TCMB'nin açıkladığı verilere göre, Mart 2026'da cari işlemler hesabı 9 milyar 672 milyon ABD doları açık kaydetti. Veri, Ocak 2023'ten bu yana en yüksek seviyeye çıktı.

Altın ve enerji hariç tutulduğunda cari açık 3 milyar 886 milyon ABD dolarına gerilerken, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 9 milyar 515 milyon ABD doları olarak gerçekleşti.

Yıllıklandırılmış açık 40 milyar dolara yaklaştı

Yıllıklandırılmış verilere göre cari açık yaklaşık 39,7 milyar ABD doları düzeyinde oluştu. Aynı dönemde ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret dengesi 77,8 milyar ABD doları açık verirken, hizmetler dengesi 63,1 milyar ABD doları fazla verdi. Birincil gelir dengesi 23,8 milyar ABD doları, ikincil gelir dengesi ise 1,1 milyar ABD doları açık kaydetti.

Hizmetler dengesi kaynaklı net girişler Mart ayında 2 milyar 592 milyon ABD doları seviyesinde gerçekleşti. Bu kalem altında taşımacılık hizmetlerinden kaynaklanan net gelirler 1 milyar 627 milyon ABD doları, seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler ise 2 milyar 246 milyon ABD doları oldu.

Cari açığa etki edenler

Yıllıklandırılmış cari açığın finansmanında net doğrudan yatırımlar 2,1 milyar ABD doları, krediler 38,6 milyar ABD doları ve ticari krediler 3,0 milyar ABD doları katkı sağladı. Buna karşın net portföy yatırımları 3,3 milyar ABD doları ve net efektif ile mevduatlar 19,7 milyar ABD doları negatif yönlü etki etti. Merkez Bankası net rezerv azalışı 52,5 milyar ABD doları olarak gerçekleşti.

Mart ayında doğrudan yatırımlar kaynaklı net çıkışlar 212 milyon ABD doları oldu. Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye'ye toplam doğrudan yatırımları 1 milyar 15 milyon ABD doları artarken, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları 1 milyar 227 milyon ABD doları arttı. Gayrimenkul yatırımları açısından bakıldığında, yurt dışı yerleşikler Türkiye'de 243 milyon ABD doları net gayrimenkul alımı yaparken, yurt içi yerleşikler yurt dışında 187 milyon ABD doları gayrimenkul aldı.

Portföyde çıkış

Portföy yatırımları mart ayında 14 milyar 800 milyon ABD doları tutarında net çıkış kaydetti. Yurt dışı yerleşikler hisse senedi piyasasında 1 milyar 79 milyon ABD doları, DİBS piyasasında ise 6 milyar 399 milyon ABD doları net satış gerçekleştirdi. Yurt dışı tahvil ihraçlarında yurt dışı yerleşikler; diğer sektörler ihraçlarında 870 milyon ABD doları net alış yaparken, bankalar ihraçlarında 897 milyon ABD doları ve Genel Hükümet ihraçlarında 1 milyar 213 milyon ABD doları net satış yaptı. Aynı dönemde yurt dışı yerleşiklerin sahipliğindeki yatırım fonu paylarında 3 milyar 94 milyon ABD doları net satış gerçekleşti.

Yurt dışından kredi kullanımlarında bankalar 1 milyar 26 milyon ABD doları, diğer sektörler ise 1 milyar 190 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştirirken, Genel Hükümet 22 milyon ABD doları net geri ödeme yaptı. Yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları Türk lirası ve yabancı para cinsinden sırasıyla 4 milyar 131 milyon ABD doları ve 2 milyar 784 milyon ABD doları azalmak üzere toplamda 6 milyar 915 milyon ABD doları net azalış kaydetti. Resmi rezervlerde ise Mart ayında 43 milyar 420 milyon ABD doları net azalış gerçekleşti.

Ekonomim

Amazon tarafından yapılan resmi açıklamaya göre, 17 Haziran 2026 tarihinden itibaren Prime Video’daki film ve TV dizileri sınırlı reklamlar içerecek. Şirket, söz konusu uygulamanın içerik yatırımlarının sürdürülmesi ve uzun vadede artırılması amacıyla hayata geçirileceğini belirtti.

Prime üyeliğinin mevcut fiyatında herhangi bir değişiklik yapılmayacağı ifade edilirken, kullanıcıların ek bir işlem yapmasına gerek olmadığı kaydedildi.

Reklamsız abonelik ne kadar olacak?

İçerikleri reklamsız izlemek isteyen kullanıcılar için yeni bir abonelik seçeneği de sunulacak. Buna göre kullanıcılar, Prime üyeliğine ek olarak aylık 59,90 TL ödeyerek reklamsız izleme seçeneğini tercih edebilecek.

Amazon Prime Türkiye üyeliği, Prime Video erişimi dahil aylık 69,90 TL olarak uygulanıyor.

Ekonomim

Orta Doğu'da devam eden savaşın enerji ve ham madde maliyetleri üzerindeki baskısı, fiyat artışlarının temel itici gücü olarak kaydedildi.

Petrol ürünleri toptan eşya fiyatları üzerinde baskı kuruyor

Yıllık bazdaki keskin yükselişin ana kaynağı, madeni yağ ürünleri fiyatlarında gözlenen yüzde 37,3'lük artış oldu. Aynı dönemde demir dışı cevherler, metaller ve yarı mamul metal ürünlerinin fiyatları yüzde 40,2 oranında yükseldi.

Buna karşın, gıda grubunda yer alan süt, süt ürünleri, yumurta ve yemeklik sıvı yağ fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,8 oranında gerileme gösterdi.

Almanya devlet tahvili faizleri zirve seviyelerini koruyor

Piyasalarda Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafının yıl sonuna kadar enerji şoku kaynaklı enflasyonla mücadele kapsamında 75 baz puanlık faiz artışına gideceği beklentisi güçlendi. Almanya 10 yıllık devlet tahvili getirisi yüzde 3,10 seviyesinde yatay seyrederken, politika faizine duyarlı olan 2 yıl vadeli tahvillerin getirisi yüzde 2,70 olarak kaydedildi.

Orta Doğu'daki gerilimin sürmesi ve Hürmüz Boğazı üzerindeki denetimin sıkılaşması, küresel enflasyon endişelerini canlı tutmaya devam ediyor.

Para piyasalarındaki fiyatlamalar, ECB'nin mevduat faiz oranının yıl sonuna kadar mevcut yüzde 2 seviyesinden yüzde 2,75 seviyesine çıkacağını öngörüyor. Gelecek ay yapılacak bir faiz hamlesine dair beklentiler yüzde 90 seviyesine ulaştı.

Bölgesel bazda İtalya 10 yıllık tahvil faizleri yüzde 3,83 seviyesine gerilerken, Almanya ile olan getiri farkı 73,5 baz puana düştü. Veriler, enerji maliyetlerindeki oynaklığın üretim ve tedarik zinciri maliyetlerini yukarı çekmeye devam ettiğini gösterdi.

Dünya

Morgan Stanley ekonomistleri, Çin'in tedarik zinciri dayanıklılığının küresel ihracat pazarında ilave pay kazanmasını sağladığını bildirdi.

İhracat performansı büyüme tahminini destekledi

Morgan Stanley raporunda, Çin ekonomisinin dengeli enerji karışımı ve stratejik rezervleri sayesinde küresel petrol şoklarına karşı dirençli kaldığı ifade edildi. Güçlü ihracat gelirlerinin mali teşvik ihtiyacını azalttığı belirtilen analizde, yılın ikinci yarısı için beklenen ek mali paket ve genişleyici para politikası çağrılarının geri çekildiği kaydedildi. Kurum, ekonomideki bu ivmelenmenin Çin Merkez Bankası (PBOC) üzerindeki faiz indirimi baskısını hafiflettiğini vurguladı.

