Primler satışa bağlı ise kesinlik ve devamlılık arz etmeyen niteliğe sahip oldukları için giydirilmiş ücretin hesaplamasında kullanılmaz. Ancak devamlılık arz etmesi koşuluyla ikramiye ve primler giydirilmiş ücrete dâhil edilir.

Devamlılık demek, herhangi bir kritere bağlı olmadan sürekli ya da belli periyotlarda sabit tutarlarda ödenen ödemeler demektir. Sadece satış yapıldığında alınan primler, hedef tutulduğunda ödenen ödüller, performansı belli bir sınırı aştığında alınan ek ödemeler, hangi isimle anılırsa anılsın sürekli ödeme kabul edilmeyecektir.

Sağlık sorunları sebebiyle işten ayrılmak istiyorum. Kıdem tazminatı alabilir miyim?

İş Kanunu'na göre işçi iş sözleşmesini sağlık nedeniyle iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa, işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa bildirimsiz olarak feshedebilir ve tazminat talep edebilir.

Bunun dışındaki bir sağlık nedeniyle iş sözleşmesini feshederse tazminat talep edemez. Sizin sağlık sorunlarınız yukarıda belirttiğim şartlar dahilinde ise ancak tazminat talep edebilirsiniz.

İş yerimizde çalışan bir sigortalı için yanlışlıkla İşten Ayrılış Bildirgesi verilmiş, hizmetleri de 30 gün üzerinden bildirilmiş. Bu durumu 3 ay sonra fark ettim. Bu hatayı nasıl düzeltebilirim?

Öncelikle şunu belirtelim ki, bildirgenin yanlışlıkla verildiğini, sigortalının işten ayrılış tarihi itibarıyla 10 günlük süre içinde fark etmiş olsaydınız bu bildirgeyi e-sigorta sistemi üzerinden kendiniz iptal edebilirdiniz.

Ancak burada hata 10 günlük süreden sonra fark edildiği için, artık SGK'ya dilekçe vererek bildirgenin iptalini istemeniz gerekecektir. Dilekçeden önce sigortalıya o aya ait ücretlerinin tam ödendiği konusunda bir ön kontrol yapmanızı öneririz. Çünkü dilekçeniz üzerine SGK denetim elemanları, İşten Ayrılış Bildirgesi'nin iptal edilip edilmeyeceğine gerek Aylık Prim ve Hizmet Belgesi'nde yer alan bilgiler gerekse defter ve bordro kayıtlarının incelenmesi sonucu elde edilecek bilgiler doğrultusunda karar verirler.

Bu tespitte özellikle sigortalıya kaç gün için ücret ödendiği hususu önemlidir. Ayrıca ister siz yapmış olun, ister denetim sonucunca göre Kurumca karar verilmiş olsun, iptal edilen Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi için herhangi bir idari para cezası uygulanması söz konusu değildir.

Takvim Gazetesi | Ali ŞERBETÇİ

Şirket Kredi Kartıyla Yapılan Her Harcama Gider Yazılabilir mi?

Bir şirketin kredi kartıyla ödeme yapması, yapılan harcamanın şirket gideri olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Vergi mevzuatı bakımından belirleyici olan, harcamanın şirketin ticari faaliyetiyle ilgili olup olmadığıdır.

Örneğin şirket ortağının ailesiyle yaptığı tatilin, kişisel giyim alışverişinin veya özel ihtiyaçlarının şirket kredi kartıyla karşılanması, bu harcamalara ticari gider niteliği kazandırmaz.

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 6'ncı maddesi uyarınca kurum kazancının tespitinde ticari kazanç hükümleri uygulanır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40'ıncı maddesine göre de ticari kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili genel giderler, kanuni şartları çerçevesinde kazançtan indirilebilir.

Dolayısıyla şirket faaliyetleriyle ilgisi bulunmayan kişisel harcamaların kurum kazancından indirilmesi mümkün değildir. Bu harcamalara ilişkin KDV'nin de genel olarak indirim konusu yapılmaması gerekir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir başka husus, harcamaya ilişkin faturanın şirket adına düzenlenmiş olmasıdır. Faturanın şirket adına kesilmesi, kişisel nitelikteki bir harcamayı kendiliğinden şirket giderine dönüştürmez.

Şahsi Harcama Ortaklar Cari Hesabına Kaydedilirse Sorun Çözülür mü?

Uygulamada şirket kredi kartıyla yapılan şahsi harcamalar çoğu zaman 131-Ortaklardan Alacaklar hesabına kaydediliyor. Böylece harcama şirket giderlerine alınmıyor, ortağın şirkete borcu olarak izleniyor.

Bu yöntem, şahsi harcamanın doğrudan gider yazılmasına göre muhasebe açısından daha doğru bir yaklaşım olmakla birlikte, işlemin bütün vergisel sonuçlarını ortadan kaldırmıyor.

Çünkü şirket, kredi kartıyla ortağının kişisel harcamasını ödediğinde, fiilen ortağına finansman sağlamış olabiliyor.

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13'üncü maddesi uyarınca şirket ortakları ilişkili kişi kabul ediliyor. İlişkili kişilerle gerçekleştirilen işlemlerde ise emsallere uygunluk ilkesi geçerli.

Bu nedenle ortağın şirkete olan borcunun uzun süre ödenmemesi veya emsallere uygun bir finansman bedeli alınmaması, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı yönünden risk oluşturabiliyor.

Örneğin şirket ortağının şirket kredi kartıyla 100 bin liralık kişisel harcama yaptığını ve bu tutarın aylarca şirkete geri ödenmediğini düşünelim.

Şirketin bu süre boyunca ortağına bedelsiz finansman sağlaması, emsallere uygun faiz hesaplanması gerekip gerekmediği sorusunu gündeme getirir. Finansman hizmeti niteliğindeki işlemlerde KDV yükümlülüğü de ayrıca değerlendirilir.

Ancak burada her ortaklar cari hesabı bakiyesinin otomatik olarak örtülü kazanç dağıtımı anlamına gelmediğini belirtmek gerekir. İşlemin niteliği, borcun süresi, ödeme koşulları ve emsallere uygunluk değerlendirmesi birlikte dikkate alınmalıdır.

Dolayısıyla şahsi harcamanın 131 hesaba kaydedilmiş olması tek başına yeterli bir güvence değildir.

Şirket, Ortağın Kişisel Harcamalarını Üstlenirse Ne Olur?

Bir başka durum ise şirketin, ortağın kişisel harcamalarını karşılaması ve bu tutarları kendisinden geri istememesidir.

Bu durumda artık yalnızca geçici bir borç ilişkisinden değil, şirket kaynaklarının ortağın kişisel yararına kullanılmasından söz edilir.

Şirket tarafından karşılanan kişisel harcamaların gider yazılması mümkün olmadığı gibi, sağlanan menfaatin hukuki niteliğine göre başka vergisel sonuçlar da ortaya çıkabilir.

Özellikle ortağa karşılıksız menfaat sağlanması, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı hükümleri bakımından değerlendirilmelidir.

Örtülü kazanç dağıtımı şartlarının oluşması hâlinde, kurumlar vergisi matrahına ilişkin düzeltmelerin yanı sıra kâr payı stopajı da gündeme gelebilir.

Bununla birlikte şirket ortağının aynı zamanda şirket yöneticisi veya çalışanı olması durumunda, sağlanan menfaatin ücret niteliği taşıyıp taşımadığı da ayrıca incelenmelidir.

Bu nedenle şirketin ortağa ait kişisel harcamayı karşılaması, her durumda aynı vergisel sonucu doğurmaz. Ödemenin hangi hukuki ilişki kapsamında yapıldığının belirlenmesi gerekir.

Ayrıca kişisel harcamanın kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması da tek başına bütün sorunları çözmez. Çünkü giderin kurum kazancından indirilmemesi ile şirket kaynaklarından ortağa menfaat sağlanmasının vergisel sonuçları birbirinden farklıdır.

Şirketler Bu Risklerden Nasıl Korunabilir?

Şirket kredi kartlarının kişisel harcamalarda kullanılmaması, ortaya çıkabilecek vergisel riskleri önlemenin en sağlıklı yoludur.

Bununla birlikte uygulamada bu tür harcamalar yapılmışsa, öncelikle kredi kartı ekstreleri ile muhasebe kayıtlarının karşılaştırılması gerekir.

Şirket faaliyetiyle ilgisi bulunmayan harcamalar ayrıştırılmalı, bunların gider ve KDV indirimi yönünden gerekli düzeltmeleri yapılmalıdır.

Ortaklardan alacak niteliğindeki tutarlar ise ayrı olarak izlenmeli ve tahsil edilmelidir. Borcun niteliği ve süresi dikkate alınarak emsallere uygun faiz ve buna bağlı vergisel yükümlülükler değerlendirilmelidir.

Özellikle dönem sonlarında 131-Ortaklardan Alacaklar ve 331-Ortaklara Borçlar hesaplarının incelenmesi, ortaklarla şirket arasındaki mali ilişkilerin doğru değerlendirilmesi bakımından önem taşır.

Burada unutulmaması gereken husus şudur: Şirketin kredi kartı ile ortağın kişisel kredi kartı farklı ödeme araçları olmakla birlikte, asıl ayrım ödeme aracından değil, harcamanın kime ait olduğundan kaynaklanır.

Şirket ortağı olmak, şirketin kaynaklarını kişisel harcamalarda sınırsız biçimde kullanma hakkı vermez. Şirketin ödediği kişisel bir harcama, muhasebe kayıtlarında nasıl gösterilirse gösterilsin, gerçek niteliğine göre vergisel değerlendirmeye tabi tutulur.

Değerli Üyemiz, 26.10.2026

Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinde, yabancı paraların borsa rayici ile değerleneceği ve bu hükmün yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da uygulanacağı belirtilmiştir.

Geçici vergi uygulamasına ilişkin olarak yayımlanan 217 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin “3.1 Yabancı Paraların ve Yabancı Para Cinsinden Olan Borç ve Alacakların Değerlemesi” başlıklı bölümünde; değerlemenin T.C. Merkez Bankasınca Resmî Gazete’de geçici vergi döneminin kapandığı tarih itibariyle yayımlanan döviz alış kurları esas alınarak yapılacağı belirtilmiştir.

Ayrıca 283 no’lu VUK Genel Tebliğinde belirtildiği üzere, kasada mevcut yabancı paralar efektif alış kuru ile diğer kaydi paralarla dövizli borç ve alacaklar döviz alış kurları ile değerlenecektir.

217 Seri nolu GVK Genel Tebliği ve 283 Seri nolu VUK Genel Tebliği uyarınca; Kasadaki mevcut yabancı paralar efektif alış kuru ile; Yabancı para cinsinden her türlü alacak ve borçlar ile yurt içi veya yurt dışındaki banka hesaplarında yer alan yabancı paralar döviz alış kuru ile değerlenecektir.

2026 YILI ÜÇÜNCÜ GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİ sonunda (30.09.2026) yapılacak Kur değerlemeleri için yabancı para birimlerinin değerleri aşağıdadır

Bilgilerinize sunar, çalışmalarınızda kolaylıklar dilerim. Saygılarımla,

Erol DEMİREL BAŞKAN

Kaynak: T.C. Merkez Bankasınca 30.09.2026 tarihi için ilan edilen, 29.09.2026 Tarihli gösterge kurları (T.C. MB Bülten No: 2026/183)

Son yıllarda Çin’in küresel üretim ve ticarette artan ağırlığını zaten konuşuyoruz. ABD-Çin iliş­kilerinde ticaret tarifeleri üzerinden önemli bir rekabet sürüyor. İlişkilerin zaman zaman yumu­şayıp yeniden gerilmesi, ticaret ve yatırım karar­larında belirsizliği artırıyor. Çin’in rekabet gücü­nü yalnızca düşük maliyetlerle açıklamak artık yeterli değil. Üretim ölçeği, bütünleşmiş tedarik zincirleri ve teknoloji yatırımları, ülkeyi özellikle elektrikli araçlar, bataryalar ve temiz enerji tek­nolojilerinde güçlü bir rakibe dönüştürdü.

Çin’in küresel gücünden tedirginlik duyan sadece ABD değil

Avrupa’nın yeşil dönüşümle büyütmeyi he­deflediği elektrikli araç, batarya ve güneş pane­li sektörlerinde Çin’in güçlü konumu kaygı ya­ratıyor. Fakat bu süreç kendisinin de ekonomik ve yapısal sorunları yaşadığı bir döneme denk geldi. Yaşlanan nüfus ve yüksek enerji maliyet­leri rekabeti zorlaştırıyor. Uluslararası Ener­ji Ajansının verilerine göre, AB'nin ortalama toptan elektrik fiyatı, 2025'te ABD ve Hindis­tan'ın yaklaşık iki katı, Avustralya'nın yüzde 65, Japonya'nın ise yüzde 25 üzerinde gerçekleşti. Finansman tarafında ise ülkeler arasında fark­lılaşan kurallar ve uygulamalar, tasarrufların Avrupa genelinde yeni yatırımlara yönlendiril­mesini güçleştiriyor. Bu nedenle Avrupa, yeni fikirleri ticari ürünlere ve küresel ölçekte büyü­yen şirketlere dönüştürmekte zorlanıyor.

Made in Europe ile ekonomik sorunlara çözüm arayışı

İşte tüm bu baskıların üretim ve istihdam üzerindeki etkisi, Avrupa’yı daha korumacı bir sanayi politikasına yöneltiyor. Mart ayında su­nulan Sanayi Hızlandırma Yasası teklifi ve “Ma­de in Europe” yaklaşımı da bu arayışın bir par­çası. Amaç, kamu alımları ve desteklerle Av­rupa’da üretilen ürünlere talep yaratmak, yeni yatırımları çekmek ve yerel istihdamı korumak. Diğer bir ifadeyle, önceleri gümrük tarifeleri ile korunan pazarın artık kamu destekleri ile yerel üreticiler için daha avantajlı hale gelmesi amaç­lanıyor. Bir süredir bu konuyu, özellikle otomo­tiv sektörü özelinde, takip ediyoruz. Çünkü ka­mu alımları ve teşviklerde araçların son monta­jının AB içinde yapılması, batarya hariç bileşen değerinin en az yüzde 70’inin belirlenen Avru­pa menşei koşullarını karşılaması kriteri bir ko­şul olarak konuşuluyor. Bu koşulu sağlayama­yan ürünlerde ise önemli bir rekabet dezavan­tajı oluşuyor. Bu teklif henüz yürürlüğe girmiş bir AB düzenlemesi değil; nihai koşullar Avru­pa Parlamentosu ve AB Konseyi'ndeki süreç so­nunda belirlenecek. Ancak hayata geçirilmesi halinde Türk otomotiv sektörü için ihracatta önemli kısıtlamaların da altını çiziyor. 2025 ra­kamlarına göre Türkiye’nin otomotiv ihracatı­nın yaklaşık %70’den fazlası AB’ye yapılmış. Bu da Türkiye için sorunun önemini ortaya koyu­yor. Öte yandan, teklif yalnızca otomotivi kap­samıyor; çelik, çimento, alüminyum ve temiz enerji teknolojilerinde de ürünlere göre farklı­laşan koşullar öngörülüyor.

