Son haftalar­da peş peşe yaşanan gelişmelerin, bu dönüşümün ne kadar ilginç bir doğrultuda ilerlediğini göz­ler önüne sermesi açısından kay­da değer oldukları kanısındayım. ABD’li yapay zekâ şirketinin ken­di hükümetiyle hukuki çatışma­sı; Fransa gibi önemli bir Batılı demokrasinin Amerikan ana ya­zılım-işletim sisteminden kopuş kararı ve Çin'in mevcut düzene meydan okuyan alternatif siber yönetişim çağrısı. Bu üç hikâye birbirinden bağımsız değil. Bir­likte okunması gereken büyük bir tablonun parçaları.

Kendi hükümetine dava açan şirket

Temmuz 2025'te ABD Savun­ma Bakanlığı, yapay zekâ şirketi Anthropic ile 200 milyon dolar­lık bir sözleşme imzaladı. Şirke­tin Claude modelleri, gizli aske­ri ağlarda konuşlandırılan ilk ya­pay zekâ sistemi olarak teknoloji tarihindeki yerini aldı. İstihba­rat analizi, siber operasyonlar ve taktik planlamada kullanılan bu sistem, Amerikan ordusunun el üstünde tuttuğu bir teknolojiye dönüştü. Ancak Ocak 2026'da Savunma Bakanı Pete Hegseth'in imzaladığı bir memorandum her şeyi değiştirdi. Tüm yapay zekâ sözleşmelerinin "her türlü ya­sal kullanıma" izin vermesi zo­runlu kılınıyordu. Anthropic ise özerk silah sistemleri ile toplu iç gözetim konularında tavrını net bir şekilde ortay koydu. Aslında güvenlik birimleriyle benzer du­rumlar ve sistem erişim izinleri gibi anlaşmazlıklar daha önce de Meta ve Apple gibi diğer ABD’li dijital devlerin büyüme evrele­rinde yaşanmıştı.

Anthropic CEO’su Dario Amo­dei, bazı durumlarda yapay zekâ­nın demokratik değerleri savun­mak bir yana zayıflatabileceğini açıkladı. Bakanlığın yanıtı sert oldu ve Anthropic, tarihte yalnız­ca yabancı tehditler için kullanı­lan "tedarik zinciri güvenlik ris­ki" etiketiyle damgalandı. Başkan Trump ise federal kurumların şirketin ürünlerine ambargo koy­masını talep etti. Şirket 9 Mart'ta dava açtı. Yargı 26 Mart'ta geçi­ci tedbir kararı verdi ve Penta­gon'un yaklaşımını "rahatsız edi­ci" bulduğunu açıkça ifade etti. Konu artık sözleşme uyuşmazlı­ğının ötesinde bir boyuta evirildi. ABD Kongresi otonom silahlar veya kitlesel gözetim konusun­da herhangi bir yasal sınır çizme­mişti. Aslında buradaki boşluğu dolduran, bir özel şirketin kendi etik sözleşmesi ile sınırlı. Ulusal güvenliği ülke içinde bile özel bir şirketin politikasına emanet et­menin, başlı başına bir egemen­lik sorunu olarak değerlendiril­diğini görmekteyiz. İşin bir de ül­kelerarası boyutu var.

Fransa: Dijital kaderimizin kontrolünü geri alıyoruz

8 Nisan 2026'da Fransa Bakan­lıklararası Dijital İşler Direktör­lüğü (DINUM), tüm kamu ku­rumlarının dünyanın en yaygın işletim sistemi Windows'tan Li­nux'e geçişinin ve Avrupa dışı her türlü dijital bağımlılığın, sonba­hara kadar tespit edilmesinin ta­limatını verdi. Plan yalnızca işle­tim sistemiyle sınırlı değil; bulut altyapısı, yapay zekâ platformla­rı ve ağ donanımının tamamını kapsıyor. Sene başında da iki bu­çuk milyon kamu görevlisi sanal toplantı araçları Microsoft Te­ams ve Zoom'u bırakıp yerli plat­form Visio'ya geçmişti. Bu strate­jinin, giderek daha da yaygınlaşa­rak devam etmesi öngörülmekte.

Fransa Kamu İşleri Bakanlığı kurallarını, fiyatlandırmasını ve risklerini kontrol edemedikleri çözümlere verilerinin ve strate­jik kararlarının bağımlı olması­nı kabul etmeyeceklerini belirt­ti. Kararı sadece siyasi eksende değerlendirmemek lazım. Hu­kuki olarak da mütekabiliyetin sağlanması amaçlanmış görünü­yor. Amerikan “Cloud Act”, ABD yetkililerinin Amerikalı şirket­lerden AB topraklarında depola­nan verileri de talep edebilmesi­ne olanak tanıyan bir çerçeve. Bir hükümetin kendi vatandaşlarına ait sağlık ve güvenlik verilerinin yabancı bir hukuk sisteminin eri­şim alanında olması, egemenlik kavramını temelden sarsmakta. Bu durumda Fransa gibi örnek­lerin çoğalacağını öngörmek zor değil.

Almanya Schleswig-Hols­tein eyaleti 2025'te çalışanla­rının yüzde seksenini açık kay­naklı alternatif yazılımlara geçir­di. Avusturya Silahlı Kuvvetleri “LibreOffice” kullanımına dön­dü. Amsterdam Belediyesi 2026- 2035 dijital otonomi stratejisini açıkladı. Belediyenin dijital hiz­metlerde AB dışı büyük teknolo­ji şirketlerine olan bağımlılığını azaltmayı ve 2035 yılına kadar tam dijital özerkliğe ulaşmayı he­defleyen kapsamlı bir plan ola­rak başka ülkelere önemli bir re­ferans noktası oluşturabilir. Ba­şarıyla tamamlanırsa, Almanya, İtalya ve İspanya'nın da aynı yolu izlemesi için siyasi zemin hazır­lanmış olacaktır.

İki rakip dünya: Dayatma mı, alternatif mi?

Trump yönetiminin yapay zekâ politikası iki sütun üzerine kuru­lu. İçeride regülatif düzenleme­lerle girişimleri boğmamak, dışa­rıda Amerikan egemenliğini pe­kiştirmek. Bu çerçevede müttefik ülkelere sunulan yapay zekâ "ih­racat paketleri", görünürde iş bir­liği çağrısı olsa da özünde Ame­rikan altyapısına bağımlı olma, veri akışlarınının Amerikan plat­formları üzerinden geçmesine izin verme ve karşılığında tekno­lojiye erişim elde etmenin bir tü­revi. Soğuk Savaş'ın askeri itti­fak mantığının teknoloji alanına aktarılmış versiyonu diyebiliriz kısaca.

Diğer tarafta Çin ise alterna­tif mecrasını tasarlama peşinde. Temmuz 2025'te Şanghay'daki Dünya Yapay Zekâ Konferansı'n­da Başbakan Li Qiang, merkezi Şanghay'da olacak yeni bir ulus­lararası yapay zekâ iş birliği örgü­tü kurmayı önerdi. Ana hedef kit­lesi gelişmekte olan ülkeler olan önerinin, hâkim ülke ve şirketle­rin yapay zekâ gücünü tekelleş­tirmesine bir alternatif yaratabi­leceği sunulmakta. Qiang, BRICS Rio Zirvesinde de aynı talebi dile getirerek, yapay zekanın küresel yönetiminde BM’nin belirleyici rol oynamasını talep etti.

