Kart sayıları

Türkiye'de Mart 2026’da kredi kartı sayısı 146,2 milyon, banka kartı sayısı 214,7 milyon ve ön ödemeli kart sayısı 97,9 milyon adet oldu.

2025 yılının mart ayı ile kıyaslandığında kredi kartı adedinde yüzde 11’lik, banka kartı adedinde yüzde 8’lik artış, ön ödemeli kart adedinde ise yüzde 13’lük düşüş yaşandı. Toplam kart sayısı ise 458,8 milyon adede ulaşarak geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 artış gösterdi.

Karttan ödenen tutarlar yarı yarıya arttı

Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlar ile mart ayında yapılan toplam ödeme tutarı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 49 artarak 2.608,3 milyar TL oldu. Kartlı ödemelerin 2.218,8 milyar TL’si kredi kartları ile yapılırken 380,9 milyar TL’sinde banka kartları, 8,6 milyar TL’sinde ise ön ödemeli kartlar kullanıldı.

Kredi kartı ile yapılan ödemelerde önceki yılın aynı dönemine göre büyüme oranı yüzde 50, banka kartı ile yapılan ödemelerde yüzde 60 olurken ön ödemeli kartlar ile yapılan ödemelerde ise bu oran yüzde -76 oldu.

Banka kartları daha çok kullanıldı

Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlar ile mart ayında yapılan toplam ödeme adedi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10 artarak 1,8 milyar adet oldu.

Kartlı ödemelerin 1.021,3 milyon adedi kredi kartları ile yapılırken 697,6 milyon adedinde banka kartları, 34,7 milyon adedinde ise ön ödemeli kartlar kullanıldı.

Kredi kartları ile yapılan ödeme adetlerinde büyüme oranı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12, banka kartları ile yapılan ödeme adetlerinde yüzde 26 olurken ön ödemeli kartlar ile yapılan ödeme adetlerinde ise bu oran yüzde -73 oldu.

Kartlı 3 ödemeden biri internette yapıldı

İnternetten kartlı ödemeler, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 53 artarak 791,4 milyar TL’ye yükseldi. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı ise yüzde 31 oldu.

İnternetten kartlı ödeme adedi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11 artarak 257,2 milyon adede yükseldi. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı ise yüzde 15’tir.

Temassız ödemelerde artış sürüyor

Kartlarla yapılan temassız ödeme adedi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10 artarak 1.153,2 milyon adet oldu. Temassız ödeme tutarı ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50 artarak 849,8 milyar TL oldu. Mart ayında mağaza içi yapılan her 5 kartlı ödemeden 4’ü temassız gerçekleşti.

Ekonomim

Parça bilen değil, bütünü kurgulayabilen danışman

Uzun yıllar boyunca danışmanlık dün­yası uzmanlık derinliği üzerinden şe­killendi. Strateji danışmanı stratejiye, operasyon danışmanı sürece, teknolo­ji danışmanı sisteme, finans danışmanı rakamlara baktı. Bunların hepsi kıymet­li. Ancak patronun önündeki problem ar­tık bu kadar ayrışmış değil. “Yeni büyüme alanım ne olsun?” sorusunun cevabı yal­nızca stratejide değil. Şu sorular da ma­sada: Bu büyüme hangi iş modeliyle para kazanacak? Hangi kabiliyetlerle yürütüle­cek? Mevcut organizasyon bunu taşıyacak mı? Başarı neyle ölçülecek? Yapay zekâ bu resmin neresine oturacak?

Bu nedenle patronların ihtiyaç duydu­ğu danışman, tek bir alanın uzmanı olma­malı. Strateji, iş modeli, kabiliyet modeli, operasyon modeli ve performans modeli­ni birlikte okuyabilmeli. Daha da önem­lisi, bu beş unsuru şirketin gerçeklerine göre hizalayabilmeli. Yeni dönemin da­nışmanı, moda kavram anlatan değil, ku­rumsal bütünlük kuran kişidir.

Beş unsurda yetkinlik neden kritik?

Strateji yönü belirler. İş modeli değerin nasıl üretileceğini ve nasıl gelir yaratıla­cağını tarif eder. Kabiliyet modeli, bunu mümkün kılacak insan, bilgi, teknoloji ve yönetim becerilerini tanımlar. Operasyon modeli, işin günlük hayatta hangi süreç­lerle ve hangi karar akışıyla işleyeceğini gösterir. Performans modeli ise tüm yapı­nın hangi sonuçlarla izleneceğini belirler.

Şirketlerde sorun çoğu zaman bu unsur­ların yokluğundan değil, uyumsuzluğun­dan doğar. Strateji başka yere bakar, büt­çe başka şeyi ödüllendirir. İş modeli hız ister, operasyon modeli yavaşlatır. Yapay zekâ yatırımı yapılır ama kabiliyet modeli buna hazır değildir. İşte bu noktada danış­manlık, sunum üretmekten çıkar; şirket mimarisi kurma işine dönüşür.

Stratejik rezonans + yapay zekâ dönemi

Patronların aradığı yeni profil, yalnız­ca yapay zekâ araçlarını bilen danışman değildir. Asıl ihtiyaç, yapay zekâyı strate­jik rezonansın içine yerleştirebilen danış­mandır. Çünkü yapay zekâ tek başına çö­züm değildir; doğru kurulduğunda kuvvet çarpanıdır. Stratejiyle birleşirse büyüme­yi hızlandırır. İş modeliyle birleşirse yeni gelir alanları açar. Kabiliyetlerle destekle­nirse verimlilik üretir. Operasyon modeli­ne oturursa ölçeklenir. Performans siste­miyle takip edilirse değere dönüşür.

Bu yüzden yeni nesil danışman; beş un­surun her birinde tecrübeli, dijital dönü­şüm ve yapay zekâ konusunda bilgili, yö­netim kuruluna konuşabilecek olgunluk­ta olmalıdır. Böyle isimlerin sayısı çok az. Ama yarın en çok aranan danışmanlar bunlar olacak.

Patronlara açık çağrı

Patronlar bu profildeki danışmanla­rı geçici proje kaynağı gibi görmemeli. Onları uzun vadeli dönüşüm ortağı ola­rak şirket içinde tutmalı. Kritik dönüşüm programlarında etkin rol vermeli. Hatta mümkünse yönetim kuruluna dönüşüm­cü üye (transformative board member) olarak dahil etmelidir. Çünkü önümüzde­ki dönemde rekabet, sadece ürünle, ser­mayeyle ya da satış gücüyle değil; şirket içindeki uyumu kurabilme kapasitesiyle belirlenecek.

Kazanan şirketler, stratejik rezonansı sağlayanlar olacak. Onlara en büyük kat­kıyı da stratejik rezonans ile yapay zekâyı birlikte okuyabilen danışmanlar verecek.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

İsviçre'nin şubat ayında toplam ihracat 104.835 kilogram, geçen yılın mart ayında ise 154.433 kilogram olarak kaydedilmişti.

Diğer ülkelere yapılan altın ihracatı

İngiltere'ye yapılan sevkiyatlar aralık ayından bu yana en yüksek seviyeye çıkarak 57.615 kilogram oldu. Şubat ayında 19.777 kilogram olan ihracat, geçen yıl martta 5.032 kilogram seviyesindeydi.

Çin'e yapılan teslimatlar ise yüzde 18 artışla 37.700 kilograma yükseldi. Şubat ayında 31.900 kilogram, geçen yıl martta ise 10.001 kilogram olarak gerçekleşmişti.

Hindistan'a yapılan sevkiyatlar ise zayıf yerel talep nedeniyle 3.075 kilograma gerileyerek şubat ayındaki 11.605 kilogramın ve geçen yıl marttaki 4.477 kilogramın altında kaldı.

Diğer önemli pazarlar arasında Hong Kong'a 7.280 kilogram (şubat 5.677, geçen yıl mart 1.282), Suudi Arabistan'a 4.644 kilogram (şubat 4.504, geçen yıl mart 3.207) ve ABD'ye 1.645 kilogram (Şubat 460, geçen yıl mart 107.323) teslimat yapıldı.

Ekonomim

Pay piyasasında, bugünkü işlemlerin takası 24 Nisan Cuma günü, yarınki işlemlerin takası 27 Nisan Pazartesi günü gerçekleşecek.

Borsada, 23 Nisan Perşembe günü işlem yapılmayacak.

Öte yandan Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda da (VİOP) endeks ve pay vadeli kontratlarda 23 Nisan 2026 tarihinde takas ve fiziki teslimat işlemleri gerçekleştirilmeyecek.

Ekonomim

DMM, iddialara kaynak gösterilen "Alışveriş Merkezleri ve Yöneticileri Başkanlığı" adında resmi bir kurum ya da üst kurulun mevcut olmadığını bildirdi. Ticaret Bakanlığı kayıtlarında da AVM girişlerinin ücretli hale getirilmesine yönelik herhangi bir çalışma, bildirim veya düzenlemenin bulunmadığı ifade edildi.

Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) de konuya ilişkin bir açıklama yaparak sektör paydaşlarının böyle bir kararının olmadığını ve söz konusu iddiaların asılsız olduğunu belirtti.

Ekonomim

Johanna Chua'nın da aralarında bulunduğu Citi ekonomistleri, yayımladıkları raporda jeopolitik gelişmelerin Türk Lirası üzerinde baskı oluşturduğunu belirtti. Raporda, enflasyon görünümüne ilişkin risklerin devam ettiğine dikkat çekildi.

Faiz artışı sinyali

Ekonomistler, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) mevcut politikalarını desteklemek amacıyla ek adımlar atabileceğini ifade etti.

Raporda, "Enflasyonun daha uzun süre yüksek kalma riski göz önüne alındığında, daha hızlı bir değer kaybıyla birlikte güvenilirliği pekiştirmek için tamamlayıcı bir faiz artışına ihtiyaç duyabileceklerini düşünüyoruz" değerlendirmesine yer verildi.

Politika çerçevesinde sınırlı değişim beklentisi

Citi'ye göre, yetkililer Türk Lirası'nın turizm ve ihracat üzerinde belirgin bir rekabet dezavantajı oluşturmadığını düşünüyor. Bu nedenle mevcut politika yaklaşımında köklü bir değişiklik beklenmiyor.

Raporda ayrıca, "Orta Doğu'daki çatışmanın hafiflediğine işaret eden son haberler de daha ölçülü bir adım atılmasını destekliyor" ifadesi kullanıldı.

Gözler enflasyon tahmininde

Banka, çatışmanın seyrine ilişkin daha net bir tablo ortaya çıkmasıyla birlikte TCMB'nin Mayıs ayında enflasyon tahminini güncelleyebileceğini öngördü.

Dünya

Küle, soruşturma ve sektör araştırmaları anlamında bu yıla da hızlı başladıklarına işaret ederek, "Özellikle tarım sektöründe tohum, fide konusunda ciddi soruşturmalarımız var. Bu soruşturmalardan devam edenler var, uzlaşmayla sona erdirdiklerimiz var. Ancak şunu gördük ki özellikle tohum ve fide alanında rekabet hukuku bilinci çok yerleşmemiş. Çok fazla ihlalle karşılaştık. Ancak sektör adapte oluyor. Teşebbüslerin bir daha bu konuda ihlaller olmaması için aldıkları önlemler bizi mutlu ediyor. Yaklaşık 190 milyon liraya yakın ceza söz konusu oldu." diye konuştu.

Süt sektörüne soruşturma açıklaması

Süt ve süt karşılığı yem alanlarına yönelik de soruşturmaları olduğunu anımsatan Küle, süt üreticilerinin birtakım sıkıntıları olduğunu, bu sıkıntılarla ilgili yaptıkları çalışmalarda hem çiğ süt alımı hem de çiğ süt karşılığı yem konusunda iki ayrı soruşturma açtıklarını ifade etti.

Küle, bu soruşturmada uzlaşma başvurularını kabul etmediklerine dikkati çekerek, "Bunun nedeni, soruşturmayı bitirirken, nihai kararımızı alırken, süt üreticisini koruyucu, süt sanayinde de rekabetçi, adil, şeffaf bir piyasa için düzenleme çalışmalarımız var. Düzenleme çalışmalarımızla ilgili uzmanlarımız 7 gün 24 saat çalışıyor. Bu konuda nihai kararda açıklayacağımız yükümlülüklerle birlikte hem çiğ süt tarafında hem de yem karşılığı süt alımlarında rekabetçi, şeffaf ve daha düzenli bir piyasanın oluşacağını düşünüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

İş gücü ve özel okullar soruşturmaları genişliyor

Bankacılık ve sigortacılık sektöründeki soruşturmaların devam ettiğini aktaran Küle, bu soruşturmada iş gücü mobilizasyonunun engellenmesine yönelik çok sayıda ihlalle karşılaştıklarını anlattı.

Küle, yaklaşık 5 yıldır çok sayıda iş gücü dosyası yürüttüklerini dile getiren, "İş gücü mobilizasyonunun engellenmesi, bizim için asla kabul edilemez bir şey. Bu, gelişimin önünde de bir engel. Gelir dağılımını da son derece bozan ve yurt dışına beyin göçünü tetikleyen bir unsur." ifadesini kullandı.

Eğitim ile yemek ve kırtasiye gibi yan hizmetleri fiyatları nedeniyle açtıkları soruşturmayı anımsatan Küle, "Özel okullar alanında da 19 teşebbüse soruşturma başlattık. Ancak sayının artacağını düşünüyorum. Her birimizin çocukları özel okullara gidiyor. Özel okullara ilişkin çok fazla şikayet geliyor bize. Bu şikayetler bizim soruşturma açmamıza neden oldu. Bu konuda çok sayıda şikayet vardı. Tahmin ediyorum ki özel okullar soruşturması ciddi anlamda artan sayıyla devam edecek." dedi.

"Dijital platformlarda soruşturmalar hız kazandı"

Küle, dijital platformlarla ilgili çalışmalarının hızla devam ettiğini kaydederek, "Apple, Google, Yemek Sepeti, Sahibinden gibi soruşturmalarımız oldu, devam edenler var. Alternatif ödeme sistemlerinin kısıtlanmasıyla çok karşılaşıyoruz burada. Bununla ilgili incelemelerimiz, soruşturmamız devam ediyor. Veri gücünün kullanımının rekabeti kısıtlayıcı etkisiyle çok karşılaşıyoruz." diye konuştu.

Sektör incelemelerinin, piyasaları bütüncül şekilde analiz etmelerini sağladığını belirten Küle, bunların, olası rekabet sorunlarının ortaya çıkmadan tespiti için son derece önemli olduğunu söyledi.

Küle, birkaç alandaki sektör incelemesinin sürdüğünü dile getirerek, hızlı tüketim mallarında el terminallerinin kullanımını incelediklerini ve bu çalışmanın bitmek üzere olduğunu anlattı.

İlaç sektörüyle ilgili iki yılı aşkın süredir devam ettirdikleri bir inceleme olduğunu bildiren Küle, "Bu sektör incelemesinde hem ilaç sanayisini, hem Sağlık ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarını ilgilendiren önemli bulgular elde ettik. Bunun belki eylülde çalıştayını yapacağız ve bu konuyu kamuoyuyla paylaşacağız." diye konuştu.

Küle, ayrıca konteyner taşımacılığı ve liman işletmeciliği hizmetlerinde sektör incelemelerinin devam ettiğini ifade etti.

"Dijital mecralara ilişkin net politika belirleme aşamasındayız"

Dünyada rekabet otoritelerinin dijital mecrada, çok karmaşık ve boyutlu sorunla karşı karşıya olduğunu belirten Küle, her dosyada ve vakada yeni şeyler öğrendiklerini anlattı.

Küle, rekabet otoritelerinin dikkatsiz ve katı davranması halinde yeniliklerin önünde set olabileceğini dile getirerek, "Hem yeniliklere karşı gelmemek, yenilikleri engellememek için çaba sarf ediyoruz hem de burada dijital platformların pazarda hakim durumlarını kötüye kullanarak pazarı rakiplere kapatmalarının, mevcut pazardaki rakiplerini dışlamalarının önüne geçmek istiyoruz." ifadesini kullandı.

Bu sektörde verinin önemine işaret eden Küle, "Bu alanda hem sektör incelemelerimiz var hem soruşturmalar var. Mesela Google'da 9'uncu soruşturmamız devam ediyor. Apple ile ilgili şu anda devam eden iki soruşturmamız var, bir telefon fiziki pazarında, bir de Apple'ın uygulama alanında devam eden soruşturmamız var. Bir de henüz yeni aldığımız bir karar var. Dijital Çağda Rekabet Politikaları adı altında bir sektör incelemesi başlattık. Aslında net bir politika belirleme aşamasındayız. Bununla ilgili de yakın tarihte çalıştay yapacağız. Bütün paydaşları oraya davet edeceğiz, herkesin görüşünü, düşüncelerini almak istiyoruz. Üzerinde yoğun şekilde çalışacağız." değerlendirmesinde bulundu.

"Yapay zeka ile 550 sektörü aynı anda inceleyebiliyoruz"

Küle, yapay zekanın, kurumsal kapasitelerini artıran stratejik ve önemli bir araç olduğunu, bu teknolojiyi çok yönlü kullandıklarını belirtti.