Avrupa kazanır mı?

Ortaya konan strateji kağıt üzerinde mantıklı görünüyor. Amaç, kamu kaynaklarını Avrupa’da­ki fabrikalara ve tedarikçilere yönlendirerek üre­timi, yatırımı ve istihdamı korumak. Trump’ın gümrük tarifelerini değerlendirirken, yerli şir­ketleri korumayı amaçlayan önlemlerin üretim maliyetlerini de artırabileceğini konuşmuştuk. Avrupa’nın tercihinde de benzer bir risk bulu­nuyor. Enerji maliyetleri düşmeden, finansmana erişim kolaylaşmadan ve yeni teknolojiler geliş­tirilmeden sağlanan avantajın kalıcı olması zor. Üstelik Türkiye gibi ortak üretim ağının parçası olan ülkelerin dışarıda bırakılması, Avrupalı şir­ketlerin de maliyetlerini artırabilir.

Türkiye için aksiyon zamanı

Türkiye açısından süreç henüz tamamlanmış değil. Nihai metin şekillenirken, Türkiye’deki üretimin Avrupa’ya sağladığı katkıyı somut bi­çimde ortaya koymak gerekiyor. Türkiye’de ya­tırım yapan Avrupalı şirketlerle birlikte hare­ket etmek, dışlanmanın onların maliyetlerini ve tedarik ağlarını da etkileyeceğini anlatmak önemli. Ancak Türkiye’nin yapması gerekenler bu müzakere masasıyla da sınırlı değil. Enerji verimliliği, düşük karbonlu üretim, teknoloji ve Ar-Ge yatırımları için uzun vadeli, uygun mali­yetli finansman sağlanmalı. Mevcut ihracatı ko­rurken yeni yatırımları Türkiye’ye çekecek ko­şulları da oluşturmak gerekiyor.

Dünya Gazetesi | Prof. Dr. Dilek LEBLEBİCİ TEKER

2027 yılı; şirketlerin bütçesini yenilediği sıradan bir yıl olmayacak. 2027’de uygulamaya konulacak kurumlar vergisi indirimiyle, yatırım ve sermaye stratejisinin yeniden belirleneceği bir mali yıl olabilir. Reel sektörden yabancı sermaye girişine kadar, geniş bir ekonomik dalgalanma yaratabilir.

Özellikle imalat sanayi firmaları, ekonominin ana omurgasında yer alıyor. Enflasyonun etkisi, yüksek maliyet ve artan finansman yüküyle beraber, birçok şirket gibi ayakta kalmakta güçlük çekiyor. İmalat sanayi üzerindeki yükü hafifletmek için 7582 sayılı Kanun kapsamında, üretim faaliyetinde olan firmalara Kurumlar Vergisi oranı yüzde elli indiriliyor.

2027’de kazançlardan ödenen kurumlar vergisi yarıya düşecek

Yeni düzenlemeye göre; sanayi sicil belgesine sahip olan ve fiilen üretim faaliyetinde bulunan şirketlerin, üretim faaliyetlerinden elde ettiği kazançları ve zirai üretim faaliyetiyle uğraşan kurumların da bu üretim faaliyetleri sonucunda elde ettiği kazançları üzerinden, yüzde 25 vergi yerine yüzde 12,5 kurumlar vergisi uygulanabilecek. 2027 yılında yürürlüğe girecek.

Sanayi sicil belgesi olan ve bu belgeye göre yazılım, bilişim ve benzer alanlarda üretim faaliyeti bulunan şirketlerin de bu indirimden yararlanabileceği görülüyor.

Ülkemizde kurumlar vergisinin genel oranı %25 olarak uygulanıyor.

Örneğin; 200 milyon TL üretim kazancı elde eden bir şirket, günümüzdeki uygulamada %25 kurumlar vergisi ile 50 milyon TL vergi ödemesi gerekirken, 2027’de yeni düzenlemeye göre %12,5 vergi oranıyla 25 milyon TL vergi ödeyecek. Bu durumda şirket, 25 milyon TL vergiden istisna kapsamında olacak.

İmalat ve üretim faaliyeti olan şirketlere vergide indirim

7582 sayılı Kanunla getirilen 2027’de yürürlüğe girecek yüzde 12,5 vergi oranı, sadece Kurumlar Vergisi mükelleflerini kapsıyor. Sanayi sicil belgesine sahip olsa dahi şahıs firması kapsamındaki Gelir Vergisi mükellefleri, bu indirimden yararlanamayacak. Bu hususta dikkat çeken ayrıntı ise; küçük esnaf yine artan oranlı vergilerle, üretim faaliyeti de olsa elde ettiği kazançlar üzerinden, mevcut gelir vergisini ödemeye devam edecek.

Rekabeti artırmak, pazar payını genişletmek, ihracatı teşvik etmek amacıyla, devlet destekli olan yüzde 12,5 kurumlar vergisi indirimi tahsil edilmeyecekse, bu vergi yükünü kim karşılayacak?

Maaşlar artan oranlı gelir vergisi ve yıllık zamla eriyor!

Çalışanın brüt ücretinden, yıl içinde SGK ve vergi kesintisi yapılıyor. Yıllık zam ile alım gücünün altında maaşlar eriyor. Ücretli çalışanın, net ücretinin de ödenen vergilerle hızla azaldığını görüyoruz. Yılın ortasında ise ücretlinin gelir vergisi diliminin, yüzde 27 oranına girdiğini de düşünürsek, asgari ücretli, beyaz yakalı, milyonlarca çalışan vatandaşın, bu artan oranlı vergi dilimleriyle maaşları yoksulluk sınırı altında kalıyor.

2027 yılı bütçe teklifi ile tahsilinden vazgeçilecek verginin, yaklaşık 1.trilyonu aşacağı öngörülüyor. Yatırım ve teşvikler, krediler, KDV, ÖTV, Damga Vergisi, Gümrük Vergisi ve Kurumlar vergisi indiriminin de eklenmesiyle, işletmelerin maliyeti de düşebilecek.

Bu durumda şirket yatırım yaparken, üretilen malın vergisini kim ödeyecek?

Her gün artan zam, hayat pahalılığı ile mücadele eden küçük esnaf, kobiler, ücretli çalışanın payına düşen ise hiç kazanmadığı bir gelirin vergisini mi ödemek olacak?

Yeni yılda vergi indirimi, şirketler için düzenlenmiş olsa da faturasını vatandaşın ödeyeceği, dar gelirlinin yükü daha çok hissedeceği bir vergi yılı mı olacak? Yoksa refah içinde yaşamayı hayal ettiği bir geleceğin başlangıcı mı? Zaman gösterecek…

Ekonomim.com | Özlem KARAHAN

Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar verilmişti. Bu fonların tasfiyesine, yatırımcıların alacaklarının ödenmesine ve fonlardan hukuka aykırı şekilde çıkarılan varlıkların geri kazanılmasına ilişkin kanun teklifi de geçtiğimiz günlerde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştu.

Söz konusu teklif, 22 Ekim 2026 tarihinde TBMM'de kabul edildi ve 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun adıyla 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Kanun, SPK'nin 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen yatırım fonlarından, Kanun'un yayımlandığı tarih itibarıyla tasfiyesi henüz tamamlanmamış olanları kapsıyor. Dolayısıyla düzenleme, bütün yatırım fonlarına uygulanacak genel ve sürekli bir tasfiye rejimi getirmiyor. Yalnızca belirtilen kararlar kapsamında bulunan ve tasfiye süreci devam eden fonlara yönelik özel hükümler içeriyor.

Burada özellikle belirtelim ki düzenleme, yalnızca para piyasası fonlarıyla sınırlı olmadığı gibi, doğrudan hisse senedi satın alarak zarar eden yatırımcılara yönelik genel bir tazminat veya zarar iadesi hakkı da getirmiyor; Kanun'daki ödeme hükümleri, kapsamına giren yatırım fonlarının katılma payı sahiplerine yönelik.

Düzenlemenin temel amacı, fonların mevcut varlıklarının mümkün olan en yüksek ekonomik değer üzerinden nakde çevrilmesi, yatırımcılara ödeme yapılması ve fon malvarlığından hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin geri kazanılması.

Ancak burada önemli bir hususu baştan belirtmek gerekiyor. Kanun, yatırımcıların bütün zararlarının devlet tarafından karşılanmasını öngörmüyor. Ödemelerin kaynağını fonların mevcut malvarlığı ile sonradan geri kazanılacak veya sorumlulardan tahsil edilecek tutarlar oluşturacak.

Peki yürürlüğe giren Kanun neler getiriyor? Yatırımcılar ne kadar ödeme alabilecek? 1 milyon TL herkese ödenecek mi? Fonlardan hukuka aykırı şekilde çıkarılan paralar nasıl geri alınacak?

Soru ve cevaplarla açıklayalım.

1. Fonların tasfiyesi nasıl yapılacak?

7596 sayılı Kanun'un 3'üncü maddesine göre tasfiye işlemleri SPK’nın gözetim ve denetiminde, tasfiye ile görevlendirilen kuruluşlar tarafından yürütülecek.

Tasfiye sürecinde fonların sahip olduğu varlıklar tespit edilecek, değerlenecek ve mümkün olan en yüksek ekonomik değer elde edilmeye çalışılacak.

Bu noktada SPK'ye geniş yetkiler tanınıyor.

Örneğin, fon portföyünde bulunan bir hisse senedinin borsadaki fiyatının gerçek ekonomik değerini yansıtmadığı veya mevcut satış yöntemlerinin tasfiyeyi geciktireceği SPK tarafından belirlenirse farklı satış yöntemleri uygulanabilecek.

Bunlar arasında geri alım, hâkim ortağa satma hakkı, toptan satış, özel işlem bildirimi ve geçici farklı fiyat marjı gibi yöntemler bulunuyor. SPK’nın onayıyla borsa dışında satış yapılması da mümkün olacak.

Ayrıca bu yöntemlerle varlık satın alan yatırımcıların, söz konusu varlıkları belirli bir süre borsada satmaları veya borsada satılması sonucunu doğuracak işlemler yapmaları yasaklanabilecek.

Buradaki amaç, fon varlıklarının bir an önce elden çıkarılması değil, mümkün olduğunca değer kaybına uğratılmadan nakde dönüştürülmesi.

2. Kimlerin ödeme alacağı nasıl belirlenecek?

Kanun'da üzerinde durulan konulardan biri de gerçek fon pay sahiplerinin belirlenmesi.

Buna göre fon pay sahipliği, tasfiye ile görevli kuruluşlar tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kayıtlarıyla mutabakat sağlanarak fon ve hesap bazında tespit edilecek.

Ancak önemli bir istisna bulunuyor.

17 Eylül 2026 tarihinde veya öncesinde Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformuna (TEFAS) iletilmiş olmasına rağmen, ilgili fonun temerrüdü veya katılma payı fiyatının açıklanmaması nedeniyle gerçekleştirilemeyen talimatlar bakımından, katılma payları bloke edilmiş kişiler de fon pay sahibi sıfatıyla tasfiye hükümlerine tabi olacak.

Böylece belirli koşullarda işlemi tamamlanamayan ve katılma payları bloke edilen yatırımcılar da tasfiye kapsamına alınmış oluyor.

Öte yandan Kanun'un 3'üncü maddesinin altıncı fıkrasında bir ödeme yasağı da düzenleniyor.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun 104, 106 ve 107'nci maddelerinde düzenlenen fiilleri, Kanun'da belirtilen fonlarla bağlantılı olarak işlediği veya bu fiillere birlikte hareket ederek katıldığı SPK tarafından tespit edilen kişi ve kurumlara, söz konusu fonların tasfiye ve geri kazanım hesaplarından ödeme yapılmayacak.

Dolayısıyla her fon katılma payı sahibinin tasfiye sonucunda mutlaka ödeme alacağı söylenemez.

3. Yatırımcılara yapılacak ödemeler nasıl hesaplanacak?

Kanun'un yatırımcıları doğrudan ilgilendiren en önemli düzenlemelerinden biri, ödemelerin hesabında kullanılacak “net yatırım tutarı” kavramı.

Fonların nakde çevrilmesi sonucunda elde edilen dağıtılabilir para, tasfiye kararından bir önceki gün sonundaki fon birim pay fiyatına göre hesaplanan toplam tutarı karşılamaya yetmezse farklı bir hesaplama yöntemi uygulanacak.

Bu durumda yatırımcının fona fiilen yatırdığı ve fondan çektiği paralar esas alınacak.

Söz konusu nakit giriş ve çıkışları, tasfiye tarihine kadar Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile yurt içi üretici fiyat endeksindeki (Yİ-ÜFE) değişim oranlarının aritmetik ortalaması kullanılarak, kıstelyevm usulüyle güncellenecek.

Hesaplamada ayrıca “ilk giren ilk çıkar” yöntemi uygulanacak.

Örneğin yatırımcı farklı tarihlerde fona para yatırmış ve daha sonra parasının bir bölümünü çekmişse, çekilen tutarlar önce en eski yatırımlardan mahsup edilecek. Net yatırım tutarı, Kanun'da öngörülen endeksleme ve mahsup esaslarına göre hesaplanacak.

Bu hesaplama Merkezî Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından yapılacak.

Ancak önemli bir ayrıntı var. Net yatırım tutarı, yatırımcıya bu tutarın mutlaka ödeneceği anlamına gelmiyor.

Bu hesaplama, mevcut nakdin yetersiz olduğu durumda yapılacak ödemelerde dikkate alınacak tutarın belirlenmesine hizmet ediyor.

Dolayısıyla hesaplanan net yatırım tutarıyla yatırımcıya fiilen ödenebilecek tutar birbirinden farklı olabilecek.

4. Yatırımcılara 1 milyon TL ödeme yapılacak mı?

Kanun'un en dikkat çekici hükümlerinden biri, yatırımcılara tasfiye tamamlanmadan ara ödeme yapılabilmesine imkân tanınması.

7596 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre SPK tarafından belirlenecek fonlarda, ilgili fonun tasfiye malvarlığından yatırımcılara 1 milyon TL'ye kadar ara ödeme yapılabilecek.

Ancak bu ödeme koşulsuz değil.

Öncelikle ara ödeme, yatırımcının endeksleme uygulanmadan hesaplanan net yatırım tutarını aşamayacak.

Buna göre endeksleme yapılmamış net yatırım tutarı 1 milyon TL'nin altında olan yatırımcılar için bu tutar; 1 milyon TL ve üzerinde olan yatırımcılar için ise en fazla 1 milyon TL ara ödeme öngörülüyor.

Ayrıca para piyasası niteliğindeki fonlar dışında, yatırımcının hesabındaki fon katılma paylarının ara ödeme hesabından bir önceki gün sonu itibarıyla hesaplanan toplam değeri de aşılamayacak.

Bu değer, tasfiye ile görevli kuruluşlardan alınan bilgiler kullanılarak Takasbank tarafından hesaplanan fiyat üzerinden belirlenecek.