Bu büyük güç mücadelesinin en kırılgan figürleri, masa ba­şında temsil dahi edilmeyenler. Bir Afrika ülkesinin sağlık siste­mi Amerikalı bir bulut sağlayıcı­nın sunucularına taşındığında, o ülkenin verileri başka bir hukuk sisteminin erişim alanına gir­mekte ya da herhangi bir Balkan ülkesinin kamu karar sistemini yöneten yapay zekâ bir yabancı şirkete aitse, o modelin içinde ne tür varsayımlar olduğu bilinme­mektedir. Bağımlılığın biçimi de­ğişmiş, sonucu aynı kalmıştır.

Büyük dil modellerinin eğiti­mi için gereken hesaplama gücü, enerji altyapısı ve uzman insan kaynağı, pek çok orta gelirli eko­nominin bütçesinin çok ötesin­de. Bu asimetri, gelişmekte olan ülkeleri kaçınılmaz biçimde dı­şarıya bağımlı kılmakta. Ülkeler Amerikan ekosistemine mi, Çin ekosistemine mi yönelecekler? Avrupa gibi açık kaynaklı ve şef­faf modeller teorik olarak üçüncü bir yol sunmakta. Ancak bu yolun işlemesi kurumsal kapasite, tek­nik insan kaynağı ve siyasi karar­lılık gerektirmektedir.

Egemenlik kodun içinde

Anthropic vakası bir anlaş­mazlık olarak başladı, anayasal bir boyutta devam etmekte. Fran­sa'nın Linux kararı bir BT projesi olarak başladı, jeopolitik bildiri olarak tarihe geçiyor. Çin'in Şan­ghay çağrısı bir konferans açıkla­masıydı, dünya düzenini yeniden şekillendirme iddiasına dönüştü. Üç hikâye tek bir şeyi söylemekte. Yapay zekâ artık yalnızca bir tek­noloji değil, egemenliğin kendisi.

Fransızların argümanı çok ge­çerli. Dijital egemenlik artık bir seçenek değil. Ancak bu egemenli­ği inşa etmek, yalnızca işletim sis­temi değiştirmekten de ibaret de­ğil. Yapay zekânın şekillendirdiği dünyada egemenlik, toprak değil kod üzerinde kurulacak. Bu ko­du kimin yazacağı, kimin denet­leyeceği sorusu şu an kritik. Yanıt çok geç verilirse, tarih bir kez daha tekrar edecek ve bu kez hammad­de ve ticari rotalar yerine, sunucu­lar üzerinden tecelli edecek.

Bu hammaddelerin üretimi ve işlenmesine yönelik yatırımlar, doğrudan öncelikli yatırım statüsüne alınarak teşviklere erişim kolaylaştırıldı. Böylece Türkiye’nin dışa bağımlılığının azaltılması ve kritik alanlarda arz güvenliğinin sağlanması hedefleniyor.

Teknik kriterlerde sıkılaşma
Düzenleme yalnızca kapsam genişletmekle kalmıyor, aynı zamanda belirli kriterleri de daha disiplinli hale getiriyor. Teknik strateji puanı (TSP) şartlarında güncelleme yapılırken, yatırım tutarı için alt sınır 1 milyar TL olarak korunurken, en az 50 milyon TL özkaynak şartı daha belirgin hale getirildi. Ek olarak yatırım tutarının belirlenmesinde stratejik hammadde stokları hesaplamaya dahil edildi.

TSP belgesi kapsamında revizyon başvurularına da sınırlama getirildi. Buna göre en fazla iki revizyon yapılabilecek ve başvurular arasında en az 6 ay süre bulunması gerekecek.

Teşviklerin temel unsurları
Yeni sistem, yalnızca seçici değil, aynı zamanda güçlü teşvik araçlarıyla destekleniyor. Bir tür sanayi kümelenmesi ve yeni üretim merkezleri oluşturma vizyonu taşıyan modelde öne çıkan başlıca unsurlar şöyle:

Bedelsiz arsa tahsisi ve bu arsalar üzerindeki yapıların emlak vergisinden muaf tutulması, yatırımcı açısından önemli bir avantaj sağlıyor. Yatırıma katkı oranı teknoloji ve yerel kalkınma odaklı projelerde yüzde 50, stratejik yatırımlarda yüzde 40 şeklinde uygulanırken, vergi indirim oranı tüm yatırım türleri için yüzde 60 gibi iddialı bir seviyede sabitlendi.

Finansman tarafında da ciddi destekler sunuluyor. Faiz ve kâr payı desteği 301 milyon TL’yi aşan tutarlara kadar ulaşabilirken; bu destek yatırımın yüzde 20’sine ve finansman maliyetinin yüzde 40’ına kadar çıkabiliyor. Ayrıca yatırımın niteliğine göre YTAK benzeri kredi desteklerinden yararlanmak mümkün. Sigorta primi işveren hissesi desteğinin yeni kurulacak mega bölgelerde 14 yıla kadar sürebilmesi, uzun vadeli yatırım planları açısından kritik bir unsur olarak öne çıkıyor. Tüm bu destekler, yatırımların belirlenen bölgelere yönlendirilmesinde aktif rol oynuyor.

Sonuç: Daha odaklı ve stratejik bir model
Geçtiğimiz yıl yeniden yapılandırılan yatırım teşvik sistemi, son düzenlemeyle birlikte stratejik hammaddeleri de odağına alarak daha güçlü bir yapıya kavuşmuş durumda. Bu dönüşüm, yalnızca ekonomik büyümeyi değil; rekabet gücünü, ihracatı ve nüfusun dengeli dağılımını da hedefleyen bütüncül bir yaklaşımı yansıtıyor.

Bugünün dünyasında jeopolitik risklerin arttığı ve tedarik zincirlerinin kırılganlaştığı bir ortamda, bu tür stratejik adımların önemi daha da belirginleşiyor. Yeni teşvik sisteminin hızlı ve etkin şekilde uygulanması, Türkiye’nin ekonomik dayanıklılığı açısından kritik bir gereklilik olarak karşımızda duruyor.

Mevzuat ne diyor?

29 Eylül 2017 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik, çalışan buluşlarına ilişkin usul ve esasları ayrıntılı biçimde düzenlemektedir. Yönetmelik; buluşun tanımından, çalışanlara ödenecek bedelin hesaplanmasına ve uyuşmazlık halinde izlenecek hukuki süreçlere kadar kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Bu noktada ilk olarak, hangi tür buluşların bu kapsamda değerlendirileceğinin netleştirilmesi gerekir. Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre hizmet buluşu; çalışanın, görevleri kapsamında ya da büyük ölçüde işverenin bilgi birikimi ve faaliyetlerinden yararlanarak iş ilişkisi sırasında gerçekleştirdiği buluştur. Bunun dışında kalan buluşlar ise “serbest buluş” olarak adlandırılır.

Bildirim yükümlülüğü

Yönetmelik gereği, çalışan bir hizmet buluşu gerçekleştirdiğinde bunu derhal ve yazılı olarak işverene bildirmekle yükümlüdür. Bildirimin, işveren tarafından yetkilendirilmiş birime ya da böyle bir birim yoksa çalışanın bağlı bulunduğu yöneticiye yapılması gerekir. Birden fazla çalışanın katkısıyla ortaya çıkan buluşlarda ise bildirim birlikte yapılabilir. İşveren de kendisine ulaşan bildirimi kayıt altına almak ve bildirimin alındığını gecikmeksizin yazılı olarak çalışana bildirmek zorundadır. Buluş bildiriminde, teknik problemin ne olduğu, nasıl çözüldüğü ve buluşun hangi süreçlerle geliştirildiği açıkça belirtilmelidir. Ayrıca çalışanın;

• İş kapsamında aldığı talimatları,
• Yararlanılan işletme bilgi ve deneyimini,
• Varsa katkı sağlayan diğer çalışanları ve katkı düzeylerini,
• Buluş üzerindeki pay oranlarını detaylı biçimde açıklaması gerekmektedir.

