Aracıların sistem dışına çıkarılması hedefleniyor

Hallerde dijital denetim ve takip mekanizmalarının güçlendirilmesi öngörülüyor. Bu kapsamda bildirim, satış ve kontrol işlemlerinin daha şeffaf ve hızlı şekilde gerçekleştirilmesi sağlanacak. Ayrıca market raflarının önemli bir bölümünde yerli ürünlerin bulundurulması zorunlu hale getirilecek.

Hal yönetimlerinin stok kontrolü, ürünlerin kalite sınıflarına ayrılması ve gıda güvenliği denetimlerine ilişkin sorumlulukları da artırılacak. Üretici ile tüketici arasındaki komisyonculuk faaliyetlerinin kaldırılmasıyla fiyatların kurallara aykırı biçimde yükselmesinin engellenmesi amaçlanıyor.

Düzenlemeyle üreticilerin ürünlerini doğrudan marketlere, tüketicilere veya internet üzerinden satış yapan kanallara ulaştırması kolaylaştırılacak. Böylece aracı ve komisyoncuların sistemdeki rolünün azaltılması, üretici ile tüketici arasındaki ticaretin doğrudan gerçekleştirilmesi hedefleniyor.

Bakan Yumaklı'dan açıklama

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da gazetecilere yaptığı açıklamada, "Hal yasasına ilişkin çalışmalarda bakanlık olarak biz de vardık. Gıda komitesinde zaten bunların hepsi konuşuldu. Üretici birliklerinin ve kooperatiflerinin hallerde, pazarlarda daha fazla yer alması, hatta üretici birliklerinin hallerin dışında ürün satış noktaları oluşturabilmesi gibi konular. Şu anda AK Parti grubunda en son çalışmalarını tamamladılar. Sanıyorum komisyona gelecek. Daha farklı konular da var. Örneğin büyük satış noktalarının belli bir miktara kadar direkt üreticiden alabilmesini sağlayan bir sistem. Aradaki aracıları kaldıracak, daha hızlı, sözleşmeli üretimi teşvik edecek uygulamalar onun içerisinde yer almış olacak. Hep birlikte son halini görmüş olacağız. Ürünü tarladan son tüketici noktasına ne kadar hızlı getirebilirsiniz o aradaki maliyetleri azaltmış olacaksınız. Şu anda maliyetlerin büyük bir bölümü zaten taşımadan geliyor. Petrol fiyatlarındaki artış da buna bir etken." ifadelerini dile getirdi.

Bugün, Türkiye’deki şirketlerin yurtdışındaki bu ilişkili şirketlerden kullandıkları kredi işlemlerinin KDV ve kurumlar vergisi (KV) karşısındaki durumunu özetle açıklamaya çalışacağım.

Yapacağım açıklamalar, yabancı kişi ve kurumların Türkiye’deki ilişkili şirketlere verdikleri krediler için de geçerli bulunuyor.

Kurumlar vergisi uygulaması

Yurt dışında yerleşik kurumlardan sağlanan finansman hizmetlerinde normalde ödenen faizler üzerinden kurumlar vergisi stopajı yapılması gerekir.

Mevcut düzenlemeye göre, stopaj/kesinti/tevkifat oranları aşağıdaki gibidir:

a) Yabancı devletler, uluslararası kurumlar veya yabancı bankalardan ya da bulunduğu ülkede mutad olarak kredi vermeye yetkilendirilmiş olup sadece ilişkili bulunduğu kurumlara değil tüm gerçek ve tüzel kişilere kredi veren kurumlardan alınan her türlü krediler için ödenecek faizlerden (katılım bankalarının kendi usullerine göre yurt dışından sağladıkları fonlar ve benzeri kaynaklar için ödedikleri kâr payları dahil) yüzde 0,

b) Bankaların 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca uygun görülen ikincil sermaye benzeri kredileri ile bankaların ve diğer kurumların bir akım veya varlık portföyüne dayalı olarak yurt dışında menkul kıymetleştirme yöntemiyle temin ettikleri kredileri için ödenecek faizlerden yüzde 0,

c) Katılım bankaları tarafından ödenen kâr payları hariç olmak üzere, mal tedarikinden kaynaklanan vade farkları üzerinden yüzde 5,

ç) Diğerlerinden yüzde 10.

Buna göre, yurtdışında yerleşik ortak veya ilişkili kişilerden temin edilerek işletmede kullanılan krediler için ödenen faiz tutarları üzerinden yüzde 10 vergi kesintisi (stopaj) yapılması gerekir.

KDV uygulaması Genel uygulama

KDV Kanununa göre; işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayanların Türkiye'de yaptığı hizmetler ile bunların yurt dışında yaptığı ancak Türkiye'de faydalanılan hizmetlerin KDV’ye tabidir.

Bu tür hizmet ifalarında mükellef, esas olarak hizmeti ifa eden olmakla birlikte, Türkiye'de ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmadığından, KDV’nin tamamı hizmetten yararlanan Türkiye’deki muhatap tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilerek ödenmek zorundadır.

Buna göre, yurtdışında yerleşik ortak veya ilişkili kişilerden temin edilerek işletmede kullanılan krediler için ödenen faiz tutarları üzerinden KDV tevkifatı (halen yüzde 20 oranında) yapılması gerekir.

Sorumlu sıfatıyla ödenen bu KDV, Türkiye’deki alıcılar tarafından indirim konusu yapılabilir. KDV ödeme pozisyonundaki şirketler için bu yükümlülüğün finansal bir maliyeti yoktur, ancak devreden KDV pozisyonundaki mükellefler bakımından bu işlem ödenecek KDV çıkıncaya kadar finansal maliyete neden olacaktır.

Finans kurumlarında uygulama

Banka ve sigorta muameleleri vergisinin konusunu, banka ve sigorta şirketlerinin Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine aldıkları paralar oluşturur. Bu işlemler KDV Kanununun (17/4-e) maddesi ile KDV’den istisna edilmiştir.

Ayrıca, Türkiye'de banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi tutulmamış olan yurt dışı kredi işlemlerinin mahiyet itibarıyla banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi olan yurt içi bankacılık hizmetlerinden farkı yoktur. Bu nedenle, yurt dışından sağlanana kredi işlemlerinde de KDV Kanununun (17/4-e) maddesi hükmü uyarınca KDV istisnası uygulanır.

Buna göre kredi yurt dışındaki bankalardan sağlanırsa KDV tevkifatı yapılmaz.

Yurt dışındaki ilişkisi kişilerden kredi aktarımı/köprü kredi kullanımı

Yukarıdaki açıklamalara göre, yurt dışında yerleşik ilişkili kişilerden sağlanan kredilerde, normalde, faiz üzerinden yüzde 10 kurumlar vergisi stopajı ve yüzde 20 KDV tevkifatı yapılması gerekir.

Yurt dışı ilişkili kişi bu finansmanı kendi kaynaklarından sağlaması yanında yurt dışındaki bankalardan kullandığı krediyi kısmen veya tamamen kullandırırsa da bu yükümlülüklere muhatap olunacaktır.

Ancak yurt dışındaki ilişkili kişi/grup şirketi kullandığı krediyi anapara, faiz ve masraflarıyla birlikte aynen aktarırsa, aynen aktarılan bu bedeller için KDV hesaplanmaz. Bu husus hem özelgelerde hem de yargı kararlarında ifade edilmektedir.

Köprü kredi alternatifinde kredinin gerçek kullanıcısı Türkiye’deki şirkettir. Kredinin grup şirketi aracılığıyla kullanılması bu durumu değiştirmez. Yani yurt dışındaki ilişkili kişi kredi kullanımına aracılık etmektedir. Nitekim çeşitli yargı kararlarında, yurtdışında mukim finans kuruluşu kredisinin davacı şirkete doğrudan kendisi tarafından değil, aracı kuruluşları aracılığıyla kullandırılmasının vergilendirilecek olayın gerçek mahiyetini değiştirmeyeceği vurgulanmaktadır.

Özetle, köprü kredi alternatifinde kredi doğrudan Türkiye’deki şirket tarafından kullanılmış gibi değerlendirilmelidir.

Bu durumda kredinin yurt dışındaki finans kurumundan sağlandığı kabul edilerek kurumlar vergisi stopajı da yüzde 0 olarak uygulanmalıdır.

Kredi kullanımına aracılık eden yurtdışındaki grup şirketinin bu işlem için komisyon alması, köprü kredi niteliğini zedelemez, yani ayrıca komisyon alınması KDV ve stopaj hesaplanmasını gerektirmez.

Diğer hususlar

- Köprü kredi seçeneğinde kullanılan borç “örtülü sermaye” olarak değerlendirilmez.

- Bu durumda kredi doğrudan bankadan kullanılmış kabul edildiğinden “transfer fiyatlandırması” hükümleri uygulanmaz.

- Bu kredi kullanımı ile ilgili düzenlenecek sözleşmeler damga vergisinden müstesnadır (Damga Vergi Kanununa Ek 2 sayılı liste, Bölüm IV-23).

- Bu kredi, krediyi kullanan yurt içindeki şirket tarafından finansman gider kısıtlaması kapsamında değerlendirilir.

- Kredinin vadesine göre yüzde 0 ila yüzde 3 arasında Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi yapılması gerekir. Bu kesinti kredinin doğrudan bankadan temininde de yapılır. Yani köprü kredinin bu açıdan bir avantajı yoktur.

Bu yazı için son sözlerim…

Yurt dışında şirketleri olan mükelleflere önerim, yurt dışındaki bankalardan Türkiye’ye nazaran daha avantajlı olarak kullanabilecekleri kredileri yurt dışındaki şirketleri aracılığıyla köprü kredi seçeneği kapsamında kullanmalarıdır.

GYF ve GSYF'lerin uzun vadeli yatırım araçları olması nedeniyle bu fonlara yatırım yapacak kişiler için daha önce özel bir istisna getirilmişti. Yeni kararla bu istisna da kaldırılarak söz konusu fonlar genel nitelikli yatırımcı koşullarına tabi hâle getirildi.
İlk bakışta yatırımcıların korunmasına yönelik bir tedbir gibi görünen bu düzenleme, aslında sermaye piyasalarının işleyişini de önemli ölçüde etkileyecek.

NİTELİKLİ YATIRIMCI OLMAK NE DEMEK?
Nitelikli yatırımcı kavramının temelinde, bazı yatırım araçlarının karmaşık ve riskli olması nedeniyle bunlara yatırım yapacak kişilerin belirli özelliklere sahip olması düşüncesi bulunuyor.

Ancak bu tür yatırımlar için aranması gereken temel özellik, belirli bir tutarda finansal varlığa sahip olmak değil, yatırım araçlarını ve bunların risklerini değerlendirebilecek bilgi ve deneyime sahip olmaktır.

Bir kişinin 50 milyon TL finansal varlığının bulunması, karmaşık bir yatırım ürününün risklerini doğru değerlendirebildiğini göstermez. Aynı şekilde, yüksek varlığa sahip olmak, kötü yönetilen bir fonun yaratacağı zararı önlemez.

Kaldı ki son olaylarda kamuoyuna yansıyan gelişmeler, gayrimenkul gibi varlıkların da kullanıldığı piyasa manipülasyonu yoluyla yalnızca fonlar üzerinden değil, yönlendirmeler sonucunda manipülatif hisselere yatırıma yönlendirilen çok sayıda kişinin de zarara uğradığı bir sonuca yol açmıştır.

SORUNUN ÇÖZÜMÜ BU OLAMAZ
Bir fonda varlıklar gerçeğe aykırı biçimde değerleniyorsa, portföy yönetiminde çıkar çatışmaları bulunuyorsa veya piyasa manipülasyonu söz konusuysa, yatırımcıların finansal varlık eşiğini yükseltmek bu sorunları ortadan kaldırmaz.

Üstelik sorunların bir kısmı daha başlangıçta, yani halka açılan şirketlerin değerlemelerinde ortaya çıkabilir. Fonların yatırım yaptığı şirketlerin gerçek değerlerinin belirlenmesi, ilişkili taraf işlemlerinin incelenmesi ve piyasa fiyatlarının sağlıklı oluşup oluşmadığının denetlenmesi de büyük önem taşıyor.

Fonların doğru değerlenmesi, portföy yönetiminin etkin biçimde denetlenmesi, çıkar çatışmalarının önlenmesi son derece önemlidir.

MEVCUT YATIRIMCILAR DA ETKİLENECEK
Kararın önemli bir yönü de yalnızca yeni yatırımcıları kapsamaması. Daha önce nitelikli yatırımcı statüsü kazanmış kişilerin de yeni koşulları sağlamaları gerekiyor. Koşulları karşılayamayanlar, ilgili sermaye piyasası araçlarında yalnızca satış yönünde emir verebilecek. Dolayısıyla düzenleme, yatırımcıların işlem imkânlarını da daraltıyor.

SERMAYE PİYASASININ DERİNLİĞİ ZARAR GÖRECEK
5 milyonluk bu sınırın getirilmesiyle nitelikli yatırımcı sayısında ciddi bir azalma yaşanması şaşırtıcı olmayacaktır. Sermaye piyasalarını bilen, yatırım araçlarını tanıyan ancak yeni finansal varlık sınırını karşılayamayan kişilerin yatırım imkânlarının kısıtlanması, yatırımcı havuzunun ve piyasanın derinliğinin daha da daralmasına yol açacaktır.

Bir başka risk de özellikle küçük yatırımcıların döviz ve altın gibi alternatif yatırım araçlarına yönelmesidir. Enflasyonla mücadele programının yürütüldüğü bir dönemde tasarrufların sermaye piyasalarından bu alanlara kayması, ekonomi yönetiminin de arzu etmeyeceği bir sonuç olacaktır.

BU KARAR YENİDEN GÖZDEN GEÇİRİLMELİ
Eğer amaç gerçekten finansal okuryazarlığı yüksek yatırımcılar oluşturmaksa, bunun yolu nitelikli yatırımcıya ilişkin tutarı artırmaktan geçmiyor. Finansal okuryazarlık bilgi ve deneyimle ilgilidir. Bu nedenle belirli yatırım araçları için eğitim, sertifikasyon veya sınav gibi yöntemler çok daha doğru tercih olacaktır.

Son dönemde yaşanan fon sorunlarının çözümü, nitelikli yatırımcı için aranan tutar sınırını yükseltmek değil; doğru değerleme, şeffaflık, etkin gözetim ve denetim mekanizmalarını güçlendirmektir.

Çok parası olanın finansal okuryazar, az parası olanın finansal okuryazar olmadığı bir anlayışla sermaye piyasalarında güven tesis edilemez.

Bu nedenle söz konusu karar yeniden değerlendirilmeli ve piyasaya daha fazla zarar verilmeden bu karardan dönülmeli.
Biz bu yazıyı hazırladıktan sonra SPK Başkanlığı görevine atanan değerli Muhsin Atçı ve yeni ekibe başarılar diliyorum.

İstanbul Ticaret Odası Gazetesi | Osman ARIOĞLU

Sayı: 2026-48

DUYURU

KONU: Sürdürülebilirlik Denetim Ekiplerine Yönelik Muafiyet

Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği’nin Geçici 1’inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü çerçevesinde, sürdürülebilirlik denetimlerinde denetim ekip ekiplerinin oluşturulmasına yönelik muafiyet süresinin uzatılmasına ilişkin 30/10/2026 tarihli ve 01/47239 sayılı Kurul Kararı, 5 Kasım 2026 tarihli ve 33421 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Bilindiği üzere, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği’nin Geçici 1’inci maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen muafiyet çerçevesinde sürdürülebilirlik denetimlerinde, denetim ekiplerine ilişkin 18 inci madde uyarınca aranan diğer şartlar saklı kalmak kaydıyla, denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere de yer verilmesine imkân tanınmıştır. Bu kapsamda, 1/1/2027 tarihinden önce biten hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az bir denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması şartıyla denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere de yer verilmesi mümkün olmuştur.

Kurulumuzun 5 Kasım 2026 tarihli ve 33421 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 01/47239 sayılı Kararıyla, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliğin Geçici 1’inci maddesinin üçüncü fıkrasındaki sürenin bir yıl uzatılmasına, asıl denetim ekiplerinde görevlendirilecek sorumlu denetçi ile en az iki denetçinin sürdürülebilirlik alanında denetim faaliyetinde bulunma yetkisini haiz olmasına, bu denetçiler haricinde asıl ve yedek denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere yer verilebilmesine karar verilmiştir.

Söz konusu Kurul Kararıyla muafiyet süresi bir yıl daha uzatılırken, Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği tarihten günümüze kadar bu alanda belirli bir kapasitenin oluşmuş olması ve denetim kuruluşlarının söz konusu muafiyetin sona ermesiyle birlikte geçerli olacak kurallara uyum sağlama konusunda hazırlıklı olmalarının sağlanmasına yönelik olarak, asıl denetim ekiplerinde görevlendirilecek sürdürülebilirlik alanında denetim yetkisini haiz denetçi sayısının artırılması da uygun görülmüştür.

Bu kapsamda;

• 1/1/2027 tarihinden önce biten hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az bir denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması,
• 1/1/2028 tarihinden önce biten hesap dönemlerine (01.01.2027 ila 31.12.2027 tarihleri arasında) ilişkin sürdürülebilirlik denetimlerinde, asıl denetim ekibindeki sorumlu denetçi ile en az iki denetçinin sürdürülebilirlik alanında yetkili olması,

şartıyla denetim ekiplerinde sürdürülebilirlik alanında yetkili olmayan denetçilere de yer verilmesi mümkün bulunmaktadır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

- İşin, 24.09.2026 tarihinden sonra bitmiş olması,

- İş bitim tarihini takip eden 6 ncı ayın sonundan itibaren sigortalı bildirimi olduğunun tespit edilmesi,

halinde iş bitim tarihini takip eden altıncı aydan sonraki bildirimlerin fiili çalışmaya dayalı olup olmadığının tespiti amacıyla ilgili dosya sosyal güvenlik denetmenleri servisine sevk edilecektir.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Şirket ayrıca Bitcoin ve Ethereum gibi blokzincir ağlarında kullanılan eliptik eğri kriptografisinin yaklaşık 1 saatte çözülebileceğini tahmin etti.

BankInfoSecurity'de yayımlanan habere göre, Paris ve Boston merkezli şirketin hesaplamaları, kuantum bilgisayarların mevcut şifreleme sistemleri açısından oluşturabileceği güvenlik risklerine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Alice & Bob, RSA-2048 şifrelemesini kırmak için Shor algoritmasının kullanılabileceğini ve bunun 23 binden az fiziksel kübit gerektirebileceğini hesapladı. Bu tahmin, Google Quantum AI'ın 2025 yılında yayımladığı ve bir milyonun altında kübit gereksinimine işaret eden hesaplamasından yaklaşık 40 kat daha düşük.

Kübit sayısını azaltan teknoloji: Cat qubit

Şirketin yaklaşımında, hata oranlarını donanım seviyesinde azaltmak üzere geliştirilen "cat qubit" adı verilen özel bir kübit türü öne çıkıyor.

Kuantum bilgisayarlarda hesaplama sırasında oluşan hataların düzeltilmesi için fiziksel kübitlerin bir araya getirilmesiyle mantıksal kübitler oluşturuluyor. Cat qubit mimarisi, hata düzeltme ihtiyacını azaltarak aynı hesaplama kapasitesine daha az fiziksel kübit kullanılarak ulaşılmasını hedefliyor.

Alice & Bob'un RSA-2048 için öngördüğü kübit ihtiyacı 2023'te 350 bin, 2024'te 100 bin seviyesindeydi. Şirketin son tahminiyle bu sayı 23 binin altına indi.

Şirket Üst Yöneticisi (CEO) Théau Peronnin, hata düzeltme yöntemleri ve algoritma tasarımındaki gelişmelerin şifreleme sistemlerini kırmak için gereken kaynak tahminlerini sürekli düşürdüğünü belirtti.

Bitcoin ve Ethereum şifrelemesi de risk altında olabilir

Şirket, Bitcoin ve Ethereum gibi blokzincir ağlarındaki işlemleri güvence altına alan eliptik eğri kriptografisinin yaklaşık 30 bin kübit kullanılarak 1 saat içinde kırılabileceğini tahmin etti.

Ancak bu hesaplamalar, henüz gerçek dünyada çalışan ve söz konusu işlemleri gerçekleştirebilen bir kuantum bilgisayarın var olduğu anlamına gelmiyor. Alice & Bob'un çalışması, belirli donanım ve algoritma varsayımlarına dayanan bir kaynak tahmini niteliği taşıyor.

Quantum Economy podcast'inin sunucusu ve yazar Anders Indset, şirketin ortaya koyduğu rakamların önemli bir aşamaya işaret ettiğini ancak çalışmanın henüz hakem değerlendirmesinden geçmediğini vurguladı. Indset, cat qubit'lerin gerçek dünya koşullarında performans gösterip gösteremeyeceğinin ve büyük ölçekte üretilebilirliğinin de belirsiz olduğunu belirtti.

"Şimdi ele geçir, sonra çöz" riski

Uzmanların dikkat çektiği risklerden biri de "şimdi ele geçir, sonra çöz" (harvest now, decrypt later) yöntemi. Bu yaklaşımda saldırganlar, bugün şifreli verileri ele geçirerek daha gelişmiş kuantum bilgisayarlar ortaya çıktığında bunları çözmeyi hedefliyor.

Bu nedenle kuantum bilgisayarların bir şifreleme anahtarını birkaç günde kırabilecek kapasiteye ulaşması, anlık ödeme işlemlerinden çok uzun süre gizli kalması gereken sağlık kayıtları, devlet sırları ve ticari fikri mülkiyet açısından risk oluşturabilir.

Global Quantum Intelligence İçerik Direktörü Doug Finke ise özellikle uzun süredir hareket görmeyen eski Bitcoin cüzdanlarının potansiyel hedef olabileceğini belirtti. Finke'ye göre, geçmişte kullanılan bazı açık anahtar adreslerinde tutulan varlıklar, yaklaşık bir saat sürebilecek kuantum saldırılarına karşı daha savunmasız olabilir.

Uzmanlar, kuantum bilişim alanındaki ilerlemelerin mevcut asimetrik şifreleme sistemleri üzerindeki baskıyı artırdığına işaret ederek şirketlerin kuantuma dayanıklı güvenlik altyapılarına geçiş hazırlıklarını hızlandırması gerektiğini değerlendiriyor.

Konuşmasında emeklilere yönelik çalışmanın henüz tamamlanmadığını belirten Şimşek, şu ifadeleri kullandı:
"Bugüne kadarki değerlendirmelerimize göre yapılacak düzenleme tüm emeklilerimizi kapsayacak. Yapılacak artışın emeklilerimizin yaş ve prim ödeme gün sayısına göre farklılaşmasının doğru olacağını düşünüyoruz. Çünkü bu daha adaletli bir yaklaşım olur. Seyyanen olsa da bu husus gözetilecek. Çalışma henüz tamamlanmadığı için ve sadece Hazine ve Maliye Bakanlığını değil, ilgili birçok kurum ve bakanlığı ilgilendirdiği için benim bir rakam zikretmem bu aşamada doğru olmaz. Çünkü işin bir de tedbir boyutu olabilir. Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan transferlerde bir artış zaten dikkatinizi çekmiştir. Fakat nihai çalışma büyük ihtimalle aralık içerisinde yapılır ve büyük ihtimalle bütçeden hemen sonra sizin takdirinize getirilir diye düşünüyorum."

Toplantının ardından AA muhabirinin, "sözü edilen tedbirin vergi artışı anlamına gelip gelmediği" sorusu üzerine Bakan Şimşek, "2027 yılında gelir vergisi, kurumlar vergisi ve katma değer vergisi genel oranlarında bir artış gündemimizde yoktur" açıklamasında bulundu.

Türkiye'de yabancı uyruklu çalışan istihdamı arttıkça, bu çalışanların sosyal güvenlik yükümlülükleri de işverenlerin gündeminde daha fazla yer almaktadır. Hangi yabancı çalışanın Türk sosyal güvenlik sistemine tabi olacağı, hangi hâllerde sistemin dışında kalacağı ve işverenin ne zaman hangi bildirimi yapması gerektiği, uygulamada sıkça gündeme gelen konular arasında bulunmaktadır.

Yazımızda, yabancıların sosyal güvenliğinde temel kuralı, istisnaları ve işverenlerin dikkat etmesi gereken hususları ele alacağız.

Yabancı çalışan da Türk çalışan gibi sigortalı sayılmakta

Türkiye'de yabancıların sosyal güvenliğini düzenleyen ayrı bir kanun bulunmamaktadır.

Konu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun yanı sıra Uluslararası İşgücü Kanunu ve sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Kanun, sigortalıyı tanımlarken vatandaşlığı değil çalışma şeklini esas almaktadır. Bu nedenle sigortalılığın belirleyici ölçütü uyrukluk değil, kişinin çalışma biçimi ve hukuki statüsüdür.

5510 sayılı Kanun'un 4’ncü maddesine göre, Türkiye'de bir işverene bağlı olarak iş sözleşmesiyle çalışan yabancılar 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılmaktadır. Dolayısıyla yabancı çalışan, bir Türk vatandaşı gibi kural olarak zorunlu sigortalı olurken, işverenin bildirim ve prim ödeme yükümlülükleri de aynen devam etmektedir.

Sözleşmeli ülke vatandaşlarına önce sözleşme uygulanmakta

Kanun metninde yer alan "mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç" ifadesi, sözleşmeli ülke vatandaşlarının sigorta dışında bırakıldığı şeklinde anlaşılmaması gerekmektedir. Bu kişiler bakımından öncelikle ilgili sözleşme hükümleri uygulanmakta; sözleşmede düzenleme bulunmayan hâllerde ise 5510 sayılı Kanun devreye girmektedir. Örneğin Türkiye'de çalışan İsviçre vatandaşları ile daimi ikametgâhı Birleşik Krallık'ta bulunan Birleşik Krallık vatandaşları hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası uygulanıyor. Uzun vadeli sigorta kolları ise SGK'ya ayrıca talepte bulunulması hâlinde uygulanıyor.

Geçici görevlendirmelerde mükerrer sigortalılığı önleyecek kural

Uygulamada sıkça gündeme gelen konulardan biri, yurt dışındaki bir kuruluş tarafından Türkiye'ye geçici görevle gönderilen kişilerin durumudur.

5510 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (e) bendi uyarınca, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yabancı bir ülkede kurulu bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye'ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler sigortalı sayılmamaktadır. Buradaki amaç, aynı kişinin aynı çalışma nedeniyle birden fazla ülkede prim ödemesini, yani mükerrer sigortalılığı önlemektir.

Uygulamada üç ihtimalin birbirinden ayırılması gerekmektedir.

- Çalışan geldiği ülkede sigortalı olduğunu belgeleyemiyorsa, çalışmaya başladığı tarihten itibaren Türkiye'de sigortalı sayılmaktadır.

- Çalışan geldiği ülkede sigortalı, ancak o ülkeyle Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi yoksa üç aylık süre uygulanmakta, üçüncü ayın bitiminden sonra işe giriş bildirgesi verilerek sigortalılık başlatılmaktadır.

- Çalışan sözleşmeli bir ülkeden geliyorsa, sözleşmede öngörülen süre boyunca, ilgili ülkenin sosyal güvenlik kurumundan alınan formüler ibraz edilmek kaydıyla Türkiye'de sigortalılık başlatılmamaktadır.

Sözleşmeli ülkeler için geçerli süreler birbirinden farklı düzenlenmiştir. Örneğin Lüksemburg için 12 ay geçici çalışma ve 12 ay uzatma olmak üzere toplam 24 ay, Kebek için ise 60 aya kadar süre öngörülmüştür. Formüler veya yurt dışında sigortalı olunduğunu gösteren belge sunulamaması durumunda, çalışan çalışmaya başladığı tarihten itibaren sigortalı yapılması ve sigorta primlerinin ödenmesi gerekmektedir.

Bağımsız çalışan yabancılarda ölçüt ikamet

Yabancılar, gerekli izinleri almaları şartıyla bağımsız olarak da çalışabilmekte ve 4/b (Bağ-Kur) kapsamında sigortalı olabilmektedir.

Bağımsız çalışan yabancılar bakımından belirleyici ölçüt, Türkiye'de ikamet edilip edilmediğidir. Sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla, Türkiye'de ikamet eden ve kendi adına ve hesabına çalışan yabancılar, yurt dışındaki sigortalılıkları veya aylık almaları sonucu değiştirmeksizin 4/b kapsamında sigortalı sayılmaktadır. Buna karşılık yurt dışında ikamet eden ve o ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olan bağımsız çalışanlar, 5510 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereği sigortalı sayılmamaktadır.

Bazı statülerde özel kurallar var

- Mavi Kart sahipleri: Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenler, sosyal güvenlik bakımından Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam etmektedir.

- Türk soylu yabancılar: Çalışma statülerine göre 4/a, 4/b veya 4/c kapsamında Türk vatandaşlarıyla aynı hükümlere tabi tutulmaktadır.

- Çifte vatandaşlar: Türk hukukunda yabancı sayılmamakta, Türk vatandaşı gibi işlem görmektedir.

- Uluslararası koruma statüsündekiler: Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma sahipleri çalışma biçimlerine göre 4/a veya 4/b kapsamında sigortalı sayılmaktadır.

- Geçici koruma sağlananlar: Çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan hak ve yükümlülükleri saklı kalmaktadır.

- Diplomatik statüdekiler: Diplomatik sıfatla görev yapanlar sigortalı sayılmamakta, diplomatik sıfatı olmayan özel hizmet personeli ise yurt dışındaki sigortalılığını belgeleyememesi durumunda 4/a kapsamında sigortalı olabilmektedir.

İşverenler uygulamada nelere dikkat etmeli

- Çalışma izni mevzuatındaki muafiyet ve istisnalar saklı kalmak üzere, yabancı çalışan için öncelikle çalışma izni alınması gerekmektedir.

- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 11. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendi uyarınca, yabancı uyruklu 4/a'lı çalışanlar için SGK bildirimleri, çalışma izin belgesindeki izin başlangıç tarihinden, izin tarihi ile belgenin işverene tebliğ tarihinin farklı olması hâlinde ise tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılması gerekmektedir.

- SGK bildirimlerinde, çalışma izni başvurusunda beyan edilen meslek kodu, ücret ve işyeri bilgileriyle uyumlu olmalı gerekmektedir.

- Geçici görevli yabancılar için formüler ve süre takibi yapılmalı, sürenin dolduğu tarihte işe giriş bildirgesi verilmelidir.

Sonuç olarak, Türkiye'de çalışan yabancılar kural olarak Türk vatandaşlarıyla aynı esaslara göre 4/a veya 4/b kapsamında sigortalı sayılmakta, geçici görevlendirme, diplomatik statü ve yurt dışında sigortalı olma gibi istisnalar ise esasen mükerrer sigortalılığı önlemeye hizmet etmektedir. Dolayısıyla, denetim ve yaptırım riskleriyle karşılaşmamak için yabancı çalışanların sosyal güvenliğinin çalışma izni, SGK bildirimleri, sosyal güvenlik sözleşmeleri ve formüler süreçlerinin birlikte yönetilmesi gerekmektedir.

Ekonomim.com | Celal ÖZCAN

• Ücret niteliğindeki kazançların, ne zaman ödendiği üzerinde durulmaksızın ücrete hak kazanılan ay için düzenlenen,
• Ücret dışı kazançların ise ödendiği ay için düzenlenen

muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, prime esas kazanç üst sınırı (SGK tavanı) çeşitli tarihlerde değişmiş olmakla birlikte, son olarak 2026/Ocak ayına ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden başlanılarak asgari ücretin 7,5 katından 9 katına çıkartılmıştır.

Bu bağlamda 2026 yılında SGK tavanının aylık 33.030,00 X 9 = 297.270,00 TL olarak belirlenmiş olması nedeniyle, sigortalıların 2026 yılının herhangi bir ayındaki 30 günlük brüt ücret + brüt ücret dışı ödemeler toplamının 297.270,00 TL’yi aşması halinde, aşan kısma isabet eden ücret dışı ödemeler takip eden iki ayın kazancına dahil edilmelidir. Ay içindeki prim gün sayısı 30 günden az olan sigortalılar yönünden ise SGK tavanı “prim gün sayısı X günlük SPEK üst sınırı” formülü vasıtasıyla hesaplanmalıdır.

Örneğin A sigortalısının 2026/Ekim ayında 30 gün üzerinden 250.000,00 TL ücrete hak kazandığı ve aynı ay içinde sigortalıya brüt 110.000,00 TL ikramiye ödemesi yapıldığı düşünüldüğünde;

• 2026/Ekim ayına ilişkin MUHSGK’da ücret 250.000,00 TL, ücret dışı ödeme 47.270,00 TL
• 2026/Kasım ayına ilişkin MUHSGK’da ücret 250.000,00 TL, ücret dışı ödeme 47.270,00 TL
• 2026/Aralık ayına ilişkin MUHSGK’da ücret 250.000,00 TL, ücret dışı ödeme 15.460,00 TL

olarak beyan edilmelidir.

Devreden matrahla ilgili önem arz eden noktalara geldiğimizde;

1. Devreden matrah uygulaması sadece ücret dışı ödemeler için geçerli olup, ücret niteliğindeki ödemelerin devreden matrahta takip edilmesi söz konusu değildir.

Örneğin prim günü 30, brüt ücreti 270.000,00 TL olan bir sigortalının 2026/Ekim ayında brüt 40.000,00 TL fazla mesai ücretine hak kazandığı düşünüldüğünde, fazla mesai ücretinin ücret niteliğinde bir ödeme olması nedeniyle 2026/Ekim ayı MUHSGK’sında ücret: 297.270,00 TL olarak bildirilecek, fazla mesai ücretinin prime esas kazanca dahil edilmeyen (12.730,00 TL’lik) kısmı, takip eden iki aya devretmeyeceğinden prime esas kazanca da dahil edilmeyecektir.

2. Sigortalılara ödenen ücret dışı ödemelerin takip eden iki ayın kazancına dahil edilmesi sonrasında, yine de aşan bir kısım varsa aşan kısım üçüncü ayın kazancına dahil edilmemelidir.

Örneğin prim günü 30, brüt ücreti 250.000,00 TL olan bir sigortalıya 2026/Ekim ayında brüt 150.000,00 TL ikramiye ödemesi yapıldığı düşünüldüğünde, 2026/Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ilişkin MUHSGK’larda 250.000,00 TL ücret, 47.270,00 TL ücret dışı ödeme olarak beyan edilecek, sözkonusu üç ayda prime esas kazanca dahil edilemeyen 150.000-(47.270 X 3=)141.810,00 = 8.190,00 TL’lik ücret dışı ödeme, 2027/Ocak ayı MUHSGK’sında beyan edilmeyecektir.

3. Ücrete hak kazanılmaması nedeniyle prim gün sayısının bulunmadığı aylarda ödenen ücret dışı ödemeler sigortalının takip eden iki aydaki prim gün sayısının bulunduğu MUHSGK’da beyan edilmeli, takip eden iki ayda da prim gün sayısı yoksa prime esas kazanca dahil edilmemelidir.

Örneğin brüt ücreti 70.000,00 TL olan ve 17/8/2026 ila 17/12/2026 tarihleri arasında ücretsiz izinli olan sigortalıya 2026/Eylül ayında brüt 40.000,00 TL prim/ikramiye niteliğinde bir ödeme yapıldığı düşünüldüğünde, ödemenin yapıldığı 2026/Eylül ayı ile takip eden iki ay olan 2026/Ekim ve Kasım ayında sigortalının prim gün sayısı 0 olduğundan 40.000,00 TL tutarındaki ödeme prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.

4. MUHSGK’da yapılacak bildirimlerde öncelikle ücret niteliğindeki ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeli, ücret niteliğindeki ödemelerin üst sınırın altında kalması halinde, üst sınıra kadar olan ücret dışı ödemeler prime esas kazanca dahil edilmelidir.
5. Sigortalılara üç ay içinde birden fazla defa ücret dışı ödeme yapılması halinde, mal edilme sıralamasının hangi aydaki ödemeden başlanılacağı hususunda ikincil mevzuatta bir açıklama bulunmamaktadır. Ancak bordro hesaplamalarında öncelikle cari aya ilişkin MUHSGK döneminde yapılan ücret dışı ödemenin, sonrasında iki aylık takip süresi geçmemiş en eski ayda yapılan devreden matrahın prime esas kazanca dahil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
6. Devreden matrahı bulunan sigortalının işten ayrılmasını müteakip aynı işveren yanında iki aylık takip süresi geçmeden yeniden işe başlaması halinde, işten ayrıldığı tarihten önceki prime esas kazanca dahil edilememiş devreden matrah, ödemenin yapıldığı ayı izleyen iki ayı geçmemek üzere prime esas kazanca dahil edilmelidir.
7. Aynı işverenin bir şubesinden diğer bir şubesine nakil nedeniyle çıkış ve giriş işlemi yapılan sigortalının, nakil tarihinden önce devreden matrahının bulunması halinde, devreden matrah iki aylık süre sınırı aşılmamak kaydıyla nakil tarihinden sonra da takip edilmelidir.

Karar | Eyüp Sabri DEMİRCİ

Avrupa İstatistik Bürosunun (EUROSTAT) eylül ayı verilerine göre, son bir yıllık dönemde Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülkede genç işsiz sayısı 45 bin, avro bölgesinde 80 bin kişi arttı.

Mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre AB üyesi ülkelerde 25 yaş altı genç işsiz sayısı on yıl öncesine göre azalmakla birlikte son iki yıldır artışta. 2016 yılında 3,9 milyon olan AB’deki genç işsiz sayısı 2019 yılında 2,8 milyon kişiye geriledi. Pandemi dolayısıyla yeniden artarak 2021 yılında 3,3 milyona ulaşan genç işsiz sayısı 2022 yılında 2,7 milyona gerilemiş iken takip eden dönemde tekrar artmaya başladı. Eylül ayında AB üyesi ülkelerde genç işsiz sayısı 3 milyon 22 bine ulaştı.

Türkiye’de genç işsiz sayısı ise 2016 yılında 1,1 milyon seviyesinde iken 2018 yılına kadar çok az bir düşüş kaydettikten sonra 2019 yılında 1,4 milyon kişiye kadar tırmandı. O tarihten beri düşmeye başlayan Türkiye’deki genç işsiz sayısı eylül ayında 783 bin kişi oldu. Elde edilen önemli düşüşe rağmen Türkiye’deki genç işsiz sayısı hala AB ülkelerindeki toplam işsiz sayısının yüzde 25’i seviyesinde yer alıyor.

YÜZDE 27’YE TIRMANAN GENÇ İŞSİZLİK ORANI YÜZDE 15’İN ALTINA GERİLEDİ

AB ülkelerinde genç işsizlik oranı 2016 yılında yüzde 21 seviyesinde iken 2019 yılında yüzde 15,5 seviyelerine geriledi. Pandeminin ardından tekrar yüzde 19’a çıksa da 2022 yılında yüzde 14,5 seviyesine düştü. AB ülkelerinde genç işsizlik oranı 2024 yılından itibaren artmaya başladı ve eylül ayında yüzde 15,5 oldu.

Türkiye’de genç işsizlik oranı ise 2016 yılında yüzde 18 seviyesinde iken, 2019 yılında yüzde 27’ye kadar tırmandı. 2020 - 2021 yıllarında yüzde 25 seviyelerinde olan Türkiye’deki genç işsizlik oranı 2022 yılından beri azalarak eylül ayında yüzde 14,8 oldu.

GENÇ NÜFUS AZALDI İSTİHDAMA KATILIM ARTTI

Türkiye’de 2016 yılında yüzde 42 seviyesinde olan gençlerin işgücüne katılım oranı 2026 yılında yüzde 46 seviyesine yükseldi. Gençlerde istihdama katılma oranı ise 2016 yılında yüzde 34,1 iken bu yılın 9 aylık döneminde yüzde 39,6 olarak gerçekleşti. Söz konusu dönemde 15-24 yaş arasındaki genç nüfus ise 11,9 milyondan 11,4 milyona gerilerken, istihdama katılmayan gençlerin sayısı da 6,8 milyondan 6,1 milyona düştü.

Türkiye’de genç işsizlik oranının gerilemesinde genç nüfustaki azalma ve istihdama katılım oranındaki artışın rol oynadığı görülüyor.

GENÇ İŞSİZ SAYISI AVRUPA’DA EN FAZLA TÜRKİYE’DE

Genç işsiz sayısı eylül ayında Türkiye’de 783 bin kişi iken AB üyesi ülkelerde en fazla genç işsiz 755 bin kişi ile Fransa’da yer alıyor. Bu ülkeyi İspanya (449 bin), Almanya (338 bin), İtalya (253 bin), Hollanda (159 bin), İsveç (154 bin) izliyor.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14'üncü maddesinde meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları nedeniyle uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleri olarak tanımlanmaktadır.

Bir çalışanın hastalanması, tek başına hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Hastalığın yapılan işle veya işin yürütüm şartlarıyla bağlantısının bulunması gerekmektedir.

Sigortalının çalıştığı iş nedeniyle meslek hastalığına tutulduğunun, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularınca düzenlenen sağlık kurulu raporu ve bu rapora dayanak tıbbi belgeler incelenerek Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi gerekmektedir. SGK tarafından gerekli görülürse, iş yerindeki çalışma şartlarını ve bunların tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporlarını ve diğer belgeleri de değerlendirebilmektedir.

Meslek hastalığının tespitinde çalışanın yaptığı iş, maruz kaldığı riskler, maruziyet süresi, sağlık kayıtları ve hastalığın işle bağlantısı birlikte değerlendirilmektedir.

Bu nedenle işverenler tarafından işe giriş sağlık raporları, periyodik muayeneler, risk değerlendirmeleri, çalışanın görev ve çalışma koşullarını gösteren kayıtlar ile iş sağlığı ve güvenliği belgeleri düzenli şekilde tutulmalıdır.

Meslek hastalığının mutlaka iş sözleşmesi devam ederken ortaya çıkması gerekmez. Çalışan, meslek hastalığına neden olan işinden ayrıldıktan sonra da hastalığın belirtileriyle karşılaşabilir.

Bu noktada yükümlülük süresi önem taşımaktadır. Yükümlülük süresi, sigortalının meslek hastalığına neden olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun süreyi ifade etmektedir.

Dolayısıyla hastalığın işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkması tek başına meslek hastalığının kabul edilmesine engel değildir. Hastalık ile önceki çalışma arasındaki bağlantının bulunması ve ilgili yükümlülük süresinin dikkate alınması gerekir.

İşverenlerin meslek hastalıklarına ilişkin en önemli yükümlülüklerinden biri Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılmasıdır.

4/a kapsamında çalışan sigortalının meslek hastalığına tutulduğunun işverene bildirilmesi halinde, işverenin durumu öğrendiği tarihten itibaren 3 işgünü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmesi gerekmektedir.

Meslek hastalığı bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin çeşitli yaptırımları bulunmaktadır. SGK tarafından meslek hastalığı nedeniyle yapılan masraflar ile ödenmiş olması halinde geçici iş göremezlik ödenekleri, bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene rücu edilebilmektedir.

Ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında süresinde bildirim yapmayan işveren hakkında idari para cezası uygulanmaktadır. İdari para cezasının tutarı, iş yerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değişmektedir.

Bu nedenle işverenin meslek hastalığından haberdar olduğu tarihin ve bildirimin ne zaman gerçekleştirildiğinin kayıt altına alınması önem taşımaktadır.

Meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklardan yararlanılabilmesi için kural olarak belirli bir prim ödeme gün sayısı şartı bulunmamaktadır. Meslek hastalığı sigortası kapsamında, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği sağlanabilmektedir.

Sonuç olarak, meslek hastalığının tespitinde hastalığın yapılan işle bağlantısı, maruziyet süresi, sağlık kayıtları ve çalışma koşulları birlikte değerlendirilmekte ve nihai karar SGK Kurum Sağlık Kurulu tarafından verilmektedir. Meslek hastalığının tespit edilmesi halinde yasal sürede bildirim yapılmasına dikkat edilmesi olası idari para cezası yaptırımının önüne geçecektir.

Star | Resul KURT

e-Arşiv Paketi güncellenmiştir. Güncel pakete ulaşmak için tıklayınız.

ÖZEL ENTEGRATÖRLERİN VE BİLGİ İŞLEM SİSTEM ENTEGRASYONU YAPAN
MÜKELLEFLERİN DİKKATİNE

Başkanlığımız e-Arşiv uygulamalarının yenilenmesi çalışmaları kapsamında yeni raporlama uygulaması test ortamına alınmıştır. Mevcut test ortamında yer alan kullanıcı bilgileri kullanılarak rapor gönderme ve sorgulama işlemleri üzerinden gerekli testlerin yapılması gerekmektedir.

Yeni raporlama uygulamasına geçiş yapılacak tarih Başkanlığımızca daha sonra duyurulacaktır.

Bu kapsamda e-Arşiv uygulamalarını bilgi işlem sistemleri entegrasyonu yöntemi ile kullanan mükelleflerin ve özel entegratörlerin yeni raporlama uygulamasının devreye alınacağı tarihe kadar sistemlerini uyumlu hale getirmeleri, uygulamayı aşağıda belirtilen adres üzerinden 7/12/2026 tarihine kadar test etmeleri önem arz etmektedir.

Duyurulur.

RAPORLAMA TEST URL BİLGİLERİ

https://earsivtest.gib.gov.tr/earsiv/services/EArsivWsPort/earsiv.wsdl

https://emmtest.gib.gov.tr/emm/services/EArsivWsPort/earsiv.wsdl

https://esmmtest.gib.gov.tr/esmm/services/EArsivWsPort/earsiv.wsdl

DUYURU

Tarih: 04/11/2026
Sayı : 2026-45

Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yapılan Bağımsız Denetçilik ve Sürdürülebilirlik Denetçiliği Sınavları, 23 Kasım 2026 tarihinden itibaren Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş. (SPL) iş birliğiyle elektronik ortamda yapılacaktır. Yeni uygulamayla sınavların yılın belirli dönemleriyle sınırlı kalmaksızın daha sık düzenlenmesi ve adayların kendilerine uygun tarih ve seansı seçebilmeleri amaçlanmaktadır.

İş birliği, Bağımsız Denetim Yönetmeliği’nin 16’ncı maddesi ve Bağımsız Denetçilik Sınav Tebliğinin 11’inci maddesi çerçevesinde KGK ile SPL arasında imzalanan protokole dayanmaktadır. SPL, sınavların operasyonel ve teknik süreçlerini yürütecektir. Sınav konularının ve soruların belirlenmesi, sınav sonuçlarının kesinleştirilmesi, ile yetkilendirme ve tescil işlemleri ise KGK tarafından yürütülmeye devam edecektir.

Yeni sistemin başlıca özellikleri

• Sınav merkezleri: Sınavlar İstanbul (iki merkez), Ankara, İzmir, Gaziantep, Antalya, Samsun ve Erzurum’daki sekiz elektronik sınav merkezinde, sınav günlerinde günde altı seansa kadar yapılacaktır.

• Sınav formatı: Her modül, 45 dakikada cevaplanacak 25 adet beş seçenekli çoktan seçmeli sorudan oluşacaktır. Her modül için ayrı başvuru yapılacak; modüllere aynı gün veya farklı günlerde girilebilecektir.

• Başarı ölçütü: Mevcut başarı ölçütü aynen uygulanacaktır. Başarılı sayılmak için her sınav konusundan 100 puan üzerinden en az 60 puan alınması ve konu notlarının aritmetik ortalamasının en az 70 olması gerekir; yalnızca tek bir alandan yetki talep edilmesi hâlinde bu alandan en az 70 puan alınmalıdır. Bir konudan alınan not, sonucun ilan edildiği yılı izleyen üç takvim yılı boyunca geçerlidir (örneğin 2026 yılında ilan edilen bir sonuç 31 Aralık 2029 tarihine kadar geçerlidir). Bu süre içinde aynı konudan yeniden sınava girilmesi hâlinde alınan en yüksek not dikkate alınır.

• Yeniden sınava giriş: Aynı modülde yeniden sınava girebilmek için son sınav tarihinden itibaren en az bir ay beklenmesi gerekmektedir.

• Başvuru ve ödeme: Başvuru, seans seçimi ve ödeme işlemleri SPL Başvuru Sistemi (SBS) üzerinden elektronik ortamda yapılacaktır (https://basvuru.spl.com.tr).

• Sonuç ve itiraz: Adaylar, sınav sonuçlarını sınav tarihinden itibaren iki gün sonra SBS’ye giriş yaparak öğrenebileceklerdir. Sonuçlara 7 gün içinde itiraz edilebilecek, itirazlar en geç 10 gün içinde sonuçlandırılacaktır.

SCHAEFFLER AVRUPA’DA 3 BİN 460 POZİSYONU KALDIRACAK

Schaeffler, 3 Kasım’da açıkladığı programla Avrupa’da 3 bin 460 pozisyonu azaltacak. Kesintilerin 2 bin 660’ı Almanya’da gerçekleşecek; Berlin, Dortmund, Morbach ve Schwalbach’taki dört tesis kapatılacak.

Zayıf otomotiv talebi, elektrikli araçlara geçişteki yavaşlama ve yüksek personel maliyetleri gerekçe gösteriliyor. Ağırlıklı olarak 2027-2028’de uygulanacak programın tek seferlik maliyeti 480 milyon euro. Şirket, 2030’dan itibaren yıllık 300 milyon euro tasarruf hedefliyor.

VIRGIN MEDIA O2’DE 4 BİN POZİSYON RİSK ALTINDA

Virgin Media O2, 3 Kasım’da duyurduğu programla 2029’a kadar yıllık 800 milyon sterlin tasarruf planlıyor. Bunun 300 milyon sterlininin personel giderlerinden sağlanması hedefleniyor.

Yaklaşık 15 bin çalışanı bulunan şirkette kesintilerin 4 bine ulaşabileceği belirtiliyor; kesin sayı açıklanmadı. Yaklaşık 22 milyar sterlinlik borç, müşteri kayıpları ve rekabet, küçülmenin başlıca nedenleri arasında.

DISNEY’DE YÜZDE 20 TASARRUF HAZIRLIĞI

Bloomberg’in 3 Kasım tarihli haberine göre Disney, bazı yöneticilerinden yıllık giderleri yüzde 20 azaltacak planlar hazırlamalarını istedi. Binlerce çalışanı etkileyebilecek hazırlık, personel dışındaki harcamaları da kapsıyor.

Televizyon, film ve tema parkı faaliyetlerinin farklı ölçülerde etkilenmesi bekleniyor. Şirket henüz kesin çalışan sayısı veya uygulama takvimi açıklamadı.

BARCLAYS KÂRINI ARTIRIRKEN KADROSUNU AZALTIYOR

Barclays, 22 Ekim’de yıl genelinde yaklaşık 5 bin pozisyonu kaldıracağını açıkladı. Çalışanların yaklaşık yüzde 5’ini kapsayan azaltımın bin kişilik bölümü ilk yarıda tamamlandı; kalanının yıl sonunda bitirilmesi hedefleniyor.

Üçüncü çeyrek vergi öncesi kârı yüzde 12 artarak 2,3 milyar sterline ulaşan banka, yapay zekâ ve diğer teknolojilerle maliyetlerini düşürmeyi amaçlıyor. Kesintiler ağırlıklı olarak destek ve yazılım geliştirme görevlerini etkiliyor.

AMERICAN EXPRESS’TE 3 BİN 500 KİŞİLİK KESİNTİ

American Express, ekim ayında çalışan sayısını yaklaşık yüzde 5 azaltacağını duyurdu. Yaklaşık 3 bin 500 pozisyonu kapsayan yeniden yapılanma için 336 milyon dolar gider kaydedildi.

Şirketin üçüncü çeyrek net kârı yüzde 28 artarak 3,71 milyar dolara çıktı. Yönetim, küçülmeyi verimlilik ve organizasyonun sadeleştirilmesi hedefleriyle açıklıyor.

NETFLIX YAKLAŞIK BİN ÇALIŞANINI ÇIKARIYOR

Netflix, 14 Ekim’de küresel iş gücünün yaklaşık yüzde 6’sını oluşturan bin civarında pozisyonu kaldıracağını açıkladı. Şirketin 2022’den bu yana en büyük kesintilerinden biri olan karar; ürün, teknoloji, hukuk ve insan kaynakları ekiplerini etkiliyor. Yönetim, kaynaklarını öncelikli faaliyetlere yönlendirmeyi hedefliyor.

EBAY’DE ÇALIŞAN SAYISI YÜZDE 9 AZALACAK

eBay, ekim ayında yaklaşık bin kişiyi etkilemesi beklenen yüzde 9’luk çalışan azaltımı açıkladı. Programın maliyetinin 130 milyon ila 150 milyon dolar olması, 2027’nin ilk çeyreği sonuna kadar büyük ölçüde tamamlanması bekleniyor.

Karar, üçüncü çeyrek sonuçlarının önceki beklentileri aşacağının duyurulduğu dönemde geldi. Şirket, kaynaklarını büyüme potansiyeli yüksek alanlara aktaracak.

AMAZON’DA OCAKTAN SONRA EKİMDE DE KESİNTİ

Amazon’un ocak ayında açıkladığı yaklaşık 16 bin kurumsal pozisyonluk azaltımı, 28 Ekim’de cihaz ve hizmetler birimindeki yeni kesinti izledi.

Reuters’a göre ağırlıklı olarak yazılım geliştirmede 250’ye kadar pozisyon kaldırıldı. Şirket kesintiyi doğruladı ancak sayı açıklamadı. Farklı dönemlerde alınan iki karar da organizasyonu sadeleştirme ve kaynakları öncelikli alanlara yönlendirme hedefi taşıyor.

DROPBOX YAKLAŞIK 200 POZİSYONU KALDIRIYOR

Dropbox, 28 Ekim’de çalışanlarının yaklaşık yüzde 9’una karşılık gelen 200 civarında pozisyonu kaldıracağını duyurdu. Program için 27 milyon ila 33 milyon dolar nakit harcama öngörülüyor.

Giderlerin ve ödemelerin büyük bölümünün 2026’nın son çeyreğinde, kalanının 2027’de gerçekleşmesi bekleniyor. Ürün ve büyüme önceliklerine odaklanmayı amaçlayan karar, 5 Kasım’da açıklanması planlanan bilanço öncesinde geldi.

COMCAST’TE PHILADELPHIA İÇİN 634 KİŞİLİK BİLDİRİM

Comcast’in ekim ayında Pennsylvania makamlarına yaptığı bildirim, Philadelphia’daki merkez binalarda 634 çalışanın işten çıkarılmasını kapsıyor. Kesintilerin 31 Aralık 2026 ile 31 Aralık 2027 arasında uygulanması öngörülüyor.

Faaliyetlerini ve maliyet yapısını yeniden düzenleyen şirketin açıkladığı bu sayı, küresel kesintilerin tamamını kapsamıyor.

Sayı: E-54211343-130[28-2026-2]-87381

Tarih: 29.10.2026

Konu: Öğrenci servis hizmetlerinde KDV oranı

İlgi: …

İlgi (a)’da kayıtlı özelge talep formunuzda, … İli … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yapılan ihale sonucu düzenlenen sözleşme uyarınca, kooperatif üyeleriniz vasıtasıyla servis taşımacılığı hizmeti ifa edileceği, Kooperatifiniz aktifine kayıtlı herhangi bir servis aracınızın bulunmadığı belirtilmiş ve Kooperatifinizce ilgili İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne düzenlenecek faturalarda hesaplanması gereken katma değer vergisi (KDV) oranı hususunda Defterdarlığımız görüşü sorulmuştur.

Söz konusu başvuru üzerine Kooperatifiniz adına ilgi (b)’de kayıtlı özelge düzenlenmiş, daha detaylı bilgiler verilmek suretiyle yapılan ilgi (c)’de kayıtlı başvurunuz üzerine konu Defterdarlığımızca yeniden değerlendirilmiştir.

Mal teslimi ve hizmet ifalarına uygulanan KDV oranları, 3065 sayılı KDV Kanununun 28 inci maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak maddede yer alan sınırlar dahilinde, 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişmeden önce Bakanlar Kurulu, değişiklik sonrasında ise Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmektedir.

Bu kapsamda KDV oranları, 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) eki (I) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için %1, (II) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için %10, bu listelerde yer almayan vergiye tabi işlemler için ise %20 olarak uygulanmaktadır.

Söz konusu BKK eki (II) sayılı listenin 15 inci sırası uyarınca; “Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği” kapsamında verilen öğrenci taşıma servis hizmetleri %10 oranında KDV’ye tabi bulunmaktadır.

Öte yandan, 60 No.lu KDV Sirkülerinin (5.3.) bölümünde; “Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği kapsamında verilen öğrenci taşıma servis hizmetinin fiilen alt yükleniciler tarafından gerçekleştirilmesi ve bunların okul idaresi, öğrenci veya organizatör şirkete düzenlediği faturalarda “öğrenci taşıma servis hizmeti” ibaresinin yer alması halinde alt yüklenici tarafından yapılan bu hizmete de %8 oranında katma değer vergisi uygulanacaktır.” açıklamasına yer verilmiştir.

Buna göre, Kooperatifiniz tarafından “Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği” kapsamında üyeleriniz vasıtasıyla verilen öğrenci servisi hizmeti için ilgili İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne düzenlenecek faturalarda %10 oranında KDV hesaplanması gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413. maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Anılan yasal düzenlemeler uyarınca, 2026 yılında da (gerek 2026 yılı geçici vergi dönemlerinde gerekse yıllık beyannameye ilişkin kazancın tespitinde) bu imkân kullanılabilmekte ve istenirse bu kapsamda yeniden değerleme yapılabilmektedir.

Yapılan bu düzenlemelere göre;

Tam mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan

- Kollektif, adi komandit ve adi şirketler de dâhil olmak üzere ferdi işletme sahibi gelir vergisi mükellefleri ile

- Kurumlar vergisi mükellefleri

(münhasıran sürekli olarak işlenmiş; altın, gümüş alım-satımı ve imali ile iştigal eden ve bu nedenle devamlı olarak enflasyon düzeltmesi yapanlar ile kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına izin verilenler hariç) bilançolarına kayıtlı amortismana tabi iktisadi kıymetlerini (sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen taşınmaz ve iktisadi kıymetler hariç) yeniden değerleme hakkına sahip bulunmaktadırlar.

Anılan yeniden değerleme, cari yıla ilişkin olarak yapılabilecek yeniden değerleme olup, yeniden değerleme yapılırken o cari yıla ait olan yeniden değerleme oranı kullanılacaktır. Yeniden değerleme oranı ise, yeniden değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksi’nde meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır ve bu oran Hazine ve Maliye Bakanlığınca Resmî Gazete ile ilân edilmektedir. Kendilerine özel hesap dönemi tayin olunan mükelleflerin yapacakları yeniden değerlemede, özel hesap döneminin başladığı takvim yılına ait oran esas alınacaktır. (Geçici vergi dönemleri itibarıyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı, bir önceki yılın Kasım ayından başlamak üzere; 3, 6 ve 9’uncu aylarda bir önceki 3, 6 ve 9 aylık dönemlere göre Türkiye İstatistik Kurumu’nun Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas alınmak suretiyle belirlenir.) 2026 yılı 3. Geçici vergi dönemi için belirlenen yeniden değerleme oranı Kurumlar Vergisi Kanunu 74 Nolu Sirküler ile %19,64 (yüzde ondokuz virgül altmış dört) olarak tespit edilmiştir. Dolayısıyla, 2026 yılı 3. Geçici vergi dönemi sonu itibariyle yapılacak yeniden değerlemede bu oran kullanılacaktır. (Ancak, 2026 yılının ilk ya da ikinci geçici vergi döneminde yeniden değerleme yapılmışsa, yeniden değerlenmiş iktisadi kıymetleri bu oranla yeniden değerlemek mükerrerliğe yol açar. Bu nedenle, 2026 yılında yapılmış yeniden değerlemeler yokmuş gibi, 2025 yılı sonu değerlerini baz alarak bu oranla hesaplama yapmak ve kayıtlarda yer alan değerlerle aradaki farkları kayıtlara ilave etmek gerekecektir.)

Uygulamaya ilişkin diğer önemli hususlar ise şöyledir:

- İktisadi kıymetlerin maliyet bedellerine eklenmiş bulunan (iktisadi kıymetlerin aktifleştirildiği hesap dönemine ilişkin olanlar hariç) kur farkları ve kredi faizleri (bunlara isabet eden amortismanlar dâhil) yeniden değerleme kapsamına girmez.

- Yeniden değerlemede, iktisadi kıymetlerin ve bunlara ait amortismanların, Vergi Usul Kanununda yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen ve değerlemenin yapılacağı hesap dönemi sonu itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri dikkate alınır. Amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda, yeniden değerlemeye esas alınacak tutar bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.

- İktisadi kıymetlerin yukarıdaki şekilde tespit edilen değerleri ve bunlara ilişkin amortismanların, yeniden değerlemenin yapılacağı hesap dönemine ait olan yeniden değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri bulunur.

- Yeniden değerleme neticesinde iktisadi kıymetlerin değerinde meydana gelen değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer artışı ayrıntılı olarak görünecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir. Değer artışı, iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki farktır. Net bilanço aktif değeri, iktisadi kıymetlerin bilançonun aktifinde yazılı değerlerinden, pasifte yazılı amortismanların tenzili suretiyle bulunan değeri ifade eder. İktisadi kıymetler için amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda söz konusu değer, bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.

- İktisadi kıymetlerini bu fıkra kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutan mükellefler bu kıymetlerini, yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortismana tabi tutmaya devam ederler. Yeniden değerlemeye tabi tutulanların her birine isabet eden değer artışları ile bunların hesap şekilleri amortisman kayıtlarında ayrıntılı olarak gösterilir.

- Ortaya çıkacak değer artışları üzerinden vergi ödenmez. Ancak, pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışı tutarının, sermayeye ilave edilme dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı, bu işlemin yapıldığı dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulur. Sermayeye eklenen değer artışları, ortaklar tarafından işletmeye ilave edilmiş kıymetler olarak kabul edilir. Bu işlemler kâr dağıtımı sayılmaz.

- Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması (satış, devir, işletmeden çekiş, tasfiye gibi) halinde, bunlara isabet eden pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışları aynen amortismanlar gibi muameleye tabi tutulur.

- Her yılın yeniden değerleme oranı ancak o yıla ait değerlemede nazara alınabilir. Yeniden değerlemenin herhangi bir yıl yapılmamasından veya değerleme oranının düşük uygulanmasından dolayı daha sonraki yıllarda geçmiş dönemlere ilişkin yeniden değerleme yapılamaz.

- Hesap dönemi içinde aktife giren iktisadi kıymetler için aktife girdiği hesap döneminde, yeniden değerleme yapılmaz.

- Enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların oluştuğu dönemlerde, bu yeniden değerleme yapılmaz.

- Bu kapsamda yeniden değerleme yapılan hesap döneminden sonra enflasyon düzeltmesi şartlarının yeniden oluşması durumunda, bu hükümlere göre yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan iktisadi kıymetler ile bunlara ilişkin amortismanlar düzeltilmiş son değerleri dikkate alınarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulur.

- Yeniden değerlemenin herhangi bir yılda yapılmaması, enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği, sonraki hesap dönemlerine ilişkin olarak, anılan (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapılmasına engel teşkil etmez.

Ekonomim.com | Akif AKARCA / Dr.Mehmet ŞAFAK

e-Tebligat sistemine dahil olma zorunluluğu olanlar

Kurumlar vergisi mükellefleri, ticari, zirai ve mesleki kazançları dolayısıyla gerçek usulde vergilendirilen gelir ver­gisi mükellefleri, kollektif şirketler ile adi komandit şirketler ve Özel Tüketim Ver­gisi Kanununa ekli (II) sayılı listedeki yer alan kayıt ve tescile tabi taşıtları ilk kez iktisap edenler elektronik tebligat siste­mine dâhil olmak ve bu sistemi kullan­mak zorundadır. Belirtilen mükellefle­rin dışında isteğe bağlı olarak kendileri­ne elektronik tebligat yapılmasını talep eden kişiler de elektronik tebligat siste­minden yararlanabilir.

e-Tebligat sistemine dahil olma zorunluluğu olmayanlar

Gerçek kişilerde; engellilik oranı yüz­de 90 veya daha fazla olanlar ile 18 yaşı­nı doldurmamış kişiler sisteme katılmak zorunda değil. 65 yaşını doldurmuş kişi­ler talepleri üzerine elektronik tebligat sisteminden çıkarılabilecektir.

Tüzel kişiler ve tüzel kişiliği bulunma­yan teşekküllerde ise, tek kanuni temsil­ci veya idarecinin, birden fazla temsilci ya da idareci bulunması halinde ise bun­ların tamamının engellilik oranının yüz­de 90 veya üzerinde olması durumunda sisteme katılmak zorunlu değil. Engelli­lik oranı % 90 veya daha fazla olanların, durumlarına ilişkin sağlık kurulu rapo­runun ilgili vergi dairesine ibraz edilme­si gerekir.

Bazı kamu idareleri ve mahalli idareler, yabancı devletlerin diplomatik temsilci­likleri ve konsoloslukları, vergi muafiye­ti tanınan uluslararası kuruluşlar ile dü­zenlemede belirtilen diplomatik statüye sahip kişiler de sisteme dahil olmak zo­runda değil

Ay sonuna kadar başvuru şart

Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla elektronik tebligat sistemine henüz dâhil olmayan ve sistemi kullanmak zorunda bulunan kurumlar vergisi mükellefleri, gerçek usulde vergilendirilen ticari, zirai ve mesleki kazanç sahipleri ile kollektif ve adi komandit şirketlerin 30.11.2026 tarihine kadar sisteme dâhil olmaları gerekmektedir. Başvurular, Dijital Ver­gi Dairesi üzerinden elektronik ortamda veya ilgili vergi dairesine durumlarına uygun Elektronik Tebligat Sistemine Dâ­hil Olma Talep Bildirimi ile yapılır.

Tebligat süresi beş gün

Elektronik ortamda tebligat, muha­tabın elektronik adresine ulaştığı tari­hi izleyen beşinci günün sonunda teb­liğ edilmiş sayılır. Mali idare tarafından mükelleflere defter belge ibraz yazısı, vergi inceleme raporu, vergi tekniği ra­poru, vergi /ceza ihbarnamesi, ödeme emri gibi önemli hukuki sonuçlar doğu­rabilecek belgeler tebliğ edilebilmekte­dir. Bu evraklar için ibraz ve dava açma sürelerinin tebliğ tarihinden sonra baş­ladığı ve bu yükümlülüklerin yerine ge­tirilmemesinden doğan hukuki sonuç­lardan muhatabın sorumlu olduğu unu­tulmamalıdır.

Dünya | Mahmut Bülent YILDIRIM

Bir vergi uyuşmazlığının çözülmesi ne kadar sürmeli? Altı ay mı, bir yıl mı, yoksa üç yıl mı? Peki, aynı gelir üzerinden iki farklı ülkede vergi istenirse mükellef ne yapmalı? Hangi ülkeye başvurmalı ve hakkını ararken ne kadar beklemeli?

OECD'nin yayımladığı 2025 yılı karşılıklı Anlaşma Usulü (Mutual Agreement Procedure-MAP) İstatistikleri, uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümünde gelinen noktayı gösteriyor. Veriler, ülkelerin vergi uyuşmazlıklarını çözmek için önemli çaba gösterdiğini ancak sürecin hâlâ oldukça uzun sürdüğünü ortaya koyuyor.

Üstelik Türkiye'ye ilişkin veriler de üzerinde düşünülmesi gereken bir tablo sunuyor.

Karşılıklı anlaşma usulü nedir?

Bir şirketin hem Türkiye'de hem de başka bir ülkede faaliyet gösterdiğini düşünelim. Türkiye'deki vergi idaresi, şirketin belirli bir kazancının Türkiye'de vergilendirilmesi gerektiğini ileri sürerken diğer ülkenin vergi idaresi de aynı kazanç üzerinden vergi almak isteyebilir.

Böyle bir durumda aynı kazanç iki ülkede birden vergilendirilebilir.

İşte karşılıklı anlaşma usulü, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları kapsamında ortaya çıkan bu tür uyuşmazlıkların ilgili ülkelerin yetkili makamları arasında görüşülerek çözüme kavuşturulmasını amaçlayan bir mekanizmadır.

Bu süreçte vergi idareleri birbirleriyle görüşür ve anlaşmaya uygun bir çözüm bulmaya çalışır. Dolayısıyla mesele yalnızca iki devletin vergi alma yetkisiyle ilgili değildir. Aynı zamanda mükellefin hukuki güvenliği, öngörülebilirlik ve vergi adaletiyle de doğrudan ilişkilidir.

Dünyada binlerce vergi uyuşmazlığı çözüm bekliyor

OECD'nin 2025 yılı verilerine göre, yeni raporlama yöntemi kapsamında yılın başında 5.787 dosya bulunuyordu. Yıl içerisinde 2.891 yeni dosya açıldı ve 2.805 dosya sonuçlandırıldı. Buna rağmen yıl sonunda bekleyen dosya sayısı 5.873'e yükseldi.

Eski dönemlerden devreden dosyalar da eklendiğinde 2025 yılı sonunda dünya genelinde toplam 6.113 dosya bulunuyor.

Bu rakamlar önemli bir gerçeği gösteriyor: Vergi idareleri uyuşmazlıkları çözmeye çalışıyor ancak yeni uyuşmazlıklar da ortaya çıkmaya devam ediyor.

Daha önemlisi, dosyaların sonuçlandırılması kısa sürmüyor.

OECD verilerine göre 2025 yılında sonuçlandırılan transfer fiyatlandırması uyuşmazlıklarında ortalama çözüm süresi 30,29 ay (yaklaşık iki buçuk yıl). Diğer uyuşmazlıklarda ise bu süre 22,58 ay (yaklaşık 1 yıl 11 ay). Yani transfer fiyatlandırmasıyla ilgili bir uyuşmazlığın çözülmesi ortalama iki buçuk yıl sürüyor.

Bu süre boyunca mükellefin karşı karşıya kaldığı belirsizliği de düşünmek gerekiyor. Çünkü vergi uyuşmazlığı yalnızca ödenecek vergi tutarından ibaret değildir. Şirketin yatırım kararlarını, nakit akışını, finansman maliyetlerini ve geleceğe ilişkin planlarını da etkileyebilir.

Türkiye'de durum nasıl?

OECD'nin Türkiye'ye ilişkin erişilebilen ayrıntılı ülke istatistikleri 2024 yılına ait.

Bu verilere göre Türkiye'de 2024 yılı başında, 2016 ve sonrasında başlatılmış toplam 24 karşılıklı anlaşma dosyası bulunuyordu. Yıl içerisinde 7 yeni dosya açıldı, 3 dosya sonuçlandırıldı ve yıl sonunda bekleyen dosya sayısı 28'e yükseldi.

Buna 2016 öncesinden kalan bir dosya da eklendiğinde yıl sonundaki toplam dosya sayısı 29'a ulaşıyor.

Ancak burada asıl dikkat çekici olan dosya sayısından çok çözüm süreleri.

Türkiye’de 2024 yılında sonuçlandırılan transfer fiyatlandırması dosyasında çözüm süresi 46,19 ay (yaklaşık 3 yıl 10 ay) olarak gerçekleşmiştir. Diğer uyuşmazlıklarda ise ortalama çözüm süresi 56,22 ay (yaklaşık 4 yıl 8 ay) olmuştur.

Başka bir ifadeyle, sonuçlandırılan dosyalarda uyuşmazlıkların çözümü yaklaşık dört ila beş yıl sürmüş.

Aynı yıl OECD genelindeki ortalama çözüm süreleri ise transfer fiyatlandırması uyuşmazlıklarında 30,89 ay (yaklaşık 2 yıl 7 ay), diğer uyuşmazlıklarda ise 24,49 ay (yaklaşık 2 yıl) olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye'nin süreleri bu ortalamaların oldukça üzerinde.

Elbette burada önemli bir ayrıntı var. Türkiye'nin 2024 yılında sonuçlandırdığı dosya sayısı yalnızca üç. Bu nedenle söz konusu ortalamaları Türkiye'deki bütün uyuşmazlıkların aynı sürede çözüldüğü şeklinde yorumlamak doğru olmaz. Bununla birlikte sonuçlandırılan dosyaların ne kadar uzun sürdüğünü göstermesi bakımından veriler önem taşıyor.

Vergi uyuşmazlığında zaman da bir maliyettir

Vergi hukukunda genellikle verginin miktarına, tarhiyatın hukuka uygunluğuna ve uygulanacak cezalara odaklanıyoruz. Oysa uyuşmazlığın ne kadar sürede sonuçlandığı da en az bunlar kadar önemli.

Bir mükellefin haklı olup olmadığının dört veya beş yıl sonra belirlenmesi, özellikle ekonomik belirsizliklerin yüksek olduğu dönemlerde ciddi sonuçlar doğurabilir.

Dahası, çifte vergilendirme sorununun uzun süre çözülememesi uluslararası yatırımlar bakımından da önemli bir risk oluşturur.

Çünkü yatırımcı yalnızca hangi ülkede ne kadar vergi ödeyeceğini bilmek istemez. Bir uyuşmazlık çıktığında bunun hangi yöntemle ve ne kadar sürede çözüleceğini de bilmek ister.

Bu nedenle vergi sisteminin başarısını yalnızca ne kadar vergi toplandığıyla ölçmek yeterli değildir. Uyuşmazlıkların ne kadar sürede ve ne ölçüde adil biçimde çözüldüğü de dikkate alınmalıdır.

Türkiye açısından ne yapılmalı?

Türkiye'nin karşılıklı anlaşma usulüne ilişkin verileri, bu mekanizmanın etkinliğinin artırılması gerektiğini düşündürüyor.

Öncelikle uyuşmazlıkların neden uzun sürdüğünün incelenmesi gerekiyor. Gecikmeler başvuruların değerlendirilmesinden mi, ülkeler arasındaki görüşmelerden mi, yoksa idari kapasite sorunlarından mı kaynaklanıyor?

İkinci olarak, karşılıklı anlaşma usulünün mükellefler tarafından ne ölçüde bilindiği ve kullanıldığı üzerinde durulmalı. Çünkü bir hukuki mekanizmanın mevzuatta bulunması, onun uygulamada yeterince erişilebilir olduğu anlamına gelmez.

Üçüncü olarak, uyuşmazlıkların ortaya çıkmasını önleyen yöntemlere daha fazla önem verilmeli. Özellikle transfer fiyatlandırmasında peşin fiyatlandırma anlaşmaları bu açıdan önemli bir araçtır.

Nitekim OECD'nin Türkiye verilerine göre 2024 yılında bir peşin fiyatlandırma anlaşması sonuçlandırılmış ve bunun tamamlanması 72 ay sürmüş.

Bu da üzerinde ayrıca düşünülmesi gereken bir başka veri.

Son tahlilde

OECD'nin verileri bize uluslararası vergilendirmede yalnızca vergi oranlarının, matrahların ve tahsil edilen tutarların önemli olmadığını hatırlatıyor.

Vergi hukukunda belirlilik ve öngörülebilirlik de en az bunlar kadar önemli.

Bir vergi uyuşmazlığının yıllarca çözülememesi, sonunda mükellef lehine karar verilse bile geride ekonomik ve hukuki sonuçlar bırakabilir.

Türkiye'nin uluslararası yatırımları artırmayı ve vergi sistemini daha öngörülebilir hâle getirmeyi hedeflediği bir ortamda, karşılıklı anlaşma usulünün etkinliği de bu hedeflerin önemli bir parçası olmalı.

Çünkü iyi bir vergi sistemi yalnızca vergiyi doğru hesaplayan ve tahsil eden değil, ortaya çıkan uyuşmazlıkları da makul sürede çözen sistemdir.

İdari çözüm yollarından biri olan vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin düzenlemeler Vergi Usul Kanunu’nun 116 ve devamı maddelerinde yer alıyor.

Kanun’da vergi hatası, vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması olarak tanımlanmış ve bu hatalar, hesap hataları ve vergilendirme hataları olarak gruplanmış durumda. Hesap hataları, hesaplarda matrah ve miktar hatası bulunması ya da mükerrer vergi istenmesi şeklinde, vergilendirme hataları ise mükellefin şahsında, mükellefiyette, verginin konusunda ve döneminde yapılmış hatalar olarak belirlenmiş.

Düzelmenin sınırı

Müessesenin adından da anlaşıldığı gibi düzeltme hatalarla sınırlı. Hukuksal olarak çözümlenmesi gereken, yoruma dayalı konularda düzeltme hükümlerinin uygulanması mümkün değil. Düzeltilebilecek vergi hataları, kendisinden düzeltme isteminde bulunulan idari makamın veya uyuşmazlık halinde yargı yerinin, Vergi Usul Kanunu’nun 3. maddesinde öngörülen yorum tekniklerine başvurmadan anlaşılabilecek açıklıktaki vergilendirme yanlışlıkları.

Böyle olunca, hangi konuların ihtilaf konusu yapılabileceği, hangi konuların düzeltme konusu olabileceği kritik öneme sahip. Çoğu zaman da açık değil. Gördüğüm kadarıyla, İdari uygulamada genellikle düzeltme işlemi çok yapılmıyor, yargı kararları da uzun vadede istikrarlı değil. İstikrarlı olmaması biraz da hangi konunun yorumu gerektirdiğinin kolayca tespit edilememesinden kaynaklanıyor.

Vergiye uyumlu mükellef indirimi

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121. maddesinde yer alan düzenleme gereği;

• Vergiye uyumlu olarak tanımlanan bazı mükellefler, beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin % 5’ini ödenmesi gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirilebiliyor. 

• İndirilecek tutarın ödenmesi gereken vergiden fazla olması durumunda kalan tutar, beyannamenin verilmesi gereken tarihi izleyen bir tam yıl içinde, mükellefin beyanı üzerine tahakkuk eden diğer vergilerinden mahsup edilebiliyor. Bu süre içinde mahsup edilemeyen tutarların red ve iadesi mümkün değil.

Beyannamede indirimden yararlanılmaması vergi hatası mıdır?

İndirimden yararlanma koşulları varken yararlanılmaması ve hesaplanan tutarda indirim yapılmaması, Vergi Usul Kanunu’nun 117. maddesinde tanımlanan hesap hatası (vergi miktarında hata) niteliğinde. Yasal düzenleme açıkça, koşulları sağlayanların indirimden yararlanmasını öngörüyor. Tercihe bağlı bir durum değil, indirimden yararlanmak. Dolayısıyla, yapılan hatanın fark edilmesi durumunda, öngörülen yasal prosedür çerçevesinde düzeltilmesi gerekir.

Yukarıda özetlediğim gibi;

• Uyumlu mükellef indirimi ödenmesi gereken vergiden mahsup ediliyor. Bu mahsup yapılmamışsa, normal düzeltme zamanaşımı süresinde hatanın düzeltilmesi ve fazladan ödenen verginin iadesi gerekiyor.

• İndirilecek tutarın ödenmesi gereken vergiden fazla olması durumunda indirilemeyen tutarın ise beyannamenin verilmesi gereken tarihi izleyen bir tam yıl içinde mükellefin beyanı üzerine tahakkuk eden diğer vergilerinden mahsubu mümkün. Bu süre içinde mahsup talep edilmemiş ve yapılmamışsa, red ve iade mümkün değil.

Görüldüğü gibi düzeltmede, indirilecek vergi tutarının ödenecek vergi tutarından büyük olması halinde iki farklı süre söz konusu. Düzeltme de bu sürelere bağlı olarak yapılabilir.

Konuyla ilgili güncel bir yargı kararı

Konuyu yukarıda birkaç cümleyle özetledim. Konuyla ilgili güncel bir yargı kararı da var. Tekrardan kaçınarak ve ek bir yorum yapmadan, kararı da olabildiğince kısa özetleyeyim.

Dava konusu somut olayda, yasal süresinde 2018 hesap dönemi beyannamesini veren kurum, vergiye uyumlu mükellef indiriminden yararlanmamış. Durumun fark edilmesi üzerine, vergi hatasının düzeltilmesi ve fazladan ödenen verginin iadesi için, 17.08.2020 tarihinde vergi dairesinden düzeltme talebinde bulunmuş. Düzeltme talebi ve şikâyet yoluyla düzeltme talebinin cevap verilmeyerek zımnen reddi üzerine dava açılmış.

Konuyu inceleyen Vergi Mahkemesi, uyumlu mükellef indirimi koşullarının sağlandığı konusunda taraflar arasında ihtilaf bulunmadığını tespit ettikten sonra, İdarenin, konunun vergilendirme hatalarına ilişkin düzenleme kapsamında incelenemeyeceğine ilişkin itirazını yerinde görmemiş. Ancak davacının iade talebinin, beyannamenin verilmesi gereken tarihi izleyen bir yıl içinde, en geç 25.04.2020 tarihine kadar yapılması gerektiği, süresinden sonra yapılan iade talebinin zımnen reddine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar vermiş.

İstinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesince reddi üzerine temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesi;

• Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu düzeltme başvurusunun, kurumlar vergisi beyannamesindeki ödenmesi gereken kurumlar vergisine isabet eden bölümünü aşan kısmına ilişkin hüküm fıkrasını hukuka uygun bularak, bu kısma ilişkin temyiz talebini reddetmiş.

• Vergi indirimine ilişkin şartların davacı şirketçe sağlanamadığına dair, davalı İdarece ileri sürülen bir iddia bulunmadığı gerekçesiyle, vergi indiriminden faydalanması gereken davacı kuruma ait olan vergi indiriminin, ödenmesi gereken kurumlar vergisinden indirilememesi sonucu, bu tutardaki ödenen kurumlar vergisinin fazla tahakkuk ettirildiği ve bu nedenle hesap hatası ortaya çıktığı sonucuna ulaşmış. Bu çerçevede, bu kısma ilişkin olarak normal düzeltme zamanaşımı süresi içinde (5 yıl) düzeltme başvurusunda bulunulduğunu dikkate alarak, Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısma ilişkin hüküm fıkrasını bozmuş. (Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 05.10.2023 tarih ve E:2022/1947 K:2023/3407 sayılı kararı.)

Bölge İdare Mahkemesinin, ilk kararının bozulan hüküm fıkrası yönünden ısrar etmesi üzerine konuyu inceleyen Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçeyle, davacı kurumun temyiz istemini kabul ederek Bölge İdare Mahkemesinin ısrar kararını bozmuş. (28.01.2026 tarih ve E:2024/69 K:2026/11 sayılı karar.)

Bu karar özetle, koşullar sağlanmasına rağmen uyumlu mükellef vergi indiriminden yararlanılmaması durumunda, hesaplanan indirim tutarının, kurumlar vergisi beyannamesinde ödenmesi gereken kurumlar vergisine isabet eden kısmının, iadesinin talep edilebileceğini söylüyor.

pwc.com.tr