Örneğin bir yatırımcının endeksleme yapılmadan hesaplanan net yatırım tutarı 600 bin TL ise ara ödeme bakımından bu tutar esas alınacak. Net yatırım tutarı 2 milyon TL olan bir yatırımcı bakımından ise ara ödeme üst sınırı 1 milyon TL olacak.

Ancak bu örnekler, belirtilen tutarların mutlaka ödeneceği anlamına gelmiyor. Ara ödeme yapılabilmesi, SPK’nın ilgili fonu belirlemesine, diğer kanuni sınırlara ve fonun dağıtılabilir malvarlığına bağlı.

Bir başka ifadeyle, Kanun bütün yatırımcılara doğrudan 1 milyon TL ödenmesini öngörmüyor. Bu tutar, belirli koşullarda uygulanabilecek azami ara ödeme sınırını oluşturuyor.

Ara ödemeler daha sonra yapılacak nihai tasfiye ödemelerinden mahsup edilecek.

5. Önce küçük yatırımcılara mı ödeme yapılacak?

Kanun'da mevcut nakdin bütün yatırımcılara ödeme yapılmasına yetmemesi ihtimali de ayrıca düzenlenmiş.

Böyle bir durumda SPK, mümkün olan en fazla sayıda yatırımcının ödeme alabilmesi amacıyla, net yatırım tutarı en düşük olan yatırımcıdan başlayarak ödeme yapılmasına karar verebilecek.

Bir diğer seçenek ise bütün fon pay sahipleri için asgari bir ara ödeme tutarı belirlenmesi ve bu tutara kadar ödeme yapılması.

SPK bu yöntemlerden birini veya her ikisini birlikte uygulayabilecek.

Böylece mevcut nakdin öncelikle daha düşük tutarda yatırımı bulunan kişilerin alacaklarını karşılamak için kullanılması mümkün hâle gelecek.

Ancak burada da yatırımcının net yatırım tutarı, Kanun'da belirtilen tarihler itibarıyla hesaplanan hak ve alacakları ile 1 milyon TL'lik ara ödeme tavanı aşılamayacak.

Ara ödeme yapılması karşılığında yatırımcının fon katılma payları hemen iade edilmeyecek. Katılma paylarının iadesi nihai tasfiye aşamasında gerçekleştirilecek.

6. Olağan dışı kazanç elde edenler parayı gönüllü olarak iade edebilecek mi?

Kanun'da dikkat çeken bir başka düzenleme ise tasfiye kapsamındaki fonlardan veya bu fonların portföylerinde bulunan belirli hisse senetlerinden geçmişte kazanç elde edenlere yönelik.

7596 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin dördüncü fıkrasına göre, tasfiye tarihine kadar fon katılma paylarını fona iade ederek ödeme almış olan kişiler, elde ettikleri getirinin belirli bir kısmını gönüllü olarak iade edebilecek.

Peki iade edilebilecek tutar nasıl hesaplanacak?

Buna göre yatırımcının fona yaptığı nakit girişleri, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile yurt içi üretici fiyat endeksindeki (Yİ-ÜFE) değişim oranlarının aritmetik ortalaması esas alınarak, kıstelyevm usulüyle tasfiye tarihine kadar güncellenecek.

Yatırımcının elde ettiği getirinin bu yöntemle hesaplanan tutarı aşan kısmı, SPK tarafından ilan edilen hesaplara isteğe bağlı olarak iade edilebilecek.

Benzer bir düzenleme, fon portföylerinde bulunan ve SPK tarafından Sermaye Piyasası Kanunu'nun 104, 106 ve 107'nci maddelerine konu edilen hisse senetlerinden kazanç elde eden kişiler için de getiriliyor.

Bu kişiler de söz konusu hisse senetlerinden elde ettikleri getirinin, payların alım maliyetinin aynı endeksleme yöntemiyle tasfiye tarihine kadar güncellenmesiyle bulunan tutarı aşan kısmını, SPK tarafından ilan edilen genel hisse iade hesabına gönüllü olarak iade edebilecek.

İade edilecek tutarın hesaplanmasında esas alınacak dönemi, kullanılacak yöntemi ve uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları SPK belirleyecek.

Burada özellikle altını çizmek gerekiyor: Söz konusu iadeler zorunlu değil, tamamen isteğe bağlı.

Ancak gönüllü iade yapılması, ilgili kişinin hukuka aykırı işlemler nedeniyle doğabilecek sorumluluklarını kendiliğinden ortadan kaldırmayacak. Çünkü Kanun'un bu hükmünde, gönüllü iade karşılığında hukuki veya cezai sorumluluktan kurtulmayı sağlayan bir düzenlemeye yer verilmiyor.

Dolayısıyla bu düzenleme, geçmişte elde edilen belirli kazançların fonlara geri kazandırılmasına imkân tanıyor; ancak gönüllü iade yapan kişilere hukuki veya cezai sorumluluk bakımından herhangi bir muafiyet sağlamıyor.

7. Fonlardan hukuka aykırı çıkarılan paralar sorumlulardan tahsil edilecek mi?

Kanun'un bir diğer önemli yönü, fon malvarlığından hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin geri kazanılmasına ilişkin düzenleme.

Buna göre yalnızca açıkça mevzuata aykırı işlemler değil, görünüşte mevzuata uygun olmakla birlikte fonun yararına gerçek bir ekonomik amacı bulunmayan işlemler de kapsama alınacak.

Örneğin karşılıksız veya muvazaalı kredi, borç, avans, teminat, devir, temlik, alım-satım, repo ve ters repo gibi işlemlerle fon malvarlığından çıkarılan değerler bu kapsamda değerlendirilecek.

Bu işlemler sonucunda ilişkili taraflara, hâkim ortaklara, yöneticilere veya üçüncü kişilere aktarılan para, sermaye piyasası araçları, mal, hak ve alacaklar ile bunların yerine geçen değerler geri kazanım sürecine konu olabilecek.

Peki bu zararlardan kim sorumlu tutulacak?

Kanun'un 5'inci maddesine göre öncelikle fonun kurucusu ve/veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketi sorumlu olacak.

Zararın bu şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi ya da tahsil edilemeyeceğinin açık olması durumunda, zararın oluşumunda sorumluluğu SPK tarafından belirlenen gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenlerin şahsi sorumluluğuna gidilebilecek.

Üstelik bu kişilerin görevlerinden ayrılmış olmaları, görev yaptıkları veya yönetim ya da kontrolü ellerinde bulundurdukları dönemdeki işlem ve kararlardan kaynaklanan sorumluluklarını ortadan kaldırmayacak.

8. TMSF, 6183 sayılı Kanun'a göre takip ve tahsilat yapabilecek mi?

Kanun'un hukuk tekniği bakımından dikkat çeken düzenlemelerinden biri de Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TMSF) verilen takip ve tahsil yetkisi.

7596 sayılı Kanun'un 5'inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında bu konuya ilişkin özel hükümler bulunuyor.

Buna göre Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Kanun'un 6'ncı maddesi kapsamında bulunmayan durumlarda, tasfiye işlemleri ile denetim ve inceleme sonuçlarını dikkate alarak her bir fon bakımından zarar veya kayıp tutarını, bu zarar veya kayıptan sorumlu olan gerçek ve tüzel kişileri ve bunların sorumlu oldukları tutarları belirleyerek TMSF'ye bildirecek.

TMSF de bu bildirim üzerine sorumluların malvarlığından tahsilat yapılması amacıyla 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında takip ve tahsil işlemlerini başlatacak.

Ayrıca TMSF, takip işlemlerinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin yanı sıra 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 132, 134, 136, 138, 140 ve geçici 27'nci maddelerinde düzenlenen yetkileri de kullanabilecek.

Böylece fonlardan kaynaklanan zararların sorumlulardan tahsilinde, olağan özel hukuk alacaklarının takibinden farklı olarak, kamu alacaklarının takip ve tahsiline ilişkin 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanabilecek.

Bu kapsamda açılacak davalarda ise İstanbul idare mahkemeleri yetkili olacak.

Sonuç olarak Kanun'un 5'inci maddesiyle, fon malvarlığından hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin geri kazanılması için özel bir takip ve tahsil mekanizması oluşturuluyor. Bu mekanizmada SPK zarar veya kayıp tutarını ve sorumluları belirlerken, TMSF söz konusu tutarların sorumluların malvarlığından tahsil edilmesi amacıyla 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil işlemlerini yürütecek.

9. Elkonulan malvarlıkları dava sonucu beklenmeden satılabilecek mi?

Kanun, ceza soruşturması ve kovuşturmasıyla bağlantılı malvarlığı değerlerine ilişkin de önemli hükümler içeriyor.

Buna göre fonlarla bağlantılı fiiller nedeniyle yürütülen soruşturmalarda Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128'inci maddesi uyarınca elkoyma kararı verilebilecek.

Elkonulan malvarlığı değerleri arasında doğrudan fona iadesi hukuken mümkün olan para veya sermaye piyasası araçları bulunuyorsa, Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından ilgili fona ya da geri kazanım hesabına iadesine karar verilebilecek.

Doğrudan fona devredilemeyen malvarlıkları bakımından ise TMSF kayyım olarak atanabilecek.

Kayyım olarak atanması durumunda TMSF, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nda tanınan yetkileri kullanarak dava sonucunu beklemeksizin malvarlıklarını satacak veya tasfiye edecek.

Satış ve tasfiyeden elde edilen tutarlar, ilgili fonlar için açılacak geri kazanım hesaplarında izlenecek.

Yargılama sonunda müsaderesine karar verilen bir malvarlığı değerinin fondan çıktığı veya fon zararının karşılığı olduğu mahkemece belirlenirse, bu değer Hazineye gelir kaydedilmeyecek.

Bunun yerine ilgili yatırım fonuna, fonun tasfiyesi tamamlanmışsa geri kazanım hesabına aktarılacak.

Böylece fonlarla bağlantısı mahkemece belirlenen değerlerin yatırımcıların zararlarının karşılanmasında kullanılması amaçlanıyor.

10. Geri kazanılan paralar nereye aktarılacak?

7596 sayılı Kanun'un 6'ncı maddesinde, fonlardan geri kazanılan tutarların nerede tutulacağı ve yatırımcılara nasıl ödeneceği de düzenleniyor.

Buna göre Kanun kapsamında tahsil veya iade edilen tutarlar ile suçla bağlantılı malvarlığı değerlerinden ilgili fona veya fon pay sahiplerine aktarılmasına karar verilen tutarlar, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) nezdinde açılacak geri kazanım hesabında izlenecek.

Her fon için ayrı alt hesap oluşturulacak ve bu tutarlar TMSF'nin kendi malvarlığından ayrı tutulacak.

Bu hesaplarda bulunan paralar yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve fon pay sahiplerine yapılacak ödemeler için kullanılabilecek. Başka bir amaçla kullanılamayacak, teminat gösterilemeyecek ve kamu alacakları için dahi haczedilemeyecek. Ayrıca bu tutarlar hakkında ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir de uygulanamayacak.

Peki geri kazanılan paralar yatırımcılara nasıl ödenecek?

Kanun'un 6'ncı maddesinin altıncı fıkrasına göre, fonun tasfiyesi devam ediyorsa geri kazanım hesabında biriken tutarlar, zorunlu masraflar düşüldükten sonra TMSF tarafından tasfiye ile görevli kuruluşa aktarılacak.

Tasfiye tamamlanmışsa söz konusu tutarlar, SPK tarafından bildirilen fon pay sahiplerine ödenmek üzere Yatırımcı Tazmin Merkezine (YTM) gönderilecek.

YTM tarafından yapılacak ödemeler, yatırımcıların katılma payı sahipliği oranında gerçekleştirilecek.

Ancak nihai dağıtım dışındaki ödemelerde, işlem ve aktarım maliyetleri dikkate alınarak SPK tarafından asgari bir ödeme tutarı belirlenebilecek. Yatırımcıya düşen tutarın bu sınırın altında kalması hâlinde ödeme hemen yapılmayacak. Söz konusu tutar yatırımcı adına izlenecek ve sonraki dağıtımlarda hak kazanacağı tutarlara eklenecek. Birikmiş tutar belirlenen asgari ödeme tutarına ulaştığında yatırımcıya ödeme yapılacak.

Öte yandan geri kazanılan bir tutarın birden fazla fonla bağlantılı olması durumunda, bu paranın fonlar arasında nasıl dağıtılacağını SPK belirleyecek. Bu belirlemede fon türleri, likidite yeterlik oranı, fon katılma payı sahipliği yapısı, yatırımcıların korunması ve ilgili fonlardaki tasfiye oranı gibi ölçütler dikkate alınacak.

Sonuç olarak, fonların tasfiyesi tamamlanmış olsa bile sonradan geri kazanılan paraların yatırımcılara ödenmesi mümkün olacak. Böylece tasfiye sürecinin tamamlanması, fonlardan hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin geri kazanılması ve yatırımcılara aktarılması imkânını ortadan kaldırmayacak.

11. Kanun hangi tarihten itibaren uygulanacak?

7596 sayılı Kanun'un 8'inci maddesine göre düzenleme, 17 Eylül 2026 tarihinden geçerli olmak üzere 27 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

Dolayısıyla Kanun, yürürlük bakımından geçmişe etkili bir uygulama öngörüyor.

Bununla birlikte kapsamı, 17 Eylül 2026 tarihli SPK kararlarıyla tasfiyesine karar verilen fonlardan 27 Ekim 2026 tarihinde tasfiyesi henüz tamamlanmamış olanlarla sınırlı.

Bu nedenle söz konusu tarihten önce tasfiyesi tamamlanmış fonlar ile diğer yatırım fonları bakımından genel bir tasfiye veya sorumluluk rejimi oluşturulmuyor.

Sonuç olarak

27 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe giren 7596 sayılı Kanun, Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen yatırım fonlarından tasfiyesi henüz tamamlanmamış olanlar için özel bir tasfiye, ödeme ve geri kazanım sistemi oluşturuyor.

Düzenlemede üç temel konu öne çıkıyor.

Birincisi, fonların mevcut varlıklarının mümkün olan en yüksek ekonomik değer üzerinden nakde çevrilmesi ve elde edilen tutarların yatırımcılara ödenmesi.

İkincisi, mevcut nakdin yetersiz kalması durumunda yatırımcıların fiilen yatırdıkları ve çektikleri tutarlar esas alınarak net yatırım tutarının hesaplanması ve belirli koşullarda 1 milyon TL'ye kadar ara ödeme yapılabilmesi. Ayrıca daha fazla sayıda yatırımcının ödeme alabilmesi amacıyla düşük tutarda yatırımı bulunanlara öncelik verilmesi de mümkün olacak.

Üçüncüsü ise fonlardan hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin geri kazanılması. Bu kapsamda sorumluların malvarlığından, Kanun'da belirtilen koşullarla TMSF tarafından 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil işlemleri yürütülebilecek. Tasfiye tamamlandıktan sonra geri kazanılan tutarlar da yatırımcılara aktarılabilecek.