Bu süreçte, hizmet buluşunun serbest buluş niteliği kazanana kadar gizli tutulması da zorunludur. Çalışanın bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, işverenin uğradığı zararlardan sorumlu tutulması söz konusu olabilir. Ayrıca işverene bildirim yapılmadan patent başvurusu gerçekleştirilmesi halinde, işverenin dava açma hakkı doğmaktadır.

Bedelin belirlenmesi

Buluş bedelinin hesaplanmasında üç temel kriter dikkate alınır:

1. Buluşun ekonomik değeri, 2. Çalışanın işletmedeki görevi, 3. İşletmenin buluşa katkı düzeyi.

Bedel, buluştan elde edilen kazanç üzerinden ve Yönetmelik’te belirlenen katsayılar esas alınarak hesaplanır. Bu yönüyle sistem, çalışan hakkının korunmasını sağlayan objektif kriterlere dayanmaktadır. Birden fazla çalışanın katkısı varsa, her bir çalışan için ayrı ayrı hesaplama yapılır. Aksi kararlaştırılmadıkça, buluş bedeli; işletmenin buluştan elde ettiği kazancın muhasebeleştirildiği dönemdeki net asgari ücret katsayıları esas alınarak belirlenir ve genellikle yıllık dönemler halinde ödenir. Bedel ödeme yükümlülüğü, kural olarak patent süresi boyunca devam eder. Ancak patentin hükümsüz sayılması halinde bu yükümlülük, mahkeme kararının kesinleşmesine kadar sürer. Tarafların bedelde anlaşamaması durumunda uyuşmazlık tahkim yoluyla çözümlenir.

18 Nisan 2026 CUMARTESİ

Resmî Gazete

Sayı : 33228

YÖNETMELİK

Sosyal Güvenlik Kurumundan:

SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK

YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 97 nci maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı fıkraya aşağıdaki cümleler eklenmiştir.

“a) Yemek bedelinin;

1) Yemek hizmetinin işyerinde veya müştemilatında sağlanması halinde tamamı,

2) Yemek hizmetinin (1) numaralı alt bentte belirtilen durum dışında sağlanması halinde, çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 Türk lirasına kadar kısmı,”

“Bu fıkranın (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen tutar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (B) fıkrasına göre belirlenen yeniden değerleme oranında arttırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde hesaplanan tutarın %5’ini aşmayan kesirler dikkate alınmaz.”

MADDE 2- Bu Yönetmelik 17/4/2026 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3- Bu Yönetmelik hükümlerini Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanı yürütür.

Bu kapsamda Kurumumuzca “KAYİK Dahil Denetime Yetkili” olarak sicile kaydedilen denetim kuruluşlarının, şeffaflık raporlarına ilişkin yükümlülüklerini zamanında, tam ve doğru olarak yerine getirmeleri ve bu yükümlülükler nedeniyle herhangi bir yaptırımla karşılaşmamaları adına aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir*:

1- Şeffaflık Raporunun Hazırlanması:

Bir takvim yılında, kamu yararını ilgilendiren kuruluşların (KAYİK) sürdürülebilirlik raporunun denetimi de dahil olmak üzere, denetimini yapmış denetim kuruluşları tarafından, ilgili takvim yılına ait şeffaflık raporunun hazırlanması ve bu raporun denetim kuruluşunun yönetim organı başkanı tarafından imzalanması gerekmektedir. (BDY m.36/1-2) Aşağıda sayılan şirketler KAYİK kapsamındadır (BDY m.4/1-l):

• Halka açık şirketler (6362 sayılı Kanun kapsamında halka açık sayılanlar dahil),

• Bankalar,

• Sigorta şirketleri,

• Reasürans şirketleri,

• Emeklilik şirketleri,

• Faktöring şirketleri,

• Finansman şirketleri,

• Finansal kiralama şirketleri,

• Varlık yönetim şirketleri,

• Emeklilik fonları,

• 6362 sayılı Kanunda tanımlanmış olan ihraççılar,

• 6362 sayılı Kanunda tanımlanmış olan sermaye piyasası kurumları:

• Yatırım kuruluşları,
• Kolektif yatırım kuruluşları,
• Sermaye piyasasında faaliyette bulunacak bağımsız denetim, değerleme (gayrimenkul değerleme dahil) ve derecelendirme kuruluşları,

• Portföy yönetim şirketleri,

• İpotek finansmanı kuruluşları,

• Konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları,

• Varlık kiralama şirketleri,

• Merkezî takas kuruluşları,

• Merkezî saklama kuruluşları,

• Veri depolama kuruluşları,

• Kuruluş ve faaliyet esasları Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları.

• Faaliyet alanları, işlem hacimleri, çalışan sayıları ve benzeri ölçütlere göre önemli ölçüde kamuoyunu etkilediği için Kurumumuz tarafından KAYİK kapsamına alınan şirketler:

• Ödeme kuruluşları,

• Elektronik para kuruluşları,

Tasarruf finansman şirketleri.

2- Şeffaflık Raporunun Yayımlanması:

Şeffaflık raporu hazırlamak zorunda olan denetim kuruluşlarının söz konusu raporlarını, ilgili takvim yılını müteakip (özel hesap dönemi kullanan denetim kuruluşlarının hesap dönemi kapanışını müteakip) dördüncü ayın sonuna kadar internet sitelerinde yayımlaması gerekmektedir. (BDY m.36/1)

3- Şeffaflık Raporunun Kurumumuza Bildirilmesi:

Şeffaflık raporu hazırlamak zorunda olan denetim kuruluşlarının söz konusu raporlarını, ilgili takvim yılını müteakip (özel hesap dönemi kullanan denetim kuruluşlarının hesap dönemi kapanışını müteakip) dördüncü ayın sonuna kadar Sözleşme Bilgi Girişi Sistemi üzerinden Kurumumuza bildirmesi gerekmektedir. (BDY m.36/1)

1- Şeffaflık Raporunun BDY’de Öngörülen Asgari Bilgilerin Tamamını İçermesi:

Bir şeffaflık raporunda yer alması gereken asgari bilgiler BDY’nin 36/2’nci maddesinde düzenlenmiş olup denetim kuruluşlarınca hazırlanacak şeffaflık raporlarının asgari olarak bu bilgilerin tamamını içermesi gerekmektedir. Bu kapsamda, BDY’nin 36/2’nci maddesinde belirtilen asgari bilgilerin şeffaflık raporlarında başlıklar halinde verilmesi, denetim kuruluşu için geçerli olmayan durumlar için ise ilgili başlık altında gerekli açıklamanın yapılması beklenmektedir.

