İkinci sıranın sahibi 1 milyar 989 milyon dolarla Arçelik olurken, İş Bankası 1 milyar 243 milyon dolarla üçüncü sıradaki yerini korudu.

Geçen yıl beşinci olan Ford Otosan, bir sıra yükselerek 1 milyar 37 milyon dolarla dördüncü sıraya çıktı. Ziraat Bankası da 958 milyon dolarla beşinci sıraya yükseldi.

Listeye bu yıl 13 yeni marka dahil oldu. Alfa Solar, ATP, Baykar, Besler, Çelebi Havacılık, Datagate, e-Bebek, Karaca, Karel, Koçtaş, Ray Sigorta, Trabzonspor ve Yudum listeye girdi.

125 markanın toplam değeri 19,6 milyar dolara ulaştı

Brand Finance Türkiye Direktörü Muhterem İlgüner, araştırmanın sonuçlarına ilişkin değerlendirmede bulundu.

Bu sene 20'nci yıllarını kutladıklarını belirten İlgüner, 125 markanın toplam değerinin geçen yıla göre yüzde 15 artarak 17 milyar dolardan 19,6 milyar dolara yükseldiğini söyledi.

İlgüner, üst üste 2 yıl toplam değerde artış görüldüğüne dikkati çekerek şöyle devam etti:

"Havacılık ve savunma, finansal hizmetler ile yurt dışında bulunan elektronik ve hazır giyim markalarının sağladığı ivme toplam marka değerini olumlu yönde etkiliyor. Toplam marka değerinin yüzde 23'ünü bankacılık hizmetleri, yüzde 15'ini ise hava yolu ve elektronik markaları oluşturuyor. Yenilenebilir enerji markaları listede yer bulmaya başladı. Yıllar içinde gözlemlenen önemli bir husus, yurt dışında ve göreceli istikrarlı ülke pazarlarında gerçekleşen hasılatın marka değeri hesabında olumlu etkisi olduğudur. Bu nedenle Türk markalarının yurt dışında yaygınlaşması, kabul görmesi ve güçlenmesi marka değerlerini olumlu etkileyecektir."

TURQUALITY Projesi'nin bu amaçla hayata geçirilmiş örnek bir proje olduğunu vurgulayan İlgüner, şunları kaydetti:

"Bugün 500'e yakın üye markası bulunan bu destek programının sonuçlarının ihracat başarısından ziyade marka başarısı olarak değerlendirmesini beklemek gerekecektir. Bunun için de üye markaların başarısının yakından izlenmesi ve ölçülmesi yerinde olacaktır. Bunun yanı sıra TURQUALITY Projesi'nin bizzat kendisinin markalaşmasında büyük yarar olacak."

Zirvedeki ilk 5 marka

Brand Finance'ın araştırmasına göre Türkiye'nin en değerli ilk 5 markası ve 2026 yılı marka değerleri (milyon dolar) şöyle:

Türk Hava Yolları - Hava Yolu

Arçelik - Dayanıklı Tüketim

İş Bankası - Banka

Ford Otosan - Otomotiv

Ziraat Bankası - Banka

Ekonomim

Shearer, "Altın teknik açıdan bir tür belirsiz bölgede sıkışmış durumda. Fiyatlar yaklaşık 4.340 dolar/ons seviyesindeki 200 günlük hareketli ortalamanın üzerinde kalırken, şimdilik 4.730 dolar/ons seviyesindeki 50 günlük hareketli ortalamanın altında sınırlanıyor" yorumu yaptı.

JP Morgan Global Research, ons altın için 2026 son çeyrek hedefini 6.300 dolardan 6.000 dolara, 2027 son çeyrek hedefini 6.550 dolardan 6.263 dolara revize etti.

Ekonomim

O gece baba ile oğul, büyük sedirin iki ucuna oturmuş, açık deftere bakıyor ama aslında rakamları değil, bir şehzadenin geleceğini tartıyordu. Ve ilk kez “borç” kelimesi, bir ticaret terimi olmaktan çıkıp hayat ile ölüm arasındaki ince çizginin adı hâline gelmişti.

Hoca İlyaszade’nin sıhhati o akşam pek yerinde değildi. Konağın ağır havasına karışan ince bir inleme gibi, içten içe büyüyen mide ağrısı onu sedire daha erken çekmişti. Elini karnına götürüp hafifçe bastırıyor, yüzünü buruşturuyor, arada nefesini toparlamaya çalışıyordu. Ama asıl huzursuzluğu bedenden çok zihnindeydi; sanki ağrı yalnızca yediği ciğer sarmadan değil, yılların biriktirdiği yorgunluktan da besleniyordu.

Bakışları açık kalan yan kapıdan görünen bahçeye kaydı. Lodosun etkisiyle ağır ağır eğilen ağaçların gölgeleri duvarlara vuruyor, yaprakların titreyen karanlığı canlı bir hesap gibi yer değiştiriyordu.

“Bunun suçlusu o ciğer sarmadır,” dedi sonunda. Sesi zayıf ama inançlıydı.

Oğlu ise karşısında daha dik, daha sakin bir hâlde oturuyordu.

“Aynı yemekten ben de yedim baba,” dedi. “Bende bir şey yok.”

Baba bir an sustu. Gözlerini oğlunun yüzünde gezdirdi.

“Sen benim yaşlandığımın farkında değil misin?”

Bu soru odanın içine ağır bir taş gibi düştü. Çünkü baba aslında midesini değil, zamanın kendisini suçluyordu. Oğul ise ilk kez, aynı sofraya otursalar da artık aynı bedeni paylaşmadıklarını fark etti.

Baba, midesindeki sızıya rağmen ayağa kalktı. Trabzon’dan gelen haberi elinde sıkı sıkı tutuyor, sanki kâğıt değil de kaynayan bir endişe taşıyordu. Odanın içinde ağır adımlarla yürümeye başladı. Her adımında ahşap zemin hafifçe gıcırdıyor, bu ses onun huzursuzluğuna eşlik ediyordu.

Bir ara durup derin bir nefes aldı.

“Trabzon’dan haber geldi,” dedi. “Şehzade Selim… bizden borç istemiş.”

Oğul doğruldu.

“Sarayın parası mı kalmamış da bizden borç ister?” dedi şaşkınlıkla. “Osmanlı’nın hazinesi boş mu kaldı da Bursa’daki bir tüccara el açılıyor?”

Baba başını hafifçe salladı.

“Sakin ol,” dedi. “Osmanlı’da senin daha öğrenmediğin çok şey var.”

Bir süre sustu, sonra devam etti:

“Devlet dediğin şey sadece hazine sandığından ibaret değildir. Bazen şehzade kendi yolunu açmak için dışarıdan nefes alır. Bazen de en güçlü görünenler, en çok dışarıya bağımlı olanlardır.”

Odanın havası ağırlaştı.

O an oğulun zihninde başka bir görüntü canlandı: Babasının gün içinde sarraf Mişon’la yaptığı uzun konuşma… İkisi çarşının bir köşesinde eğilip fısıldaşmış, defterlerin arasında kaybolmuş gibiydi.

“Mişon’la bunu mu konuşuyordun?” diye sordu.

Baba sakin bir ifadeyle başını salladı.

“Onlar bu işleri iyi bilir.”

Oğulun yüzü sertleşti.

“Ben Mişon’u sevmiyorum,” dedi açıkça. “Zaten askere gitmedikleri için de kızıyorum.”

Baba ilk kez hafifçe gülümsedi. Bu gülümsemede alay değil, yılların verdiği sabır vardı.

“Yaşlı Mişon’u sevip sevmemen başka mesele,” dedi. “Ama onun bildiklerini küçümsemek hata olur.”

Pencereye yürüdü.

“Mişon’un dedesi de sarraftı, onun dedesi de. Osmanlı Beyliği Bursa’yı başkent yaptığı günlerden beri devlet adamlarıyla para işleri yürütürler.”

Sonra dönüp oğluna baktı.

“Bir devletin resmi kayıtları vardır… bir de kimsenin yazmadığı kayıtları. Mişon’un ailesi o ikinci defterleri okumayı bilir.”

Oğul sessizce dinliyordu.

“Sen Osmanlı’nın gücünü ordusunda görüyorsun,” dedi baba. “Ama sarraflar gücü başka yerde görür. Hangi sancak beyinin maaşı gecikmiş, hangi tüccar malını vadeli vermiş, hangi limana altın girmiş… önce onlar bilir.”

Elini deftere koydu.

“Mişon bugün bana bazı şeyler anlattı. Rakam gibiydiler ama aslında haberdi. Haber gibi görünüyordu ama aslında kaderdi.”

Sonra hafifçe güldü.

“Sen Mişon’u çarşıda oturan yaşlı bir sarraf sanıyorsun. Ben ise bazen onun ağzından iki yüz yıllık bir aileyi dinlediğimi düşünüyorum.”

Parmaklarını defterin üzerinde gezdirdi.

“Bazı aileler kılıç taşır, bazıları kalem. Bazıları devlet için savaşır, bazıları devlete para bulur.”

Bir süre sustu.

“Tarih kitapları çoğu zaman ilkini yazar.”

Sonra oğlunun gözlerinin içine baktı.

“Ama ikinciyi bilenler, devletin hangi gün zengin, hangi gün çaresiz olduğunu herkesten önce öğrenir.”

Baba birden sessizleşti.

“Dün gece tuhaf bir rüya gördüm,” dedi.

Oğul istemsizce doğruldu.

“Topkapı Sarayı’ndaydım. Divan avlusunda diz çökmüştüm. Karşımda yüzünü göremediğim bir cellat vardı.”

Yaşlı tüccarın eli farkında olmadan boynuna gitti.

“Kılıç indi.”

Kısa bir sessizlik oldu.

“Başım kesildi. Ama kan yerine altın aktı.”

Oğulun yüzü gerildi.

“Binlerce altın sikke… Mermerlerin üzerinde yuvarlanıp sarayın kapılarından çıktı. Denize doğru aktılar.”

Baba gözlerini uzaklara dikti.

“Ama rüyanın en korkunç yanı bu değildi.”

Derin bir nefes aldı.

“Avlunun öbür ucunda bir adam gördüm. Çandarlı Halil Paşa’ydı.”

Sesi iyice alçaldı.

“Yanıma geldi ve kulağıma şunu söyledi:

‘İyi düşün İlyas… Devlete verilen borcun hesabı defterlerde kapanır sanma.’”

Oda sessizliğe gömüldü.

Baba devam etti:

“Sonra bana şunu söyledi: ‘Ben öldüm ama hesap ölmedi. Senin vereceğin borç, bir şehzadenin ihtiyacı değildir sadece… bir düzenin testidir.’”

Parmakları titriyordu.

“Ve en son bana eğildi.”

Sesi neredeyse duyulmaz hâle geldi.

“‘Bazı borçlar verilmez… sadece alınır.’ dedi.”