Ancak burada özellikle vurgulanması gereken bir husus var: Kanun'da öngörülen 1 milyon TL, devletin yatırımcılara ödemeyi taahhüt ettiği bir tazminat değil. Bu tutar, belirli koşullarda ilgili fonun tasfiye malvarlığından yapılabilecek ara ödemenin üst sınırını oluşturuyor. Dolayısıyla her yatırımcının 1 milyon TL alacağı veya zararının tamamının karşılanacağı söylenemez.

Kanun, yatırımcıların zararlarının karşılanması için doğrudan kamu bütçesinden ödeme yapılmasını öngörmüyor. Ödemelerin kaynağını öncelikle fonların mevcut malvarlığı, ardından hukuka aykırı işlemler nedeniyle geri kazanılabilecek değerler ve sorumlulardan tahsil edilebilecek tutarlar oluşturuyor.

Bu nedenle düzenlemenin yatırımcılar bakımından nasıl bir sonuç doğuracağı, fonların mevcut varlıklarının ne kadarının nakde çevrilebileceğine ve fonlardan çıkarılan değerlerin ne ölçüde geri kazanılabileceğine bağlı.

Bir başka ifadeyle Kanun, yatırımcılara ödeme yapılabilmesi için hukuki bir yol açıyor. Ancak yatırımcıların zararlarının ne kadarının karşılanabileceğini Kanun'un kendisi değil, tasfiye ve tahsilat süreçlerinin sonunda elde edilecek tutarlar belirleyecek.

Bu kapsamda, 2026 yılı Nisan-Mayıs döneminde sağlık sektörüne özgü vergisel risklerin değerlendirilmesi amacıyla Sağlık Gözetim Programı hayata geçirildi.

820 Hekim ve 45 Özel Hastane ile Görüşmeler Gerçekleştirildi

Başta İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya olmak üzere büyük illerde faaliyet gösteren özel hastaneler ve bu hastanelerle bağlantılı hekimlere yönelik gerçekleştirilen risk analizleri sonucunda, belirlenen risk grubundan seçilen 820 hekim, bu hekimlerle ilişkili işletmeler ve 45 özel hastane gözetim programına dahil edildi.

Program kapsamında özel hastane yöneticileri ve hekimlerle doğrudan görüşmeler gerçekleştirilerek sağlık sektöründeki vergisel riskler değerlendirildi ve ilgili mevzuat çerçevesinde doğru uygulamalara yönelik bilgilendirme yapıldı.

Görüşmelerde, özellikle 30 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren Özel Hastaneler Yönetmeliği kapsamında hekimlerin çalışma modelleri, istihdam statüleri ve özel hastanelerin yükümlülükleri üzerinde duruldu.

Hekimlerin doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili oldukları şirketler üzerinden özel hastanelere fatura düzenlemelerine dayalı hizmet sunum modelleri, vergisel yükümlülükler ve ilgili sosyal güvenlik mevzuatıyla birlikte ele alındı.

Ayrıca sağlık sektöründeki mükelleflerin bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanan “Risk Odaklı Eğitim Videosu”, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının sosyal medya hesapları üzerinden kamuoyuyla paylaşıldı.

Gözetim Kapsamındaki Hekimlerin Tamamı Çalışma Modellerini Mevzuata Uygun Hale Getirdi

Gerçekleştirilen görüşmeler ve rehberlik faaliyetleri sonucunda, 820 hekimin tamamı 1 Haziran 2026 tarihinden itibaren ilişkili şirketleri üzerinden hastanelere fatura düzenleme uygulamasına son verdi.

Hekimlerin çalışma modelleri, ilgili düzenlemeler çerçevesinde 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesi kapsamındaki sigortalı çalışma statüsüne uygun hale getirildi.

Böylece gözetim programına dahil edilen mükelleflerin tamamında belirlenen temel risk alanları giderilerek %100 uyum sağlandı.

Üç Aylık Dönemde 32,7 Milyar TL’lik Matrah Değişimi

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından, gözetim programının sonuçlarını değerlendirmek amacıyla Haziran, Temmuz ve Ağustos 2026 dönemlerini kapsayan üç aylık etki analizi gerçekleştirildi.

Analiz sonucunda, gözetim kapsamındaki özel hastanelerin vergisel matrahlarında önemli değişimler gözlemlendi.

Söz konusu sonuçlar, mükelleflerin doğru vergisel uygulamalara yönlendirilmesinin beyan edilen matrahlar üzerinde önemli ve ölçülebilir etkiler oluşturduğunu ortaya koydu.

Vergi İncelemesine Gerek Kalmadan Tam Uyum

Sağlık Gözetim Programı, mükelleflerin iş birliği ve gerçekleştirilen rehberlik faaliyetleri sonucunda herhangi bir hekim veya özel hastanenin ayrıca vergi incelemesine sevk edilmesine ihtiyaç duyulmadan tamamlandı.

Program kapsamında ele alınan risklerin tamamının giderilmesi, risk odaklı gözetim faaliyetlerinin mükellefler açısından da önemli faydalar sağlayabileceğini gösterdi.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, vergisel risklerin yalnızca inceleme yoluyla değil, erken tespit, doğrudan iletişim, bilgilendirme ve gönüllü uyum mekanizmalarıyla da giderilmesini esas alan yaklaşımını sürdürüyor.

Bu doğrultuda, farklı sektörlerin kendine özgü risk alanlarına yönelik gözetim ve rehberlik faaliyetlerine önümüzdeki dönemde de devam edilecek.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı %48,3 oldu

İstihdam edilenlerin sayısı 2026 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre 49 bin kişi azalarak 32 milyon 445 bin kişi, istihdam oranı ise 0,1 puan azalarak %48,3 oldu. Bu oran erkeklerde %65,8 iken kadınlarda %31,2 olarak gerçekleşti.Genç nüfusta mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %14,8 oldu

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki aya göre 1,6 puan artarak %14,8 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde %10,4, kadınlarda ise %23,3 olarak tahmin edildi.

Mevsim etkisinden arındırılmış temel işgücü göstergeleri, 15+ yaş, Eylül 2026

Tablodaki rakamlar yuvarlamadan dolayı toplamı vermeyebilir.
Mevsimsel etkilerden arındırma yöntemi gereği geçmiş aylara ilişkin tahminler revize edilerek yayımlanmaktadır.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 42,4 saat oldu

İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2026 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre 0,1 saat azalarak 42,4 saat olarak gerçekleşti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış atıl işgücü oranı %31,2 oldu

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı 2026 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre 0,2 puan artarak %31,2 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı %20,5 iken işsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı %20,7 olarak tahmin edildi.

22 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 46753 ve 46754 sayılı Kurul Kararlarıyla birlikte, TSRS’lere uygun hazırlanacak sürdürülebilirlik raporları için çeşitli düzenlemeler getirilmiştir.

A. “2026 Yılı Raporlama Dönemine İlişkin Sürdürülebilirlik Raporlarının Hazırlanmasında Uygulanacak Muafiyetler”e İlişkin Kurul Kararı

22 Ekim 2026 tarihli ve 33408 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 46753 sayılı “2026 Yılı Raporlama Dönemine İlişkin Sürdürülebilirlik Raporlarının Hazırlanmasında Uygulanacak Muafiyetler” konulu Kurul Kararı ile 2026 yılı raporlama dönemine ilişkin muafiyetler belirlenmiştir.

Söz konusu Kurul Kararı çerçevesinde, 2026 yılı raporlama dönemine ilişkin uygulama esasları aşağıda açıklanmaktadır:

1. Raporlama Zamanı Muafiyeti:

• İşletmelerin sürdürülebilirlik açıklamalarını finansal tablolarıyla eşzamanlı yayımlama zorunluluğu, tüm işletmeler için 2026 yılı raporlama döneminde de aranmayacaktır. Bu kapsamda, sürdürülebilirlik raporlarının ilgili finansal tablolar yayımlandıktan sonra;

{ Zorunlu olarak ikinci çeyrek veya altı aylık ara dönem genel amaçlı finansal raporu sunuluyorsa, bu raporla aynı zamanda,

{ Gönüllü olarak ikinci çeyrek veya altı aylık ara dönem sunulması halinde, 2026 yılı raporlama döneminin sonundan itibaren dokuz ay içerisinde olmak kaydıyla söz konusu ara dönem raporuyla aynı zamanda,

{ Gönüllü veya zorunlu ara dönem genel amaçlı finansal rapor sunulmaması durumunda ise 2026 yılı raporlama döneminin sonundan itibaren en geç dokuz ay içerisinde raporlanmasına imkân tanınmaya devam edilecektir.

2. Yalnızca İklimle İlgili Açıklama Yapma Muafiyeti (TSRS 1’in TSRS 2’yle Sınırlı Uygulanması)

• Yalnızca TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar uyarınca iklimle ilgili risk ve fırsatlara ilişkin bilgilerin raporlanabilmesine imkân tanıyan muafiyet, önceki raporlama dönemlerinde söz konusu muafiyetten faydalanan işletmeler için 2026 yılı raporlama döneminde de geçerli kılınmıştır.

3. İklim Dışı Konularda Karşılaştırmalı Bilgi Sunma Muafiyeti:

• 2026 yılı raporlama döneminde yalnızca TSRS 2 uyarınca iklimle ilgili risk ve fırsatlara ilişkin açıklamaların raporlanmasına ilişkin muafiyetten faydalanan işletmelerin, 2027 yılı raporlama döneminde iklim dışındaki sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatlara ilişkin karşılaştırmalı bilgi açıklama zorunluluğu bulunmayacaktır.

B. “Banka ve Banka Dışı Mali Kuruluşların Kapsam 3 Sera Gazı Emisyonlarını Açıklama Zorunluluğundan Muaf Oldukları Dönemlerde Raporlama Yapmalarının İhtiyari Bırakılmasına İlişkin Hükmün Yürürlükten Kaldırılması”na İlişkin Kurul Kararı

Bilindiği üzere, 29 Aralık 2023 tarihli ve 32414 sayılı (1. M) Resmî Gazete’de yayımlanan 21634 sayılı Kurul Kararının Geçici 3 üncü maddesi uyarınca işletmeler, TSRS’leri uyguladıkları ilk iki yıllık raporlama döneminde Kapsam 3 sera gazı emisyonlarını açıklama zorunluluğundan muaf tutulmuştur.

Bununla birlikte, 18 Aralık 2024 tarihli ve 32756 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 28294 sayılı Kurul Kararı ile bankalar ve banka dışı mali kuruluşlar (Borsa İstanbul A.Ş. piyasalarında payları işlem görenler hariç) için özel bir düzenleme yapılmıştır. Buna göre bir önceki yılsonu itibarıyla şube sayısı 1’i veya çalışan sayısı 250 kişiyi aşmayan kuruluşların, zorunlu TSRS raporlaması uygulamasının yürürlüğe girdiği ilk iki yıllık raporlama döneminde (Kapsam 3 sera gazı emisyonlarını açıklama zorunluluğundan muaf olunan dönemlerde) raporlama yapmaları ihtiyari bırakılmıştır.

İlgili Kurul Kararı’nda yer alan “Kapsam 3 sera gazı emisyonlarını açıklama zorunluluğundan muaf olunan dönemler” ifadesi banka ve banka dışı mali kuruluşların sürdürülebilirlik raporunu fiilen yayımlamaya başladığı dönemden bağımsız olarak, ülkemizde zorunlu TSRS uygulama takviminin ilk iki yıllık raporlama dönemini teşkil eden 2024 ve 2025 yılı raporlama dönemlerini ifade etmektedir.

22 Ekim 2026 tarihli ve 33408 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 46754 sayılı Kurul Kararı ile birlikte; 18 Aralık 2024 tarihli ve 32756 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 28294 sayılı Kurul Kararının 1 inci maddesinde yer alan “3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılan bankalar ve banka dışı mali kuruluşlardan; Borsa İstanbul A.Ş. piyasasında payları işlem görenler hariç olmak üzere, bir önceki yılsonu itibarıyla şube sayısı 1’i veya çalışan sayısı 250 kişiyi aşmayanların, anılan Kararın Geçici 3’üncü maddesi kapsamında Kapsam 3 sera gazı emisyonlarını açıklama zorunluluğundan muaf oldukları dönemlerde raporlama yapmalarının ihtiyari bırakılmasına,” hükmünün 1/1/2026 veya sonrasında başlayan raporlama dönemlerinde geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmasına karar verilmiştir.

Dolayısıyla, banka ve banka dışı mali kuruluşlar için çalışan veya şube sayısına bağlı olan ihtiyari raporlama muafiyeti 2026 yılı raporlama dönemi itibarıyla sona ermiş bulunmaktadır.

Söz konusu kuruluşlar bakımından;

• Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde yer alanlar dışındaki bankaların herhangi bir eşik değere tabi olmaksızın 2026 yılı raporlama dönemi için zorunlu sürdürülebilirlik raporlaması kapsamında olduğu,

• Banka dışı mali kuruluşların ise 2026 yılı raporlama dönemi için zorunlu sürdürülebilirlik raporlaması kapsamında olup olunmadığının değerlendirilmesi gerektiği,

hususları önem arz etmektedir.

Bununla birlikte, 2026 yılı raporlama döneminde raporlama zorunluluğu başlayacak olan banka ve banka dışı mali kuruluşlar

• 21634 sayılı Kurul Kararının Geçici 3’üncü maddesi gereği, hazırlayacakları ilk iki yıllık sürdürülebilirlik raporlarında Kapsam 3 sera gazı emisyonlarını açıklama muafiyetinden ve

• TSRS 1 ve TSRS 2’de ilk yıllık raporlama dönemine ilişkin düzenlenen diğer muafiyet hükümlerinden faydalanabileceklerdir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

46753 sayılı Kurul Kararına ulaşmak için tıklayınız. 46754 sayılı Kurul Kararına ulaşmak için tıklayınız.

Buna göre, büyümede bu yıla ilişkin gerçekleşme tahmini yüzde 3,3 olurken, ekonominin 2027'de yüzde 4,2 büyüyeceği öngörüldü.

Enflasyonun bu yıl sonunda yüzde 28,4 olacağı tahmin edilirken, gelecek yıl sonu hedefi yüzde 21 oldu.

Öngörülen büyüme çerçevesinde istihdamın 2027'de 657 bin kişi artması bekleniyor. İşsizlik oranının ise bu yıl yüzde 8,1 olması öngörülürken gelecek yıl hedefi yüzde 8 olarak kayıtlara geçti.

İhracatın, 2026 sonunda 282 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği, gelecek yıl 292 milyar dolara yükseleceği öngörüldü.

İthalatın ise bu yıl sonunda 387 milyar dolar olacağı, 2027'de 397 milyar dolar seviyesine yükseleceği ve dış ticaret açığının da gelecek yıl 105 milyar dolar olacağı tahmin edildi.

Cari işlemler açığının 2027'de 38,5 milyar dolar seviyesinde kaydedilmesiyle açığın gayri safi yurt içi hasılaya oranının yüzde 1,9 olacağı öngörüldü.