Çin Merkez Bankası para politikasında likiditeye odaklanıyor

Çin Merkez Bankası, 2026 yılının ilk çeyreğine ilişkin para politikası uygulama raporunda ılımlı genişlemeci duruşun korunacağını duyurdu. Morgan Stanley, PBOC'nin politika faizi indirimleri yerine likidite operasyonları ve hedeflenmiş kredi araçlarını kullanmasını bekliyor.

Rapora göre, Mart 2026 sonu itibarıyla toplam sosyal finansman yıllık yüzde 7,9 artarken, geniş para arzı (M2) yüzde 8,5 yükseliş kaydetti. Yeni kurumsal kredi faizlerinin yüzde 3,1 seviyesinde dengelenmesi, finansman maliyetlerinin povitif seyrettiğini gösterdi.

Yapay zeka ve yeşil enerji yatırımları süper döngüye girdi

Asya genelinde sabit sermaye yatırımlarının 2025 yılındaki 11 trilyon dolar seviyesinden 2030'a kadar 16 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Morgan Stanley, bu büyümenin temel itici güçlerinin yapay zeka altyapısı ve enerji güvenliği olduğunu açıkladı.

Çin'in robotik ve yeşil teknoloji ihracatındaki payının, 2019 yılındaki elektrikli araç döngüsüne benzer bir hızla genişlediği gözlemlendi. Yapay zeka veri merkezleri için 2026 ile 2028 yılları arasında yaklaşık 2 trilyon 800 milyar dolarlık küresel yatırım yapılması öngörülüyor.

Çin ekonomisindeki bu yapısal dönüşüm ve teknoloji odaklı ihracat artışı, makroekonomik verilerin uzun vadeli direnç kapasitesini artırarak yıllık büyüme trendini yukarı yönlü desteklemeye devam ediyor.

Dünya

13 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yeni yönetmelikle birlikte, konkordato talebinde bulunan şirketlerin mahkemelere sunacağı finansal tabloların belirli muhasebe ve raporlama standartlarına uygun hazırlanması zorunlu hale getirildi.

Yeni kurallara göre şirketler büyüklüklerine göre farklı finansal raporlama sistemlerine tabi olacak. Bağımsız denetime tabi büyük ölçekli şirketler Türkiye Muhasebe Standartları’nı (TMS) kullanacak. Orta ölçekli işletmeler kendileri için belirlenen özel standartlara göre raporlama yaparken, küçük ölçekli borçlular ise Vergi Usul Kanunu hükümlerine tabi olacak.

Konkordato başvurularında kritik öneme sahip olan ve şirketin mali durumunu doğrulayan “makul güvence veren denetim raporu” için de yeni şartlar getirildi. Buna göre söz konusu raporların mahkemeye iki nüsha halinde sunulması zorunlu olacak.

Bildirim yükümlülükleri sıkılaştırıldı

Yönetmelik ayrıca bağımsız denetim kuruluşlarına yönelik bildirim yükümlülüklerini de sıkılaştırdı. Denetim kuruluşları hazırladıkları raporları imza tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde ilgili kuruma bildirmek zorunda olacak. Mahkeme yazı işleri müdürlükleri de dava açılmasının ardından raporları gecikmeden ilgili kurumlara iletecek.

Dünya

Milli Savunma Bakanlığı’nın talepleri doğrultusunda hazırlanan 14 maddelik teklif kapsamında, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki malul gaziler ve şehit ailelerine yönelik sosyal hakların genişletilmesi planlanıyor.

Şehit yakınlarının aylıkları artırılacak

Türkiye Gazetesi’nden Esma Altın'ın haberine göre teklif kapsamında, Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’da değişikliğe gidilecek. Düzenlemeyle birlikte ücretsiz ulaşım hakkı ile vergi uygulamalarına ilişkin bazı başlıkların “pozitif ayrımcılık” anlayışı doğrultusunda yeniden düzenlenmesi öngörülüyor.

Teklife göre şehit yakını aylıklarının iki asgari ücret seviyesine yükseltilmesi hedefleniyor. Mevcut durumda şehit yakınlarına 11 bin 858 lira ödeme yapılıyor. Yeni sistemde aile başına iki asgari ücret tutarında maaş bağlanması planlanıyor.

Ayrıca şehitlerin anne ve babalarına ayrı ayrı ödeme yapılması ve toplamda iki asgari ücret düzeyinde maaş verilmesi öngörülüyor.

Şehit çocukları için "onursal kimlik" düzenlemesi

Teklifte şehit çocuklarına yönelik yeni bir uygulama da yer alıyor. Buna göre, 25 yaşını tamamlayan şehit çocuklarının mevcut “şehit çocuğu” kimlikleri “onursal şehit çocuğu” kimliği olarak değiştirilecek.

Yeni kimlik kartıyla birlikte sağlanan hakların büyük bölümünün 25 yaş sonrasında da devam etmesi amaçlanıyor. Özellikle ücretsiz ulaşım ve seyahat haklarının korunmasının planlandığı belirtiliyor.

Türk Kızılay için yeni yasal çerçeve

AK Parti’nin Meclis’e sunacağı ikinci teklif ise Türk Kızılay’a ilişkin olacak. Düzenleme ile kurumun uluslararası anlaşmalardan doğan statüsü, amblem kullanma yetkisi ve denetim yapısının iç hukukta daha güçlü bir zemine kavuşturulması hedefleniyor.

10 maddeden oluşan teklif kapsamında, hâlen yönetmelik ve tüzüklerle düzenlenen birçok hükmün kanun seviyesine taşınması planlanıyor. Böylece Türk Kızılay’ın afet yönetimi ve insani yardım faaliyetlerindeki görev ve yetkilerinin daha açık şekilde tanımlanacağı ifade ediliyor.

Dünya

Benzine 1 lira 7 kuruşluk zam bekleniyor

13 Mayıs 2026 Çarşamba günü itibarıyla geçerli olan mevcut fiyatlar, gelecek zamla birlikte tüketici için daha da ağırlaşacak. Gazeteci Olcay Aydilek’in paylaştığı bilgilere göre, benzin fiyatlarına gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere 1 lira 7 kuruşluk bir zam yansıması öngörülüyor.

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.88 TL

Motorin litre fiyatı: 67.39 TL

LPG litre fiyatı: 33.89 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.72 TL

Motorin litre fiyatı: 67.23 TL

LPG litre fiyatı: 33.29 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 64.83 TL

Motorin litre fiyatı: 68.49 TL

LPG litre fiyatı: 33.87 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 65.11 TL

Motorin litre fiyatı: 68.77 TL

LPG litre fiyatı: 33.69 TL

Ekonomim

Bölgede gerginliğe neden olan yazıya rağmen esnaf, geleneksel ödeme yöntemini sürdürme kararı aldı. Ancak son yıllarda farklı kurumların baskısıyla karşı karşıya kalan Kapalıçarşı’da bu gelişme, mevcut huzursuzluğu daha da artırdı.

Çekili altın ticaretin temel taşı

Sektörde “çekme” ya da “kesme altın” olarak da bilinen çekili altın, genellikle 24 ayar saf altının pres makinelerinde ince şeritler halinde çekilmesiyle elde ediliyor. İşçiliksiz olması ve düşük alım-satım farkı sunması nedeniyle yatırım aracı olarak tercih edilen bu ürün, paketli gram altınlara kıyasla daha düşük maliyetli olmasıyla öne çıkıyor. Kapalıçarşı’da esnafın kendi arasındaki alacak-borç ilişkilerinde de temel ödeme aracı olarak kullanılıyor.

Sektör temsilcilerine göre çekili altının nihai tüketiciye satışı yasak olsa da, yetki belgesine sahip firmalar arasında ticareti serbest. Üstelik bu durumu destekleyen bir genelge de bulunuyor. Buna rağmen Nisan ayında 9 rafineri tarafından kurulan Altın Rafinerileri Derneği, ilettiği yazıyla Şırnak’ta yakalanan kaçak altın olayını gerekçe göstererek çekili altınla ödemelerin durdurulması gerektiğini savundu.

“Üretmeyin, kullanmayın” çağrısı

Derneğin üyelerine gönderdiği yazıda, 4 Mayıs 2026 itibarıyla rafinerilerin çekili altın üretmemesi ve alım-satım yapmaması gerektiği belirtildi. Yazıda ayrıca, mevcut çekili altınların borç ödemelerinde kullanılmasının ancak belirli belgelerle mümkün olacağı, gün içinde toplanan çekili altınların rafinerilere gönderilerek külçe altına dönüştürüleceği ifade edildi. Esnaf ve üreticilere yapılacak küsuratlı ödemelerin ise damgalı külçe altınların kesilmesiyle gerçekleştirileceği kaydedildi. Bununla birlikte, çekili altın üretimi ve ticaretine devam eden kişi ve kuruluşların ihbar edilmesi istendi.

“Yasak yok”, tansiyonu düşürmedi

Derneğin yazısının ardından İstanbul Kuyumcular Odası, resmi sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada çekili altının yasaklandığına dair herhangi bir düzenleme bulunmadığını vurguladı. Açıklamada, “Yüzyıllardır üretimin olmazsa olmazı olan çekili has altın değişiminin yasaklanması gibi bir durum söz konusu değildir. Resmi Gazete’de yayımlanmış yeni bir yönetmelik de yoktur” ifadelerine yer verildi. Bu açıklama, derneğin girişiminin hukuki bir karşılığı olmadığını ortaya koysa da, sektördeki tartışmayı sona erdirmedi.

Kapalıçarşı esnafı: Uygulanırsa sektör durur

EKONOMİ’ye konuşan Kapalıçarşı esnafı, söz konusu girişimin ticareti rafinerilere yönlendirme amacı taşıdığını öne sürdü. Bir esnaf, “Bu karar, çekili altını devre dışı bırakıp bizi rafinerilerin ürettiği altınlara yönlendirme çabası gibi görünüyor. Uygulanırsa sektör durur. Bugün 220 gram altın almak istiyorum, bunun için kesme yapmak zorundayım. Ama kesme yok deniliyor, standart paketleri almak zorundasın. Üstelik gram altında işçilik var, bu da maliyeti artırıyor. Bir kilo altında 7,5 gram fark oluşuyor, ben o kadar kazanmıyorum” diyerek tepkisini dile getirdi.

Bir başka esnaf ise derneğin yazısında hangi bakanlığa atıf yapıldığının bile belirtilmediğine dikkat çekerek, “Şırnak’taki kaçak altın olayını gerekçe gösterip bunu sektör geneline yaymak doğru değil. Böyle bir uygulama olamaz. İstanbul Kuyumcular Odası gerekli düzeltmeyi yaptı ama Türkiye’deki tüm oda ve derneklerin de buna tepki göstermesi gerekiyor. Önemli olan benim faturayla alıp faturayla satmam” ifadelerini kullandı.

Yener Karadeniz-Ekonomim

3 tarafı denizlerle çevrili coğrafyada deniz potansiyelimizi daha yoğun faydaya çevirmek şart. İDO, tarihi kültürel mirası, şirket kabiliyetleri ve güçlü filosuyla bunu başaran köklü kurumlarımızdan biri

1- SORUN: Farkında değilmişiz gibi davransak da büyük kentler, trafik yüzünden fakirleşme süreci yaşıyor. Zira ulaşamıyoruz. Misal Türkiye ekonomisinin kalbi İstanbul, denizi devreye almasaydı, kent kalp krizi geçirirdi. İşyerine gidemeyen insanlar, yerine ulaşamayan siparişler, aksayan toplantılar...

2- ETKİSİ: İstanbul coğrafyasındaki dünya kentlerinde, karayolu yanı sıra raylı sistemler ve deniz yolu eşit oranda gelişiyor. Deniz ulaşımının toplam kent ölçeğinde %9 civarında olması gerekirken İstanbul’da bu oran ancak %1 düzeyinde bulunuyor. Bu da gündeme İstanbul Deniz Otobüsleri’ni (İDO) getiriyor.

MAVİ SULARIMIZIN DEĞER ÜRETENİ OLMAK

3- ÇÖZÜM: Havacılık sektörünün bayrak taşıyıcısı THY; geçen yıl, küresel boyutta 92,6 milyon yolcu taşıdı. Oysa İDO 40 yıllık denizcilik deneyimiyle, Ege Marmara havzasında 31 milyondan fazla yolcu ulaştırdı. Üstelik bunu 34 iskeleyle başardı. Osmangazi Köprüsü dahi İDO’nun önemini azaltamamış.

4- YÖNTEM: Genel Müdür Dr. Murat Orhan, İDO’yu İstanbul dışına taşırma vizyonuyla turizme katkıyı daha üst lige taşıyor. Mavi sularımızın ulaştığı her coğrafya, İDO’nun yetkinliğiyle birleşip potansiyel kazanıyor. Geçen yıl taşınan toplam 13 milyon araçla metropol trafiği hafifletilebilmiş.

İKİ SORU İKİ CEVAP / İDO’ya dair..

Kent ulaşımına katkısı?

Ben 53 yıldır İDO hizmetleriyle ulaşanlardanım. Vapurlarını, neredeyse adlarıyla ezberledim. Zira dünya başkenti İstanbul’un mavi sularıyla, ulaşım çözümleriyle bütünleşmiş şanlı bir geçmişe sahip.

İDO’nun gelecek planları?

Rotayı daha geniş çiziyor Murat Orhan; hat sayısı artıyor 5 yeni destinasyon geliyor. Toplam kapasite %35 artacak. Bu da beraberinde bölgenin güçlü potansiyeli ile İDO’ya finansal geri dönüş sağlayacak.

NOT/GEMİLERDEN RIHTIMLARDAN TAŞAN TURİZM ÇÖZÜMLERİNE DOĞRU

İDO Kurumsal İletişim ve Pazarlama Direktörü Sencan Taşçı e-SIM çözümlerinden kapıda vize danışmanlığına kadar uzanan ek hizmetlerle risk yönetimini tek elde buluşturduklarını vurguluyor. Böylece kurum, klasik taşıyıcı rolünün ötesine geçerek yolcuların her ihtiyacına cevaba dönüşüyor.

İDO LÛGATI

İDO: İstanbul Deniz Otobüsleri şirketinin adı. Gelecek yıl 40’ına girecek olan köklü kurumlarımızdan

Deniz taşımacılığı: Suyu otobana çeviren anlayış, dünya ve kent ulaşımının olmazsa olmaz yolu

Kent zenginliği: İstanbul gibi dünya markası şehrin, coğrafya yetkinliklerini finansa dönüştürmesi

İDO varlıkları: Arabalı vapur, hızlı feribot, Yalova, Pendik, Topçular, Yenikapı gibi terminaller

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Ancak son dönemde yapılan düzenlemeler başka bir döneme girildiğini gösteriyor.

Özellikle TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülen Torba Yasa Teklifi’nde yapılan son değişiklik, vergi sisteminin yön değiştirmeye başladığını açık şekilde ortaya koydu.

Teklifin ilk halinde kurumlar vergisi oranının imalatçı-ihracatçılar için %9’a, diğer ihracatçılar için ise %14’e indirilmesi öngörülüyordu. Bu düzenleme özellikle ihracat yapan şirketlerde ciddi bir beklenti oluşturmuştu. Çünkü mevcut %20 kurumlar vergisi oranı dikkate alındığında, özellikle üretim yapan ihracatçılar açısından oldukça güçlü bir avantaj ortaya çıkıyordu.

Ancak komisyon aşamasında dikkat çekici bir değişiklik yapıldı. Bu modelden vazgeçildi. Bunun yerine, sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların yalnızca üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları ile zirai üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlarına kurumlar vergisi oranının %12,5 olarak uygulanması benimsendi.

İlk bakışta bu değişiklik yalnızca oran değişikliği gibi görünüyor.

Oysa aslında değişen şey oran değil, yaklaşım.

Çünkü devlet burada çok önemli bir tercih yapıyor.

Mesaj artık oldukça net: “İhracat yapıyor olman tek başına yeterli değil. Gerçekten üretim yapıyorsan destekleneceksin.”

İhracatçı ile Üretici Aynı mı?

Türkiye uzun yıllardır ihracatı artırmaya çalışıyor. Bunun için kredi desteklerinden Eximbank mekanizmalarına, vergi avantajlarından yatırım teşviklerine kadar birçok araç devreye alınıyor. Ancak ekonomi yönetimi artık yalnızca ihracat rakamına bakmanın yeterli olmadığını düşünüyor gibi görünüyor.

Çünkü ihracat yapan her şirket aynı ekonomik katkıyı üretmiyor.

Bir şirket düşünün. Fabrika kurmuş. Makine yatırımı yapıyor. Yüksek enerji maliyetine katlanıyor. Finansman yükü taşıyor. Üretimin her aşamasında ayrı operasyonel risk yönetiyor. Yüzlerce kişiye istihdam sağlıyor. Kur riskiyle mücadele ediyor. Ham madde maliyetindeki artışla uğraşıyor.

Bir başka şirket ise daha çok ticari organizasyon üzerinden çalışıyor. İthal ettiği ürünü satıyor ya da düşük katma değerli bir ticaret modeliyle ihracat gerçekleştiriyor.

İkisi de ihracatçı olabilir.

Ama ekonomiye etkileri aynı değil.

Anlaşılan o ki yeni sistem artık tam da bu ayrımı görünür hale getirmek istiyor.

Bu nedenle ilk teklifte yer alan “ihracatçı merkezli” modelden geri dönüldü. Onun yerine “fiilen üretim yapan” yapı öne çıkarıldı.

Aslında bu değişiklik yalnızca vergi tekniği açısından değil, ekonomi politikası açısından da önemli bir mesaj içeriyor.

Devlet artık sadece döviz kazandırana değil, üretim altyapısı oluşturan şirkete daha fazla önem veriyor.

“Fiilen Üretim” İfadesi Neden Önemli?

Düzenlemedeki en kritik ifade ise bence şu:

“Fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumlar…”

Bu ifade oldukça önemli. Sanayi sicil belgesi olacak, üretim gerçekten yapılacak ve kazanç doğrudan üretim faaliyetinden elde edilecek.

Yani sistem artık şirketlerin faaliyet yapısına daha yakından bakacak.

Önümüzdeki dönemde birçok şirketin faaliyet modelini yeniden gözden geçirmesi şaşırtıcı olmayacaktır. Çünkü %25 yerine %12,5 kurumlar vergisi ödemek küçük bir avantaj değil. Bu oran farkı artık şirketlerin organizasyon yapısını değiştirebilecek ölçüde önemli hale geliyor.

Bazı şirketlerin üretim faaliyetlerini ayrı bir yapıda toplamayı, sanayi sicil belgelerini aktif hale getirmeyi ya da üretim kazançlarını daha net ayrıştırmayı gündemine alması kaçınılmaz görünüyor. Özellikle grup şirketlerinde üretim yapan şirket ile satış yapan şirket arasındaki organizasyonun yeniden değerlendirilmesi bile söz konusu olabilir.

Çünkü artık mesele yalnızca vergi planlaması değil.

Şirketin hangi ekonomik kategoride görüldüğü de önem kazanıyor.

Bu yaklaşımın özellikle sanayi şehirlerinde çok daha net hissedileceğini düşünüyorum.

Gaziantep gibi üretim gücü yüksek şehirlerde artık aynı ihracat rakamına sahip iki şirketten biri çok daha düşük vergi ödeyebilecek. Farkı belirleyen ise ciro değil, üretim niteliği olacak.

Asıl Değişiklik Vergi Oranında Değil

Aslında bugün yaşanan şey yalnızca teknik bir vergi düzenlemesi değil.

Türkiye uzun süredir şu sorunun cevabını arıyor:

Ekonomiyi büyüten asıl unsur nedir?

Ticaret mi, finans mı, üretim mi?

Son düzenlemelere birlikte bakıldığında devletin bu soruya verdiği cevap giderek netleşiyor.

Vergi avantajı artık daha çok üretime, yatırıma, teknolojiye, sanayiye ve katma değere bağlanıyor. Yani sistem giderek daha seçici hale geliyor.

Eskiden teşvik mantığı daha genişti. Şimdi ise devlet açık şekilde “kimi desteklemek istediğini” gösteriyor.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta da var.

Vergi indirimi elbette önemli. Fakat tek başına yeterli değil.

Bugün üretici açısından yüksek faiz, finansmana erişim sorunu, enerji maliyetleri, işçilik giderleri ve kur oynaklığı hala çok belirleyici unsurlar olmaya devam ediyor. Dolayısıyla yalnızca kurumlar vergisi oranını düşürmek tek başına üretim patlaması yaratmayabilir.

Üstelik teşvik sistemlerinin başarısı yalnızca oranlarla ölçülmez. Asıl önemli olan, yatırımcının önünü görebilmesidir. Sürekli değişen mevzuat ve uygulamadaki belirsizlikler yatırım kararlarını doğrudan etkiliyor. Bir yatırımcı için düşük vergi kadar, öngörülebilir sistem de önemlidir.

Yeni Dönemin Şifresi: Üretim

Ama tüm bunlara rağmen şu gerçek artık daha net görünüyor:

Türkiye vergi sisteminde yeni bir döneme giriyor.

Bu yeni dönemde sadece ticaret yapan şirket ile gerçekten üretim yapan, yatırım riski alan ve istihdam oluşturan şirket aynı şekilde değerlendirilmeyecek gibi görünüyor.

Ve görünen o ki bundan sonra vergi avantajının anahtarı üretim yapmaktan geçecek.

Yabancı sermayeye dönük vergi desteklerini içeren yasa teklifinde, Gelir Vergisi Kanununda değişikliğe gidilerek, Türkiye’de yerleşik sayılmadan önceki son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgâhı ve vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerin, yurt dışında elde ettikleri kazanç ve iratlar gelir vergisinden muaf tutulacak. Ayrıca kişinin bu süre içinde vefatı halinde veraset ve intikal vergisi oranı da yüzde 1’e düşürülecek. Kamuoyunda İngiliz futbolcu David Beckham adıyla anılan ve İspanya’da ilk örneği geliştirilen ‘Beckham Yasası’ olarak bilinen özel vergi mevzuatının bir benzeri Türkiye’de düzenleniyor.

TÜRMOB’un düzenlemeye ilişkin yaptığı değerlendirmeye göre, İspanya’da resmi adıyla Özel İspanyol İkamet Edenler Vergi Rejimi ile İspanya’ya çalışmak için taşınan yabancılar taşındıkları yıl ve sonraki 5 yıl boyunca yüksek ‘yerleşik’ vergi oranları yerine yüzde 24 gibi sabit bir orandan vergilendiriliyor. Bu düzenlemeyle yüksek vasıflı çalışanların ve yatırımcıların ülkeye çekilmesi hedefleniyor.

Neden 20 yıllığına getiriliyor?

Meclis gündemindeki kanun teklifiyle, benzer bir şekilde Türkiye’ye yerleşenlere Türkiye dışında elde ettikleri gelirleri için belirli şartlarla 20 yıl süreli bir muafiyet getiriliyor. TÜRMOB, yasa teklifine ilişkin hazırladığı raporda, “İspanya’daki Beckham düzenlemesi İspanya’ya gelinen yıl + 5 yıllık bir muafiyet getirmekteyken ve ayrıca çalışmaları için özel vergi oranları öngörülürken teklifin 20 yıllık bir süre için getirilmesinin nedenleri ayrıntılı değerlendirilmelidir“ ifadelerine yer verdi.

TÜRMOB halen yurtdışında elde edilen gelirlerin istisna olması ya da Türkiye’ye getirilmesi durumunda Gelir Vergisi Kanunu'nun 123. maddesinde olduğu gibi yurtdışında ödenen vergilerin Türkiye’de ödenecek vergiden mahsubuna ilişkin düzenlemelerin vergi yasalarında yer aldığına dikkat çekti. Ayrıca 90’dan fazla ülkeyle yapılan çifte vergilendirmenin önlenmesine yönelik anlaşmada gelir ve servet üzerinden alınan vergilerde çifte vergilendirmenin önlenmesine yönelik düzenlemeler bulunduğuna işaret eden TÜRMOB, şu değerlendirmeyi yaptı:

Sermaye çıkışına neden olabilir

“Bu düzenlemeler kapsamında genel olarak Türkiye’ye getirilen kazançlar üzerinde Türkiye’de ilave bir vergi yükü olmamaktadır. Ancak yurtdışında elde edilen kazançların bir vergi cenneti ülke ya da benzeri bir özel vergi rejiminde elde edilmesi durumunda, bu ülkede vergiye tabi olmaması halinde, bu kazançların Türkiye’de vergilendirilmemesi anlamlı olmaktadır. Dolayısıyla bu madde ile amaçlanan diğer ülkelerde vergilendirilmemiş gelirlerin Türkiye’de de vergilendirilmemesi rejimidir. Bu literatürde “çifte vergilendirmeme” olarak tanımlanmaktadır.

Bu durumda yatay ve dikey vergi adaleti zedelenmekte ve Türkiye’de çalışıp üretenler ve tasarruf yapanlar aleyhine bir vergi rejimi ortaya çıkmaktadır. Ayrıca bu rejim Türkiye’de, mevcut koşullarda üretip Türkiye’de tasarruf yapanların ülke dışına çıkmasına ve üç yıldan sonra Türkiye’ye tekrar dönerek rejimden faydalanmaya başlamalarına neden olabilecektir. Örneğin bugün Türkiye’den çıkıp ve üç yıl sonra gelen kişi 17 yıl boyunca bu rejimden faydalanabilecektir ve mirasçılarının vergi yükü de yüzde 1’e düşebilecektir. Bu ise sermaye girişinden çok çıkışına neden olabilecektir. Geçmiş dönemlerde Türk vergi sisteminde yabancılara tanınan ayrıcalıklardan yerleşiklerin de yararlanmaya başlamalarına ilişkin örnekler mevcuttur. Bu nedenle fayda ve maliyetinin dikkatlice yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.”

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 88 inci maddesinin dördüncü fıkrasının birinci cümlesinde; "3 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamına girenler hariç olmak üzere; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olmakla birlikte, 4857 sayılı Kanunun 13 üncü ve 14 üncü maddelerine göre kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanlar ile ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışıp, çalıştığı saat karşılığında ücret alanlardan ay içerisinde sekiz gün ve daha az çalışanlar için eksik günlerine ait genel sağlık sigortası primlerinin otuz güne tamamlanması zorunludur." hükmü yer almaktadır.

Anılan madde gereği, aylık çalışma gün sayısı 8 gün ve altında olan sigortalıların eksik günleri için genel sağlık sigortası (GSS) primlerinin 30 güne tamamlanması zorunludur. Buna göre, ay içerisinde 8 gün ve daha az çalışan sigortalılar, Kanunun 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası gereği genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde bulunmamaları halinde gelir testi sonucuna göre 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi (60/1/g) veya aynı maddenin (c) bendinin (1) numaralı alt bendi (60/1/c-1) kapsamında tescil edilecek ve bu kişilerin kalan sürelere ait GSS primleri tahakkuk ettirilecektir.

Diğer taraftan, Kanunun "Sigortalıların borçlanabileceği süreler" başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde (41/1/i); bu bendin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri borçlanabileceği; yine aynı maddenin birinci fıkrasının son cümlesinde; (i) bendi kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarının %39 oranı üzerinden hesaplanacağı düzenlenmiştir.

Buna göre, 30 günden az çalışması nedeniyle ay içerisindeki eksik günler için 60/1/g bendi kapsamında tescil edilerek GSS primi tahakkuk ettirilen kişilerden söz konusu GSS prim borcunu ödemeksizin Kanunun 41/1/i bendi kapsamında borçlanma talebinde bulunarak anılan madde gereğince %45 üzerinden borçlandırılan ve hesaplanan borçlanma tutarını ödeyenlerin, ödeme yaptığı dönemlere ait 60/1/g bendi kapsamındaki prim borçlarını ödemelerine gerek bulunmamaktadır.

Bu doğrultuda, ay içerisinde 30 günden az çalışması bulunması nedeniyle kendisine 60/1/g bendi kapsamında tescil açılan kişilerden bu borcu ödemeksizin Kanunun 41/1/i bendi kapsamında borçlanma talebinde bulunarak %45 üzerinden hesaplanan borçlanma tutarını ödeyenlerin, ödeme yapılan dönemlere ait GSS tescil kayıtları ve buna ait GSS prim tahakkukları iptal edilecektir.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Kanunun açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, kimsenin üstü, özel kağıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz.”

İşyerlerinde işçilerin kullanımına özgülenen ofis, masa, dolap gibi alanların işverenin yönetim yetkisi kapsamında aranıp aranamayacağı ya da özellikle, bu tür mekan eşya ve araçların mülkiyetinin işverende olmasının işçinin özel yaşamına saygı bakımından bir fark yaratıp yaratmayacağı konuları tartışmalıdır. Genel olarak öğretide, işyerine giriş çıkışta üst ve çanta araması ile ilgili hususlar üzerinde durulurken, işyerinde işçinin çalıştığı ofis, kullandığı çekmece ve dolapların hangi durumlarda aranabileceğinden pek söz edilmemiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 24.01.2018 tarihli ve 2017/3017 E., 2018/99 K. sayılı kararı ile işçinin onayı olmadan işyerinde işçinin kullanımına özgülenen ofis, masa, dolap gibi alanların işveren tarafından aranmasını işçinin özel yaşamına yönelik müdahale saymıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre, “Davacının istirahatli olduğu bir dönemde masasındaki çekmecelerinin aranması üzerinde de durulmalıdır. Genel olarak işçinin işyerinde kullanımına özgülenen ofis, masa, dolap gibi alanların işveren tarafından aranması, işçinin özel yaşamına yönelik bir müdahale oluşturmaktadır. Söz konusu alanların aranması bir hukuka uygunluk sebebine dayanmalıdır.

Bu kapsamda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Peev-Bulgaristan kararında; başvurucunun ofisi bakımından genel olarak olmasa dahi, masa çekmeceleri ve dosya dolapları bakımından “gizliliğe ilişkin makul bir beklenti”si olduğunun kabulü gerekeceğini ifade ettikten sonra başvurucunun gizliliğe ilişkin beklentisinin haksız veya mantıksız olduğunu gösteren bir durum da –örneğin, işverenlik tarafından, çalışanların masa ve dosya dolaplarında kişisel belge saklamalarını caydırıcı nitelikte düzenleme veya işyeri uygulaması- bulunmadığını, başvurucunun işverenin bir kamu otoritesi olmasının bu tespitleri değiştirmeyeceğini dolayısıyla başvurucunun ofisindeki masa çekmecelerini ve dosya dolaplarını da kapsayan bir aramanın özel yaşama bir müdahale olarak kabulü gerektiği sonucuna varmıştır (Ayrıntılı bilgi için Çetin, E.: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 8-11. Maddeleri Bağlamında Çalışanların Hakları, XII Levha Yayınları, İstanbul Temmuz 2015, s.229 vd.).

Somut olayda davalı işveren tarafından ibraz edilen Personel Yönetmeliğinin “Çalışanların Sorumluluk ve Yükümlülükleri” başlıklı 5.2. maddesinin “Görev ve Sorumluluklar” alt başlıklı 5.2.1. bölümünde aynen, “Çalışanlara, DFHG tarafından tahsis edilen masa, dolap, etajer ve benzeri demirbaş üstünde/içinde sadece çalışma konuları ile ilgili dokümantasyon, kitap, dergi vb. muhafaza etmeleri; kendilerine ait şahsi eşyalarını hiç şekilde bu ortamda bulundurmamaları esastır. DFHG yönetimi söz konusu dolap, masa ve etajerleri gerekli görmesi hâlinde açtırma ve inceleme hakkına sahiptir” şeklinde düzenleme olduğu görülmüştür. Söz konusu Yönetmeliğin bu hükmü işyeri düzenine ilişkin olup davalı işveren tarafından davacı işçinin masa çekmecelerinin aranmayacağı yönünde “gizliliğe ilişkin makul bir beklenti” oluşturmayacağı açıktır” denilmektedir.

Neticede, genel olarak işçinin işyerinde kullanımına özgülenen ofis, masa, dolap gibi alanların işveren tarafından aranması, işçinin özel yaşamına yönelik bir müdahale oluşturacaktır. Söz konusu alanların aranması ancak bir hukuka uygunluk sebebine dayanması halinde mümkün olabilecektir. Ayrıca, iş sözleşmesinde ya da işyeri iç yönetmeliğinde işçinin kullanımına sunulan ofis, masa, dolap gibi alanlarda işçinin kişisel özel eşyalarının bulundurulmaması gerektiği düzenlenmiş ve işçilerin bu konuda bilgilendirilmiş olması ve hatta kişisel belge ve eşya saklama hususunun caydırıcı nitelikte bir düzenleme ile kayıt altına alınması veya işyeri uygulaması haline getirilmesine rağmen işçi aksi davranışta bulunuyor ve sözleşme hükümlerine aykırı hareket ediyorsa, o zaman bu durum işçinin özel yaşamına yönelik bir müdahale oluşturmayacaktır”.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

Lütfi İNCİROĞLU

Aşağıda hem Kanun Teklifinde yer alan yeni düzenlemeyi özetledim hem de eski uygulamalarla benzerlik ve farklılıklarını.

Önerilen yeni düzenlemenin genel çerçevesi

Önerilen yeni varlık barışı düzenlemesiyle, gerçek ve tüzel kişilere, yurt dışında ve yurt içinde bulunan bazı varlıklarını kayda alma olanağı veriliyor. Düzenleme ayrıca, varlık barışından yararlanarak Türkiye’ye getirilen veya kayda alınan varlıklar nedeniyle vergi incelemesi veya vergi tarhiyatı yapılmamasını öngörüyor. Eski düzenlemelerle özünde bir farklılık yok.

Kapsama giren varlıklar

Kanun Teklifinde önerilen varlık barışı kapsamına, yurt dışında bulunan veya Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer alamayan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları giriyor.

Geçmişte uygulanan varlık barışı düzenlemelerinin birisinde (6486 sayılı Kanun) sadece yurt dışında bulunan varlıklar kapsama alınmıştı. Diğerlerinin tamamında olduğu gibi yeni öneride de hem yurt içi hem de yurt dışı varlıklar kapsama giriyor.

Yine geçmiş uygulamaların bir kısmında yurt içinde bulunan taşınmazlar da kapsamdaydı. Bu defa taşınmazlar kapsamda olmayacak.

Varlığın yurt dışında veya yurt içinde bulunma tarihi

Geçmişte 2008 ve 2013 yıllarında uygulanan düzenlemelerde, varlığın geçmişte belli bir tarih itibariyle var olduğunu ispat etme zorunluluğu vardı. Bu iki düzenlemenin dışındaki uygulamalarda olduğu gibi, yeni öneride de varlığın geçmişte belli bir tarih itibariyle var olduğunu ispat etme zorunluluğu yok.

Teklifte varlığın geçmişte belli bir tarihte var olduğunun tevsikini istemiyor ama bildirilen varlıkların bildirim tarihi itibariyle banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesini zorunlu kılıyor.

Bildirim zamanı

Önerilen düzenlemenin avantajlardan yararlanabilmek için, kapsamdaki varlıkların 31 Temmuz 2027 tarihine kadar Türkiye’deki banka veya aracı kurumlara bildirilmesi gerekiyor.

Yurt dışındaki varlıkların yurda getirilmesi

Yurt dışında bulunan ve düzenleme kapsamında olan varlıkların, bildirim yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde, Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılan hesaplara transfer edilmesi veya yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin, bu hesaplara yatırılması gerekiyor.

Varlıkları yurda getirilmesi zorunlu olmayan durumlar

Daha önceki varlık barışı düzenlemelerinin bir kısmında, yurt dışındaki varlıkların, yurt dışında bulunan banka veya finansal kurumlardan kullanılan ve kanuni defterlerde kayıtlı olan kredilerin kapatılmasında kullanılabiliyor, bu durumda varlığın yurda getirilmesi koşulunun sağlandığı kabul ediliyordu. Yeni öneride böyle bir düzenleme yok. Varlığın mutlaka Türkiye’ye transferi gerekiyor.

Varlıkların bildirilecek değeri

Kanun Teklifinde bildirilecek varlıkların bildirime esas değerlerinin tespitine ilişkin bir hüküm yer almıyor. Bu konuda Hazine ve Maliye Bakanlığına verilen açık bir yetki de yok.

Geçmiş varlık barışı uygulamalarında farklı düzenlemeler yapılmıştı. Bazılarında Kanun’la belirlenmişti (5811 ve 6486 sayılı Kanunlar), bazılarında Kanun’la Bakanlığa yetki verilmiş, bu yetki kapsamında Bakanlık belirleme yapmıştı (7186 ve 7256 sayılı Kanunlar), diğer bazılarında ise açık bir yetki olmasa da Bakanlık tarafından belirleme yapılmıştı.

Belirleme şekli ne olursa olsun, geçmiş uygulamalarda genel olarak rayiç bedel esas alınarak bildirimler yapılmıştı. Bu defa da Kanun’un yürürlüğe girmesi sonrası Bakanlığın bir Tebliğ ile değerleme ölçüsünü yine rayiç bedel olarak açıklaması beklenebilir.

Beyan edilecek varlıkların nasıl değerleneceği önemli bir konu. Hem ödenecek verginin hesaplanması, hem de beyan edilen varlıkların elden çıkartılmasında bu değerin maliyet bedeli olmasından geliyor bu önem.

Ödenecek vergi

Teklifte, bildirilen varlıklar üzerinden genel olarak %5 oranında vergi alınması öngörülüyor. Bununla birlikte, bildirilen varlıkların vadeli hesaplarda veya Devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikalarında tutulacağı süreye bağlı olarak vergi oranı, % sıfıra kadar düşebiliyor, bildirim tarihine bağlı olarak da ayrıca oranlar değişebiliyor.

Teklifte önerilen düzenlemeye göre uygulama şöyle olacak: Bildirim sahibinin, varlığın öngörülen varlıklarda bulunduracağı süreye ilişkin taahhüdü dikkate alınarak indirimli oranlar üzerinden vergi hesaplanacak. Bu çerçevede örneğin bildirim sahibi varlığı beş yıl süreyle vadeli hesaplarda tutacağını taahhüt etmişse % sıfır oranıyla vergi hesaplanacak. Taahhüde uyulmaması durumunda, tahakkuk ettirilmeyen vergi, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın, gecikme faiziyle birlikte tahsil edilecek.

Daha önce uygulanan varlık barışı düzenlemelerinin çoğunda, farklı vergi uygulamaları öngörülmüştü. Kısaca özetlemek gerekirse;

- 5811 sayılı Kanun’da, yurt dışı varlıklar üzerinden % 2, yurt içi varlıklar üzerinden % 5 vergi öngörülmüştü.

- 6486 sayılı Kanun’da, yurt dışı varlıklar üzerinden % 2 vergi öngörülmüştü. Yurt içi varlıklar kapsamda değildi.

- 6736 ve 7256 sayılı Kanunlarda vergi yoktu.

- 7143 sayılı Kanun’da, belli bir süre içinde Türkiye’ye getirilen varlıklar için vergi öngörülmemiş, daha sonra getirilenler için % 2 vergi öngörülmüştü.

- 7186 sayılı Kanun’da hem yurt dışı varlıklar hem de yurt içi varlıklar üzerinden % 1 vergi öngörülmüştü.

- 7147 sayılı Kanun uygulamasında yurt içi varlıklar üzerinden % 3 vergi ödendi. Yurt dışı varlıklar üzerinden ise bildirim zamanına bağlı olarak % 1, 2 veya 3 oranında hesaplanan vergi bildirimle ödendi, tahsil edilen vergi, bildirilen varlığın Türkiye’de en az bir yıl süreyle tutulması halinde, bildirim sahibinin talebi üzerine iade edildi.

Özetten de anlaşıldığı üzere, her bir varlık barışında farklı uygulamalar yapılmış. Kanun Teklifiyle önerilen düzenleme ise bütün öncekilerden önemli farklara sahip. Dikkat çekici en önemli iki farklılığı ifade etmek gerekirse; olumsuz bir farklılık olarak % 5 vergi oranının önceki uygulamalara göre yüksekliği, olumlu bir farklılık olarak da düşük oranlı vergilemede verginin tahsil edilip iadesi yerine, bildirim sahibinin taahhüdüne bağlı olarak işlem yapılması söylenebilir.

Sağlanan avantajlar

Varlık barışı düzenlemeleri, varlık barışından yararlanarak Türkiye’ye getirilen veya kayda alınan varlıklar nedeniyle, vergi incelemesi veya vergi tarhiyatı yapılmamasını öngörüyor. Ayrıntıda bazı farklılıklar olmakla birlikte, bütün varlık barışı uygulamalarının bildirim sahiplerine sağladığı temel avantaj bu.

Vergisel avantajlardan yararlanma koşulları

Teklifte önerilen düzenlemeye göre,

- Bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde Türkiye'ye getirilmemesi veya Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmemesi ya da öngörülen sürede banka ya da aracı kurumlara yatırılmaması,

• Bildirilen tutarlara ilişkin tarh edilen vergilerin süresinde ödenmemesi, taahhütlere uyulmaması ve
• Maddede yer alan diğer şartların yerine getirilmemesi

hallerinde madde hükmünden yararlanmak mümkün değil.

Vergi dışı mevzuat uygulaması

Daha önce uygulanan varlık barışı düzenlemelerinin hiçbirinde, vergi dışı mevzuatın uygulanıp uygulanmayacağına ilişkin açık bir hüküm yoktu.

2008 yılında uygulanan 5811 sayılı Kanun’a ilişkin Tasarıda yer alan, yurt dışındaki varlıklar nedeniyle Kanun’dan yararlananlar hakkında, Kanun kapsamındaki beyanlarla sınırlı olarak;

• Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun,

- Sermaye Piyasası Kanunu,

- Gümrük Kanunu,

- Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu,

- Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenen suçlar veya kabahatler,

- Yukarıdaki suçlardan kaynaklanan mal varlığı değerleriyle ilgili olarak Türk Ceza Kanunu’nun 282. maddesinde gösterilen suç yönünden soruşturma veya kovuşturma yapılmayacağına ve idari para cezası uygulanmayacağına ilişkin hüküm, Tasarıdan TBMM Genel Kurulunda çıkartıldı ve yasalaşmadı.

Öte yandan, 2016 yılında uygulanan 6736 sayılı Kanun’da, düzenlemeden yararlananlar hakkında, başkaca bir nedenle gerekli olması hâli saklı kalmak üzere, sadece bu işlemin yapılmış olmasından dolayı ve bu işlemden hareket edilerek, hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı ile araştırma, soruşturma, inceleme veya kovuşturma yapılamayacağına ilişkin sınırlı bir vergi dışı avantaj sağlandı.

TBMM gündeminde bulunan Kanun Teklifinde ilk defa, vergi dışı mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirlerin bu düzenlemeden etkilenmeyeceğine ilişkin açık bir hükme yer veriliyor. Dolayısıyla bu uygulamada, sadece vergi incelemesi ve tarhiyat yapılmayacağına ilişkin güvence var, yukarıda sayılan diğer mevzuatlara ilişkin uygulamalar varlık barışından etkilenmeyecek.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), işveren işlemleri genelgesinde değişiklik yaparak, uygulamaya ilişkin ayrıntılara açıklık getirdi. Yemek kartıyla ilgili yapılan değişiklik 17 Nisan 2026 tarihinden geçerli olacak.

Genelgeye göre, yemek bedeli adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar hesaplanırken fiilen çalışılan gün için ödenen 300 TL’ye kadar tutar dahil edilmeyecek. Bu tutarı aşan veya fiilen çalışılmayan günler için ödenen yemek bedelinden ise sigorta primi kesilecek.

İŞ YERİNDE VEYA İŞ YERİNİN MÜŞTEMİLATINDA YEMEK VERİLEN İŞÇİLER

İşverence işçilere iş yerinde veya müştemilatında kendi imkanlarıyla yemek hizmeti verilmesi ya da işverenlerce hazır yemek hizmeti veren kişilerden satın alınan yemeğin iş yerinde veya müştemilatında çalışanlara verilmesi halinde yemek bedelinin tamamı herhangi bir tutarla sınırlı olmaksızın sigorta primine esas kazançtan istisna olacak.

YEMEK HİZMETİ VEREN İŞLETMELERDEN HİZMET SATIN ALANLAR

İşçilere iş yerinde veya müştemilatında yemek hizmeti verilmeyip, yemek hizmeti veren işletmelerden, örneğin bir lokantadan sağlandığı durumlarda, bu işletmelere yapılan ödemelerin her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek.

YEMEK KUPONU, YEMEK KARTI, YEMEK ÇEKİ VERENLER

Yemek hizmetinin yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki gibi araçlarla sağlanması halinde, her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL'ye kadar kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek.

YEMEK PARASININ NAKİT OLARAK ÖDENMESİ

Yemek parasının işçiye nakit olarak ödenmesi halinde, her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek.

YEMEK KARTI/KUPONU/ÇEKİ İLE MARKETTEN GIDA MADDESİ ALINABİLECEK

Genelgede, yemek hizmetinin işçinin beslenme ihtiyacının karşılanarak verimli çalışmasını sağlamak için yapılan bir menfaat olduğu vurgulandı. Bu nedenle işçinin kendisine yemek hizmeti karşılığı verilen nakit para veya yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki gibi araçlarla beslenme ihtiyacını karşılamak için besin maddesi satın alması ve tüketmesi halinde, yapılan bu ödemenin her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmının prime esas kazanca dahil edilmeyeceği belirtildi.

Genelgede, işverenlerce işçilere sağlanan sosyal yardımlar sebebiyle asgari ücretten herhangi bir indirim yapılamayacağı kuralına dikkat çekilerek, yemek bedelinin asgari ücrete ilave olarak verilmesi gerektiği, brüt asgari ücretin içerisine yemek bedeli tutarının dahil edilemeyeceği kaydedildi.

HEM İŞ YERİNDE YEMEK HEM DE YEMEK KARTI VERİLMESİ DURUMUNDA UYGULAMA NE OLACAK?

Aynı iş yerinde çalışan bazı işçilere yemek hizmetinin iş yerinde veya müştemilatında, bazılarına ise nakit ya da yemek kartı/kuponu/çeki verilmesi halinde, uygulamanın ne olacağına da açıklık getirildi.

İş yerinde veya müştemilatında yemek hizmeti verilen işçiler için yemek bedelinin tamamı sigorta primine esas kazançtan istisna olacak.

Nakit ya da yemek kartı/kuponu/çeki verilen işçiler için ise çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek, aşan kısım dahil edilecek.

YEMEKHANEDEN YARARLANAN İŞÇİYE AYNI ZAMANDA YEMEK KUPONU VERİLİRSE

Fiilen çalışılan günlerin tamamında iş yeri yemekhanesinde yiyen işçiye ayrıca nakit yemek yardımı ya da yemek kartı/kuponu/çeki verilmişse yemekhanede verilen yemek bedelinin tamamına prim istisnası uygulanacak. Nakit yemek yardımı veya yemek kartı/kuponu/çeki için verilen tutarların tamamı prime esas kazanca dahil edilecek.

Ancak, aynı işçi örneğin ayın 10 iş günü iş yeri yemekhanesinde yiyip 12 gün için yemek kartı verilmişse (yemek kartında günlük 300 TL’ye kadar olan kısım bakımından) her ikisine de prim istisnası uygulanacak.

Genelgede yemek hizmeti adı altında işçilere veya işçiler için ücüncü kişilere yapılan her türlü ödemelere ilişkin muvazaalı durumların tespit edilmesi halinde SGK’nın uğradığı prim kaybının işverenden gecikme zammı ve cezası ile tahsil edileceği hatırlatıldı.

Şu kadar ki, amme borçlusunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamı ellibin (güncelde ikiyüzellibin) Yeni Türk Lirasını aşmadığı takdirde teminat şartı aranılmaz. Bu tutarın üzerindeki amme alacaklarının tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı ellibin (güncelde ikiyüzellibin) Yeni Türk Lirasını aşan kısmın yarısıdır.

Meclis’te görüşülmekte olan yasa tasarısı ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48’inci maddesinde yer alan "36” ibaresi "72" şeklinde ve "elli bin Yeni Türk Lirasını" ibareleri “bir milyon Türk Lirasını"şeklinde değiştirilecektir.

Böylelikle vergi ve SGK gibi borçlar kanunen 36 taksit yerine 72 taksit ile ödenebilecektir. Ayrıca bir milyon Türk Lirası’nı aşmayan borçlar da teminatsız yapılandırılabilecektir.

Ancak belirtmek gerekir ki, bütün borçlular bu imkanlardan yararlanamamaktadır. Kanun, amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki veyahut haczolunmuş malların paraya çevrilmesi amme borçlusunu çok zor duruma düşürecekse, borçlu tarafından yazı ile istenmiş ve teminat gösterilmiş olmak şartıyla, amme alacağı 72 ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil olunabilecektir. Bu şartlar sağlanmıyor ise, yapılandırma da mümkün olmayacaktır.

Diğer yandan kanunda yer alan şartlar sağlansa dahi, borçlular yapılandırma için idareye başvurduğunda idarenin dönüşü borcun %30’unu öde, kalan tutara teminat göster ve altı eşit taksitte öde diye dönüş yapabiliyor. Halbuki, mevcut durumda da borçlular için 36 ay süre ile yapılandırma düzenlemesi bulunmasına rağmen kamu idarelerine buna yaklaşmıyor ve çok daha kısa süreli vade ile yapılandırmak istiyor ve yüklü miktarda teminat isteyebiliyor.

TBMM’de görüşülen tasarının yasalaşması halinde idarelerin çıkacak yasaya göre 72 ay taksit yapılabilmesi için gerekli adımları atmaları şarttır. Aksi türlü çıkan yasa mevcut durumda olduğu gibi borcun %30’u peşin istenip kalanına 6 ay vade yapacak olur ise zor durumda olan borçlular yasal düzenlemeden yararlanamayacaklardır.

Daha önceki yıllarda yapılandırma kanunları çıkmakta idi ve mevcut borçların işlemiş faizleri silinmekte çok daha düşük faiz hesaplanmakta ve yine düşük faizle yapılandırılmakta idi. Vade 72 ay değildi ancak özellikle borçların faizlerinin silinmesi borcunu ödeyemeyen borçlulara nefes aldırmakta idi. 6183 sayılı Kanuna göre yapılandırmada ise borçların işlemiş faizleri silinmemekte ve yapılandırma faiz oranları da yüksek olmaktadır. Dolayısı ile alacaklı idareler en azından kanunda yer verilen süreler kadar taksit yapma düzenlemesine riayet etmelidir.

İMALATÇILAR İÇİN KURUMLAR VERGİSİ ORANI YARIYA DÜŞÜYOR!

Yasa tasarısında yer alan ve kurumlar vergisi oranının, imalatçı-ihracatçılar için %9’a, ihracatçılar için %14’e indirilmesine ilişkin düzenlemeden ise komisyonda vazgeçildi.Bunun yerine, sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar ile zirai üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran bu üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlara kurumlar vergisi oranının yüzde 12,5 olarak uygulanması öngörüldü.

İmalatçılar için çok önemli bir düzenleme olmakla birlikte ikincil düzenlemelerde kapsamın daraltılmaması önem arz etmektedir. Bilindiği gibi, imalatçı firmaların bir kısmı özellikle maliyet artışları nedeni ile üretimlerini yurt dışına kaydırdılar. Kurumlar vergisi oranının %12,5’e düşürülmesi imalatçı firmalar için teşvik edici bir unsur olabilir.

13 Mayıs 2026 ÇARŞAMBA

Resmî Gazete

Sayı : 33252

YÖNETMELİK

Kamu İhale Kurumundan:

YAPIM İŞLERİ İHALELERİ UYGULAMA YÖNETMELİĞİNDE

DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 4/3/2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin sekizinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “sözleşme yılı” ibaresinden sonra gelmek üzere “/ayı” ibaresi eklenmiştir.

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “sözleşme yılı” ibaresinden sonra gelmek üzere “/ayı” ibaresi eklenmiştir.

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 49 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“a) Keşfindeki birim fiyatlar üzerinden ihale indirimi yapılmak suretiyle sözleşmeye bağlanan işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler;

1) Birim fiyatların yıl içerisinde birden fazla kez yayımlandığı ve/veya güncellendiği durumlarda, sözleşme birim fiyatlarına esas alınan aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse,

2) Birim fiyatların yıl içerisinde bir kez yayımlandığı durumda, sözleşme birim fiyatlarına esas alınan yıldan bir önceki yılın Aralık ayına ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse,

oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.”

MADDE 4- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5- Bu Yönetmelik hükümlerini Kamu İhale Kurumu Başkanı yürütür.

13 Mayıs 2026 ÇARŞAMBA

Resmî Gazete

Sayı : 33252

YÖNETMELİK

Adalet Bakanlığından:

KONKORDATO TALEBİNE EKLENECEK BELGELER HAKKINDA
YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA
DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 30/1/2019 tarihli ve 30671 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Konkordato Talebine Eklenecek Belgeler Hakkında Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“c) Finansal raporlama çerçevesi: Borçlunun, 29/11/2022 tarihli ve 6434 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar uyarınca bağımsız denetime tabi olması durumunda, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu düzenlemelerine göre uyguladığı Türkiye Muhasebe Standartlarını, borçlunun bağımsız denetime tabi olmayan tüzel kişi tacir olması durumunda Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardını, bunlar dışındaki borçlular için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve ilgili mevzuatı,”

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“d) Makul güvence veren denetim raporunun iki nüshası.”

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 19 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 19- (1) Bağımsız denetim kuruluşu, 18 inci madde uyarınca imzalanan sözleşme ile 16 ncı maddede belirtilen raporu imza tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde Kuruma bildirir.

(2) 16 ncı maddede belirtilen raporu, mahkeme yazı işleri müdürlüğü de, dava açıldıktan sonra gecikmeksizin Kuruma bildirir.”

MADDE 4- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5- Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı yürütür.

Bu kapsamda, Beyannamelerini e-Beyanname sisteminden verecek olan mükelleflerin, Dijital Vergi Dairesi uygulaması üzerinden “Gerekli Programlar" menüsü altında yer alan Beyanname Düzenleme Programını güncellemeleri gerekmektedir.

Duyurulur.

Bakan Işıkhan, sosyal medya platformu üzerinden yaptığı paylaşımda, emekli aylıkları ile bayram ikramiyelerinin Kurban Bayramı öncesinde hak sahiplerinin banka hesaplarına yatırılacağını ifade etti.

Açıklamasında emekliler ve aileleri için ödemelerin hayırlı ve bereketli olmasını temenni eden Işıkhan, hükümetin bayram öncesinde milyonlarca emekliye destek sağlamayı amaçladığını ifade etti.

Türkiye’de emeklilere Kurban Bayramı kapsamında ödenecek bayram ikramiyesinin 4 bin lira olacağı daha önce duyurulmuştu.

İHA