Yapay zekayı inceleme ve denetim sürecinde kullandıklarını bildiren Küle, şu bilgileri paylaştı:

"Yapay zekayla daha önce çok uzun vakit alacağını bildiğimiz çalışmalarımızı ve analizlerimizi daha kolay ve daha kısa sürede yapmaya başladık. Ayrıca, adli bilişim ve veri analizinde kullanıyoruz. Yerinde incelemelerde teknolojiyi son derece iyi kullanan bir kurumuz. Adli bilişim ve denetimin veri analizi sürecinde yapay zekayı olabildiğince zorlayarak, kapasitemizi olabildiğince zorlayarak kullanıyoruz. Bir de eğitim ve kurumsal kapasite geliştirirken yapay zekadan çok yararlanıyoruz. Yapay zeka ile risk tespiti algoritmaları oluşturuyoruz. Daha önce konvansiyonel yöntemlerle yapılması çok zor olan şeyleri yapmaya başladık. Örneğin 550 sektörü aynı anda inceleyebiliyoruz, aynı anda mercek altına alabiliyoruz."

Küle, Kamu İhale Kurumu ile yaptıkları protokol çerçevesinde kamu ihale verilerini alabildiklerine işaret ederek, "Burada algoritmik danışıklılık projemiz var. Kamu ihalelerinde danışıklı tekliflerin tespitini, her ihale için kartel riski skorunu belirleyebiliyoruz. Bu bizim için artık çok kolay. Kamu ihalelerinde teklif dağılımları, firma davranışları, fiyat örüntüleri ve ihale dinamiklerini bütün bu değişkenleri birlikte analiz edebiliyoruz. Yapay zeka bu konuda bize çok önemli katkılar sundu." dedi.

Kurumun Türkiye'de diğer ülkelerin rekabet otoritelerine göre çok iyi yerde olduğunu belirten Küle, şunları kaydetti:

"Bizi çok fazla soruşturmada görüyor vatandaşlarımız. Türkiye'de sürdürülebilir büyümeyi sağlamak için pazarda rekabetçi şartların mutlaka olması lazım, bütün amacımız bu. Bu da yetmez, Türkiye'nin kalkınması gerekiyor. Şu andaki durumundan çok daha ötede bir kalkınmışlık düzeyine ihtiyacımız var. Bunun için de rekabet olmazsa olmaz. Bütün çalışmalarımız daha iyi, daha kalkınmış bir Türkiye için."

AA

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerinden Matriks Haber tarafından yapılan hesaplamaya göre, 10 Nisan haftasında 170,9 milyar dolar seviyesinde bulunan rezervler, 17 Nisan haftasında yaklaşık 174,3 milyar dolara yükseldi.

3,5 milyar milyar dolarlık artış

Böylece rezervlerde haftalık bazda yaklaşık 3,5 milyar dolarlık artış kaydedildi.

Öte yandan, rezervler 30 Ocak 2026 tarihinde 218,2 milyar dolar ile tarihi zirvesini görmüştü.

TCMB’nin resmi rezerv verilerini ise perşembe günü saat 14.30’da açıklaması bekleniyor.

Dünya

Eski İstanbul Peraken­deci Kasaplar Esnaf Oda­sı Başkanı Aydın Tüfekci, şu anda genel bir durgun­luğun yaşandığını belir­terek, “Özellikle özel ürün (lüks) antrikot, bonfile gi­bi tür ürünlerde durgun­luk biraz daha fazla hisse­diliyor. Bu yıl savaş başla­dıktan sonra genel olarak yüzde 30’a yakın bir iş kay­bı oldu. Ama özel ürün gru­bunda tüketim yüzde 50’ye yakın azaldı” dedi.

Dana karkas geçtiğimiz hafta 20 lira zamlandı

Kırmızı et fiyatlarına da değinen Tüfekçi, fiyatların az da olsa gerilediğini, an­cak geçen hafta dana kar­kasın kilogram fiyatına 20 lira zam yapıldığını aktardı. Kuzu karkas fiyatlarında da 30 lira artış yaşandığını bil­diren Tüfekçi, “Şu anda ku­zu karkasın kilogram fiyat­ları kıvırcık kuzunun 730 lira ile 740 lira civarında bulu­nuyor. Dana karkasın kilog­ramı ise 630 lira seviyesine yer alıyor” diye konuştu.

Perakende satışları durma noktasına geldi

Piyasada normalde kara­borsa olan antrikot, bonfile, kontrfile, kuzu pirzola, ka­fes kuzu pirzola gibi ürün­lerin birikmeye başladığını ve ellerinde kaldığını ifade eden kasap Fatih Tavukçu, normal dönemde söz ko­nusu ürünleri restoranla­ra yok çekerek sattıklarına iletti. Kırmızı ette bu lüks ürünlerin sınırlı sayıda çıktı­ğına dikkat çeken Tavukçu, hangi restoranın ödeme ko­şulları iyi ise ellerindeki ürü­nü o restorana ayırdıkları­nı kaydetti. “Şu an ise han­gi restoran isterse hemen yollamaya çalışıyoruz” di­yen Tavukçu, “Çünkü talep yok ve perakende satışla­rı da çok zayıf. Perakende­de Ramazan ayında iyi kö­tü bir iş olmuştu. Ancak şu an herkes alımlarını durdur­ma noktasına geldi. İkin­ci sebep ise savaş ortamı turizmi etkiledi ve bu yüz­den oteller ürün çekmiyor. Bu düşüşte otellerin ürün çekmemesi de çok bir bü­yük faktör olarak öne çıktı” açıklamasında bulundu.

“Durgunluk ilk kez bu kadar zirve yaptı”

Nisan ayından bu yana birkaç kasap arkadaşın ri­casıyla antrikot ve bonfile gibi ürün grubundan alım yaptığını aktaran Tavukçu, difrizi doldurduğunu, ar­tık kendisinde de birikme­ye başladığı için alımı kes­tiğini duyurdu. Piyasada herkesin birbirine ürün ver­meye çalıştığının bilgisini veren Tavukçu, “Daha önce piyasada böyle bir durgun­luğu 6 Şubat depremlerin­den sonra 2023 yılında ya­şamıştık ve insanlar alımı durdurmuştu. Yeme içme sektörü ve eğlence sektö­rünün o dönemde durma­sıyla 40 günlük bir süre gi­bi bunu yaşamıştık. Kimse dışarı çıkmadı. O zaman bu kadar olmasa da lüks grup­ta buna yakın bir durgunluk yaşandı. Ancak bu dönem­de ilk defa bu kadar zirve yaptı” dedi.

Mehmet H. Gülel-Dünya

Bütçenin vergi cezaları kaleminde Mart sonu itibarıyla 1 trilyon 95 milyar liralık tahakkuka karşılık, tahsilat sadece 67 milyar lirada kaldı. Bunun oransal karşılığı ise yüzde 6.2 olarak duyuruldu.

Aynı dönemde diğer vergi cezaları kaleminde ise 624.8 milyar liralık tahakkuka karşılık, tahsilat 9.4 milyar lirada yani yüzde 1.5’ta kaldı. Bir başka ifade ile eğer sadece vergi cezaları kaleminde ödeme oranı yüksek olsaydı bile ilk çeyrekte bütçe 420 milyar lira açık yerine 200 milyar lira fazla verecekti.

Geçmiş yıllardan yapılan devirle 1 trilyon lirayı aştı

Geçmiş yıllardan devreden cezalarla birlikte kümülatif ceza tahakkuku Mart ayı sonu itibarıyla 1 trilyon 95 milyar liraya ulaştı. Geçen yıl Aralık ayını para cezası kalemi 1 trilyon 203 milyar lira, trafik cezası kalemi 111 milyar 249 milyar lira ile kapattı. Bu yıl Ocak ayına ise para cezası 800 milyar lira, trafik cezaları 49 milyar 362 milyon lira ile başladı. Şubat’ta para cezası 249 milyar lira artarak 1 trilyon 49 milyar liraya, trafik cezası 6.6 milyar lira artarak 55 milyar 978 milyon liraya çıktı. Mart sonunda ise para cezası kalemi 46 milyar liralık artışla 1 trilyon 95 milyar liraya çıktı. Trafik cezalarının artırıldığı ilk ay olan bu dönemde, kesilen trafik cezası önceki ayın neredeyse iki katına ulaştı ve 11 milyar liralık trafik para cezası kesildi. Kümülatif trafik cezası tutarı Mart sonu itibarıyla 66 milyar liraya ulaştı.

Trafik cezalarında tahsilat oranı yüzde 28.6’da kaldı

Her ne kadar kamu kurumları yüksek miktarda ceza kesse de vatandaşın ödeme kabiliyeti sınırlı kaldı. Genel para cezaları kaleminde Ocak ayında yüzde 2.1’de kalan tahsilat oranı, Şubat’ta yüzde 4.1’e, Mart sonu itibarıyla ise ancak yüzde 6.2’ye çıkabildi. Genel para cezalarının alt kalemlerinden birisini oluşturan trafik cezaları kalemindeki seyir genel cezalara göre daha iyi gerçekleşti. Ocak’ta yüzde 11.9 olan tahsilat oranı, Şubat’ta yüzde 20.9’a, Mart’ta ise yüzde 28.6’ya yükseldi.