2- Şeffaflık Raporunun Kamunun Erişimine Açık Tutulması:

Şeffaflık raporu ile raporun güncellenmesi halinde raporun orijinal ve güncellenmiş hallerinin ayrı ayrı beş yıl süreyle kamunun erişimine açık tutulması gerekmektedir. (BDY m.36/5)

3- İlgili Takvim Yılında KAYİK Denetimi Yapmayan Denetim Kuruluşlarının Bu Duruma İlişkin Açıklama Yapması:

Kurumumuzca KAYİK’ler nezdinde denetim yapmak üzere yetkilendirilmiş olmakla birlikte ilgili takvim yılında sürdürülebilirlik raporunun denetimi de dahil olmak üzere, KAYİK denetimi yapmayan denetim kuruluşlarının bu durumu, internet sitelerinin şeffaflık raporu ile ilgili bölümünde açıklamaları gerekmektedir. (BDY m.36/4)

4- Diğer Hususlar:

Şeffaflık raporu hazırlanması durumunda bu rapor Kuruluşun internet sitesinde yayımlanıp beş yıl süreyle kamunun erişimine açık tutulacağından ve ilgili takvim yılında KAYİK denetimi yapmayan denetim kuruluşları bu durumu internet sitelerinin şeffaflık raporlarıyla ilgili bölümünde açıklayacağından, denetim kuruluşlarının internet sitelerini aktif tutmaları ve internet sitelerinde Şeffaflık Raporları ile ilgili bir bölüm oluşturmaları gerekmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

* Şeffaflık Raporuna İlişkin Yükümlülüklerin Kontrolünde Yaygın Olarak Karşılaşılan Hususlar Hakkında Kurumumuz Duyurusuna Ulaşmak İçin Tıklayınız.

Tam Ekran Görüntülemek İçin Tıklayın...

Proje kapsamında, pilot uygulamanın kapsamının genişletilmesi amacıyla, “Katma Değer Vergisi Beyannameleri (KDV1, KDV2, KDV2B, KDV4, KDV9015)” 2026/Nisan döneminden başlamak üzere İzmir, Adana, Gaziantep ve Mersin illerinde de belirtilen vergi türlerinden mükellefiyeti bulunan mükellefler için 1/5/2026 tarihinden itibaren e- Beyan uygulaması üzerinden alınacaktır.

İzmir, Adana, Gaziantep ve Mersin illerinde belirtilen vergi türlerinden mükellefiyeti bulunan mükelleflerimizin 2026/Nisan ve takip eden dönemlere ait beyannamelerinin, Dijital Vergisi Dairesi üzerinden “e-Beyan” uygulamasına erişim sağlanarak “+ Yeni Beyanname” butonu altında yer alan “0015-KDV1, 4017-KDV2, 4018-KDV2B, 0016-KDV4 ve 9015-KDV9015” başlıklı Katma Değer Vergisi Beyannameleri kullanılarak verilmesi gerekmektedir.

Ayrıca meslek mensupları tarafından, pilot uygulama kapsamında bulunan illerdeki mükelleflerinin beyannamelerinin, 2026/Nisan vergilendirme döneminden itibaren, kullandıkları muhasebe programlarının e-Beyan sistemine entegre olması durumunda (entegrasyon için gerekli olan tüm bilgi ve belgeler entegrasyon talebinde bulunan muhasebe programları ile paylaşılmıştır) entegrasyon (web servis) yoluyla da “e-Beyan” sistemi üzerinden verilmesi mümkündür.

e-Beyan uygulamasının ana sayfasındaki sağ üst köşesinde yer alan kullanıcı ünvanına ait simgeye basıldığında açılan “Yardım -> e-Beyanname Dokümanlar -> Hemen Başla” başlıklarına sırasıyla tıklanarak katma değer vergisi beyannamelerinin sayfalarına ilişkin ayrıntılı açıklamaların bulunduğu modüllere erişim sağlanabilecektir.

Duyurulur.

Bu kapsamda AB kurumları, önümüzdeki 6 yıl boyunca bulut hizmetlerini Avrupa merkezli sağlayıcılardan temin edecek.

Post Telecom, StackIT, Scaleway ve Proximus

Komisyonun açıklamasına göre ihale; Lüksemburg merkezli Post Telecom, Almanya’dan StackIT, Fransa’dan Scaleway ve Belçika’dan Proximus şirketlerine verildi. Böylece AB, veri ve teknoloji altyapısında dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.

Dijital egemenlik güçleniyor

Yeni sistemle birlikte AB kurumlarının daha güvenli, denetlenebilir ve Avrupa mevzuatına tam uyumlu dijital hizmetlere erişmesi amaçlanıyor. Ayrıca Avrupa merkezli bulut altyapısının yaygınlaştırılması da öncelikler arasında yer alıyor.

Egemen bulut nedir?

Egemen bulut; verilerin bulunduğu ülkenin yasalarına, veri gizliliği kurallarına ve teknik standartlarına tam uyumlu şekilde saklandığı ve yönetildiği bulut bilişim modeli olarak tanımlanıyor. Bu model, özellikle veri güvenliği ve stratejik kontrol açısından kritik önem taşıyor.

Dünya

AA Finans’ın, TCMB’nin 22 Nisan Çarşamba günü yapılacak Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısına yönelik düzenlediği beklenti anketi, 37 ekonomistin katılımıyla sonuçlandı.

Beklenti anketine katılan ekonomistlerin 22’si politika faizinin sabit bırakılacağını öngörürken, 1’i 100 baz puan, 14’ü 300 baz puan artırım yapılacağını tahmin etti.

Ekonomistlerin nisan ayı PPK kararı beklentilerinin medyanı yüzde 37 ile politika faizinin sabit bırakılacağı yönünde oldu.

Ankete katılan ekonomistlerin yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı ise yüzde 33 olarak hesaplandı.

Mart ayında yapılan PPK toplantısında politika faizi değiştirilmemiş ve yüzde 37’de sabit tutulmuştu.

AA

Buna göre, katılımcıların cari yıl sonu tüketici enflasyonu (TÜFE) beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 25,38 iken, bu anket döneminde yüzde 27,53 oldu.

12 ay sonrası TÜFE beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 22,17 iken, bu anket döneminde yüzde 23,39 oldu.

24 ay sonrası TÜFE beklentisi ise bir önceki anket döneminde yüzde 17,30 iken, bu anket döneminde yüzde 18,02 olarak gerçekleşti.

12 ay sonrası enflasyon beklentileri

2026 yılı Nisan ayı anket döneminde, katılımcıların 12 ay sonrasına ilişkin olasılık tahminleri değerlendirildiğinde, TÜFE'nin ortalama olarak yüzde 20,17 olasılıkla yüzde 19,00 – 21,99 aralığında, yüzde 44,95 olasılıkla yüzde 22,00 – 24,99 aralığında, yüzde 22,14 olasılıkla ise yüzde 25,00 - 27,99 aralığında artış göstereceği öngörüldü.

Aynı anket döneminde nokta tahminler (3) esas alınarak yapılan değerlendirmeye göre ise, katılımcıların yüzde 14,06’sının beklentilerinin yüzde 19,00 – 21,99 aralığında, yüzde 57,81’inin beklentilerinin yüzde 22,00 – 24,99 aralığında, yüzde 20,31’inin beklentilerinin yüzde 25,00 – 27,99 aralığında olduğu gözlendi.

24 ay sonrası enflasyon beklentileri

2026 yılı Nisan ayı anket döneminde, katılımcıların 24 ay sonrasına ilişkin olasılık tahminleri değerlendirildiğinde, TÜFE'nin ortalama olarak yüzde 9,88 olasılıkla yüzde 12,00 – 15,99 aralığında, yüzde 54,69 olasılıkla yüzde 16,00 – 19,99 aralığında, yüzde 17,88 olasılıkla ise yüzde 20,00 – 23,99 aralığında artış göstereceği öngörüldü.

Aynı anket döneminde nokta tahminler esas alınarak yapılan değerlendirmeye göre ise, katılımcıların yüzde 10,71‘inin beklentilerinin yüzde 12,00 - 15,99 aralığında, yüzde 57,14‘ünün beklentilerinin yüzde 16,00 – 19,99 aralığında, yüzde 19,64‘ünün beklentilerinin yüzde 20,00 – 23,99 aralığında olduğu gözlendi.

Faiz beklentileri

Katılımcıların BİST Repo ve Ters-Repo Pazarı’nda oluşan cari ay sonu gecelik faiz oranı beklentisi bir önceki anket döneminde olduğu gibi bu anket döneminde de yüzde 40,00 oldu. Nisan ayı Para Politikası Kurulu toplantısı için TCMB politika faiz oranı beklentisi bu anket döneminde yüzde 37,75 olarak gerçekleşti.

Döviz kuru beklentileri

Katılımcıların cari yıl sonu döviz kuru (ABD Doları/TL) beklentisi bir önceki anket döneminde 50,97 TL iken, bu anket döneminde 51,23 TL oldu. 12 ay sonrası döviz kuru beklentisi ise bir önceki anket döneminde 52,70 TL iken, bu anket döneminde 53,62 TL olarak gerçekleşti.

GSYH büyüme beklentileri

Katılımcıların GSYH 2026 yılı büyüme beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 3,8 iken, bu anket döneminde yüzde 3,5 olarak gerçekleşti.

GSYH 2027 yılı büyüme beklentisi ise bir önceki anket döneminde yüzde 4,3 iken, bu anket döneminde yüzde 4,1 olarak gerçekleşti.

Dünya

Kurulan şirket sayısı azaldı, kapanmalar arttı

Buna göre, martta bir önceki aya göre kurulan şirket sayısı yüzde 11,2, kooperatif sayısı yüzde 22,1, gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 13,5 azalış gösterdi.

Aynı dönemde kapanan şirket sayısı yüzde 11,6 artarken, gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 5,2, kooperatif sayısı yüzde 2,2 azaldı.

Martta geçen yılın aynı ayına göre kurulan şirket sayısı değişim göstermezken, kooperatif sayısı yüzde 36,3, gerçek kişi ticari işletme sayısı ise yüzde 4,2 azaldı. Bu dönemde kapanan şirket sayısında yüzde 6,4, kooperatif sayısında yüzde 38,4 azalış olurken, gerçek kişi ticari işletme sayısında yüzde 45,6 artış gerçekleşti.

Tüm illerde şirket kurulumu gerçekleşti

Martta, tüm illerde şirket kuruldu. Söz konusu ayda kurulan toplam 8 bin 379 şirketin 891'inin anonim şirket, 7 bin 488'inin limitet şirket olduğu görüldü. Aynı ay içinde 116 kooperatif kurulurken, şirketlerin yüzde 36,1'inin İstanbul, yüzde 9,8'inin Ankara, yüzde 5,9'unun İzmir'de kurulduğu tespit edildi.

Bu yıl ocak-mart döneminde toplam 29 bin 308 şirket ve kooperatifin kurulduğu belirlendi. Bu dönemde kurulan toplam 26 bin 133 limitet şirket, toplam sermayenin yüzde 73,3'ünü, 2 bin 793 anonim şirket ise yüzde 26,7'sini oluşturdu. Martta kurulan şirketlerin sermayelerinin toplamı, şubat ayına göre yüzde 1,7 azalış gösterdi.

En çok kapanış toptan ve perakende ticarette

Söz konusu ayda kurulan şirket ve kooperatiflerin 2 bin 792'si toptan ve perakende ticaret, 1286'sı inşaat ve 954'ü imalat sektöründe yer aldı. Kurulan gerçek kişi ticari işletmelerinin ise 611'i inşaat, 316'sı toptan ve perakende ticaret, 91'i imalat sektöründe faaliyet göstermek üzere çalışmalarına başladı.

Martta kapanan şirket ve kooperatiflerin 606'sının toptan ve perakende ticaret, 274'ünün imalat ve 161'inin inşaat sektöründe olduğu kayıtlara geçti. Kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinden 698'inin toptan ve perakende ticaret, 372'sinin inşaat, 149'unun ise imalat sektöründe faaliyet gösterdiği belirlendi.

Mart ayında 116 kooperatif kurulurken bunların 80'i konut yapı, 16'sı işletme, 7'si tarımsal kalkınma kooperatifi olarak kuruldu.

Yabancı ortak sermayeli şirketler

Geçen ay kurulan 827 yabancı ortak sermayeli şirketin 727'si Suriye, 37'si İran ortaklı oldu.

İşbaşı yapan yabancı ortak sermayeli şirketlerin 58'i anonim, 769'u limitet şirket statüsünde faaliyet gösteriyor.

Söz konusu şirketlerin toplam sermayelerinin yüzde 95,3'ünün yabancı sermayeli ortak payı oluşturdu.

Böylece, bu yılın 3 aylık döneminde kurulan şirketlerin 384'ünün uzmanlaşmamış toptan ticaret, 277'sinin ikamet amaçlı olan ve olmayan binaların inşaatı faaliyetleri, 94'ünün uzmanlaşmamış perakende ticaret için aracılık hizmeti faaliyetleri sektöründe olduğu belirlendi.

Anonim şirket ortaklarının yüzde 13,2'si kadın girişimci

Geçen ay kurulan şirket türüne göre ortaklar arasındaki kadın girişimci oranı anonim şirketlerde yüzde 13,2, limitet şirketlerde yüzde 17,1, kooperatiflerde yüzde 24,4 oldu. Gerçek kişi ticari işletmelerin ise yüzde 13,4'ü kadın girişimciler tarafından kuruldu.

Martta kurulan şirket türüne göre ortakların yaş dağılımı incelendiğinde, anonim şirket ortakların yüzde 29,3'ünün 35-44, limitet şirketlerde yüzde 32,4'ünün 25-34, kooperatiflerin ise yüzde 31,4'ünün 35-44 yaş aralığında olduğu tespit edildi. Gerçek kişi ticari işletmelerin yüzde 32,3'ü de 35-44 yaş girişimciler tarafından kuruldu.

3 ayda 28 bin 926 şirket kuruldu

Türkiye'de bu yılın ocak-mart döneminde kurulan şirket sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,3 artışla 28 bin 926'ya yükseldi.

Aynı dönemde kapanan şirket sayısı, yüzde 10,2 azalışla 5 bin 34'e geriledi.

Dünya

Rusya’dan nükleer teknoloji konusunda uzman üst düzey bir ekibin de sürece dahil olacağı belirtilirken, yakıt çubuklarının bu ekip gözetiminde reaktöre yerleştirileceği ifade edildi. Ardından santralde test amaçlı elektrik üretimine geçilecek. Deneme üretim sürecinin yaklaşık 9 ay sürmesi öngörülüyor.

Rus Rosatom, 2010 yılında imzalanan hükümetlerarası anlaşmaya göre Mersin Akkuyu’da her biri bin 200 olmak üzere toplam dört üniteden oluşan 4 bin 800 megavat gücünde Türkiye’nin ilk nükleer santralini inşa ediyor.

Devreye alma takvimi revize edildi

İlk ünitenin, Türkiye Cumhuriyeti’nin 100’üncü yıldönümünde, 29 Ekim 2023’te devreye alınması hedefleniyordu. Diğer ünitelerin de birer yıl arayla işletmeye alınması öngörülüyordu. Projede ortaya çıkan finansman sorunu nedeniyle hedef, 29 Ekim 2024'e revize edildi.

Ancak, sahada işler istenildiği gibi ilerlemedi. Rusya-Ukrayna savaşının da araya girmesi, malzeme tedarikini olumsuz etkiledi. Birinci ünitenin devreye alınması gecikti.

