartları sağladığı tespit edilmiş, SGK tarafından ikin­ci bir karar alınmış ve 1 Mayıs 2024 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı yeniden bağlanmıştır.

İşte bu örnek, 2021/23 sayılı Genelge’nin ne kadar önemli ol­duğunu açıkça göstermektedir.

Emeklilik iptal edilmiş olabi­lir. Geçmişte ödenen aylıklar ge­ri istenebilir.

Ancak iptal edilen hizmetler çıkarıldıktan sonra sigortalının gerçek çalışmalarıyla yeniden emeklilik şartlarını sağlaması halinde, emeklilik hakkı tama­men ortadan kalkmaz.

Şartların yeniden oluştuğu ta­rihten itibaren emekli aylığı ye­niden bağlanabilir.

Dolayısıyla emekliliğin iptal edilmesi her zaman emeklilik hakkının tamamen sona erdiği anlamına gelmez.

Bazen emeklilik iptal edilir.

Ama emeklilik hakkı yaşama­ya devam eder.

SGK’nın 2021/23 sayılı Ge­nelgesi de tam olarak bu anlayış üzerine kurulmuştur.

Ülkemizde emeklilik sistemi ve emekli olma şartları olduk­ça karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu nedenle emeklilik aşamasın­da olduğu kadar, emeklilik ipta­li, prim iptali veya aylıkların ye­niden bağlanması gibi olumsuz durumlarla karşılaşıldığında da bir sosyal güvenlik uzmanından destek alınması, hak kayıpları­nın önlenmesi açısından büyük yarar sağlayacaktır.

Özgür Erdursun-Dünya

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.