Diğer vergi cezaları 624 milyar 889 milyon lira

Maliye’nin yapay zeka destekli denetimleri vergi cezaları kaleminde de hatırı sayılı artışlar yaşanmasına yol açtı. 2025 yılı sonunda 597 milyar lira olan diğer vergi cezaları kalemi, bu yıl Ocak sonunda 586 milyar liraya geriledi. Şubat’ta 17 milyar lira artarak 603 milyar liraya çıkan diğer vergi cezaları tutarı, Mart sonunda ise 21 milyar lira daha artarak 624 milyar 889 milyon liraya ulaştı. Bu kalemde Ocak’ta sadece yüzde 0.6 olan tahsilat oranı, Şubat’ta yüzde 1.1, Mart’ta ise sadece yüzde 1.1’de kaldı.

Hata düzeltildi, açık aynı gün 110 milyar azaldı

Mart ayı bütçe sonuçlarını geçtiğimiz hafta açıklayan Hazine ve Maliye Bakanlığı 2026 Yılı Genel Bütçe Denge Tablosu’nda sabah saatlerinde hatalı olarak açıkladığı veriyi öğleden sonra değiştirdi. Bu değişiklikle birlikte sabah 530.7 milyar lira olan üç aylık bütçe açığı, akşam 110 milyar liralık azalışla 420 milyar liraya geriledi. Mart ayı açığı 234 milyar liradan 224 milyar liraya gerilerken, Şubat’ta 71 milyar lira olarak yer alan açık, yerini 24 milyar lira fazlaya bıraktı. Ocak ayı verisinde yer alan 224 milyar liralık açık ise 214 milyar liraya indi.

Tapu harcında yüzde 78 artış

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın konut satışlarını sıkı takibe almasıyla birlikte, evlerin gerçek değerlerine daha yakın gösterilmesi, kamunun tapu harcı gelirlerini de önemli ölçüde artırdı. 2026 yılı ilk çeyreğinde tapu harcından elde edilen gelir geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 78 gibi yüksek oranlı artış göstererek 31 milyar liradan 55 milyar liraya çıktı. Üstelik bu artış, ilk çeyrek sonunda konut satışı 115 binden 113 bine gerilemiş olmasına rağmen yaşandı. Aynı dönemde pasaport harcı yüzde 26.4 artarak 3 milyar 112 milyon liraya, trafik harcı yüzde 33 artarak 2 milyar 693 milyon liraya çıktı.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Enflasyonun da etkisi olmakla birlikte, Ocak-Mart döneminde ücret garanti fonu ödemeleri bir önceki yıl aynı döneme göre yüzde 194 oranında arttı. Bu arada, fonun tüm giderleri 2026 Ocak-Mart döneminde bir önceki yıl aynı döneme göre yüzde 33,5 artarken, açıklanan Gençliğin Üretim Gücü (GÜÇ) programı ile birlikte aktif işgücü programlarına yapılan ödemeler yüzde 95,5 artarak 18.9 milyar TL oldu.

176 bini aşkın kişi faydalandı

Ücret garanti fonundan, Mart 2026 sonu itibariyle uygulamanın başladığı 2005 yılından bu yana 176 bin 111 kişi yararlandı. Bu kişilerin tamamına 1 milyar 447 milyon 533 bin TL ödeme yapıldı. Fonun diğer ödeme kalemleri dikkate alındığında bu tutar çok önemli görünmüyor. Çünkü 2026 Ocak-Mart döneminde, üç ayda işsizlik sigortası fonundan ödenen tutarlar 27.7 milyar TL düzeyinde. Diğer yandan, çalışanlarına bu ödemelerin yapıldığı firma sayısı az olduğu için oransal değişimler yüksek olsa da bir yıl içinde bu sayının sıradışı artmış olması da dikkate değer bulundu.

Mart ayı sonu itibariyle, işsizlik sigortası fonunun genel giderlerinde de artış aktif işgücü programlarında yoğunlaştı. Yüksek enflasyon ve asgari ücret artışları nedeniyle dönemsel kıyaslamalar tam gösterge niteliği taşımasa da, yeni araçların eklendiği aktif işgücü programlarında yapılan ödeme tutarı yüzde 95 ile yüksek tutarlı ödemeler içindeki en büyük artışı gerçekleştirdi. Çeşitli aktif işgücü programları, işveren sigorta pirim desteği gibi, destek ve teşvik olarak ödemelerin yapıldığı bir diğer yüksek ödeme kaleminde artış yüzde 10,2 düzeyinde gerçekleşti. 2026 birinci çeyrekte bu kapsamdaki ödemeler 23.2 milyar TL düzeyinde gerçekleşti.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Cinsel tacizden psikolojik şiddete dek bezdirimin kaynağı, güç sahibi olunca tiranlaşan yönetici... Bezdirimcilerin cinsiyet dağılımı: Erkek, %65; kadın, %54. Mobbingci patron olma!

1- SORUN: Bezdirim de ne? Aslında çalışma hayatımızın sosyal kanseri diye tanımlayacağım mobbing için önerdiğimiz Türkçe kelime… Çalışanı bezdiriyorsun, psikolojik, fiziksel baskı uyguluyor, angarya yüklüyor ve hayatını zindana çeviriyorsun. Peki, sen kimsin ey bezdirimci ve cürmün nedir?

2- ETKİSİ: Persty Yönetim Danışmanlık ve Canan Duman Akademi iş birliği ile periyodik olarak yürütülen ‘Türkiye İş Dünyası Araştırması'nın ikincisi bezdirim (mobbing) üzerine yapılmış. Bin 246 kişinin katılımından öğreniyoruz ki bezdirim mağduriyet oranı %42. İşyeri hastalığı adeta...

BENİ EN FAZLA UĞRAŞTIRAN SORUN

3- ÖNERİ: Bana göre tıpkı ekonominin kanseri enflasyon veya paranın belalısı faiz gibi izlenmesi gereken... Zira çalışma barışını bozuyor, gizli açık tiranların aramızda gizlenerek varlıklarını sürdürmesine yol açıyor. Bezdirim en fazla mücadele edilmesi gereken sorundur.

4- UYGULAMA: Mağdurların %67’si bezdirimi ispatlamakta zorlanıyor, %85’i bu konuda yetkili kişi veya kurumlara sesini duyuramıyor. Bezdirimi görmezden gelmek; %42, mağduru susmaya zorlamak; %31, başka bir yere nakli istemek; %20. Patronlar işyerinde mobbing radarı kursun.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Bezdirime dair…

Bezdirimin ispatı kolay mı?

Mağdurların %67’si ispatta zorlanıyor. Mağdurların %76’sı; istifa etmeyi düşünüyor. Yasal haklarını bilmeyenlerin oranı; %58. İşletmelerin bezdirim tedbiri almadığını düşünenler ise %69 düzeyinde…

İspatta zorlananlar ne yapsın?

Eğer patronun bizzat kendisi etrafına mobbing yapıyorsa, mücadele etmek daha zor. Ancak alt kademe yöneticisi veya mevkidaşın bezdirim uyguluyorsa, en üst yönetime bildirmek gerekir.

NOT

EN İYİ KAMÇILAYANI TERFİ ETTİRİRSEN…

Ben, işyerindeki bezdirimlerden (mobbing) patronun ve üst düzey yöneticilerinin sorumlu olduğuna inanıyorum. Siz en iyi kamçılayanı terfi ettirir, onlara mikro iktidar alanı açıp astlarına nasıl davrandıklarını denetlemezseniz, yığınca mağdur çalışan yaratırsınız.

BEZDİRİM LÛGATI:

Mobbing: Bezdirimin İngilizcesi… İşyerinde patron, yönetici veya akran terörü diyebiliriz.

Mikroagresyonlar: Bezdirimin sinsi olanı. “Şaka yaptık, alıngansın” türü iğnelemelerle yormak

Psikolojik şiddet: İstekleriyle arada duranın ruhsal dengesini bozmaya yönelik söylem eylem

Mobbing radarı: Tepe yönetimin kurum için bezdirime karşı uyanık olması, gözlem yapması

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Gayri resmi kazançlar

ve vergisel yaklaşım

Buna karşılık bazen şirketlerin hesaplarında gözükmeyen ve vergi idaresi tarafından kabul edilen gayri-resmi kârları da ortaya çıkabilmektedir. Bunun birçok sebebi olabilir. Örneğin kayıt dışı, belgesiz satışların saptanması, sahte veya yanıltıcı belgeye dayalı gider kayıtları, bazı giderlerin kabul edilmeyerek reddedilmesi, ayrılan şüpheli alacak karşılığının kabul edilmemesi, kur farkı giderinin reddedilmesi, gider yazılan örtülü sermaye faizinin temettü kabul edilmesi, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtılan tutarın temettü kabul edilmesi gibi pek çok örnek burada gösterilebilir.

Bunların bazılarında örneğin bazı giderlerin kabul edilmeyerek reddedilmesi, ayrılan şüpheli alacak karşılığının kabul edilmemesi, kur farkı giderinin reddedilmesi gibi durumlarda, bize göre ortağa aktarılan bir tutardan söz edilemez. Bu gibi hallerde vergi ve dağıtılabilir kâr rakamı değişmekle birlikte ortaya çıkan kâr şirket içerisinde mevcut olduğu için, ancak genel kurul kararı ile dağıtılabilir.

Örtülü kâr dağıtımı sayılan haller

Buna karşılık giderlerin şişirilmesi, sahte veya yanıltıcı belge yolu ile giderlerin artırılması, alım olmadığı halde alım yapılmış gibi kayıt oluşturulması hallerinde ise açığa çıkan kazancın ortaklara gizlice aktarıldığını kabul etmek mümkündür.

Bu gibi hallerin tümünde idari anlayış, ortağa örtülü olarak, bir başka deyişle stopajdan kaçınılarak kâr dağıtımı yapıldığı şeklindedir. Bu anlayış saydığımız örneklerin tümü için bence doğru kabul edilemezse ve tartışılabilir nitelikteysede bu yazımızda incelemek istediğimiz konu bu değildir.

Burada, idari anlayışta dağıtıldığı kabul edilen kâr payı için stopaj tarh zamanaşımının süresinin başlangıcını tartışmak istiyoruz. Örneğin bir şirkete 2020 yılı için cezalı kurumlar vergisi ve cezalı stopaj tarhiyatı yapılsa ve ihbarnameler 2026 yılında tebliğ edilse, kurumlar vergisi açısından tarhiyatın zamanaşımına uğradığı söylenebilirken, aynı sav stopaj tarhiyatı için de söylenebilir mi?

Danıştay 4. Dairesi’nin yaklaşımı

Bu konu yargı kararların da tartışmalıdır. Danıştay 4. Dairesi bir davada, finansman giderlerinde netleştirme yapan ve dolayısıyla finansman giderlerini finansman gelirleri fazlalığı dolayısıyla zamanın mevzuatına göre kısıtlamaya tabi tutmayan bir şirkete yapılan cezalı kurumlar ve cezalı stopaj tarhiyatları aleyhine açılan davada, zamanaşımı dolayısıyla kurumlar vergisi tarhiyatı yapılamıyorsa, aynı sebeple stopaj tarhiyatının da yapılamayacağına karar vermiştir. Yani Daireye göre, stopaj tarhiyatına sebep gösterilen fiilin işlendiği yıl başından itibaren zamanaşımı süresi işlemeye başlayacaktır (E.2008/5999 K.2009/6397 T.8.12.2009; Bu karar aleyhine yapılan karar düzeltme başvurusu da E.2010/4756 K.2013/1271 sayı ve 14.3.2013 tarihli Karar le reddedilmiştir).

Danıştay 3. Dairesi’nin farklı yorumu

Buna karşılık Danıştay 3. Dairesi, stopajla ilgili olarak kayıt dışı bırakılan kurum kazancının doğduğu dönemden bağımsız olarak değerlendirilmesinin gerektiği, şirketlerde dağıtılabilir kârın kurumlar vergisi beyan dönemi olan dördüncü ay itibariyle ortaya çıktığı, davacı şirketin yetkili organlarınca alınmış herhangi bir kâr dağıtım kararı bulunmasa dahi, beyan dışı bırakılan ticari kârın ortaklar tarafından bu tarih itibariyle fiilen elde edildiğinin kabulü gerektiği, şirket yetkililerince kâr dağıtım kararı alınmamakla birlikte kârın fiilen dağıtılması durumunda da fiili ve ekonomik tasarruf meydana geldiğinden, elde etme fiili dağıtım tarihînde ortaya çıkmış olacağı, bu nedenle zamanaşımı dolayısıyla kurumlar vergisi tarhiyatının yapılamadığı bir durumda bu tarhiyata sebep olabilecek olayı izleyen yılı izleyen yıl başından itibaren zamanaşımı süresinin hesaplanması gerektiğine hükmetmiştir (E.2015/5926 K.2017/3690 T.4.5.2017).

Bana göre; kurumlar vergisi tarhiyatına sebep olacak fiilin tarihinin de stopaj tarhiyatına esas alınması gerekir. Ticaret Kanununun resmi kâr dağıtımlar için öngördüğü dağıtım sürecini ve yöntemini, gayri resmi kazanç dağıtımına esas almak, özün önceliği ilkesine ters düşer. Örneğin sahte veya yanıltıcı belgelerle giderlerini şişiren bir şirkette, bu giderler kadar para belge tarihi itibariyle işletmeden çekilmiş kabul edilmelidir. Bu gibi durumlarda ertesi yılın nisan dönemi için yapılan tarhiyatlar da dönem itibariyle yanlıştır. Hiçbir şirket sahte gider belgelerini defterine işleyip, açığa çıkan kazanç fazlasının dağıtımını izleyen yılın nisanına bırakmaz, hemen ortaklarına aktarır veya o tarih itibariyle kayıt dışı borçlarını kapatır yahut kayıt dışı alımlarında kullanır. Bu nedenle 4. Dairenin görüşü, bence vergilendirme ilkeleri açısından daha tutarlıdır. Ancak her olayı kendi içinde değerlendirmek belki daha yerinde olacaktır.

Bu konuyu yıllar önce de dile getirdim. Ancak konuya ilişkin tartışma, ne idari anlayış bazında, ne de yargı anlayışı bazında henüz sonuca bağlanmış değil.

Dolayısıyla işverenler tarafından sağlanan yemek yardımı, çalışanların günlük yaşam giderlerine katkı sunarken, işyerine bağlılığı artıran en yaygın yan hak uygulamalarından biridir. Bununla birlikte yemek yardımlarında gelir vergisi, damga vergisi ve sosyal güvenlik primi yönünden uygulanacak istisna tutarları, bordro hesaplamalarının doğru yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Nitekim istisna sınırlarının doğru uygulanmaması, eksik prime esas kazanç bildirimi, hatalı vergi kesintisi ve idari yaptırım risklerini beraberinde getirebilmektedir.

17 Nisan 2026 tarihinde yayımlanan 7577 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10'uncu maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi değiştirilmiştir.

Yapılan düzenleme ile işverenler tarafından işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda, çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL'ye kadar olan kısmi prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.

Yemek yardımlarına ilişkin son düzenlemenin temel gerekçesi ise uygulamada ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesi ve vergi mevzuatı ile sosyal güvenlik mevzuatı arasında uyum sağlanmasıdır. 7577 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un gerekçesinde, yemek bedelinin prime esas kazançtan istisna edilen menfaatler arasında daha açık, net ve ihtilafa yer bırakmayacak şekilde yeniden düzenlenmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.

Aynı zamanda 18 Nisan 2026 tarihinde Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 97'nci maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendi yeniden düzenlenerek, sosyal güvenlik priminden istisna tutar bakımından uyumlu hale getirilmiştir.

Yönetmelik hükmü uyarınca, yemek hizmetinin işyerinde veya müştemilatında sağlanması halinde tamamı; yemek hizmetinin işyerinde veya müştemilatında verilmemesi halinde, çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL'ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.

İşverenler tarafından işyeri veya işyerinin müştemilatı dışında kalan yerlerde hizmet erbabına yemek verilmek suretiyle sağlanan menfaatlere ilişkin gelir vergisi ve damga vergisi istisna tutarı, 2026 yılı için 300,00 TL'dir.

Dolayısıyla yemek yardımlarında gelir vergisi ve damga vergisi istisnası da 2026 yılı için KDV hariç 300 TL olduğundan sosyal güvenlik primi istisnası, gelir vergisi ve damga vergisi istisnası eşitlenmiştir.

Bu bağlamda sosyal güvenlik priminden istisna olan yemek yardımı tutarı 17.04.2026 tarihinde yürürlüğe girdiğinden; 01.01.2026 tarihinden 16.04.2026 tarihine kadar 158 TL olan yemek yardımlarındaki sosyal güvenlik primi istisnası 17.04.2026 tarihinden itibaren 300 TL olarak uygulanacaktır.

Sonuç olarak, yemek yardımlarına ilişkin yapılan bu düzenleme hem çalışanlara sağlanan sosyal menfaatlerin desteklenmesi hem de işverenlerin bordro uygulamalarında eşitlik sağlanması açısından önemli bir adımdır.

Sosyal güvenlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi yönünden istisna tutarlarının aynı seviyeye getirilmesi, uygulamadaki karmaşıklığı azaltarak hesaplama süreçlerini kolaylaştıracaktır.

Ancak işverenlerin özellikle yürürlük tarihi, fiili çalışma günü esasına göre uygulama, işyerinde yemek verilmesi ile dışarıdan sağlanan yemek hizmeti ayrımı ve bordro kayıtlarının doğru düzenlenmesi hususlarında dikkatli hareket etmeleri gerekmektedir. Aksi halde istisna sınırının aşılması veya hatalı uygulamalar nedeniyle prim ve vergi yönünden ilave yükümlülüklerle karşılaşılması söz konusu olabilecektir.

Hakan Aran, “Enflasyon tüm kötülüklerin anasıdır, enflasyonla mücadele programını başından beri destekliyorum. Enflasyonla mücadeleden daha önemli bir konumuz olmadığını her fırsatta söyledim. Bir konuyu sadece o konu etrafında tartışmayı öğrenmemiz gerekiyor” şeklinde ifade etti.

Aran ayrıca, “Enflasyonla mücadele programını şartlara göre revize etmezsek, geleceğimiz yer yüzde 27 enflasyon demiştim. Enflasyonda geleceğimiz yeri görüyorsak revizyon tartışılabilir mi demek istedim, enflasyonla mücadeleden vazgeçelim demedim” ifadelerini kullandı.

Tartışma zeminine de değinen Aran, “Tartışma zemininin olmaması ekonomiye de zarar veriyor” değerlendirmesinde bulundu.

İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran açıklamalarının devamında şunları söyledi: "Bu program üç buçuk yıldır devam ettirdiğimiz bir program. Üç buçuk yıldır devam ettirdiğimiz programda programı yöneten insanların, hem Merkez Bankası Başkanı'nın hem başta Hazine ve Maliye Bakanı olmak üzere arkadaki ekibin, biz banka genel müdürlerinin, bankaların, real sektörün bu programın başarısı için nasıl bir can siperhane şekilde, nasıl fedakarca çalıştığımızı hepimiz biliyoruz.

Hepimiz beraber toplantılar yapıyoruz, birlikte konuşuyoruz ve süreci beraber yönetmeye çalışıyoruz.

Bu süreç içerisinde bu kadar emek harcayan, bu kadar mesai harcayan ve bu program için ailesini, çoluğunu, çocuğunu bırakıp gecesini gündüzüne katan insanların bu kadar kolay bir şekilde yıpratılması, bu kadar kolay bir şekilde üzerine geliniyor olması, ben bir şeyi söyledim diye ya da benim söylediğim üzerinden fırsat bekleyenlerin aktörleri yıpratıyor olması konusu gerçekten bizim son vermemiz gereken bir konu.

Biz bir konuyu tartışmayı ve sadece konu etrafında tartışmayı becerebilmemiz, başarabilmemiz gerekiyor. O yüzden ben öncelikle üzüldüğüm nokta, bu işin en başından beri, sonuna kadar birlikte yürüdüğüm hem Merkez Bankası Başkanı hem Mazine ve Maliye Bakanımız.

Her ikisini de üzmüş olmaktan ve söylediğim şeylerden dolayı, yıpratmış olmaktan dolayı bir kere son derece üzgünüm ve bu üzüntümü ifade etmek istiyorum. Çünkü ikisi de bunu hak etmiyorlar. İkisi de bu programın başarısı için belki bu ülkede herkesten çok çalışıyorlar."

Ekonomim

Kurumun Avrupa Ekonomisi Direktör Yardımcısı Andrew Birch, değerlendirmesinde, "Bankanın likiditeyi sıkılaştırmaya ve faiz dışı diğer önlemlere devam etmesi muhtemel" ifadelerini kullandı.

Faiz indirimi için riskler sürüyor

Birch ayrıca, "Yükselen ithal enflasyon baskıları, genişleyen cari açık, kısıtlı yabancı sermaye girişleri, daha büyük tahvil getiri farkları ve düşük döviz rezervleri, merkez bankasının faiz indirimine yeniden başlamasına karşı argümanlar oluşturuyor" dedi.

Aralık ayını işaret etti

İran kaynaklı gelişmelere de değinen Birch, "belirsiz etkisinin" daha uzun sürebileceğini ve bunun enflasyonu düşürmeye yönelik önceki çabaları sekteye uğratabileceğini belirtti. Birch, faiz indirim sürecinin aralık ayından önce yeniden başlamasını öngörmüyor.

Gözler 22 Nisan’daki kararda

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, faiz kararını 22 Nisan’da açıklayacak. Bloomberg HT tarafından gerçekleştirilen ankete göre, politika faizinin yüzde 37 seviyesinde sabit tutulması bekleniyor. Orta Doğu’daki gerilimin artmasıyla birlikte faiz indirimi beklentileri temmuz ayına ötelenmiş durumda.

Kredi notu teyit edildi

Öte yandan S&P Global Ratings, geçtiğimiz cuma günü Türkiye’nin kredi notunu "BB-/B" seviyesinde, görünümünü ise "durağan" olarak korudu. Kuruluş, enerji fiyatlarında yaşanabilecek şokların yönetimi ile döviz rezervlerinde sağlanacak iyileşmenin olası bir not artışı açısından belirleyici olacağını vurguladı.

Dünya

İstanbul’daki kura süreci 25-27 Nisan tarihleri arasında gerçekleştirilecek. İlk çekiliş, 25 Nisan Cumartesi günü düzenlenecek törenle başlayacak. Törene Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da katılacak.

İstanbul projenin en büyük payını alıyor

81 ili kapsayan sosyal konut programında en büyük pay İstanbul’a ayrıldı. Kentte hayata geçirilecek 100 bin konutluk proje, hem artan konut ihtiyacına hem de deprem dayanıklılığı yüksek yeni yerleşim alanları oluşturulmasına katkı sağlamayı amaçlıyor.

Kura çekimlerinin tamamlanmasının ardından inşaat çalışmalarının hızlandırılması planlanıyor. Belirlenen takvime göre, hak sahiplerine konutların kura tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde teslim edilmeye başlanması hedefleniyor.

Uygun fiyatlı kiralık konut modeli de devrede

Yetkililer, sosyal konut satışının yanı sıra İstanbul’daki yüksek kira sorununa çözüm üretmek amacıyla geliştirilen “kiralık konut” modeli için de inşaat sürecinin başladığını bildirdi.

İstanbul genelinde hem mülkiyet hem de barınma ihtiyacına yönelik geliştirilen projelerin, kentsel dönüşüm sürecine katkı sağlaması ve konut piyasasında fiyat dengesi üzerinde etkili olması bekleniyor.

Dünya

ADNKS sonuçlarına göre Türkiye nüfusunun 21 milyon 375 bin 930'unu çocuklar oluşturdu. Çocuk nüfusun yüzde 51,3'ünü erkek çocuklar, yüzde 48,7'sini kız çocuklar oluşturdu. 0-17 yaş grubunu içeren çocuk nüfus, 1970 yılında toplam nüfusun yüzde 48,5'ini oluştururken bu oran 1990 yılında yüzde 41,8 ve 2025 yılında yüzde 24,8 oldu.

Doğumlar ve çocuk nüfus azalıyor

Nüfusun 2030 yılında yüzde 22,1, 2040 yılında yüzde 17,9, 2060 yılında yüzde 16,9, 2080 yılında yüzde 15,2 ve 2100 yılında yüzde 14,5 olacağı öngörüldü. Doğurganlık göstergelerindeki hızlı düşüş eğiliminin devam edeceğini varsayan düşük senaryoya göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,0, 2040 yılında yüzde 16,7, 2060 yılında yüzde 13,9, 2080 yılında yüzde 11,1, 2100 yılında yüzde 9,9 olacağı öngörüldü.

Doğurganlığı artırıcı tedbirlerin etkili olacağını varsayan yüksek senaryoya göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,3, 2040 yılında yüzde 18,9, 2060 yılında yüzde 18,7, 2080 yılında yüzde 18,9, 2100 yılında yüzde 18,6 olacağı öngörüldü.

Türkiye'de çocuk nüfus AB'den yüksek

Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülkenin çocuk nüfus oranları incelendiğinde, 2025 yılında çocuk nüfus oranının AB ortalaması yüzde 17,6 oldu. AB üye ülkeleri içinde en fazla çocuk nüfus oranına sahip olan ülkelerin sırasıyla, yüzde 22,7 ile İrlanda, yüzde 20,4 ile Fransa ile İsveç olduğu görüldü. Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu ülkeler ise sırasıyla, yüzde 14,5 ile Malta, yüzde 14,9 ile İtalya, yüzde 15,5 ile Portekiz oldu. Türkiye'nin çocuk nüfus oranının yüzde 24,8 ile AB üye ülkelerinden daha yüksek olduğu görüldü.

En kalabalık çocuk şehri Şanlıurfa, en düşük Tunceli

İllerin toplam nüfusları içindeki çocuk nüfus oranları incelendiğinde, 2025 yılında en yüksek çocuk nüfus oranına sahip olan il, yüzde 43,3 ile Şanlıurfa oldu. Şanlıurfa ilini yüzde 39,2 ile Şırnak, yüzde 36,7 ile Mardin izledi.

Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu il, yüzde 15,9 ile Tunceli oldu. Tunceli ilini yüzde 16,9 ile Edirne ve yüzde 17,7 ile Kırklareli izledi.

En az bir çocuklu hanenin oranı yüzde 41,9

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında toplam hanehalkı sayısı 26 milyon 977 bin 795 oldu. Hanelerin yüzde 41,9'unda 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunduğu görüldü. Bu hanelerin illere göre dağılımı incelendiğinde, 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunan hanehalkı oranının en yüksek olduğu ilin yüzde 68,2 ile Şanlıurfa, en düşük olduğu ilin yüzde 27,3 ile Tunceli olduğu görüldü.

Hanelerin yüzde 19,1'inde 0-17 yaş grubunda bir çocuk, yüzde 14,1'inde iki çocuk, yüzde 5,7'sinde üç çocuk, yüzde 1,9'unda dört çocuk, yüzde 1,1'inde ise beş ve daha fazla çocuk bulunduğu görüldü.

Her 3 çocuktan 1'i yoksulluk riski altında

Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerine göre 2025 yılında toplam nüfusun yüzde 27,9'unun yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında iken çocuk nüfus için bu oranın yüzde 36,8 olduğu görüldü.

Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan çocuk nüfus cinsiyete göre incelendiğinde, bu oranın erkek çocuklarında yüzde 36,0, kız çocuklarında ise yüzde 37,8 olduğu görüldü.

Çocuk nüfusun yüzde 30,5'i 10-14 yaş grubunda

Çocuk nüfus yaş grubuna göre incelendiğinde, 2020 yılında çocuk nüfusun yüzde 26,9'unun 0-4 yaş grubunda, yüzde 28,7'sinin 5-9 yaş grubunda, yüzde 28,2'sinin 10-14 yaş grubunda ve yüzde 16,2'sinin 15-17 yaş grubunda yer aldığı görülürken, 2025 yılında yüzde 22,7'sinin 0-4 yaş grubunda, yüzde 28,8'inin 5-9 yaş grubunda, yüzde 30,5'inin 10-14 yaş grubunda ve yüzde 18,0'ının 15-17 yaş grubunda yer aldığı görüldü.

Canlı doğum 937 bin 559

Doğum İstatistiklerine göre 2024 yılında canlı doğan bebek sayısı, 937 bin 559 oldu. Doğan bebeklerin 481 bin 825'i erkek, 455 bin 734'ü ise kız oldu. Canlı doğan bebeklerin yüzde 96,7'sini tekil, yüzde 3,2'sini ikiz, yüzde 0,1'ini ise üçüz ve daha fazla çoğul doğumlar oluşturdu.
Sağlık Bakanlığı verilerine göre hastanede gerçekleşen doğumların canlı doğumlar içindeki oranı, 2010 yılında yüzde 91,6 iken 2024 yılında yüzde 99,4 oldu. Beşli karma aşı (DPT+IPV+Hib) 3 doz ile aşılama oranı 2023 yılında yüzde 98,8 iken 2024 yılında yüzde 96,0 oldu.

Beklenen yaşam süresi 15 yaş için 64,3 yıl

Hayat Tabloları, 2022-2024 sonuçlarına göre doğuşta beklenen yaşam süresi, Türkiye geneli için 78,1 yıl, erkekler için 75,5 yıl ve kadınlar için 80,7 yıl oldu.

Türkiye'de 7 yaşına ulaşan bir çocuğun kalan yaşam süresinin ortalama 72,1 yıl, erkek çocuklar için 69,5 yıl ve kız çocuklar için 74,7 yıl olduğu görüldü. Çalışma çağının başlangıcı olan 15 yaşındaki çocuklar için bu süre 64,3 yıl oldu. Erkek çocuklar için bu süre 61,7 yıl iken kız çocuklar için 66,9 yıl oldu. Bu yaş için kız ve erkek çocuklar arasındaki beklenen yaşam süresi farkının 5,2 yıl olduğu görüldü.

Bebeklere konulan en popüler isimler

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında doğan bebeklere konulan en popüler erkek bebek isimleri, Alparslan, Göktuğ ve Metehan; en popüler kız bebek isimleri ise Alya, Defne ve Gökçe oldu. Doğan erkek bebeklerin 7 bin 527'sine Alparslan, 6 bin 36'sına Göktuğ, 5 bin 393'üne Metehan, kız bebeklerin 8 bin 751'ine Alya, 7 bin 731'ine Defne, 7 bin 603'üne ise Gökçe ismi verildi.
Türkiye'de 2025 yılında 0-17 yaş grubundaki çocuklarda en çok kullanılan erkek çocuk isimlerinin Yusuf, Mustafa ve Ömer; kız çocuk isimlerinin ise Zeynep, Elif ve Ecrin olduğu görüldü.

Çocuk bağımlılık oranı 2025 yılında yüzde 29,7

Çalışma çağındaki yüz kişiye düşen çocuk sayısını ifade eden çocuk bağımlılık oranı, 2019 yılında yüzde 34,1 iken bu oran 2025 yılında yüzde 29,7'ye düştü.

Nüfus projeksiyonlarının demografik göstergelerdeki mevcut yapının devam edeceğini varsayan ana senaryosuna göre çocuk bağımlılık oranının 2030 yılında yüzde 25,5, 2040 yılında yüzde 22,1, 2060 yılında yüzde 23,3, 2080 yılında yüzde 23,4, 2100 yılında yüzde 21,5 olacağı öngörüldü.

Özel gereksinimli çocuk sayısı 2024 yılında 96 bin 83

Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında ilk kez özel gereksinim raporu alan çocukların sayısı 96 bin 83 oldu. İlk kez özel gereksinim raporu alan çocukların yüzde 62,6'sını erkek çocuklar, yüzde 37,4'ünü ise kız çocuklar oluşturdu.

Beş yaşındaki çocukların okullaşma oranı yüzde 82,5

Milli Eğitim Bakanlığı Örgün Eğitim İstatistiklerine göre okul öncesi eğitim seviyesinde beş yaş net okullaşma oranının, 2024/'25 öğretim yılında yüzde 82,5 olduğu görüldü. Beş yaş net okullaşma oranı cinsiyete göre incelendiğinde, bu oran erkek çocuklar için yüzde 82,8, kız çocuklar için yüzde 82,3 oldu.

İlkokul seviyesinde net okullaşma oranı 2024/'25 öğretim yılında yüzde 95,4, ortaokul seviyesinde net okullaşma oranı yüzde 89,1 ve ortaöğretim seviyesinde net okullaşma oranı yüzde 82,9 oldu.

İlkokul tamamlama oranı yüzde 98,6

Ulusal Eğitim İstatistikleri Veri Tabanı sonuçlarına göre eğitim kademesi ve cinsiyete göre okul tamamlama oranları incelendiğinde, ilkokul tamamlama oranı 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde yüzde 98,6 oldu. Ortaokul tamamlama oranı 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde yüzde 96,6 oldu.

Ortaöğretim tamamlama oranı yüzde 81,3 oldu. Ortaöğretim okul tamamlama oranı cinsiyete göre incelendiğinde, 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde bu oranın erkek çocuklar için yüzde 79,2, kız çocuklar için yüzde 83,5 olduğu görüldü.

Özel eğitim alan öğrencilerin oranı yüzde 3,4

Milli Eğitim Bakanlığı Örgün Eğitim İstatistiklerine göre Türkiye genelinde 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523 oldu. Bu öğrencilerin yüzde 51,3'ünü erkek öğrenciler, yüzde 48,7'sini ise kız öğrenciler oluşturdu.
Özel eğitim gerektiren bireylere (işitme, görme, ortopedik ve hafif düzeyde zihinsel engelli) hizmet veren, özel olarak yetiştirilmiş personelin bulunduğu, geliştirilmiş eğitim programlarının uygulandığı özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı ise 602 bin 729 oldu. Özel eğitim alan öğrenciler örgün eğitimdeki öğrencilerin yüzde 3,4'ünü oluşturdu. Özel örgün eğitime devam eden öğrencilerin yüzde 62,7'sini erkek öğrenciler, yüzde 37,3'ünü ise kız öğrenciler oluşturdu.

Resmi kız çocuk evlilikleri azaldı

Evlenme İstatistiklerine göre 16-17 yaş grubunda olan kız çocuklarının resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içindeki oranı 2002 yılında yüzde 7,3 iken bu oran 2025 yılında yüzde 1,5'e düştü. Diğer taraftan, aynı yaş grubunda olan erkek çocukların resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içindeki oranı 2002 yılında yüzde 0,5 iken bu oran 2025 yılında yüzde 0,1 oldu.

Babası vefat etmiş çocuk sayısı 251 bin 929

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında 21 milyon 375 bin 930 çocuk nüfusun içinde sadece babası vefat etmiş çocuk sayısının 251 bin 929, sadece annesi vefat etmiş çocuk sayısının 79 bin 214, hem annesi hem de babası vefat etmiş çocuk sayısının ise 4 bin 907 olduğu görüldü.

Koruyucu aile yanındaki çocuk sayısı 10 bin 841

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının verilerine göre 2025 yılında Türkiye genelinde kuruluş bakımı altında bulunan çocuk sayısının 15 bin 508 olduğu görüldü. Mevcut koruyucu aile sayısı 9 bin 96, koruyucu aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı ise 10 bin 841 oldu. Evlat edindirilen çocuk sayısı 2025 yılında 681 oldu.

Velayeti anneye verilen çocukların oranı yüzde 74,6

Boşanma İstatistiklerine göre 2025 yılında boşanan çiftlerin sayısı 193 bin 793 oldu. Kesinleşen boşanma davaları sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verildi. Çocukların velayetinin yüzde 74,6'sının anneye, yüzde 25,4'ünün ise babaya verildiği görüldü.

Çocuklar en fazla yaralanma ve zehirlenme nedeniyle hayatını kaybetti

Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistiklerine göre 2024 yılında 1-17 yaş grubunda çocuk ölümleri en fazla, dışsal yaralanma ve zehirlenmeler nedeniyle gerçekleşti. Söz konusu nedenle hayatını kaybeden 1-17 yaş grubundaki çocuk sayısı, 2024 yılında bin 538 oldu. Sinir sistemi ve duyu organları hastalıkları nedeniyle 765 çocuk, iyi huylu ve kötü huylu tümörler nedeniyle 666 çocuk, dolaşım sistemi hastalıkları nedeniyle 413 çocuk hayatını kaybetti.

Bebek ölüm hızı binde 9,0

Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistiklerine göre 2009 yılında bebek ölüm hızı binde 13,9 iken 2024 yılında binde 9,0 oldu. Doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme olasılığını ifade eden beş yaş altı ölüm hızı, 2009 yılında binde 17,7 iken 2024 yılında binde 11,1 oldu.

Dünya

Son iki haftada yeniden döviz alımına geçen Merkez Bankası’nın 22 Nisan’daki Para Politikası Kurulu toplantısında savaş sırasında 3 puana yakın artırım fiyatlaması da pas geçmeye evrildi. PPK’nın yüzde 37 olan politika faizini marttan sonra nisan toplantısında da sabit bırakması bekleniyor.

Alım 20 milyar dolara yaklaştı

Merkez Bankası savaşın başlamasıyla birlikte QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 27 Şubat -3 Nisan arasında 49 milyar dolar civarında net döviz satışı gerçekleştirdi. QNB ekonomistleri bu dönemde yabancı yatırımcıların TL varlık portföyünde yaklaşık 37 milyar dolar düşüş, para piyasası fonlarından 8 milyar dolar civarı çıkış ve yurtiçi yerleşiklerin yabancı para mevduatlarında ise 5 milyar dolar yükseliş olduğunu hesapladı. Ateşkes ilan edilen 10 Nisan ile biten haftada ise Merkez Bankası’nın nette 12 milyar dolar döviz alımı yaptığını belirten QNB ekonomistleri bunun da 10 Nisan haftasında yabancı yatırımcıların TL varlıklara yaptığı 7 milyar dolar civarı giriş, para piyasası fonlarındaki yaklaşık 2 milyar dolarlık artış ile yurtiçi yerleşiklerin yabancı para mevduatlarındaki 1 milyar dolarlık düşüşle ilgini olduğunu vurguladı. QNB ekonomistleri geçen haftanın ilk üç işgününde de Merkez Bankası bilançosundan 8 milyar dolar döviz alışı olduğunu hesaplarken fon girişlerini de devam ettiğini kaydetti. Böylece 10 Nisan haftası ile geçen haftanın ilk üç gününde TCMB’nin döviz alımı 20 milyar dolara ulaştı.

Swap hariç 32.2 milyar dolar

Merkez Bankası haftalık para ve banka verileri de rezervlerin 10 Nisan haftasında yükseldiğini ortaya koydu. Ateşkes kararının açıklandığı geçen hafta TCMB toplam rezervleri, bir önceki haftaya göre 9 milyar 270 milyon dolar artarak 170 milyar 915 milyon dolara yükseldi. TCMB net uluslararası rezervleri 10 Nisan itibarıyla 9.9 milyar dolar arttı ve 55 milyar 591 milyon dolar oldu. Swap hariç rezervler ise 3 Nisan haftasında 18.4 milyar dolarken 10 Nisan haftasında 32.2 milyar dolara çıktı. Rezervlerde 10 Nisan haftasında başlayan ve geçen hafta devam eden yükseliş eğilimi TCMB Para Politikası Kurulu toplantı fiyatlamalarında da savaş dönemine göre net bir değişiklik olmasına neden oldu. Ekonomistler rezervlerdeki toparlanmanın PPK’da pas geçme ihtimalini güçlendirdiğini vurgularken TCMB Başkan Yardımcısı Hatice Karahan da temkinli ve veri odaklı kararlar almaya devam edeceklerini dile getirdi.

Gecelikten fonlamaya devam

Matriks Haber anketine katılan 28 ekonomistin 16'sı politika faizinin sabit bırakılacağı tahmininde bulundu. Ekonomistlerden 12'si ise bu ay faizde 300 baz puanlık artırım kararı alınacağı beklentisini dile getirdi. Ankete göre çarşamba günkü toplantıya ilişkin politika faizi medyan tahmini yüzde 37 olurken, ortalama tahmin yaklaşık yüzde 38,25 seviyesinde gerçekleşti. En yüksek beklenti yüzde 40, en düşük beklenti ise yüzde 37 oldu. Ankete göre, borç alma ve borç verme faizlerinde 300 baz puan faiz artırım kararı alınacağı ve yüzde 38,50 ile yüzde 43 bandına yükseltileceği tahmin ediliyor.

Gedik Yatırım ekonomistleri de brent petrolün nisan-aralık döneminde ortalama 80 dolar olacağı varsayımıyla, TÜFE enflasyonunun ağustos-eylüle kadar yüzde 30 üzerinde kalacağını ve yılı yüzde 29 ile tamamlayacağını öngördü. Savaş öncesindeki tahmini ise yüzde 25 enflasyon ile yılın tamamlanması yönündeydi. Gedik Yatırım ekonomistlerinin analizinde bu enflasyon patikası altında, Merkez Bankası’nın haziran-temmuz döneminde kadar fonlamasını gecelik faiz kanalından ve mevcut faizle devam ettirme eğiliminde olabileceğini düşünmekle birlikte, rezervlerin seyrine göre 150-300 baz puan arasında bir faiz artırımının da gündeme gelebileceğine dikkat çekerek yılsonu politika faizi beklentisinin ise yüzde 34,5–35,0 seviyesinde olduğunu duyurdu.

Eylül toplantısına kadar indirim zor

Mart ayında eşel-mobil sisteminin devreye girmesinin, mart enflasyonunda yaklaşık yüzde 0,35-0,40 puanlık doğrudan etkiyi elimine ettiğini vurgulayan Gedik Yatırım ekonomistlerinin analizine göre akaryakıtla birlikte ayın başındaki doğalgaz ve enerji fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki dolaylı etkileri nisandan itibaren daha belirgin hissedilecek. Önümüzdeki dönemde, emtia fiyatlarının seyrinin özellikle gıda, enerji ve hizmet enflasyonu üzerinden manşet TÜFE enflasyonunun temel belirleyicisi olacağı yer alan analizde ABD (İsrail)-İran arasında kısa sürede ateşkes olsa da, enerji tesislerindeki hasarlar nedeniyle özellikle doğalgaz fiyatlarının eski seviyelerine dönmesinin uzun bir süreye yayılması ihtimali enflasyon görünümünü olumsuz etkileyebilecek. Emtia arzının kademeli normalleştiği ve fiyatların gerilediği bir senaryoda, Gedik Yatırım ekonomistleri fonlamanın yaz aylarından itibaren kademeli olarak haftalık repoya kaydırılmasının ve eylül-ekim döneminde sınırlı faiz indirimlerinin hayata geçirilmesinin mümkün olabileceğini vurguladı.

Şebnem Turhan-Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE