Meskük altın, üzerinde Atatürk kabartması olduğu için "Ata lira" olarak anılırken, inceltilmiş şekilde basılan ziynet altın ise genelde takı olarak alınıyor.

2026 yılının ilk çeyreğinde 5 milyon 138 bin 608 adet çeşitli türlerde altın basıldı. Basılan altınların 4 milyon 94 bin 690'ı ziynet cumhuriyet altını olurken, 1 milyon 35 bin 860'ı sikke cumhuriyet altını ve 8 bin 58'i Reşad sikke altınından oluştu. Yılın ilk çeyreğinde "farklı çeşitlerde basılan" 5 milyon 138 bin 608 adet altın için 19 ton 154 kilogram 592,9 gram altın kullanıldı.

En fazla basılan çeşit ziynet çeyrek oldu

Ziynet cumhuriyet altınları kategorisinde bulunan çeyrek altından ilk üç ayda 2 milyon 952 bin 400 adet basılırken, söz konusu ürün tüm çeşitler arasında en fazla basılan altın çeşidi oldu.

Yılın ilk çeyreğinde 468 bin 175 yarım, 648 bin 261 birlik (tam), 25 bin 606 "ikibuçukluk" ve 248 "beşlik" ziynet altın piyasaya sürüldü. Basılan ziynet cumhuriyet altınlarının toplam ağırlığı ise 11 ton 819 kilogram 293 gram oldu.

Sikke altınlar kategorisinde en fazla "birlik" altın basıldı

Sikke cumhuriyet altınları kategorisindeki çeyrek altından yılın ilk üç ayında 63 bin 70, yarım altından 10 bin 132, birlik (tam) altından 958 bin 368, ikibuçukluk altından 420 ve beşlik altından 3 bin 870 adet basıldı.

Söz konusu sayılara göre geçen sene en çok basılan sikke altın çeşidi birlik cumhuriyet altını oldu. Basılan çeşitli ebatlardaki 1 milyon 35 bin 860 sikke cumhuriyet altınlarının toplam ağırlığı ise 7 ton 212 kilogram 174,6 gram oldu.

Diğer basılan altınlar incelendiğinde, Reşad altın kategorisinde ise 1782 yarım, 3 bin 576 birlik (tam), 360 ikibuçukluk ve 2 bin 340 beşlik altın basıldı. Yılın ilk çeyreğinde toplam 8 bin 58 Reşad altını basılırken, basılan Reşad altınlarının toplam ağırlığı 123 kilogram 125,3 gram oldu.

AA

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, kalıcı mıknatıs üretiminde kullanılan neodimyum, praseodimyum, disprozyum ve terbiyum gibi NTE'lere olan talebin 2030'a kadar yüzde 30'dan fazla artması bekleniyor.

2024 itibarıyla Çin, mıknatıs tipi NTE'de küresel madencilik üretiminin yaklaşık yüzde 60'ını, rafine üretimin ise yüzde 90'ından fazlasını gerçekleştirirken uyguladığı ihracat kontrolleri tedarik zincirlerindeki kırılganlığı ortaya koydu.

Yeni dönemin kritik girdisi NTE

Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal, NTE'nin görece küçük bir pazar olmasına rağmen trilyonlarca dolarlık bir ekonomik hacim oluşturduğunu ifade ederek "Nadir toprak elementleri, geçmişte petrolün oynadığı role benzer şekilde yeni dönemin kritik girdisi konumunda" dedi.

Hürmüz Boğazı krizi ile NTE tedarik zincirlerinin Çin'de yoğunlaşmasının küresel kırılganlıkları artırdığına işaret eden Uysal, bu durumun enerji dönüşümü sürecinde yeni bağımlılık alanları oluşturduğunu ifade etti.

Türkiye, Çin'in NTE tekeline alternatif olabilir

Uysal, Çin'in NTE hakimiyetinin sadece ticari bir avantaj olmadığını, aynı zamanda jeopolitik bir güç unsuru haline geldiğini vurgularken durumun küresel ekonomide daha derin ve yapısal bir kırılganlığı ortaya çıkardığını ifade etti.

Bunun sadece enerji güvenliği değil, "enerji dönüşümünün güvenliği" meselesi olduğuna da değinen Uysal, Türkiye dahil dünyanın birçok bölgesinde önemli NTE kaynakları bulunduğunu belirterek şunları söyledi:

"Sorun, 'kaynak' eksikliğinden ziyade, bu kaynakları ekonomik olarak işletilebilir rezervlere dönüştürebilecek ve yüksek çevresel maliyet içeren ayrıştırma süreçlerini gerçekleştirebilecek teknolojik altyapının sınırlı olmasıdır. Çin'in bu alandaki hakimiyeti coğrafi bir avantajdan çok, 1980’lerden bu yana uyguladığı ve 'Made in China 2025' stratejisiyle güçlendirdiği uzun vadeli devlet politikalarının sonucudur. Dolayısıyla dünya, insan eliyle yaratılmış bu tekeli yine insan eliyle, doğru stratejiler, yüksek teknoloji yatırımları, uluslararası işbirlikleri ve akılcı politikalarla aşabilir.

Beylikova'daki dev rezerv oyunu değiştirebilir

Uysal, Türkiye'de 1,3 milyon tonu aşan rezerv ile Beylikova sahasının Çin'e alternatif olmanın yanı sıra küresel tedarik zincirinde oyun değiştirici etki yaratabileceğini belirterek Beylikova Nadir Toprak Elementleri Pilot Tesisi'nin sadece bir maden sahası değil, stratejik bir sıçrama tahtası olabileceğini ifade etti.

Küresel rekabet başladı

Türkiye Madenciler Derneği Çevre Koordinatörü Caner Zanbak da Çin'in ihracat kısıtlamalarının ülkeleri yeni stratejik işbirliklerine yönelttiğini belirterek, "Çin dışındaki işbirlikleri arasında da görünür rekabetin artması muhtemel. Dünya Ticaret Örgütü'nün ‘serbest küresel ticaret’ ilkesinin bu alanda uygulanması kolay görünmüyor" dedi.

Zanbak'a göre elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri ve yeni teknolojilerin hızla yayılması da kalıcı mıknatıslara olan talebi ciddi şekilde artıracak. NTE talebinin 2030'a kadar yüzde 30'dan fazla artacağını belirten Zanbak, özellikle bu ürünlerde kullanılan ham maddeler için küresel rekabetin şimdiden başladığını giderek de sertleşeceğini ifade etti.

AA

Bir önceki yılın aynı ayıyla karşılaştırıldığında bütçe açığının daraldığı görüldü. 2025 yılı Mart ayında 261 milyar 466 milyon TL olan bütçe açığı, 2026 yılı Mart ayında 229 milyar 872 milyon TL'ye geriledi.

Faiz dışı dengede ise daha belirgin bir iyileşme dikkat çekti: 2025 Mart ayında 100 milyar 223 milyon TL faiz dışı açık verilmişken 2026 yılının aynı ayında 6 milyar 87 milyon TL faiz dışı fazla elde edildi.

Bütçe giderleri tarafında Mart ayı harcamaları, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 42,1 oranında artış gösterdi. Giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı 2025 yılında yüzde 7 iken 2026 yılında yüzde 7,7 oldu. Faiz hariç bütçe giderleri ise bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 41,3 artarak 1 trilyon 224 milyar 457 milyon TL'ye ulaştı; söz konusu giderlerin gerçekleşme oranı 2025'teki yüzde 6,8 düzeyinden yüzde 7,5'e yükseldi. Faiz giderleri 235 milyar 959 milyon TL olarak gerçekleşti.

Gelirler tarafında ise bütçe gelirleri geçen yılın Mart ayına göre yüzde 60,6 oranında artarak 1 trilyon 230 milyar 545 milyon TL'ye ulaştı. Gerçekleşme oranı 2025 yılındaki yüzde 6 düzeyinden yüzde 7,6'ya çıktı. Vergi gelirleri tahsilatı bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 63,9 artışla 1 trilyon 57 milyar 171 milyon TL oldu; vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı da 2025'teki yüzde 5,8'den yüzde 7,6'ya yükseldi. Genel bütçe vergi dışı gelirleri ise 139 milyar 221 milyon TL olarak açıklandı.

Ocak-mart döneminde bütçe açığı 420,5 milyar TL oldu

Ocak-Mart döneminin bütününe bakıldığında, 2026 yılının ilk çeyreğinde merkezi yönetim bütçe giderleri 4 trilyon 425 milyar 431 milyon TL, bütçe gelirleri 4 trilyon 5 milyar 382 milyon TL olarak gerçekleşti. Bütçe açığı 420 milyar 49 milyon TL'de kalırken faiz dışı fazla 456 milyar 22 milyon TL oldu. Geçen yılın aynı döneminde 710 milyar 817 milyon TL olan bütçe açığının bu yıl önemli ölçüde daraldığı, 246 milyar 867 milyon TL faiz dışı açık yerine ise 456 milyar 22 milyon TL faiz dışı fazla verildiği görüldü.

Ocak-Mart döneminde bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 66,4 artarak 4 trilyon 5 milyar 382 milyon TL'ye ulaştı. Vergi gelirleri tahsilatı ise yüzde 66,1 artışla 3 trilyon 360 milyar 367 milyon TL olarak gerçekleşti. Bütçe giderleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 42 oranında artarak 4 trilyon 425 milyar 431 milyon TL'ye çıkarken faiz hariç giderler yüzde 33,8 artışla 3 trilyon 549 milyar 360 milyon TL oldu.

Ekonomim

Bu dönüşümün birçok örneği dikkat çekiyor. Şanghay merkezli Mega-Senway’in geliştirdiği elektrikli araç sensörleri. Şirketin sevkiyatları 2019’daki 20 bin seviyesinden bugün 10 milyon adede çıkarken, ürün fiyatı 200 yuandan 10 yuana kadar geriledi. Aynı süreçte Avrupalı üreticilerin büyük bölümü pazardan çekildi. Bu tablo, Çinli firmaların teknolojik ürünleri kısa sürede nasıl “emtia haline getirdiğini” gözler önüne seriyor.

142 milyar dolarlık EV ihracatı

Makro veriler de bu yükselişi doğruluyor. Çin 2025’te 1 trilyon doları aşan ticaret fazlası verirken, 2026’nın ilk çeyreğinde ihracatını yüzde 15 artırdı. Elektrikli araç ihracatı 142 milyar dolara, lityum iyon pil sevkiyatları 77 milyar dolara ulaştı. Avrupa Birliği’ne ihracat yüzde 21,1 artarken, Çin’in yüksek katma değerli ürünlerdeki ağırlığı hızla büyüyor.

Batı'ya göre 9 kat fazla sübvansiyon

Financial Times gazetesinin analizine göre bu gücün arkasında ise devlet destekli sanayi politikası bulunuyor. OECD’ye göre Çinli şirketler, Batılı rakiplerine kıyasla 3 ila 9 kat daha fazla sübvansiyon alıyor. IMF ise Çin para biriminin reel efektif olarak yaklaşık yüzde 16 düşük değerli olduğunu hesaplıyor. Bu kombinasyon, Çinli üreticilere küresel pazarda kalıcı bir maliyet avantajı sağlıyor.

Ancak aynı model ciddi bir risk de üretiyor: aşırı kapasite. Çin’in güneş paneli üretim kapasitesi yıllık 1.200 GW ile küresel talebin neredeyse iki katına ulaşmış durumda. Bu durum fiyatları aşağı çekerken kârlılığı eritiyor ve dünya genelinde ticaret gerilimlerini artırıyor.

Otomotivde de benzer bir baskı görülüyor. BYD araç fiyatlarını düşürürken, NIO daha fazla teknolojiyi daha düşük maliyetle sunabiliyor. Bu durum, Avrupa ve ABD’deki üreticiler için doğrudan bir rekabet tehdidi oluşturuyor. Analistlere göre, ‘Çin şoku 2.0” olarak nitelendirilebilecek bir trend artık yalnızca düşük maliyetli ürünlerle değil, yüksek teknoloji ve ileri üretim kapasitesiyle küresel sanayiyi yeniden şekillendiriyor.

Çin modelinin 4 temel gücü

■ Sübvansiyon: OECD’ye göre Çinli şirketler rakiplerinden 3-9 kat fazla devlet desteği alıyor.

■ Ölçek: Dev üretim kapasitesi maliyetleri hızla aşağı çekiyor.

■ Kur avantajı: IMF’ye göre yuan reel olarak %16 düşük değerli.

■ Rekabet: Yoğun iç rekabet fiyatları küresel ölçekte baskılıyor.

Evrim Küçük-Ekonomim

Euronews’ün haberine göre 2025 verileri incelendiğinde Türkiye’de yıllık kira artışı yüzde 77,6 ile açık ara en yüksek oran olarak kaydedildi. Aynı listede ikinci sırada yer alan Karadağ’da ise kira artışı yüzde 18,5 seviyesinde kaldı.

Haberde, Avrupa Birliği’nde konut harcamalarının ortalama bir hanenin gelirinin yaklaşık beşte birini oluşturduğu belirtiliyor. Türkiye’de ise konut fiyatlarındaki hızlı yükseliş, yüksek kredi faizleri ve finansmana erişimde yaşanan zorluklar, ev sahibi olmayı güçleştirirken kiralık konut talebini artırıyor.

Knight Frank Avrupa Konut Araştırmaları Başkanı Kate Everett-Allen, Türkiye’deki kira artışının büyük ölçüde yüksek enflasyondan kaynaklandığını ifade ediyor.

Everett-Allen, mevcut koşulların kiralık piyasadaki baskıyı artırdığını ve ev sahibi olmanın giderek daha erişilemez hale geldiğini vurguluyor.

Ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor

Euronews’e göre Avrupa genelinde kira artış oranları ülkeden ülkeye önemli farklılık gösteriyor. 2025’te kira artışları Finlandiya’da yüzde 1 seviyesinde kalırken, Hırvatistan’da yüzde 17,6’ya kadar yükseldi.

Yunanistan’da yüzde 10, Macaristan’da yüzde 9,8, Bulgaristan’da yüzde 9,6 ve Romanya’da yüzde 8,2 oranında artış kaydedildi.

Buna karşılık Almanya’da kira artışı yüzde 2,1, Fransa’da yüzde 2,3 ve İspanya’da yüzde 2,4 seviyesinde gerçekleşti.

Neden: Talebin arzdan daha hızlı yükselmesi

Uzmanlara göre kira artışlarının temel nedeni talebin arzdan daha hızlı yükselmesi. Özellikle konut kredisi faizlerinin yüksek seyretmesi, ilk kez ev alacak kesimi kiralık piyasaya yönlendirirken, bu durum kiralar üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırıyor.

Tavan fiyat uygulamasının etkisi

Hükümet Temmuz 2022'de kira artışlarına yüzde 25 tavan getirdi. Bu uygulama daha sonra Temmuz 2024'e kadar uzatıldı.

“Kira kontrolleri beklenmedik sonuçlar doğurdu” diyen Everett-Allen, mevcut kiracılar için yıllık artışların enflasyonun çok altında sınırlandığını, bunun da ev sahiplerini yeni kiralamalarda sert artışlarla kayıplarını telafi etmeye yönelttiğini ve piyasadaki ortalama kiraları hızla yukarı çektiğini belirtti.

Ekonomim

WTTC'nin son ekonomik etki araştırmasına göre, seyahat ve turizm sektörünün küresel GSYİH'ye katkısı 2025 yılında rekor kırarak 11,6 trilyon dolara ulaştı. Bu rakam küresel ekonominin yüzde 9,8'ine denk gelirken, sektördeki yüzde 4,1'lik büyüme, küresel ekonomideki yüzde 2,8'lik büyümeyi de aştı.

Tarihinin en iyi büyümesini kaydeden seyahat ve turizm sektörü, 2025 yılında dünya genelinde 366 milyon iş fırsatı oluştururken, en önemli istihdam ve geçim kaynaklarından biri oldu.

Bu olağanüstü performans, seyahat ve turizmin sadece toparlanmanın itici gücü değil, aynı zamanda küresel ekonominin geleceğini şekillendiren öncü bir güç olduğuna işaret ederken veriler bölgesel performansta belirgin bir farklılaşmayı da ortaya koydu.

Asya-Pasifik küresel büyümeye öncülük etti

Sektörde Asya-Pasifik küresel olarak en hızlı büyüyen bölge olarak öne çıkarken, Kuzey Amerika diğer büyük pazarların gerisinde kaldı.

Asya-Pasifik bölgesi artan uluslararası talep ve güçlü bölgesel bağlantılar sayesinde 2025 yılında seyahat ve turizm GSYİH'sinde en güçlü genişlemeyi kaydederek yüzde 8,1'lik bir büyüme gösterd ve bölge 3,29 trilyon dolara ulaştı.

Buna karşılık, Kuzey Amerika'da büyüme oranı sadece yüzde 1,0 ile önemli ölçüde yavaşladı. Uluslararası ziyaretçi sayısındaki toparlanma düşüşe işaret ederken bölgede seyahat ve turizm GSYİH'si 3,05 trilyon dolar olarak gerçekleşti.

Ülkelere turizmi stratejik öncelik haline getirme çağrısı

Sektör liderleri hükümetlere turizmi stratejik öncelik haline getirme çağrısı yaparken WTTC Başkanı ve CEO'su Gloria Guevara, sektörün 2025'te 11,6 trilyon dolarlık katkıyla tarihinin en güçlü yılını yaşadığını ve uluslararası seyahatin pandemi öncesi seviyeleri aşarak günlük 4,2 milyon kişiye ulaştığını açıkladı.

Chase Travel CEO'su Jason Wynn ise seyahat talebinin yeniden hızlandığını, gezginlerin daha bilinçli planlama yaparak deneyim odaklı seyahatlere yöneldiğini belirtti. Ancak toparlanmanın bölgeler arasında eşit olmadığını, fiyatlar ve kapasite kısıtlarının seyahat tercihlerini etkilediğini vurguladı.

Sektör temsilcileri, küresel toparlanmanın hızlanması için hükümetlerin yatırım, bağlantı ve erişimi artıran politikalar uygulaması gerektiğini ifade etti.

Şeyda Karaca-Dünya

Bloomberg'e konuşan kaynaklara göre, Claude’ın geliştiricisi Anthropic, yatırımcılardan kendisini trilyon dolara yakın değerlemeye ulaştıracak yeni teklifler aldı. Ancak görüşmelerin henüz erken aşamada olduğu ve anlaşmanın gerçekleşmeyebileceği ya da ayrıntıların değişebileceği öğrenildi.

Şirket şubat ayında gerçekleştirdiği 30 milyar dolarlık yatırım turunda 350 milyar dolarlık değerlemeye ulaşmıştı.

Anthropic, işletmelerin kodlamadan siber güvenliğe kadar iş süreçlerini yerine getirme şeklini kökten değiştiren bir dizi yapay zeka aracı geliştirirken, bu ürünler giderek büyüyen kurumsal müşteri kitlesinde yankı buluyor.

Rekabet artıyor

Bu da şirketin gelirinde artışa ve ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI ile rekabetin de artmasına yol açıyor.

Kaynaklara göre, Anthropic önümüzdeki aylarda yeni finansman turu ihtimalini değerlendirirken, şirketin yatırımcıların şartlarını kabul edip etmeyeceği henüz belli değil.

Dünya

TTK 436/1’e göre,“pay sahibi kendisi, eşi, alt ve üstsoyu veya bunların ortağı oldukları şahıs şirketleri ya da hâkimiyetleri altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe veya işleme veya herhangi bir yargı kurumu ya da hakemdeki davaya ilişkin olan müzakerelerde oy kullanamaz.”

Bu yazının asıl konusu olan 436/2’ye göre,“şirket yönetim kurulu üyeleriyle yönetimde görevli imza yetkisini haiz kişiler, yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmelerine ilişkin kararlarda kendilerine ait paylardan doğan oy haklarını kullanamaz.”

İlk örneğimizde, bir anonim şirketin iki ortaklı olduğunu kabul edelim. Ortaklardan biri %99 paya sahip olsun ve diğer ortağın payı da %1 olsun. %99 paya sahip ortağın da tek yönetim kurulu üyesi olduğunu kabul edelim. İki ortak arasında problem olduğunu varsayalım. Şirketin genel kurulunda %99 paya sahip ve yönetim kurulu üyesi olan ortak %1 paya sahip ortak tarafından (yönetim kurulu vasfı nedeni) ile ibra edilmeyebilecektir. Çünkü, %99 paya sahip olan ortak kendi ibrası için oy kullanamayacaktır. Sonraki süreçlerde de ortaklıktan çıkarmak için ciddi ihtilafların başlayacağı şüphesizdir.

İkinci örneğimizde de büyük paya sahip ve tek yönetim kurulu üyesi olan ortağın %80, diğer iki ortağın da %10’ar paya sahip olduğunu kabul edelim. %80 paya sahip tek yönetim kurulu üyesi olan ortak kendi ibrası için oy kullanamayacaktır. Diğer ortaklardan biri ibra yönünde biri de tersi yönde oy kullanır ise, yine ibra mümkün olmayacaktır. Ya da %10 paya sahip ortakların ikisi de ibra yönünde oy kullanmaz ise yine ibra söz konusu olmayacaktır.

Şüphesiz ki bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Bir şirkette %99 paya sahip olan ortağın %1 paya sahip olan ortak tarafından ibra edilmemesi şirketin sürekliliği açısından da oldukça sıkıntılı durumlar doğurabilir. Kanun koyucu şüphesiz ki, yönetim kurulu üyesi ortağın kendi ibrasında oy kullanmasını engelleyerek diğer ortakları korumak istemektedir. Ancak bu düzenleme orantısız güç doğurmaktadır.

Aslında TTK’da bu düzenlemeye karşı alternatif bir düzenleme bulunmaktadır. TTK436/2 düzenlemesi olmasa, yani büyük paya sahip yönetim kurulu üyesi olan ortak kendi ibrası için oy kullansa dahi bazı işlemler söz konusu ise bu ibra geçersiz kabul edilecektir.

TTK’nın 424’üncü maddesi uyarınca, “Bilançonun onaylanmasına ilişkin genel kurul kararı, kararda aksine açıklık bulunmadığı takdirde, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve denetçilerin ibrası sonucunu doğurur. Bununla beraber, bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak bazı hususları içeriyorsa ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmaz.”

TTK’nın 424 ‘üncü maddesi yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmiş olması halinde dahi, “bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak bazı hususları içeriyorsa ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmaz” düzenlemesiile ibranın nihai bir durum olmadığını ortaya koymaktadır.

Uygulamada genel kurullarda yönetim kurulu üyeleri ibra edildiğinde sorumluluk bitiyor gibi bir anlayış bulunmakla birlikte gerçekte durum öyle değildir. Kanun koyucu TTK 424 düzenlemesi ile bu durumu açıkça ortaya koymuştur ve doğrusu da budur. Nitekim, her ne kadar pay sahipleri genel kurullardan önce bilançoları görseler dahi, ilk görüşte bilançoların içeriğini tahlil etmeleri çok zordur. Çoğunlukla, TTK 424’üncü maddede yazılı durumlar sonradan özel incelemelerle ortaya çıkmaktadır.

TTK 424’üncü maddede yer verilen durumlar ibrayı ortadan kaldırmaktadır ve bu önlem amaçlı bir düzenlemedir. Dolayısı ile, TTK 436/2 düzenlemesi ile %1 paya sahip ortağa %99 paya sahip yönetim kurulu üyesini ibra ettirmemek çok sorunlu bir düzenlemedir. %1’lik paya sahip ortak her zaman sonradan 424’üncü maddede belirtilen durumlar varsa hukuki yollarla ibrayı kaldırtabilecektir. Ya da tersten gidecek olur isek, genel kurulda ibra edilmiş olmak da sorumluluktan kurtulmak anlamına gelmeyecektir.

İbra edilmeyen yöneticiler, geçmiş dönem faaliyetlerinden dolayı sorumluluk riski altına girer ve hakkında tazminat davası açılabilir. Hemen belirtelim ki, ibra edilmeme, otomatik olarak görevden alma sonucunu doğurmayacaktır. Yönetim kurulu üyelerinin görevden alınabilmesi için haklı bir sebep olmalıdır. Sorumluluk ve görevden alma meseleleri hukuki süreçlerdir ve bu yazının konusu değildir.

Sonuç olarak %1 paya sahip ortağın %99 paya sahip yönetici ortağı ibra etmemesi ciddi sıkıntılı süreçler doğurabilmektedir. Şirkete küçük ortak alırken bu konunun da göz önünde bulundurulması faydalı olacaktır. Diğer yandan, genel kurullarda ibra edilen yönetim kurulu üyeleri de genel kurullarda ibra edilseler dahi, bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak bazı hususları içeriyorsa ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmayacaktır.

Çalışma hayatında yer alan 23,3 milyon kişi, emeklilik yaşı bakımından üç ana gruba ayrılıyor. Grupları ağırlıklı olarak SSK’lılar (4/a) üzerinden incelememizin sebebi, çalışanların en büyük kısmını bunların oluşturmasıdır.

EYT’LİLER İÇİN ÖNEMLİ OLAN PRİM GÜNÜ

Daha önce yürürlükteki kanuna göre, 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı çalışmaya başlayanların emekliliğinde sigortalılık süresi, prim günü ve yaş olmak üzere üç koşul aranıyordu. Prim günü ve emeklilik yaşında ayrıca kademe bulunuyordu. Örneğin 1 Nisan 1989 tarihinde çalışmaya başlayan SSK’lı kadın 5300 prim günüyle 45 yaşında, erkek ise 5450 prim günüyle 51 yaşında emekli olabiliyordu. Sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 tarihinde başlayan SSK’lılar ise 5975 prim günüyle kadın ise 56, erkek ise 58 yaşında emekli olabiliyordu.

2023 yılındaki EYT düzenlemesiyle 8 Eylül 1999 ve öncesinde çalışmaya başlayanlar için yaş koşulu kaldırıldığı için geriye sadece prim günü ve sigortalılık süresi kaldı. Sigortalılık süresi ise şu an sadece 8 Eylül 1999 öncesinde çalışmaya başladığı tarihte 18 yaşından küçük olanlar için önem taşıyor. Diğerleri açısından sigortalılık süresi koşulu tamamlanmış bulunuyor. Bu durumda, sigortalı çalışmaya başlama tarihine göre değişen prim günü koşulunu tamamlayanlar hemen emekli olabiliyorlar.

İlk defa çalışmaya 8 Eylül 1999 öncesinde başlayan ve halen çalışma hayatında bulunan yaklaşık 2,5 milyon kişi için fiili emeklilik yaşı kadınlarda 38, erkeklerde 43 yaşında başlıyor ancak prim gününü tamamlayamamış kişiler için bu yaş artabiliyor.

KADEMELİ EMEKLİLİK BEKLEYENLER 58-60 YAŞA TABİ

Sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında başlayan SSK’lılarda sigortalılık süresi koşulu bulunmuyor. Normal emeklilik için gerekli 7000 prim gününü tamamlamak şartıyla kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emekli olabilecek.

Sigortalılık süresinin kaldırılması şu sonucu veriyor. Örneğin bir erkek ilk defa sigortalı çalışmaya 40 yaşında başlamışsa kesintisiz çalıştığı takdirde 7000 prim gününü 20 yılda tamamlayarak 60 yaşında emekli olabilecek. 1999 öncesindekilerde olduğu gibi 25 yıl sigortalılık şartı aransaydı aynı kişi 65 yaşında emekli olabilecekti.

Çalışma hayatındaki işçi, memur ve esnaf statüsündeki yaklaşık 4 – 5 milyon kişi, emeklilik yaşı bakımından 58-60 grubunda yer alıyor.

2008 SONRASI ÇALIŞMAYA BAŞLAYANLARIN EMEKLİLİK YAŞI 65’E ÇIKTI

İlk defa sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayanlar yaş ve prim günü koşulunu yerine getirdiklerinde emekli olabilecekler. Normal emeklilik için prim günü 4/a (SSK) statüsünde 7200, 4/b (BAĞ-KUR) ve 4/c (Emekli Sandığı) statüsünde çalışanlar için ise 9000 olarak uygulanıyor.

Söz konusu prim günü koşulunu 31 Aralık 2035 tarihine kadar tamamlayan kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emekli olabilecekler. Prim gününü tamamlama tarihi sonraki her iki yılda 1 yaş uzayacak. Prim günü koşulunu 1 Ocak 2036 – 31 Aralık 2037 tarihleri arasında tamamlayan kadınlar 59, erkekler 61 yaşında emekli olacaklar.

Aktif sigortalıların yaklaşık 17 milyonu, ilk defa çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayanlardan oluşuyor. Bunlar da kendi içlerinde üç ana gruba ayrılıyor. Birinci grup 58-60 yaşa tabi olanlar. İkinci grup emeklilik yaşı kadınlarda 59 -64, erkeklerde 61 – 64 arasında kademeli artanlar. Üçüncü grup ise 65 yaşa tabi olanlardan oluşuyor.

Örneğin 2020 yılı ve sonrasında çalışmaya başlayan erkekler 4/b ve 4/c statüsünde 65 yaşından önce emekli olamayacaklar. Aynı statüdeki kadınlar ise 2021 ve sonrasında çalışmaya başlamışlar ise 65 yaşa tabi olacaklar.

4/a (SSK) statüsündekiler için 65 yaş uygulaması biraz daha geç başladı. 2024’ten itibaren çalışmaya başlayan erkekler 4/a statüsünde 65 yaşından önce emekli olamayacaklar. 4/a statüsündeki kadınlar için 65 yaş ise 2028 yılından itibaren çalışmaya başlayanlarda zorunlu olacak.

Tabii ki 65 yaş sadece 2020 yılından itibaren çalışmaya başlayanları kapsamıyor. İlk defa sigortalı çalışmaya 1 Mayıs 2008 tarihinde başlasa bile prim gününü 1 Ocak 2044 ve sonrasında tamamlayanların hepsi 65 yaşa tabi olacak.

Bu demek oluyor ki, halen çalışma hayatındaki kişilerin yaklaşık 2,5 – 3 milyonu 65 yaşından önce emekli olamayacak. Bunlara ilaveten milyonlarca kişi de prim gününü daha önce tamamlayamadığı takdirde potansiyel olarak 65 yaş kapsamında yer alıyor.

G20 ve Uluslararası Para Fonu (IMF)-Dünya Bankası Bahar Toplantıları'na katılmak üzere Washington'da bulunan Bakan Şimşek, İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi'nin finansman anlaşmasının Dünya Bankası'nın genel merkezinde düzenlenen imza törenine katıldı.

Şimşek, burada yaptığı konuşmada, küresel enerji güvenliğinin ve ticaret koridorlarının çatışmalar, parçalanma ve yıllarca süren yetersiz yatırımlar nedeniyle baskı altında olduğuna işaret ederek, bu sorunların küresel nitelikte olduğunu ve küresel yanıtlar gerektirdiğini söyledi.

Bu çerçevede Orta Koridor'un önemini vurgulayan Şimşek, söz konusu hattın 18 günlük süresiyle Pekin'den Londra'ya uzanan en hızlı rota olduğunu aktardı.

Şimşek, altyapının Türkiye'nin kalkınma hikayesinin temel unsurlarından biri olduğunu belirterek, son 20 yılda ulaştırma altyapısına 355 milyar dolar yatırım yapıldığını kaydetti.

Sadece kara yollarına 180 milyar dolar yatırım yapıldığını ifade eden Şimşek, havalimanı ağının da genişletildiğini aktardı.

"Bu ortaklık küresel piyasalara güven sinyali veriyor"

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde demir yollarının Türkiye'nin bir sonraki hedefi ve en büyük önceliği olduğunu vurgulayan Şimşek, Dünya Bankası ile olan ortaklığın bu çabanın merkezinde yer aldığını dile getirdi.

Şimşek, "Bu ortaklık finansman sağlıyor, standartları sağlamlaştırıyor ve küresel piyasalara güven sinyali veriyor" dedi.

Bu ortaklığın yıllar içinde titizlikle inşa edildiğine dikkati çeken Şimşek, İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi'nin sıradan bir altyapı projesi olmadığını anlattı.

Şimşek, projenin Orta Koridor'un en kritik darboğazlarından birini çözüme kavuşturacağını belirterek, İstanbul Boğazı üzerinden Orta Koridor'un en kısıtlı geçiş noktalarından birine yüksek kapasiteli bir demir yolu alternatifi sunduğunu, koridorun güvenilirliğini güçlendireceğini ve küresel ticaret için stratejik değerini derinleştireceğini vurguladı.

Projenin kapasitede "dönüştürücü bir sıçrama" sağlayacağını da belirten Şimşek, İstanbul Boğazı'ndan geçen demir yolu yük hacminin yıllık 3 milyon tondan 50 milyon tona çıkacağını kaydetti.

Şimşek, bunun kıtalararası yük taşımacılığı için karbon nötr bir altyapı oluşturacağına işaret ederek, bunun, bölgenin daha önce hiç tanık olmadığı ölçekte bir yapısal dönüşüm olduğunu söyledi.

"Dünya Bankası'nın tarihinde onaylanan en büyük üçüncü proje"

Projenin çok taraflı altyapı finansmanı alanında bir dönüm noktası niteliğinde olduğunu vurgulayan Şimşek, toplam büyüklüğü 8,1 milyar dolar olan projenin finansmanının yüzde 83'ünün uluslararası finans kuruluşlarından sağlandığını kaydetti.

Şimşek, "Bu, Dünya Bankasının tüm tarihinde onaylanan en büyük üçüncü proje. Bu gerçek tek başına, iddiamızın ölçeğini ve ortaklarımızın Türkiye'nin projeyi hayata geçirme kapasitesine duyduğu güveni ortaya koyuyor" diye konuştu.

Ayrıca projenin 400 binden fazla kişiye daha yüksek gelirli istihdam sağlayacağını belirten Şimşek, altyapının yalnızca mal taşımakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda geçim kaynakları oluşturduğunu ve İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi'nin bunun her ikisini de yapacağını dile getirdi.

Şimşek, finansman anlaşmasının Türkiye'nin kalkınma yolculuğuna ve Dünya Bankası ile ortaklığa duyulan güvenin bir göstergesi olduğunu aktardı.

"Üç stratejik koridor boyunca bağlantıları güçlendirecek"

Dünya Bankası Operasyonlardan Sorumlu Genel Müdürü Anna Bjerde ise İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi'nin Türkiye'nin ulaşım sistemi ve ekonomik büyümesi için kalıcı faydalar sağlayacak önemli bir proje olduğunu vurguladı.

Bjerde, projenin etkisinin "dönüştürücü" olacağına dikkati çekerek, İstanbul Boğazı boyunca demir yolu kapasitesini artırarak Türkiye'nin en kritik ulaşım darboğazlarından birine çözüm getirdiğini belirtti.

Anna Bjerde, "Orta Koridor, Kalkınma Yolu ve Türkiye-Avrupa Koridoru olmak üzere üç stratejik koridor boyunca bağlantıyı güçlendirecek. Bu sayede Boğaz'ı geçenler için ulaşım daha hızlı, daha güvenilir ve daha verimli hale gelecek. Bu, sadece Türkiye için değil, bölgesel ve uluslararası ticaret için de önemli" dedi.

Uluslararası işbirliğiyle hayata geçirilen projeye yaklaşık 6,75 milyar dolarlık finansman sağlanmasının beklendiğini kaydeden Bjerde, bunun projeye duyulan güveni yansıttığını ifade etti.

Bjerde, projenin ekonomik etkisinin imalat, tarım ve hizmet sektörlerine kadar uzanarak bölgede refahı artıracağını ve geçim kaynaklarını iyileştireceğini aktardı.

Bu arada, Türkiye, İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi kapsamında Dünya Bankası'ndan 1,67 milyar euro tutarında uygun koşullu finansman temin etmişti.

Proje, Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden geçecek 127 kilometrelik elektrikli ve yüksek kapasiteli demir yolu hattının inşasını kapsıyor.

Projenin Orta Koridor ve Irak Kalkınma Yolu gibi uluslararası ticaret güzergahlarını birbirine bağlayarak Türkiye'nin bölgesel lojistik merkezi rolünü pekiştirmesi hedefleniyor.

Dünya

Geçen hafta ABD ve İran iki haftalık ateşkes ilan ederek müzakerelere başlanacağını duyurmuştu. Böylece savaşın başından itibaren döviz satışı 37.6 milyar dolara indi. Uzmanlar rezerv artış eğiliminin tersine dönmemesi durumunda gelecek haftaki PPK’da faiz artırım ihtimalini azalttığını dile getirdi.

QNB ekonomistlerinin analizine göre 10 Nisan haftasında toplam rezervler 9.1 milyar dolar artışla 170.8 milyar dolara yükseldi. Geçen hafta içerisinde bankaların TCMB’de zorunlu karşılık ve teminat depo çerçevesinde tuttukları döviz miktarının 0.6 milyar dolar azalması, brüt rezervi olumsuz etkiledi. Bunu hariç tutan net uluslararası rezerv ise 9.7 milyar dolar artışla 55.3 milyar dolara çıktı. Swap hariç net rezerv de önceki haftaya göre 13.4 milyar dolar artışla 31.8 milyar dolara yükselerek savaştan bu yana ilk kez artış gerçekleştirdi.

Altın fiyatları olumlu etkiledi

Net rezerv içinde değerlendirilen yurt içi bankalarla yapılan swap hacminin 10 Nisan haftasında 3.7 milyar dolar azalmasının, net rezervi olumsuz etkilediğini belirten QNB ekonomistleri altın fiyatlarının yükselmesinin ise net rezervde 1.8 milyar dolarlık artışa yol açtığını hesapladı. Kamunun döviz mevduatı da incelenen hafta içerisinde 1.5 milyar dolar düşerken çoğunluğu eurobond itfasıyla ilgili olan bu çıkış, TCMB’nin geçici hesabında tutulduğu için henüz döviz rezervine yansımadı. QNB ekonomistleri “Sonuç olarak, bu saydığımız işlemler net rezervin geçen hafta 1.9 milyar dolar gerilemesine neden olmuştur. Net rezervdeki değişimi dikkate aldığımızda, bunun dışında kalan işlemlerle toplamda 11.6 milyar dolar döviz alışı gerçekleştiğini hesaplıyoruz” dedi.

Karahan'dan ABD'de sunum

IMF –Dünya Bankası Bahar Toplantıları için New York’ta bulunan Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan programı kapsamında ilk sunumunu gerçekleştirdi. Karahan, "Enflasyon ve Makroekonomik Görünüm" başlıklı sunumunda, mart ayında yıllık enflasyonun yüzde 30,9’a gerilediğini belirten Karahan, düşüş hızının değişmekle birlikte dezenflasyonun tüm alt gruplarda sürdüğünü kaydetti. Karahan, mart ayında enflasyonun ana eğiliminde düşüşün görüldüğüne dikkati çekerek, kira ve eğitim kalemlerinde azalan katılığın dezenflasyonu desteklediğini ve bu desteğin bu yıl devam etmesinin beklendiğini bildirdi.

Rezervler daha güçlü

Eşel mobil sisteminin enflasyonist baskıları sınırlandırdığını vurgulayan Karahan, iktisadi faaliyette yavaşlamanın görüldüğünü aktardı. Karahan, kapasite kullanımının zayıf seyrettiğini belirterek, talep göstergelerinin iktisadi faaliyette yavaşlamaya işaret ettiğini vurguladı. Ankete dayalı göstergelerin, iktisadi faaliyetteki yavaşlamayı doğruladığını aktaran Karahan, kredi büyümesinin yılın ilk çeyreğinde yavaşladığını ifade etti.

Karahan, enerji ve turizmle şekillenen cari işlemler açığının tarihsel ortalamanın altında seyrettiğini vurguladı. Altın fiyatlarındaki gerilemenin hanehalkı döviz talebinde etkili olduğunu kaydeden Karahan, rezervlerin düzeyinin daha önceki çıkış dönemlerinde olduğundan daha güçlü olduğunu bildirdi.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Bu uygulama nedeniyle dönüş yakıtını da taşımak zorunda kalan uçakların kargo kapasitesi ciddi şekilde kısıtlanmaya başladı. Türkiye’de ikmal kısıtlaması olmadığı için bazı uçakların, varış noktası olmadığı halde İstanbul’a inerek yakıt ikmali yaptığı öğrenildi. EKONOMİ’ye bilgi veren sektör kaynakları gelinen aşamada Türkiye'nin petrol stoklarının önemine dikkati çekerek, tedbir alınmasının yararlı olacağını vurguluyor.

Kargo hangarda kalabilir

Havacılık uzmanları ve sektör temsilcilerinden edinilen teknik verilere göre; Avrupa havalimanlarında yaşanan yakıt tedarik kısıtlamaları orta menzilli uçuşlarda lojistik dengeleri değiştiriyor. Tipik bir Airbus A321neo operasyonu üzerinden yapılan hesaplamalar, krizin boyutunu şöyle ortaya koyuyor: Normal şartlarda İstanbul'dan Londra'ya tek yönlü yaklaşık 9 ton yakıtla uçan bir uçak, dönüş yakıtını da beraberinde getirdiğinde uçağa ekstradan 8 tonluk bir yük biniyor.

Bu ağırlık artışı sebebiyle uçuş güvenliği gereği ticari yük kapasitesi (kargo) ciddi şekilde daralıyor. Bu durum, önemli miktarda bir kargo yükünün hangarlarda kalması anlamına geliyor. Yanı sıra uçağın fazladan taşıdığı her 1 ton yakıtı varış noktasına ulaştırabilmek için saat başına yüzde 3-4 fazla yakıt harcadığı hesaplanıyor. Yaklaşık 3,5 saatlik bir İstanbul-Londra seferinde 8 tonluk ekstra yük, sefer başına 1 tona yakın yakıtın sadece bu ağırlığı taşımak için israf edilmesine yol açıyor. Ayrıca, uçağın ağırlık ve denge ayarlarını koruyabilmek amacıyla, yolcu kabinindeki bazı koltukların satışa kapatılması veya boş bırakılması operasyonel bir zorunluluk haline gelebiliyor. Havayolu şirketlerinin yakıtı, kargo ve yolcu bagajına tercih etmesiyle birlikte ticari gönderilerin ardından yolcu valizlerinin de ‘operasyonel öncelik’ nedeniyle geride bırakılması riski doğurabiliyor.

Önümüzdeki 3 hafta kritik

Savaştan en fazla etkilenen havayolu sektöründen gelen haberler de iç açıcı değil. Avrupa Havalimanları Konseyi de (ACI Europe), Hürmüz Boğazı'ndan geçiş üç hafta içinde yeniden sağlanamazsa AB'de sistemik jet yakıtı sıkıntısı yaşanabileceği uyarısını yaptı. ACI Europe, 9 Nisan'da AB Ulaştırma ve Enerji Komisyonerleri'ne gönderdiği mektupta durumun ciddiyetine dikkat çekerken, yazıyı kaleme alan ACI Europe Genel Direktörü Olivier Jankovec, "Hürmüz Boğazı'ndan geçişin önümüzdeki üç hafta içinde anlamlı ve istikrarlı bir biçimde yeniden başlamadığı takdirde, AB için sistemik jet yakıtı sıkıntısı bir gerçeklik haline gelecektir" uyarılarında bulundu. 600'den fazla havalimanını temsil eden ACI Europe'un verilerine göre hava ulaşımı Avrupa ekonomilerine 851 milyar Euro katkı sağlıyor ve 14 milyon kişiye istihdam sunuyor.

Jet yakıtının yüzde 40'ı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor, arz sıkıntısı bilet fiyatlarına yansıyor

Havacılık sektörünü köşeye sıkıştıran jet yakıtı fiyatlarındaki artış uluslararası kuruluşların raporlarına da konu oluyor. Son olarak Allianz Trade’in "Küresel Ekonomide Krizin Pikselleri" başlığı ile yayınladığı raporda, dünya jet yakıtının yüzde 40'ının Hürmüz Boğazı üzerinden geçtiği ve buna bağlı olarak fiyatların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığı ve havayolu taşımacılığının farklı bir dinamikle karşı karşıya olduğu da belirtiliyor. Jet yakıtı fiyatları rekor seviyelere ulaşmış olsa da daha güçlü fiyatlama yapılabilme sayesinde, özellikle de uzun menzilli hatlarda bilet fiyatlarında yüzde 70'e varan oranlarda artışa gidildiği bilgisi raporda yer aldı. Bununla birlikte sektörün, 70.000'den fazla uçuş iptali ve Orta Doğu'daki kilit merkezlerin kapanması dahil olmak üzere ciddi aksamalar yaşadığı, bölge için turizm kayıplarının 55 milyar ABD dolarına ulaşabileceği ve 2026'da uluslararası varışların yıllık bazda yaklaşık yüzde 30 düşebileceği tahminlerine de raporda değinildi.

Jet yakıtı bağımlılığı firmaları kırılganlaştırdı

İtalya'da Air BP Italia, bazı havalimanlarında uçak başına en fazla 2.000 litre yakıt ikmaline izin veren kısıtlamayı uygulamaya koydu. Tıbbi uçuşlar, devlet uçakları ve üç saat üzeri uzun mesafeli seferler öncelikli statü kazanırken kısa mesafeli operatörler en ağır kısıtlamalarla yüz yüze geldi. İngiltere'nin ise boğazdan geçen jet yakıtındaki Kuveyt payı nedeniyle Avrupa'nın en kırılgan ülkesi konumunda olduğu belirtiliyor. Ryanair CEO'su Michael O'Leary de şu değerlendirmede bulundu: “Şu anda Avrupa ülkeleri arasında en savunmasız olanı, Kuveytlilerin buradaki pazar payı nedeniyle İngiltere. Hürmüz yaz boyunca kapalı kalırsa uçuşların yüzde 5 ila 10'unu iptal etmek zorunda kalabiliriz." Güneydoğu Asya'da ise tablo daha da kaygı verici. Körfez'den sağlanan yakıta ağır biçimde bağımlı olan bölgede Vietnam Airlines, jet yakıtı fiyatlarının varil başına 160-200 dolara ulaşması halinde uçuşlarının yüzde 10 ile 20'sini kısabileceğini açıkladı. Söz konusu eşik Nisan başı itibarıyla zaten aşılmış durumda.

Zararına uçmak istemiyorlar

United Airlines CEO'su Scott Kirby'nin kısa bir süre önce yaptığı açıklamada "Zarara uçmanın hiçbir anlamı yok" derken, şirketin 2026'nın ikinci ve üçüncü çeyreğinde planlanan hatların yaklaşık yüzde 5'ini kısacağını açıkladı. SAS da nisan ayında 1000, Air New Zealand ise mayıs başına kadar 1100 seferini iptal etti. Delta Air Lines yükselen yakıt maliyetleri nedeniyle 400 milyon dolarlık gider kalemi oluştururken, JetBlue bagaj ücretlerini artırdı. Bazı yabancı havayolları bilet başına 150 dolara varan yakıt ek ücreti talep etmeye başladı. Lufthansa CEO'su Carsten Spohr ise çalışanlarına “20 uçağın yere indirilmesiyle yüzde 2,5 kapasite azaltımı ya da 40 uçağın operasyondan çıkarılmasıyla yüzde 5 kapasite daralması” senaryosu sundu. EasyJet CEO'su Kenton Jarvis de durumu basına yaptığı açıklamada durumu şöyle özetledi: "Bir ya da iki hafta için sorunsuz olduğumuzdan eminim. Üç hafta için de büyük olasılıkla iyiyiz."

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Çağrı üzerine çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 14'üncü maddesinde düzenlenmiştir. İşçinin iş görme edimini işverenin ihtiyacına bağlı olarak yerine getirdiği bir çalışma modeli olarak karşımıza çıkmaktadır.

Hüküm uyarınca, "Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesi" çağrı üzerine iş sözleşmesi olarak tanımlanmaktadır.

Çağrı üzerine çalışma iş sözleşmesi, kısmi süreli iş sözleşmesinin özel bir türü olarak kabul edilmekte ve mutlaka yazılı olarak yapılması gerekmektedir. Bu çalışma modelinde, işçinin ne zaman çalışacağı, işverenin yapacağı çağrıya bağlıdır ve bu yönüyle klasik çalışma düzeninden ayrılmaktadır.

Çağrı üzerine çalışmada taraflar, işçinin hafta, ay veya yıl içerisinde ne kadar süreyle çalışacağını serbestçe belirleyebilmektedir. Ancak çalışma süresinin belirlenmemesi halinde, haftalık çalışma süresi 20 saat olarak kabul edilmektedir. Ayrıca diğer önemli bir husus ise; işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın, kararlaştırılan süreye ilişkin ücrete hak kazanmaktadır.

İşçiden, iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren, bu çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Süresine uygun yapılan çağrı üzerine, işçi de iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Ayrıca sözleşmede günlük çalışma süresi belirlenmemişse, işverenin işçiyi her çağrıda en az 4 saat üst üste çalıştırması gerekmektedir.

Uzaktan çalışma ise yine İş Kanunu'nun aynı maddesinde düzenlenmiştir. İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisi, uzaktan çalışma olarak tanımlanmaktadır.

Uzaktan çalışmada da yazılı sözleşme yapılması zorunluluktur. Uzaktan çalışma iş sözleşmesinde, işin tanımı, süresi, yeri, ücret, ekipman ve iletişim gibi hususlar açıkça belirlenmelidir. Uzaktan çalışma modelinde, işverenin iş sağlığı ve güvenliği ve eşit davranma yükümlülüklerinin devam ettiği unutulmamalıdır. Diğer bir ifadeyle, işveren tarafından İSG yükümlülükleri yerine getirilmeli ve işçi, diğer çalışanlara göre farklı işleme tabi tutulmamalıdır.

Ayrıca, uzaktan çalışma modeli, çağrı üzerine çalışmadan farklı olarak belirli bir çağrı süresi, asgari çalışma süresi veya haftalık süre sınırlamasına tabi değildir. Bu iki çalışma modelinin birlikte uygulanması ise teorik olarak mümkündür.

Bir başka anlatımla, işçinin hem çağrı üzerine hem de uzaktan çalışacak şekilde istihdam edilmesi, işin niteliğinin uygun olması ve tarafların bunu açıkça sözleşmede düzenlemesi halinde hukuken engel teşkil etmemektedir.

Ancak çağrı üzerine çalışmanın çeşitli sınırlara tabi olması gibi uzaktan çalışma yapılması mümkün olmayan işler de bulunmaktadır. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin "Uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işler" başlıklı 13'üncü maddesinde hangi işlerde uzaktan çalışma yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

"Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.

Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan veya hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşunca belirlenir."

Hükümler uyarınca her mesleğin doğası, uzaktan çalışma yapılmasına imkan vermemektedir. Ancak bu sınırların bulunmadığı hallerde işçinin hem çağrı üzerine hem de uzaktan çalışması mümkündür.

Nihayetinde, çağrı üzerine çalışma ile uzaktan çalışma modellerinin birlikte uygulanması, işin niteliğinin uygun olması ve tarafların bu durumu açıkça yazılı sözleşmede düzenlemesi halinde mümkündür.

Ancak bu tür bir çalışma ilişkisinde, her iki modele özgü yükümlülüklerin ayrı ayrı gözetilmesi, özellikle çağrı süreleri, ücret hakları, iş sağlığı ve güvenliği ile uzaktan çalışmaya ilişkin sınırlamaların dikkate alınması önem arz etmektedir.

2026 yılına girilirken Türkiye ekonomisi sadece iç dinamiklerle değil, aynı zamanda küresel ölçekte yaşanan en sert jeoekonomik şoklardan biriyle karşı karşıya: İran–ABD–İsrail savaşı. Bu savaş, klasik bir bölgesel kriz olmanın ötesine geçmiş ve küresel enerji, ticaret ve finans sistemini doğrudan etkileyen bir kırılma yaratmıştır.

Özellikle Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin geçtiği bir hattın kesintiye uğraması anlamına geliyor. Bu gelişme sonrası petrol fiyatlarının kısa sürede 110–120 dolar bandına yükselmesi, sadece enerji maliyetlerini değil, tüm üretim zincirini yukarı çekmiştir .

Ancak daha kritik olan nokta şudur:
Bu kriz yalnızca maliyetleri artırmıyor, aynı zamanda küresel talebi de daraltıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), savaş nedeniyle 2026’da küresel petrol talebinin düşüşe geçtiğini ve bunun COVID sonrası ilk daralma olduğunu açıklamıştır . Bu, klasik “enerji krizi = talep artışı” denkleminden farklı olarak, eş zamanlı maliyet artışı ve talep düşüşü (stagflasyonist baskı) anlamına gelir.

1. Talep daralması: artık küresel bir şok

Türkiye’de iç talep zaten yüksek faiz nedeniyle baskılanmıştı. Ancak İran savaşı bu süreci hızlandıran ikinci dalga etkisi yaratmıştır.

EBRD hesaplamalarına göre:

• Petrol fiyatlarının 100 dolar üzerinde kalması
• Küresel büyümeyi en az 0,4 puan düşürür
• Enflasyonu ise +1,5 puan artırır

Bu şu anlama gelir:

Hem tüketici hem üretici aynı anda sıkışır.

Sanayi tarafında bunun etkisi doğrudan görülmektedir:

• PMI: 47–48 (daralma)
• Kapasite kullanımı: %73–75
• Yeni siparişler: düşüş trendinde

Üstelik bu kez sorun sadece iç talep değil. İhracat tarafında da özellikle Orta Doğu ve Asya hattında talep düşüşü gözlenmektedir. Çünkü savaş, sadece enerji değil; plastik, gübre ve kimyasal ara ürün tedarik zincirlerini de kesintiye uğratmıştır .

Bu da üretimde yeni bir riski ortaya çıkarır:

Maliyet artışı + girdi bulunamaması

2. Sanayide çifte baskı: maliyet ve talep

Sanayi şirketleri 2026’da iki yönlü sıkışma yaşamaktadır:

1. Maliyet şoku

• Enerji fiyatları %50–60 artış
• Lojistik maliyetleri %20–30 artış
• Ara malı tedarikinde gecikme

2. Talep daralması

• Avrupa büyümesi zayıf
• Orta Doğu pazarı riskli
• Küresel siparişler yavaşlıyor

Bu kombinasyonun sonucu:

Marj sıkışması + kapasite düşüşü

Örneğin:

• %80 kapasite → %70’e düşerse
• Birim maliyet %12–15 artar

Zaten artan enerji maliyetleriyle birleştiğinde bu oran toplamda %20’ye yakın maliyet baskısı yaratır.

3.Perakende: En tehlikeli illüzyon dönemi

Perakende sektöründe İran savaşının etkisi dolaylı ama çok güçlüdür.

Nasıl?

• Enerji maliyeti → ürün fiyatlarına yansır
• Gıda ve lojistik → enflasyonu yukarı iter
• Tüketici → harcamayı kısar

Bu da şu tabloyu yaratır:

• Nominal ciro artar
• Reel satış hacmi düşer

Türkiye’de reel tüketimde daralma %10–15 bandına ulaşmış durumda.

Bu dönemin en tehlikeli yanı şudur:

Şirketler büyüdüğünü zannederken aslında küçülür.

4.Nakit kraldır: savaş dönemi finansı

İran savaşıyla birlikte finansal riskler de artmıştır. IMF’ye göre, gelişmekte olan ülkelerde sermaye çıkış riski ciddi şekilde yükselmiştir .

Bu durum Türkiye için şu anlama gelir:

• Kredi erişimi zorlaşır
• Faiz yüksek kalır
• Nakit değeri artar

Örnek:

• 200 milyon TL stok
• %40 faiz

80 milyon TL finansman maliyeti

Bu nedenle 2026’nın finansal kuralı nettir:

“Nakit üretmeyen şirket yaşayamaz”

5. Stok stratejisi: en kritik karar

İran savaşıyla birlikte tedarik zinciri belirsizliği artmış olsa da, bu durum yanlış yorumlanmamalıdır.

Eski refleks:
“Tedarik riski var → stok artır”

Yeni gerçeklik:

• Talep zayıf
• Faiz yüksek
• Finansman pahalı

Bu durumda stok artırmak çifte risk yaratır.

Doğru yaklaşım: Segment bazlı stok yönetimi

• Hızlı dönen ürün → stok artırılabilir
• Yavaş dönen ürün → agresif azaltım
• Teknolojik ürün → minimum stok

Özellikle perakendede yapılan en büyük hata:

“Ciro düşmesin diye stok şişirmek”

Bu, kısa vadede satış, uzun vadede likidite krizi yaratır

Manşet:

• Kritik hammaddede minimum güvenlik stoğu
• Nihai üründe düşük stok
• Hızlı dönen ürünlere odaklanma

6.İhracat: En kritik stratejik hata

Bu dönemde yapılan en büyük yanlış:

Orta Doğu’yu fırsat olarak görmek

Oysa gerçek tablo:

• Lojistik hatlar riskli
• Sigorta maliyetleri yükseldi
• Tahsilat riski arttı

Ayrıca savaşın etkisiyle bölge ekonomilerinde ciddi daralma riski oluşmuştur.

Dolayısıyla:

Orta Doğu = kısa vadede yüksek riskli pazar

Doğru pazar yaklaşımı (2026)

• ABD → güçlü talep
• Doğu Avrupa → lojistik avantaj
• Güney Asya → büyüme potansiyeli
• Seçici Afrika → düşük rekabet

Yeni paradigma:

“Büyüme değil, tahsil edilebilir satış”

7.Bilançolarda sessiz kırılma

2026’da en büyük hata:

Gelir tablosuna bakarak karar almak

Çünkü risk bilançoda birikir.

Kritik kırılma noktaları

• Finansman giderleri / ciro > %10
• Cari oran < 1,2
• Net işletme sermayesi negatif
• Ticari alacaklar hızla büyüyor

Bu göstergeler varsa:

Şirket kârlı görünse bile likidite krizi içindedir

En tehlikeli durum:

“Satış var, kâr var, nakit yok”

Bu yapı genellikle şu şekilde çöker:

1. Tahsilatlar gecikir
2. Banka kredisi pahalılaşır
3. Stok nakde dönmez
4. Şirket finansal sıkışmaya girer

8.2026 senaryo çerçevesi

Baz senaryo (en gerçekçi)

• Büyüme: %2-3 civarı
• Enflasyon: %30–34
• Talep: zayıf

Strateji
Nakit koruma + borç azaltma + maliyet kontrolü

Kötümser senaryo

• Petrol artışı
• Savaşın genişlemesi
• İhracat daralması

Strateji:
Likidite tamponu + döviz dengesi + yatırım erteleme

İyimser senaryo (Zayıf ihtimal)

• Enflasyon hızlı düşüş
• Faiz indirimi başlar

Strateji:
Seçici büyüme + kontrollü stok artış

İran savaşı sonrası en büyük risklerden biri finansal sistemdeki kırılganlıktır.

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde:

• Cari açık artar
• Kur baskısı oluşur
• Finansman maliyeti yükselir

Bu da şirket bilançolarına şu şekilde yansır:

• Finansman giderleri artar
• Nakit döngüsü uzar
• Borç çevrim riski yükselir

Kritik alarm göstergeleri

• Cari oran < 1,2
• Finansman gideri / ciro > %10
• Nakit dönüş süresi > 120 gün

Bu göstergeler varsa:

Şirket “sessiz kriz” içindedir.

2026 = Dayanıklılık testi + jeopolitik risk yönetimi

2026 yılı artık sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik yönetim yılıdır.

İran savaşı bize şunu net biçimde göstermiştir:

• Enerji fiyatı = enflasyon
• Tedarik zinciri = üretim
• Jeopolitik risk = finansal risk

Bu nedenle şirketler için yeni oyun kuralları:

• Nakit > Kâr
• Likidite > Büyüme
• Güvenli pazar > hızlı büyüme

Ve en kritik soru artık şudur:

“Ne kadar sattın?” değil

“Ne kadar nakit yarattın?”

Son sözler: “21.Yüzyıl cahilleri okuma yazma bilmeyenler değil, öğrendikleri yanlışları değiştirmeyenler ve yeniden öğrenmeyenler olacaktır”Alwin Toffler

“İnsanlar korktukları kimseleri incitmektense, sevdikleri kimseleri incitmeyi yeğ tutarlar” Niccolo Machiavelli

Şevket Sayılgan-Dünya

Bu kapsamda Reklam Kurulu'nun 9 Nisan 2026'da gerçekleştirilen 368 sayılı toplantısında çok sayıda dosya incelenirken, mevzuata aykırı bulunan uygulamalara idari yaptırım uygulandı.

132 dosyadan 117'si mevzuata aykırı

Toplantıda görüşülen 132 dosyadan 117'sinin mevzuata aykırı olduğu tespit edildi. Söz konusu aykırılıklar nedeniyle toplam 49,8 milyon TL idari para cezası uygulanmasına karar verildi. Ayrıca, tüketiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu değerlendirilen bir dosya için tedbiren durdurma kararı alındı.

'Hileli modem satışları' mercek altında

Bakanlık, internet servis sağlayıcısı gibi davranarak tüketicilere yanlış bilgiler veren kişi ve firmalara yönelik inceleme başlattı. Yapılan değerlendirmelerde, bazı satıcıların 'modeminiz arızalı' veya 'modeminiz yetersiz' gibi ifadelerle tüketicileri yanıltarak yüksek fiyatlarla ürün sattığı tespit edildi.

Bu faaliyetlerin süreklilik arz ettiği ve haksız ticari uygulama niteliği taşıdığı belirtilerek ilgili firmalar hakkında idari işlem başlatıldı.

15 sosyal medya hesabına erişim engeli

Reklam Kurulu'nun gündeminde yer alan bir diğer başlık ise yasa dışı bahis ve kumar reklamları oldu. İncelemeler sonucunda, vatandaşları yasa dışı sitelere yönlendirdiği belirlenen yüksek takipçili 15 sosyal medya hesabı hakkında erişim engeli kararı alındı.

Damla Kaya-Dünya

Vatandaşlar, günün ilk saatlerinden itibaren gram, çeyrek ve ons altına ilişkin güncel fiyatları merak ederek arama motorlarında sorguluyor.

ABD-İran hattında ikinci bir görüşme ihtimalinin gündeme gelmesiyle petrol fiyatları gerilerken, dolar endeksi zayıfladı ve tahvil faizlerindeki yükseliş yavaşladı. Bu görünüm güvenli liman talebini artırırken, ons altın gün içinde 4 bin 871 dolarla son dört haftanın zirvesine çıktı.

15 Nisan Çarşamba altın fiyatlarında güncel durum şöyle:

* Gram altın satış fiyatı: 6.943,95 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.448,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.966,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 44.913,07 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 45.723,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 112.627,11 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.821,81 dolar

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Bir tarafta, hobi bahçelerinin hukuka aykırı bir şekilde kaçak olarak tarım arazilerine yapıldığını ve yasaların uygulanarak bu yapıların yıkılmasını isteyenler var. Diğer tarafta, yazlık alacak paraları olmadığını, çocuklarının ayağı toprağa değsin, kendi sebzelerini, meyvelerini üretmek için hobi bahçesi aldıklarını ve bunların yıkılmasına şiddetle karşı çıkanlar var.

Hükümet, hobi bahçelerindeki yapıların yıkılması için yasa, yönetmelik çıkarıyor. Yıkılması bir yana, hobi bahçelerinin sayıları her yıl daha da artıyor. Sorun, her geçen gün daha da büyüyor.

Torba yasa çıkarken de çok tartışılmıştı

Hobi bahçeleri ile ilgili tartışma yeni değil. Bundan 6 yıl önce 4 Kasım 2020 Tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun ile hobi bahçelerindeki yapıların yıkılmasına karar verilmiş ve büyük tartışmaya neden olmuştu. Bu torba yasa, 2005 yılında kabul edilen 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası’nın ilgili maddelerinin yeniden düzenlenmesini kapsıyordu.

2005’te 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası, tarım topraklarını korumak üzere çıkarılan önemli bir yasa. Ancak yasa uygulanmadığı ve tarım toprakları amaç dışı kullanıldığı için 2020 yılında bu kez torba yasa ile yeni düzenlemeler yapıldı, cezalar artırıldı. Ancak bu yasa da tarım arazilerini korumaya yetmedi. Şimdi, Tarım ve Orman Bakanlığı yasa ile koruyamadığı arazileri yıllar sonra çıkardığı yönetmeliklerle korumaya çalışıyor. Bunun da başarı şansı yok. Çünkü, bakanlık sahaya hakim değil. Saha da olup bitenleri yeterince analiz etmeden masa başında sadece yasal düzenlemeler yapıyor. Ankara’da masa başında dikilen elbise sahaya ya dar geliyor ya da bol.

Hapis cezası ve para cezası da toprakları koruyamadı

Bundan 6 yıl önce “torba yasa” olarak adlandırılan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun 4 Kasım 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. O düzenleme ile hobi bahçeleri veya başka amaçlarla tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına yönelik yaptırımlarda önemli düzenlemeler yapıldı. Hem hapis cezası hem de para cezası getirildi. Buna rağmen hobi bahçelerinin tarım arazilerine kurulması önlenemedi. Tam tersine pandemi ile birlikte hobi bahçelerinde tam bir patlama yaşandı.

Yasada, tarım arazilerinin amacı dışında kullanılması ve toprak koruma projelerine uyulmaması durumunda uygulanacak cezalar, yaptırımlar ayrıntılı olarak yer aldı. Hobi bahçelerini de kapsayan yasa özetle şu düzenlemeleri getirdi:

1- Tarım arazilerini, tescili mümkün olmayan fiili hisseler oluşturarak arazinin hisselere tekabül ettiği kabul edilen kısımlarının zilyetliğini, bir özel hukuk tüzel kişisinin faaliyeti kapsamında bu tüzel kişiyle üyelik veya ortaklık ilişkisi kurarak devretmek veya bu işlere aracılık etmek suretiyle arazinin bütünlüğünün bozulmasına ve amacı dışında kullanılmasına sebebiyet verenlere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 100 günden 1000 güne kadar adli para cezası verilecek. Ayrıca bu tüzel kişi hakkında 50 bin Türk Lirasından 250 bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilecek. Tarım arazisinin bütünlüğünün sağlanması ve tarımsal üretime uygun duruma getirilmesi halinde, bu fıkra uyarınca kamu davası açılmayacak, açılmış olan kamu davası düşecek, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkacak.

2- İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamayacak ve planlanamayacak.

3- Tarımsal amaçlı arazi kullanımlarında, tarımsal amaçlı arazi kullanım plân ve projelerine uyulması zorunlu olacak. Bu plân veya projelere aykırı hareket edilmesi halinde yani tarım arazisine hobi bahçesi kurulması durumunda valilikçe resen tespit yaptırılarak sorumlulara; 1000 Türk Lirasından az olmamak kaydıyla bozulan arazinin her metrekaresi için 10 Türk Lirası idarî para cezası uygulanacak.

Büyük ovalardaki yapılaşmanın cezası daha büyük

4- Projeye uygunluk sağlanması için azami 2 ay süre verilecek. Hobi bahçesi büyük ova koruma alanlarında ise bu cezalar iki katı olarak uygulanacak. Bu sürenin sonunda aykırı kullanımların devam etmesi durumunda; valilikçe faaliyet durdurulacak ve belirtilen idarî para cezası üç katı olarak uygulanacak.

5- İzinsiz bütün yapılar, masrafları Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından karşılanmak kaydıyla, bir ay içinde belediyeler veya il özel idareleri tarafından yıkılacak. Arazi yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilecek. Arazinin tarımsal üretime uygun hale getirilmesi için yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsil edilecek.

6- Hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen bir ay içinde belediye veya il özel idarelerince yıkılmayan yapılar, yıkım masrafları Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım masrafları yüzde 100 fazlası ile ilgili belediye veya il özel idaresinden tahsil edilecek. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde belediyelerin veya il özel idarelerinin Hazine veya İller Bankası ödeneklerinden kesilecek.

“Hobi bahçeleri yıkılacak kıvırmaya gerek yok” denilmişti

O dönem, bu torba yasanın çıkmasında büyük emeği olan Türkiye Büyük Millet Meclisi Tarım ve Köyişleri Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Yunus Kılıç, benim de katıldığım AGRO TV’deki programda “hobi bahçeleri yıkılacak mı?” sorusuna şu yanıtı vermişti: “Kanunun emrettiği şekliyle şu anda yıkılacak. Hiç o yana bu yana kıvırmaya gerek yok. Çok net söylüyorum. Hobi bahçelerinin böyle düzensiz, plansız böyle tarım arazilerine gelişigüzel, bir şekilde yapılmasına müsaade edersek bu alanları bir iki yıl sonra göremeyeceğiz. Hobi bahçeleri tarımsal arazilerde çok önemli bir alanı kaplamaya başladı. Hobi bahçeleri için sadece pandemi sürecinde yüzde 500 yüzde 1000’lik artış söz konusu oldu. Yani zapturapt altına alınmazsa ekip biçeceğimiz toprak kalmayacak.”

Yönetmelikler tartışmayı alevlendirdi

Tarım ve Orman Bakanlığı 3 Temmuz 2005 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası ile 4 Kasım 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun ile bugüne kadar koruyamadığı tarım arazilerini 2005 yılındaki yasaya dayanarak 4 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği ile aynı gün yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelikle bu sorunu çözmeye çalışıyor.

Aradan geçen 21 yılda tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı daha çok arttı. Hobi bahçelerinin sayısında ciddi artışlar oldu. Sorun sadece hobi bahçeleri değil, asıl madencilik, enerji, kamu yatırımları, turistik tesisler ve benzeri yatırımlar için tarım toprakları kolayca feda ediliyor.

Bakanlığın yayınladığı iki yönetmelik yasanın uygulanmasını öngörüyor. Ancak, yaşanan tartışmalar gösterdi ki bu kolay olmayacak. Aslında söz konusu yönetmeliklerde hobi bahçeleri ile ilgili yeni bir şey yok. Yasa ile getirinler hükümler yönetmelikle uygulanması öngörülüyor. Yönetmeliklerde ilave olarak getirilen yeni düzenlemeler var. Tarımsal üretim yapanları doğrudan etkileyecek bu düzenlemeler ayrıca ele alınmaya değer.

Yönetmeliklerin yayınlanması ile birlikte diğer düzenlemeler bir yana bırakılarak yeniden “hobi bahçeleri yıkılsın mı, yıkılmasın mı?” tartışmasına geri dönüldü. Yani 6 yıl önce torba yasa çıktığındaki tartışmanın aynısı yaşandı.

Çiftçi para kazansa tarlasını hobi bahçesine verir mi?

Burada kimsenin sormadığı çok önemli bir soru var. Hobi bahçelerinin büyük bölümü verimli tarım arazilerine kuruldu. Bu araziler kimden alındı? Çiftçi neden verimli arazisini hobi bahçesi kuran emlakçılara, kooperatif adı altındaki rantçılara sattı? Neden üretim yapmak yerine tarlasını satıp o alanların ranta dönüşmesine izin verdi?

Bu soruların kısa ve net yanıtı; çiftçi üreterek para kazanamadığı için toprağı elinden çıkardı. Ayrıntısına gelince; artan üretim maliyetleri karşısında ürettiği ürün para etmeyen çiftçi tarlasını elinden çıkarmak zorunda kalıyor. Asıl işin can alıcı yeri burası. Yani çiftçi ürettiğinden para kazanamadığı için bir emlakçı gelip biraz da yüksek bir fiyat verince çiftçi yıllarca üretim yapacağı toprağını elinden çıkarmak zorunda kalıyor. Yani yıllarca ektiği üründen alacağı paradan daha fazlasına ve geleceği de umutsuz gördüğü için araziyi elinden çıkarıyor. Tarımda yaşanan bu yüksek maliyet düşük fiyat politikası sona ermedikçe daha çok çiftçi arazisini elden çıkarır ve hobi bahçesi veya başka amaçlarla kullanılır.

İmar barışı hobi bahçelerinin sayısını daha çok artırır

Yasa çıkarmakla, yönetmelik yayınlamakla hobi bahçeleri ile ilgili sorun çözülemez. Bugünkü şartlarda, yapılan hobi bahçelerindeki yapıları yıkmak, bahçeyi eskisi gibi tarım arazisine dönüştürmek mümkün değil. Eski haline getirilse bile orada kim tarım yapacak? Nitekim, yaşanan tartışmalar üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatı ile bir komisyon kurulduğu ve yeni bir yol arayışına gidildiği ifade ediliyor. Umarım bu yeni yol imar barışı değildir. İmar barışının dile getirilmesi bile hobi bahçesi sayısını daha çok artırır. Çözüm, sahada aranmalı. Öncelikle hobi bahçeleri ile ilgili durum tespiti yapılmalı. Ne kadarı verimli tarım arazilerinde, ne kadarı artık tarım arazisi olma vasfını yitirmiş alanlarda? Yıkılırsa ekonomik ve sosyal maliyeti ne olur? Yıkılmazsa ne olur? Gibi sorulara yanıt verilerek yola çıkılmalı.

Özetle, işin temeline inerek verimli tarım arazilerinde çiftçinin para kazanacağı ve üretime devam edeceği bir tarım politikası uygulanmalı. Almanya örneği incelenerek uygun alanlarda, kuralları belirlenmiş ve yasalardan taviz vermeden, verimli tarım arazileri yerine belediye ve hazineye ait arazilerde hobi bahçeciliğinin yapılması sağlanabilir.

Verimli arazilere hobi bahçesi kuran belediyeler var

Hobi bahçesi satın alan ve gerçekten orada kendi ihtiyacı olan sebzeyi, meyveyi üretenler olduğu gibi, havuzlu, otoparklı hobi bahçesi olanlar da var. Bunları da ayırmak gerekir. Hobi bahçeciliği tümden reddedilecek bir uygulama değil. Doğru yerde ve amacına uygun olarak yapılan hobi bahçeciliği desteklenmeli.

Almanya’da bunun örneği var. Kuralları belirlenmiş, ağırlıklı olarak kilise ve belediye arazilerine yapılan 1,4 milyon hobi bahçesi var. Hobi bahçeleri ile ilgili derneklerin oluşturduğu 19 hobi bahçesi federasyonu var. Federal Küçük Bahçe Yasası var. Her şey yasaya bağlanmış ve herkes yasaya uyuyor. Orda kimse verimli tarım arazilerine hobi bahçesi kurmuyor, kuramıyor.

Türkiye’de her işte olduğu gibi bu konuda da başıboşluk var. Verimli tarım arazilerine toplu konut yapar gibi hobi bahçeleri kuran belediyeler var.

Ali Ekber Yıldırım-Ekonomim

İŞKUR bu konuda üç yanıt verebilir ama bunlardan yalnızca biri doğru olur, dolayısıyla iki yanıtın yanlışlığı ortaya çıkar.

Bu soruya niye mi üç yanıt verilir; çünkü İŞKUR’a göre açık iş konusunda üç sayı var da o yüzden.

Haydi soralım:

“Sayın İŞKUR yetkilileri, kayıtlarınızda kaç açık iş görünüyor?”

Birinci ve tek doğru yanıt şu:

“Kayıtlarımıza göre 14 Nisan itibarıyla 84.985 açık iş bulunuyor.”

İkinci ve doğruluğu tartışılır yanıt şu:

“Mart ayındaki açık iş sayısı 189.228.”

Üçüncü ve kesinlikle yanlış olan yanıt ise şu:

“Ocak-mart dönemindeki açık iş sayısı 508.910.”

Üçüncü yanıtın ne kadar yanlış olduğunu daha iyi anlamak için dördüncü bir soru sorsak ve İŞKUR’a desek ki “Kurumunuza kayıtlı geçen yılki açık iş sayısı kaçtı”, alacağımız yanıt aynen şu olacaktı:

“2025 yılı ocak-aralık döneminde 2.435.200 açık iş alınmıştır.” (İŞKUR Aralık 2025 İstatistik Bülteni, sayfa 2.)

Açık iş anlıktır, toplam değil

Açık iş sayısı toplam alınarak oluşturulmaz, bu sayı ancak anlık durumu yansıtır.

Fotoğrafçılıkla uğraşanlar iyi bilir, önemli olan bir kareyi yakalamaktır. Bir an, bir kare değil de kareler söz konusu olduğunda ona fotoğraf denmez zaten.

İŞKUR, web sayfasında anlık açık iş sayısını veriyor. Bu sayı dün itibarıyla 84.985’ti ve doğru olan açık iş sayısı budur. Bu fotoğrafçılıktaki gibi bir anlık (günlük) durumu yansıtır. Sayı bugün için değişebilir.

Bir ayda alınan açık iş sayısı da kısmen doğru kabul edilebilir.

İyi de ayları toplayarak bir sayıya ulaşmak ve bunu açık iş gibi ilan etmek!

Açık iş 2,4 milyondan 171 bine mi düştü?

İŞKUR’un bu istatistik yaklaşımını doğru kabul edersek ortada çok vahim bir durum var.

Geçen yıl sonu itibarıyla İŞKUR’a kayıtlı açık iş 2 milyon 435 bin düzeyindeyken, sayı bir ay sonra, bu yılın ocak ayı sonunda 171 bine düşmüş.

Aralık sonundaki 2 milyon 435 bin ocak sonunda 171 bine gerilediğine göre 2 milyon 264 bin açık iş ne oldu?

Hemen hemen tümü özel sektörden oluşan işverenler eleman aramaktan vazgeçtiği için mi sayı böylesine düştü?

Tabii ki böyle bir şey olmadı. Olmadı, çünkü aralık sonundaki açık iş sayısı gerçekte 2 milyon 435 bin değildi ki.

İŞKUR, her ay için aldığı açık iş sayılarını topluyor ve birikimli bir sayı elde ediyordu ve yıl sonunda da bu sayıyı sıfırlıyordu.

Oysa açık işte önemli olan bir andaki, bir gündeki durumu yakalamak, o günün açık iş sayısını vermekti. O sayı da biraz önce de vurguladığım gibi 14 Nisan itibarıyla 84.985’ti.

Milyon düzeyinde açık iş olur mu?

Hadi istatistik anlamında hata yapılıyor…

İyi de bu istatistikle ortaya çıkan verilere bakılıp hiç mi mantık yürütülmez.

Hiç düşünülmez mi; “Türkiye’de milyonun üstünde açık iş gerçekten var mı, yok mu” diye.

Hiç düşünülmez mi, “Biz web sayfamızın girişinde anlık açık işe yer veriyoruz ve o sayı çok düşük, sonra detaylarda yer alan milyonluk sayılarla bir çelişki oluyor, bunu bir gözden getirelim” diye.

İŞKUR Şimşek’i de yanıltmıştı

İŞKUR’un aylık açık iş sayılarını kümülatife getirmesi Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in de yanlış sayı vermesine yol açmıştı.

Geçen yıl bir açıklamasında İŞKUR’un açık iş olarak ilan ettiği sayıyı kullanan Mehmet Şimşek, o dönem için kümülatif 1,6 milyon dolayında bulunan açık iş sayısına işaret etmişti. Oysa bu sayı o aya kadarki toplamdı ve gerçeği yansıtmaktan çok ama çok uzaktı, daha doğrusu ortada böyle bir sayı yoktu, bu sayı adeta sanaldı.

Madem o kadar açık iş var...

İŞKUR’a kayıtlı iş arayanların sayısı geçen yıl sonunda 2,3 milyon kişiydi.

Yine İŞKUR’a kayıtlı açık iş sayısı aynı tarih itibarıyla 2,4 milyon düzeyinde bulunuyordu.

Açık iş gerçekten 2,4 milyon ise ve bu açık işlerin yarısına yerleştirme yapılabilse, 2,3 milyon iş arayanın 1,2 milyonu iş sahibi olurdu. İşsizlik de bir anda çok çok azalırdı.

İŞKUR, birkaç cümlede özetlediğim şu mantığı yürütse, milyonluk açık iş verisi açıklamaktan zaten vazgeçerdi.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.