Akkuyu Nükleer Santrali’nde test süreci için geri sayım

Sonrasında finansman ve tedarik sorunları büyük ölçüde çözüldü. Türkiye ile Rusya‘nın, doğal gaz ödemeleri kapsamında gerçekleştirdikleri mahsuplaşma yöntemiyle halen santral inşaatına finansman aktarılıyor.

Enerji Bakanlığı, 1200 megavatlık ilk ünitede, test sürecini eylül ayında (gecikmesi halinde ekim) başlatmayı planlıyor. Rusya’dan, nükleer teknoloji alanında deneyim ve bilgiye sahip üst düzey bir ekip gelecek. Bu ekibin gözetim ve kontrolünde, halen koruma altında bulunan yakıt çukukları santrale konulacak. Santralde, test için düğmeye basılacak. Bu sürecin tamamlanmasının ardından 9 aylık deneme amaçlı elektrik üretimi aşamasına geçilecek.

Akkuyu Nükleer Projesi'nde ortaklık süreci

Enerji Bakanlığı kaynakları, Rusya’nın ortak arayışlarına ilişkin sorusu üzerine, 2010 yılında imzalanan hükümetlerarası anlaşmaya uyarınca Rusy‘nın, Akkuyu Nükleer AŞ’ye en fazla yüzde 49 oranında ortak alabileceğini söyledi.

Kaynaklar, bu çerçevede yerli ya da yabancı yatırımcılarla görüşme yapabileceğini belirterek, “Şu ana dek ortaklıkla ilgili resmi olarak iletilmiş bir sonuç söz konusu değil“ dedi.

Devlet, Akkuyu’da üretilen elektriği 12,35 dolar sentten satın alacak. Santralde üretilen elektriğin, 15 yıl boyunca birinci ve ikinci ünitelerde yüzde 70’i, üçüncü ve dördüncü ünitelerde yüzde 30’u alım garantisi kapsamında bulunuyor. Akkuyu’nun 60 yıl işletme ömrü bulunuyor. Rusların santralin bazı parçalarını değiştirmek koşuluyla bu süreyi 20 yıl daha uzatabileceği belirtiliyor.

Ekonomim

Kurumun resmi duyurusuna göre, soruşturma, Fakir Elektrikli Ev Aletleri Dış Ticaret A.Ş. aracılığıyla MediaMarkt, Vatan Bilgisayar ve Teknosa arasında gerçekleştiği iddia edilen dolaylı bilgi paylaşımına odaklandı.

Şirketin uygulamaları, “topla-dağıt karteli” niteliğinde uyumlu eylem olarak değerlendirildi ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin ihlali olarak tespit edildi

Fakir ve diğer şirketlerde uzlaşma süreci tamamlandı

Soruşturma, Mart 2025’te Fakir öncülüğündeki yeniden satış fiyatı belirleme ve dolaylı bilgi değişimi iddialarıyla başlamıştı.

Rekabet Kurulu, bu tür uygulamaların piyasada fiyat ve strateji koordinasyonuna yol açarak rekabeti bozduğunu değerlendirdi.

Aynı soruşturma kapsamında Teknosa ve Vatan Bilgisayar da daha önce uzlaşma yoluyla ceza almıştı. Teknosa’ya yaklaşık 17 milyon TL, Vatan Bilgisayar’a ise yaklaşık 21 milyon TL idari para cezası uygulanmıştı. Fakir firması da uzlaşma ile 26 milyon TL ceza ödemişti. MediaMarkt ise uzlaşma yoluna gitmeyerek tam cezaya çarptırılmış oldu.

Ekonomim

Deutsche Bank ve Wells Fargo gibi bankalar, savaşın etkisiyle güvenli liman olarak yükselen doların bu rallisinin artık sona ermiş olabileceğini belirtiyor. Wells Fargo stratejistleri dolara karşı İsveç kronu alınmasını önerirken, Deutsche Bank dolarda genel bir satış tavsiye ediyor ve euro/dolar paritesinin ilerleyen dönemde 1,20 seviyesinin üzerine çıkabileceğini öngörüyor.

JPMorgan stratejistleri ise savaş harcamalarına da işaret ederek, doların orta vadede bu çatışmadan zayıflayarak çıkabileceğini düşünüyor.

Bunun gerekçesi de ABD ile İran arasında sağlanan kırılgan ateşkesin, yatırımcıları daha riskli varlıklara yönlendirmesi. Bankalara göre artık dolara karşı pozisyon almak için uygun bir zaman. Küresel yatırımcılar da bu yönde hareket ediyor gibi görünüyor. State Street verilerine göre, yatırımcıların dolara karşı hedge oranları son iki yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Opsiyon piyasasında ise dolara olan güven zayıfladı ve yatırımcı pozisyonları son haftaların en kötümser seviyesine geriledi. Bloomberg Dolar Spot Endeksi, savaşın küresel piyasaları sarstığı mart ayında yükselmişti. Bu dönemde yatırımcılar, kriz zamanlarında genellikle güvenli liman olarak görülen dolara yönelmişti.

Ancak son bir haftada dolar bu kazanımların büyük kısmını geri verdi ve şubat sonunda çatışmalar başlamadan önceki seviyelere neredeyse geri döndü. Bu gelişmelerin sonucunda, doların güvenli liman cazibesi azalırken, yatırımcılar yeniden doları geçen yıl %8 düşüren faktörlere odaklanmaya başladı. Bu nedenler arasında Fed’in faiz indirme ihtimali de bulunuyor. Londra’daki XTB’de araştırma direktörü olan Kathleen Brooks, “ABD ile İran arasındaki gerilim kısa sürede çözülürse doların daha uzun süre zayıf kalması mümkün” öngörüsünde bulundu.

Citigroup analistleri ise mevcut koşullarda dolara yatırım yapmanın risk-getiri açısından hala avantajlı olabileceğini ifade ediyor. Onlara göre, yüksek emtia fiyatları riskli varlıkların yükselişini sınırlayabilir ve bu durum tahvil getirileri ile doları destekleyebilir.

Bloomberg HT

Adaylarda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ilgili maddesinde yer alan genel şartlara sahip olmak, en az 4 yıllık eğitim veren yükseköğretim kurumlarının ilgili fakülte, yüksekokul veya bölümlerinden ya da bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak şartları aranacak.

Ayrıca adayların, giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmaları, görevini devamlı olarak yapmaya engel durumları bulunmaması, ÖSYM tarafından 2024 veya 2025'te yapılan Kamu Personeli Seçme Sınavı'nda ilgili puan türünde asgari 70 puan almış olmaları gerekecek.

Başvurular 17 Nisan'da başlayacak

Sınav için başvurular 17 Nisan'da başlayacak, 3 Mayıs saat 23.59 itibarıyla sona erecek.

Adaylar, başvurularını e-Devlet üzerinden, Sosyal Güvenlik Kurumu-Kariyer Kapısı Kamu İşe Alım veya Kariyer Kapısı adresinden gerçekleştirebilecek.

Sınav, tek aşamalı ve sözlü olarak 15-26 Haziran tarihlerinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü toplantı salonunda yapılacak.

Ekonomim

Vatandaşlar, günün ilk saatlerinden itibaren gram, çeyrek ve ons altına ilişkin güncel fiyatları merak ederek arama motorlarında sorguluyor.

17 Nisan Cuma altın fiyatlarında güncel durum şöyle:

* Gram altın satış fiyatı: 6.914,33 TL
* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.416,00 TL
* Yarım altın satış fiyatı: 22.901,00 TL
* Tam altın satış fiyatı: 45.080,47 TL
* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 45.524,00 TL
* Gremse altın satış fiyatı: 113.046,89 TL
* Ons altın satış fiyatı: 4.793,60 dolar

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Rasyonele dönelim dedik, yola çıktık ama 4 yıldır geçmişin etkilerinden kurtulamadık. Üstelik enflasyon hedefi de tutturulamadı. O halde önceliğimizi üretimi artırmaya doğru yönlendirelim

*******

Leadworld Ekonomi Forumu’ndayız. Kürsüde; asansör konuşmalarında Vahap Munyar, İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran’ı konuk ediyor. Savaşla şekillenen konjonktürde mücbir sebepten söz ediyor; “OVP’den çıkmamız, yeni OVP’ye geçmemiz dışında nefes alacak, umutlanacak yer yok.”

Bu tespitin gerekçesini, tüm detaylarıyla Merve Yiğitcan’ın haberinden okuyabilirsiniz. Benim aynen katıldığım görüş de bu… Bizi rasyonele döndürmek için üretilen ve 4 yıldan beri uygulanan Orta Vadeli Program, enflasyonu çözemediği gibi kendisinden beklenen faydaları sağlamayı başaramadı.

ÇÖZEMİYORSAN YA VAZGEÇ YA DA DEĞİŞTİR

Ekonomiyi yanlış yerden soğutmaya başlaması da üretim alanında yeni sıkıntıları getirdi. Faydadan vazgeçtim sanayisizleşme sürecini tetikledi, tarımı geriletti, bazı kesimlere kaynak aktarma dışında, makroekonomik verilerde iyileşme sağlasa da adeta dağ fare doğurdu, katlandığımıza değmedi.

O halde Hakan Aran’ın altını çizdiği “enflasyonla mücadele programına ara vermeliyiz” önerisini hükümetin ciddiye alması, akla yakın görünüyor. Zira savaşın daha da bozduğu üretim yapısı, enflasyonla mücadelede faz değişikliğini zorunlu kılıyor. Çözemiyorsan, ya vazgeç ya da değiştir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Enflasyonla mücadeleye dair…

Neden çözemiyoruz?

Çünkü bizdeki enflasyon, kamu kaynaklı… Bütçe açığının başat aktör olduğu süreçler var. Doludizgin harcama sürerken kamuflasyon dozu artıyor, TÜİK de kamufle ediyor. Çözemiyor ama gizliyoruz.

Programdan çıkılsa?

Zaten seçim ekonomisinin devreye alınacağı bu yılsonunda OVP fiilen son bulacak, sıkı para politikası gevşeyecek, enflasyon değirmenine oluk oluk para akacak. Enflasyonla mücadele yalan olacak.

NOT/ ÜRETİMİ ARTIRMAYA, SANAYİSİZLEŞTİREN ADIMLARI TERK ETMEYE İHTİYAÇ VAR

Hakan Aran, enflasyonla mücadele programına ara verilip, sanayinin dönüşümü programına odaklanılması gerektiğini savunurken, üretimi artıracak adımları da gündeme taşıyor. Savaş ortamı mücbir sebep ve bizim önceliğimiz, başaramadığımız alanda ısrar yerine, üretime odaklanma olmalı.

ENFLASYONLA MÜCADELE LÛGATI

Kamuflasyon: Kamunun zam yaparak enflasyonu düşüreceğine dair taşıdığı fantastik düşünce

TÜİK kamuflajı: Endeks oyunları, sepet ağırlıklarıyla oynayıp enflasyonu kamufle etme davranışı

OVP: Orta Vadeli Program. Defalarca güncellendi ama öngördüğü hedefler büyük ölçüde ıskalandı

Mücbir sebep: Deprem, sel, grev, hastalık, ağır ekonomik kriz ve savaş gibi dışsal olaylar bütünü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Çok sayıda başlık içeren düzenleme ile gelir ve kurumlar vergisinden SGK primlerine, bedelli askerlikten deprem bölgesindeki konut ve iş yerlerine kadar farklı alanlarda yeni hükümler getirdi.

Bedelli askerlik ücreti arttı

Kanunla bedelli askerlik için esas alınan tutar 240 bin TL’den 300 bin TL’ye çıkarıldı. Ancak bedelli askerlik ücreti memur aylık katsayısına göre hesaplandığı için vatandaşların ödeyeceği gerçek tutar yaklaşık 417 bin TL seviyesine yükseldi.

ÖTV’siz araç alımında kapsam genişledi

Teklifte son anda yapılan değişiklikle, ortopedik engel oranı yüzde 40’ın üzerinde olan kişilerin ÖTV’siz araç alabilmesinin önü açıldı.

Ortopedik engelleri nedeniyle ehliyet alamayan kişiler, 10 yılda bir kez olmak üzere ÖTV muafiyetli araç satın alabilecek.

Buna göre belirlenen araç gruplarında, belli bir üst fiyat sınırını aşmamak kaydıyla, engelliliğine uygun özel tertibat yaptıran ya da ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayan malul ve engelliler için ÖTV istisnası uygulanacak.

Depremzedelere peşin ödemede indirim

6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelerde yürütülen projeler kapsamında üretilen konut ve iş yerleri için borçlandırma bedellerinin 31 Aralık 2026’ya kadar peşin ödenmesi halinde indirim uygulanacak. Buna göre en fazla bir konut için yüzde 74, en fazla bir iş yeri için yüzde 48 indirim yapılacak.

Bahis reklamı giderlerine vergi indirimi yok

Kanunla Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle, her türlü şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderleri gider olarak yazılamayacak. Böylece söz konusu harcamalar vergi matrahının tespitinde indirim konusu olmaktan çıkarıldı.

BES katkısına prim muafiyeti

Kanunla birlikte işverenlerin çalışanlar adına yaptığı bireysel emeklilik ödemelerinin bir kısmı da sosyal güvenlik priminden muaf tutulacak.

Yemek yardımı düzenlemesi

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapılan değişiklikle, işyerinde yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek. Bu tutar, yeniden değerleme oranına göre her yıl artırılacak.

BOTAŞ’a borç terkin düzenlemesi

Kanuna eklenen geçici maddeyle, BOTAŞ’ın Ticaret Bakanlığı'na bağlı tahsil dairelerine olan ve vadesi geldiği halde ödenmemiş vergi, fon, pay ve idari para cezası borçlarının, Hazine’den olan görevlendirme bedeli alacaklarına karşılık mahsup edilerek terkin edilmesi düzenlendi. Düzenleme, 31 Aralık 2026 sonuna kadar oluşmuş ya da oluşacak görevlendirme alacaklarını da kapsıyor.

Kamu taşınmazlarında özelleştirme yolu

Hazineye ait taşınmazlara ilişkin kanunda yapılan değişiklikle, çeşitli kamu idareleri ile bunlara bağlı kurum ve kuruluşların mülkiyetinde bulunan taşınmazların, talep edilmesi halinde özelleştirme kapsam ve programına alınabilmesine olanak tanındı. Düzenlemede, satıştan elde edilen gelirin giderler düşüldükten sonra ilgili idare hesabına aktarılacağı belirtildi.

Bazı hükümler daha sonra yürürlüğe girecek

Kanunun büyük bölümü yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Ancak yükseköğretim kurumları ve bazı KDV istisnalarına ilişkin değişikliklerin 1 Ocak 2027’de, kamulaştırmaya ilişkin KDV hükmünün ise yayımı izleyen ikinci aybaşında yürürlüğe girmesi kararlaştırıldı. Serbest bölgelere ilişkin düzenleme ise 1 Ocak 2026’dan itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere yayım tarihinde yürürlüğe girdi.

Ekonomim

Bu programın en dikkat çekici yönü, vergi idaresinin inceleme öncesinde mükellefle temas kurması. Bu yönüyle uygulama klasik anlamda bir denetim değil, önleyici bir kontrol mekanizması niteliği taşıyor. Amaç, inceleme başlatmadan önce mükellefi uyarmak ve gönüllü uyumu artırmak. Bu nedenle gönderilen yazılar cezai nitelikte değil, yönlendirici bir uyarı olarak değerlendirilmek gerekiyor.

Denetimin Zamanı Değişti

Beyanname Gözetim Programı ile birlikte denetimin zamanı değişmiş durumda. Eskiden beyanname verilir, ardından risk analizi yapılırdı. Yeni sistemde ise risk analizi beyanname verilmeden önce başlıyor. Vergi idaresi mükelleflerin mali tablolarını, sektör ortalamalarını ve farklı veri kaynaklarını analiz ederek riskli mükellefleri belirliyor.

Riskli görülen mükelleflere gönderilen yazılarda genellikle beyan edilen matrahın düşük olduğu, sektör ortalamalarına göre uyumsuzluk bulunduğu veya finansal verilerle beyan arasında fark olduğu ifade edilerek beyannamenin gözden geçirilmesi isteniyor. Böylece mükellefe beyannameyi düzeltme imkânı tanınmış oluyor. Bu durum, vergi denetiminde inceleme öncesi bir filtre oluşturulduğunu gösteriyor.

Risk Analizi Nasıl Yapılıyor?

Programın temelini veri analizi oluşturuyor. Vergi idaresi yalnızca beyannameye bakarak değil, farklı veri kaynaklarını karşılaştırarak risk analizi yapıyor. Özellikle yüksek ciroya rağmen düşük kâr beyan edilmesi, sektör ortalamalarının altında kârlılık, sürekli zarar beyan edilmesi ve devreden KDV’nin büyümesi önemli risk göstergeleri arasında yer alıyor.

Bunun yanında yüksek finansman gideri, banka hareketleri ile beyan uyumsuzluğu, grup şirketleri ile yapılan işlemler ve ilişkili taraf hareketleri de analiz edilen alanlar arasında bulunuyor. Bu göstergeler aslında vergi incelemelerinde uzun süredir kullanılan kriterler. Ancak yeni modelde bu kriterler inceleme sonrası değil, beyanname öncesinde devreye giriyor.

Çoklu Veri Analizi Dönemi

Yeni dönemin en önemli özelliği veri kaynaklarının genişlemiş olması. Artık yalnızca kurumlar vergisi beyannamesi değil, KDV beyannameleri, geçici vergi beyannameleri, e-fatura verileri, e-defter kayıtları, banka hareketleri ve sektör ortalamaları birlikte analiz ediliyor.

Bu verilerin karşılaştırılması, beyan ile gerçek faaliyet arasındaki farkların daha hızlı tespit edilmesini sağlıyor. Özellikle yüksek işlem hacmine rağmen düşük kâr beyan eden şirketlerin bu analizlerde öne çıktığı görülüyor. Bu durum, vergi idaresinin artık yalnızca beyana değil, verinin tamamına baktığını gösteriyor.

Geçen Yılın Sonuçları Ne Söylüyor?

Programın etkisi ilk uygulamada açık şekilde görüldü. 2024 hesap dönemine ait olup 2025 yılında verilen kurumlar vergisi beyannameleri öncesinde yürütülen çalışmada yüz binlerce mükellef taramadan geçirildi. Bu analizler sonucunda on binlerce mükellef riskli olarak değerlendirildi ve bu mükelleflere beyannamelerini gözden geçirmeleri yönünde yazılar gönderildi.

Yapılan çalışmaların sonucunda önemli bir kısmı beyannamelerini revize etti. Açıklanan verilere göre yaklaşık on yedi bin mükellef matrah artışına gitti. Bu düzeltmeler sonucunda toplamda otuz milyar liranın üzerinde ilave matrah beyan edildi. İzaha davet süreçleriyle birlikte değerlendirildiğinde ilave vergi tahakkukunun daha da yükseldiği görülüyor. Bu sonuçlar, programın temel amacının inceleme yapmadan gönüllü matrah artışı sağlamak olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

Amaç İnceleme Değil, Uyum

Beyanname Gözetim Programı’nın amacı doğrudan inceleme yapmak değil. Programın temel hedefi, incelemeye gitmeden matrah artışı sağlamak ve gönüllü uyumu artırmak. Bu nedenle gönderilen yazılar inceleme yazısı niteliği taşımıyor.

Mükellefe, beyanını gözden geçirmesi için bir fırsat veriliyor. Eğer mükellef düzeltme yaparsa süreç kapanıyor. Düzeltme yapılmazsa dosya izaha davete veya vergi incelemesine gidebiliyor. Bu yönüyle program, inceleme öncesi son uyarı niteliği taşıyor.

2025 Kurumlar Vergisi Beyannameleri İçin Beklenti

2026 yılında verilecek 2025 yılı kurumlar vergisi beyannamelerinde bu programın daha yoğun uygulanması bekleniyor. Özellikle düşük kâr beyan eden şirketlerin odakta olacağı görülüyor. Bunun yanında sürekli zarar eden firmalar, devreden KDV’si yüksek olan mükellefler ve finansman gideri yüksek şirketler riskli gruplar arasında yer alıyor.

Bu nedenle kurumlar vergisi beyannamesi verilmeden önce mali tabloların yeniden değerlendirilmesi önem kazanıyor. Sektör kârlılık oranları ile karşılaştırma yapılması, finansman giderlerinin kontrol edilmesi ve devreden KDV’nin analiz edilmesi bu süreçte belirleyici hale geliyor.

Yazı Gelen Mükellefler Ne Yapmalı?

Bu program kapsamında yazı alan mükelleflerin en kritik hatası, yazının içeriğini yeterince analiz etmeden rutin bir bilgilendirme olarak değerlendirmek olabiliyor. Oysa bu yazılar, beyanname öncesinde yapılan risk analizine dayalı bir uyarı niteliği taşıyor. Bu nedenle yazı alan mükelleflerin, mali tablolarını ve beyanlarını risk unsurları açısından yeniden gözden geçirmeleri ve gerekli kontrolleri yapmaları önem taşıyor.

Kârlılık analizinin yapılması, sektör ortalamaları ile karşılaştırma yapılması, finansman giderlerinin kontrol edilmesi ve devreden KDV’nin incelenmesi bu süreçte önem taşıyor. Gerekirse beyannamenin gözden geçirilerek düzeltme yapılması, ileride doğabilecek inceleme riskini azaltabiliyor.

Vergi Denetiminde Yeni Dönem

Beyanname Gözetim Programı vergi denetiminde yeni bir modele geçildiğini gösteriyor. Artık denetim beyanname sonrası değil, beyanname öncesinde başlıyor. Veri analizi, sektör karşılaştırmaları ve çoklu veri kullanımı yeni dönemin temel unsurları haline geliyor.

Bu değişim, mükellefler açısından da yeni bir yaklaşımı zorunlu kılıyor. Beyannameyi vermek artık sürecin sonu değil, risk analizinin başlangıcı haline geliyor. Vergi idaresi beyannameleri yalnızca kabul etmiyor; analiz ediyor, karşılaştırıyor ve riskli gördüğü durumlarda müdahale ediyor.

Kısacası, vergi incelemesi artık kapıyı çalmadan önce uyarı gönderiyor. Bu uyarıyı dikkate alanlar için süreç yönlendirici, dikkate almayanlar için ise inceleme kaçınılmaz hale geliyor.