Sayı:E-21085762-130-437

05.01.2026

Konu:KDV beyannamesinin üçer aylık dönemler halinde verilip verilemeyeceği hk.

- Hal Kaydı Olan Komisyoncular ve Tüccarlar
Hal Kayıt Sistemi’ne bildirim yapma yükümlü bulunan, komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticareti ile uğraşan mükellefler, uygulamaya geçtikleri ayın sonundan itibaren Müstahsil Makbuzlarını (e-MM) e-Müstahsil Makbuzu olarak düzenlemekle yükümlüdür.

- Gelir İdaresi Başkanlığı Tarafından Bildirim Yapılanlar
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yazılı bildirim alan mükelleflerin, belirtilen süre zarfında e-MM uygulamasına geçiş yapması zorunludur. Bu mükellefler, tedarikçilerinden yaptıkları alımlar için düzenleyecekleri Müstahsil Makbuzlarını e-Müstahsil Makbuzu olarak oluşturmalıdır.

4760 sayılı ÖTV Kanunu'nun 12. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci paragrafının son cümlesinden önce gelmek üzere aşağıdaki cümleler, (2) numaralı fıkrasının (c) bendine “motor silindir hacmi,” ibaresinden sonra gelmek üzere “çekiş sistemi,” ibaresi ve fıkraya (c) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiştir:

“(II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan mallar (13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca (L) sınıfında olup içten yanmalı motoru olanlar ile (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kW'ın altında olanlar ve (T) sınıfında olan araçlar hariç) için nispi vergi oranı üzerinden hesaplanacak vergi tutarı, asgari maktu vergi tutarı olan;

• (L) sınıfı araçlar için 30.000 Türk Lirası,

• Diğerleri için 100.000 Türk Lirası

tutarından az olamaz.

Bu tutarlar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Hesaplanan tutarların 100 Türk Lirasını aşmayan kesirleri dikkate alınmaz.”

Ayrıca, 4760 sayılı ÖTV Kanunu'nun 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (c) bendine “motor silindir hacmi,” ibaresinden sonra gelmek üzere “çekiş sistemi,” ibaresi eklenmiş ve fıkraya (c) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiştir:

“ç) (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan mallar için (1) numaralı fıkrada yer alan tutarları veya yeniden değerleme oranı uygulanmak suretiyle belirlenmiş olan tutarları on katına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye; bu sınırlar içinde kalmak şartıyla, farklı matrah grupları oluşturmak suretiyle asgari maktu vergi tutarlarını farklılaştırmaya; motor gücü, motor silindir hacmi, çekiş sistemi, menzili, batarya kapasitesi, cinsi, sınıfı, üst yapı gövde tanımı, emisyon türü ve değeri, istiap haddi ile yolcu ve yük taşıma kapasitesi itibarıyla farklı asgari maktu vergi tutarları belirlemeye,”

GEREKÇE

Binek otomobilleri ve esas itibarıyla insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtların yer aldığı 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlar için nispi vergilendirme uygulanmaktadır. Maddeyle, Kanun'a ekli diğer listelerde yer alan maktu vergi uygulamasının, sayılan taşıt grubu için de uygulanması amaçlanmaktadır.

Maddeyle, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca belirlenen araç sınıflarından (T) sınıfında olanlar, asgari maktu verginin dışında tutulmaktadır.

(L) sınıfında olanlardan ise;

• İçten yanmalı motoru olanlar,

• Elektrik motor gücü 4 kW'ın altında olanlar

asgari maktu verginin dışında tutulmaktadır.

Buna karşılık, (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kW ve üzeri olanlar ile 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan diğer taşıtlar, asgari maktu vergi kapsamına alınmaktadır.

Ayrıca, Cumhurbaşkanına; maddede belirlenen tutarları veya bu tutarların yeniden değerleme suretiyle artırılmasıyla bulunan tutarları, belirtilen farklılaştırma kriterlerini de dikkate almak suretiyle on katına kadar artırma veya sıfıra kadar indirme yetkisi verilmektedir.

BİNEK OTOMOBİLLERDE ÇEKİŞ SİSTEMİNE GÖRE ÖTV ALMA DÜZENLEMESİ MECLİSTE KABUL EDİLDİ!

Binek otomobillerden çekiş sistemine göre ÖTV alınmasına ilişkin düzenleme TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
Söz konusu düzenleme şu şekilde:

4760 sayılı ÖTV Kanununun 12. maddesinin (1)…

— Abdullah Tolu (@AbdullahTolu1) July 24, 2026

2009 yılında gündeme gelen ilk fikir aşamasından bu yana geçen on beş yılı aşkın süreçte konu, her geçen yıl daha kurumsal bir zemine oturtulmuş; nihayet 22 Haziran 2022 tarihinde 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu'nun yayımlanmasıyla yasal çerçeve oluşturulmuştur.

Bugün gelinen noktada İFM, yalnızca prestijli bir ofis kompleksi olmaktan öte; ayrıcalıklı vergi muafiyetleri, istisnalar ve kolaylaştırılmış bürokratik süreçlerle desteklenen gerçek bir ekonomik serbest bölge niteliğini kazanmıştır. Bankalık, sigortacılık, sermaye piyasaları, bireysel emeklilik, finansal kiralama, ödeme sistemleri ve benzeri tüm finansal faaliyet alanlarında faaliyet gösteren kuruluşların yararlanabileceği bu özel statü; kurumlar vergisi indirimleri, gelir vergisi istisnaları, damga vergisi ve harç muafiyetleri, yabancı dövizle defter tutma imkânı ve esnek çalışma izni uygulamalarını bir arada sunmaktadır.

İşbu makalede; 7412 sayılı Kanun, bu Kanun'un uygulanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı No. 7364 ile yürürlüğe giren İFM Yönetmeliği, VUK Genel Tebliği Sıra No. 569 ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen özelgeler bütüncül bir yaklaşımla ele alınmış; uygulamacıların günlük pratikte ihtiyaç duyacağı tüm bilgilere ulaşabileceği kapsamlı bir rehber niteliğinde bir çalışma ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise henüz yasa hâline gelmemiş olmakla birlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kamuoyuyla paylaşılan ve gündemde canlılığını koruyan önemli teşvik genişleme paketine de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İstanbul Finans Merkezi, teşvik, vergi muafiyeti, kurumlar vergisi istisnası, gelir vergisi istisnası, döviz, damga vergisi istisnası.

1. Giriş

1.1. Yasal Çerçeve: 7412 Sayılı İFM Kanunu

A. Kanunun Amacı ve Kapsamı

7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu, 28 Haziran 2022 tarihli ve 31880 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun'un birinci maddesinde belirlenen temel hedef; Türkiye Cumhuriyeti'nin finansal rekabet gücünü uluslararası alanda artırmak, finansal piyasalar ile ürün ve hizmetlerin gelişmesine ve derinleşmesine katkıda bulunmak, uluslararası finans ve sermaye piyasalarına entegrasyonu güçlendirmek ve bu sayede İstanbul Finans Merkezi'nin önde gelen küresel finans merkezlerinden biri olmasını sağlamaktır.

Kanun'un ikinci maddesinde ise İFM ekosisteminde geçerli olacak temel kavramlar tanımlanmıştır. Bu tanımların dikkatli biçimde incelenmesi, vergisel avantajlardan kimlerin hangi koşullarda yararlanabileceğini doğru anlayabilmek açısından büyük önem taşımaktadır.

1. Temel Kavramlar

"Madde 2 — Finansal Faaliyetler Tanımı:

Kanun kapsamında 'finansal faaliyetler'; 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu, 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Kanunu, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri Kanunu kapsamındaki faaliyet, hizmet ve işlemleri kapsamaktadır."

Öte yandan Kanun, 'finansal kuruluşlar' kavramını oldukça geniş biçimde tanımlamıştır. Bu kapsamda; finansal faaliyette bulunan tüzel kişilerin yanı sıra bunların şubeleri, irtibat büroları, temsilcilikleri ve ulusal varlık fonları da finansal kuruluş sayılmaktadır. Ayrıca 'katılımcı' kavramı; katılımcı belgesi alarak ofis alanında faaliyet gösterecek gerçek ve tüzel kişileri, bunların şubelerini, temsilciliklerini, adi ortaklıklarını, irtibat bürolarını, bölgesel yönetim merkezlerini ve ulusal varlık fonlarını kapsayacak şekilde düzenlenmiştir.

B. Katılımcı Belgesi: Teşviklerin Anahtarı

7412 sayılı Kanun'un mimarisi incelendiğinde görülecektir ki İFM'nin sağladığı avantajların tamamına yakını 'katılımcı belgesi' sahibi olmaya bağlanmıştır. Bu nedenle katılımcı belgesi, İFM hukuki çerçevesinin en kritik unsurunu oluşturmaktadır.

Katılımcı Belgesi Nedir?

Katılımcıya, ofis alanında yer alan ilgili bağımsız bölüm ve ortak alanlardan yararlanma imkânı veren; düzenlenmesine, askıya alınmasına ve iptal edilmesine ilişkin usul ve esasların uygulama yönetmeliğinde belirlendiği belgedir. (7412 s. Kanun md. 3/3)

7573 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle yapılan değişiklik (29 Ocak 2026) ile katılımcı belgesinin daha önce Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi tarafından verileceği hükmü, 'yönetici şirket' lehine değiştirilerek katılımcı belgesi yetkisi yönetici şirkete bırakılmıştır. Bu, İFM yönetim mimarisindeki önemli bir güncel gelişmedir.

C. Finansal Hizmet İhracatı Tanımı ve Sınırları

İFM'nin en önemli vergisel avantajı olan kurumlar vergisi indiriminin uygulanabilmesi için faaliyetin 'finansal hizmet ihracatı' niteliği taşıması gerekmektedir. Kanun'un beşinci maddesi bu kavramı titizlikle tanımlamıştır.

Madde 5 — Finansal Hizmet İhracatı:

Katılımcı belgesi alarak finansal faaliyet gösteren kuruluşların yurt dışında yerleşik kişilere sundukları finansal hizmetler, hizmetten nihai olarak yurt dışında faydalanılması koşuluyla, finansal hizmet ihracatı olarak değerlendirilir.

Finansal kuruluşların kendi nam ve hesabına gerçekleştirdikleri türev işlemleri, portföylerine varlık alma veya portföylerinden varlık satma işlemleri ile yurt içinde yerleşik kişilerin tasarruflarını yurt dışına çıkaran faaliyetleri finansal hizmet ihracatı olarak değerlendirilemez.

Bu hükmün pratik yorumu şöyledir: Finansal hizmet ihracatı sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi şarttır. Birincisi, hizmetin yurt dışında yerleşik bir kişiye sunulması; ikincisi, söz konusu hizmetten nihai olarak yurt dışında faydalanılmasıdır. Yurt içi müşterilere yönelik hizmetler, yurt dışına taşınan portföy işlemleri veya yerleşiklerin döviz çıkarma faaliyetleri bu kapsam dışında tutulmuştur.

2. Vergisel Teşvikler: 7412 Sayılı Kanun Madde 6

A. Kurumlar Vergisi İndirimi (%75 / %100)

İFM'nin vergisel cephedeki en cazip unsuru, finansal hizmet ihracatı kapsamında elde edilen kazançlara uygulanan kurumlar vergisi indirimidir. Kanun'un altıncı maddesi uyarınca katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM'de gerçekleştirdiği finansal hizmet ihracatı niteliğindeki faaliyetlerden elde ettikleri kazancın yüzde yetmiş beşi, kurumlar vergisi matrahının tespitinde kurum kazancından indirilebilmektedir.

Bu indirim oranı, Geçici Madde 1 uyarınca 2022-2031 dönemine ait vergilendirme dönemleri için yüzde yüze yükseltilmiştir. Pratik açıdan değerlendirildiğinde bu, İFM katılımcılarının söz konusu dönemde finansal hizmet ihracatından elde ettikleri kazançların tamamının kurumlar vergisinden bağışık tutulduğu anlamına gelmektedir.

Madde 6/1(a) — Kurumlar Vergisi İndirimi:

Finansal hizmet ihracatı niteliğindeki faaliyetler kapsamında elde edilen kazançların %75'i kurumlar vergisi matrahının tespitinde, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, kurum kazancından indirilir.

Geçici Madde 1: Bu oran 2022-2031 dönemine ait kurum kazançları için %100 olarak uygulanır.

Beyanname tekniği açısından dikkat edilmesi gereken husus, indirimin kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartına bağlanmış olmasıdır. İndirim tutarının beyannamenin ilgili satırına açıkça yazılmaması durumunda vergi idaresi tarafından indirim hakkının kullanılmadığı kabul edilebilir. Bu nedenle dönem sonu muhasebe ve beyanname hazırlık süreçlerinde bu detaya özellikle dikkat edilmesi tavsiye edilmektedir.

B. Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi İstisnası

6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında banka ve sigorta muamelelerini vergiye tabi olan finansal işlemler için Kanun önemli bir ayrıcalık getirmiştir. Buna göre İFM'deki finansal hizmet ihracatı kapsamındaki işlemler ile bu işlemler nedeniyle lehe alınan paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden (BSMV) istisna tutulmuştur.

Madde 6/1(b) — BSMV İstisnası:

Finansal hizmet ihracatı kapsamındaki işlemler ile bu işlemler nedeniyle lehe alınan paralar banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesnadır.

C. Harç ve Damga Vergisi Muafiyetleri

492 sayılı Harçlar Kanunu ile 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında normalde tahakkuk ettirilmesi gereken vergi ve harçlar için Kanun kapsamlı bir muafiyet rejimi oluşturmuştur.

Madde 6/1(c) ile Madde 6/3 — Harç ve Damga Vergisi:

Finansal hizmet ihracatına ilişkin faaliyetlere dair işlemler her türlü harçtan, bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır.

İFM'de yer alan taşınmazların kiralanmasına dair işlemler her türlü harçtan ve bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır.

Kanun, finansal faaliyet harçları konusunda da ayrıca 5 yıllık muafiyet hükmü getirmiştir. Geçici Madde 1/2 uyarınca katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM merkez ve şubelerinden alınması gereken finansal faaliyet harçları, Kanun'un yürürlük tarihinden itibaren beş yıl süreyle alınmayacaktır. Belirtmek gerekir ki Kanun'un yürürlük tarihi itibarıyla tahakkuk etmiş harçların terkini ve tahsil edilmiş olanların iadesi söz konusu değildir.

GİB Özelge No. 64597866-140-25911 (tarih: 13.12.2023) bu muafiyetin sınırlarını somutlaştırmıştır. 6741 sayılı Kanun kapsamında Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş. tarafından kurulan ve İFM Projesi kapsamında faaliyet gösteren şirketin taşınmazlarından 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin I/13-a fıkrasında düzenlenen cins tashihi harcının aranılmaması gerektiği bu özelgeyle açıklanmıştır.

D. Gelir Vergisi İstisnası: Nitelikli Yabancı Personel

Kanun, salt kurumsal vergi avantajlarıyla sınırlı kalmayıp bireysel gelir vergisi istisnası aracılığıyla yabancı nitelikli insan kaynağının İFM'ye çekilmesini de hedeflemektedir. Buna göre katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM'de istihdam ettikleri personele ödenen aylık ücretin gerçek safi değerinin belirli oranları gelir vergisinden istisna tutulmaktadır.

Madde 6/2 — Ücret Gelir Vergisi İstisnası:

Yurt dışında en az beş yıllık mesleki tecrübeye sahip kişilerde: Aylık ücretin gerçek safi değerinin %60'ı gelir vergisinden istisnadır.

Yurt dışında en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip kişilerde: Aylık ücretin gerçek safi değerinin %80'i gelir vergisinden istisnadır.

Bu istisna, İFM'de çalışmaya başlamadan önceki son üç yılda Türkiye'de çalışmamış olan personelin ücret gelirlerine uygulanır.

İstisnanın uygulanabilmesi için üç koşulun eş zamanlı sağlanması gerekmektedir: Birincisi, istihdamın katılımcı belgesi almış bir finansal kuruluş bünyesinde gerçekleşmesi; ikincisi, personelin yurt dışında belirtilen sürelerde mesleki tecrübe edinmiş olması; üçüncüsü ise personelin İFM'de çalışmaya başlamadan önceki son üç yılda Türkiye'de çalışmamış olmasıdır. Bu son koşul özellikle dikkat gerektirmektedir; son üç yılda yurt içinde vergi mükellefiyeti bulunan veya Türkiye'de istihdam edilmiş kişiler, yurt dışı tecrübeleri ne olursa olsun bu istisnadan yararlanamayacaktır.

E. Bölgesel Hazine ve Finansal Yönetim Merkezleri

Kanun altıncı maddesinin dördüncü fıkrası, yukarıda sayılan tüm avantajları en az üç ülkede aktif olarak faaliyet gösteren katılımcıların bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezlerine de tanımıştır. Bu hüküm, çok uluslu şirketlerin bölgesel operasyonel merkezlerini İstanbul'a taşımaları için ciddi bir teşvik unsuru niteliğindedir.

Bölgesel Merkez Tanımı: Tüzel kişilerin yatırım ve yönetim stratejilerini oluşturan ve/veya bu tüzel kişilerin finansal yatırım operasyonlarını gerçekleştiren yönetim merkezi. (İFM Yönetmeliği md. 4/b)

3. Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 10/1-(İ): Transit Ticaret İndirimi

A. Hükmün Kapsamı ve Şartları

7412 sayılı Kanun'da yer alan finansal hizmet ihracatı odaklı avantajların yanı sıra, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10. maddesinin birinci fıkrasına (i) bendi olarak eklenen hüküm, İFM bünyesinde faaliyet gösteren kuruluşlara transit ticaret alanında da önemli bir vergi indirimi imkânı sunmaktadır.

KVK Madde 10/1-(i) — Transit Ticaret İndirimi:

İFM Kanunu hükümlerine göre katılımcı belgesi alarak İstanbul Finans Merkezi Bölgesinde faaliyette bulunan kurumların, münhasıran bu faaliyet kapsamında yurt dışından satın alınan malları Türkiye'ye getirilmeksizin yurt dışında satmalarından veya yurt dışında gerçekleşen mal alım satımlarına aracılık etmelerinden sağladıkları kazancın %50'si kurum kazancından indirilebilir.

Bu indirimden yararlanılabilmesi için üç temel koşulun birlikte sağlanması şarttır. Birinci koşul, söz konusu kazancın elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye'ye transfer edilmiş olmasıdır. Bu tarih, genellikle kurumlar vergisi beyannamesi verme süresinin son günüdür. İkinci koşul, aracılık faaliyetine ilişkin malların satıcısının da alıcısının da Türkiye'de olmamasıdır; başka bir deyişle her iki tarafın da yurt dışında yerleşik olması gerekmektedir. Üçüncü koşul ise işlemlerin münhasıran İFM bünyesinde yürütülmesidir.

Kanun Cumhurbaşkanı'na, bu bent kapsamındaki yüzde elli oranını sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetki tanımıştır. Bu, söz konusu teşvikin yüzde sıfır ile yüzde yüz arasında politika kararıyla şekillendirilebileceği anlamına gelmektedir.

B. GİB Özelgesi: İndirimden Yararlanma Başlangıç Tarihi

Uygulamada sıkça sorulan sorulardan biri, KVK 10/1-(i) indiriminin hangi tarihten itibaren kullanılabileceğine ilişkindir. İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından 12 Temmuz 2024 tarihinde verilen özelge (No. 84098128-125[10-2024/1]-405391) bu soruya net bir yanıt sunmaktadır.

Söz konusu özelgede, indirimden yararlanabilmek için katılımcı belgesinin alınmış olması gerektiği ve indirimin uygulanmasının katılımcı belgesinin temin edildiği, yani İFM Portalında elektronik olarak düzenlendiği tarihten itibaren başlayacağı vurgulanmıştır. Özelgede ayrıca katılımcı belgesinin, Yönetmelik'in 10. maddesi gereğince düzenlendiği tarihten itibaren hüküm ifade ettiği de açıkça belirtilmiştir.

Önemli Pratik Not: İFM Portalında katılımcı belgesi düzenlendiği tarihten önceki hesap dönemine ait faaliyetlere bu indirim uygulanamaz. Bölgede ofis kiralama sürecini tamamlamış ancak henüz katılımcı belgesi almamış şirketlerin bu hususu dönem başlangıcında göz önünde bulundurması kritik öneme sahiptir.

4. İFM Yönetmeliği: CB Kararı No. 7364

A. Yönetmeliğin Hukuki Dayanağı ve Amacı

6 Temmuz 2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile kabul edilen ve 7 Temmuz 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İFM Yönetmeliği (CB Kararı No. 7364), 7412 sayılı Kanun'un uygulanmasına dair usul ve esasları belirlemektedir. Yönetmelik; İFM'nin yönetimi ve işletilmesi, katılımcı belgesi süreçleri ve tek durak büronun işleyişini kapsamlı biçimde düzenlemektedir.

B. Yönetici Şirket ve Görevleri

İFM'nin günlük işletiminden sorumlu kuruluş, Türkiye Varlık Fonu tarafından kurulan TVF İFM Gayrimenkul İnşaat ve Yönetim Anonim Şirketi'dir. Yönetici şirket, özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyet göstermekte olup görev ve yetkileri Yönetmelik'in beşinci maddesinde kapsamlı biçimde sıralanmıştır. Bu görevler arasında İFM'nin kuruluş amacına uygun işleyişini sağlamak, tüm altyapı ve üstyapıyı işletmek, yönetim planı ve işletme projesini hazırlamak ve tapu siciline tescil ettirmek, kiralama işlemlerini münhasır yetki ile yürütmek, ortak kullanım alanlarını yönetmek ve proje bütünlüğünü korumak sayılabilir. Yönetici şirketin İFM yönetimine ilişkin bu yetkileri, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yirmi yıl süreyle devam edecektir.

C. Katılımcı Belgesi Süreci: Başvurudan Onaya

Yönetmelik, katılımcı belgesi sürecini ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Süreç; İFM Portalı üzerinden elektronik başvuruyla başlamakta, belgelerin incelenmesi ve değerlendirme aşamalarından geçmekte, nihayet belgenin düzenlenmesi veya başvurunun reddedilmesiyle sonuçlanmaktadır.

Başvuru yapabilmek için katılımcı adayının, İFM'de yürüteceği faaliyetlere ilişkin tüm kamusal izin süreçlerini tamamlamış olması gerekmektedir. Ancak finansal faaliyet izni alınabilmesi için kira sözleşmesinin zorunlu tutulduğu hallerde sıralama tersine çevrilebilmektedir: Bu durumda adaylar önce kira sözleşmesi akdedip ardından faaliyet izni süreçlerini tamamlayabilmektedir.

Başvurular; kalkınma planı, orta vadeli program, yıllık program ve İFM stratejik öncelikleri doğrultusunda değerlendirilmektedir. Finansal hizmetlerin yanı sıra emtia ticareti ve lojistik, denetim ve muhasebe hizmetleri, enerji ve sağlık teknolojileri, bölgesel hazine merkezleri, yeşil finans ve sürdürülebilir finans faaliyetleri öncelikli değerlendirme kapsamındadır.

D. Katılımcı Belgesinin Askıya Alınması ve İptali

Katılımcı belgesi dinamik bir belge niteliği taşımakta olup belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde askıya alınabilmekte veya iptal edilebilmektedir. Bu hususların iyi anlaşılması hem mevcut katılımcılar hem de potansiyel yatırımcılar açısından büyük önem taşımaktadır.

Askıya alma durumu, katılımcının faaliyet izninin geçici olarak durdurulması hâlinde ilgili kurumun Finans Ofisi'ne eş zamanlı bildirim yapmasıyla kendiliğinden gerçekleşir. Belgesi askıya alınan katılımcı, askı süresince tüm teşvik, indirim, istisna ve muafiyetlerden yararlanamaz; bununla birlikte faaliyet izni yeniden geçerli olduğunda katılımcı belgesi de otomatik olarak etkin hâle gelir.

İptal hâlleri şu dört durumda gerçekleşir: Kira sözleşmesinin herhangi bir sebeple sona ermesi, faaliyet izninin iptali, belgesi düzenlenmesine esas koşulların sonradan kaybedilmesi ya da gerçeğe aykırı beyanla belge alınmasının tespit edilmesi ve vergi kimlik numarasının değişmesi. Katılımcı belgesi iptal edilen katılımcılar, iptal tarihinden itibaren yüz seksen gün geçmeden yeniden başvuru yapamamaktadır.

Önemli Teknik Nokta — Vergi Kimlik Numarası Değişikliği:

Vergi kimlik numarasının değişmesi, katılımcı belgesinin iptaline yol açan hallerden biridir. Bu durumda katılımcının, değişiklik tarihinden itibaren otuz gün içinde yeni vergi kimlik numarasıyla yeniden başvuru yapması zorunludur. (Yönetmelik md. 16/4)

E. Tek Durak Büro: Bürokratik Süreçlerin Hızlandırılması

İFM'nin rekabetçiliğini destekleyen idari altyapının temel taşlarından birini tek durak büro oluşturmaktadır. Bu yapı; katılımcıların ve katılımcı adaylarının faaliyet izinleri, ruhsat ve lisans başvuruları ile çalışanlarına ilişkin izin ve onay süreçlerini hızlandırmak amacıyla kamu kurumlarının ilgili birimlerini çatısı altında toplayan merkezi bir koordinasyon mekanizmasıdır.

Tek durak büroda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ile gerektiğinde bunların bağlı kuruluşları ve ilgili ilçe belediyesi temsilcileri görev yapmaktadır. Tek durak bürodaki yönlendirme ve bilgilendirme hizmetleri ücretsizdir; ancak lisans ve ruhsat işlemleri için mevzuatta öngörülen harç ve vergi yükümlülükleri saklıdır.

5. Yabancı Para Birimiyle Defter Tutma: VUK Tebliğ No. 569

A. Yasal Dayanak ve Tebliğin Amacı

İFM'ye sağlanan özel düzenlemeler arasında en dikkat çekici ve uygulamada en fazla soru işareti yaratan konulardan biri, yabancı para birimi cinsinden defter tutma imkânıdır. 7412 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası, katılımcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelerin yabancı para birimiyle tutulabilmesi ve düzenlenebilmesine ilişkin olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı'na özel düzenleme yetkisi tanımıştır.

Bu yetkiye dayanılarak hazırlanan VUK Genel Tebliği Sıra No. 569, 26 Eylül 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Tebliğ, İFM'de faaliyet gösteren katılımcıların defter kayıtlarını Türk lirası dışında yabancı para birimi cinsinden tutabilmelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir.

B. Kimler Yararlanabilir?

Tebliğ'in 3. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu imkândan yararlanabilecek katılımcılar iki gruba ayrılmaktadır.

Birinci grup, faaliyetleri münhasıran 7412 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasında sayılan indirim ve istisnalara esas teşkil eden faaliyetlerden veya KVK 10/1-(i) kapsamındaki transit ticaret faaliyetlerinden oluşan katılımcılardır. Bu grup, 2025 hesap döneminden itibaren (özel hesap dönemi için 2025 yılında başlayan dönemden itibaren) TCMB tarafından günlük kur belirlenen herhangi bir yabancı para birimi ile defter tutabilecektir. Bu gruptaki katılımcılar, ayrıca başvuru yapmaksızın yalnızca seçtikleri para birimini bağlı oldukları vergi dairesine bildirmek suretiyle bu haktan yararlanabilmektedir.

İkinci grup ise faaliyetleri birinci fıkra kapsamındakilerden farklı olarak farklı faaliyetleri de bulunan ya da karma yapıda çalışan katılımcılardır. Bu grup, bölge içerisindeki şubelerine münhasır olmak üzere yabancı para birimi ile defter tutmak için Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuru yapmak zorundadır. Başvuruda bulunabilmek için ek koşullar öngörülmüştür.

Başvuru Koşulları (İkinci Grup — Karma Yapılı Katılımcılar):

a) Başvuru tarihi itibarıyla sermayenin en az %30'unun ikametgâhı, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kişilere ait olması,

b) Başvurudan önceki en yakın hesap dönemi sonunda, bölgedeki faaliyetlerden elde edilen gelirlerin en az %30'unun transit ticaret/finansal hizmet ihracatı faaliyetlerinden oluşması.

Not: İlk defa işe başlayan katılımcılar için (b) bendindeki gelir şartı aranmaz.

C. Kur Çevirme Kuralları

Yabancı para birimi ile defter tutulması hâlinde, farklı para birimleri cinsinden gerçekleştirilen işlemlerin defterlere kaydedilebilmesi için belirli çevirme kurallarının uygulanması gerekmektedir. Bu kuralların pratik uygulamasını kolaylaştırmak amacıyla Tebliğ dört somut örnek içermektedir.

Temel kural şudur: Türk lirası işlemlerde işlemin gerçekleştiği günkü TCMB döviz alış kuru kullanılacaktır. Defterlerin tutulduğu para birimi dışındaki başka yabancı para birimlerinde yapılan işlemlerde ise işlem günündeki TCMB çapraz kurları esas alınacaktır.

Tebliğ Örnek 1 — USD Defter, EUR Fatura:

İFM'de defter kayıtlarını ABD doları cinsinden tutan (A) A.Ş. adına 20/8/2026 tarihinde Avro cinsinden fatura düzenlenmiştir. (A) A.Ş. faturanın düzenlendiği tarihteki TCMB Avro/Dolar çapraz kurunu kullanarak Avro tutarını ABD dolarına çevirecek ve defterlere bu şekilde kaydedecektir.

Tebliğ Örnek 2 — EUR Defter, Çapraz Kur Yok:

Defterlerini Avro cinsinden tutan (B) A.Ş. adına 9/9/2026 tarihinde Rumen leyi cinsinden fatura düzenlenmiştir. TCMB, Rumen leyi/Avro çapraz kuru belirlememektedir. Bu durumda (B) A.Ş.; önce TCMB döviz alış kurunu kullanarak Rumen leyi tutarını TL'ye çevirecek, ardından TL tutarını aynı günün Avro alış kuruyla Avro'ya çevirerek deftere kaydedecektir.

D. Para Birimi Değişikliği Kuralları

Yabancı para birimi ile defter tutmaya başlanmasıyla birlikte bu para biriminden ilk kayıt yapılan hesap dönemi dahil olmak üzere üçüncü hesap döneminin sonuna kadar başka bir yabancı para birimine geçilemeyecektir. Örneğin 2026 hesap döneminde Avro cinsinden defter tutmaya başlayan bir katılımcı, 2028 dönemi de dahil üç yıl boyunca farklı bir yabancı para birimine geçemez; ancak 2029 döneminden itibaren serbestçe geçiş yapabilir.

Yabancı para birimi kullanımından Türk lirasına geçmek ise takip eden hesap döneminin başından itibaren mümkündür; ancak Türk lirasına geçtikten sonra üç hesap dönemi boyunca Türk lirası ile defter tutma zorunluluğu devam eder. Öte yandan, dönem içinde katılımcı belgesinin iptal edilmesi hâlinde mükellef takip eden hesap döneminin başından itibaren Türk lirası ile defterlere dönmekle yükümlüdür.

E. Beyanname Tekniği

Yabancı para birimi cinsinden kayıt tutan katılımcılar, beyannamelerini ve beyanname eki bilanço ile gelir tablolarını, beyannamenin verilmesi gereken ayın ilk gününün TCMB döviz alış kuru dikkate alınmak suretiyle Türk lirasına çevirerek sunacaklardır. Geçici vergi dönemleri için ise geçici vergi beyannamesinin verilmesi gereken ayın birinci günündeki kurlar esas alınacaktır.

Tebliğ Örnek 4 — Rus Rublesi ile Defter Tutan Kurumun Beyannamesi:

2025 döneminden itibaren defter kayıtlarını Rus rublesi cinsinden tutan (D) A.Ş., 2025 dönemine ait kurumlar vergisi beyannamesini 2026 yılının Nisan ayının birinci günündeki TCMB Rus rublesi alış kurunu dikkate alarak Türk lirası cinsinden verecektir.

Beyannameye konu verginin ödenmesi, mahsubu ve iadesi işlemlerinde de Türk lirası esas alınacaktır. Bu hüküm, yabancı para biriminin yalnızca muhasebe kaydı düzeyinde bir kolaylık sunduğunu; vergi hesaplaması ve ödemesinin Türk lirası üzerinden yapılmaya devam ettiğini ortaya koymaktadır.

6. Ortak Düzenlemeler ve Yabancı Personel İstihdamı

A. Türkçe Dil Zorunluluğunun Kaldırılması

7412 sayılı Kanun'un yedinci maddesinin ikinci fıkrası, İFM katılımcılarına önemli bir ticari kolaylık sağlamaktadır. Buna göre katılımcıların kendi aralarında ve İFM'de yürüttükleri faaliyetler kapsamında düzenlenen her nevi muamele, mukavele ve muhabere hakkında 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun'un birinci ve üçüncü maddeleri uygulanmayacaktır. Bu, özellikle yabancı yatırımcıların tercih ettiği İngilizce veya başka bir yabancı dilde akdedilen sözleşmelerin İFM bünyesinde geçerli sayılacağı ve bu nedenle Türkçe ayrıca bir sözleşme düzenlenmesine gerek bulunmadığı anlamına gelmektedir.

B. Hukuk Seçimi Serbestisi

Kanun'un aynı maddesinin üçüncü fıkrası, uluslararası ticaret hukukunun temel ilkelerinden birini İFM için açıkça güvence altına almaktadır. Katılımcıların kendi aralarında İFM'de yürüttükleri faaliyetler kapsamında, faaliyetlerinin tabi olduğu mevzuata aykırı olmamak kaydıyla, özel hukuka tabi yaptıkları her nevi işlem ve sözleşmelerde serbestçe hukuk seçimi yapılabilecektir. İngiliz hukuku başta olmak üzere uluslararası finans çevrelerinde yaygın biçimde tercih edilen yabancı hukuk sistemlerinin İFM'deki sözleşmelere uygulanabilmesi, küresel yatırımcılar için son derece cazip bir düzenleme niteliğindedir.

C. Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı

İFM'de faaliyet gösterecek katılımcılar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu gereğince düzenlenen çalışma izni ile yabancı uyruklu personel çalıştırabilmektedir. Bu çalışma izni başvuruları, 6735 sayılı Kanun'un 16. maddesi çerçevesinde istisnai olarak değerlendirilmekte; dolayısıyla normal başvuru süreçlerinin önünde tutulmaktadır.

Çalışma izni başvurusu, katılımcı belgesi düzenlenen gerçek veya tüzel kişi tarafından e-Devlet üzerinden yapılmaktadır. Başvuru sürecinde gereken teknik ve idari destek tek durak büro bünyesinde sağlanmaktadır. Yurt içinden yapılacak başvurularda ise yabancı personelin geçerli vize, vize muafiyeti veya ikamet iznine sahip olması gerekmektedir.

7. Taşınmazlara İlişkin Özel Düzenlemeler

A. Kullanım Amacı Bağlılığı

İFM'deki taşınmazlar, yalnızca yönetim planında ve işletme projesinde belirlenen amaçlar doğrultusunda kullanılabilmektedir. Bu kural, İFM'nin proje bütünlüğünü ve amacına uygun kullanımını güvence altına almaya yönelik olup taşınmazlar üzerindeki tasarruf haklarını kısıtlayan nitelikte bir düzenlemedir. Taşınmaz malikleri tarafından bina dış cephesini veya altyapıyı ilgilendiren tadilatlar ile kiracılar tarafından yapılacak her türlü tadilat, proje hazırlanması ve yönetici şirketin ön izninin alınması koşuluna bağlanmıştır.

B. Kira Sözleşmesi ve Katılımcı Belgesi İlişkisi

İFM hukuki mimarisinde kira sözleşmesi ile katılımcı belgesi arasında sıkı bir bağ kurulmuştur. Kira sözleşmesinin sona ermesi, katılımcı belgesinin iptaline yol açarken; katılımcı belgesinin herhangi bir nedenle iptal edilmesi de kira sözleşmesinin kendiliğinden sona ermesini doğurmaktadır.

Kira sözleşmesi tapuya şerh edilmişse, katılımcı belgesinin iptalinden sonra yönetici şirketin talebiyle şerh terkin edilmektedir. Sona eren kira sözleşmelerine konu taşınmazların tahliyesinde ise 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaktadır.

C. GİB Özelgesi: Cins Tashihi Harcı Muafiyeti

Konuya ilişkin GİB özelgesi (No. E-64597866-140-25911, tarih: 13.12.2023), TVF İFM Gayrimenkul İnşaat ve Yönetim AŞ bünyesinde İFM Projesi kapsamında faaliyet gösteren bir kuruluşun cins tashihi harcından muaf olup olmayacağı sorusunu yanıtlamaktadır.

Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen bu özelgede şu sonuca ulaşılmıştır: Şirketin, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi AŞ ve Türkiye Varlık Fonu tarafından ya da hakim hissedar olarak bu kuruluşlarca kurulan şirketlerden olması durumunda, İstanbul Finans Merkezi Projesi kapsamındaki taşınmazlara ait 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin I/13-a fıkrasında düzenlenen cins tashihi harcının aranılmaması gerekmektedir.

8. GİB Özelgelerinin Önemi ve Pratik Çıkarımlar

A. Özelgelerin Hukuki Niteliği ve Bağlayıcılığı

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 413. maddesine dayanılarak verilen özelgeler, başvuruda bulunan mükellef nezdinde koruyucu işlev görmektedir. Özelgeye uygun hareket edilmesi hâlinde bu fiillerden dolayı vergi tarh edilmesi gerekirse ceza kesilmeyecek ve gecikme faizi hesaplanmayacaktır. Bununla birlikte, inceleme veya yargı ya da uzlaşma sürecinde konuya ilişkin yanlış bilgi verilmiş olması durumunda özelge geçerliliğini yitirmektedir.

B. İncelenen Özelgelerin Sentezi

Bu çalışmada incelenen iki özelge, İFM uygulamasının iki kritik boyutunu aydınlatmaktadır.

Birinci özelge (tarih: 13.12.2023, konu: cins tashihi harcı), TVF şirketler grubunun tamamına harç muafiyetinin uygulanabileceğini net biçimde ortaya koymuş; geçmişe etkili muafiyet hükmünü de pekiştirmiştir. Bu özelge, İFM altyapısına yatırım yapan ve taşınmaz dönüşüm işlemleri gerçekleştiren kuruluşlar açısından önemli mali yükten kurtulma imkânı sunmaktadır.

İkinci özelge (tarih: 12.07.2024, konu: KVK 10/1-i indirimi başlangıç tarihi) ise uygulamada en çok karışıklık yaratan soruya yanıt vermektedir. Bölgede hazırlıklar yürüten, ön incelemeyi tamamlayan ve ofis kiralayan ancak henüz katılımcı belgesi almamış şirketler, bu faaliyet dönemlerine ait transit ticaret kazançlarına indirim uygulayamamaktadır. İndirim hakkı, İFM Portalında katılımcı belgesinin elektronik olarak düzenlendiği tarihten itibaren başlamaktadır.

Pratik Sonuç: Yıl içinde İFM'ye taşınan bir şirketin, katılımcı belgesini yıl başında değil Haziran ayında almış olması durumunda, Ocak-Mayıs dönemine ait transit ticaret kazançlarına indirim uygulanamaz. Bu nedenle taşınma ve belge edinme süreçlerinin olabildiğince yılın başına taşınması vergisel optimizasyon açısından kritik önem taşımaktadır.

9. Güncel Gelişmeler: Yeni Teşvik Genişleme Paketi

Önemli Not: Aşağıdaki Düzenlemeler Henüz Yasalaşmamıştır

Bu bölümde ele alınan düzenlemeler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 'Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı' kapsamında kamuoyuyla paylaşılmış olup yazının hazırlandığı tarih (Nisan 2026) itibarıyla henüz kanunlaşmamıştır. Söz konusu düzenlemeler, Meclis sürecinin ardından yürürlüğe girecektir. Bu nedenle aşağıdaki bilgiler, yaklaşan değişikliklere hazırlık amacıyla bilgi amaçlı sunulmaktadır.

A. İFM'deki Transit Ticaret İndirimi: %50'den %100'e

Mevcut mevzuat kapsamında KVK 10/1-(i) uyarınca İFM bünyesinde yürütülen transit ticaret faaliyetlerinden elde edilen kazancın yüzde ellisi kurum kazancından indirilebilmektedir. Açıklanan pakete göre bu oran yüzde yüze çıkarılarak söz konusu faaliyetlerden elde edilen kazançlar kurumlar vergisinden tamamen istisna tutulacaktır.

Bu değişiklik, İFM'nin uluslararası emtia ticareti ve aracılık merkezi olarak konumlanması açısından son derece anlamlı bir adım niteliğindedir. Özellikle kıymetli maden ticareti, enerji emtiası ve tarımsal ürün aracılığı gibi alanlarda faaliyet yürütmek isteyen uluslararası kuruluşlar için İFM'yi rakip finans merkezlerine kıyasla ciddi biçimde cazip kılacaktır.

B. İFM Dışı Transit Ticaret Teşviki: Tamamen Yeni Bir Pencere

Belki de paketin en çarpıcı unsuru, teşvikin İFM sınırlarının dışına taşınmasıdır. Açıklanan düzenlemeye göre İFM dışında da transit ticaret faaliyetlerinde bulunan kurumların bu kazançlarının yüzde doksan beşi vergi dışı bırakılacaktır.

Bu düzenleme, İFM katılımcısı olmayan ancak yurt dışından mal satın alıp Türkiye'ye getirmeksizin yurt dışında satan ya da bu işlemlere aracılık eden tüm Türk ve yabancı şirketler için köklü bir değişimi ifade etmektedir. Dünyanın önde gelen transit ticaret merkezleri olan Singapur, Hollanda ve İsviçre'nin benzer vergi avantajlarıyla yarışmayı mümkün kılan bu düzenleme, Türkiye'nin küresel ticaret rotalarındaki stratejik konumunu mali cazip hâle getiren önemli bir politika adımı olarak değerlendirilmektedir.

C. Bölgesel Yönetim Merkezleri İçin Güçlü Teşvikler

Küresel şirketlerin bölgesel yönetim merkezlerini Türkiye'ye taşımalarını teşvik etmek amacıyla yurt dışı operasyonlardan elde edilen kazançlara güçlü bir vergi avantajı sağlanması planlanmaktadır. Açıklamalara göre, bu kapsamda İFM içinde elde edilen kazançların yüzde yüzü, İFM dışında elde edilenin ise yüzde doksan beşi kurum kazancından indirilebilecektir. Bu imkânın yirmi yıl boyunca sürmesi öngörülmektedir.

Bölgesel merkez teşvikinin uzun vadeli güvence altına alınmış olması, yatırım kararlarında belirleyici bir unsur olan öngörülebilirliği sağlamaktadır. Özellikle Orta Doğu, Afrika ve Orta Asya operasyonlarını İstanbul'dan yönetmeyi planlayan uluslararası finansal kuruluşlar için bu tablo son derece dikkat çekicidir.

D. Nitelikli Çalışanlar İçin Ücret İstisnası Genişlemesi

Mevcut mevzuatta ücret gelir vergisi istisnasından yalnızca yurt dışında en az beş veya on yıl mesleki tecrübeye sahip kişiler yararlanabilmektedir. Kamuoyuyla paylaşılan pakette bu kapsamın genişletileceği ve bölgesel yönetim merkezlerinde çalışan nitelikli personeli de kapsayacak biçimde yeniden düzenleneceği belirtilmektedir. Ücret istisnasının net oran ve koşulları, kanun tasarısının Meclis sürecinde netlik kazanacaktır.

E. Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Özel Vergi Rejimi

Paketin dikkat çeken bir diğer unsurunun, son üç yılda Türkiye'de vergi mükellefi olmayan ve ülkeye gelmeyi tercih eden yabancı yerleşiklere yönelik özel bir vergi rejimi getirmek olduğu açıklanmıştır. Bu kişilerin yirmi yıl boyunca yurt dışı kaynaklı gelir ve kazançları için Türkiye'de vergilendirilmemesi, yalnızca Türkiye kaynaklı gelirlerinin vergilendirme kapsamında tutulması öngörülmektedir. Bunun yanı sıra bu kişiler için veraset yoluyla intikal vergisinin yüzde bir olarak uygulanması da planlanmaktadır.

Bu düzenleme, İFM'ye gelen üst düzey yöneticilerin ve uzmanların ülkemize kalıcı olarak yerleşmesini teşvik etmeyi hedeflemektedir. Buna benzer uygulamaların Portekiz (NHR rejimi), İtalya (sabit vergi rejimi) ve Malta'da başarıyla hayata geçirilmiş olduğu ve önemli miktarda sermaye ve insan kaynağı çektiği bilinmektedir.

F. Değerlendirme: Mevcut Paket ile Yeni Öneriler Arasındaki Fark

Mevcut 7412 sayılı Kanun ile açıklanan ancak henüz yasalaşmamış önerilerin kıyaslamasını aşağıdaki tabloda özetlemek mümkündür. Bu tablo, uygulamacıların mevcut durumu ve olası değişiklikleri karşılaştırmalı biçimde kavramasına yardımcı olmak amacıyla oluşturulmuştur.

Tablo Notu: Koyu renk ile ifade edilenler yeni/genişleyen teşvikleri, italik mevcut ama değişecek durumları göstermektedir. Yeni öneriler Nisan 2026 itibarıyla Meclis'e sevk edilmemiş olup içerik değişikliğe açıktır.

10. Sonuç ve Pratik Tavsiyeler

Bu çalışma boyunca ele alınan hukuki çerçeve, İFM'nin yalnızca bir inşaat projesi olmadığını; Türkiye'nin küresel finans mimarisindeki konumunu köklü biçimde yeniden tanımlamaya yönelik kapsamlı bir politika mimarisi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. 7412 sayılı Kanun, İFM Yönetmeliği, VUK Genel Tebliği No. 569 ve GİB özelgeleri bir bütün olarak okunduğunda, İFM'nin sunduğu avantajların ne denli çok katmanlı ve birbirini tamamlayıcı bir yapıya sahip olduğu görülmektedir.

Bu noktada uygulamacılara yönelik pratik sonuçları şöyle özetlemek mümkündür.

Katılımcı belgesi sürecine mümkün olan en erken aşamada başlanmalıdır. Yıl içinde faaliyet başlatmayı planlayan şirketlerin, katılımcı belgesi alınmadan önceki dönemlere ait kazançlara indirim uygulanamaması nedeniyle belge edinme sürecini olabildiğince yılın başına çekmeleri vergisel optimizasyon açısından kritik önem taşımaktadır.

Finansal hizmet ihracatı kapsam analizi titizlikle yapılmalıdır. KVK ve İFM Kanunu kapsamındaki indirimlerden yararlanılabilmesi için faaliyetin finansal hizmet ihracatı ya da münhasır transit ticaret niteliği taşıması gerekmektedir. Karma faaliyetlerin bulunması hâlinde ayrıştırma çalışması titizlikle yapılmalı; aksi takdirde indirimden yararlanamama ya da sonradan tarhiyatla karşılaşma riski söz konusu olabilecektir.

Yabancı para birimi seçimi stratejik bir karar olarak ele alınmalıdır. VUK Tebliği No. 569 kapsamında seçilecek para birimi, kurumun döviz riskini, muhasebe altyapısını ve KDV/stopaj uygulamalarını doğrudan etkileyecektir. İlk seçimden sonra en az üç hesap dönemi geçmeden değişiklik yapılamayacağı göz önünde bulundurulduğunda bu karar uzun vadeli bir perspektifle verilmelidir.

İFM'deki vergi kimlik numarası değişiklikleri anında bildirimine yapılmalıdır. Birleşme, bölünme veya tür değişikliği gibi kurumsal dönüşüm süreçlerinde ortaya çıkabilecek vergi kimlik numarası değişikliği, katılımcı belgesinin iptaline yol açmaktadır. Bu tür durumlarda otuz günlük yeniden başvuru süresi kaçırılmamalıdır.

Öngörülen yasal değişiklikler yakından izlenmelidir. Henüz yasalaşmamış olmakla birlikte Cumhurbaşkanı tarafından kamuoyuyla paylaşılan teşvik genişleme paketi, özellikle transit ticaret konusunda köklü değişiklikler getirmeyi öngörmektedir. Şirketlerin bu değişiklikleri yakından takip etmesi ve olası yapılandırma fırsatlarını şimdiden değerlendirmesi büyük önem taşımaktadır.

İFM, henüz olgunlaşma sürecinde olan ve her geçen yıl yeni düzenlemeler ve özelgelerle şekillenen dinamik bir hukuki ekosistemdir. Bu nedenle söz konusu alanda faaliyet gösterecek veya göstermekte olan kuruluşların konuya hâkim uzman mali müşavir ve hukuk danışmanlarıyla çalışması hem vergisel optimizasyon hem de olası risklerden korunma açısından büyük önem taşımaktadır.

Kaynakça

- 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu (RG: 28.06.2022 / 31880)

- Cumhurbaşkanı Kararı No. 7364 — İstanbul Finans Merkezi Yönetmeliği (RG: 07.07.2023 / 32241)

- 7573 sayılı Kanun — 7412 sayılı Kanun'da Değişiklik (RG: 29.01.2026)

- VUK Genel Tebliği Sıra No. 569 (RG: 26.09.2024 / 32674)

- GİB Özelgesi No. E-64597866-140-25911 — Cins Tashihi Harcı (13.12.2023, Büyük Mükellefler VDB)

- GİB Özelgesi No. 84098128-125[10-2024/1]-405391 — KVK 10/1-i İndirimi (12.07.2024, İzmir VDB)

- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, Madde 10/1-(i)

- 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği — Bölüm 10.7

- Cumhurbaşkanı Erdoğan, 'Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı' Konuşması (Dolmabahçe, 2025)

Kaynak: Lebib Yalkın Aylık Mevzuat Dergisi Haziran Sayısı 2026

Yazar: Samet Hacısalihoğlu

6 aylık enflasyon farkının en düşük emekli maaşına yansıtılmasını öngören düzenleme, Meclis'te kabul edilerek yasama sürecindeki önemli aşamayı tamamladı. Taban aylık maddesi "Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" kapsamına alındı.

Emekliye maaş farkları ne zaman yatırılacak?

Temmuz ayı zamlarının ardından SSK emeklilerinin ödemeleri 17 Temmuz'da başlarken, Bağ-Kur emeklileri de 25-28 Temmuz tarihleri arasında zamlı aylıklarını almaya başlayacak.

Ancak taban aylık üzerinden maaş alan emekliler için zam farkı ödemeleri henüz yapılmadı.

TBMM'de görüşmeleri tamamlanan taban aylık düzenlemesinin ardından, yasanın Resmi Gazete'de yayımlanması beklenecek ve ardından fark ödemelerinin hesaplara yatırılacak.

3 bin 522 TL'lik maaş zam farklarının ağustos ayı başında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile SGK tarafından belirlenecek takvimle doğrudan emeklilerin banka hesaplarına yatırılması öngörülüyor.

Ekonomim

Binek araç ve motosikletlerin ÖTV’sine asgari maktu vergi getirildi.

Asgari maktu ÖTV motosikletlerde 30 bin lira, binek araçlarda 100 bin liradan az olmayacak.

En düşük emekliği aylığını 23 bin 552 liraya çıkarılmasını öngören torba kanun teklifine binek araçlar ve motosikletlerin ÖTV tutarlarına ilişkin bir önerge verildi.

ekonomim.com'un edindiği bilgiye göre ÖTV II sayılı listede yer alan binek otomobiller ile motosiklet sınıfındaki araçlar için asgari maktu vergi kavramı mevzuata dahil edildi.

Yani oransal olarak hesaplanan ÖTV tutarı belirlenen asgari maktu verginin altında kalırsa bu araçlar için yasayla belirlenen asgari maktu vergi tutarı tahsil edilecek.

Önergeye göre 4 kW altındaki elektrikli motosiklet ve scooterlar hariç olmak üzere bu grubun asgari maktu vergi tutarı 30 bin lira olacak. 8703 GTP’li binek otomobillerde ise vergi tutarı 100 bin liranın altında olamayacak.

Önergeyle 41760 sayılı ÖTV Kanununun 12’nci maddesine eklenen bir fıkra ile de ÖTV tutarlarını 10 kata kadar artırmaya ve sıfıra kadar indirme konusunda Cumhurbaşkanına yetki verildi.

Hüseyin Gökçe / Canan Sakarya-Ekonomim

45 metre eninde

09/27 adlı yeni pist 2820 metre uzunluğunda ve 45 metre genişliğinde. Genelde kalkış operasyonları için kullanılması hedefleniyor. Konumu itibarıyla G iskelesi bölgesi ve 300’lü park alanına yakın noktada bulunan pistin, ağırlıklı olarak iç hat kalkış operasyonlarında kullanılması değerlendiriliyor.

Sadece kalkış için kullanacak özel hava araçları için değil

Yeni pistin uzunluğu nedeniyle bazı yayın organlarında pisttin iş jetleri veya özel hava araçları için kullanılacağı yönünde değerlendirmeler yapıldı. İGA’dan edinilen bilgilere göre bu iddialar gerçeği yansıtmadığı bildirilirken “İstanbul Havalimanı’nın genel hava trafiği içerisinde kullanılacak ve ticari uçuş operasyonlarına hizmet verecek”denildi.

Bağımsız bir pist olan yeni 09/ 27 pistti uygun hava şartlarında İstanbul Havalimanı’nda dörtlü kalkış bağımsız pist operasyonu gerçekleştirilebilecek.

İniş Operasyonlar içinde Kuzey-güney doğrultusundaki ana hava trafiğini kesmemesi adına bu konum seçildi.

IGA Havalimanı’nda aktif pistler

1- 17L / 35R .. 4,100 metre.. en 60 metre
2-17R / 35L.. 4,100 metre en 45 metre
3-16L / 34R.. 3,750 metre. en 45 metre
4-16R / 34L.. 3,750 metre.. en 45 metre.
5-18 / 36.. 3,60 metre.. en 45 metre.

En Uzun Pistler: 17/35 doğrultusundaki pistler 4.100 metre ile havalimanının ve Türkiye’nin en uzun pistleri arasında yer alır. Tam yüklü ve geniş gövdeli uçakların (Airbus A380, Boeing 747-8 gibi) zorlu hava koşullarında dahi sorunsuz kalkış yapabilmesini sağlar.

3 Bağımsız Operasyon: 17L/35R, 16L/34R ve 18/36 pistleri birbirine paralel ve bağımsız yapıda olduğu için havalimanı aynı anda üçlü bağımsız paralel iniş/kalkış (Triple Parallel Operation) yapabilme kapasitesine sahiptir.

09/27 Pisti Katıldığında: Tamamlanmakta olan 09/27 pisti (yaklaşık 2.800 m) devreye girdiğinde, bu kuzey-güney aksındaki yoğunluğu ve taksi sürelerini önemli ölçüde azaltan 6. pist olacak.

En çok piste sahip havalimanları

Chicago O’Hare (ORD) ABD / Chicago 8
Dallas/Fort Worth (DFW) ABD / Dallas 7
Amsterdam Schiphol (AMS) Hollanda / Amsterdam 6
Denver (DEN) ABD / Denver 6
Detroit Metropolitan (DTW) ABD / Detroit 6
Boston Logan (BOS) ABD / Boston 6
İstanbul Havalimanı (IST) 6

Hüseyin Aslıyüce-Ekonomim

Sosyal medya platformu X üzerinden açıklama yapan Şimşek, "Hanehalkının ve reel sektörün enflasyon beklentileri iyileşiyor" dedi.

Hanehalkının beklentisi 6,6 puan geriledi

Jeopolitik risklerin oluşturduğu belirsizliklere rağmen enflasyon beklentilerinde iyileşme kaydedildiğini belirten Şimşek, "Hanehalkının 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi son üç ayda toplam 6,6 puan, reel sektörün beklentisi 1,2 puan geriledi" ifadelerini kullandı.

Küresel ölçekte belirsizliklerin arttığı bir dönemde finansal istikrarın korunmasının önemine işaret eden Şimşek, "Rekabet gücümüzde kalıcı artış verimlilik, teknolojiye dayalı üretim ve makroekonomik istikrar ile sağlanacaktır" dedi.

"Nihai hedef kalıcı refah artışı"

Enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan politikaların uzun vadeli sonuçlar gözetilerek şekillendirildiğini belirten Şimşek, "Politikalarımızın nihai hedefi, yüksek katma değerli üretimle sürdürülebilir büyümeyi ve kalıcı refah artışını sağlamaktır" değerlendirmesinde bulundu.

Damla Kaya-Dünya

İmzalama Aracı İndirme

Uyuşmazlık, tüketiciden farklı tarihlerde kullandığı altı kredi nedeniyle toplam 5.021,24 TL BSMV tahsil edilmesinden kaynaklandı. Tüketici bu tutarın iadesi amacıyla icra takibi başlattı; bankanın itirazı üzerine itirazın iptali davası açtı. Banka ise takibin haksız ve dayanaksız olduğunu savunarak davanın reddini istedi.

Antalya 3. Tüketici Mahkemesi, BSMV’nin mükellefinin faiz geliri elde eden banka olduğunu, bu verginin tüketiciye ödetilmesini öngören hükmün tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulduğunu ve 6502 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi kapsamında haksız şart oluşturduğunu kabul etti. Bu gerekçeyle bankanın icra takibine yaptığı itirazın iptaline, takibin devamına ve itiraz edilen alacağın yüzde 20’si oranında icra inkâr tazminatına hükmetti.

Yargıtay ise dosyada bulunan sözleşme öncesi bilgi formu ile tüketici kredisi sözleşmelerinde gider vergileri ve sair vergilerin tüketici tarafından ödeneceğinin, ayrıca BSMV dâhil toplam geri ödeme tutarlarının açıkça yazıldığını tespit etti. Önceki Yargıtay kararlarına da atıf yapan Daire, tarafların BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasını sözleşmeyle kararlaştırabileceklerini ve bu hükmün haksız şart niteliğinde olmadığını belirterek ilk derece mahkemesi kararını kanun yararına bozdu.

BSMV nasıl bir vergidir?

Uyuşmazlığın daha iyi anlaşılabilmesi için öncelikle BSMV’nin hukuki niteliğine kısaca değinmek gerekir.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV), ayrı bir vergi kanununda düzenlenmiş bir vergi olmayıp, 23 Temmuz 1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 28 ilâ 33’üncü maddeleri arasında düzenlenen bir vergi türüdür.

1985 yılında Katma Değer Vergisi’nin yürürlüğe girmesiyle Gider Vergileri Kanunu kapsamındaki birçok vergi kaldırılarak KDV sistemine dahil edilmiş, ancak banka, banker ve sigorta şirketlerinin gerçekleştirdiği işlemler KDV kapsamına alınmamıştır. Bu nedenle BSMV, Gider Vergileri Kanunu bünyesinde uygulanmaya devam etmiştir.

Kanuna göre BSMV’nin konusu, banka ve sigorta şirketleri ile bankerlerin yaptıkları işlemler dolayısıyla kendi lehlerine nakden veya hesaben aldıkları paralardır. Bu verginin en önemli özelliği ise kanuni mükellefinin Gider Vergileri Kanunu’nun 30’uncu maddesi uyarınca banka, banker ve sigorta şirketleri olmasıdır. Dolayısıyla vergi idaresine karşı beyanname vermek ve vergiyi ödemekle yükümlü olan kişi kredi kullanan tüketici değil, bankanın kendisidir.

İşte Yargıtay kararının tartışma noktası da burada başlamaktadır. Kanuni mükellefi banka olan bir verginin ekonomik yükü, taraflar arasındaki sözleşmeyle tüketiciye aktarılabilir mi? Yargıtay bu soruya EVET cevabını vermiştir. Ancak bu sonucun vergi hukuku bakımından sağlıklı değerlendirilebilmesi için Vergi Usul Kanunu’nun özel sözleşmelere ilişkin yaklaşımına da bakmak gerekir.

Şöyle ki…

Önemli bir husus

Kararın vergi hukuku bakımından en önemli yönü, taraflar arasında yapılan özel sözleşmelerin vergi idaresini bağlayıp bağlamayacağı ve kanuni vergi mükellefiyetinin sözleşmeyle değiştirilip değiştirilemeyeceği noktasında ortaya çıkmaktadır.

Bu sorunun cevabı Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almaktadır: “Vergi kanunlarıyla kabul edilen haller müstesna olmak üzere, mükellefiyete veya vergi sorumluluğuna müteallik özel mukaveleler vergi dairelerini bağlamaz.”

Yargıtay kararında Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesine açıkça yer verilmemiştir. Bununla birlikte Daire, sözleşme öncesi bilgi formu ile kredi sözleşmelerinde gider vergileri ve BSMV dâhil toplam geri ödeme tutarlarının açıkça gösterildiğini tespit etmiş; önceki içtihatlarına da dayanarak BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasına ilişkin sözleşme hükmünün haksız şart oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır.

İlk derece mahkemesi ise BSMV’nin kanuni mükellefinin banka olmasından hareketle, bu verginin ekonomik yükünün tüketiciye aktarılmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Kanaatimce vergi hukuku bakımından kanuni mükellefiyet ile ekonomik vergi yükünün farklı kişiler üzerinde bulunabilmesi mümkün olmakla birlikte, bu durum BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasının her zaman hakkaniyete uygun olduğu anlamına gelmez.

Özellikle bankaların standart kredi sözleşmeleri karşısında tüketicinin sözleşme şartlarını müzakere etme imkânının son derece sınırlı olduğu dikkate alındığında, bankanın kendi kanuni vergi yükümlülüğünü ayrı bir maliyet kalemi olarak tüketiciye yüklemesi tüketicinin korunması ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

Kararın düşündürdükleri: Verginin mükellefi ile yükünü taşıyan kişi aynı olmak zorunda mı?

Yargıtay’ın bu kararı ilk bakışta birçok kişiye şaşırtıcı gelebilir. Çünkü 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 30’uncu maddesi uyarınca BSMV’nin kanuni mükellefi banka, banker ve sigorta şirketleridir. Bu durumda akla doğal olarak şu soru gelmektedir: Kanunen vergiyi ödemekle yükümlü olan banka ise bu verginin ekonomik yükü neden tüketiciye yansıtılabilmektedir?

Bu sorunun cevabı, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükü arasındaki ayrımda yatmaktadır.

Vergi kanunları, vergi borcunun kime ait olduğunu belirler. Kanuni mükellef, vergi idaresine karşı sorumlu olan kişidir; beyannamesini verir ve vergiyi öder. Buna karşılık verginin ekonomik yükü, çoğu zaman piyasa koşulları ve fiyat mekanizması sonucunda başka bir kişi üzerinde kalabilir. vergi teorisinde verginin yansıması olarak ifade edilen olgu da budur.

En bilinen örnek Katma Değer Vergisi’dir. KDV’de kanuni mükellef vergiye tabi teslim veya hizmeti gerçekleştiren kişidir; ancak verginin ekonomik yükü fiyatın içinde nihai tüketici tarafından taşınır. Benzer şekilde bankalar da kullandırdıkları kredilerin maliyet unsurlarını faiz, komisyon veya sözleşmede yer alan diğer gider kalemleri aracılığıyla fiyatlandırabilmektedir.

İnceleme konusu kararda Yargıtay, BSMV’nin kanuni mükellefinin banka olduğu gerçeğini tartışmaya açmamış; buna karşılık sözleşme öncesi bilgi formu ve kredi sözleşmesindeki düzenlemeleri esas alarak, BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasını öngören hükmün haksız şart oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır. Kanaatimce bu yaklaşım, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükünün birbirinden farklı kavramlar olduğu gerçeğiyle de uyumludur.

Bununla birlikte kararın tartışmaya açık yönü de bulunmaktadır. Tüketici hukukunun temel amacı, taraflar arasındaki ekonomik güç dengesizliğini gidermektir. Bankaların kredi sözleşmeleri büyük ölçüde standart metinlerden oluşmaktadır. Her ne kadar tüketici sözleşmeyi imzalamadan önce maliyet kalemleri hakkında bilgilendirilse de uygulamada bu hükümleri müzakere ederek değiştirme imkânı son derece sınırlıdır. Dolayısıyla bir hükmün açıkça yazılmış olması ile tüketicinin o hükmü serbest iradesiyle kabul etmiş olması her zaman aynı anlama gelmeyebilir.

İlk derece mahkemesi de tam bu noktadan hareket ederek BSMV’nin tüketiciye yüklenmesini haksız şart olarak değerlendirmiştir. Yargıtay ise sözleşme öncesi bilgilendirmeyi ve sözleşmedeki açık düzenlemeyi yeterli görerek farklı bir sonuca ulaşmıştır.

Bu yönüyle karar yalnızca BSMV’ye ilişkin bir uyuşmazlığı çözmemektedir. Aynı zamanda vergi hukukunun temel sorularından birini yeniden gündeme getirmektedir: Kanuni mükellef ile verginin ekonomik yükünü taşıyan kişi her zaman aynı kişi olmak zorunda mıdır? Karar, tüketici hukuku bakımından tartışmaları sürdürmekle birlikte, bu soruya somut olay özelinde olumsuz cevap vermektedir.

Sonuç ve genel değerlendirme

Yargıtay’ın bu kararı, ilk bakışta yalnızca BSMV’ye ilişkin teknik bir uyuşmazlığı çözüyor gibi görünse de gerçekte vergi hukuku ile tüketici hukukunun kesiştiği önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşımaktadır.

Vergi hukukunda çoğu zaman gözden kaçan husus, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükününaynı kavramlar olmadığıdır. Vergi kanunları, verginin kim tarafından beyan edilip ödeneceğini belirler. Buna karşılık verginin ekonomik yükünün kimin üzerinde kalacağı, her zaman vergi kanunlarıyla değil; piyasa koşulları, fiyat mekanizması ve taraflar arasındaki hukuki ilişkiler çerçevesinde şekillenebilmektedir.

Nitekim meslektaşım Prof. Dr. Memduh Aslan da sosyal medya hesabında, bankaların BSMV’yi ayrı bir kalem olarak tüketiciye yüklemesi klasik anlamda bir vergi yansıması değil, gerçek finansman maliyetini perdeleyen bir fiyatlandırma tekniğidir. Aslan, bu yöntemin tüketicinin kredi maliyetini olduğundan düşük algılamasına neden olduğunu ve bu nedenle tüketici hukukunun koruyucu yaklaşımıyla bağdaşmadığını ifade etmektedir.

Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesi ise özel sözleşmelerin vergi idaresi karşısındaki etkisini düzenlemektedir. Bu hüküm, tarafların sözleşmeyle kanuni vergi mükellefini değiştiremeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Buna karşılık somut olayda olduğu gibi kanunda açık bir yasak bulunmaması hâlinde, verginin ekonomik yükünün özel hukuk ilişkisi içinde diğer tarafa yansıtılabilmesi ayrı bir değerlendirme konusudur.

Bu yaklaşım yalnızca BSMV’ye özgü değildir. Katma Değer Vergisi’nde kanuni mükellef teslim veya hizmeti gerçekleştiren kişi olmasına rağmen ekonomik yük çoğu zaman nihai tüketici tarafından taşınmaktadır. Benzer şekilde birçok vergi ve harçta da kanuni yükümlülük ile ekonomik yük aynı kişide birleşmeyebilmektedir.

Kanaatimce ilk derece mahkemesinin ulaştığı sonuç, tüketici hukukunun koruyucu amacı bakımından daha isabetlidir. Her ne kadar vergi hukuku açısından kanuni mükellefiyet ile verginin ekonomik yükü birbirinden farklı kavramlar olsa ve verginin ekonomik yükünün sözleşmeyle başka bir tarafa yansıtılması teorik olarak mümkün bulunsa da bankaların standart kredi sözleşmeleriyle BSMV’yi ayrı bir maliyet kalemi olarak tüketiciye yüklemeleri tüketici aleyhine önemli bir dengesizlik yaratmaktadır. Bu nedenle BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasının, tüketicinin korunması ilkesiyle bağdaşmadığı kanaatindeyim.

Son tahlilde bu karar, yalnızca bankaların BSMV’yi tüketiciye yansıtıp yansıtamayacağına ilişkin değildir. Aynı zamanda vergi hukuku ile tüketici hukukunun aynı olaya farklı perspektiflerden yaklaşabileceğini de göstermektedir.

Vergi hukuku bakımından kanuni mükellefiyet ile ekonomik vergi yükü farklı kişiler üzerinde toplanabilse de tüketici hukukunun amacı ekonomik bakımdan zayıf durumda bulunan tarafı korumaktır.

Kanaatimce somut olayda tüketicinin korunmasına öncelik verilmesi daha isabetli olurdu. Bu nedenle kararın, vergi hukuku kadar tüketici hukuku bakımından da tartışılmaya devam edeceği kanaatindeyim.

T24 | Murat BATI

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Işıkhan, turizm sektörünün istihdam kapasitesini güçlendirmek amacıyla yeni bir uygulamayı hayata geçirdiklerini belirtti.

3 bin 500 TL destek verilecek

Bakan Işıkhan, belirli koşulları sağlayan konaklama tesislerinde çalışan her bir sigortalı için 3 bin 500 TL destek verileceğini ifade etti.

Uygulama kapsamında toplam 6 milyar TL'lik kaynağın doğrudan turizm sektörüne ayrıldığını kaydeden Işıkhan, desteğin yıl sonuna kadar devam edeceğini bildirdi.

Işıkhan açıklamasında, "Ülkemizde birçok sektörü destekleyen, istihdam kapasitemizi güçlendiren, bacasız sanayimiz turizm sektörü için yeni bir uygulamayı hayata geçiriyoruz. Sektörde faaliyet gösteren belirli koşulları sağlayan konaklama tesislerinde çalışan her bir sigortalı için 3.500 TL destek sağlayacağız. Bu kapsamda 6 milyar TL kaynağı doğrudan turizm sektörüne ayırdık. Desteğimiz yıl sonuna kadar devam edecek" ifadelerini kullandı.

Dünya

Raporda, temmuz ayı karar metninin haziran ayındaki açıklamaya kıyasla kısa vadeli enflasyon patikasına yönelik daha temkinli bir çerçeve çizdiği belirtilirken, genel mesajın daha zorlu bir enflasyon görünümüne işaret ettiği kaydedildi.

"Sıkı duruş mesajı korundu"

Citi ekonomistleri, PPK'nın fiyat istikrarı sağlanana kadar para politikasını yeterince sıkı tutacağı yönündeki taahhüdünü yinelediğine dikkat çekti. Bu çerçevede, yılın ikinci yarısında parasal gevşeme için oldukça sınırlı bir alan bulunduğu değerlendirmesinde bulunuldu.

Raporda, politika faizinin 2026 yıl sonunda yüzde 35 seviyesine gerileyeceği yönündeki beklentinin ise değişmediği ifade edildi.

Kur stratejisinin oluşturduğu zorluklara dikkat çekildi

Değerlendirmede, mevcut para politikası çerçevesinin karşı karşıya olduğu temel kısıtlamalara da yer verildi. Ekonomistler, dezenflasyon sürecinin büyük ölçüde döviz kuru çıpası üzerinden yürütülmesinin, ekonomik aktivitedeki yavaşlama ve yüksek seyreden enflasyon ortamında önemli zorluklar yarattığını belirtti.

Bu yaklaşımın mal ve hizmet enflasyonu arasında belirgin bir ayrışmaya neden olduğu vurgulanan raporda, söz konusu durumun enflasyon hedeflerine ulaşmayı güçleştirdiği ve yükselen enerji fiyatlarının da etkisiyle rekabetçilik endişelerini artırabileceği ifade edildi.

Raporda şu değerlendirmeye yer verildi:

"Mal ve hizmet dezenflasyonu arasında ortaya çıkan bu ayrışma, yalnızca enflasyon hedefine giden patikayı karmaşıklaştırmakla kalmamış, aynı zamanda yükselen enerji fiyatlarıyla daha da şiddetlenmesi muhtemel olan rekabetçilik kaygılarını da yeniden alevlendirmiştir."

"TCMB'nin hareket alanı sınırlı"

Citi ekonomistleri İlker Domaç ve Gültekin Işıklar, mevcut ekonomik koşullarda TCMB'nin tek başına atacağı adımlarla reel sektör üzerindeki artan rekabet baskısını önemli ölçüde hafifletmesinin kolay olmadığı değerlendirmesinde bulundu.

Bloomberg

Buna göre, Yönetmelik, ön lisans veya üretim lisansına sahip rüzgar ve güneş enerji santrallerinin imar planlarının onaylanması, parselasyon planları, yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı süreçlerinde uygulanacak usul ve esasları düzenleyecek.

Süreçler eş zamanlı yürütülecek

Yönetmelik kapsamında nazım ve uygulama imar planı süreçleri eş zamanlı yürütülebilecek ve onaylanabilecek.

Bakanlıkça onaylanan imar planları 15 gün süreyle Bakanlığın internet sitesinde ilan edilecek, itiraz olmaması halinde kesinleşecek. İlgili kurum ve kuruluşlar planlara ilişkin görüşlerini 30 gün içinde bildirecek, bu süre içinde görüş verilmemesi halinde olumsuz görüş bulunmadığı kabul edilecek.

Bu nedenle, Türk iş hukukunda ücretin haczedilebilirliği, ödeme zamanı, kesinti sınırları ve ispatı gibi birçok konuda işçiyi koruyucu hükümler öngörülmüştür.

Bu koruyucu yaklaşımın önemli yansımalarından biri de işçi ücretlerinin bankalar aracılığıyla ödenmesi zorunluluğudur.

İşçi ücretlerinin bankadan ödenmesi zorunluluğunun temel amacı, ücret ödeme ilişkisinin objektif, izlenebilir ve denetlenebilir bir zemine taşınmasıdır. Elden yapılan ücret ödemeleri, taraflar arasında uyuşmazlık doğması halinde ciddi ispat sorunlarına neden olabilmekte, işçinin ücretini eksik aldığı, geç aldığı veya hiç alamadığı yönündeki iddiaların değerlendirilmesini güçleştirebilmektedir. Banka aracılığıyla yapılan ödemelerde ise ödeme tarihi, ödeme tutarı, ödeme yapan hesap ve ödeme alan hesap bilgileri kayıt altına alınmakta, bu kayıtlar hem işçi hem de işveren bakımından güçlü bir ispat aracı niteliği taşımaktadır.

Düzenlemenin diğer önemli amacı, kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücret ödemeleriyle mücadeledir. Uygulamada işçinin sosyal güvenlik primine esas kazancının bordroda düşük gösterilmesi, ücretin bir kısmının resmi kayıtlara yansıtılıp kalan kısmının elden ödenmesi veya fazla çalışma, prim ve ikramiye gibi ödemelerin belgelendirilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılabilmektedir. Banka kanalıyla ödeme yükümlülüğü, işverenin bordro, muhasebe ve banka kayıtları arasında tutarlılık sağlamasını zorunlu kılmaktadır. Bu yönüyle düzenleme, sosyal güvenlik prim matrahının doğru belirlenmesine, vergi kaybının azaltılmasına ve işçilerin sosyal güvenlik haklarının korunmasına hizmet etmektedir.

Bu çerçevede, bir yandan sigorta primi ve vergi konusundaki kayıtdışılığı önlemek, bir yandan da işverenler ile çalışanlar arasındaki ihtilafları en aza indirmek amacıyla, 2008 yılında çıkarılmış olan 5754 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile çalışanların ücret, prim, ikramiye ve her çeşit istihkakının elden değil de banka yoluyla ödenmesi hususunda İş Kanunu, Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve Borçlar Kanununda düzenleme yapılmıştır.

Uygulamanın usul ve esaslarını düzenleyen “Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik” de 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren yürürlüğe konulmuştur.

Bankalar aracılığıyla yapılacak ödeme türleri

Banka aracılığıyla ödeme zorunluluğu yalnızca aylık çıplak ücretle sınırlı değildir.

Yönetmelikteki düzenlemeye göre, gerek iş sözleşmesinin devamı sırasında gerekse iş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçi, gazeteci ve gemi adamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakınının (yol parası, yemek parası, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı vb) bankalar (banka olmayan yerlerde PTT Şubeleri) aracılığıyla ödenmesi gerekmektedir.

Avans ödemelerle ilgili yönetmelikte herhangi bir düzenleme yapılmamış ise de, yapılan düzenlemenin amacı dikkate alındığında, ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkaka mahsup edilmek üzere çalışanlara ödenen avansların da bankalar aracılığıyla yapılması gereken ödemeler arasında düşünülmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, ödemelerin banka kanalıyla yapılması kadar, ödeme açıklamasının doğru ve anlaşılır biçimde yazılması da önemlidir. Banka dekontunda ödemenin hangi döneme ve hangi alacak kalemine ilişkin olduğunun belirtilmesi, daha sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda tarafların iddialarının değerlendirilmesini kolaylaştırmaktadır. Örneğin “aylık ücret ödemesi”, “fazla çalışma ücreti” veya “kıdem tazminatı ödemesi” gibi açıklamalar, ödeme kaydının hukuki niteliğini açık hale getirecektir. Buna karşılık açıklamasız veya genel ifadeler içeren transferler, özellikle birden fazla alacak kaleminin bulunduğu durumlarda tereddüt oluşmasına yol açmaktadır.

Bankalar aracılığıyla ödeme yapma zorunluluğu olan işverenler

4 Haziran 2025 tarihli ve 32920 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, banka aracılığıyla ödeme yükümlülüğünde esas alınan çalışan sayısı sınırı beşten üçe indirilmiş, bu değişiklik 1 Temmuz 2025 itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır.

Dolayısıyla, mevcut düzenlemeye göre;

- 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak Türkiye genelinde en az 3 işçi çalıştıran işverenler,

- 5953 sayılı Basın İş Kanunu’na tabi olarak Türkiye genelinde en az 3 gazeteci çalıştıran işverenler,

- 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi olarak Türkiye genelinde en az 3 gemi adamı çalıştıran işverenler, çalıştırdıkları işçi, gazeteci ve gemi adamına, o ay içinde yapacakları her türlü ödemenin kanunî kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarını, bankalar aracılığıyla ödeme yapmakla zorunlu tutulmuşlardır.

Borçlar Kanunu’na tabi olarak işçi çalıştıran işverenler ise, henüz zorunluluk kapsamına alınmamış olmakla birlikte, bu işverenlere de çalıştırdıkları kişilere kanuni kesintiler düşüldükten sonra yapacakları net ödeme tutarlarını bankalar aracılığıyla ödenmesi hususunda zorunluluk getirilip getirilmemesi ve bu zorunluluğun kapsamı konusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’na yetki verilmiş, ancak şu ana kadar bu yetki kullanılmamıştır.

Bankalar aracılığıyla ödeme yapma zorunluluğu kapsamı dışında olanlar

- 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu kapsamında tesis güvenlik belgesine sahip işyerleri,

- 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında bulunan gizlilik dereceli tesislerde çalıştırılanlar,

- 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanunu ve bu Kanuna göre çıkarılan yönetmeliklerde belirtilen görevleri yerine getirmekle görevlendirilenlere yapılacak ödemeler,

bankalar aracılığıyla ödeme yapılması zorunluluğundan istisna tutulmuştur.

Zorunluluğa uyulmamasının yaptırımı

Zorunluluk kapsamına girdiği halde, çalıştırdığı işçi, gazeteci ve gemi adamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakını banka aracılığıyla ödemeyen işverenlere 2026 yılında aşağıda belirtilen tutarlarda idari para cezaları uygulanmaktadır.

- 5953 sayılı Basın İş Kanunu’na tabi olanlar: 45.278 TL/ Her bir gazeteci için

- 834 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi olanlar: 36.211 TL/ Her bir gemi adamı için

- 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olanlar: 2.734 TL/ Her işçi ve her ay için

Sonuç olarak; işçi ücretlerinin bankadan ödenmesi zorunluluğu, çalışma hayatında şeffaflık, kayıtlılık ve hukuki güvenlik ilkelerini güçlendiren önemli bir düzenlemedir. 2025 yılında yapılan değişiklikle çalışan sayısı eşiğinin beşten üçe indirilmesi, uygulamanın kapsamını genişletmiş ve daha küçük ölçekli işverenleri de bu yükümlülüğün kapsamına dâhil etmiştir. Bu nedenle işverenlerin çalışan sayılarını Türkiye genelinde doğru şekilde hesaplamaları, ücret ve ücret niteliğindeki tüm ödemeleri banka kanalıyla gerçekleştirmeleri, ödeme açıklamalarını açık biçimde yazmaları, bordro kayıtları ile banka kayıtları arasında tutarlılık sağlamaları ve yükümlülüğe uyulmaması halinde her işçi ve her ay bakımından idari para cezası riski doğabileceğini dikkate almaları gerekmektedir.

Evlerde üretilen ürünlerin internetten satışında esnaf muaflığından; GVK’nın vergiden muaf esnafı düzenleyen 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) ve (10) numaralı bentleri kapsamında faydalanılmaktadır.

Kahramanmaraş’ta özellikle yaz döneminde tarhana, kırmızı biber, dolmalık sebze gibi el emeği ürünlerin hazırlanması yaygın bir gelenektir. Bu yazıda; Kahramanmaraş’ta üretilen ürünler başta olmak üzere, bir iş yeri açmadan ve sanayi tipi ya da seri imalat yapabilen makine ve materyal kullanmadan, evlerde kendi el emekleri ile imal ettikleri ürünleri internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlara yönelik vergisel avantajlar, yapılması gereken işlemler ve uygulama örnekleri ele alınmaktadır.

Gelir Vergisi Kanununun 9 Uncu Maddesinin Birinci Fıkrasının (6) Numaralı Bendi Kapsamında Evlerde Üretilen Ürünlerin Satışında Esnaf Muaflığı

1. Esnaf Muaflığından Yararlanma Şartları Nelerdir?

Bu bent kapsamında esnaf muaflığından faydalanabilmesi için;

- Oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen mamûller, örgü, dantel, her nevi nakış işleri ve turistik eşya, hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk işleme, tığ örgü işleri, ip ve urganları, tarhana, erişte, mantı gibi ürünler kapsamında olması,

- Evlerde kullanılan dikiş, nakış, mutfak robotu, ütü vb. ve aletler hariç olmak üzere, sanayi tipi veya seri üretim yapabilen makine ve aletler kullanılmaması,

- Dışarıdan işçi çalıştırılmaması,

- Ürünlerin iş yeri açmaksızın satılması,

- Ürünlerin, pazar takibi suretiyle satılmaması,

- Ürünlerin ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dolayısıyla gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olanların düzenledikleri kermes, festival ve panayırlarda satılmaması,

- Ticari, zirai veya mesleki kazancı dolayısı ile gerçek usulde gelir vergisine tabi olunmaması,

- Faaliyetin, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine bağlılık arz edecek şekilde yapılmaması,

gerekmektedir.

2. Evlerde Üretilen Ürünlerin İnternet ve Benzeri Ortamlarda Satışı Mümkün mü?

Bu muaflıktan faydalanılabilmesi için, internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden yıl içinde gerçekleştirilen satış tutarının ilgili yıl içinde geçerli olan asgari ücretin yıllık brüt tutarını (2026 yılı için 396.360 TL’yi) aşmaması gerekmektedir.

Satışların bir kısmının internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden, bir kısmının muafiyet kapsamında diğer şekillerde yapılması halinde, satış tutarının ilgili yıl içinde geçerli olan asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşmaması şartı, sadece internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden yapılan satışlar için geçerli olup, diğer şekillerde yapılan satışlarda tutar sınırlaması bulunmamaktadır.

Örnek 1: 193 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi kapsamında esnaf muaflığından yararlanan Bayan (D), evinde ürettiği tarhana, erişte ve mantıları, kamu kurumlarınca düzenlenen kermes, festival, panayırlarda ve internet üzerinden satışa aracılık eden bir platform aracılığıyla satmaktadır.

Bayan (D)’nin, 2026 takvim yılında internet üzerinden yapmış olduğu satış tutarı 250.000 TL, diğer satış tutarı ise 100.000 TL’dir.

Bayan (D), internet üzerinden yapmış olduğu satış tutarı olan 250.000 TL, 2026 yılı için belirlenen yıllık asgari ücretin brüt tutarı olan 396.360 TL’yi aşmadığından, muafiyetten faydalanmaya devam edecektir.

Örnek 2: 193 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi kapsamında esnaf muaflığından yararlanan Bay (E), evinde ürettiği hediyelik turistik eşyaları belediye tarafından belirlenen geçici bir stantta ve internet üzerinden satmaktadır.

Bay (E)’nin 2026 takvim yılında internet üzerinden yapmış olduğu satış tutarı 450.000 TL, diğer satış tutarı ise 150.000 TL’dir.

Bay (E), internet üzerinden yapmış olduğu satış tutarı olan 450.000 TL, 2026 yılı için belirlenen yıllık asgari ücretin brüt tutarı olan 396.360 TL’yi aştığından, muafiyetini kaybedecek ve 1/1/2027 tarihinden itibaren gelir vergisi mükellefi olacaktır.

3. Evlerde Üretilen Ürünlerin Satışında Vergi Tevkifatı Yapılacak mı?

Bu bent kapsamında vergiden muaf esnaftan alınan mallar için, şartları sağlayan alıcılar tarafından yapılan ödemeler üzerinden %2 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir.

4. Evlerde Üretilen Ürünlerin Satışında Belge Düzeni Nasıl Olmalıdır?

Bu bent kapsamında esnaf muaflığından faydalananların mükellefiyet tesisi, belge düzenleme, defter tutma, beyanname verme gibi yükümlülükleri bulunmamaktadır.

Ancak kendilerine düzenlenen gider pusulalarını ve bu faaliyetleri ile ilgili olarak satın aldıkları mal ve giderlerine ilişkin belgelerini 5 yıllık süre boyunca saklamaları zorunludur.

Gelir Vergisi Kanununun 9 Uncu Maddesinin Birinci Fıkrasının (10) Numaralı Bendi Kapsamında Evlerde Üretilen Ürünlerin Satışında Esnaf Muaflığı

1. Esnaf Muaflığından Yararlanma Şartları Nelerdir?

Bu bent kapsamında yararlanabilmek için;

• Ürünlerin iş yeri açmaksızın satılması,

• Sanayi tipi veya seri üretim yapabilen makine ve aletler kullanılmaması,

• Oturdukları evlerde imal ettikleri ürünlerin sadece internet ve benzeri elektronik ortamdan satış yapılması,

• İkametgâhlarının bulunduğu yerdeki vergi dairesine başvurarak “Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi” alınması,

• Türkiye’de kurulu bankalarda internetten yapılan satış gelirlerinin tahsilini ve bu gelirleri üzerinden tevkifat yapılmasını teminen bir ticari hesap açılması ve tüm hasılatın münhasıran bu hesap aracılığıyla tahsil edilmesi,

• Bir takvim yılında elde edilen hasılatın 2026 yılı için 1.900.000 Türk lirasını aşmaması,

• Ticari, zirai veya mesleki kazancı dolayısı ile gerçek usulde gelir vergisine tabi olunmaması,

• Faaliyetin, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine bağlılık arz edecek şekilde yapılmaması,

gerekmektedir.

2. Satışların Bir Kısmının İnternet ve Benzeri Elektronik Ortamlar Üzerinden Bir Kısmının Diğer Şekillerde Yapılması Mümkün mü?

Bu bent kapsamında esnaf muaflığından faydalanılabilmesi için evlerde imal edilen ürünlerin münhasıran internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satılması şarttır. Satışların bir kısmının internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden, bir kısmının ise diğer şekillerde yapılması halinde bu bent kapsamında muafiyetten faydalanılması mümkün değildir.

Örnek: Bayan (F), sanayi tipi veya seri üretim yapabilen makine ve alet kullanmaksızın evinde ürettiği ekmek, tarhana, bazlama, kurabiye, pasta, reçel, salça ve turşu gibi ürünleri internet üzerinden satışa aracılık eden bir platform aracılığıyla satmaktadır. 2026 yılı için internet üzerinden gerçekleştirdiği satış tutarı 440.000 TL’dir.

Bayan (F), internet üzerinden gerçekleştirdiği 440.000 TL tutarındaki satış, 2026 yılı için belirlenen 1.900.000 TL’lik sınırı aşmadığından esnaf muaflığından yararlanabilecektir.

3. Bankalar Tarafından Yapılacak İşlemler ve Tevkifat Uygulaması Nedir?

Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi ibraz edenlere bankalar tarafından ticari hesap açılır. Bu hesaplara aktarılan tutarlar üzerinden bankalar tarafından %4 (bir ve üzeri işçi çalıştırıldığı durumda %2) oranında gelir vergisi tevkifatı yapılır.

Açılan hesabın yalnızca esnaf muafiyeti kapsamındaki satış bedellerinin tahsili için kullanılması gerekir.

4. Muafiyetten Faydalananların Yükümlülükleri ve Belge Düzeni Nasıl Olmalıdır?

Bu bent kapsamında esnaf muaflığından faydalananların mükellefiyet tesisi, belge düzenleme, defter tutma, beyanname verme gibi yükümlülükleri bulunmamaktadır. Bu muafiyetten yararlananların, kendilerine düzenlenen gider pusulalarını ve bu faaliyetleri ile ilgili olarak satın aldıkları mal ve giderlerine ilişkin belgelerini 5 yıl süreyle saklamaları zorunludur.

Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alanların üç yılda bir vergi dairesine başvurarak durumlarını güncellemeleri gerekmektedir.

Özet Tablo

Sonuç

Kahramanmaraş’ta evlerde üretilen tarhana, kırmızı biber, salça, dolmalık sebzeler ve benzeri yöresel ürünlerin internet üzerinden satışa sunulması, aile ekonomisine katkı sağlamanın yanı sıra şehrin tanıtımına da katkı sağlayacaktır.

Gelir Vergisi Kanununda yer alan esnaf muaflığı hükümleri, belirli şartların sağlanması halinde internet üzerinden satış yapan üreticilere vergisel kolaylıklar sunmaktadır. Söz konu muafiyet sayesinde mükellefiyet tesis edilmesi, belge düzenlenmesi, defter tutulması, beyanname verilmesi gibi vergisel yükümlülükler ortadan kaldırmakta. Böylece evlerde üretilen yöresel ürünlerin kayıtlı ekonomi içinde pazarlanması teşvik edilirken hane ekonomisinin güçlendirilmesine de katkı sağlanmaktadır.

Yazıda; Gelir İdaresi Başkanlığının “Evlerde Üretilen Ürünlerin İnternet Üzerinden Satışında Esnaf Muaflığı” Ağustos/2025 tarihli Rehberi ile 314 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinden faydalanılmıştır.

Edinilen bilgilere göre, motorinin litre fiyatına yarın gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere 3,50 TL zam yapılması bekleniyor. Zam beklentisinde, küresel piyasalarda petrol fiyatlarının son dönemde hızla yükselmesinin etkili olduğu ifade ediliyor.

Brent petrol 102 dolara yaklaştı

Brent petrolün varil fiyatı bugün yüzde 8’i aşan artışla 102 dolara yaklaştı. Küresel petrol fiyatlarındaki yükselişte, ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ardından bölgede artan gerilim etkili oldu.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve Yemen'deki Husilerin Babülmendep Boğazı'nda Suudi Arabistan'a yönelik abluka başlatması, küresel enerji arzına ilişkin endişeleri artırarak petrol fiyatlarını yukarı taşıdı. Akaryakıt fiyatları ise uluslararası petrol fiyatlarının yanı sıra döviz kuru ve vergi düzenlemelerine bağlı olarak değişiklik gösteriyor.

Güncel akaryakıt fiyatları şöyle:

İstanbul Avrupa Yakası

Benzin: 67,00 TL/litre
Motorin: 74,27 TL/litre
LPG: 31,19 TL/litre

İstanbul Anadolu Yakası

Benzin: 66,85 TL/litre
Motorin: 74,12 TL/litre
LPG: 30,59 TL/litre

Ankara

Benzin: 67,97 TL/litre
Motorin: 75,39 TL/litre
LPG: 31,29 TL/litre

İzmir

Benzin: 68,25 TL/litre
Motorin: 75,66 TL/litre
LPG: 31,19 TL/litre

Ekonomim

Limited şirketlerde ortakların sorumlulukları

6183/35-1. fıkrasında yer alan “Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.” hükmüne istinaden, limited şirket ortakları şirketin Sosyal Güvenlik Kurumuna olan borçlarından dolayı hisseleri oranında sorumlu tutulmuşlardır.

Ancak şirket ortağı aleyhine icra takibine geçilebilmesi için öncelikle şirket tüzel kişiliği aleyhine yürütülen icra takip işlemleri sonucunda kurum alacağının “şirketin malvarlığından tahsil edilememiş olması veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması” gerekmektedir.

Şirket ortaklığının devri halinde ise 6183/35-2. fıkrasında yer alan “Ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi halinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur.” hükmüne istinaden,

l Devreden ortak devir tarihine kadar olan borçlardan dolayı

l Devralan ortak ise devir tarihinden önceki ve sonraki dönemlere ilişkin borçlardan dolayı

hisseleri oranında sorumlu tutulmaktadır. Bu bakımdan şirketteki hissesini devreden ortağın kendi dönemine ait olan borçlardan dolayı sorumluluğu ortadan kalkmamaktadır.

Limited şirketlerde müdürlerin sorumlulukları

Limited şirket müdürleri 5510/88-20. fıkrasında yer alan “Kurum’un sigorta primleri ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın bu Kanun’da belirtilen sürelerde ödenmez ise, kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kurum’a karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.” hükmüne istinaden görevde bulundukları sürelerdeki şirketin SGK’ya olan borçların tamamından dolayı müşterek ve müteselsil sorumlu tutulmuşlardır.

Ayrıca şirket ortaklarından farklı olarak, müdürler aleyhine icra takibine geçilebilmesi için “Kurum alacağının şirket malvarlığından tahsil edilememiş olması veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması” şartı aranılmadığından, Kurumca borçlu limited şirketler aleyhine icra takibine geçilirken, aynı anda şirket müdürleri aleyhine de icra takibine geçilmekte; haliyle ödeme emri, hem şirketin tüzel kişiliğine hem de şirket müdürlerine gönderilmektedir.

Anonim şirketlerde ortakların sorumlulukları

6102/329. maddesinde yer alan “Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.” hükmüne istinaden anonim şirket ortaklarının (pay sahiplerinin) şirketin SGK’ya olan borçlarından dolayı Kuruma karşı herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.

Ancak ortakların taahhüt ettikleri sermayeyi tamamen veya kısmen şirkete ödememiş olmaları halinde, Kurumca 6183 sayılı Kanunun 79. maddesine istinaden haciz bildirisi gönderildiği takdirde şirkete ödemeleri gereken sermaye tutarını Kuruma ödemeleri icap etmektedir.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin sorumlulukları

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin tamamı 5510/88-20. maddeye istinaden şirketin SGK’ya olan borçlarından dolayı görev yaptıkları sürelerle sınırlı olmak üzere müşterek ve müteselsil sorumlu tutulmuşlardır.

Bu bakımdan;

- Temsil ve idare yetkisi olup olmadığına

- Kurum alacağının “şirket malvarlığından tahsil edilememiş olması veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması” şartına

bakılmaksızın yönetim kurulu üyeleri görev yaptıkları dönemlerle sınırlı olmak üzere Kuruma olan borçlardan dolayı müşterek ve müteselsil sorumlu tutulmaktadır. Haliyle Kurum alacağının tahsili için yönetim kurulu üyeleri aleyhine şirket tüzel kişiliğiyle birlikte aynı anda icra takibine geçilerek, ödeme emri gönderilmektedir.

EMEKLİ AYLIĞI BAŞVURUSUNDA BULUNDUKTAN SONRA SGDP’Lİ ÇALIŞABİLİRSİNİZ

Emekli aylığı için başvurduğumda aylık bağlama işlemlerinin biraz zaman alacağı söyleniyor. Emeklilik sonrası başka bir işyerinde çalışmaya devam etmek istiyorum. Bunun için ilk aylığımın yatmasını beklemem mi gerekir mi? Kemal Y.

Emeklilik başvurusunda bulunan vatandaşlara başvuruda bulundukları tarihi izleyen ay başından itibaren emekli aylığı bağlanmaktadır. İlk defa 1/10/2008 tarihinden önce çalışmaya başlamış, sonrasında emekli aylığı için kanunda aranılan şartları sağlamış olan vatandaşların emeklilik başvurusunda bulunduktan sonra sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaya başlamaları mümkün olduğundan, emekli aylığının yatmasını beklemek gibi bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Bu bakımdan mevcutta çalıştığınız işvereniniz tarafından işten ayrılış bildirgesi düzenlendikten sonra Sosyal Güvenlik Kurumuna kâğıt ortamında veya e-Devlet üzerinden emeklilik başvurusu yapmanız halinde, emekli aylığının bağlanmasını beklemeksizin hemen ertesi gün (işten ayrılış tarihini izleyen ilk gün itibariyle) veya daha sonraki bir tarih itibariyle sosyal güvenlik destek primi sigorta kolundan işe giriş bildirgesi verilerek çalışmanız mümkündür.

İşveren askere giden işçi için Sosyal Güvenlik Kurumuna (12) koduyla işten çıkış bildiriminde bulunur. İşçi için artık SGK’ya prim ödemez. O andan itibaren hukuken iş ilişkisi sona ermiştir.

İŞVEREN İŞE BAŞLATMAZSA 3 AYLIK ÜCRET TUTARINDA TAZMİNAT ÖDER

Kanun askerlik sonrasında aynı işe dönmek isteyen işçinin işe başlatılmasını zorunlu tutuyor. Ancak, bu zorunluluğa uymayan işverene uygulanacak yaptırım yeterli değil.

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 31’inci maddesine göre, herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler askerlik bitiminde tekrar işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal başlatmak zorundadır. Boş yer yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe alması gerekir.

İşçinin bu haktan yararlanabilmek için askerlik bitiminde 2 ay içinde işverene yazılı müracaat etmesi gerekir. Bu süre hak düşürücü süredir. İki ay içinde işe girmek için işverene başvurmayan işçi, bu hakkını kaybeder.

Peki, aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, yani işçiyi işe almazsa yaptırımı nedir? Sadece üç aylık ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. Üstelik bu tazminat, işçinin askere gitmeden önceki son ücreti üzerinden ödenmektedir. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ücret 6 ay içinde bile eridiği için askerlik dönüşü işe başlatmama tazminatı yaptırımı maalesef etkili olmamaktadır.

TAZMİNAT İÇİN ZAMANAŞIMI SÜRESİ ON YILDIR

İşçi alacaklarında zamanaşımı süresi genel olarak beş yıldır. Ancak, askerlik dönüşü işe başlatmama tazminatında zamanaşımı on yıldır.

Ücret ve yıllık izin ücreti dışında hangi tazminatlarda zamanaşımının 5 yıl olarak uygulanacağı 4857 Sayılı Kanun’un Ek 3’üncü maddesinde düzenlenmektedir. Buna göre, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ile iş sözleşmesinin eşit davranma ilkesine uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminatta zamanaşımı süresi 5 yıldır.

Askerlik dönüşü işe başlatmama tazminatı 4857 Sayılı Kanunda sayılmadığından, Türk Borçlar Kanunu uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir.

ASKERE GİDEN İŞÇİ KIDEM TAZMİNATINI ALIR

Kıdem tazminatını alabilmek için işçinin son işyerinde en az bir yıl çalışması gerekir. Kıdem tazminatının hangi koşullarda ödeneceği 1475 Sayılı Eski İş Kanunu’nun yürürlükte bulunan 14’üncü maddesinde düzenlenmektedir. Bu koşullar arasında askerlik sebebiyle iş akdinin sona ermesi de sayılmaktadır.

Kurumsal işletmeler askere giden işçinin kıdem tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti gibi haklarını kendiliğinden ödemektedir.

Kurumsal olmayan işletmeler ise işçi talep ederse kıdem tazminatını ödüyor. Ancak işçiler, askere giderken kıdem tazminatını aldıklarında askerlik dönüşü işe başlatılmama endişesi yaşıyorlar. İşveren kötü niyetli ise işçi kıdem tazminatını almadan askere gitmiş olsa bile askerlik dönüşü işe başlatılmadığında kıdem tazminatı konusunda da mağduriyet yaşıyor.

Bu arada, yeri gelmişken belirtelim, askerlik sebebiyle işten ayrılan işçi ihbar süresine uymak zorunda değildir. İşverene ihbar tazminatı ödemez. İşverenden de ihbar tazminatı alamaz.

İŞTEN AYRILMA GEREKÇESİNİN ASKERLİK SEBEBİYLE OLDUĞU AÇIK YAZILMALI

Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı hakkını kaybetmemesi için fesih yazısına, askerlik sebebiyle iş akdini feshettiğini açık bir şekilde yazması gerekir. İş akdi feshinin mutlaka yazılı yapılması, sözlü bildirimle yetinilmemesi gerekir.

İş akdinin askerlik gerekçesiyle feshedilmesi, işçinin askerlik dönüşü işsiz kalması durumunda işsizlik maaşı alabilmesi için de gereklidir. Aksi takdirde işsizlik maaşı hakkı da tehlikeye girer.

OECD, ülkelerin kurumlar vergisi sistemlerindeki gelişmeleri karşılaştırmalı olarak ortaya koyan Corporate Tax Statistics 2026 raporunu 21 Temmuz Salı günü öğlen saatlerinde yayımladı.

Bu yıl sekizincisi hazırlanan rapor; kurumlar vergisi gelirlerinden kanuni ve efektif vergi oranlarına, stopajlardan vergi anlaşmalarına, AR-GE teşviklerinden matrah aşındırma ve kâr aktarımıyla (BEPS) mücadele araçlarına kadar oldukça geniş bir veri seti sunuyor.

Rapor ayrıca, büyük çok uluslu şirket gruplarının ülke bazlı raporlama kapsamında bildirdiği gelir, kâr, vergi, çalışan ve maddi varlık verilerini toplulaştırılmış şekilde analiz ediyor. Böylece yalnızca ülkelerde uygulanan kurumlar vergisi oranlarını değil, bu oranların yatırımlar üzerindeki gerçek etkisini ve çok uluslu şirketlerin kârlarının hangi ülkelerde vergilendirildiğini de değerlendirme imkânı sağlıyor.

Türkiye de rapordaki karşılaştırmaların önemli bir bölümünde yer alıyor. Türkiye, standart kurumlar vergisi oranı bakımından dünya ortalamasının üzerinde yer almasına rağmen, kurumlar vergisinin milli gelir ve toplam vergi gelirleri içindeki payı aynı ölçüde yüksek görünmüyor. OECD verileri, bu sonucun yalnızca vergi oranıyla açıklanamayacağını; vergi matrahının yapısı, teşvikler ve vergi sisteminin diğer unsurlarının da belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Kurumlar vergisi gelirleri hâlâ yüksek ancak 2022’ye göre geriledi

OECD raporundaki kurumlar vergisi geliri verileri 2023 yılına ait. Bunun temel nedeni, ülkeler arasında karşılaştırılabilir ve kesinleşmiş gelir verilerinin belirli bir gecikmeyle elde edilebilmesi.

Rapora göre, verisi bulunan 135 ülkede kurumlar vergisinin toplam vergi gelirleri içindeki ortalama payı 2022 yılında yüzde 17,8 iken 2023 yılında yüzde 17,3’e geriledi. Aynı dönemde kurumlar vergisi gelirlerinin gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı da yüzde 3,6’dan yüzde 3,5’e düştü.

Ancak bu sınırlı gerileme, kurumlar vergisinin kamu gelirleri içindeki önemini kaybettiği anlamına gelmiyor. OECD’ye göre kurumlar vergisi gelirleri hem pandemi öncesindeki düzeylerin hem de küresel finansal kriz öncesinde ulaşılan zirvelerin üzerinde seyretmeye devam ediyor. Raporda, 2023 yılındaki sınırlı düşüşün önemli ölçüde pandemi sonrasında olağanüstü seviyelere ulaşan şirket kârlılıklarının normalleşmesinden kaynaklandığı, dolayısıyla bunun kurumlar vergisinin kamu maliyesindeki öneminin azaldığı şeklinde yorumlanmaması gerektiği vurgulanıyor.

Kurumlar vergisinin toplam vergi gelirleri içindeki payı bölgelere göre önemli ölçüde değişiyor. Bu oran 2023 yılında OECD ülkelerinde ortalama yüzde 11,9 iken Latin Amerika ve Karayipler’de yüzde 18,7, Asya-Pasifik ülkelerinde yüzde 19,5 ve Afrika ülkelerinde yüzde 21,4 düzeyinde gerçekleşti.

İlk bakışta bu tablo, gelişmekte olan ülkelerin şirketleri daha ağır vergilendirdiği izlenimini verebilir. Ancak OECD bu konuda önemli bir uyarıda bulunuyor. Kurumlar vergisinin toplam vergi gelirleri içindeki payının yüksek olması, şirketlerden mutlaka daha fazla vergi toplandığı anlamına gelmiyor. Bazı ülkelerde kişisel gelir vergisi, sosyal güvenlik primleri ve tüketim vergileri gibi diğer vergi gelirlerinin görece düşük olması da kurumlar vergisinin toplam içindeki payını yükseltebiliyor.

Nitekim kurumlar vergisi gelirlerinin milli gelire oranına bakıldığında bölgeler arasındaki fark önemli ölçüde daralıyor. Kurumlar vergisi gelirlerinin GSYH’ye oranı OECD ile Latin Amerika ve Karayipler ülkelerinde ortalama yüzde 3,8 iken Asya-Pasifik’te yüzde 3,4, Afrika’da ise yüzde 3,3 düzeyinde bulunuyor.

Dolayısıyla kurumlar vergisinin toplam vergi gelirleri içindeki yüksek payı, her zaman şirketlerden daha fazla kurumlar vergisi tahsil edildiği anlamına gelmiyor. OECD’nin de işaret ettiği gibi, bu farklılık çoğu zaman kurumlar vergisinin büyüklüğünden ziyade ülkelerin diğer vergi kaynaklarından ne ölçüde gelir elde edebildiğini ve genel vergi yapısını yansıtıyor.

Türkiye’de kurumlar vergisi gelirleri ne durumda?

Raporda sayfa 16’daki 2023 yılı grafiğine göre Türkiye’de kurumlar vergisi gelirlerinin GSYH içindeki payı yaklaşık yüzde 3 düzeyinde bulunuyor. Bu oran, rapor kapsamındaki 135 ülkenin yüzde 3,5 olan ortalamasının ve OECD ülkelerinin yüzde 3,8 olan ortalamasının altında.

Kurumlar vergisi gelirlerinin Türkiye’nin toplam vergi gelirleri içindeki payı ise grafikte yaklaşık yüzde 12-13 aralığında görülüyor. Bu oran yüzde 11,9’luk OECD ortalamasına yakın olmakla birlikte, rapor kapsamındaki ülkelerin yüzde 17,3 olan genel ortalamasının altında kalıyor.

OECD, Türkiye’ye ilişkin bu oranları metin içinde ayrıca sayısal olarak vermediğinden, bu değerlendirme rapordaki grafiklerden yaptığımız yorumlamalara dayanmaktadır.

Bununla birlikte grafiklerin ortaya koyduğu genel tablo oldukça önemli.

Şöyle ki Türkiye’de standart kurumlar vergisi oranı dünya ortalamasının üzerinde olmasına rağmen, kurumlar vergisi gelirlerinin milli gelir ve toplam vergi gelirleri içindeki payı aynı ölçüde yüksek görünmüyor.

Ancak buradan hareketle doğrudan bir vergi kaybı sonucuna ulaşmak doğru olmaz. OECD de ülkeler arasındaki kurumlar vergisi geliri farklılıklarının yalnızca vergi oranlarıyla açıklanamayacağını özellikle vurguluyor. Şirket kârlılığı, ekonomik döngü, kurumlar vergisi matrahının büyüklüğü, şirketleşme düzeyi, zarar mahsubu kuralları, yatırım ve vergi teşvikleri ile kazançların vergilendirilmesini erteleyen düzenlemeler de tahsil edilen kurumlar vergisini doğrudan etkiliyor.

Türkiye bakımından da istisna ve indirimlerin kapsamı, yatırım teşvikleri, geçmiş yıl zararlarının mahsubu, şirket kârlılığının seyri, kayıt dışılık, ekonomik yapının özellikleri ve yüksek enflasyonun şirket bilançoları üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmeli.

Dolayısıyla Türkiye açısından yalnızca kurumlar vergisi oranı yüzde kaç? sorusunu sormak yeterli değil. Asıl mesele, bu oranın ne kadar geniş bir vergi matrahına uygulandığı ve kanunda yer alan oranın ne ölçüde fiilî vergi yüküne ve vergi tahsilatına dönüştüğüdür.

Kurumlar vergisi oranlarındaki küresel düşüş şimdilik durdu

Rapora göre dünya genelinde yaklaşık 20 yıl boyunca devam eden kurumlar vergisi oranlarını düşürme eğilimi, son yıllarda büyük ölçüde yavaşladı ve yerini daha istikrarlı bir görünüme bıraktı.

Merkezi ve yerel yönetim oranlarının birlikte dikkate alındığı ortalama kanuni kurumlar vergisi oranı 2000 yılında yüzde 28 iken 2019 yılında yüzde 21,5’e kadar gerilemişti. Bu düşüş, ülkelerin yatırımları, şirket merkezlerini ve hareketli sermayeyi çekebilmek amacıyla kurumlar vergisi oranlarını aşağı çektiği vergi rekabetinin en belirgin sonuçlarından biriydi.

Ancak 2020 ile 2026 yılları arasında ortalama oran büyük ölçüde sabit kaldı. Ortalama kanuni kurumlar vergisi oranı hem 2020’de hem de 2026’da yüzde 21,2 olarak belirlendi. Aradaki yıllarda küçük değişiklikler yaşansa da yaklaşık 20 yıl süren aşağı yönlü eğilimin şimdilik durduğu görülüyor.

Bu durum, kurumlar vergisi oranlarının bundan sonra hiç düşmeyeceği anlamına gelmiyor. Ancak ülkelerin birbirleriyle rekabet ederek oranları sürekli aşağı çektiği dönemin en azından hız kaybettiğini söylemek mümkün.

Bunda, kamu harcamalarının finansmanına duyulan ihtiyacın yanı sıra OECD ve G20 öncülüğünde yürütülen matrah aşındırma ve kâr aktarımıyla mücadele (BEPS) çalışmaları ile küresel asgari kurumlar vergisini öngören İki Sütunlu Çözüm (Two-Pillar Solution) sürecinin de etkisi bulunuyor.

Rapora göre 2026 yılında kapsamdaki 146 ülkenin 25’inde standart kurumlar vergisi oranı yüzde 30 veya üzerinde. Buna karşılık 11 ülkede standart kurumlar vergisi oranı sıfır ya da bir kurumlar vergisi sistemi bulunmuyor. Barbados, Macaristan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise standart kurumlar vergisi oranı yüzde 9 olarak uygulanıyor.

Tüm ülkelerin kurumlar vergisi oranları ve mukayese için 19 Aralık 2025’te yazdığım bu yazıya bakabilirsiniz.

Kurumlar vergisi oranlarındaki küresel düşüş durmuş görünse de ülkeler arasındaki oran farklılıkları hâlâ oldukça büyük. Bu tablo, vergi rekabetinin tamamen sona erdiğini değil, önceki yıllara göre farklı bir evreye girdiğini gösteriyor.

Türkiye’nin yüzde 25’lik oranı ortalamanın üzerinde

Türkiye’de genel kurumlar vergisi oranı yüzde 25. Bankalar, finansal kuruluşlar, elektronik ödeme ve para kuruluşları, sigorta ve reasürans şirketleri ile bazı sermaye piyasası kurumlarının kazançları bakımından ise yüzde 30 oran uygulanıyor.

OECD karşılaştırması standart kurumlar vergisi oranı üzerinden yapıldığı için Türkiye raporda yüzde 25’lik oranla yer alıyor.

Türkiye’nin standart oranı, rapor kapsamındaki ülkelerin yüzde 21,2 olan ortalamasının yaklaşık 3,8 puan üzerinde.

Türkiye böylece yüzde 30 veya daha yüksek oran uygulayan ülkeler arasında yer almıyor. Bununla birlikte düşük kurumlar vergisi oranlarıyla yatırım ve sermaye çekmeye çalışan ülkeler grubunda da bulunmuyor.

Türkiye’de kurumlar vergisi oranının son yıllarda sık sık değiştirilmiş olması da dikkat çekiyor. Uzun süre yüzde 20 olarak uygulanan oran önce yüzde 22’ye, ardından geçici olarak yüzde 25’e çıkarıldı; daha sonra yüzde 23’e indirildi ve 2023 yılında yeniden yüzde 25’e yükseltildi.

Oranın sık değiştirilmesi, kurumlar vergisinin yalnızca uzun vadeli bir vergi politikası aracı olarak değil, bütçenin kısa vadeli gelir ihtiyacını karşılamaya yönelik bir araç olarak da kullanıldığını düşündürüyor.

Ancak OECD’nin de ortaya koyduğu gibi, kanunda yer alan kurumlar vergisi oranı tek başına şirketlerin fiilen katlandığı vergi yükünü göstermiyor. Vergi matrahının kapsamı, amortisman kuralları, yatırım teşvikleri, istisna ve indirimler ile nakdi sermaye artışına sağlanan indirim gibi düzenlemeler, şirketlerin efektif vergi yükünü önemli ölçüde değiştirebiliyor. Bu nedenle OECD, kanuni kurumlar vergisi oranlarının yanında efektif ortalama ve efektif marjinal vergi oranlarını da ayrıca hesaplıyor.

Kanuni oran ile efektif oran aynı şey değil

Bir ülkede kurumlar vergisi oranının yüzde 25 olması, o ülkedeki her yatırımın getirisinin fiilen yüzde 25 oranında vergilendirildiği anlamına gelmez.

Amortisman kuralları, yatırım indirimleri, finansman biçimi, öz sermayeye sağlanan avantajlar ve diğer vergi düzenlemeleri yatırımlar üzerindeki gerçek vergi yükünü değiştirebilir.

OECD bu nedenle ileriye dönük iki ayrı efektif vergi oranı hesaplıyor.

Bunlardan ilki efektif ortalama vergi oranı. Bu oran, kârlı bir yatırım projesinin ekonomik getirisi üzerindeki ortalama vergi yükünü ölçüyor. Özellikle şirketlerin alternatif yatırım yerleri arasında seçim yaparken karşılaşacakları vergi yükünü değerlendirmeleri bakımından önem taşıyor.

İkincisi ise efektif marjinal vergi oranı. Bu oran, ancak sermaye maliyetini karşılayabilecek kadar getiri sağlayan marjinal bir yatırım üzerindeki vergi yükünü gösteriyor. Başka bir ifadeyle, verginin yeni bir yatırımın yapılıp yapılmaması kararını ne ölçüde etkilediğine ilişkin fikir veriyor.

Rapora göre 2025 yılında efektif vergi oranları ülkeler arasında önemli ölçüde farklılaşıyor. Ayrıca aynı ülke içinde bina, makine, stok ve maddi olmayan duran varlık yatırımları da farklı efektif vergi yükleriyle karşılaşabiliyor.

OECD hesaplamalarına göre Türkiye’nin efektif ortalama vergi oranı, yüzde 25’lik standart kanuni oranın altında görünüyor. Raporda Türkiye bakımından bunun öne çıkan nedenlerinden biri, yeni öz sermayeye belirli bir vergi avantajı sağlayan nakdi sermaye artışı indirimi.

Türkiye’de nakdi sermaye artışı nedeniyle hesaplanan faiz indirimi, kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde hesaplanan tutarın kurum kazancından indirilmesine imkân tanıyor. OECD bu tür uygulamaları, kurumların öz sermaye finansmanını teşvik eden allowance for corporate equity (ACE) düzenlemeleri kapsamında değerlendiriyor.

Bu tür düzenlemelerin temel amacı, borçlanma faizlerinin gider olarak indirilebilmesi nedeniyle borç finansmanının öz sermayeye karşı sahip olduğu vergi avantajını azaltmaktır.

Dolayısıyla yalnızca kanunda yer alan kurumlar vergisi oranına bakılarak ülkelerin yatırım üzerindeki gerçek vergi yükü hakkında kesin bir sonuca ulaşmak mümkün değil. OECD’nin de ortaya koyduğu gibi, kanuni oran ile efektif vergi yükü arasındaki farkı belirleyen temel unsurlar, vergi matrahının nasıl belirlendiği ve yatırımlara ilişkin vergi kuralları oluyor.

Stopaj oranları ülkeler arasında ciddi biçimde değişiyor

Raporda ele alınan önemli başlıklardan biri de şirketlerin başka ülkelere yaptığı temettü, faiz ve gayrimaddi hak bedeli ödemeleri üzerinden uygulanan stopaj oranları.

2026 yılında rapor kapsamındaki ülkelerde ortalama kanuni stopaj oranı temettülerde yüzde 12,2, faizlerde yüzde 12,8 ve gayrimaddi hak bedellerinde yüzde 14,5 olarak hesaplanıyor.

Ancak ülkeler arasındaki farklılık oldukça büyük.

12 ülkede temettü ödemelerine uygulanan kanuni stopaj oranı yüzde 30 veya üzerinde. Faiz ödemelerinde 10, gayrimaddi hak bedeli ödemelerinde ise 11 ülke en az yüzde 30 oranında stopaj uyguluyor.

Buna karşılık temettülerde sıfır stopaj uygulayan 37, faizlerde sıfır stopaj uygulayan 34 ve gayrimaddi hak bedellerinde sıfır stopaj uygulayan 27 ülke bulunuyor.

Türkiye’de de temettü, faiz ve gayrimaddi hak bedeli ödemelerinde uygulanacak stopaj oranları ödemenin niteliğine, alıcının statüsüne ve ilgili mevzuata göre değişebiliyor. Bununla birlikte iç hukukta öngörülen genel kâr payı stopaj oranı yüzde 15 olup, bu oran OECD raporunda yer alan yüzde 12,2’lik ortalamanın üzerinde bulunuyor.

Elbette sınır ötesi işlemlerde uygulanacak gerçek stopaj oranını yalnızca iç hukuk belirlemiyor. Türkiye’nin taraf olduğu çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, gerekli şartların sağlanması hâlinde iç hukukta öngörülen stopaj oranlarını sınırlandırabiliyor.

Vergi anlaşmaları stopaj yükünü azaltıyor

OECD’nin karşılaştırmasına göre vergi anlaşmaları, sınır ötesi temettü, faiz, gayrimaddi hak ve belirli hizmet ödemeleri üzerindeki kaynak ülke vergilemesini önemli ölçüde azaltıyor.

Özellikle teknik hizmet ödemelerinde anlaşmalarda öngörülen oranlar oldukça düşük. Rapora göre ikili vergi anlaşmalarının yüzde 80’inden fazlasında teknik hizmetler üzerindeki anlaşma oranı yüzde 5’in altında bulunuyor.

Bunun nedenlerinden biri, birçok vergi anlaşmasında teknik hizmet gelirlerinin ayrı bir gelir unsuru olarak değil, işletme kazancı kapsamında değerlendirilmesi. Bu durumda kaynak ülkenin vergileme yapabilmesi için hizmeti sunan işletmenin o ülkede bir iş yerine sahip olması gerekiyor.

Dünya genelinde ikili vergi anlaşmalarının sayısı 1990 yılında 1.063 iken 2026 yılında 5.300’ün üzerine çıkmış durumda. Bununla birlikte anlaşma ağındaki büyüme son yıllarda yavaşladı. 2017 ile 2026 yılları arasında 454 yeni ikili vergi anlaşması imzalandı.

OECD ülkelerinde ülke başına ortalama anlaşma sayısı 70 civarında iken Afrika ile Latin Amerika ve Karayipler bölgelerinde bu ortalama 20’nin altında kalıyor.

Türkiye de geniş bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması ağına sahip. Ancak bu anlaşmalar yalnızca çifte vergilendirmeyi önleyen metinlerden ibaret değil. Aynı zamanda Türkiye’nin kaynak ülke olarak temettü, faiz, gayrimaddi hak ve diğer bazı gelir unsurları üzerindeki vergilendirme yetkisini de sınırlandırabiliyor.

Bu tablo, Türkiye açısından da önemli bir dengeye işaret ediyor. Bir yandan uluslararası yatırımları teşvik eden ve hukuki öngörülebilirliği artıran geniş bir vergi anlaşması ağına sahip olmak önemli. Diğer yandan bu anlaşmalar müzakere edilirken, Türkiye’nin kaynak ülke olarak vergilendirme yetkisinin gereğinden fazla daralmamasına ve vergi matrahının korunmasına da özen gösterilmesi gerekiyor.

AR-GE teşvikleri vergi rekabetinin yeni alanı

Kurumlar vergisi rekabeti artık yalnızca genel vergi oranlarının düşürülmesi üzerinden yürümüyor. Ülkeler, AR-GE faaliyetlerine, patent gelirlerine ve diğer maddi olmayan varlıklara yönelik özel vergi avantajları sağlayarak şirketlerin yatırımlarını ve fikrî mülkiyet gelirlerini kendi ülkelerine çekmeye çalışıyor.

OECD raporu, AR-GE’ye yönelik vergi teşviklerini iki temel grupta inceliyor.

Birincisi, AR-GE harcaması yapılırken sağlanan harcama temelli teşvikler. Bunlar ek indirim, vergi kredisi, hızlandırılmış amortisman veya çalışan giderlerine yönelik destekler şeklinde uygulanabiliyor.

İkincisi ise AR-GE sonucunda ortaya çıkan patent ve benzeri fikrî mülkiyet gelirlerine daha düşük vergi uygulanmasını sağlayan gelir temelli teşvikler.

Rapora göre AR-GE yatırımlarına yönelik harcama temelli vergi teşviklerinin cömertliği son yıllarda büyük ölçüde istikrar kazandı. 2025 yılında bu teşvikler, kapsanan ülkelerde AR-GE yatırımlarına ilişkin efektif ortalama vergi oranını standart vergi uygulamasına göre ortalama yüzde 34,8 azalttı. Başka bir ifadeyle, teşvikler dikkate alındığında AR-GE yatırımlarının vergi yükü önemli ölçüde düşüyor.

Gelir temelli teşviklerin ortalama cömertliğinde ise son yılda sınırlı bir artış görüldü. Bunun nedeni bazı ülkelerde yeni rejimlerin uygulamaya konulması veya mevcut rejimlerin daha avantajlı hâle getirilmesi. Buna karşılık bazı ülkeler de sağladıkları avantajları sınırlandırdı.

OECD burada önemli bir ayrım yapıyor.

AR-GE teşvikleri araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetlerini desteklemek amacıyla kullanılabiliyor. Ancak özellikle patent ve diğer hareketli maddi olmayan varlıklardan elde edilen gelirlere yönelik düşük vergileme, ülkeler arasındaki vergi rekabetinin önemli araçlarından biri hâline de gelebiliyor.

Türkiye’de de AR-GE ve tasarım indirimleri, teknoloji geliştirme bölgelerinde elde edilen belirli kazançlara yönelik istisnalar ile AR-GE personeline ilişkin çeşitli vergi teşvikleri bulunuyor.

Bununla birlikte bu teşviklere ilişkin Türkiye değerlendirmesi yapılırken, raporun doğrudan ölçmediği bir hususu ayrıca vurgulamak gerekiyor. Vergi teşviklerinin başarısı, mükelleflere ne kadar vergi avantajı sağladığından çok; bu avantajların ne ölçüde yenilikçi üretime, patent geliştirilmesine, yüksek katma değerli ihracata ve nitelikli istihdama dönüştüğüyle ölçülmeli.

BEPS ile mücadele araçları yaygınlaşıyor

OECD/G20 Matrah Aşındırma ve Kâr Aktarımı Projesi (BEPS), çok uluslu şirketlerin ülkelerin vergi mevzuatları arasındaki farklılıklardan yararlanarak kazançlarını düşük vergili ülkelere aktarmasını ve bazı kazançların hiçbir ülkede ya da uzun süre vergilendirilmemesini önlemeyi amaçlıyor.

Rapora göre 2026 yılında 46 ülke, hibrit uyumsuzlukların etkilerini ortadan kaldırmaya yönelik düzenlemeleri uyguladığını bildirdi. Hibrit uyumsuzluklar, aynı ödeme, finansal araç veya kuruluşun iki ülkede farklı hukuki ya da vergisel biçimde nitelendirilmesinden yararlanılarak çifte indirim veya bir ülkede indirilen ödemenin diğer ülkede vergilendirilmemesi gibi sonuçlar doğurmasına dayanıyor.

Kontrol edilen yabancı kurum düzenlemelerine sahip ülke sayısı ise 57’ye yükseldi. Bu sayı 2019 yılında 49’du. Bu kurallar, bir ülkede yerleşik ana şirketin kontrol ettiği düşük vergili yabancı kurumlarda bıraktığı belirli kazançların, fiilen dağıtılmasa bile ana şirketin bulunduğu ülkede vergilendirilmesine imkân tanıyor. OECD, bu kuralların yüksek gelirli ülkelerde daha yaygın olduğunu da belirtiyor.

Faiz giderlerinin indirimini sınırlayan düzenlemeler daha yaygın. Rapora göre 2026 yılında 89 ülkede toplam 111 faiz sınırlama kuralı bulunuyor. Bu sayı, 2019 yılında faiz sınırlama düzenlemesine sahip 67 ülkeye göre önemli bir artışa işaret ediyor.

En sık kullanılan yöntem, borç/öz kaynak oranına dayanan örtülü sermaye kuralları. Raporda 44 ülkede bu tür düzenlemelerin bulunduğu belirtiliyor. Bunu 27 ülkede uygulanan sabit oran kuralları izliyor. Net faiz giderinin FAVÖK’e (Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kâr) (EBITDA-Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization) oranını esas alan bu tür kurallarda en yaygın sınır ise yüzde 30.

Türkiye’de de kontrol edilen yabancı kurum kazancı, örtülü sermaye ve finansman gider kısıtlamasına ilişkin düzenlemeler bulunuyor. Bununla birlikte Türkiye’de uygulanan finansman gider kısıtlamasının, OECD’nin önerdiği net faiz gideri/FAVÖK esaslı sabit oran kuralıyla aynı yapıda olmadığını da belirtmek gerekiyor.

Ancak bir kuralın mevzuatta bulunması ile etkili biçimde uygulanması aynı şey değil. Çok uluslu şirket yapılarının denetlenebilmesi için vergi idaresinin uluslararası bilgi değişimi, transfer fiyatlandırması, veri analizi ve uzman personel kapasitesinin de güçlü olması gerekiyor.

Patent gelirlerine sağlanan vergi avantajlarının tamamı uygun bulunmadı

Rapor, BEPS’in 5’inci Eylemi kapsamında patent ve diğer fikrî mülkiyet gelirlerine yönelik tercihli vergileme uygulamalarını da inceliyor.

2026 yılında 50 ülkede patent ve diğer fikrî mülkiyet gelirlerine yönelik toplam 65 tercihli vergileme uygulamasıbulunuyor. Bunların 46’sı zararlı olmadığı değerlendirilen uygulamalar arasında yer alıyor. Bir uygulama potansiyel olarak zararlı görülmekle birlikte fiilen zararlı bulunmamış, bir uygulamaya ilişkin inceleme ise devam ediyor.

6 uygulama, BEPS’in 5’inci Eylem standardına uyum sağlamak amacıyla değiştirilme veya kaldırılma sürecinde bulunuyor. 11 uygulama ise 2026 yılı itibarıyla tamamen yürürlükten kaldırılmış durumda.

Bu veriler, kurumlar vergisi rekabetinin artık yalnızca genel vergi oranları üzerinden yürütülmediğini açıkça gösteriyor. Özellikle patent ve diğer maddi olmayan varlıklardan elde edilen gelirlere sağlanan vergi avantajları, uluslararası vergi rekabetinin önemli araçlarından biri hâline gelmiş durumda.

Zorunlu bildirim kurallarında dünya hâlâ geride

OECD’nin BEPS kapsamında önerdiği araçlardan biri de agresif vergi planlaması içeren belirli işlemlerin mükellefler veya vergi danışmanları tarafından vergi idaresine bildirilmesi.

Bu düzenlemeler sayesinde vergi idarelerinin yeni vergi planlama yöntemlerini yıllar sonra yapılan vergi incelemeleri sonucunda değil, daha uygulanmaya başlanmadan veya ilk aşamalarında tespit edebilmesi amaçlanıyor.

Buna rağmen 2026 yılında yalnızca 33 ülke zorunlu bildirim sistemine sahip olduğunu bildirmiş. Bu ülkelerin büyük bölümü Avrupa Birliği üyesi. Buna karşılık 113 ülke böyle bir sisteme sahip olmadığını bildirmiş.

Türkiye’de ise BEPS’in 12’nci Eyleminde öngörülen modele karşılık gelen ve agresif vergi planlaması düzeneklerini genel olarak kapsayan bir zorunlu bildirim sistemi bulunmuyor. Bu değerlendirme, OECD raporunun Türkiye hakkında açıkça yaptığı bir tespit değil; raporda yer alan karşılaştırmalı veriler ile Türk mevzuatının birlikte değerlendirilmesinden ulaşılan bir sonuç niteliği taşıyor.

Çok uluslu şirketler artık ülke ülke raporlanıyor

BEPS Projesi’nin en önemli şeffaflık araçlarından biri ülke bazlı raporlama sistemidir. Bu sistem kapsamında belirli büyüklüğün üzerindeki çok uluslu şirket grupları; hangi ülkede ne kadar gelir elde ettiklerini, ne kadar kâr beyan ettiklerini, ne kadar vergi ödediklerini, kaç çalışan istihdam ettiklerini ve ne kadar maddi varlığa sahip olduklarını ülke bazında raporluyor.

Bu raporların amacı, bu bilgiler üzerinden doğrudan vergi tarh etmek değil. Asıl amaç, vergi idarelerine transfer fiyatlandırması ve diğer matrah aşındırma risklerini tespit edebilmeleri için bir risk değerlendirme aracı sunmak.

Rapora göre 2026 mali yılı itibarıyla 120 ülkede ülke bazlı rapor sunulmasını zorunlu kılan mevzuat bulunuyor.

OECD’nin 2023 yılına ait toplulaştırılmış ülke bazlı raporlama istatistiklerinin ana veri setinde 8.985 çok uluslu şirket grubuna ilişkin bilgiler yer alıyor. Yönetici özetinde ise yaklaşık 9.400 çok uluslu şirket grubuna ait verinin değerlendirildiği belirtiliyor.

Söz konusu veriler, 60 merkez ülkeden ve 233’e kadar bağlı işletme ülkesinden gelen bilgileri içeriyor. Buna karşılık 5 ülke, kendilerine herhangi bir ülke bazlı rapor sunulmadığını bildirmiş. Türkiye de OECD’ye ülke bazlı raporlama verisi sağlayan ülkeler arasında yer alıyor.

Türkiye 48 çok uluslu şirket grubuna ilişkin veri sundu

Türkiye’nin OECD’ye ilettiği veriler, merkezi Türkiye’de bulunan 48 çok uluslu şirket grubuna ait ülke bazlı raporlardan oluşuyor. Bu şirketlerin yurt dışındaki faaliyetleri ise 26 ayrı ülke veya ülke grubu bazında raporlanmış durumda.

OECD tablolarındaki rakamlar toplam büyüklükleri değil, rapor kapsamındaki çok uluslu şirket grupları için hesaplanan ortalama değerleri gösteriyor. Buna göre Türkiye’nin OECD’ye sunduğu 48 ülke bazlı raporda, grup başına ortalama ilişkili olmayan taraflardan elde edilen gelir yaklaşık 10 milyar 865 milyon dolar, nakit ve nakit benzerleri dışındaki maddi varlıklar 3 milyar 554 milyon dolar, tahakkuk eden kurumlar vergisi 129 milyon dolar ve çalışan sayısı 21.293 olarak hesaplanıyor.

Bu veriler, Türkiye ekonomisinin tamamını veya Türkiye’de faaliyet gösteren tüm şirketleri temsil etmiyor. Yalnızca ülke bazlı raporlama yükümlülüğü bulunan, merkezi Türkiye’de yer alan büyük çok uluslu şirket gruplarının ortalama göstergelerini ortaya koyuyor.

Burada yer alan tahakkuk eden kurumlar vergisi, şirketlerin ilgili hesap dönemine ilişkin muhasebeleştirdikleri vergi tutarını ifade ediyor. Bu tutar, aynı dönemde fiilen ödenen nakit vergiden farklı olabileceği için verilerin bu ayrım dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekiyor.

Büyük çok uluslu şirketlerin vergi gelirlerindeki payı yükseliyor

OECD raporuna göre büyük çok uluslu şirketler, ülkelerin kurumlar vergisi gelirlerinde önemli bir paya sahip. Ülke bazlı raporlama verisi sağlayan ülkelerde bu şirketlerin toplam kurumlar vergisi gelirlerine katkısı 2017 yılında ortalama yüzde 42,8 iken, 2023 yılında yüzde 44,5’e yükseldi.

Bazı ülkelerde bu oran çok daha yüksek. OECD verilerine göre ülke bazlı raporlama kapsamındaki çok uluslu şirketlerin kurumlar vergisi gelirlerine katkısı Singapur’da yüzde 81, Arjantin’de yüzde 78 ve Tayland’da yüzde 60düzeyinde.

Türkiye’de ise ülke bazlı raporlama kapsamındaki yerli ve yabancı çok uluslu şirketlerin tahakkuk eden kurumlar vergisinin toplam kurumlar vergisi gelirlerine oranı yüzde 27. Bu oran, kurumlar vergisi gelirlerinin dörtte birinden fazlasının ülke bazlı raporlama kapsamındaki büyük çok uluslu şirketlerle ilişkili olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte Türkiye, verileri bulunan ülkeler için hesaplanan yüzde 44,5’lik ortalamanın altında kalıyor.

Ancak bu fark, tek başına Türkiye’de çok uluslu şirketlerin daha az vergilendirildiği anlamına gelmiyor. Ülkelerin ekonomik yapıları, kurumlar vergisi mükellefi profilleri, ülke bazlı raporlama kapsamına giren şirket sayıları ve veri kapsamı önemli ölçüde farklılık gösteriyor.

Buna rağmen yüzde 27’lik pay, büyük çok uluslu şirketlerin transfer fiyatlandırması, grup içi finansman, gayrimaddi hak ödemeleri ve diğer sınır ötesi işlemlerinin Türkiye’nin kurumlar vergisi gelirleri açısından önemli bir ağırlığa sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Kârlar ile gerçek ekonomik faaliyet hâlâ aynı yerde değil

OECD raporunun dikkat çekici bulgularından biri, çok uluslu şirketlerin beyan ettikleri kârların ülkeler arasındaki dağılımı ile çalışan sayısı, satışlar ve maddi varlıklar gibi gerçek ekonomik faaliyet göstergelerinin dağılımı arasındaki uyumsuzluğun devam etmesidir.

Rapora göre bu uyumsuzluğu gösteren bazı temel göstergeler son yıllarda bir miktar yükselse de geçmiş dönemlerde ulaşılan en yüksek seviyelerin altında bulunuyor. OECD ayrıca 2023 yılında yüksek enflasyon ve küresel ekonomide yaşanan dalgalanmaların bu verileri etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle kısa dönemli değişimlerin doğrudan kâr aktarımındaki artış veya azalış olarak yorumlanmaması gerektiği vurgulanıyor.

Buna rağmen yatırım merkezi olarak sınıflandırılan ülkelerde kâr ile ekonomik faaliyet arasındaki uyumsuzluk diğer ülkelere göre belirgin biçimde daha yüksek seyrediyor. Özellikle çalışan başına düşen kâr, çalışan başına gelir ve ilişkili taraflardan elde edilen gelirlerin bazı yatırım merkezlerinde olağan dışı yüksek olması, kârların ekonomik faaliyetin gerçekleştiği ülkeler yerine başka ülkelerde beyan edilebildiğine işaret ediyor.

OECD, bu göstergelerin tek başına kâr aktarımını kesin olarak kanıtlamadığını, ancak gözlenen farklılıkların BEPS kapsamındaki kâr aktarımı davranışlarıyla uyumlu olabileceğini belirtiyor. Ayrıca yatırım merkezlerinde en yaygın bildirilen faaliyetlerden birinin “hisse veya diğer öz sermaye araçlarını elde tutma” olması da bu ülkelerdeki birçok şirketin üretim veya istihdamdan ziyade grup şirketlerinin paylarını ve finansal varlıklarını elinde tutan yapılar olarak faaliyet gösterdiğini ortaya koyuyor.

2021’deki kâr artışı kalıcı olmadı

Ülke bazlı raporlama verilerine göre çok uluslu şirketlerin toplam kârlarında 2021 yılında önemli bir artış yaşandı. Ancak 2022 ve 2023 yıllarında bu artış önemli ölçüde gerileyerek pandemi öncesindeki 2019 seviyelerine yaklaştı.

OECD, bu gelişmenin 2021 yılındaki yükselişin kalıcı bir yapısal değişimden ziyade, pandemi sonrasındaki ekonomik toparlanma ve yüksek enflasyon koşullarının etkisinden kaynaklanmış olabileceğini değerlendiriyor.

Bu tespit, yüksek enflasyon dönemlerinin şirket bilançolarının yorumlanmasında dikkatli olunması gerektiğini de gösteriyor. Enflasyon dönemlerinde şirketlerin satışları ve kârları nominal olarak önemli ölçüde artabilir. Ancak bu artışın tamamı üretimde, verimlilikte veya ekonomik güçte aynı ölçüde bir artış olduğu anlamına gelmeyebilir.

Bu nedenle yüksek enflasyon dönemlerinde şirket kârları ve kurumlar vergisi gelirlerindeki nominal artışlar değerlendirilirken, enflasyonun mali tablolar üzerindeki etkisinin de göz önünde bulundurulması gerekiyor.

Türkiye açısından rapor ne söylüyor?

OECD raporu, Türkiye açısından kurumlar vergisi politikasına ilişkin birkaç önemli sonuca işaret ediyor.

İlk olarak, Türkiye’nin yüzde 25’lik standart kurumlar vergisi oranı, rapor kapsamındaki ülkeler için hesaplanan yüzde 21,2’lik ortalamanın üzerinde bulunuyor. Buna karşılık kurumlar vergisinin GSYH ve toplam vergi gelirleri içindeki payı aynı ölçüde yüksek değil. Bu durum, kurumlar vergisi sisteminin yalnızca kanuni vergi oranı üzerinden değerlendirilmesinin yeterli olmadığını ortaya koyuyor.

Gerçek vergi yükünü belirleyen unsurlar; vergi matrahının genişliği, istisna, muafiyet ve indirimler (vergi harcamaları), yatırım teşvikleri, geçmiş yıl zararlarının mahsubu, kayıt dışılık, enflasyonun etkileri ve vergi idaresinin denetim kapasitesi gibi birçok faktörün birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.

Rapor ayrıca Türkiye’nin ülke bazlı raporlama sistemine katılmış olmasının ve kontrol edilen yabancı kurum, örtülü sermaye ile finansman gider kısıtlaması gibi BEPS odaklı düzenlemelere sahip olmasının uluslararası vergi matrahının korunması bakımından önemli olduğunu gösteriyor. Ancak bu düzenlemelerin başarısı, yalnızca mevzuatın varlığına değil; etkin uygulamaya, güçlü veri altyapısına, uluslararası bilgi değişimine ve uzmanlaşmış bir vergi idaresine bağlı.

Diğer yandan Türkiye’de ülke bazlı raporlama kapsamındaki çok uluslu şirketlerin tahakkuk eden kurumlar vergisinin toplam kurumlar vergisi gelirlerine oranının yüzde 27 olması, bu şirketlerin kamu maliyesi açısından önemli bir ağırlığa sahip olduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle transfer fiyatlandırması, grup içi finansman, gayrimaddi hak ödemeleri ve düşük vergili ülkelere yönelik işlemlerin etkin şekilde izlenmesi, kurumlar vergisi matrahının korunması bakımından önemini sürdürüyor.

OECD raporu, AR-GE teşviklerinden vergi anlaşmalarına, ülke bazlı raporlamadan BEPS kurallarına kadar uzanan geniş bir çerçevede tek bir gerçeği hatırlatıyor: Kurumlar vergisinde başarı, yalnızca yüksek vergi oranlarıyla değil; geniş ve sürdürülebilir bir vergi matrahına dayanan, yatırımı teşvik ederken kâr aktarımını da önleyebilen dengeli bir vergi sistemiyle mümkündür.

Sonuç ve genel değerlendirme

OECD’nin 2026 Kurumlar Vergisi İstatistikleri Raporu, küresel vergi sisteminin önemli bir dönüşüm geçirdiğini gösteriyor. Yaklaşık 20 yıl boyunca devam eden kurumlar vergisi oranlarını düşürme yarışı büyük ölçüde durmuş olsa da ülkeler arasındaki vergi rekabeti sona ermiş değil; yalnızca biçim değiştirmiş durumda. Rekabet artık genel vergi oranlarından çok, efektif vergi yükü, AR-GE teşvikleri, patent gelirlerine sağlanan avantajlar ve vergi matrahını etkileyen diğer düzenlemeler üzerinden yürütülüyor.

Diğer yandan rapor, çok uluslu şirketlerin beyan ettikleri kârlarla ekonomik faaliyetlerinin gerçekleştiği yer arasındaki uyumsuzluğun tamamen ortadan kalkmadığını da ortaya koyuyor. Ülke bazlı raporlama, bilgi değişimi ve BEPS kuralları uluslararası vergi sistemini daha şeffaf hâle getirmiş olsa da kâr aktarımını bütünüyle önleyebilmiş değil. Bu nedenle önümüzdeki dönemde uluslararası vergi hukukundaki mücadelenin önümüzdeki yıllarda da vergi oranlarından çok, vergi matrahının nerede oluştuğu ve nerede vergilendirildiği sorusu etrafında şekilleneceği anlaşılıyor.

Türkiye açısından bakıldığında temel mesele kurumlar vergisi oranının düşük olması değil. Türkiye zaten OECD ortalamasının üzerinde bir kanuni oran uyguluyor. Asıl soru, bu oranın ne kadar geniş ve gerçek bir vergi matrahına uygulanabildiği, sağlanan istisna, muafiyet, indirim ve teşviklerin ekonomik büyümeye, teknolojiye ve ihracata ne ölçüde katkı sunduğu, Türkiye’de yaratılan şirket kazançlarının ne kadarının gerçekten Türkiye’de vergilendirilebildiği ve vergi idaresinin bu süreci ne ölçüde denetleyebildiğidir.

Vergi politikasında yıllardır en kolay başvurulan yöntem, oranları artırmak ya da yeni istisnalar getirmek oldu. Oysa OECD raporu, kurumlar vergisinde başarının yalnızca yüksek oranlarla sağlanamayacağını açıkça gösteriyor. Genişleyen istisna ve teşvik sistemleriyle aşınan bir vergi matrahı üzerinde yüksek oranlar uygulamak da düşük oranlarla yatırım çekmeye çalışmak da tek başına sürdürülebilir bir çözüm sunmuyor.

Kurumlar vergisinde adalet de verimlilik de ancak geniş ve sağlam bir vergi matrahı, etkisi düzenli olarak ölçülen teşvikler, güçlü bir vergi idaresi ve şirket kazançlarının ekonomik faaliyetin gerçekleştiği yerde vergilendirilmesini sağlayan etkili ulusal ve uluslararası kurallarla mümkün olabilir.

OECD’nin 2026 raporu da aslında tek bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Asıl sorun vergi oranı mı, yoksa vergilendirilebilen kazancın giderek daralması mı?

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.