Uzun süre kimse konuşmadı.

Sonunda oğul sessizliği bozdu.

“Bu rüyanın yorumunu Mişon’a yaptırdın mı?”

Baba sertçe başını kaldırdı.

“Saçmalama!” dedi. “Bu, Mişon’a anlatılacak şey değil.”

Sonra daha ağır bir sesle ekledi:

“Rüyalar bazen insanın korkusunu gösterir… bazen de yaklaşan bir hesabı.”

Derin bir nefes aldı.

“Bak oğlum,” dedi. “Biz sıradan bir alışverişin eşiğinde değiliz.”

Deftere dokundu.

“Bu karar ailemizin geleceğini değiştirebilir. Yükselen bir şehzadenin yanında olmak bizi koruyabilir de batırabilir de.”

Oğul pencereye yürüdü. Dışarıda Bursa gecesi sessizdi; ama bu sessizlik huzur değil, bekleyiş taşıyordu.

“Biz tüccarız baba,” dedi. “Bizim işimiz kumaş alıp satmak. Şehzadelerin kaderi bizim defterlerimizi aşmıyor mu?”

Baba yavaşça doğruldu.

“Biz tüccarız, doğru,” dedi. “Ama Osmanlı’da tüccar olmak sadece mal alıp satmak değildir.”

Defteri işaret etti.

“Bizim defterlerimiz yalnızca bize ait değildir. Sarayın nefesini de taşır.”

Bir an durdu.

“Bir şehzade borç istediğinde, aslında sadece altın istemez.”

Gözlerini oğluna dikti.

“Bir ihtimal ister.”

O gece baba ile oğul uzun süre konuşmadı. Sessizlikleri, verilmek üzere olan kararın boşluğu gibi büyüyordu.

Sonunda baba kalemi eline aldı. Trabzon’dan gelen mektuba kısa, keskin ve geri dönüşsüz birkaç satır yazdı. Mektubu katladı, mühürledi.

Sonra tek kelime söyledi:

“Gitti.”

Oğul “Doğru mu yaptık?” diye sormak istedi ama sustu. Çünkü bazı soruların cevabı konuşulunca değil, yaşanınca anlaşılırdı.

Günler sonra Bursa çarşısında rüzgâr aynı şekilde esiyor, ipekler yine aynı şekilde sallanıyordu. Ama artık hiçbir şey eskisi gibi görünmüyordu.

Baba, sarraf Mişon’un dükkânının önünden geçerken bir an durdu. İçeriden yine hesap sesleri geliyordu. Ama artık biliyordu ki bazı rakamlar yalnızca rakam değildi.

Ve Hoca İlyaszade, her gece lodosun bahçeye düşürdüğü gölgelere baktığında, onların artık ağaçlara değil, kendi kaderine ait olduğunu hissediyordu.

1987 – 1989 yıllarında 16 yaşında iken Makine Kimya Endüstrisinde (MKE) çırak olarak çalışan bir kişi, bu dönemdeki çalışmalarının uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık statüsünde geçtiğini belirterek emekliliğine sayılması için iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açtı.

Çıraklık süresi için emeklilik kararında yargıtay’dan anayasal vurgu

Mahkeme davacının söz konusu dönemde üretime yönelik olarak çalıştığını, gün içerisindeki çalışma süresinin meslek öğrenme nitelik ve ağırlığında geçmediğini değerlendirerek, talebi kabul etti. Bölge adliye mahkemesi kararı doğru buldu.

Temyiz başvurusu üzerine dosya Yargıtay 10. Hukuk Dairesine geldi. Yargıtay kararında sosyal güvenlik hakkının Anayasal haklar arasında yer aldığına dikkat çekilerek, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi gerektiği belirtildi.

Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın haberine göre 506 Sayılı eski Sosyal Sigortalar Kanunu uyarınca sigortalılık niteliğinin, hizmet akdinin kurulması ve çalışmaya başlanması ile edinileceği belirtilen kararda, aynı kanunda, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları hükmünün uygulanamayacağının öngörüldüğü belirtildi.

“Eğitim değil üretim ön plandaysa çıraklık sayılmaz”

Yargıtay kararında, davacının iddia edilen dönemde çırak olup olmadığına karar verilirken çalışma ilişkisine de bakılması gerektiği belirtildi. Çıraklık sözleşmesinde esas amacın çalışma olgusu değil, bir meslek ve sanat öğretilmesi olduğu kaydedilen kararda, ancak çırak iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyeceği iddia edildi.

Çıraklık döneminde öğrencilerin sigortalı sayılmamalarının, tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işlerinin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürü olduğu kaydedilen kararda, bu işler sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile belirgin olarak öğrenim çevresine girdiği ifade edildi. Bu bakımdan, bu gibi durumlarda bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme halinin de söz konusu olmayacağı dile getirildi.

Ekonomim

Jeopolitik riskler piyasalarda güvenli liman arayışı başlattı

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi ise suçlamaları reddetti ve kuvvetlerinin hava aracını kasıtlı olarak hedef almadığını savundu. Bakan yardımcısı olayın bölgedeki artan askeri hareketlilik esnasında yaşandığını ileri sürdü. Yaşanan askeri gerilim küresel piyasalarda defansif pozisyonları artırdı. Batı Teksas türü ham petrol fiyatı da arz kesintisi endişeleriyle yüzde 3,5 artış kaydetti. Hisse senedi piyasalarında S&P 500 ve Nasdaq vadeli endeksleri aşağı yönlü seyir izledi.

Kripto türev piyasalarındaki kaldıraçlı pozisyonlarda zorunlu kapanışlar satış dalgasını daha da hızlandırdı. CoinGlass verilerine göre son 24 saatte 664,86 milyon dolarlık kripto pozisyonu kapandı. Bitcoin yatırımcıları bu kayıpların 124,22 milyon dolarlık kısmını oluşturdu. Vadeli piyasalarda Bitcoin açık pozisyon tutarı yüzde 0,25 azalarak 45,13 milyar dolara geriledi. Yatırımcıların kaldıraç azaltması pazardaki belirsizliği yansıtıyor.

Kurumsal fon çıkışları Bitcoin üzerindeki baskıyı artırdı

SoSoValue verileri spot Bitcoin borsa yatırım fonlarından son haftalarda yoğun sermaye çıkışı yaşandığını gösteriyor. Yatırımcılar 15 Mayıs ile 8 Haziran tarihleri arasında fonlardan yaklaşık 4,4 milyar dolar çekti. Kripto varlık analiz şirketi Wintermute mevcut kurumsal talep yetersizliğinin piyasada kalıcı bir dip oluşumunu engellediğini belirtti. Şirket hazırladığı raporda Bitcoin hacim profilinin 50.000 dolar ile 59.000 dolar arasında derin bir likidite boşluğu barındırdığını vurguladı. Analistler destek seviyelerinin kırılması halinde varlığın daha sert düşüşlere açık hale gelebileceğini öngörüyor.

Zincir üstü veriler de yatırımcılar üzerindeki finansal baskının büyüdüğünü net biçimde doğruluyor. Glassnode analizine göre döngü zirvesinde arzın yarısı karda iken son düzeltme hareketiyle birlikte 8 milyondan fazla Bitcoin zararda bekliyor. Kripto piyasasındaki genel görünüm zayıf kurumsal iştah nedeniyle kırılgan yapısını koruyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bu nedenle hukuk sistemleri, aile kurumunun korunması ve güçlendirilmesi amacıyla evlilik sürecindeki çalışanlara belirli hak ve güvenceler tanımaktadır. İş hukuku ve sosyal güvenlik mevzuatında yer alan bazı özel düzenlemeler de çalışanların evlilik nedeniyle yaşayabilecekleri değişimlere uyum sağlamalarını ve ekonomik açıdan korunmalarını amaçlamaktadır.

Türk iş hukukunda evlilik nedeniyle tanınan haklardan biri de kadın işçilere belirli şartlar dahilinde kıdem tazminatı alma imkânı sağlayan özel düzenlemedir. Evlilik nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde kıdem tazminatı hakkı yalnızca kadın işçilere tanınmıştır. Diğer bir ifadeyle erkek işçilerin evlilik nedeniyle iş sözleşmelerini feshetmesi halinde kıdem tazminatı hakkı bulunmamaktadır. Erkek işçinin evlilik nedeniyle iş sözleşmesini feshetmesi bir nevi istifa olarak değerlendirilebilir.

Kıdem tazminatına ilişkin esas düzenleme, 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun yürürlükte olan 14'üncü maddesinde yer almaktadır. Genel kural olarak kıdem tazminatına hak kazanabilmek için iş sözleşmesinin hüküm kapsamında öngörülen nedenlerle sona ermesi gerekmektedir.

1475 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesinde evlenen kadın işçinin kıdem tazminatı hakkına ilişkin aşağıdaki hüküm yer almaktadır:

"...kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır."

Kadın işçinin evlilik nedeniyle kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için öncelikle, iş sözleşmesinin evlilik tarihinde devam ediyor olması gerekir. İş sözleşmesi evlilik tarihinden daha önce sona ermiş ve kadın işçi sonradan evlenmişse kıdem tazminatı talep edemeyecektir.

Ayrıca, iş sözleşmesi devam eden kadın işçinin evlenmesi halinde, bir yıl içinde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca evlendiğini kanıtlayan aile cüzdanı ile işverenden kıdem tazminatını talep etmesi gerekmektedir.

Kadın işçinin, kıdem tazminatını alabilmesi için, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini sona erdirmesi gerekir. Evlilik tarihinden itibaren bir yıl içerisinde bu hakkını kullanmayan kadın işçinin kıdem tazminatı hakkı söz konusu olmayacaktır.

Ayrıca kadın işçinin aynı işverene ait işyerinde en az bir yıllık kıdem süresine sahip olması gerekir.

Kadın işçinin, bu haktan yararlanabilmesi için evliliğin ilk evlilik olması şart değildir. Daha önce evlenip boşanmış kadın işçiler de yeniden evlenmeleri halinde diğer şartları taşımaları kaydıyla kıdem tazminatı hakkından yararlanabilir.

İş sözleşmesini evlilik nedeniyle feshedecek olan kadın işçinin ihbar sürelerine riayet etme zorunluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla ihbar sürelerine uyulmadan iş sözleşmesi feshedilebilir. İhbar sürelerine uyulması zorunluluk olmadığından ihbar tazminatı da gündeme gelmeyecektir.

İş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda, işten ayrılış kodu "13-Kadın işçinin evlenmesi" olarak bildirilecektir.

Kıdem tazminatının hesabında ise işçinin son giydirilmiş brüt ücreti esas alınmalıdır. Ek olarak işverenin, kıdem tazminatını ödediği tarihteki kıdem tazminatı tavanını aşan ödeme yapma zorunluluğu olmadığı da unutulmamalıdır.

Eğer kadın işçinin iş sözleşmesini feshettiği tarihte kullanmadığı yıllık izinleri bulunuyorsa, kıdem tazminatının yanında yıllık izin ücretinin de ödenmesi gerekecektir.

Sonuç olarak, evlilik nedeniyle kıdem tazminatı hakkı, kadın işçilere tanınmış özel bir haktır. Ancak bu haktan yararlanılabilmesi için iş sözleşmesinin evlilik tarihinde devam ediyor olması, işçinin en az bir yıllık kıdeme sahip bulunması ve evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesinin feshedilmesi şarttır. Belirtilen şartların sağlanması halinde kadın işçi kıdem tazminatına hak kazanacak, varsa kullanılmamış yıllık izin ücretleri de kendisine ödenecektir. Bu nedenle hem işçilerin hem de işverenlerin evlilik nedeniyle fesih sürecinde mevzuatta yer alan şartları ve süreleri dikkatle takip etmeleri önem taşımaktadır.

Özelge, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413’üncü maddesinde hüküm altına alınmış bir müessesedir. Mükellefe vergisel bir konuda vergi idaresince verilmiş cevabi görüştür.

Özelge Niçin Verilir?

Vergi idaresi durduk yere özelge yayımlamaz. Bir talebe bağlı olarak hareket eder. Vergisel bir konuda tereddüt hasıl olmuş ya da muğlaklık var ise bu tereddütü veya muğlaklığı ortadan kaldırmak için mükellef vergi idaresinin görüşüne başvurur. Özelgenin idarece veriliş amacı da mükellefi muğlak ya da tereddüt edilen vergisel konuda bilgilendirmektir.

Özelgeye Konu Hususa Yönelik İdari Görüş Yasal Bir Zemine Oturmak Zorunda Mıdır?

Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümleri, konuluşundaki maksat, hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı göz önünde tutularak uygulanır. Dolayısıyla, bir sistematik içerisinde ilerler. Verilen görüş de bu sistematiğe uygun olmalıdır. Ancak bu surette bir anlam kazanır.

Özelge Kimler İçin Bağlayıcıdır?

Yukarıda da açıklandığı üzere özelge, vergi idaresinin bir konu özelindeki görüşüdür. Danıştay Vergi Dava Dairesi Kurulu bir kararında; özelgenin idari bir görüş olduğunu, bu görüşün idari bir işlem olmadığını, mükellefin bu görüşe uyma zorunluluğunun bulunmadığını ifade etmesi bakımından önemlidir. Dolayısıyla, vergi yargısının bu kararından özelgenin mükellef için ifade ettiği anlamı bu çerçevede değerlendirebiliriz.

Diğer taraftan, her ne kadar VDDK’nın bu kararında, özelgenin mükellef için bağlayıcılığı bulunmadığı belirtilse de vergi idaresinin farklı birimleri bakımından bağlayıcı olduğunu söylemekte fayda var.

Bir Teşvik Belgesinde Hangi Finansal Kalemler Yer Alır?

Bilindiği üzere, gerek Mülga 2012/3305 Sayılı Karar’ın 2’nci maddesinde gerekse Mülga 2012/3305 sayılı Kararın yerine ihdas olan 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’ın 2’nci maddesinde; sabit yatırım tutarının arazi-arsa, bina-inşaat, makine ve teçhizat ile diğer yatırım harcamalarının toplamından oluşacağı hüküm altına alınmıştır. Bu açıklamalardan yola çıkıldığı vakit, bir yatırım teşvik belgesindeki finansal kalemler özetle aşağıdaki tabloda belirtilen unsurlardan oluşmaktadır.

Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, toplam sabit yatırım tutarının içerisinde yer alan ve “Diğer Harcamalar” olarak nitelenen unsurlar; kur farkı, faiz gideri ve diğer şeklinde adlandırılan harcamalardır. Her halükârda bu unsurların yapılan teşvik belgeli yatırımla ilgili olması esastır. Dolayısıyla, teşvik belgeli yatırımla ilgili olmayan bu kapsamdaki harcamaların yatırım maliyeti ile ilişkilendirilmesi mümkün değildir.

Öte yandan, Vergi Usul Kanunu’nun 269’uncu maddesinde, gayrimenkullerin, makine ve teçhizatların maliyet bedeli ile değerleneceği; mezkur Kanun’un 262’nci maddesinde ise iktisadi kıymetin finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının iktisadi kıymetin envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmının maliyet bedeline dahil edileceği hüküm altına alınmıştır.

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile bu Kararın uygulamasına yönelik 2012/1 sayılı Tebliğ’de faiz, kur farkı ve diğer harcamalar üzerinden yatırıma katkı tutarı hesaplanmayacağına yönelik aksi bir düzenleme ya da açıklama mevcut değildir.

Aynı zamanda Teşvik belgeli yatırımlara sağlanan vergi indirimi desteğinin vergi kanunlarımızdaki iz düşümü olan Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32/A maddesi ve bu maddenin uygulamasına yönelik açıklamalar içeren 1 seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nde de faiz ve kur farkları üzerinden yatırıma katkı tutarı hesaplanmayacağına dair açık bir düzenleme ya da açıklama bulunmamaktadır.

İşte bu nedenledir ki konunun netlik kazanması bakımından 9903 sayılı Kararın uygulamasına ilişkin 2025/1 sayılı Tebliğ’in 9/7 maddesinde “Teşvik belgesi kapsamı yatırımların finansmanında kullanılan kredilere ilişkin faiz giderleri ve döviz kredisi ya da dış kredi ile sabit kıymet temin edilmesi nedeniyle ortaya çıkan kur farklarının, teşvik belgesi kapsamı sabit kıymetin aktifleştirme tarihine kadar maliyete intikal ettirilen kısmı dışında kalan kur farkı ve faiz gideri teşvik belgesi kapsamında yatırım harcaması olarak kabul edilmez.” denilerek yatırımın aktifleştirildiği tarihe kadar oluşan faiz ve kur farkları üzerinden yatırıma katkı tutarı hesaplanacağı açıkça ifade edilmektedir.

Vergi İdaresi Konuya İlişkin Özelgesinde Ne Diyor?

Adana Vergi Dairesi Başkanlığı 14.05.2024 tarih ve E-19341373-125[2023/14] sayılı özelgesinde “…Ayrıca, yatırım maliyetine eklenen veya eklenmeyen faiz giderleri ve kur farkları, indirimli kurumlar vergisine esas olan yatırıma katkı tutarının tespitinde dikkate alınmayacak, teşvik belgesine göre belirlenen indirimli kurumlar vergisine esas yatırıma katkı tutarı, finansman giderleri dolayısıyla artmayacak veya azalmayacaktır.” şeklinde görüş belirtmiştir. Ancak, bu görüşe yönelik özelge içeriğine baktığımızda yasal anlamda bir dayanak sunulmadığını belirmekte fayda var. Halbu ki ne yatırım teşvik mevzuatında ne de vergi indirimi desteğinin uygulamasına yönelik Kurumlar Vergisi Tebliğinde aksi bir açıklama mevcut değildir.

Nihai Durumda Nasıl Bir Aksiyon Almalıyız?

Yukarıda da ayrıntılı olarak açıklandığı üzere; yatırım maliyetine eklenen faiz ve kur farkları üzerinden yatırıma katkı tutarı hesaplanmayacağına yönelik bir aksi bir düzenleme mevcut değildir. Hakeza bu konu 9903 sayılı Kararın uygulamasına yönelik yayımlanan 2025/1 sayılı Tebliğ’de netleştirilmiş olup verilen özelgenin aksine yasal bir zemin kazanmıştır.

Sorumlu vergicilik bakış açısıyla bir değerlendirme yapılırsa, özelge de olsa muhakkak yasal bir zemin üzerine bina edilmesi gerektiği açıktır. Uygulamaya yön verilmesi bakımından konunun bu açıdan değerlendirilmesinde fayda görüyor; gerek yatırım teşvik gerekse kurumlar vergisi mevzuat düzenlemelerinde açıkça yasaklanmadığından teşvik belgeli yatırımın maliyetine eklenen faiz ve kur farkları üzerinden yatırıma katkı tutarı hesaplanması gerektiğini değerlendiriyoruz.

Konuşmasında Avrupa'nın birkaç yıl öncesine kıyasla çok farklı zamanlardan geçtiğini ifade eden Kubilius, kıtanın Rusya'nın Ukrayna'da sürdürdüğü savaş, istihbarat servislerinin öngördüğü üzere NATO üyesi ülkelere yönelik muhtemel bir Rus saldırısı ve İran'daki savaşın Avrupa ve Ukrayna'ya silah tedariki üzerindeki etkileri nedeniyle ciddi tehditlerle karşı karşıya olduğunu söyledi.

Kubilius, ABD'nin Avrupa'dan askeri varlıklarını çekmeye ve bunları başka bölgelere kaydırma planlarını açık bir şekilde ilan etmiş olmasını da kıtanın karşı karşıya olduğu zorluklar arasında gösterdi. Avrupa'nın savunma politikaları ve savunma sanayisinin parçalanmış durumda olduğunu vurgulayan Kubilius, "Bugün Avrupa'da 27 ayrı savunma politikası, 27 ayrı savunma bütçesi, 27 ayrı ulusal ordu ve 27 ayrı ulusal veto mekanizması bulunuyor. Kendimize şu soruyu sormalıyız; Amerikalılar da tek bir federal ordu yerine 50 eyalet ordusuna sahip olsalardı ne olurdu?" dedi.

"Rusya hala her alanda AB'den fazla savunma üretimi yapıyor"

Avrupa'nın karşı karşıya olduğu zorluklar karşısında daha güçlü olmak için birleşmesi gerektiğini söyleyen Kubilius, "Avrupa savunma sanayisine aktardığımız tüm kaynaklara rağmen, Rusya hala her alanda AB'den fazla savunma üretimi yapıyor. ABD'nin çekilmesi, stratejik imkan ve kabiliyetlerin, yani büyük sistemlerin etkili bir şekilde yerlerinin doldurulmasını gerektiriyor. Alman uzmanlar, kısa süre önce Avrupa kıtasında halen konuşlu olan Amerikan stratejik imkan ve kabiliyetlerinin yerini Avrupalıların doldurmasının yaklaşık 500 milyar Euro'ya mal olacağını hesapladı" dedi.

"Savaş tecrübesine sahip bir Rus ordusu ile karşı karşıya kalacağız"

Avrupa'nın güvenlik mimarisine "kıtanın en güçlü ordusuna sahip olan" Ukrayna'yı entegre etmesinin güvenlik açısından hayati olduğunu vurgulayan Kubilius, "Ukrayna'nın NATO üyeliği konusunda bir uzlaşı yok. Bunun ne zaman mümkün olacağını da görmüyoruz. AB üyeliği ise daha uzun zaman alabilir. Ben, Ukrayna'yı yarın AB üyesi olarak görmekten büyük mutluluk duyardım ama gerçekleri görmek zorundayız. Avrupa'nın gelecekte bir gün değil, hemen daha güçlü hale gelmesi gerekiyor. Eğer Putin bir AB ya da NATO ülkesine saldırırsa, savaş tecrübesine sahip bir Rus ordusu ile karşı karşıya kalacağız" dedi.

"Türkiye hatta Kanada da Avrupa Savunma Birliği'ne katılabilmeli"

Ukrayna'yı AB'nin savunma mimarisine entegre edebilmek için "Avrupa Savunma Birliği" adlı bir yapıya ihtiyaç duyduklarını söyleyen Kubilius, "Benim görüşüme göre Ukrayna'nın yanı sıra İngiltere, Norveç, belki Türkiye hatta Kanada da AB üyesi devletlerle birlikte bu Avrupa Savunma Birliği'ne katılabilmeli. Avrupa Savunma Birliği, savunma alanında daha güçlü iş birliği isteyen ülkeler arasında gönüllülük esasına göre kurulmalı" dedi.

ABD'nin çekilmesiyle yerinin doldurulması gereken stratejik kabiliyetlerin maliyetinin gerçekten çok büyük bir miktar olduğunu yineleyen Kubilius, bunun finanse edilmesi için ulusal savunma harcamalarının bir kısmının ortak kullanımına yönelik bir yol bulunabileceğini söyledi. Kubilius, "Savunma harcamaları 2035 yılına kadar GSYH'nin yüzde 3,5'ine çıkarılırsa, üye devletler yaklaşık 7 trilyon Euro harcamış olacak. Bu da söz konusu 500 milyar Euro'luk ihtiyacı karşılamaya yeter" dedi.

"Avrupa Güvenlik Konseyi tarzı bir liderliğe ihtiyacımız var"

ABD'nin Avrupa'da yaklaşık 100 bin Amerikan askeri ile yerine getirdiği hızlı tepki gücünün yerini nasıl dolduracaklarını da tartışmaları gerektiğini ifade eden Kubilius, "Avrupa Güvenlik Konseyi tarzı bir liderliğe ihtiyacımız var" dedi.

Kubilius, "Avrupa Savunma Birliği, AB anlaşmasının karşılıklı yardım ilkesini düzenleyen 42.7 numaralı maddesi temelinde inşa edilmeli" dedi.

Avrupa Savunma Birliği'nin AB'nin NATO içinde bulunduğu şekilde ittifakın içinde yer alabileceğini ve bazı üyelerinin NATO üyesi olmayabileceğini ifade eden Kubilius, "Ancak örgüt, NATO ile çok güçlü iş birliği içinde olmalı. Aynı şekilde AB kurumlarıyla da. Bana göre Ukrayna'nın Avrupa Savunma Birliği üyeliği de, AB'ye tam üyeliği yolunda önemli bir basamak olacaktır" ifadelerini kullandı.

Kubilius, bu çerçevede sürecin önce gayriresmi Avrupa Güvenlik Konseyi kurulması, ardından hükümetler arası anlaşmayla Avrupa Savunma Birliği kurulması, ardından Ukrayna'nın bu birliğe katılması ve sonrasında resmi olarak Avrupa Güvenlik Konseyi'nin oluşturulması şeklinde işleyebileceğini söyledi. Kubilius, "Daha sonra 500 milyar Euro'luk stratejik kabiliyetler, hızlı tepki gücü ve diğer projeler gerçekleştirilebilir" şeklinde konuştu.

İHA

Kararda yer alan özet bilgiden, davacı şirket tarafından yapılan ve "Tesis Makine Cihazlar" hesabına kaydedilen havalandırma tesisi, yangın algılama tesisi, orta gerilim tesisatı, telefon tesisatı, enerji yönetim tesisi gibi bazı iktisadi varlıkların, her bir varlık için belirlenen faydalı ömrü dikkate alınarak amortismana tabi tutulduğu, davalı idare tarafından, söz konusu iktisadi varlıkların inşa edilen binaların maliyet bedellerine dahil olması ve ait oldukları binalarla birlikte, binaların faydalı ömürlerine göre (40 yılda) amortismana tabi tutulması gerektiği gerekçesiyle, kazancın tespitinde fazladan gider olarak dikkate alınan amortisman tutarı üzerinden tarhiyat yapıldığı anlaşılıyor.

Vergi mahkemesi, iktisadi kıymetlerin bina ile birlikte yapılsa dahi sonuç itibariyle binadan bağımsız olduğu, istenildiği takdirde binadan ayrılabileceği, ayrıca faydalı ömürlerinin bina ile aynı süre olmasının hayatın olağan akışı içerisinde normal ve mutad bir durum olmadığı gerekçeleriyle, yapılan tarhiyatın, anılan iktisadi kıymetlerin faydalı ömür sürelerinin ilgili olduğu taşınmazla aynı süre olarak belirlenmek suretiyle yapılan kısmını iptal etmiş.

Vergi Mahkemesinin bu kararı, Bölge İdare Mahkemesince hukuka uygun bulunmuş ve istinaf istemi reddedilmiş, temyiz istemini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi de temyiz istemini reddetmiş ve kararı onamış.

Sayım farkları

Yapılan incelemede, kaydi envanter miktarı ile fiili sayım miktarı arasında fark tespit edildiği, farkın belgesiz olarak satıldığından bahisle, bulunan hasılatın kurumun beyan edilen kazancına dahil edilerek üzerinden kurumlar vergisi tarh edildiği anlaşılıyor.

Vergi Mahkemesi, fiili sayım sonucu eksik çıkan malların satılarak hasılat elde edildiğine ilişkin somut bir tespitin bulunmadığı, vergi inceleme elamanı tarafından bahse konu emtianın satıldığı varsayımı ile hesaplama yapıldığı, öte yandan, davacı tarafından "Diğer Gider ve Zararlar" hesabına kaydedilen stok sayımı noksanı ile buna ilişkin katma değer vergisinin kurumlar vergisi beyannamesinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak beyan edildiği görüldüğünden, dava konusu işlemin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş.

İstinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi aynı gerekçeyle Vergi Mahkemesi kararını uygun bularak davayı reddetmiş, temyiz istemini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi de temyiz talebini reddederek kararı onamış.

Bu kısa özetten sonra, kısa bir değerlendirme yapmak isterim.

Benzer tarhiyatlar zaman zaman yapılıyor. Mali İdarenin öteden beri bilinen görüşü, kaydi envanter sonucu bulunan mal noksanlıklarının sebep ve mahiyetleri tespit edilemediği ve mükellef tarafından kanaat verici bir şekilde ispatlanamadığı hallerde, bu malların yıl içinde satıldığı ve bedellerinin yasal defterlere kaydedilmediğinin kabulü şeklinde. Bu konuda 1966 yılına ait Hesap Uzmanları Kurulu Danışma Komisyonuna ait bir karar da var, aynı paralelde (30.05.1966 tarih ve 140 sayılı karar.)

Mal noksanlığının birçok nedeni olabiliyor. Öncelikle farkın nedeni araştırılmalı, nereden kaynaklandığı tespit edilebiliyorsa, olayın niteliğine uygun düzeltme yapılmalıdır. Örneğin fark çalınan, kırılan, zayi olan mallardan kaynaklanıyorsa, satıldığı varsayılarak kazanç hesaplanması doğru olmaz. Bu durumda noksan malların maliyet bedelinin gider olarak kabul edilip edilemeyeceğine bakılmalı, edilmesi mümkün değilse buna göre hesaplanan tutar kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınarak, üzerinden tarhiyat yapılmalı diye değerlendiriyorum.

Farkın nedeninin araştırılmasında ve tespitinde, olayın ve işletmenin özelliğine göre hem inceleme elemanına hem de mükellefe görev düşüyor. Dokümante edilebilecek olaylar konusunda mükellefin gerekli özeni göstermesi, inceleme elemanının da yukarıda özetlediğim karada da belirtildiği gibi, açıktan satış yapıldığını somut olarak tespit etmesi doğru olur. Özetle, her mal noksanının açıktan satış olarak varsayılması doğru değil.

Alınan üst yönetim hizmetlerine ilişkin giderler

Grup şirketlerinden alınan üst yönetim hizmetlerine ilişkin faturaların defterlere kaydedilerek gider olarak dikkate alındığı, ancak anılan şirketler tarafından verilen üst yönetim hizmetlerine ilişkin somut bir delil ortaya konulamadığı, bu konuda söz konusu şirketlerle davacı arasında akdedilen bir sözleşme bulunmadığı gibi bu konuda alınmış bir yönetim kurulu kararının da mevcut olmadığı, bu hususun ticari ve teknik icaplara aykırı olduğu ve aksi davacı tarafından ispat edilemediğin gerekçesiyle yapılan tarhiyatta, Vergi Mahkemesi tarafından hukuka aykırılık görülmemiş ve işlemin bu kısmına ilişkin dava reddedilmiş.

İstinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, aynı gerekçeyle Vergi Mahkemesi kararını uygun bularak davayı reddetmiş, temyiz istemini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi de temyiz talebini reddederek kararı onamış.

Danıştay Karar özetinde yer alan, temyiz eden davacı şirket açıklamalarında, grup şirketinden fiilen hizmet alındığı ve faturalanan hizmet karşılığının gider olarak dikkate alındığı belirtiliyor. Ancak bu açıklamaların somut olarak ortaya konulamadığı ve dokümante edilememiş olduğu anlaşılıyor.

Kurum yayımladığı duyuru ile “işyerlerinde güvenlik kameralarının; iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, iş kazalarının önlenmesi, çalışma koşullarının ve çalışanların performansının denetlenmesi veya işyeri güvenliğinin sağlanması, suçun önlenmesi ve tespitine yardımcı olunması gibi çeşitli amaçlarla yoğun kullanım alanı bulunduğuna vurgu yaparak son zamanlarda işyerlerinde kamera sistemlerinin hukuka aykırı olarak veya amacı dışında kullanıldığına dair çok sayıda şikâyet ve ihbar iletildiği bildirmiştir.

İşyerlerinde yer alan güvenlik kameralarının, belirlenen amaç dışında ve ölçüsüz bir şekilde kullanılması halinde, bireylerin özel hayatın gizliliği hakkına müdahale edebileceğini ve kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesine neden olabileceğini vurgulamıştır.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun temel amacı, kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumaktır. Güvenlik kameraları ile kişilerin işyerinde görüntü kaydının alınması şeklinde gerçekleşen işlem açıkça bir kişisel veri işleme faaliyetidir. Bu işleme faaliyetinin 6698 sayılı Kanun uyarınca hukuki bir dayanağının bulunması ve Kanun kapsamında öngörülen yükümlülüklere ve sair mevzuat hükümlerine uygun bir işleme faaliyetinde bulunulması gerekmektedir.

6698 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde kişisel verilerin işlenme şartlarına yer verilmiş olup; bu maddenin birinci fıkrasında, kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemeyeceği; ikinci fıkrasında belirtilen şartlardan (-Kanunlarda açıkça öngörülmesi, -Fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması, -Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla, sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesinin gerekli olması, -Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması, -İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması, -Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması, -İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması) birinin varlığı halinde ise ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesinin mümkün olduğu hükme bağlanmıştır.

Kişisel verilerin işlenmesi süreçlerinde 6698 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinde yer alan;

1. a) Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma.
2. b) Doğru ve gerektiğinde güncel olma.
3. c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme.

ç) İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma.

1. d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme” ilkelerine de ayrıca riayet edilmesi gerekir.

6698 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinin birinci fıkrası “Veri sorumlusu; a) Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, b) Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek, c) Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak, amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır.” hükmünü haizdir.

Diğer taraftan 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (6098 sayılı Kanun) “İşçinin kişiliğinin korunması” başlıklı 417’nci maddesi “İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.” şeklinde düzenlenmiştir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun (6331 sayılı Kanun) “İşverenin genel yükümlülüğü” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi “İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.” hükmünü amirdir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri doğrultusunda; işverenlerin, çalışanlarının kişiliğini koruma borcu kapsamında sağlık ve güvenliğinden sorumlu olduğu bu kapsamda 6098 sayılı Kanun ve 6331 sayılı Kanun’dan kaynaklanan birtakım hukuki yükümlülükleri bulunduğu açıktır. Bu kapsamda işveren niteliğindeki veri sorumluları tarafından söz konusu hukuki yükümlülüklerin yerine getirilebilmesini teminen iş yerlerinde güvenlik kamerası sistemlerinin kullanılarak kişisel veri işleme faaliyetinde bulunulması mümkün olmakla birlikte söz konusu güvenlik kameraları vasıtasıyla gerçekleştirilen kişisel veri işleme faaliyetinin 6698 sayılı Kanun hükümlerine uygun şekilde gerçekleştirilmesi ve aşağıda yer verilen hususlara da ayrıca dikkate edilmesi önem arz etmektedir:

Veri sorumluları tarafından güvenlik kamerası gerekliliği değerlendirilirken; amaca ulaşabilmek için işlenecek kişisel verilerin en aza indirgenmesi ve veri minimizasyonu ilkesi dikkate alınmalıdır.

İşyerinde güvenlik kamerası kurulmasında birden fazla amaç söz konusu olabileceğinden, kişisel veri işleme amacının somut olay özelinde baştan belirlenmesi gereklidir.

Güvenlik kameralarının kurulma amacının (iş yeri güvenliğinin sağlanması, suçların önlenmesi ve tespitine yardımcı olması veya çalışanların iş sağlığı ve güvenliğinin korunması vb.) net bir şekilde belirlenmesi ve bu amaç dışında çalışanların devam durumu veya performansını izleme gibi başka amaçlar kapsamında kullanımından kaçınılması gerekir.

Kameralar ile çalışanların verimli çalışıp çalışmadığını görme, disiplini artırma, genel kontrol sağlama gibi soyut ve çalışanların denetlenmesi gibi amaçların güdülmesi “meşru bir amaç” kapsamında değerlendirilemeyecektir.

Güvenlik kameraları vasıtasıyla işlenen kişisel verilerin ölçülülük ilkesinin unsurları olan elverişlilik, gereklilik ve orantılılık unsurları bakımından hassasiyetle değerlendirilmesi gerekir. Ortak alanlar (giriş–çıkış alanları, depo vb.) veya güvenlik riski bulunan bölgelerde (kasa vb.) kamera kullanımı, kamera konumu ve görüş açısı göz önünde bulundurulmak suretiyle orantılılık bakımından uygun görünebilir. Ancak tuvalet, soyunma odası, mescit, dinlenme alanı gibi özel alanlara kamera sistemi yerleştirilmemelidir.

Kullanılan güvenlik kameralarının konumu, görüş açısı ve yakınlaştırma ile süreklilik ve izlenme sıklığı dikkatle değerlendirilmeli ve iş yerinde dahi olsa çalışanların makul mahremiyet beklentisi göz önünde bulundurulmalıdır.

İzlemenin kapsamı ve yoğunluğu genişledikçe, müdahalenin ağırlığı artacağından iş yerindeki tüm alanları kapsayan geniş açılı veya yüz odaklı kayıtlar yapılmamalıdır.

Ses kayıt özelliği bulunan kameralar özel hayatın gizliliğine son derece müdahaleci bir yöntem olduğundan ölçülülük ilkesi açısından dikkatle değerlendirilmeli, hukuka uygun gerekçesi ve gerekliliği açıkça ortaya konulmadan kullanılmamalıdır.

İş yerinin kamuya açık alanlarında gözetim ve denetim kapsamında olmayan bireylerin özellikle hassas ve çocuklar gibi özel koruma gerektiren kişilerin güvenlik kamerası sistemi kurulması vasıtasıyla gerçekleşen kişisel verileri işleme faaliyetinden etkilenip etkilenmeyeceği de dahil olmak üzere bütün etmenler etraflıca değerlendirilmelidir. Her durumda güvenlik kamerası vasıtasıyla kişisel verilerin işlenmesi hususunda, kişilerin kamera kaydı kapsamı dahlindeki alanlarda bulundukları sırada sahip olabileceği mahremiyet beklentisi dikkate alınmalıdır.

Veri sorumlusu tarafından güvenlik kamerası vasıtasıyla gerçekleştirilen kişisel veri işleme faaliyetlerine ilişkin olarak çalışanların bilgilendirilmesi ve 6698 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi uyarınca ortamın kayıt altına alındığına dair aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi gereklidir.

Güvenlik kamerası kayıtları vasıtasıyla işlenen kişisel verilerin güvenliğinin sağlanması bakımından veri sorumlusu işveren tarafından gerekli teknik ve idari tedbirler (örneğin yetki matrisi, yetkisiz erişimin önlenmesi vb.) alınmalıdır.

Kameralar ile kayıt alınan görüntülerin saklama sürelerine ayrıca özen gösterilmelidir. Gereğinden uzun süre kayıtların saklanması 6698 sayılı Kanuna aykırılık teşkil edebileceğinden mümkün olan en kısa süre yeterli görülmeli, sistemde otomatik imha mekanizması bulunmalıdır. Bir olay yaşanması halinde hukuki süreç boyunca sadece ilgili olan kayıt saklanmalıdır.

Kamera kayıtlarının, izinsiz olarak yetkisiz kişilerle paylaşımı söz konusu olmamalı ve yalnızca yetkili kişilerin kayıtlara erişimi mümkün olmalıdır.

Kayıtların güvenliği ile gizliliğinin sağlanmasına yönelik olarak gerekli prosedürler hazırlanmalı ve güvenlik kamerası verilerine kimlerin erişebileceği ve nasıl yönetilip kaydedileceğinin sınırları belirlenmelidir.

Bu çerçevede belirtilen hususların, 6698 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca kişisel verilerin hukuka uygun işlenmesini, yetkisiz erişimin önlenmesini ve muhafazasını teminen, veri sorumluları tarafından yukarıda belirtilen hususlara uygun hareket edilmediğinin tespiti halinde ilgili veri sorumluları hakkında 6698 sayılı Kanun’un 18’inci maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde idari para cezası da uygulanmak suretiyle işlem tesis edilebilecektir.

Sonuç olarak, Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun 8 Haziran 2026 tarihinde resmî web sitesinde yayımlanan duyurusuna göre, işyeri güvenlik kameraları ile çalışanların verimli çalışıp çalışmadığını görme, disiplini artırma, genel kontrol sağlama gibi soyut ve çalışanların denetlenmesi gibi amaçların güdülmesi “meşru bir amaç” kapsamında değerlendirilmemiştir. Duyuruda, güvenlik kameralarının kurulma amacının (işyeri güvenliğinin sağlanması, suçların önlenmesi ve tespitine yardımcı olması veya çalışanların iş sağlığı ve güvenliğinin korunması vb.) net bir şekilde belirlenmesi ve bu amaç dışında çalışanların devam durumu veya performansını izleme gibi başka amaçlar kapsamında kullanımından kaçınılması gerektiği vurgulanmıştır

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

Lütfi İNCİROĞLU

Anayasa Mahkemesi (AYM), 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun (TMK) 175. maddesinde yer alan ve boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafa bağlanan nafakanın süresiz olabilmesine imkân tanıyan düzenlemeyi iptal etti. Bu karar kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Ancak bu tartışmanın içine girmeksizin, meselenin çoğu zaman gözden kaçan vergisel boyutuna dikkat çekmek gerekir.

Nafaka niçin verilir?

Nafaka, muhtaç eşlerin birbirlerine, boşanmış eşlerin karşılıklı olarak birbirlerine, ana ve babanın küçük çocuklarına, altsoyun üstsoya, üstsoyun altsoya ve refahta olan kardeşlerin zor durumdaki kardeşlerine yaptığı bir tür maddi destek ve yardım olarak tanımlanabilir. Hukukumuzda dört temel nafaka türü bulunmaktadır: yoksulluk nafakası, iştirak (katılım) nafakası, yardım nafakası ve tedbir nafakası.

Yoksulluk nafakası, boşanma sonucunda eşlerden ekonomik olarak zayıf duruma düşen tarafın yoksulluk sınırının altına düşmemesi amacıyla ödenen nafaka türüdür.
İştirak (katılım) nafakası ise boşanma sonrasında çocukların bakım, eğitim ve diğer temel ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak, velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn tarafından ödenen nafaka türüdür. Burada esas olan, boşanmayla birlikte sona ermeyen ebeveynlik sorumluluğunun çocuğun yararı doğrultusunda mali olarak devam etmesidir.

Bu nafaka türleri, özünde son derece insani bir amaca dayanmakta; sosyal devlet ilkesinin ve aile dayanışmasının hukuk içindeki yansımaları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle nafakanın normatif anlamı ile kamuoyunda zaman zaman gündeme gelen bireysel örneklerin yarattığı algının birbirinden ayrılması gerekir.

Vergisel boyut

Gelir vergisi yönünden genel olarak nafakalar (alanlar için), Gelir Vergisi Kanunu m.25/8 uyarınca gelir vergisinden istisna edilmiştir. Kanunda herhangi bir üst sınır öngörülmemiştir. Bu nedenle nafaka ödemeleri tutarı ne olursa olsun gelir vergisine tabi değildir. Kanaatimizce bu istisnanın özü itibarıyla korunması gerekir.

Bununla birlikte uygulamada bazı nafaka tutarlarının son derece yüksek seviyelere ulaştığı görülmektedir. Yoksulluk nafakasının aylık bazda yüz binlerce lirayı, hatta zaman zaman milyonları bulduğu örnekler kamuoyuna yansımaktadır. Bu durumda, teknik olarak nafaka niteliği taşıyan bir ödeme söz konusu olsa da ekonomik etkisi bakımından farklı bir görünüm ortaya çıkmaktadır. Buna rağmen mevcut sistemde nafaka tutarı ne olursa olsun gelir vergisi uygulanmamaktadır.

Öte yandan veraset ve intikal vergisi, ivazsız yani karşılıksız intikaller üzerinden alınan bir servet vergisidir. Bağışlar, miras ve benzeri karşılıksız kazandırmalar bu kapsamda değerlendirilir. Ancak nafaka ödemeleri, boşanma ilişkisinden doğan hukuki bir yükümlülüğe dayandığından ivazsız bir intikal sayılmamakta ve veraset ve intikal vergisinin kapsamı dışında kalmaktadır.

Özetle, mevcut sistemde nafaka ödemeleri hem gelir vergisinden istisna hem de veraset ve intikal vergisinin konusu dışında kalmaktadır. Bu durum, ödeme süreleri, tarafların ekonomik ve sosyal durumları, nafakanın amacı ve niteliği gibi unsurlar dikkate alınarak daha rafine bir vergileme modelinin tartışılmasını gündeme getirmektedir.

Gözden kaçan husus

Ancak nafakanın özü, karşı tarafı maddi zorluktan kurtarmak veya zor duruma düşmesini önlemektir. Bu yönüyle nafaka, aile hukukuna dayalı sosyal bir destek mekanizmasıdır ve bu nedenle vergilendirilmemesi sosyal devlet ilkesinin bir gereği olduğunu düşünmekteyim ve bunu savunmaktayım.

Ancak, özellikle yüksek tutarlara ulaşan ödemeler bakımından vergilemede adalet ve ölçülülük ilkelerini gözeten daha dengeli bir yaklaşımın tartışılması gerektiği kanaatindeyim.

Bir öneri

Bu bağlamda bir öneri olarak; nafaka tutarına belirli bir üst sınır getirilmesi (örneğin aylık iki, üç veya dört brüt asgari ücret tutarı ya da Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesindeki üçüncü dilim üst sınırı gibi), bu sınırı aşan kısmın ise gelir vergisine tabi tutulması değerlendirilebilir. Böylece hem sosyal devlet ilkesinden uzaklaşılmamış olacak hem de vergilemede adalet ve ölçülülük ilkesi daha dengeli bir şekilde sağlanabilecektir.

Son söz olarak

Basından görüldüğü kadarıyla aylık 10 bin dolar ve çok daha yüksek tutarlarda nafaka ödemelerine rastlanabilmektedir. Bu tür ödemelerin yoksulluk sınırını açık biçimde aştığı da açıktır. Hatta ifade etmek gerekir ki, bugün ödenen aylık 10 bin dolarlık bir nafaka, asgari ücretin yaklaşık 17 katına tekabül etmektedir.

Toplumda sanatçı, iş insanı, sporcu gibi yüksek gelir grubuna mensup kişilerin eşlerine ödedikleri bu tür yüksek nafakalar, zaman zaman gerçekten de dikkat çekici ve tartışmalı seviyelere ulaşabilmektedir. Buna rağmen bu ödemeler mevcut sistem içinde herhangi bir vergilendirmeye tabi değildir.

Elbette kişinin yaşadığı şehir, ekonomik koşulları ve yaşam standardı gibi unsurlar farklılık gösterebilir; ancak bu durum, bu denli yüksek nafaka ödemelerinin vergisel boyutunun tartışılmasına engel olmamalıdır.

Bu noktada ısrarla ifade etmek gerekir ki nafakanın kendisinin vergilendirilmemesi sosyal devlet ilkesi bakımından yerinde bir tercihtir. Ancak nafaka adı altında ödenen bu ölçüde yüksek tutarların tamamen vergisiz kalması yerine, vergilemede adalet ilkesini gözeten makul bir formülasyon geliştirilmesi gerektiği kanaatindeyim.

Türkiye’nin en fazla yağış alan, en fazla şelalesi ve kaynak suyu sahibi Rize’deyiz. Bir restorana gittiğinizde, hangi ilin suyunu istersiniz? Çeşme suyunu kullanabiliyorsun, Ayder, Hemşin, İkizdere, Siron ve daha niceleri… Her biri adeta bir şelaleyi sofranıza getiriyor. Fakat 1000 km’den su gelmiş…

Sırf cam şişede sunabilmek için Bursa Uludağ’dan su getirir misin? Küçük cam şişenin maliyeti 20 lira, içindeki suyun maliyeti 1 lira bile değil. Ancak restorana gelince adisyona 50 lira ile 600 lira yazılıyor. Fakat sorun şu ki o suyun taşıma maliyeti, nakliyesinde harcadığı mazot, saldığı karbon ne olacak?

ÇEVRESEL TAHRİBAT ASLA HAFİFE ALINMAMALI

Türkiye bağlamında genellikle kayıt dışılık, yolsuzluk, çevresel tahribat ve tüm bunların sosyolojik yansımalarını görüyoruz. Kayıt dışılığı da katarsak milli gelirin %26-31’ine denk rakama varıyoruz. En büyük etkisini gelir dağılımında görüyoruz. Ancak bana göre en tehlikelisi, toplum ahlakını bozması…

İhale yolsuzlukları, inşaat, sağlık sektöründeki usulsüzlükler ve daha nicesi… Çevresel tahribat ve kirletici üretim, asla hafife alınası değil. Şişe suyu örneğinden yola çıkarak, kirli ekonomi sadece gezegeni değil, ahlaki dokuyu tahrip ediyor. Yandaş zenginleşmesi, kısa vadeli kazanç hırsı gibi…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Kirletici ekonomiye dair…

Ekonomik gerekçesi?

Aslında hiçbir gerekçesi yok. Kirli ekonominin çarklarında sadece “gösteriş ve kibir” yok. Akılsızlık da var. Kaynak suyunu, kaynağına yakın coğrafyada tüketmek varken uzaktan nakletmek, aptallıktır.

Gezegene zararı?

Öncelikle fosil kaynaklar kullanılarak naklediliyor bu şişe suyu. Kamyonun 1000 km’lik yoldaki karbon salınımı da cabası… Suyun ve yeşilin merkezi Rize’ye Bursa’dan su getirmek, müşteriye de maliyet.

not/ Döngüsel ekonomi çağında kaynağı dışarıda aramamalı

Doğrusal ekonomi; “al, kullan, at” mantığındadır. Döngüsel ekonomi ise “edin, yararlan, dönüştür” akışı üzerinden yürür. Yerel kaynaklar dururken dışarıdan edinim, kabul edilemez. Amerika’dan granit getiren, 1000 km’den su getiren, aynı çevre cinayetinden sorumludur. Gezegenin yedeği yok…

KİRLİ EKONOMİ LÛGATI

İsraf: En büyük kirleticidir ve kaynakların verimli kullanılmamasının başat sebebi gösterilir

Gösteriş: Mal mülk ve güç sahibi olabilmek adına insanları, sermayeyi, zamanı harcamanın adı

Karbon salımı: Gereksiz nakliyat, kirletici sanayiler, verimsiz süreçlerin ürettiği çevresel zehir

Ahlaksızlık: Toplumun yapısını kemiren, siyasetin, muhterislerin topluma saldığı kanser virüsü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Eresin: Maliyeti sektör üstleniyor

Konuya ilişkin EKONOMİ’ye değerlendirmelerde bulunan Türkiye Otelciler Birliği (TÜROB) Başkanı Müberra Eresin, enflasyon sepet metodolojisine yönelik uzun süredir dile getirdikleri yapısal itirazı yinelerken, otelcilik ile yeme-içme sektörlerinin aynı kefeye konulmasının sağlıklı olmadığını; konaklama sektörü özelinde bakıldığında, fiyat artışlarının yeme-içme sektörüne kıyasla daha sınırlı kaldığı tespitinde bulundu. Bununla beraber reel sektörün en büyük çıkmazı olan ‘yüksek enflasyon - yatay kur’ denklemine dikkat çeken Eresin, otelcilerin uluslararası pazarda pazar payı kaybetmemek adına artan TL maliyetlerini döviz fiyatlarına tam olarak yansıtamadığını, karlılıktan fedakarlık yapıldığını vurguladı. Eresin, "Yüksek enflasyon, hızla yükselen işletme maliyetleri ve döviz kurlarının enflasyon oranında artmaması, konaklama sektörü üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Özellikle döviz gelirlerindeki artışın maliyetlerdeki yükselişi karşılayamaması, işletmelerin karlılığını önemli ölçüde azaltıyor. Turizm işletmeleri, uluslararası pazarlardaki rekabet koşulları nedeniyle döviz bazındaki fiyatlarını maliyet artışları oranında yükseltemiyor. Aksi durumda rekabet gücünün zayıflaması, pazar kayıpları yaşanması ve sözleşme süreçlerinde dezavantaj oluşması riski ortaya çıkıyor. Bu nedenle maliyet kaynaklı yükün önemli bir bölümü sektör tarafından üstlenilmekte" ifadelerini kullandı.

Sektörün rekabet gücünü etkileyen temel sorunlardan birinin, enflasyon ile döviz kurları arasındaki dengenin bozulmuş olması olduğunu vurgulayan Eresin, “Maliyetler yüksek enflasyon nedeniyle hızla yükselirken, döviz gelirlerinin aynı ölçüde artmaması turizm işletmelerinin maliyet-gelir dengesini zorlamakta ve uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir" diye konuştu.

Kavaloğlu: Karlılıkta 3 yıl geri gittik

Akdeniz Turistik Otelciler ve İşletmeciler Birliği (AKTOB) Başkanı Kaan Kavaloğlu ise, sektör için en büyük problemin ‘sabit kur politikası’ olduğunun altını çizdi. Değerli TL’nin ihracatçı ve turizmciye ciddi bir dezavantaj yarattığını belirten Kavaloğlu, maliyet-kur makasını şu örnekle özetledi: "Ocak ayında istihdam maliyetlerimiz yüzde 27 yükselirken, Euro kuru yalnızca yüzde 6 yükseldi. Dolayısıyla bu anlamda bakıldığında Euro'nun çok daha yukarıda olması gerekirken şu anda hem enflasyon baskısı altındayız hem de yükselen bir maliyetimiz var. Fiyatlarimizi da küresel rekabet şartları ve yakın coğrafyamızdaki savaş dinamikleri nedeniyle istediğimiz oranda yükseltemiyoruz. Bu durum karlılıkları tamamen baltalamış durumda. Sektör olarak karlılıkta resmen 2023 yılına döndük, yani 3 yıl geri basmış vaziyetteyiz."

“Yüzde 35’lik artış bile yetmiyor”

Büyük otellerin finansal olarak daha güçlü durabildiğini ancak butik ve küçük otellerin sürdürülebilirlikleriyle alakalı sıkıntılar yaşadığına işaret eden Kavaloğlu, "Büyük otellerin yurt dışı acenteleri ve tur operatörleriyle çok önceden kontrat yapma şansı oluyor ve aksiyon alabiliyorlar. Bir sene önceden kontrat yapan oteller ile günübirlik fiyat belirleyen küçük ve orta ölçekli oteller arasında ciddi bir makas oluştu. Şu an için tek olumlu giden kanal gurbetçi talebi ve iç pazar hareketliliği” dedi.

Oda fiyatlarında geçen yıla göre TL bazında minimum yüzde 35 gibi bir artış olduğunu, ancak bu artışın bile maliyetleri kurtarmaya yetmediğine dikkat çeken Kavaloğlu, “Euro bazında artışlar ise yüzde 5 ila yüzde 8 bandında kalıyor. Bu maliyetlerle Euro bazlı artışın çok daha yukarıda olması gerekirdi" ifadelerini kullandı.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Şirketin Londra'da bulunan ⁠İngiltere merkezinde Reuters'ın sorularını yanıtlayan Li, "Şu anda birinci öncelik Macaristan... İkinci önceliğimiz de Avrupa'da ikinci bir (imalat) tesisi için yer bulmak olacak" dedi.

Şirketin iki yıl ⁠önce imalat tesisi kuracağını açıkladığı Türkiye'deki fabrikanın inşaatının henüz başlamadığını ve askıya alındığını belirten Li, Türkiye'de imalata geçmek için bir takvim olmadığını da ifade etti.

Ekonomim

A Millî Futbol Takımı’mızın gruptaki ilk sınavı olan Avustralya maçı 14 Haziran Pazar günü saat 07.00’de oynanacak. Ardından 20 Haziran Cumartesi günü saat 06.00’da Paraguay ile karşılaşacak olan millîlerimiz, son grup maçında ise 26 Haziran Cuma günü saat 05.00’te ABD karşısına çıkacak.

Maçların tamamının sabahın ilk ışıklarına denk gelmesi, hizmet sektörü başta olmak üzere ekonominin bütün çarklarında olağanüstü bir hareketliliğin fitilini ateşledi.

"Maç kahvaltısı"

Türkiye’de ilk defa milyonlarca kişinin sabahın erken saatlerinde millî maç için dışarı çıkacak olması, işletmeler için yepyeni bir gelir kapısı araladı.

Normal şartlarda saat 10.00’da mesaiye başlayan birçok kafe ve restoran, maç günlerine özel “Millî Maç Kahvaltısı” konseptleri hazırlayarak kapılarını saat 05.00’te açma kararı aldı. Yirmi dört saat açık olan işletmelerin yanı sıra otellerin lobi alanları ve sosyal tesisler de dev ekranlarla taraftarı ağırlamaya hazırlanıyor.

Başta büyükşehirler olmak üzere birçok belediye şimdiden meydanlara ekran kurarak vatandaşa sıcak çorba ve çay ikram edeceğini duyurdu. Bu erken uyanış; fırıncılar, simitçiler, paket servis platformları ve mahalle bakkallarının üretim kapasitelerini artırarak gece mesaisine kalmasını sağladı.

Esnaf halinden memnun

Türkiye'den Kaan Zenginli'nin haberine göre, millî maçların oluşturduğu bu sürpriz ekonomi, esnaf tarafından da büyük bir sevinçle karşılanıyor.

İstanbul’da uzun yıllardır kafe işleten bir esnaf, bu durumun sektöre can suyu olacağını belirterek "Normalde sabah saat 10.00’da açtığımız mekânımızı, maç günleri sabah 05.00’te taraftarlarımıza açacağız ve özel kahvaltı menüleriyle hizmet vereceğiz. Bu durum cirolarımıza çok ciddi bir katkı sağlayacaktır” açıklamasında bulunuyor.

Mahalle fırıncısı olarak hizmet veren bir başka esnaf ise üretim saatlerini erkene çektiklerini ifade etti. Fırıncı esnafı, “Maç izlerken sıcak simit ve börek tüketmek isteyen vatandaşlarımız için gece mesaisini artırdık ve sabah beşte tezgahımızı tam dolu tutacağız. Bizim için büyük bir hareketlilik olacak” ifadelerini kullandı.

Ulaşım sektöründe çalışan bir taksici esnafı da “Gece vardiyasının en sakin saatleri artık bizim için en yoğun anlara dönüşecek. Vatandaşın maç izlemeye gitmesi kazancımıza doğrudan yansıyacak” diyerek piyasadaki olumlu havayı özetledi.

Televizyon ve ses sistemi satışlarına doping

Maç heyecanı iletişim ve teknoloji pazarına da büyük bir ivme kazandırdı. Maç saatinde yolda veya toplu taşımada olacak milyonlarca vatandaşın karşılaşmayı cep telefonlarından takip edecek olması, mobil internet kullanımında tarihî bir rekor beklentisi oluşturdu. Öte yandan, maçı evinin konforunda izlemek isteyen vatandaşlar teknoloji perakendecilerini hareketlendirdi. Özellikle büyük ekran televizyon, ses sistemi ve projeksiyon cihazı satışlarında gözle görülür bir artış yaşanıyor. Buna ek olarak sabah saatlerine uygun, millî takım logolu rahat ev giyimi ürünleri de mağazaların en çok talep gören kalemleri arasına yerleşti.

İş dünyası ve sanayiye maç ayarı

Sabah saatlerinde yaşanacak bu hareketlilik, sadece mahalle esnafını değil, iş dünyasından sanayiye kadar geniş bir yelpazeyi derinden etkiliyor.

Maçların sabah saatlerinde olması bazı şirketleri ve plaza yönetimlerini harekete geçirdi. İşverenler personelin motivasyonunu artırmak için ofislerde “Kahvaltılı Maç İzleme” etkinlikleri organize ederken, bu durum kurumsal catering firmalarına devasa bir iş hacmi oluşturdu. Türkiye’nin üretim gücünü oluşturan 24 saat esaslı fabrikalarda ise vardiya saatlerine millî maç düzenlemesi yapılıyor. Üretim bantlarını aksatmadan işçilerin maçı izleyebilmesi için fabrika yemekhanelerine dev ekranlar kuruluyor ve mola saatleri takvime göre baştan ayarlanıyor.

Ekonomim

Adet bazında arttı, değer azaldı

İhracat tarafında numune gönderme, hediye ve kişisel kullanım için gönderim ve elektronik ihracat kodlanmış dahil toplamdaki paket sayısının 51.6 milyon, tutarın ise 2 milyar 255 milyon olduğu kayda geçti. Rapora göre, paket sayısında 2025’te bir önceki yıla göre 2.8 milyon adetlik artışla 51.6 milyon adete ulaşılırken, aynı yıl kıyaslamasında yaklaşık 300 migration doları aşkın bir azalış belirlendi. E-ticaretin salgın dönemindeki patlamayla birlikte, e-ticaret lojistiğinin oturmasıyla, düşük değerdeki ürünler de bu ticarete konu olduğu için paket başına bedellerde de ciddi düşüş oldu. 2018’de 99.1 dolar olan paket başına değer, 2025’te 43.7 dolara kadar düştü. Ülke bazlı olarak pazar analizlerine yer verilen Ticaret Bakanlığı raporunda, Avrupa’da Romanya başta olmak üzere bazı ülkelerde sıçrama gözlendiği, buna karşılık Körfez ülkelerinde belirgin bir azalma eğilimi olduğu belirtildi. Romanya’dan başka, Yunanistan, Bulgaristan ve KKTC’nin ilk 20 arasına 2025 yılında giren ülkeler arasında olduğu da kaydedildi. Fırsatlara yönelik olarak çeşitli kategorilerle yapılan analizde de Kuzey Amerika yüksek birim değer, Yunanistan, Bulgaristan, Polonya ise ölçekleme açısından imkan sağladığı, KKTC’nin de lojistik yakınlıkla öne çıktığı belirtilen raporda, Avustralya ise istikrarlı alım ile dikkat çekti.

Raporda, tutar bazında 2025 yılında en fazla ihraç edilen ürün gruplarında tekstil-hazır giyimin büyük ağırlığı devam etti. Ürün gruplarında ilk 10 üründe sadece ikinci sıradaki mücevherat, üçüncü sıradaki plastik ürünler ve 6. sıradaki çanta-valiz dışındaki tüm gruplar giyim, ağırlıklı olarak da kadın giyiminden oluştu. İlk sırada bir önceki yıla göre bir miktar düşüş olsa da 201.6 milyon dolar ile kadın giyim açık ara önde yer aldı. Bunu 98.5 milyon dolar ile mücevherat, 97.3 milyon ile plastik ürünler, 69.6 milyon dolar ile kazak-hırka, 65.7 milyon dolar ile tişört, 61.1 milyon dolar ile çanta-valiz izledi.

İhracat değeri neden düşüyor?

Raporda, paket sayısındaki artışa karşılık, değerdeki gerileme, küresel pazarlardaki yaygınlaşan korumacı gümrük politikaları ana neden olarak belirtildi. Lojistik ve gümrükleme maliyetlerindeki artış, küresel rekabet nedeniyle ürün satış fiyatlarına anlık yansıtmada yaşanan zorluklara işaret edildi. Fiyat rekabeti nedeniyle pazar kaybetmemek için fiyatlarda artış yapmama, tüketicinin gümrük maliyetindeki yükselme nedeniyle ucuz ürünlere kayması olgusuna vurgu yapılan raporda, küreselleşmenin bu ticarete olumlu etkisinin devam ettiği ancak toplam değerlerde dönemsel daralmanın gözlendiği kaydedildi.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Kurulca, dosya kapsamında ajans komisyon oranları ile hizmet koşullarını birlikte belirlemek ve rekabete hassas bilgi değişiminde bulunmak suretiyle kanunun ihlal edildiği gerekçesiyle soruşturma tarafı dernek ve 36 teşebbüse, 42 milyon 163 bin 586 lira idari para cezası uygulanması kararlaştırıldı.

Teşebbüslere getirilen yükümlülükler

Kurul, pazarda etkin rekabeti temin etmek amacıyla dernek ve teşebbüslere yönelik yükümlülükler de getirdi.

Buna göre, kast direktörlüğü ve kast ajansı/menajerlik faaliyetleri aynı ekonomik bütünlük kapsamında birlikte yürütülmeyecek. Faaliyetlerini birlikte yürüten teşebbüsler, bu faaliyetlerinden birini şirket ana sözleşmesinden çıkaracak ve fiilen sona erdirecek.

Yapımcılık, kast ajansı ve menajerlik faaliyetleri, aynı ekonomik bütünlük kapsamında birlikte gerçekleştirilmeyecek. Ayrıca kast ajansı ve menajerler, yetenek sağladıkları içeriklerde yapımcı adına başka herhangi bir faaliyette bulunmayacak.

Yapımcılık, kast ajansı ve menajerlik faaliyetlerini birlikte yürüten teşebbüsler, bu faaliyetlerden birini şirket ana sözleşmesinden çıkaracak ve aynı zamanda fiilen sona erdirecek.

Kast ajansı ve menajerler ile yapımcılar arasında yeteneklerin rol almasına ilişkin görüşmelerde bir yeteneğin içerikte rol alması, başka yeteneklerin de rol alması şartına bağlanmayacak.

KASTDER'in yapısı, yalnızca kast ajansı ve menajerlik faaliyeti yürüten teşebbüslerin üye olabileceği şekilde tasarlanacak. Dernek üyeleri, kast direktörlüğü ile kast ajansı ve menajerlik faaliyetlerinin birlikte yürütülemeyeceğine dair bilgilendirilecek. Yapımcılık ve kast ajansı/menajerlik faaliyetlerinin birlikte yürütülemeyeceğine ilişkin de yine dernek üyelerine bilgi verilecek.

Kast ajansları ve menajerler ile yapımcılar arasında yeteneklerin rol almasına ilişkin görüşmelerde, bir yeteneğin bir içerikte rol almasının başka yeteneklerin de rol alması şartına bağlanamayacağına dair de dernek üyelerinin bilgilendirilmesi sağlanacak.

KASTDER'in internet sitesinde anılan hususlardan kaynaklanan rekabet endişelerine ilişkin bilgilendirme metni yayımlanacak.

Kararda, idari para cezası verilen teşebbüsler şöyle sıralandı:

"Abdullah Bulut Menajerlik İletişim Dan. Ltd. Şti, Alkış Yapım Reklam Bilişim İnşaat Turizm ve Organizasyon Hiz. Ltd. Şti, Ali Sabuncugil Menajerlik Oyunculuk Seslendirme Hizmetleri Ltd. Şti, Ayça Kardeş Menajerlik ve İletişim Hiz. Ltd. Şti, Black Listt Menajerlik Halkla İlişkiler ve Org. Hiz. Tic. Ltd. Şti, Deniz Tüney Tanıtım Turizm ve Halkla İlişkiler Pazarlama Ltd. Şti, Ebru Acar Menajerlik Ltd. Şti, En Teknik Elektrik İnşaat Taah. Bilgisayar Ajans Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti, Esra Akkoyunlu Menajerlik Prodüksiyon Ltd. Şti, Gülay Çiko Yapım Org. ve Tic. Ltd. Şti, Icon Talent Org. Yap. San. ve Tic. Ltd. Şti, ID İletişim Danışmanlık AŞ, Kahraman Özden, Medyatek Film Yapım Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti, Neslihan Uzer Kast Danışmanlığı Film Prodüksiyon Yapım Ltd. Şti, Nimet Atasoy Menajerlik AŞ, Önem Günal Ajans ve Menajerlik AŞ, Özlem Duran (Özlem Duran Menajerlik), Özlem Oğuz Oyuncu Danışmanlığı San. Tic. Ltd. Şti, Pamuk Karakoç (Sofita Menajerlik), People Fotomodel Prodüksiyon ve Tic. Ltd. Şti, Perama Görsel Sanatlar Org. Yapım ve Tic. Ltd. Şti. Persona Sanat İletişim Hiz. Ltd. Şti, Renda Güner Film Yapım Tanıtım Hiz. Tic. Ltd. Şti, Rezzan Çankır Film Yapım Reklam Halkla İlişkiler Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti, RSD Yapım ve Kast Hizmetleri Ltd. Şti, Sahne Güzeli Menajerlik Oyunculuk Hiz. Tan. Reklam ve Danışmanlık Ltd. Şti, SM Menajerlik Tic. Ltd. Şti, Sökmen Ajans Reklamcılık ve Turizm Ltd. Şti, Şogen Film Müzik Prd. Org. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti, Talento Menajerlik Tic. Ltd. Şti, TB Sanatsal Yetenek Yön. Ve Dan. Ltd. Şti, Tümay Özokur Film-Reklam Tic. ve San. Ltd. Şti, Uğurcan Keleş, Vodvil Prodüksiyon ve Menajerlik Hiz. San. Tic. Ltd. Şti, Yüzde Yüz Oyunculuk Seslendirme ve Prodüksiyon Ltd. Şti ve KASTDER."

Ekonomim

Duyurulur.

Associated Press'in (AP), ulaştığı belgeler ve bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisine dayandırdığı haberine göre, ABD vize başvurularına ilişkin yeni bir pilot program hazırlanıyor.

Ek ücret ödeyenlere 10 gün içinde randevu

İddiaya göre program kapsamında, iş veya turizm amacıyla vize başvurusu yapan kişiler, mevcut başvuru ücretine ek olarak 750 dolar ödeyerek 10 gün içinde randevu alma imkanına sahip olacak.

Uygulamanın temmuz ayında başlaması bekleniyor

Pilot uygulamanın bu hafta içinde duyurulmasının beklendiği, 1 Temmuz-31 Aralık tarihleri arasında ise belirli büyükelçilik ve konsolosluklarda hayata geçirileceği öne sürüldü.

Vize garantisi vermeyecek

Öte yandan, söz konusu 750 dolarlık ücretin isteğe bağlı bir hizmet bedeli olacağı, bu ücreti ödeyen başvuru sahiplerine vize verilmesinin garanti edilmeyeceği belirtildi.

Dünya

Yapay zekânın benimsemesindeki bu artış yalnızca kullanıcı sayısındaki yükselişle sınırlı kalmıyor; kullanımın yoğunluğu da özellikle yüksek performans gösteren ekonomilerde dikkat çekici biçimde artıyor. Bugün itibarıyla 26 ülkede, çalışan nüfusun yüzde 30’undan fazlasının yapay zekâ araçlarını düzenli olarak kullandığı belirtiliyor.

Kuzey ve güney yarımküre arasındaki fark açılıyor

Raporda yer alan Microsoft Ulusal Yapay Zekâ Liderlik Tablosu, ülkelerin yapay zekâ yayılımındaki konumlarını ortaya koyuyor. Birleşik Arap Emirlikleri, yüzde 70,1’lik kullanım oranıyla küresel liderliğini sürdürürken; Amerika Birleşik Devletleri’nin de yüzde 31,3’lük bir oranla uzun bir sürenin ardından sıralamada yukarı yönlü bir hareket kaydederek 24. sıradan 21’inci sıraya yükseldiği görülüyor.

Asya bölgesi ise, güçlü dijital altyapısı, veri merkezlerine yapılan yatırımlar, yerel dil desteklerindeki gelişmeler ve hızla artan tüketici kullanımı sayesinde küresel büyümenin merkezine yerleşiyor. Rapora göre, Asya’daki birçok ekonominin hem kullanıcı sayısı hem de kullanım yoğunluğu açısından küresel ortalamanın üzerinde bir ivme yakaladığı gözlemleniyor.

Türkiye yüzde 30’luk büyüme hızıyla dikkat çekiyor

Asya, küresel büyümenin motoru konumuna gelirken; Türkiye de yapay zekâ kullanımını en hızlı artıran ülkeler arasında yer alıyor. Yapay zekânın yaygın kullanımında yüzde 30’luk bir artış kaydeden Türkiye’nin özellikle genç ve dijital yetkinliği yüksek nüfusu, büyüyen geliştirici (developer) ekosistemi ve artan kurumsal farkındalık sayesinde güçlü bir ivme yakalayan pazarlar arasında ön plana çıktığı belirtiliyor. Türkiye örneği, yapay zekânın yalnızca ileri düzey dijital ekonomilerde değil; doğru altyapı, yetkinlik ve ekosistem yatırımlarını yapan farklı pazarlarda da hızla ölçeklenebileceğini ortaya koyması bakımından önem arz ediyor.

Deneyden günlük kullanıma geçiş: Yapay zekanın yeni fazı

Rapor, yapay zekânın küresel ölçekte bir “deney” olmaktan çıkarak, günlük iş yapış şekillerini dönüştüren pratik bir araç haline geldiğini kanıtlıyor. Bu dönüşümün en net hissedildiği alanlardan biri ise yazılım geliştirme. Rapora göre, yapay zekâ destekli kodlama araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte GitHub üzerindeki kod yüklemeleri (Git pushes), dünya genelinde yıl bazında yüzde 80 oranında arttı. Bu artış, yapay zekânın üretkenliği, hızlanmayı ve daha çevik geliştirme süreçlerini nasıl mümkün kıldığını somut verilerle ortaya koyuyor.

Kapsayıcı ve sorumlu büyüme ihtiyacı

Raporda ayrıca, yapay zekânın benimsemesi konusundaki küresel eşitsizliklere de dikkat çekiliyor. Yüksek gelirli bölgelerde benimseme hızla artarken, altyapı ve dijital becerilere erişimdeki farklar globalde kuzey ve güney yarımküre arasındaki açığı büyütüyor. Uzmanlar, yapay zekânın sunduğu fırsatların daha adil şekilde yayılabilmesi için temel dijital altyapı yatırımlarının artırılmasının, dijital ve yapay zekâ becerilerin geliştirilmesinin ve yerel dil ve kapsayıcı yapay zekâ çözümlerinin desteklenmesinin gerekliliğine vurgu yapıyor.

Microsoft olarak bu dönüşüm sürecinde yapay zekâyı erişilebilir, sorumlu ve güvenilir bir şekilde yaygınlaştırmayı hedeflediklerini belirten Microsoft Genel Müdürü Levent Özbilgin, "Yapay zekâ ile birlikte yeni bir dönemin kapılarını aralıyoruz. İnsanlar artık Microsoft Copilot ve Cowork gibi günlük iş akışlarının içine entegre edilen yapay zekâ asistanlarıyla ve kendi geliştirdikleri ajanlarla neler başarabileceklerini her geçen gün daha net keşfediyor. Yapay zekâ yalnızca zaman kazandırmakla kalmıyor; aynı zamanda ilham veren yeni fikirler sunuyor, yaratıcılığı güçlendiriyor ve her alanda güçlü bir destek sağlayarak iş hayatımızı daha verimli, daha keyifli ve daha etkili hale getiriyor. Bu rapor, ülkelerin kısa sürede kat ettiği ilerlemeyi görünür kılması ve gelişimi karşılaştırmalı olarak ortaya koyması açısından son derece değerli bir rehber niteliği taşıyor. Microsoft Türkiye olarak bireyler, kurumlar ve toplum için uzun vadeli ve sürdürülebilir değer yaratma hedefiyle ilerlerken, Türkiye’nin yüzde 30’luk yükselişine tanıklık etmek bizler için büyük bir gurur ve ilham kaynağı” dedi.

Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE