Bakanlığın görüşe sunduğu "Sığır Karkasının Sınıflandırılmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Taslağı" ile karkas sığır etinin pazar fiyatının belirlenmesinde sıcak karkas ağırlığının esas alınması öngörülüyor.

Yüzde 2'lik kesintinin önüne geçilecek

Kesim sonrası karkas etin soğutma sürecinde, nem kaybı ve buharlaşmaya bağlı soğutma firesiyle ağırlık kayıpları meydana gelebiliyor. Söz konusu kayıp, üretici veya satıcı tarafından fiilen teslim edilen ürünün kalite ve miktarındaki eksilmeyi değil, karkasın muhafaza ve işletme süreçlerinden kaynaklanan doğal ve teknik bir değişimi ifade ediyor.

Bu kapsamda, sıcak karkas ağırlığının esas alınmasıyla, soğutma kaynaklı ağırlık kayıplarının varsayımsal oran olan yüzde 2 üzerinden yeniden düşülmesine yönelik uygulama da önlenecek.

Sektörde şeffaflık güçlendirilecek

Böylece, ülke genelinde mükerrer fire uygulamalarının engellenmesi, uygulama farklılıklarının önlenmesi, ölçüm birliğinin sağlanması ve ihtilafların önlenmesi amaçlanıyor.

Ayrıca, üretici ve işletmeler arasındaki ticari ilişkilerde şeffaflığın güçlendirilmesi, hakkaniyet ilkesinin korunması ve sürdürülebilir tedarik yapısının desteklenmesi öngörülüyor.

Öte yandan, Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünce yürütülen karkas sınıflandırılmasına yönelik sekretarya hizmetlerini yürütme, ilgili eğitimleri ve kontrolleri yapma görevi Hayvancılık Genel Müdürlüğüne devredilecek.

"Soğutma süresince ortaya çıkabilecek suistimal ortadan kalkar"

Ulusal Kırmızı Et Konseyi Başkanı Ahmet Hacıince de fiyatlandırma ve ödemede sıcak tartım sistemini desteklediklerini belirtti.

Hacıince, "Avrupa Birliği ülkeleri ve ABD başta olmak üzere dünya ülkelerinin tamamına yakın bir kısmında tartım sıcak şeklinde uygulanmaktadır. Kırmızı et sektöründe bu tartımın kabul görmesiyle, üretici ürününün miktarını anında kantarda görür ve ürünün soğumasını beklemek zorunda kalmaz. Soğutma süresince ortaya çıkabilecek suistimal ortadan kalkar. Soğutma sistemlerinden kaynaklı yetersizlikler tartıma yansımamış olur. Tartımın belgelendirilmesi anında yapılarak herhangi bir hukuki boşluk oluşmaz. Bu gerekçelerle konseyimizin tartım şekli konusundaki görüşü net olup, hayvanların kesiminden sonra en geç bir saat içinde tartımın gerçekleştirilmesi gerektiği yönündedir." dedi.

Taslakla ayrıca karkas sınıflandırmasına ilişkin sekretarya, eğitim ve kontrol görevlerinin Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünden Hayvancılık Genel Müdürlüğüne devredilmesi öngörülüyor.

AA

Almanya'da Netflix'in reklamlı paketinin aylık ücreti 4,99 eurodan 6,99 euroya yükselirken Standart paketin fiyatı 13,99 eurodan 15,99 euroya çıktı. Premium paketin aylık ücreti ise 19,99 eurodan 21,99 euroya yükseldi.

Avusturya'da da benzer bir fiyat değişikliğine gidildi. Temel paket 8,99 eurodan 10,99 euroya, Standart paket 13,99 eurodan 15,99 euroya ve Premium paket 19,99 eurodan 21,99 euroya çıkarıldı.

Citi'nin hesaplamalarına göre Almanya ve Avusturya, Netflix'in Avrupa, Orta Doğu ve Afrika (EMEA) bölgesindeki abonelerinin yaklaşık yüzde 18'ini oluşturuyor. İki ülkenin şirketin dünya genelindeki toplam abone kitlesindeki payının ise yaklaşık yüzde 6 olduğu belirtiliyor.

Kullanıcı başına gelirde artış bekleniyor

Citi, yapılan fiyat artışlarının Netflix'in Almanya'daki kullanıcı başına ortalama gelirini yüzde 24, Avusturya'da ise yüzde 15 artırabileceğini öngörüyor.

Analistlere göre zamların etkisi EMEA bölgesinde kullanıcı başına ortalama gelirde yaklaşık yüzde 4'lük artış sağlayabilir. Şirket genelindeki kullanıcı başına ortalama gelire katkının ise yüzde 1,5 civarında olması bekleniyor.

Mevcut aboneler için onay gerekiyor

Yeni fiyatların mevcut abonelere yansıması ise zaman alabilir. Almanya ve Avusturya'daki tüketiciyi koruma düzenlemeleri kapsamında mevcut abonelerin fiyat artışı konusunda bilgilendirilmesi ve değişikliğe açık şekilde onay vermesi gerekiyor.

Citi, bu nedenle fiyat artışlarının tüm abonelere uygulanmasının daha uzun bir sürece yayılabileceğine ve finansal etkilerin bir bölümünün 2027 mali yılına sarkabileceğine dikkat çekti.

Citi, Netflix hisseleri için "Al" tavsiyesini ve 100 dolarlık hedef fiyatını korudu. Netflix hisseleri çarşamba gününü 82,67 dolar seviyesinde tamamladı.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Fon yönetimine göre yüzde 50'lik ağırlık, piyasalarda sert dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde ihtiyaç duyulan likiditeyi korumaya devam ederken daha yüksek getiri potansiyeli bulunan diğer sabit getirili varlıklara yönelmek için de alan açacak.

ABD Hazine tahvillerinin payı yüzde 34,1'den yüzde 21,9'a inecek

Tavisye kabul edilirse NBIM'in tahvil portföyündeki ABD Hazine tahvillerinin ağırlığı yüzde 34,1'den yüzde 21,9'a, Euro Bölgesi devlet tahvillerinin payı yüzde 16,8'den yüzde 14,1'e düşecek. Japon devlet tahvillerinin ağırlığı ise yüzde 4,6'dan yüzde 7,4'e çıkarılacak.

Fon ayrıca gelişmiş ekonomilerde artan kamu borçlarını dikkate alarak devlet tahvillerinin ağırlıklandırılmasında GSYİH yerine piyasa değerini esas alan bir sisteme geçmek istiyor.

Karar ABD'nin borç tartışmalarının ortasında geldi

Karar ABD'nin artan borç yüküne ilişkin endişelerin güçlendiği ve uzun vadeli tahvil getirilerinin son yılların en yüksek seviyelerine çıktığı bir dönemde gelirken ekonomist Mohamed El-Erian, ABD Hazine tahvillerinin güvenilir alıcılarının baskı altında olduğunu ifade etti.

El-Erian, NBIM'in çekildiği miktarın büyük olmasa da tahvil yatırımcılarının güvenilirliğinin azaldığına dair güçlü sinyal verdiğini belirtti.

Para nereye akacak?

NBIM'in önerisine göre devlet tahvillerinden azaltılacak ağırlık şirket tahvilleri, ipotek teminatlı menkul kıymetler ve kamu bağlantılı kuruluşların tahvillerine yönlendirilecek. Yeni modelde ipotek teminatlı tahvillerin toplam tahvil endeksindeki payının sıfırdan yaklaşık yüzde 13'e, kamu bağlantılı tahvillerin ise yaklaşık yüzde 4'ten yüzde 11'e çıkması öngörülüyor.

Fon yönetimi, ipotek teminatlı menkul kıymetler gibi daha riskli varlıklara yönelerek uzun vadede daha yüksek getiri elde edilebileceği görüşünde.

2,3 trilyon dolarlık dev portföy

Norveç'in petrol gelirlerini değerlendirmek amacıyla kurulan fonun yaklaşık 1,65 trilyon doları hisse senetlerinde, 592 milyar doları ise sabit getirili menkul kıymetlerde bulunuyor. Fon, dünya genelinde borsada işlem gören şirketlerin hisselerinin yüzde 1,5'ine sahip.

Son dönemde özellikle ABD ve Asya'daki teknoloji ve yarı iletken şirketlerinden güçlü getiriler elde eden fon yönetimi, bu performansın kalıcı olmayabileceği konusunda da uyarıyor. NBIM'in gerçekleştirdiği stres testine göre yapay zeka hisselerinde yaşanabilecek sert bir düzeltme, fonun piyasa değerinden 740 milyar doları silebilir.

Dünya

Ağustos gerçekleşmesinden sonra sekiz aylık artış yüzde 22,07’yi buldu.

Ağustos artışı geçen yılın aynı ayındaki düzeyin altında kalınca temmuz sonunda yüzde 31,75 olan yıllık oran da ağustos sonunda yüzde 31,51’e geriledi.

Hani örneğin yüzde 10,75’ten yüzde 10,51’e inilmiş olsa, hele hele örneğin yüzde 5,75’ten yüzde 5,51’e inilmiş olsa 0,24 puanlık düşüş önemli de, 30’lu düzeylerde yaşanan 0,24 puanın hiç mi hiç önemi yok.

Yok; ama bunu hâlâ dezenflasyonun sürdüğü gibi okumak isteyenler, hatta okuyanlar var.

Bu mu düşüş?

Yıllık TÜFE artışı geçen yılın mayıs ayı sonunda yüzde 35,41 düzeyindeydi. 2025 mayısından bu yılın ağustosuna; tam 16 ay geçti. Şimdi yıllık enflasyon kaç, yüzde 31,51. Bu yılın mart ayı sonunda yüzde 30,87’ye kadar da inilmişti.

Ağustosta yıllık oranın yüzde 31,51 olduğunu belirttim. Peki geçen yılın ağustosundaki yıllık oran neydi, yüzde 32,95, arada önemsenmeyecek bir fark var.

Yıllık enflasyon hem de neredeyse bir buçuk yıla yaklaşan bir süredir adeta yüzde 31-35 arasına çakılıp kalmışken enflasyonla mücadelede epeyce yol alındığını savunmak!

Üstelik bu ağırlıklarla…

Enflasyon yüzde 30’larda yapışıp kaldı ama bu yılın ağırlıklarında Avrupa ile uyum sağlamak adına yapılan düzenleme olmasaydı bu oranlara bile inilemeyebilirdi.

Bu düzenlemeyle ne mi değişti; tekrarlamakta yarar var.

Daha önce yalnızca yurt içi yerleşiklerin harcamalarına göre belirlenen ağırlıklar, bu yıl yurt dışı yerleşiklerin Türkiye’deki harcamalarını da kapsayacak şekilde değiştirildi. Bu değişiklikle de özellikle konut harcamalarının ağırlığı düşerken lokanta ve otel harcamalarının payında artış oldu.

Bir de giyim grubunun ağırlığı artırıldı.

Herhangi bir harcama grubunun ağırlığı, biraz da bir önceki yıldaki fiyat hareketine bağlı olarak değişir; fiyat artışı genelden hızlıysa, yani o kalemlere çok para ayrılmak durumunda kalınıyorsa o grubun payı artırılır, tersiyse düşürülür. Geçen yıl giyim grubunda fiyat artışı genelden az olduğu halde bu grubun payı arttı.

Giyimdeki düşük fiyat artışı bu yıl da devam ediyor. Son bir yıldaki artış yalnızca yüzde 9,65. Bu grubun ağırlığı arttığı için, bu düşük fiyat artışı genel oranı aşağı çekiyor.

Bu durum yalnızca son bir yıl için geçerli değil. Giyim ve ayakkabı grubunda ağustos ayında yüzde 3,54 fiyat düşüşü oldu, bu düşüş de toplam endeksi 0,24 puan aşağı çeken yönde etki yaptı. Ya da şöyle ifade edelim; bu grupta fiyatlar ağustos ayında sabit kalsaydı toplam TÜFE artışı 0,24 puan daha fazla olacak ve yüzde 2’yi aşacaktı. Hem de öyle sınırda bir aşma olacaktı ki geçen yılın ağustosundaki oranın bile üstüne çıkılacaktı.

Hani “Şeytan ayrıntıda gizlidir” diye bir söz var ya, enflasyon hesaplaması da aynen öyle.

Ağırlık değişiminde en çok dikkat çeken harcama grubu konut. Toplamdaki ağırlığı 3,8 puan düşürülen konut grubundaki yıllık enflasyon yaklaşık yüzde 40. Ama ağırlık düşürüldüğü için genele yansıma olması gerekenden tabii ki daha düşük.

Benzeri başka örnekler de var elbette.

Dolayısıyla yıllık enflasyon yüzde 30’larda yapışıp kaldı ama 2026 başında ağırlıklarla ilgili o köklü değişiklik söz konusu olmasaydı belki bu düzeylere bile inilemezdi.

Hizmet enflasyonu hâlâ yüzde 40’ın üstünde

Vatandaş giyiminden fedakârlık edebilir, ediyor da zaten.

Dayanıklı mal alımını erteleyebilir, erteliyor da zaten.

Ama ertelenemeyecek, günlük yaşamı sürdürebilmek için zorunlu harcamalar var ve onlardaki fiyat artışı hâlâ çok yüksek.

Hizmet enflasyonu ağustos ayı itibarıyla yıllık bazda hâlâ yüzde 40’ın üstünde, yüzde 41,34 düzeyinde.

Bu kapsamda yer alan kirada yaklaşık yüzde 54, lokanta ve otellerde yüzde 32, ulaştırma hizmetlerinde yüzde 45, diğer hizmetlerde yüzde 40 artış var.

Yüzde 30’un altı mümkün mü?

İlk sekiz ayda yüzde 22,07 artıştan sonra yılı yüzde 30’un altında kapatmak, kalan dört aydaki toplam artışın yüzde 6,5’te kalmasına bağlı. Dört ayda yüzde 6,5 de, aylık ortalama artışın yüzde 1,6 dolayında tutulabilmesine...

Geçen yıl eylülde yüzde 3,23, ekimde yüzde 2,55, kasımda yüzde 0,87, aralıkta yüzde 0,89 artış olmuştu.

Bu yıl eylül ve ekimde geçen yılın altında kalınabilir. Gerçi bu da savaşa, daha doğrusu Trump’a bağlı! İşte yeniden hortlatılan savaş yüzünden motorine bugün yüklü bir zam var. Ama yine de genel tahminler bu ay geçen yılki düzeyin altında kalınabileceği yönünde. Geçen yılın oranı görece çok yüksek olduğu için bu ayki artış yüzde 2 olduğunda bile yıllık oran yüzde 30’un altına inecek. İnecek de, orada kalıcı olabilecek mi, işte o çok zor.

Gerçi yüzde 30’un biraz altında kalınsa ne olacak ki!

Örneğin, yüzde 29,5 ile yüzde 30,5 arasında vatandaşın yaşamına dokunma anlamında ne gibi bir fark var ki! Sonuçta iki oran da çok yüksek.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden yükselmesi ve Ukrayna'nın Rusya'daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıları sonrası motorin ve benzinin litre fiyatı arttı.

Motorine litre başına 7 lira 72 kuruş, benzine ise 2 lira 48 kuruş zam yapıldı. Fiyat artışları gece yarısından itibaren pompaya yansıdı.

Motorin 90 lira sınırına ulaştı

Yeni fiyat düzenlemesinin ardından İstanbul'da motorinin litre fiyatı 90 liraya yaklaştı. Ankara ve İzmir’de ise motorin fiyatı 90 lira bandına ulaştı.

4 Eylül İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası

Benzin litre fiyatı 76.92 TL
Motorin litre fiyatı: 88.89 TL
LPG litre fiyatı: 34.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası

Benzin litre fiyatı 76,77 TL
Motorin litre fiyatı: 88,76 TL
LPG litre fiyatı: 33,19 TL

Ankara

Benzin litre fiyatı: 77.89 TL
Motorin litre fiyatı: 90.02 TL
LPG litre fiyatı: 35.09 TL

İzmir

Benzin litre fiyatı: 78.17 TL
Motorin litre fiyatı: 90.29 TL
LPG litre fiyatı: 34.99 TL

Ekonomim

Yükseköğretim Genel Kurulunun 8 Temmuz 2026 tarihli kararıyla 2026-2027 akademik yılında vakıf üniversitesi öğrenim ücretlerindeki artışın yüzde 25'i geçmemesi kararlaştırılmıştı.

Öğrencilerden YÖK'e şikayetler ulaştı

Son dönemde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına yapılan başvurularda bazı vakıf yükseköğretim kurumlarının belirlenen yüzde 25'lik öğrenim ücreti artış sınırına uymadığı öne sürüldü.

Öğrencilerden gelen ihbar ve şikayetlerin ardından Yükseköğretim Denetleme Kurulu harekete geçti.

23 vakıf yükseköğretim kurumu incelemeye alındı

YÖK'ten yapılan yazılı açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"Son dönemde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ulaşan ihbar ve şikayetlerde, bazı vakıf yükseköğretim kurumlarının belirlenen artış sınırına uymadığı belirtildi. Başvurular üzerine, Yükseköğretim Denetleme Kurulu tarafından 23 vakıf yükseköğretim kurumu hakkında inceleme başlatıldı. İnceleme kapsamında, söz konusu yükseköğretim kurumlarının 2026-2027 akademik yılı için belirledikleri öğrenim ücretleri ile öğrencilere yansıtılan ücret artışlarının ilgili mevzuata ve Yükseköğretim Genel Kurulu kararına uygunluğu değerlendirilecek."

YÖK şikayetleri günlük olarak inceleyecek

YÖK daha önce yaptığı açıklamada, Başkanlığa ulaşan ve öğrenciler aleyhine sonuç doğurduğu değerlendirilen başvuru, ihbar ve şikayetlerin günlük ve ivedilikle inceleneceğini duyurmuştu.

Ekonomim

4 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karar, Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/300 esas, 2023/1212 karar sayılı dosyasına ilişkin verildi. Dosya, bir sigorta şirketinin ödediği hasar bedelini apartmandaki kat maliklerinden rücuen tahsil etmek istemesiyle başladı.

Dava dilekçesine göre Ankara’nın Keçiören ilçesindeki bir dairede 29 Ocak 2020’de su hasarı meydana geldi. Sigorta şirketi, binanın ortak giderindeki tıkanma nedeniyle geri tepen suların sigortalının dairesine ulaştığını ve bu nedenle 10 bin 720 TL tazminat ödediğini belirtti.

Şirket, ödediği tutarın tahsili için icra takibi başlattı. Borçluların takibe itiraz etmesi üzerine itirazların iptali, duran takibin devamı ve davalıların icra inkar tazminatına mahkum edilmesi talebiyle dava açıldı. Davalılar ise tıkanıklığın ortak alandan kaynaklandığının kesin olmadığını savunarak davanın reddini istedi.

Arabuluculuk dava şartı

Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesi davayı usulden reddetti. Kararın kesinleşmesinin ardından Adalet Bakanlığı, dosyanın kanun yararına temyizen incelenmesini talep etti.

Başvuruyu inceleyen Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığın kat mülkiyeti kurulmuş bir binadan kaynaklandığını ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanması gerektiğini belirtti. Daire, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi uyarınca bu tür anlaşmazlıklarda görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu vurguladı.

Yargıtay kararında, 7445 sayılı Kanun ile Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı haline getirildiği hatırlatıldı. Ancak bu düzenlemenin 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girdiğine dikkat çekildi.

Somut davanın 11 Ağustos 2022’de açıldığını belirleyen Daire, dava tarihinde kat mülkiyeti uyuşmazlıkları bakımından zorunlu arabuluculuk şartının bulunmadığını kaydetti. Bu nedenle arabulucuya başvurulmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi hukuka aykırı bulundu.

Sulh hukuk mahkemesinin kararı kanun yararına bozuldu

Yargıtay ayrıca görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğunu, taraflar ileri sürmese bile mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Mahkemenin uyuşmazlıkta ticaret mahkemelerinin görevli olduğu kanaatine varması halinde görevsizlik kararı vermesi gerektiği belirtildi.

Daire, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz istemini kabul ederek Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin kararını “sonuca etkili olmamak üzere” kanun yararına bozdu. Karar, 8 Haziran 2026’da oy birliğiyle alındı.

Ekonomim

Soruşturma kapsamında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından yapılan incelemelerde, şüpheli İrfan Yılmaz adına kayıtlı Yılmaz Kimya, Yılkim Kimya, Erimer Kimya, Mie Girişimcilik ve Makine ile Astra Polimer isimli şirketler üzerinden şüpheli işlemler gerçekleştirildiği tespit edildi.

MASAK'ın tespitlerinin ardından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu 5 şirket hakkında el koyma kararı verdi.

İrfan Yılmaz hakkında gözaltı kararı çıkarıldı

Şüpheli İrfan Yılmaz hakkında ise "suç örgütüne üye olma", "kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarından gözaltı kararı çıkarıldı.

Soruşturmanın çok yönlü olarak sürdüğü bildirildi.

Dünya

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI, yapay zeka alanındaki yeni modeli GPT-6 Astra’yı duyurdu. Şirket, Astra’nın özellikle bilgisayar kullanımı, yazılım geliştirme ve siber güvenlik alanlarında önceki modellere kıyasla önemli ilerlemeler sağladığını bildirdi.

Yeni modelin tanıtımı, gelişmiş yapay zeka ajanlarının insanlar tarafından ne ölçüde kontrol edilebileceğine yönelik tartışmaların arttığı bir dönemde gerçekleştirildi. Temmuz ayında modellerin kontrollü bir test ortamından çıkarak açık kaynak platformu Hugging Face’in sistemlerine erişmesi, yapay zeka güvenliği konusundaki endişeleri artırmıştı.

OpenAI da giderek daha gelişmiş hale gelen yapay zeka sistemlerinin insanlar tarafından izlenmesinin ve kontrol edilmesinin zorlaştığına dikkat çekti.

Bilgisayarda birçok görevi kendi başına yapabiliyor

OpenAI'a göre GPT-6 Astra, bilgisayar ve internet tarayıcısı kullanımında şirket açısından yeni bir dönemi temsil ediyor. Model; vergi beyannamesi hazırlamadan oyun geliştirmeye, mimari görselleştirmeden hukuki belgelerin düzenlenmesine ve ev aramaya kadar farklı görevleri gerçekleştirebiliyor.

Şirket, Astra'yı bilgisayar kullanımında hız, doğruluk ve güvenlik açısından önemli bir adım olarak tanımladı.

OpenAI Başkanı Greg Brockman ise Astra'nın şirketin bugüne kadarki en akıllı ve uyumlu modeli olduğunu belirterek, yeni teknolojinin insanların yapay zekaya devredebileceği işlerin kapsamını değiştirebileceğini ifade etti.

Saatler süren işi dakikalara indiriyor

OpenAI'ın paylaştığı verilere göre Astra, bazı işlemlerin tamamlanma süresini önemli ölçüde kısaltabiliyor.

Bir kedi bakıcısı araştırmasının insanlar tarafından yaklaşık 30 dakikada yapılabildiği belirtilirken, Astra'nın aynı görevi 5 dakika 27 saniyede tamamladığı aktarıldı.

Daha dikkat çekici fark ise iş arama görevinde ortaya çıktı. Şirkete göre yapay zeka kullanılmadan yaklaşık 5 saat süren bir iş arama süreci, Astra tarafından 2 dakika 51 saniyede gerçekleştirildi.

Kodlama ve siber güvenlikte yeni dönem

GPT-6 Astra'nın öne çıktığı alanlardan biri de yazılım geliştirme oldu. OpenAI, Astra'nın bugüne kadar geliştirdiği en güçlü yazılım mühendisliği modeli olduğunu açıkladı.

Yeni modelin hata tespiti, terminal üzerinden gerçekleştirilen görevler ve kod tabanlarına ilişkin soruların yer aldığı testlerde önceki modellerden daha yüksek performans gösterdiği belirtildi.

Ancak modelin gelişmiş yetenekleri beraberinde yeni güvenlik tartışmalarını da getirdi.

Sıfırıncı gün açıklarını tespit edebiliyor

OpenAI'ın açıklamasına göre Astra, daha önce bilinmeyen ve henüz yaması bulunmayan "zero-day" olarak adlandırılan güvenlik açıklarını tespit edebiliyor ve bu açıklardan yararlanmaya yönelik yöntemler geliştirebiliyor.

Şirket, söz konusu yeteneğin siber güvenlik uzmanlarının açıkları daha hızlı tespit ederek kapatmasına yardımcı olabileceğine işaret etti. Ancak aynı teknolojinin kötü niyetli kullanılması halinde güvenlik açıklarının istismar edilmesini kolaylaştırabileceği de kabul edildi.

OpenAI, bu riskleri azaltmak amacıyla Astra için ek güvenlik önlemlerinin devreye alındığını bildirdi. Güvenlik kontrollerinin bazı durumlarda meşru ve savunma amaçlı siber güvenlik çalışmalarını dahi yavaşlatabileceği, geçici olarak duraklatabileceği veya tamamen durdurabileceği belirtildi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

O halde buyurun bu önemli verilere bir bakalım ve son üç yılda uyguladığımız Dezenflasyon Programı’nın bu alanda nasıl bir etki yarattığını görelim. Tablonun ilk iki sütununda 2025 ve 2022 yıllarında Türkiye’de üretilen katma değerin sektörlere göre yüzde dağılımını görüyorsunuz. Üçüncü sütun katma değer payındaki değişimi gösteriyor.

Sanayideki gerileme çok ciddi boyutta

Üretici sektörlerde ciddi düşüş var: Sanayi, madencilik ve enerji gibi üretici ve katma değerleri aracı sektörlere göre daha yüksek olan üç sektörün de katma değer üretimindeki payları gerilemiş. Sanayideki gerileme çok ciddi boyutta. Sanayinin toplam katma değerdeki payı yüzde 41’den yüzde 33’e inmiş ama hâlâ tüm katma değerin üçte biri buradan geliyor.

Aracı sektörlerin payı artıyor: Üretilen malların taşınması, depolanması, dağıtımı gibi işleri yapan aracı sektörlerin payı artıyor. Bu sektörlerin yaratabilecekleri katma değer üretici sektörlere bağımlı olduğu için, üretici sektörlerdeki gerileme sonunda aracı sektörleri de vurur. Ayrıca bu sektörlerin payındaki artış reel bir büyümeden çok sanayinin payındaki düşüş nedeniyle oluşan matematiksel bir artışı gösteriyor.

İşçi başına katma değerde üretici sektörler çok önde: 2025 yılında bir işçi madencilikte 2,8 milyon TL, sanayide 1,5 milyon TL ve enerjide 5,9 milyon TL katma değer üretmiş. Aracı sektörlerde bu rakam 600-800 bin TL. Ayrıca konaklama ve restoran, idari ve destek hizmetleri gibi sektörlerde katma değer ürünün fiyatı veya alınan maaşla hesaplanıyor. O yüzden buradaki katma değer rakamı biraz “soyut”.

Neden üretici sektörlerde katma değer daha yüksek? İki sebebi var. İlki bu sektörlerde sermaye daha yoğun ve katma değerin bir kısmı buradan geliyor. İkinci neden bu sektörlerin doğrudan ilk üretici olması.

Ayrıca istihdam verilerinden biliyoruz ki yüksek katma değerli sektörlerden düşük katma değerli sektörlere işgücü kayması var. Bu kaymanın ekonomideki katma değer üretiminin sınırlanması, hizmetler sektöründe reel ücretlerin gerilemesi, sanayideki mevcut sermayenin bir kısmının atıl kalması, toplam arzın daralması nedeniyle enflasyonist baskı oluşması, düşen üretimin ikamesi amacıyla ithalat artışı gibi etkileri olduğunu hatırlatalım. Bu işgücü kaymasının sonuçlarının daha detaylı bir şekilde ele alındığı yazıma aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Sorunu ve sonuçlarını tanımladık ama sorunun sebeplerini de bir hatırlayalım. Kredi kısıtlarında ayarın kaçmış olması, dövize karşı değer kazanan TL’nin sanayi üzerinde ağır bir yük oluşturması, yüksek finansman maliyeti ve ek olarak bir dizi konjonktürel neden var bu sorunun temelinde.

En etkili tedbir kredi kısıtlarının önemli ölçüde gevşetilmesi

Peki çözüm ne olabilir? Sorunun çözümü için ekonomi yönetiminin etki alanında olan en etkili ve acil tedbir kredi kısıtlarının önemli ölçüde gevşetilmesidir. Kaldırılması değil, gevşetilmesi. Kredi kısıtlarını enflasyonu düşürsün diye getirdik ama enflasyonu düşüremediler. Bir noktaya kadar enflasyonun artışına engel oluyorlar fakat şu an o noktanın ötesine geçmiş durumdalar. Ayrıca 2026 yılında sanayideki bariz kötüleşmenin henüz incelediğimiz rakamlara yansımadığını, gerçek durumun daha kötü olduğunu da hatırlayalım.

Bu kadar yan etkisi olan bir ilacı, bu kadar uzun süre ve bu kadar alerjik bir bünyeye uygulamamalıyız.

https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/sanayide-sadece-uretim-ve-istihdam-kaybetmiyoruz/913373

Emre Alpan İnan-Ekonomim

Her sistem, beslendiği talimat setinin izlerini taşır. YZ çağında, girişe yazılan vasatlık; çıkışta karmaşık çöküşler, sıradanlık ve inovasyon kıtlığı olarak belirir. Ölümcül ortalama YZ için de tehdit

1- SORUN: Veriyle karar alan sistemlerde asıl fark, hangi verilerin yüklendiğindedir. Yapay zekâ yalnızca öğrenir; ona gösterdiğimizi işler, verdiğimizi çoğaltır. Ancak birey olarak kendi iç talimat setimizi “vasatlık”la kodlarsak, sistemin mükemmel olmasını beklemek yalnızca bir çelişkidir.

2- ETKİSİ: Artık sadece bireyler değil, şirketler, şehirler, devletler; kendi algoritmalarını yazıyor. Peki ya bu algoritmaların ham maddesi? Vasatlıkla kodlanan talimat seti, önce kararları sonra kaderi sıradanlaştırır. “O da böyle yapılsın, herkes böyle yapıyor” anlayışı; YZ’nin vizyonunu düşürür.

VASATLIKLA KODLANAN GELECEK NEREYE GİDER?

3- ÇÖZÜM: Yapay zekâ çağında sıradanlığın bile standardı yükseldi. Ortalama olmak artık düşük kaliteyi değil, geride kalmayı temsil ediyor. Ve unutulmamalı: Yüksek çıktı, yüksek girdi ister. Eğer sistemi olağanüstüye koşturmak istiyorsak, önce onu yöneten protokolü yükseltmemiz gerekecektir.

4- YÖNTEM: Talimat setine yazılan her cümle, geleceğin senaryosudur. Hangi kelimeyi seçiyorsak, o geleceğe onay veriyoruz. Vasatla kodlanan geleceğin gideceği yer bellidir; 1-Yetersiz giriş yetersiz karar üretir, 2- Talimat seti, sistemin aynasıdır ve 3- Özgünlük ve ilerleme; ancak cesaretle kodlanır.

2 SORU 2 CEVAP / YZ sıradışılığına dair…

Talimat seti nasıl vasatlaşır?

Talimat seti, konfor alanı alışkanlıklarıyla, denetimsiz tekrarlarla ve sorgusuz kabullerle vasatlaşır. Aynı kararları veren, aynı hatayı tekrar eden kurumlar; sonunda farklı sonuçlar beklemekle oyalanır.

Olağanüstü sonuç için ne gerekir?

Yüksek çıktı için yüksek zihinsel girdi gerekir. Yani; nitelikli bilgi, açık protokol, denetlenebilir sistem ve cesur kararlar. Talimat seti vizyonla yazılırsa, çıktı da stratejik olur. Değilse sıradan sanal rutindir.

NOT

SIRADANLIĞI ÇOĞALTARAK SIRADIŞI OLAMAZSINIZ

Yapay zekâ çağında ilerlemenin ölçüsü, kod kalitesidir. Bugünün ortalama kararları, yarının sınırlı dünyasını üretir. Talimat setimizi yükseltmezsek, her gün aynı sistemi döngüsel tekrarlarla çalıştırır; fakat farklı bir yarına asla varamayız. Sıradanlıkları çoğaltarak, sıradışı üretim söz konusu olmamıştır.

YZ LÛGATI

Talimat seti: Bir sistemin kararlarını şekillendiren bilgi protokolü, organik zekâların öngörebildikleri

Kod kalitesi: Bir algoritmanın doğruluk, tutarlılık ve verimlilik kapasitesi, hayatla bütünleşme yetisi

Vasatlık: Sıradanlığa razı olmuş düşünsel veya sistematik tekrar, yaratıcılığı dışlayan zihin kümesi

Çıktı: Sistemden elde edilen sonuç; doğrudan girişe bağlıdır. Zeki giriş, zeki çıkış üretir ya da tersi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

TrendForce’un tahminlerine göre Apple’ın katlanabilir iPhone’u ABD’de 2.099 ila 2.299 dolar arasında değişen başlangıç fiyatıyla satışa sunulabilir. Cihazın en üst donanım seçeneklerinin ise 3 bin doların üzerine çıkabileceği öngörülüyor.

Bu fiyatın gerçekleşmesi halinde katlanabilir iPhone, Apple’ın şimdiye kadar satışa sunduğu en pahalı iPhone modeli olacak. Cihazın başlangıç fiyatının, mevcut üst segmentte yer alan iPhone 17 Pro Max’in 1.199 dolarlık başlangıç fiyatının oldukça üzerinde olması bekleniyor.

Adı iPhone Ultra olabilir

Apple’ın ilk katlanabilir iPhone’unu iPhone Ultra adıyla piyasaya sürebileceği daha önce gündeme gelmişti.

Yeni modelin, iPhone ailesinin en üst segmentinde konumlandırılması ve Apple’ın katlanabilir telefon pazarındaki iddiasını ortaya koyması bekleniyor.

7,8 inçlik dev iç ekran

TrendForce’un öngörülerine göre katlanabilir iPhone, açıldığında 7,8 inçlik OLED ekrana sahip olacak.

İç ekranda ProMotion teknolojisinin bulunması ve yenileme hızının 120 Hz’e kadar çıkması bekleniyor. Cihazın dış bölümünde ise 5,5 inçlik OLED ekran yer alacağı tahmin ediliyor.

Touch ID geri dönüyor

Katlanabilir iPhone’un en dikkat çekici özelliklerinden biri biyometrik güvenlik tarafında olabilir.

TrendForce, Apple’ın yeni modelde Touch ID teknolojisine yeniden yer verebileceğini öngörüyor. Touch ID’nin Face ID’nin yerine mi geçeceği yoksa bu teknolojiye ek olarak mı kullanılacağı ise henüz netlik kazanmış değil.

A20 Pro çip ve 2 TB depolama

Cihazın işlemci tarafında Apple’ın yeni nesil A20 Pro çipini kullanması bekleniyor. Çipin, TSMC’nin 2 nanometre üretim süreciyle geliştirileceği tahmin ediliyor.

Katlanabilir iPhone’un 12 GB RAM ile gelmesi beklenirken, depolama seçeneklerinin 256 GB, 512 GB, 1 TB ve 2 TB olması öngörülüyor.

Özellikle 2 TB’lık depolama seçeneği, Apple’ın yeni modelini depolama kapasitesi açısından da üst seviyeye taşıyabilir.

Kamera özellikleri de ortaya çıktı

TrendForce’un tahminlerine göre cihazın ön tarafında 24 megapiksellik kamera bulunacak.

Arka kamera sisteminde ise iki adet 48 megapiksellik sensör yer alması bekleniyor. Bu sensörlerden birinin geniş açı, diğerinin ise ultra geniş açı kamera olarak görev yapacağı öngörülüyor.

Tanıtım için geri sayım başladı

Apple’ın merakla beklenen etkinliği 9 Eylül’de gerçekleştirilecek. İlk katlanabilir iPhone’un etkinlikte tanıtılması halinde Apple, uzun süredir rekabetin yaşandığı katlanabilir akıllı telefon pazarına resmen giriş yapmış olacak.

Cihazın kesin fiyatı, resmi adı ve teknik özellikleri ise Apple’ın etkinliğiyle birlikte netlik kazanacak.

Ekonomim

Ulaştırma grubu 4,82 ile tetikledi

10 Eylül’deki Para Politikası Kurulu toplantısına Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 95 dolara kadar çıkan petrol fiyatları nedeniyle faiz indirimi elinin rahat olmadığını belirten piyasa uzmanları ekim ve aralık PPK’larında 100’er baz puanlık faiz indirimi beklentilerini korudu. Uzmanlar petrol fiyatlarında olası bir gevşemenin ise eylül PPK’sında göstermelik 50 baz puanlık bir indirim hamlesi yaratabileceğine de dikkat çekti. Dün Borsa İstanbul endeksleri negatif bir seyir izlerken enflasyon verisi sonrası bankacılık endeksinde gün içi yükseliş yüzde 2,7’yi buldu.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ağustos ayına ilişkin verilerine göre aylık yüzde 1,84 artan enflasyona en büyük yükseltici katkıyı yüzde 4,82 artan ulaştırma grubu verdi. Eşel mobil sisteminin kademeli olarak kaldırılması kararı dışına çıkarılan ve ÖTV’si ağustosta sıfırlanan motorin desteğine rağmen ulaştırma grubunda akaryakıt fiyatları kaynaklı manşet enflasyona 0.82 puanlık katkı geldi. Ulaştırma grubunun eylül başı yaşanan yüksek petrol fiyatları ve tamamen kaldırılacak eşel mobil nedeniyle manşet enflasyona negatif etkisinin devam etmesi bekleniyor.

Eylül enflasyonuna etkiler

Gıda grubu temmuzun aksine taze meyve ve sebze fiyatlarındaki düşüş nedeniyle yüzde 0,22’lik aylık artışla manşet enflasyonu 0.22 puan yukarıya taşıdı. Taze meyve ve sebzede aylık düşüş yüzde 8,18’i buldu ancak işlenmiş gıda grubunda yükseliş gıda ve içecek grubundan negatif etki gelmesine neden oldu. İçki ve sigara grubunda yüzde 6,89’luk aylık artışa rağmen 0.18 puanlık bir manşet enflasyon katkısı hesaplanırken, kirada yüzde 3,04 aylık enflasyona karşın konut, su, elektrik ve gaz grubunda aylık enflasyon yüzde 2,26 oldu. Bu grup manşet enflasyonu 0.27 puan yukarıya taşıdı. Mobilya grubu yüzde 1,75, sağlık grubu yüzde 0,7, bilgi iletişim grubu yüzde 2,6, eğlence grubu yüzde 1,87, eğitim hizmetleri yüzde 8,62, lokantalar ve konaklama yüzde 1,5, çeşitli mal ve hizmetler grubu da yüzde 2,39’luk aylık artışlar gerçekleştirdi.

Eğitim hizmetlerinin eylül ayında enflasyona etkisinin çok daha belirgin olması bekleniyor. Giyim ve ayakkabıda ise ağustostaki indirim sezonu yüzde 3,54 düşen aylık fiyatlarla manşet enflasyonu 0.24 puan aşağı çekti. Bu grup da eylülde yeni sezon nedeniyle enflasyonu artırıcı etki yaratması muhtemel gruplardan.

Çekirdek enflasyonda yükseliş

Çekirdek enflasyon göstergeleri ise temmuzdaki manşet enflasyon altı seyrinden ağustosta aylıkta manşet enflasyon verisine yakın yükseldi. İşlenmemiş gıda, enerji, içki ve sigara ile altın hariç B çekirdek enflasyonu aylık yüzde 1,84 arttı, yıllıkta temmuzdaki yüzde 30,98'den ağustosta yüzde 30,68'e geriledi. TCMB'nin daha yakından izlediği enerji, gıda, içki ve sigara ile altın hariç C çekirdek enflasyonu ise aylık yüzde 1,81 arttı, yıllık temmuzda yüzde 29,91 olan C çekirdek enflasyonu ağustosta yüzde 30,07'ye yükseldi.

Uzmanlar manşet enflasyon beklentinin altında gelse de TCMB’nin de yakından takip ettiği C çekirdek enflasyonunda yıllık yüzde 30’un üzerine çıkılmasına dikkat çekti. Eylülde eğitim enflasyonunu mevsim etkisi nedeniyle enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmasını bekleyen uzmanlar gıda tarafında da katılığın sürdüğüne işaret etti. Brent petrol fiyatları da manşet enflasyondaki değişimi yakından etkileyecek. Uzmanlar, çoğunlukla TCMB’nin 10 Eylül toplantısında politika faizini sabit tutmasını beklerken petrol fiyatlarındaki aşağı yönlü seyir olması halinde durumun değiştirebileceğini vurguladı. Büyük bir çoğunluk ise TCMB’nin faiz indirimlerine ise 22 Ekim toplantısında yeniden başlamasını ekim ve aralık toplantılarında 100’er baz puanlık indirimle yılın yüzde 35 politika faizi ile tamamlanmasını tahmin ediyor.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Altın fiyatları cuma günü yatay bir seyir izlerken, haftalık bazda sınırlı bir yükselişe hazırlanıyor. Spot altının ons fiyatı 4.468,27 dolar seviyesinde işlem görüyor.

Piyasaların odağında ise bugün açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisi bulunuyor. Açıklanacak rakamın, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) eylül ayında atacağı adıma ilişkin beklentilerin şekillenmesinde kritik rol oynaması bekleniyor. İstihdam verisinin beklentilerin üzerinde ya da altında gelmesi, altın fiyatlarında sert hareketlere yol açabilir.

Altın bir günde yüzde 2 yükseldi

Değerli metal, perşembe günü yaklaşık yüzde 2 değer kazanarak dikkat çekti. Altındaki yükselişte, Fed Guvernörü Christopher Waller’ın açıklamaları etkili oldu.

Waller, enflasyon baskılarının ılımlı seyrini sürdürmesi halinde faizlerin sabit tutulmasını destekleyeceğini ifade etti. Açıklamaların ardından piyasalarda eylül ayında faiz artışı beklentileri gerilerken, altın fiyatlarındaki yükseliş ivme kazandı.

Faiz artışı ihtimali yüzde 50

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed’in bu ay faiz artırma ihtimalini yaklaşık yüzde 50 seviyesinde fiyatlıyor. Piyasaların gözü ise bugün açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisinde.

İstihdam verisinin beklentilerin altında kalması ve işsizlik oranının yükselmesi halinde, Fed’in faiz artıracağına yönelik beklentilerin daha da zayıflaması bekleniyor. Böyle bir tablo, faiz indirimi beklentilerini güçlendirerek faiz getirisi bulunmayan altın fiyatlarını destekleyebilir.

Zayıf istihdam altını destekleyebilir! Gözler ABD verisinde

Cnbc-E'de yer alan habere göre VT Markets Global Strateji Operasyonları Başkanı Ross Maxwell, ABD’de istihdam verilerinin zayıf gelmesi ve işsizlik oranındaki yükselişin faiz artışı için gerekçeleri zayıflatabileceğini belirtti.

Maxwell, böyle bir tablonun oluşması halinde altın fiyatlarının toparlanabileceğini ifade etti. Ancak gelecek hafta açıklanacak enflasyon verilerinin piyasalardaki fiyatlamaları yeniden değiştirebileceğine dikkat çekti.

Merkez bankaları altına destek oluyor! Düşüşleri sınırlayan kritik etken

Yüksek faiz oranları, herhangi bir getiri sağlamayan altın üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Buna karşın merkez bankalarının güçlü altın talebi, değerli metalde yaşanabilecek olası düşüşleri sınırlayan önemli unsurlar arasında yer alıyor.

ABD’de işsizlik maaşı başvurularının geçen hafta hafif yükselmesi ise iş gücü piyasasının genel olarak istikrarlı seyrini koruduğuna işaret etti.

Ortadoğu gerilimi de piyasaların radarında! Çatışmalar altını nasıl etkileyecek?

ABD ile İran arasındaki çatışmalar da piyasaların yakından takip ettiği gelişmeler arasında yer alıyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington ile Tahran arasındaki çatışmaların savaş olarak nitelendirilemeyeceğini belirtirken, sürecin ne zaman sona ereceğine ilişkin bir takvim paylaşmadı.

Çatışmaların uzaması halinde enerji fiyatlarında yaşanabilecek yükseliş ve buna bağlı enflasyon beklentilerindeki değişim, değerli metal fiyatları üzerinde de etkili olabilir.

Diğer değerli metaller geriledi! Gümüş ve platinde haftalık kayıp beklentisi

Altın fiyatları yatay seyrini korurken, diğer değerli metallerde düşüş görüldü. Spot gümüş yüzde 0,5 gerileyerek 66,59 dolar seviyesine inerken, platin yüzde 1,5 kayıpla 1.799,44 dolara düştü. Paladyum da yaklaşık yüzde 1 değer kaybederek 1.408,75 dolar seviyesine çekildi.

Ekonomim

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde sigortalıların prime esas kazançlarının eksik bildirildiğinin tespiti halinde bu durum idari para cezasına, ayrıca eksik bildirilen kazanç tutarı asgari ücretin onda birinden fazla ise ilgili yılda yararlanılmış asgari ücret desteklerinin geri alınmasına neden olmaktadır. Buna karşın, işten ayrılış bildirgelerine yalnızca 10 günlük süre geçirildikten sonra verilmesi halinde idari para cezası uygulandığından, işten ayrılış bildirgesinde prime esas kazanç miktarının eksik veya fazla beyan edilmesi, işveren aleyhine herhangi bir yaptırım uygulanmasına neden olmamaktadır.

Diğer taraftan işten ayrılan sigortalının işsizlik maaşına hak kazanması halinde, işsizlik maaşının hesaplanması noktasında her ne kadar muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde beyan edilen kazanç tutarları esas alınsa da, işsizlik maaşının bağlanmasında gecikme yaşanmaması amacıyla muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin gönderilmesi beklenilmeksizin işten ayrılış bildirgesinin kesinleşme süresi (10 günlük süre) geçtikten sonra işten ayrılış bildirgesinde beyan edilen kazanç tutarı dikkate alınarak işsizlik maaşı hesaplanmaktadır.

İşsizlik maaşları, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi gönderilmeden işten ayrılış bildirgesine kaydedilen bilgiler doğrultusunda hesaplanmış sigortalıların işten ayrılış bildirgesindeki kazanç tutarı ile muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kazanç tutarı farklı ise, işsizlik ödeneği muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kazanç tutarına göre yeniden hesaplanmakta, eksik veya fazla ödenen tutarlar takip eden aylardaki işsizlik ödeneğine ilave edilmekte veya mahsup edilmektedir.

İşten ayrılan sigortalıların emekli aylığına hak kazanması durumunda da işsizlik ödeneğinin hesaplanmasında olduğu gibi muhtasar ve prim hizmet beyannamesi henüz gönderilmemiş ise işten ayrılış bildirgesinde yer alan kazanç tutarına bakılarak emekli aylığı hesaplanabilmektedir. Ancak emekli aylığının hesaplanması noktasındaki işlemler, işsizlik ödeneğindeki gibi kısa sürede sonuçlanamadığından, emekli aylığının bağlanması sırasında genelde muhtasar ve prim hizmet beyannamesi verilmiş olduğundan, sigortalıların emekli aylıkları muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde yer alan kazanç tutarına göre hesaplanmaktadır. Ancak nadiren de olsa sigortalının emekli aylığının hesabında son bir veya iki aya ilişkin kazanç tutarı işten ayrılış bildirgesinde yer alan kazanç tutarına göre hesaplanmış ve muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kazanç tutarı farklı beyan edilmiş ise her ne kadar son bir veya iki aydaki prime esas kazanç farkı emekli çalışanın aylığında önemli bir meblağ teşkil etmese de sigortalının emekli aylığının yeniden hesaplanmasına neden olmaktadır.

Sonuç olarak muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde sigortalıların prime esas kazanç tutarının doğru beyan edilmesine rağmen işten ayrılış bildirgesinde kazanç miktarının eksik veya fazla beyan edilmesi, işverenlik nezdinde herhangi bir yaptırım uygulanmasına neden olmasa da sigortalılar nezdinde işsizlik ödeneğinin/emekli aylığının eksik veya fazla hesaplanmasına, sonrasında eksik/fazla ödenen tutarlarla ilgili aylık/ödeneklerde düzeltme yapılmasına neden olabilmektedir.

Mazeretsiz devamsızlıkta SGK bildirimi nasıl yapılır?

Mazeretsiz devamsızlık yapan işçinin hafta tatili ücreti ödenir mi, SGK bildirimleri nasıl yapılır ? Taha K.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 46/1. fıkrasında yer alan “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63’üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.” Hükmü doğrultusunda, haftalık çalışma süresinde çalışmış veya çalışılmış kabul edilen sürelerle birlikte haftalık çalışma süresini tamamlamış işçi, en az 24 saatlik hafta tatiline hak kazanacaktır. Mazeretsiz olarak işe gelmeyen işçi ise “tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmak” koşulunu yerine getirmemiş olacağından hafta tatiline de hak kazanamayacaktır.

Haliyle mazeretsiz olarak işe gelmeyen işçiden gelmediği günün ücreti ile birlikte hafta tatil günü ücreti de dahil olmak üzere 2 günlük ücret kesintisi yapılabilecektir.

Sosyal güvenlik mevzuatına göre sigortalıların prim gün sayısının hesaplanması sırasında ayın bazı günlerinde çalışmayan ve çalışmadığı günler için ücret almayan sigortalıların ilgili aydaki prim ödeme gün sayıları, ilgili aydaki gün sayısından, ücret almaya hak kazanılmamış gün sayısı çıkartılmak suretiyle hesaplanmaktadır.

Bu bakımdan 1 gün mazeretsiz devamsızlık nedeniyle hafta tatili ile birlikte 1+1= 2 günlük ücret kesintisi yapılan sigortalının devamsızlığı;

31 gün çeken ayda gerçekleşmiş ise prim gün sayısı 31 – 2 = 29 gün

30 gün çeken bir ayda gerçekleşmiş ise 30 – 2 = 28 gün

28 gün çeken Şubat ayında gerçekleşmiş ise 28 – 2 = 26 gün

Olarak bildirilecektir.

Ayrıca eksik gün nedenlerini kanıtlayan belgelerin SGK tarafından istenilmesi halinde 15 günlük süre içinde ibraz edilmesi gerektiğinden, işveren veya işveren vekilinden birisinin imzası ile varsa şahitlerle birlikte imzalanan devamsızlık tutanağının, devamsızlık yapılan her gün için ayrı ayrı tutularak 10 yıl süreyle saklanması icap etmektedir.

Üstelik mesele yalnızca maaştan yapılan kesintilerle de bitmiyor. Maaşımızı aldıktan sonra markette KDV, akaryakıtta KDV ve ÖTV, cep telefonu faturasında özel iletişim vergisi derken vergi ödemeye devam ediyoruz.

Ancak çoğumuz maaşımızdan tam olarak ne kadar vergi kesildiğini, işverenin bizim için ne kadar ödediğini ve toplam maliyetimizin ne kadarının kamuya gittiğini pek bilmiyoruz. Verginin mükellef tarafından çok da hissedilmeden ödenmesine mali literatürde mali anestezi deniliyor. Ücretlerden stopaj yoluyla alınan vergiler bunun en güzel örneklerinden biri.

Bu noktada vergi takozu denilen kavram karşımıza çıkıyor.

Vergi takozu, en basit ifadeyle, bir çalışanın işverene toplam maliyeti ile çalışanın eline geçen net ücret arasındaki farkın işverene toplam maliyetine oranıdır. Yani işverenin cebinden çalışan için çıkan para ile çalışanın cebine giren para arasındaki makası gösterir.

Bu makasın içinde çalışanın ödediği gelir ve damga vergisi ile SGK ve işsizlik sigortası primi yanında işverenin ödediği SGK ve işsizlik sigortası payları da bulunuyor.

Örneğin 2026 yılında aylık 50 bin lira brüt, yıllık 600 bin lira brüt ücret alan bir çalışanın işverene yıllık toplam maliyeti yaklaşık 730 bin 500 lira. Buna karşılık çalışanın eline yıl boyunca yaklaşık 466 bin 136 lira geçiyor.

Aradaki yaklaşık 264 bin lira, vergi ve sosyal güvenlik kesintilerinden oluşuyor. Buna göre bu çalışan bakımından vergi takozu yaklaşık yüzde 36,2 düzeyinde.

Ücret yükseldikçe bu makas da açılıyor. Yaptığım hesaplamaya göre 2026 yılında vergi takozu aylık brüt ücreti 40 bin lira olan bir çalışan için yaklaşık yüzde 32,8 iken, 60 bin lirada yüzde 38,4’e, 80 bin lirada yüzde 41,2’ye, 100 bin lirada ise yaklaşık yüzde 42,9’a çıkıyor.

Yani işverenin çalışan için ödediği her 100 liranın tamamı çalışanın cebine girmiyor; ücret yükseldikçe aradaki fark da büyüyor.

Peki neden?

Bunun nedenlerinden biri gelir vergisinin artan oranlı tarifesidir. Ücretlinin yıl içindeki vergi matrahı biriktikçe vergi dilimi değişiyor ve ücretin bir kısmı daha yüksek orandan vergilendirilmeye başlanıyor.

İşte eylül ayına geldiğimiz bugünlerde bunun somut sonuçlarından biriyle karşı karşıyayız.

Aylık brüt 60 bin lira ücret alan bir çalışan, eylül ayında gelir vergisi tarifesinin yüzde 27’lik üçüncü diliminin etkisini doğrudan hissediyor.

Aynı kişi, aynı işi yapıyor, aynı brüt maaşı alıyor ama yılın başına göre eline geçen para azalıyor.

Şimdi gelin bunun neden ve nasıl olduğuna bakalım.

60 bin lira brüt maaş alan ücretli eylülde yüzde 27’lik dilimde

Aylık 60 bin lira brüt ücret alan bir çalışan üzerinden meseleyi somutlaştıralım.

Bu çalışanın brüt ücreti yıl boyunca genel olarak değişmiyor. Zira bu yıl asgari ücrete yıl içinde ara zam yapılmaması nedeniyle birçok işveren de çalışanlarının ücretlerine ara zam yapmadı. Ocak ayında da 60 bin lira, eylül ayında da 60 bin lira, aralık ayında da 60 bin lira.

Ama eline geçen para aynı kalmıyor.

Ocak ayında bu çalışandan 8 bin 400 lira SGK işçi payı, 600 lira işsizlik sigortası işçi payı kesiliyor. Gelir vergisi ve damga vergisi hesabında asgari ücret istisnası da dikkate alındığında çalışanın eline net 47 bin 356 lira geçiyor.

Ocak, şubat ve mart aylarında bu tutar değişmiyor.

Ancak nisan ayından itibaren tablo yavaş yavaş değişmeye başlıyor. Çünkü ücretlerde gelir vergisi hesabında yıl içinde biriken, yani kümülatif vergi matrahı esas alınıyor. Çalışanın yılbaşından itibaren elde ettiği ücretlerin vergi matrahı toplandıkça gelir vergisi tarifesindeki üst dilimlere geçiliyor.

60 bin lira brüt ücret alan bu çalışanın aylık vergi matrahı 51 bin lira. Kümülatif vergi matrahı ocakta 51 bin lira iken, haziranda 306 bin liraya, ağustosta 408 bin liraya ve eylül ayında 459 bin liraya ulaşıyor.

Ve eylül ayında artık yüzde 27’lik üçüncü vergi diliminin etkisi aylık ücret üzerinde açıkça görülüyor.

Eylül ayındaki 51 bin liralık vergi matrahının tamamı yüzde 27 oranına tabi oluyor ve bu ay için hesaplanan gelir vergisi 13 bin 770 liraya çıkıyor.

Bunun maaşa yansıması da oldukça açık.

Ocak ayında hesaplanan gelir vergisi 7 bin 650 lira iken eylül ayında 13 bin 770 liraya çıkıyor. Asgari ücret nedeniyle uygulanan gelir ve damga vergisi istisnaları düşüldükten sonra çalışanın eline geçen net ücret ise 47 bin 356 liradan 42 bin 640 liraya geriliyor.

Yani;

Ocak ayında brüt maaş: 60.000 TL → Ele geçen: 47.356 TL

Eylül ayında brüt maaş: 60.000 TL → Ele geçen: 42.640 TL

Aradaki fark yaklaşık 4 bin 716 lira.

Başka bir ifadeyle çalışanın brüt maaşında tek kuruşluk değişiklik olmamasına rağmen, eylül ayında ocak ayına göre yaklaşık 4 bin 716 lira daha az para eline geçiyor.

Üstelik bu durum yalnızca eylül ayına özgü değil. Çalışanın brüt ücretinde başka bir değişiklik olmadığı varsayımıyla ekim, kasım ve aralık aylarında da eline yaklaşık 42 bin 640 lira geçecek.

Dolayısıyla yılın başıyla sonunu karşılaştıralım:

Ocak 2026 → 47.356 TL

Eylül 2026 → 42.640 TL

Aralık 2026 → 42.640 TL

Brüt maaş üçünde de aynı: 60 bin lira.

İyi de ne değişti?

Çalışanın yaptığı iş değişmedi, brüt maaşı değişmedi, çalışma süresi değişmedi. Değişen, yılbaşından itibaren biriken vergi matrahı nedeniyle tabi olduğu gelir vergisi oranı oldu.

İşte ücretlilerin özellikle yılın ikinci yarısında “maaşım aynı ama elime geçen para neden azalıyor?” sorusunun temel nedenlerinden biri bu.

Maaş artmıyor ama vergi oranı artıyor

Gelir vergisi tarifemiz artan oranlı. Gelir arttıkça gelirin belirli dilimleri daha yüksek oranlarda vergilendiriliyor. Ücretlinin vergi matrahı da yılbaşından itibaren kümülatif olarak hesaplandığı için çalışan, yıl ilerledikçe üst vergi dilimlerine geçebiliyor.

Burada önemli bir hususun altını çizelim: Yüzde 27’lik üçüncü vergi dilimine girmek, yıl boyunca elde edilen ücretin tamamının yüzde 27 oranında vergilendirildiği anlamına gelmiyor. Tarifenin önceki dilimlerinde kalan matrah, o dilimlere ait oranlar üzerinden vergilendiriliyor; ilgili sınırın üzerindeki matraha ise yüzde 27 oranı uygulanıyor.

Ancak bizim örneğimizde ağustos sonu itibarıyla kümülatif matrah üçüncü dilime ulaştığından, eylül ayındaki 51 bin liralık vergi matrahının tamamına yüzde 27 oranı uygulanıyor. Bu nedenle eylül ayında hesaplanan gelir vergisi 13 bin 770 liraya ulaşıyor.

Sonuçta aylık 60 bin lira brüt ücret alan çalışanın ocak ayında eline yaklaşık 47 bin 356 lira geçerken, eylül ayında bu tutar 42 bin 640 liraya düşüyor.

Yani eylül ayında çalışanın maaşına zam gelmiyor ama vergi oranı yükseliyor.

Ve aynı brüt maaştan çalışanın cebine 4 bin 716 lira daha az para giriyor.

T24 | Murat BATI

HER TANIK AYNI DEĞİL

Ancak "iki tanık buldum, çalıştığımı söylerler ve sigorta başlangıcım düzelir" diye düşünmemek gerekiyor. Yargıtay özellikle çalışma döneminde aynı işyerinde kayıtlı olarak çalışan bordro tanıklarının dinlenmesine önem veriyor.

AKRABA DİYE DOĞRUDAN REDDEDİLMEZ

Bir kişinin akrabası olması, tek başına o kişinin tanıklığını geçersiz hale getirmez. Ancak akraba tanığının anlatımı değerlendirilirken mahkeme bu ilişkinin niteliğini de dikkate alacaktır. Özellikle hizmet tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren davalarda mahkemenin amacı yalnızca tarafların gösterdiği tanıkları dinlemek değil, gerçek çalışma olgusunu hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarmaktır. Bu nedenle akraba tanığının anlatımının bordro tanıkları, komşu işyeri çalışanları, işyeri kayıtları veya başka objektif delillerle desteklenmesi davayı çok daha güçlü hale getirir.

Bu nedenle doğum borçlanması kural olarak sigortalılık başlangıç tarihini geriye götürmez. Esas işlevi, eksik prim günlerinin tamamlanmasını sağlamaktır.

Örneğin yaş ve diğer emeklilik şartlarını yerine getirmiş ancak 600 gün primi eksik olan bir kadın sigortalı, şartları bulunuyorsa doğum borçlanmasıyla bu günleri tamamlayarak daha erken emekli olma imkânına kavuşabilir.

Buradaki "erken emeklilik", emeklilik yaşının düşmesinden değil, eksik prim nedeniyle beklenmesi gereken sürenin ortadan kalkmasından kaynaklanır.

BORÇ BİR AY İÇİNDE ÖDENMELİ

SGK tarafından hesaplanan borçlanma tutarının, borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekiyor.

Bu süre içerisinde ödeme yapılmaması hâlinde borçlanma geçersiz sayılıyor. Ancak şartların devam etmesi hâlinde daha sonra yeniden borçlanma başvurusunda bulunulabilir.

Borcun tamamının ödenmesi de zorunlu değildir. Kısmi ödeme yapılması hâlinde, ödenen tutarın karşılığı kadar gün sigortalılık süresine eklenir.

BORÇLANMADAN ÖNCE EMEKLİLİK HESABI YAPILMALI

Doğum borçlanması kadın sigortalılar için son derece önemli bir sosyal güvenlik hakkıdır. Üç doğum için toplam 2.160 güne, yani 6 yıla kadar prim kazanılması mümkün olabiliyor.

Ancak 2026 yılında borçlanma maliyetlerinin ulaştığı seviyeler dikkate alındığında, artık borçlanma kararının çok daha dikkatli verilmesi gerekiyor.

İHTİYACINIZ KADAR GÜN BORÇLANABİLİRSİNİZ

Burada önemli bir noktaya dikkat çekmek gerekiyor. Emeklilik için 500 gün eksiğiniz varsa 720 günün tamamını borçlanmak zorunda değilsiniz. İhtiyacınız kadar gün için borçlanma talebinde bulunabilirsiniz.

Örneğin emeklilik için 500 gün primi eksik olan bir kadın sigortalının, diğer şartları da taşıması hâlinde 500 günlük doğum borçlanması yapması yeterli olabilir.

2026 yılı asgari borçlanma tutarı üzerinden bunun maliyeti;

500 × 352,32 TL = 176.160 TL

Olacaktır.

Dolayısıyla borçlanma başvurusundan önce kişinin emeklilik şartlarının hesaplanması ve gerçekten kaç güne ihtiyacı olduğunun belirlenmesi oldukça önemlidir.

Gereksiz yere fazla gün borçlanılması, özellikle bugünkü borçlanma tutarları dikkate alındığında ciddi bir maliyete yol açabilir.

DOĞRU HESAP, DOĞRU BORÇLANMA VE DOĞRU ZAMANDA BAŞVURU

Bu nedenle doğum borçlanması yapacak kadın sigortalıların başvurudan önce;

"Emeklilik için kaç günüm eksik?", "Kaç gün borçlanmam gerekiyor?", "Borçlanma emeklilik tarihimi gerçekten öne çekecek mi?" ve "Hangi kazanç üzerinden borçlanmalıyım?" Sorularına cevap bulmaları gerekiyor.

Çünkü sosyal güvenlikte doğru zamanda ve doğru miktarda yapılan borçlanma emeklilik kapısını açarken, ihtiyaçtan fazla yapılan borçlanma gereksiz bir maliyete dönüşebilir.

Doğru hesap, doğru borçlanma ve doğru zamanda başvuru; emeklilik planlamasının en önemli üç unsurudur.

Borçlar Kanunu işçi açısından hem çalışırken işverenle rekabet etmemeyi hem de işverenin sırlarını açıklamamayı emredici olarak düzenlemiştir. Buna göre; işçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez. İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür.

Kuraldan da anlaşılacağı üzere, sır saklama yükümlülüğü işten ayrıldıktan sonra da devam ederken rekabet etmeme yükümlülüğü kural olarak iş ilişkisinin sona ermesiyle ortadan kalkmaktadır. Bunun anlamı işçi çalışırken öğrendiği üretim ve iş sırlarını işverenin haklı menfaati olduğu sürece saklamalı, işten ayrılmış olsa bile başkalarına açıklamamalıdır. Fakat aynı işçi, işten ayrıldıktan sonra başka işte çalışabilecek veya kendi işvereniyle rekabet edebilecek faaliyetler yapabilecektir. Yargıtayın yakın tarihte incelediği bir olayda, işveren eski işçisinin kendi işyerinde üretilen bir buluşu yeni çalıştığı işyerinde de ürettirdiğini iddia etmiş ve zararının tazminini istemiştir. Yargıtay ise önceki işyerinde üretilen bir buluşun üretim yönteminin yeni işyerinde üretilmesinin sır saklama yükümlüğünün ihlali oluşturabileceğini açıkça vurgulamıştır.

Rekabet yasaklanabilir

Günümüzde birçok işçi bilgi düzeyi ve kendi oluşturduğu müşteri çevresi nedeniyle işverenle rekabet edebilir, günü geldiğinde kendi işvereninin karşısına güçlü bir rakip olarak çıkabilir durumda. İş ilişkisi sona erdikten sonra sır saklama yükümlülüğü yeterli gelmeyebiliyor. Çoğu işveren belirli bir konuma ulaşmış işçilerin, işten ayrıldıktan sonra kendileriyle rekabet edebileceğini ve kendilerini zarara uğratabileceğini öngörüyor, çalışanına rekabet yasağı sözleşmesi imzalatmak istiyorlar. Rekabet yasağı sözleşmesi bir yönüyle işverenin yaptığı işin geleceğini korurken, diğer yönüyle çalışanın iş bulmasını aşırı güçleştiriyor. Çalışanı mağdur edebiliyor. Bu nedenle Kanun iş ilişkisinin sona ermesinden sonraya ilişkin rekabet yasağı sözleşmelerini sınırlıyor.

İşten ayrıldıktan sonraki rekabet yasağının iş sözleşmesine bir hüküm konulması veya bu konuda ayrı bir sözleşme yapılarak getirilmesi mümkün. Sözlü yapılan rekabet etmeme vaatleri bağlayıcılık taşımıyor. Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerli kabul edilebilmesi için işçinin, işverenin müşteri çevresi veya üretim sırları veya işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkanı bulunmalıdır. Bu tür bir konuma ulaşmamış işçi ile rekabet yasağı sözleşmesi yapılsa da kendisi için geçerlilik taşımayacaktır. Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini sınırsız ve hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye düşürmemeli, bu nedenle süre yer ve konu bakımından sınırlandırılmış olmalıdır. Rekabet yasağının süresi iki yılı aşamaz. Çalışanın iki yıl boyunca dahi önceki işini yapamaması ciddi sıkıntı yaratabilecek bir durumdur. Bu nedenle rekabet yasağının uygulanacağı alan da coğrafi bölge, şehir ya da işverenin faaliyetinin etki alanı olarak sınırlandırılmalıdır. Her hâlükârda yasak, işverenin fiilen yürüttüğü faaliyet alanının sınırlarını aşamamalıdır.

İşçi çalışırken rekabet yasağına aykırı davranıyorsa, başka bir işte çalışıyorsa işveren açısından fesih hakkı doğmaktadır. İşveren yasağın ihlalinin ağırlığına bağlı olarak işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle veya bildirim sürelerine uyarak geçerli olarak feshedebilecektir. Aynı şekilde iş ilişkisi devam ederken, sır saklama yükümlülüğünün ihlali de bir fesih nedeni oluşturacaktır.

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.