Tam Ekran Görüntülemek İçin Tıklayın...

İlgide kayıtlı özelge talep formu ve eklerinin incelenmesinden; 24/8/2026 tarihi itibarıyla Türkiye'ye yerleştiğinizi ancak Türkiye'ye yerleşme tarihi bakımından esas alınması gereken tarih hususunda tereddütleriniz bulunduğunu belirterek, Türkiye'deki ikametgah kayıtlarının yanı sıra; fiili yaşam merkezi, yerleşme iradesi, Türkiye'de bulunma süreleri ve diğer somut delillerin Türkiye'de yerleşmiş sayılma tarihinin tespitinde dikkate alınıp alınmayacağı ile Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20/D maddesi kapsamında yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnasından yararlanıp yararlanamayacağınız hususunda görüş talep ettiğiniz anlaşılmıştır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun "Türkiye'de yerleşme" başlıklı 4 üncü maddesinde,

"Aşağıda yazılı kimseler Türkiye'de yerleşmiş sayılır:

1. İkametgahı Türkiye'de bulunanlar (İkametgah, Kanunu Medeninin 19'uncu ve müteakip maddelerinde yazılı olan yerlerdir);

2. Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye'de oturma süresini kesmez.)"

hükmü bulunmakta olup anılan Kanuna 7582 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle eklenen ve 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye yerleşmiş sayılanlara uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren "Yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası" başlıklı mükerrer 20/D maddesinde,

"Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları yirmi yıl boyunca gelir vergisinden müstesnadır.

Birinci fıkra kapsamındaki gerçek kişilerin bu madde kapsamına girmeden önce, Türkiye'de elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyetinin bulunması bu istisnadan yararlanmasına engel teşkil etmez.

Birinci fıkra kapsamındaki kazanç ve iratlar için yıllık beyanname verilmez, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmez.

İstisna kapsamındaki kazanç ve iratlara ilişkin gider ve maliyetler, vergiye tabi kazanç ve iratların tespitinde dikkate alınmaz.

Bu istisna kapsamındaki kazanç ve iratlar nedeniyle yabancı memleketlerde ödenen vergiler Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinden mahsup edilemez.

İstisnaya ilişkin şartların taşınmadığının sonradan tespit edilmesi halinde tahakkuk ettirilmeyen vergiler, ziyaa uğramış sayılır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir."

hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnasına ilişkin usul ve esasların düzenlendiği 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin;

- "İstisnadan faydalanabilecekler, faydalanma şartları ve istisna uygulamasında özellik arz eden durumlar" başlıklı 3 üncü maddesinde;

"(1) Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahı ve vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişiler istisnadan yararlanabilecektir.

(2) İstisnadan yararlanabilmek için birinci fıkrada belirtilen kişilerin başvuru tarihi itibarıyla Türkiye'de yerleşmiş sayılmaları şarttır.

(3) İstisnadan 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişiler faydalanabilecektir.

(4) Bu kapsamda, istisnadan faydalanmak isteyen mükelleflerin yerleşmiş sayıldığı takvim yılının sonuna kadar, takvim yılının son iki ayında yerleşmiş sayılanların ise takip eden takvim yılının ikinci ayının sonuna kadar tarha yetkili vergi dairesine başvurarak istisna kapsamındaki kazanç ve iratlarına ilişkin olarak (EK-1)'de yer alan "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi"ni (İstisna Belgesi) almaları gerekmektedir. Vergi dairelerince, başvuruda bulunan mükelleflerin Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahlarının ve vergi mükellefiyetlerinin bulunup bulunmadığı ile Türkiye'de yerleşmiş sayılıp sayılmadığı kontrol edilecek, şartların sağlandığının tespitini müteakip başvuru sahiplerine istisna belgesi verilecektir..."

açıklamalarına yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 19 uncu maddesinde; "Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz..." hükmü yer almıştır.

193 sayılı Kanunun mükerrer 20/D maddesinden faydalanabilmek için; gerçek kişilerin 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'de yerleşmiş sayılması, bu kişilerin Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması, yerleşmiş sayılan takvim yılının sonuna kadar, takvim yılının son iki ayında yerleşmiş sayılanların ise takip eden takvim yılının ikinci ayının sonuna kadar "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesinin" alınması gerekmektedir. İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar veya bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanların Türkiye'de yerleşmiş sayılacağı, yerleşmiş sayılmadan önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının veya (gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle bulunan mükellefiyet hariç olmak üzere) vergi mükellefiyetinin bulunması halinde istisnadan faydalanılamayacağı tabiidir.

Öte yandan, 210 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yurt dışında oturma veya çalışma izni bulunan vatandaşlarımızın büyük çoğunluğunun ailelerini de yanlarına alarak, uzun süreden beri bulundukları yabancı ülkelerde yaşadıkları, dolayısıyla bu vatandaşlarımızın kişisel ve ekonomik ilişkilerinin Türkiye'den ziyade bulundukları ülkelerde yoğunlaştığı, bu durumda gelir vergisi uygulaması açısından yurt dışında oturma veya çalışma izni bulunan Türk vatandaşlarının ikametgâhlarının, bulundukları ülkede olduğunun kabul edileceği, çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye'de elde ettikleri kazanç ve iratları bakımından dar mükellefiyet esasında vergilendirilmeleri gerektiği, bu vatandaşlarımızdan kesin dönüş yaparak Türkiye'ye yerleşenler ile bir takvim yılı içinde altı aydan daha fazla süreyle Türkiye'de oturanların ise tam mükellefiyet esasında vergilendirileceklerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, her iki ülkede de ikametgahı bulunan ancak Türkiye'de ikametgah adresinin bulunduğu dönemlerde yurt dışında çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşadığını tevsik eden Türk vatandaşlarının ikametgâhlarının esas itibarıyla yurt dışında olduğu kabul edilecek ve bu mükelleflerin Türkiye'de ikametgahının bulunması 193 sayılı Kanunun mükerrer 20/D maddesinin uygulanmasında "Türkiye'ye yerleşme tarihinden önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahın bulunmama" şartının ihlali anlamına gelmeyecektir. Ancak bu durumda olan mükelleflerin istisnadan yararlanabilmesi için 1/1/2026 tarihinden itibaren kesin dönüş yaparak Türkiye'ye yerleşmiş sayıldığının tevsik edilmesi gerekmektedir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, Türkiye'de yerleşmiş sayılmanızdan önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahınızın bulunması, bu süreler içinde yurt dışında çalışma veya oturma izninizin olduğu ve ilgili takvim yıllarında altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında kaldığınız hususlarının tevsik edilmesi şartıyla maddede yer alan ikametgahın bulunmama şartının ihlali anlamına gelmeyecek, diğer şartları da topluca taşımanız halinde söz konusu istisnadan faydalanmanız mümkün bulunacaktır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Sayı:E-27575268-105[Mük. 257-2025-1100]-120281

24.02.2026

Konu:Personelin maaş ödemelerinin bankaya toplu ödeme emri verilerek yapılmasında hangi hesabın kullanılacağı hk.

……………….

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; personelinize yapılan maaş ödemelerinin, kurumsal müşterilerin aynı gün içerisinde internet aracılığıyla bankalara toplu ödeme işlemlerini göndermek için kullandıkları bir otomasyon sistemi olan DTO (Dosyalı Transfer Otomasyonu) sistemine yüklenerek gerçekleştirildiği, bankanın ise dosyada yer alan bilgilere istinaden toplu olarak ödemeleri yerine getirdiği, bu sayede şirketinizce maaş ödemelerine ilişkin bilgilerin tek tek bankaya iletilmesi yerine topluca bildirildiği ve söz konusu ödemelerin aynı gün görüntülenebildiği, ayrıca şirketinizce uzun vadeli çek verilmediği belirtilerek, maaş ödemelerine ilişkin olarak DTO (Dosyalı Transfer Otomasyonu) sistemine yüklenen verilerin bankaya iletilmesi durumuna ilişkin muhasebe kaydının yapılmasında "102. Bankalar" hesabının mı yoksa "103. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri" hesabının mı kullanılması gerektiği hususunda Defterdarlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır.

213 sayılı Kanunun 175 ve mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak; muhasebenin temel kavramları, muhasebe politikalarının açıklanması, mali tablolar ilkeleri, mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması, tekdüzen hesap çerçevesi, hesap planı ve işleyişine ilişkin açıklamalar, 26.12.1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve daha sonra bu konuda yayımlanan diğer Tebliğlerde yapılmış bulunmakta olup, söz konusu Genel Tebliğin "C-Hesap Planı Açıklamaları" bölümünde;

"102. Bankalar" hesabına ilişkin olarak; "Bu hesap, işletmece yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsar.

İşleyişi:

Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç, çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.",

"103. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri" hesabına ilişkin olarak ise "İşletmenin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı ödemeler bu hesapta izlenir.

İşleyişi:

Kişilere çek ve ödeme emri verildiğinde hesaba alacak; çek ve ödeme emirlerinin bankadan tahsil edildiği anlaşıldığında bu hesaba borç, bankalar hesabına alacak kaydedilir."

açıklamaları yer almaktadır.

Buna göre; şirketiniz tarafından personelin maaş ödemelerine ilişkin bilgilerin DTO (Dosyalı Transfer Otomasyonu) sistemi üzerinden bankaya iletilmesi durumu toplu ödeme emri olarak değerlendirileceğinden, söz konusu işlemin "103. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)" hesabına alacak kaydedilmesi, işlem gerçekleştikten sonra ise anılan hesaba borç ve "102. Bankalar" hesabına alacak kaydı yapılması gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Bu makale, Murat Altıntaş’ın “ÖTV İstisnası” başlıklı çalışması esas alınarak ve resmî mevzuattan yapılan tamamlamalarla hazırlanmıştır. Parasal tutarlar 2026 yılına ilişkindir.

1. İstisnanın genel çerçevesi

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7/2. maddesi, şartları sağlayan engelli ve malullerin belirli taşıtları ilk iktisabında ÖTV istisnası öngörür. Uygulama ayrıntıları ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde açıklanmaktadır.

“İlk iktisap”, günlük dilde kişinin hayatında ilk kez araç satın alması anlamına gelmez; ÖTV mevzuatında tanımlanan işlemi ifade eder. Dolayısıyla kişinin daha önce normal vergili araç satın almış olması, diğer şartları taşıması hâlinde tek başına bu istisnayı engellemez. Öte yandan ikinci el taşıtın her satın alınışında yeniden ÖTV istisnası uygulanması söz konusu değildir.

Uygulamada dört temel grup öne çıkar: %90 ve üzeri engellilikte tadilat aranmayan alımlar; aynı engellilik düzeyinde tekerlekli sandalye veya sedye kullanımına uygun tadilat gerektiren alımlar; %90’ın altında engellilikte bizzat kullanıma yönelik hareket ettirici özel tertibatlı alımlar; en az %40 ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayanların alımları.

2. Taşıtta tadilat aranmayan uygulama: %90 ve üzeri engellilik

Kanunun 7/2-a maddesi kapsamındaki bu grupta engellilik derecesinin %90 veya üzerinde olması esastır. Hak sahibinin yaşı bakımından genel bir sınırlama bulunmaz. Taşıtı bizzat kullanması veya taşıta özel tertibat yaptırılması aranmaz.

18 yaş ve üzerindeki kişilerde durum, uygun engellilik sağlık kurulu raporuyla belgelenir. Çocuklarda ilgili mevzuata uygun rapor veya Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) değerlendirilir. Kaynak çalışmada, 20.02.2019’dan itibaren düzenlenen ÇÖZGER bakımından “Özel koşul gereksinimi vardır” (ÖKGV), diğer ifadeyle 7 kodlu özel gereksinim düzeyi vurgulanmaktadır.

Yeni bir alımda erişkinlik dönemine geçilmişse erişkin raporu koşulları değerlendirilir. Önceden istisnalı alınmış taşıtta ise çocuğun 18 yaşına gelmesi, mevcut istisnanın devamı için tek başına yeniden rapor alma zorunluluğu doğurmaz.

3. Tekerlekli sandalye veya sedye kullanımına uygun tadilat gereken uygulama

Kanunun 7/2-b maddesindeki uygulama, %90 veya üzeri engelliliği bulunan, taşıtı bizzat kullanamayacak durumda olan ve sürekli tekerlekli sandalye veya sedye kullanması gereken kişilere yöneliktir.

Bu grupta taşıtın, ilk iktisaptan önce kişinin tekerlekli sandalye veya sedye ile araca binmesine ve seyahat etmesine uygun hâle getirilmesi gerekir. Dolayısıyla taşıta sonradan herhangi bir aksesuar eklenmesi yeterli değildir; düzenlemenin öngördüğü taşıt ve tadilat koşulları birlikte sağlanmalıdır.

Kapsam, 87.03 tarife pozisyonundaki belirli taşıtlarla sınırlıdır. Kaynak çalışmada; yük taşımada kullanılan, azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin %50’sinin altında olan taşıtlar ile sürücü dâhil dokuz oturma yeri bulunan taşıtlar açıklanmaktadır. Motor hacmi 2.800 cm³’ü aşan taşıtlar, bütün tekerlekleri motordan güç alanlar, sürücü dâhil en çok sekiz koltuklu binek otomobiller, yarış otomobilleri ve arazi taşıtları kapsam dışında belirtilmektedir.

Fabrika çıkışında dokuz koltuklu bir taşıtın mevzuata uygun koltuk azaltımı veya on ve üzeri koltuklu bir taşıtın yasal tadilatla gerekli sınıfa dönüştürülmesi, diğer şartlarla birlikte değerlendirilir. Her minibüs veya her tadilatlı taşıt otomatik olarak kapsama girmez. Bu gruptaki teknik koşullar, diğer gruplara ilişkin genel araç bedeli tablosuyla karıştırılmamalıdır.

4. %90’ın altında engellilikte hareket ettirici özel tertibat

Bu uygulamada amaç, engelli kişinin taşıtı bizzat kullanabilmesidir. %90’ın altında ayrıca sabit bir asgari engellilik oranı aranmadığı kaynak çalışmada belirtilmektedir. Bununla birlikte her türlü engel veya her türlü tertibat yeterli değildir.

Engelin, özel tertibat olmaksızın taşıt kullanımını etkileyen nitelikte olması; sağlık raporuyla belgelenmesi; taşıtın kişinin engeline uygun hareket ettirici özel tertibatla donatılması ve gerekli kodları taşıyan uygun sürücü belgesinin bulunması gerekir. Özel tertibat ilk iktisaptan önce tamamlanmalıdır.

Hareket ettirici aksam denildiğinde özellikle gaz, fren ve debriyaj pedalları ile vites kolu üzerinde yapılan uygun düzenlemeler anlaşılır. Araca binmeyi kolaylaştıran her aparat, tek başına bu gruptaki hareket ettirici özel tertibat şartını karşılamaz. Otomatik vitesin yeterli olup olmadığı da engelin niteliği ve mevzuattaki özel koşullar çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kaynak çalışmadaki eski “H sınıfı” ifadesi yerine işlemde geçerli, kişinin kullanım ve tertibat koşullarına uygun kodları içeren güncel sürücü belgesinin kontrol edilmesi esas alınmalıdır.

5. En az %40 ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayanlar

2026 yılında yapılan düzenlemeyle, ortopedik engel oranı %40 veya üzerinde olup ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayacağına karar verilen kişiler için de istisna uygulaması düzenlenmiştir. Kaynak çalışmada 7577 sayılı Kanunun 8. maddesi ve 22.04.2026 tarihli 17 Seri No’lu Tebliğ belirtilmektedir.

Bu grupta üç koşul birlikte aranır: kişinin ortopedik engelinin bulunması, ortopedik engel oranının en az %40 olması ve sürücü belgesi alamama kararının bu ortopedik engelden kaynaklanması.

Buradaki %40 eşiği, başka engellerin de eklenmesiyle oluşan toplam engellilik oranıyla karıştırılmamalıdır. Yalnız ortopedik engel varsa rapordaki ilgili oran; başka engeller de varsa ortopedik teşhis karşısındaki oran esas alınır. Birden fazla ortopedik engelde oranlar, ilgili değerlendirme yönetmeliğindeki yöntemle birleştirilir; basitçe toplanmaz. Oran açıkça belirlenemiyorsa raporu düzenleyen sağlık kuruluşundan teyit alınır.

Örneğin toplam engellilik oranı %60 olan bir kişinin ortopedik engel oranı %30 ise toplam oranın yüksekliği, bu gruptaki en az %40 ortopedik engel şartını tek başına sağlamaz. Buna karşılık ortopedik engel oranı %45 olan ve bu nedenle sürücü belgesi alamayacağı belirlenen kişi, diğer şartların da varlığında bu kapsamda değerlendirilebilir.

Sürücü belgesi alamama kararının belgelendirilmesi

Ortopedik engel oranı engellilik sağlık kurulu raporuyla belgelenir. Sürücü belgesi alamama değerlendirmesi bu raporda yoksa, değerlendirmeyi içeren “sürücü adayları ve sürücüler için sağlık raporu” da sunulur. Bu alternatif belge, en az %40 ortopedik engelin belgelenmesi şartının yerine geçmez. Dayanak: Tebliğ II/C/1.3.2.

6. Taşıt türüne göre 2026 sınırları

Aşağıdaki tablo tadilat aranmayan %90 ve üzeri grup, bizzat kullanım için özel tertibatlı grup ve sürücü belgesi alamayan en az %40 ortopedik engelli grup bakımından kaynak çalışmadaki genel çerçeveyi gösterir. Tekerlekli sandalye veya sedye tadilatı yapılan 7/2-b grubunun özel teknik koşulları ayrıca incelenmelidir.

Bedel sınırı, ÖTV çıkarıldıktan sonra ödenecek tutara göre değil, hesaplanması gereken vergilerin tamamı dikkate alınarak kontrol edilir. Örneğin vergiler dâhil bedeli sınırı aşan bir 87.03 taşıt, ÖTV düşüldüğünde ödenecek tutar sınırın altında kalsa bile bu nedenle kapsama girmez.

Piyasadaki “panelvan”, “pick-up” veya benzeri model adları tek başına vergisel sınıflandırmayı belirlemez. Somut taşıtın tarife pozisyonu ve teknik özellikleri kontrol edilmelidir.

7. En az %40 yerli katkı oranı

İstisna kapsamındaki taşıtta en az %40 yerli katkı oranı bulunması gerekir. Kaynak çalışmada, 7537 sayılı Kanunla getirilen %20 düzeyinin 9321 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla %40 olarak belirlendiği açıklanmaktadır.

Yerli katkı oranı, yurt içinden sağlanan malzeme ve ürünler ile genel üretim ve işçilik maliyetlerinden oluşan yerli katkı değerinin toplam üretim maliyetine oranıdır. Bu nedenle yalnız markanın Türk markası olması veya aracın Türkiye’de satılması yeterli değildir. Alınacak model ve versiyonun ilgili yerli katkı koşulunu sağladığı doğrulanmalıdır.

8. Yeniden istisnalı alımda 10 yıl, satış ve devirde 5 yıl

İki sürenin amacı farklıdır. Genel yeniden yararlanma kuralında, önceki istisnalı ilk iktisaptan itibaren 10 yılın tamamlanması gerekir. Kaynak çalışmaya göre 10 yıl sonunda yeniden yararlanmak için önceki taşıtın mutlaka satılmış olması şart değildir.

Buna karşılık istisnalı taşıtın ilk beş yıl içinde istisnadan yararlanamayacak bir kişiye satılması veya devredilmesi, kural olarak ÖTV doğurur. Bu verginin ödenmesi, yeni araç için 10 yıllık bekleme süresini kısaltmaz. Beş yılın dolması da tek başına yeni bir istisnalı alım hakkı anlamına gelmez.

Örneğin bir taşıt altıncı yılda devredilirse, devirdeki beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ile yeniden istisnalı alımdaki 10 yıllık koşul ayrı değerlendirilir. Önceki alımın tarihi ve varsa özel hukuki durumlar işlem bazında incelenmelidir.

Hurdaya çıkarılan taşıtta 10 yıl beklenmeden yeniden yararlanma

İstisnalı taşıtın deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelerek usulüne uygun hurdaya çıkarılması durumunda, diğer şartlarla yeni taşıtta 10 yıl beklenmeden istisna uygulanabilir. Salt hasar veya sigorta şirketinin pert değerlendirmesi yeterli değildir; ekspertiz raporu ve hurdaya çıkarma kaydını taşıyan tescil belgesi gerekir. Belgeler (2A) beyannamesini izleyen günün mesai bitimine kadar vergi dairesine sunulur. Genel yeniden yararlanma süresi yeni taşıtın ilk iktisabından başlar. Dayanak: Kanun m.7/2-d; Tebliğ II/C/1.4.

9. Sağlık raporunda tarih ve geçerlilik kontrolü

Birden fazla sağlık kurulu raporu bulunduğunda en son tarihli rapor esas alınır. Daha yeni raporun istisna koşullarını sağlamamasına rağmen önceki raporla işlem yapılması; ÖTV, vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle karşılaşılmasına neden olabilir.

Süreli raporun geçerlilik süresinin bitimine, işlem sırasında en az altı ay kalmış olması gerekir. Süresiz raporlarda bu süre koşulu aranmaz. Önceden usulüne uygun düzenlenmiş raporların geçerliliği, ilgili mevzuattaki geçiş hükümleri dikkate alınarak değerlendirilir.

İstisna uygulanarak alınmış taşıt bakımından rapor süresinin sonradan bitmesi veya ÇÖZGER sahibinin 18 yaşını doldurması, mevcut istisnanın devamı için tek başına yeni rapor alma zorunluluğu doğurmaz. Yeni araç alımında ise o tarihte gereken belgeler yeniden kontrol edilir.

10. Fatura, beyanname ve tescil süreci

İşlem öncesinde satıcı tarafından önceki istisnalı alım ve süre koşulu sorgulanır. Fatura ve tescil belgelerindeki alıcı, istisnadan yararlanan kişi olmalıdır.

İstisna kapsamındaki işlemde ödenmeyecek ÖTV, satış bedeline eklenmez; faturada istisna açıklaması yapılır ve (2A) ÖTV beyannamesiyle işlem bildirilir. Kaynak çalışmada faturada, Kanunun 7/2. maddesi kapsamında hesaplanıp fatura bedeline dâhil edilmeyen ÖTV tutarının belirtilmesi öngörülmektedir. ÖTV istisnası, bütün vergi ve masrafların ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Uygulamada izlenecek sıra; rapor ve sürücü belgesi kontrolü, önceki alım sorgusu, taşıtın tarife pozisyonu ve yerli katkı oranının doğrulanması, gerekiyorsa tertibatın tamamlanması, fatura ve beyan işlemleri, ardından kayıt ve tescildir.

11. Taşıtın kullanımı ve şart ihlali

Taşıt, istisnanın amacına uygun biçimde kullanılmalıdır. Bizzat kullanım şartı bulunan gruplarda bu koşul korunmalı; diğer gruplarda taşıt açıkça ve sürekli engelli kişinin istifadesine sunulmalıdır. Gerekli hareket ettirici tertibatın sökülmesi veya aracın hak sahibinin yararı dışında kullanılması vergi yönünden sonuç doğurabilir.

Kaynak çalışmada, ilk beş yılda kullanım şartlarına aykırılık tespit edilmesi hâlinde alınmayan ÖTV’nin vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle aranacağı; beş yıldan sonraki tespitte ise bu kapsamda ilk iktisap ÖTV’sinin aranmayacağı açıklanmaktadır. Bu süre kuralı, başlangıçtan itibaren gerçeğe aykırı belgeyle yararlanma gibi farklı hukuka aykırılıkların tümünü kapsayan genel bir cezasızlık olarak yorumlanmamalıdır.

Aracı hangi kişilerin kullanabileceği ayrıca trafik tescil ve sürücü belgesi düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilmelidir. ÖTV bakımından bizzat kullanım şartı aranmaması, taşıtı herkesin sınırsız kullanabileceği anlamına gelmez.

12. Ayıplı taşıtın iadesi, ölüm ve diğer özel durumlar

Kaynak çalışmaya göre ayıplı taşıtın 10 yıl dolmadan iade edilmesi ve aynı nitelikte yeni taşıt verilmesi hâlinde istisna uygulanabilir; 10 yıllık süre yeni taşıtın ilk iktisabından başlar. Bu, olağan satış veya model değiştirme işleminden farklıdır.

Hak sahibinin ölümünden sonra mirasçının ayıplı taşıt yerine edineceği yeni taşıt için aynı istisna uygulanmaz. Hak sahibi tescilden önce ölürse istisna uygulanmaz; taşıt iade edilmiyorsa ÖTV’nin mirası reddetmeyen mirasçılar tarafından tescilden önce beyan edilip ödenmesi gerekir.

Kaynak çalışmada ayrıca, şartları sağlayan ikamet izinli yabancılar ile yurt dışında yaşayan mavi kart sahiplerinin yararlanabileceği; yabancı ülkelerden alınan sürücü belgesi veya raporların doğrudan istisna işlemine dayanak yapılamayacağı belirtilmektedir.

Sonuç

ÖTV istisnasında doğru değerlendirme, kişinin hangi gruba girdiğinin belirlenmesiyle başlar. Ardından rapor, gerekiyorsa sürücü belgesi ve tertibat, taşıt sınıfı, 2026 bedel sınırı, yerli katkı oranı ve önceki alımdan geçen süre birlikte kontrol edilmelidir. Özellikle %40 ortopedik engel oranının toplam engellilik oranından; 10 yıllık yeniden alım süresinin ise beş yıllık satış ve devir süresinden ayrılması uygulama hatalarını önler.

Kaynak:

Murat Altıntaş | Vergi Baş Müfettişi — “ÖTV İstisnası” başlıklı çalışma.

Alternatif sağlık raporu ve hurdaya çıkarma açıklamaları resmî mevzuattan eklenmiştir.

Mevzuat dayanakları: 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.7/2 ve m.15/2-a; ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği; 7537 ve 7577 sayılı kanunların ilgili hükümleri; 9321 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı; 17 Seri No’lu değişiklik Tebliği.

Resmî karşılaştırma kaynakları: GİB – Engelliler İçin Vergi Avantajları ve GİB – 22.04.2026 tarihli Tebliğ. Ek açıklamalar için GİB – 22.04.2026 değişikliklerini içeren ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği, II/C/1.3.2 ve II/C/1.4 bölümleri esas alınmıştır.

Bu durumda devreye karşı­lıklı anlaşma usulü (KAU) girer. KAU’da uyuşmazlığın tarafı olan devletlerin yetkili makamları, ÇVÖA’nın nasıl uygulanacağı ko­nusunda uzlaşmaya çalışır. Ne var ki KAU, yetkili makamları mutla­ka anlaşmaya varmaya zorlayan bir mekanizma değildir. Tarafla­rın uzlaşamaması halinde, anlaş­manın yorumuna ilişkin uyuş­mazlık ve varsa buna bağlı çifte vergilendirme devam edebilir.

Türkiye, tarafı olduğu ÇVÖA’larda KAU’ya yer ver­miş ve bu usulü Vergi Usul Ka­nunu’nun ek 14 ila ek 18. mad­delerinde düzenlemiştir. Ancak, KAU sonuçsuz kaldığında, Türki­ye’de mükellefin başvurabilece­ği temel yol ulusal yargıdır. Türk Mahkemesi’nin kararı diğer Akit Devleti bağlamadığından, mükel­lefin sınır ötesi uyuşmazlık bakı­mından tam bir hukuki koruma­ya sahip olduğu söylenemez.

AB’nin çözümü: Danışma Komitesi

Avrupa Birliği, ÇVÖA’ların yo­rumlanması ve uygulanmasın­dan doğan uyuşmazlıklar için 2017/1852 sayılı Uyuşmazlık Çö­züm Direktifi’ni kabul etmiştir. Direktifte, KAU kapsamında yet­kili makamların belirlenen sü­rede anlaşamaması halinde, mü­kellefin talebi üzerine belirli ko­şullarla bir Danışma Komitesi kurulması öngörülmüştür. Böy­lece, uyuşmazlığın yalnız iki ver­gi idaresinin uzlaşmasına bağlı kalmasının önüne geçilmek is­tenmiştir.

Danışma Komitesi mekaniz­masının sınırları, geçtiğimiz günlerde AB Adalet Divanı önün­deki Maxima LT dosyasında tar­tışma konusu olmuştur. Uyuş­mazlıkta iki devlet aynı gelir bakımından vergilendirme yet­kisinin kendisine ait olduğunu ileri sürmüş; ancak gelir devlet­lerden birinde iç hukuk uyarın­ca vergiden istisna edilmiştir. 22 Ekim 2026 tarihli Başsavcı gö­rüşüne göre, bir gelir iki devletin vergilendirme yetkisine tabi olsa dahi bunlardan birinde vergiden istisna edilmiş ve mükellef üze­rinde fiili bir ek vergi yükü doğ­mamışsa, Direktif anlamında çif­te vergilendirme yoktur. Bu du­rumda ilgili üye devlet Danışma Komitesi aşamasına erişimi red­dedebilir. Adalet Divanı’nın Baş­savcının bu görüşünü benimse­yip benimsemeyeceği merak ko­nusudur.

OECD Model Vergi Anlaşması, KAU kapsamında belirli sürede çözülemeyen meselelerin, belir­li koşullarla zorunlu ve bağlayı­cı tahkime götürülmesini öngör­mektedir. Amaç, karşılıklı anlaş­ma usulünün sonuçsuz kalması halinde uyuşmazlığın süresiz bi­çimde açıkta kalmasını önlemek­tir. BM Model Vergi Anlaşması ise iki alternatif sunmaktadır: Al­ternatif A tahkim öngörmezken, Alternatif B KAU’da çözüleme­yen uyuşmazlıklar için zorunlu tahkim mekanizması öngörmek­tedir. Böylece BM Modeli, tahki­min kabul edilip edilmemesi ko­nusunda devletlere daha geniş bir tercih alanı bırakmaktadır.

Türkiye bakımından tahkim tartışması

Türkiye, ÇVÖA uyuşmazlıkla­rında KAU sonrasında devreye girecek zorunlu ve bağlayıcı tah­kimi kabul etmemiştir. OECD’ye bildirdiği resmi pozisyonda bu­nun için Anayasa md. 36, md.90 ve md.125’ten kaynaklanan sı­nırlamalara işaret etmekte; ayrı­ca anlaşma politikasının da tah­kim hükümlerine yer vermemek yönünde olduğunu belirtmek­tedir. Türkiye’nin tarafı olduğu ÇVÖA’larda, KAU’da çözüleme­yen vergi anlaşması uyuşmazlık­larının zorunlu ve bağlayıcı tah­kime taşınmasını öngören bir mekanizma bulunmamaktadır.

Bu tercihin gerekçeleri anlaşı­labilir. Bağlayıcı tahkim, Türki­ye’nin kaynak devlet olarak sa­vunduğu vergilendirme yetkisinin bazı uyuşmazlıklarda daralması­na yol açabilir. Hakem seçimi, ma­liyet ve devletler arasındaki tek­nik kapasite farkları da tahkime karşı temkinli yaklaşılmasına ne­den olabilir. Buna karşılık, fiili çif­te vergilendirmenin devam ettiği durumlarda mükellefin malvarlığı üzerinde ağır bir yük doğabilir ve mülkiyet hakkı bakımından sorun ortaya çıkabilir.

Bu nedenle, KAU’nun belirli bir sürede sonuç vermediği uyuş­mazlıklar için kontrollü bir tah­kim aşamasının kabulünde yarar olabilir. Şöyle ki; tahkim yalnız belirli anlaşmalarda, belirli uyuş­mazlık türleri bakımından ve fii­li çifte vergilendirmenin mevcut olduğu veya somut olarak doğma tehlikesinin bulunduğu haller­de kabul edilebilir; hakem seçi­mi, süre ve usule ilişkin güvence­ler ayrıca düzenlenebilir. Mükel­lef, KAU’nun sonuç vermediği durumda da çifte vergilendirme karşısında korunmalıdır.

Dünya | Prof. Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR

Sigortalı herhangi bir işte çalışmayan, bakmakla yükümlü olunan sıfatıyla eşi veya anne babası üzerinden sağlık hizmeti almayan kişilerin zorunlu olarak genel sağlık sigortası primini kendisi ödemesi gerekiyor. Bu şekilde ödenmesi gereken aylık prim tutarı brüt asgari ücretin yüzde 6’sı oranındadır. Primini kendisi ödeyenler için 2026 yılında aylık GSS prim tutarı 1.981,80 TL’dir. Aslında bu oran geçen yıla kadar yüzde 3 olarak uygulanıyordu. Geçen yıl aralık ayından başlayarak prim oranı asgari ücretin yüzde 6’sına çıkartıldı.

2016 YILINA AİT GSS PRİM BORÇLARI SİLİNECEK

2022 yılından beri her yıl çıkartılan kanunlarla on yılı doldurmuş GSS prim borçları siliniyor. Önümüzdeki günlerde TBMM’ye sunulması beklenen kanun teklifiyle de 1 Ocak 2017 tarihinden öncesine ait GSS prim borçları ile gecikme cezası ve gecikme zammı gibi feri alacakların tamamı silinecek. Daha önce 2016 yılı GSS prim borcunun bir kısmını ödemiş olanlara ise prim iadesi yapılmayacak.

Geçmiş yıllarda çıkartılan borçların yeniden yapılandırılmasına ilişkin kanunlarda GSS prim borçları için önemli ödeme kolaylığı sağlandı. Yıllık enflasyon bazı yıllarda yüzde 65’e kadar çıkmasına rağmen, GSS prim borcunun anaparasını ödeyenlerin, tutarına bakılmaksızın gecikme faiz ve cezalarının tamamı silindi. GSS prim borçları, bu yıl vergi ve prim borçları için getirilen tecil kolaylığı kapsamının dışında bırakıldı.

2017 VE SONRASINA AİT PRİM BORÇLARI SİLİNECEK Mİ?

Önceki yıllarda her yıl çıkartılan kanunlarla 2012 – 2015 yıllarına ait prim borçları silinmiş bulunuyor. Yeni kanunla da GSS primini kendisi ödeyenlerin 2016 yılına ait prim borçlarının tamamı silinecek. Bir tür gelenek oluştuğu için 2017 ve sonraki yıllara ait prim borçlarının da on yılı tamamladıkça silinmesi bekleniyor.

PRİM BORCUNUN SİLİNMESİ NE ANLAMA GELİYOR?

2015 yılına kadar Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) prim borcu bulunan BAĞ-KUR’lular ile GSS prim borcu olanlar SGK üzerinden sağlık hizmeti alamıyorlardı. Hastaneye gittiklerinde ya borcu ödemeleri gerekiyor ya da hizmet alamadan dönüyorlardı.

2015 yılından itibaren her yıl yapılan düzenlemelerle primini kendisi ödemekle yükümlü olanların prim borcu bulunsa bile SGK üzerinden sağlık hizmeti almasına olanak sağlanıyor. Nitekim en son 7 Ocak 2026 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile prim borcu olanların sağlık hizmetinden yararlanma süresi 31 Aralık 2026 tarihine kadar uzatıldı.

SGK’ya prim borcu olmayanlar Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler ve devlete ait üniversite hastanelerinin yanı sıra SGK ile sözleşmesi bulunan özel hastane ve özel üniversite hastanelerinden de sağlık hizmeti alabiliyorlar. Prim borcu bulunanlar ise sadece Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler ile devlet üniversitelerine ait hastanelerden sağlık hizmeti alabiliyorlar.

PRİM BORCU SİLİNENLER TÜM HASTANELERDEN SAĞLIK HİZMETİ ALABİLECEK Mİ?

2016 yılına ait GSS prim borçları 1 Ocak 2027 tarihinde silinecek. 2016 yılına ait prim borcu silinen kişiler, sonraki yıllara ait GSS veya BAĞ-KUR prim borçları yoksa 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren özel hastaneler ile özel üniversite hastanelerinden de SGK üzerinden sağlık hizmeti alabilecekler.

2016 yılına ait borcu silinmekle birlikte sonraki yıllara ait prim borcu ödenmemiş kişiler ise halen olduğu gibi sadece devlete ait hastanelerde sağlık hizmeti alabilecekler.

7,4 MİLYON KİŞİDEN GSS PRİMİ ALINMIYOR

SGK verilerine göre, halen 9 milyon 503 bin 348 kişi GSS kapsamında yer alıyor. Bunlardan 2 milyon 51 bin 75 kişi, primini kendisi ödemek zorunda olan kişilerden oluşuyor. Geri kalan 7,4 milyon kişinin primi ise yaşadıkları hanede kişi başına gelir asgari ücretin 3’te 1’inden az olduğu için devlet tarafından karşılanıyor.

HaberTürk | Ahmet KIVANÇ

Elbette bunların tamamı adli soruşturmalara konu olan iddialardır. Henüz kesinleşmiş mahkeme kararları bulunmadığı sürece kimseyi suçlu ilan etmek mümkün değildir. Masumiyet karinesi hukuk devletinin vazgeçilmez ilkelerinden biridir.

Ancak basına yansıyan bu haberler, üzerinde durulması gereken başka bir hukuki soruyu da akla getiriyor.

Rüşvet aldığı tespit edilen bir kamu görevlisi, elde ettiği bu para nedeniyle ayrıca vergi ödemek zorunda mıdır?

Ya da soruyu biraz daha genişletelim.

Konusu suç olan bir fiilden elde edilen gelir vergilendirilebilir mi?

Hemen cevap vereyim: Evet, vergilendirilebilir. Ancak her suçtan elde edilen gelir mutlaka vergiye tabi değildir.

Peki neden?

Suçtan elde edilen gelir vergilendirilir mi?

Suç teşkil eden faaliyetlerden elde edilen kazançların vergilendirilmesine ilişkin temel düzenleme 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 9'uncu maddesinde yer almaktadır.

Söz konusu maddenin ikinci fıkrası şöyledir:

"Vergiyi doğuran olayın kanunlarla yasak edilmiş bulunması mükellefiyeti ve vergi sorumluluğunu kaldırmaz."

Bu hüküm oldukça açıktır.

Bir faaliyetin kanunlarla yasaklanmış olması, o faaliyetten elde edilen kazancın vergilendirilmesine tek başına engel değildir.

Başka bir ifadeyle bir kişinin suç işlemiş olması, vergilendirme bakımından kendisine ayrıcalık sağlamaz.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus bulunmaktadır.

VUK'un 9'uncu maddesi, suçtan elde edilen bütün gelirlerin vergilendirileceği anlamına gelmemektedir.

Çünkü bir kazancın vergilendirilebilmesi için öncelikle ilgili vergi kanununun konusuna girmesi gerekmektedir.

Bu durum Anayasa'nın 73'üncü maddesinde düzenlenen vergilerin kanuniliği ilkesinin de doğal sonucudur.

Örneğin Gelir Vergisi Kanunu'nun 82'nci maddesinin birinci fıkrasının ikinci bendi uyarınca ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde edilen hasılat arızi kazanç sayılmaktadır.

Bir kişinin belirli bir ihaleye katılmaması karşılığında para aldığını düşünelim.

Bu eylem, somut olayın koşullarına göre Türk Ceza Kanunu'nun 235'inci maddesinde düzenlenen ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturabilir.

Ancak eylemin suç teşkil etmesi, elde edilen kazancın gelir vergisine tabi tutulmasına engel değildir.

Çünkü kanun koyucu bu tür kazançları açıkça gelir vergisinin kapsamına almıştır.

Dolayısıyla hem ceza hukuku hem de vergi hukuku bakımından ayrı sonuçlar ortaya çıkabilmektedir.

Burada önemli olan, suçun varlığından ziyade elde edilen ekonomik değerin vergi kanunlarının konusuna girip girmediğidir.

Peki, rüşvetten gelir vergisi alınır mı?

Şimdi gelelim asıl meselemize.

Türk Ceza Kanunu'nun 252'nci maddesinde düzenlenen rüşvet suçu, kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için kendisine ya da göstereceği başka bir kişiye menfaat sağlanmasıyla ilgilidir.

Bir kamu görevlisinin ruhsat vermek, ihale sürecini etkilemek veya bir işlemi gerçekleştirmek karşılığında para aldığını düşünelim.

Bu kişinin elde ettiği para, ekonomik anlamda bir gelir veya mal varlığı artışı olarak değerlendirilebilir.

Ancak ekonomik anlamda gelir elde edilmiş olması, bunun mutlaka gelir vergisine tabi olduğu anlamına gelmez.

Çünkü Gelir Vergisi Kanunu'nun 2'nci maddesinde gelir vergisine tabi kazanç ve iratlar yedi unsur hâlinde sayılmıştır.

Bunlar ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlardır.

Rüşvet olarak alınan para ise sırf bu niteliği nedeniyle söz konusu gelir unsurlarından herhangi birine doğrudan girmemektedir.

Örneğin bir kamu görevlisinin göreviyle bağlantılı olarak aldığı rüşvet, hukuken ücret olarak değerlendirilemez. Çünkü bu para kamu görevlisine hizmetinin karşılığında işvereni tarafından yapılan yasal bir ödeme değildir.

Aynı şekilde rüşvetin doğrudan ticari kazanç veya serbest meslek kazancı olarak nitelendirilmesi de mümkün değildir.

Bu nedenle rüşvet olarak elde edilen paranın, başka bir vergilendirilebilir faaliyetle bağlantısı bulunmadığı sürece, gelir vergisinin konusuna girmediği ve gelir vergisine tabi tutulamayacağı görüşündeyim.

Burada altını çizmek istediğim husus şudur:

Bir gelirin hukuka aykırı olması vergilendirilmesine engel değildir. Ancak bir gelirin hukuka aykırı olması, tek başına vergilendirilmesi için yeterli de değildir.

Rüşvetten veraset ve intikal vergisi alınabilir mi?

Rüşvet olarak elde edilen paranın gelir vergisine tabi olmaması, başka bir verginin konusuna girip girmediği sorusunu da gündeme getirmektedir. Bunlardan biri veraset ve intikal vergisidir.

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 1'inci maddesi uyarınca veraset yoluyla veya herhangi bir suretle karşılıksız olarak gerçekleşen mal intikalleri veraset ve intikal vergisine tabidir.

Burada temel kavram ivazsız intikal, yani karşılıksız mal edinimidir.

Oysa rüşvet ilişkisinde para veya başka bir menfaat, genellikle kamu görevlisinin belirli bir işi yapması veya yapmaması karşılığında sağlanmaktadır.

Dolayısıyla rüşvetin karşılıksız bir kazandırma olduğu söylenemez.

Örneğin bir kamu görevlisine ruhsat işlemini gerçekleştirmesi karşılığında para verilmişse ortada hukuka aykırı olmakla birlikte belirli bir karşılık ilişkisi bulunmaktadır.

Bu nedenle rüşvet olarak verilen paranın kural olarak veraset ve intikal vergisinin de konusuna girmediği kanaatindeyim.

Elbette burada söz konusu ödemenin gerçek niteliğinin belirlenmesi gerekmektedir. Rüşvet adı altında gerçekleştirilen her mal varlığı aktarımının aynı hukuki nitelikte olduğu peşinen kabul edilemez.

Rüşvet olarak alınan paraya ne olacak?

Rüşvetten gelir vergisi veya veraset ve intikal vergisi alınamaması, bu paranın kamu görevlisinde kalacağı anlamına gelmez. Çünkü burada ceza hukukunun müsadere hükümleri devreye girmektedir.

Türk Ceza Kanunu'nun 55'inci maddesinde kazanç müsaderesi düzenlenmiştir.

Bu hüküm uyarınca suçun işlenmesiyle elde edilen maddi menfaatler ile bunların değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançlar, kanunda belirtilen şartların bulunması hâlinde müsadere edilebilmektedir.

Örneğin bir kamu görevlisinin rüşvet aldığı mahkeme kararıyla kesinleşmişse suçtan elde edilen bu menfaatin müsaderesi gündeme gelecektir.

Ancak suçtan elde edilen menfaatin mağdura iade edilmesi gereken bir değer olması veya müsadereye ilişkin diğer kanuni şartların gerçekleşmemesi durumunda farklı sonuçlar ortaya çıkabilecektir.

Ayrıca rüşvet soruşturmalarında suçun ortaya çıkarılması amacıyla yetkili makamların bilgisi ve kontrolü altında gerçekleştirilen para teslimleri ile olağan rüşvet ilişkilerinin birbirinden ayrılması gerekmektedir.

Dolayısıyla basına yansıyan her para transferinin doğrudan rüşvet olarak kabul edilmesi ve müsadere edileceğinin söylenmesi de hukuken doğru değildir.

Öncelikle suçun işlendiğinin ve elde edilen menfaatin suçla bağlantısının hukuken ortaya konulması gerekmektedir.

Burada üzerinde durulması gereken başka bir mesele daha bulunmaktadır.

Bir suçtan elde edilen kazancın müsadere edilmesi ile bu kazanç üzerinden vergi alınması birbirinden farklı hukuki kurumlardır.

Müsadere, ceza hukukuna ilişkin bir güvenlik tedbiridir. Vergilendirme ise kanunda öngörülen vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesine bağlıdır.

Bu nedenle müsadere hükümleri, vergi kanunlarında bulunmayan bir vergilendirme yetkisi yaratmaz.

Aynı şekilde bir kazancın vergilendirilmesi de o kazancın hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.

Ezcümle

Son günlerde basına yansıyan rüşvet soruşturmaları, kamu yönetiminde şeffaflık, hesap verebilirlik ve denetimin önemini bir kez daha gündeme getirmiştir.

Ancak meselenin vergi hukuku bakımından da ilginç bir boyutu bulunmaktadır.

Bir kamu görevlisinin rüşvet aldığı hukuken tespit edildiğinde, bu kişi ceza hukuku bakımından sorumlu tutulabilecek ve elde ettiği menfaat hakkında müsadere hükümleri uygulanabilecektir.

Buna karşılık rüşvet olarak alınan para, kural olarak gelir vergisinin konusuna girmemektedir.

Aynı şekilde rüşvet, belirli bir işin yapılması veya yapılmaması karşılığında verildiğinden kural olarak veraset ve intikal vergisine de tabi değildir.

Dolayısıyla ortaya oldukça dikkat çekici bir sonuç çıkmaktadır.

Rüşvet alan kişi yakalanmazsa, elde ettiği menfaat nedeniyle vergi de ödememiş olabilir. Yakalanır ve suç sabit görülürse, bu kez elde ettiği menfaatin müsaderesi gündeme gelir.

Ancak burada asıl mesele, rüşvetten vergi alınıp alınmamasından çok daha büyüktür.

Çünkü rüşvet, yalnızca bir kamu görevlisinin hukuka aykırı biçimde menfaat elde etmesi değildir.

Rüşvet aynı zamanda kamu hizmetine duyulan güveni zedeler, kamu kaynaklarının adil kullanılmasını engeller, ekonomik rekabeti bozar ve hukuk devleti ilkesine zarar verir.

Üstelik rüşvetin ekonomik maliyeti yalnızca verilen veya alınan paradan ibaret değildir. Rüşvet yoluyla elde edilen bir ihale, ruhsat veya kamu hizmeti nedeniyle ortaya çıkan maliyet, dolaylı olarak toplumun tamamına yüklenebilmektedir.

Bu nedenle rüşvetle mücadelenin yalnızca soruşturmalar ve cezai yaptırımlarla sınırlı kalmaması, kamu yönetiminde şeffaflığın ve etkin denetimin de sağlanması gerekmektedir.

PRİM İNDİRİMİ

SGK'nın güncel teşvik listesinde on beş ayrı prim teşviki, destek ve indirim bulunuyor. Bunların 14'ü işverenlere yönelik; biri ise Bağ-Kur'luları ilgilendiriyor. En yaygın desteklerden biri prim indirimi. Şartları sağlayan özel sektör işverenlerinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları işveren payında 2 puanlık indirim uygulanıyor. İmalat sektöründe ise bu oran 2026 yılı sonuna kadar 5 puan. Bu destekten yararlanmanın tek şartı da prim borcunu düzenli ödemek. Bir diğer önemli destek asgari ücret desteği. 2026 yılında şartları sağlayan işyerlerinde çalışan başına aylık destek 1.270 TL'ye kadar çıkıyor. Bu destek de sigortasız işçi çalıştırmayan, prim borcunu düzenli ödeyen tüm işverenlere veriliyor. Gençlerin, kadınların ve mesleki yeterlilik belgesi bulunanların işe alınmasında da önemli bir teşvik var. Şartları sağlayan çalışanlarda sigorta primi işveren payının tamamı, kişinin durumuna göre 6 ila 54 ay boyunca İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanabiliyor. Engelli çalışanların istihdamında da işveren primi açısından ayrı teşvik uygulanıyor. Ayrıca işçinin son 6 ay işsiz olması, ortalama istihdama ilave olarak işe alınması teşvikten yararlanmayı sağlayabiliyor.

KOSGEB'DEN KREDİ

KOSGEB'in İstihdamı Koruma Destek Programı kapsamında, imalat sanayindeki KOBİ'lere 50 milyon TL'ye, büyük işletmelere ise 150 milyon TL'ye kadar kredi imkânı sunuluyor. Kredilerde 36 aya kadar vade ve 6 aya kadar anapara ödemesiz dönem uygulanırken finansman maliyetine 12 destek puanına kadar katkı sağlanıyor. Desteğin temel şartı ise istihdamın korunması.

KÜÇÜĞE KAPI AÇIK

Girişimci Destek Programı'nda iş geliştirme desteği 2 milyon 250 bin TL'ye kadar çıkıyor. Destek oranı yüzde 80 olurken genç, kadın, engelli, gazi ve şehit yakını girişimcilere 250 bin TL ek limit sağlanabiliyor. Kadın ve genç girişimciler ayrıca 1 milyon TL'ye kadar işletme sermayesi kredisi kullanabiliyor. Kredi finansman maliyetinin yüzde 50'si KOSGEB tarafından geri ödemesiz karşılanıyor.

TURİZMDE ÇALIŞAN BAŞINA 3.500 TL

Sigorta prim teşvik ve desteklerine ilave olarak sektöre özgü destekler de söz konusu. Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm işletmesi belgesi bulunan özel sektör konaklama tesislerinde Mayıs-Aralık 2026 döneminde şartları sağlayan çalışanlar için günlük 116.67 TL, tam ayda ise 3.500,10 TL destek sağlanıyor.

BAĞ-KUR'LUYA 20 BİN TL AVANTAJ

Kendi adına çalışan esnaf ve Bağ-Kur'lular, belirli şartlarla 5 puanlık prim indiriminden yararlanabiliyor. Primlerini zamanında ödeyen 4/b'linin aylık prim ödemesi, 2026'da asgari kazanç üzerinden 11 bin 808.23 TL'den 10 bin 156.73 TL'ye düşüyor. Böylece aylık 1.651,50 TL, yıllık ise yaklaşık 19 bin 818 TL avantaj sağlanıyor.

Akşam | Okan Güray BÜLBÜL

Oysa doğru yanıt, kişinin ilk sigortalılık tarihine ve çalışma hayatında hangi statülerde hizmetinin bulunduğuna ve her kişinin sosyal güvenlik ve çalışma hayatı bilgilerine göre değişiyor.

Önce şu noktayı netleştirelim: "Son 7 yıl" kuralı, bütün sigortalılar için bir anda kaldırılmış ya da yakın zamanda herkesi kapsayacak biçimde değiştirilmiş değildir.

Sosyal güvenlik mevzuatımızda, ilk kez sigortalı olunan tarihe göre farklı uygulamalar var. Bu nedenle tek bir cümleyle herkes adına geçerli bir sonuç çıkarmak mümkün değil.

5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008'den önce sigortalı olanlar bakımından, birden fazla sosyal sigorta statüsünde geçen hizmetlerin birleştirilmesinde geçiş hükümleri bulunuyor. Bu gruptakiler için, son yedi yıllık fiilî hizmet süresi içinde hangi statüde daha fazla hizmet bulunduğuna bakılıyor. Hizmet sürelerinin eşit olması hâlinde ise eşit sürelerden sonuncusunun tabi olduğu statü esas alınıyor.

Burada söz konusu olan, takvimden geriye doğru sayılan yedi yıl değil; prim veya kesenek ödenmiş son 2.520 günlük fiilî hizmet süresi yani en son yatırılmış olan 2520 günlük primdir.

1 Ekim 2008'den itibaren ilk defa sigortalı olanlarda ise 5510 sayılı Kanun'un 53'üncü maddesindeki yeni hizmet birleştirme sistemi uygulanıyor.

Birden fazla statüde hizmet varsa, yaşlılık aylığı başvurusunda kural olarak tüm çalışma hayatı boyunca sigortalılığın en fazla geçtiği statü dikkate alınıyor.

Sürelerin eşitliği ve kanunda sayılan bazı özel durumlarda son sigorta statüsü esas alınabiliyor. Yanı sıra ölüm ve malullük aylığında da son sigorta statüsü esas alınarak aylık bağlanıyor.

Dolayısıyla "Son 7 yıl kuralı artık hiç uygulanmıyor" demek de "herkesin emeklilik statüsü son 2.520 güne göre belirleniyor" demek de doğru değil.

Ancak 1 Ekim 2000 öncesi sigortalı olanlar yönünden son yedi yıllık fiilî hizmet hesabı söz konusu iken, 2008/Ekim sonrası ilk kez sigortalı olanlarda hizmetin çalışma hayatı içindeki toplam dağılımı önem taşıyor.

Bir başka yanlış anlaşılma da 1.260 gün sayısının her dosyada otomatik eşik gibi sunulmasıdır. Statü hesabı; çalışma geçmişi, hizmetlerin çakışıp çakışmadığı ve kişinin 4/a, 4/b ya da 4/c kapsamındaki hizmetleri birlikte değerlendirilerek yapılır. Bu yüzden yalnızca bir sosyal medya paylaşımına bakarak "Şu kadar günüm var, kesin şu statüden emekli olurum" sonucuna varmak doğru olmaz.

Burada yeri gelmişken çok sık yapılan ve emekli olmayı uzatan bir hatalı bilgiyi açıklamak gerekiyor. Bağ-Kur sigortası, tarım Bağ-Kur ve esnaf Bağ-Kur (isteğe bağlı dahil) olmak üzere iki farklı statüdür. Dolayısıyla her birini bağımsız düşünmek gerekir. Örneğin; 3 yıl SSK, 2 yıl tarım Bağ-Kur ve 2 yıl da esnaf Bağ-Kur hizmeti varsa son yedi yıldaki fazla sigorta statüsü SSK olmaktadır.

Emeklilikte hangi statüden aylık bağlanacağı elbette önemlidir; ancak tek başına yeterli değildir. İlk sigortalılık tarihi, yaş, prim günü, sigortalılık süresi ve kişinin çalışma geçmişine ilişkin özel hükümler de değerlendirilmelidir. Askerlik, doğum veya yurt dışı borçlanmaları ile hizmet çakışmaları gibi ayrıntılar da hesabı etkileyebilir.

En sağlıklı yol, e-Devlet'teki hizmet dökümünü kontrol etmek ve tereddüt hâlinde SGK'dan kişiye özel bilgi almaktır. Özellikle emekliliğe kısa süre kala sigortalılık statüsünü veya prim ödeme biçimini değiştirecek adımlar atmadan önce uzman görüşü almak, telafisi güç hak kayıplarının önüne geçebilir.

Sosyal güvenlik mevzuatı, her sigortalının hikâyesine göre dikkatle okunması gereken bir alandır. Emeklilikte doğru bilgi, yalnızca bugünkü hesabı değil, yılların emeğiyle oluşan hakkı da korur.

Yine hatalı bilinen bir olguyu da özellikle belirtmeliyim. Her zaman SSK aylığının daha yüksek ve SSK statüsünden daha erken emekli olunacağı gibi bir hatalı düşünce var. Oysa bazen Bağ-Kur statüsünden daha erken emekli olunabiliyor. Yine ödenen primlerle bağlantılı olarak Bağ-Kur aylığı daha yüksek bağlanabiliyor.

Kısaca sosyal güvenlik bakımından tek bir doğru yok diyebiliriz. İlk sigortalı olunan tarihe göre kişiye özel doğrular var.

Herkesin kendi çalışma süresi ve sosyal güvenlik durumuna göre emeklilik planlaması yapmasında fayda var.

Star | Resul KURT

Haklı neden varsa

1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi, kıdem tazminatına hak kazanma bakımından işçinin işten ayrılmasıyla işverenin işçiyi işten çıkarmasını birbirinden ayırmıştır. İşverenin işçiyi işten çıkardığı durumlarda, işçinin İş Kanunu’nun 25/II. maddesinde sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan bir davranışı bulunmuyorsa, çalışana kıdem tazminatı ödenmek zorundadır. Bu nedenle işveren işçiyi ister bildirimli olarak, isterse 25. maddede sayılan diğer sağlık nedenleri, zorlayıcı nedenler ya da tutukluluk nedeniyle derhal çıkarsın, kıdem tazminatı ödemek zorunda kalacaktır. İşçi açısındansa tam tersi bir düzenleme getirilmiş, işçinin ancak İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılan haklı nedenlerden birine dayanarak işten ayrılması halinde kıdem tazminatına hak kazanacağı kabul edilmiştir. Haklı nedenler dışında işçi ancak üç nedenden birine dayanarak işten ayrılırsa kıdem tazminatına hak kazanabilecektir.

İşçinin kabul edilen ifadeyle istifa etmesi halinde kural olarak kıdem tazminatı hakkı bulunmamaktadır. Bunun üç istisnası bulunmaktadır. Bunlardan ilki, kadın işçinin evlenmesidir. Kadın işçiler evlendikleri tarihten itibaren bir yıl içerisinde istifa ederlerse kıdem tazminatlarını alabilirler. Nikâhtan sonra 1 yılı geçiren kadın işçi kıdem tazminatı talep edemez. Erkek işçiler askere giderken istifa ederek kıdem tazminatına hak kazanabilir. Son durum ise kamuoyunda 15 yıl, 3 bin 600 günle emeklilik olarak bilinen emeklilik şekli için gerekli yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartlarını sağladıktan sonra istifa ederek kıdem tazminatı alınmasıdır. Aynı doğrultuda Yargıtay’ın da yakın tarihli bir kararında belirttiği üzere, kişisel nedenlerle istifa edilmesi, bir derhal fesih nedeni değildir. Dolayısıyla bu durumda kıdem tazminatına hak kazanılmayacaktır. Karara göre; “istifa dilekçesindeki kişisel sebep ifadesi, işverenden veya işyerinden kaynaklanan bir sebep olmayıp davacının kendisine ait özel bir durumu ifade eder. Bu durumda haklı fesih sebebi olarak kabul edilemeyecek kişisel sebepleri gerekçe göstererek işten ayrılan işçinin, kıdem tazminatı alacağına yönelik talebinin reddi gerekir.”

Sonradan ileri sürülemez

Yargıtay’a göre; “Fesih bildirimi bir yenilik doğuran hak niteliğini taşıdığından ve karşı tarafın hukukî alanını etkilediğinden, açık ve belirgin biçimde yapılmalıdır. Şarta bağlı fesih bildirimi geçerli değildir. Fesih bildiriminde “fesih” sözcüğünün bulunması gerekmez. Fesih iradesini ortaya koyan ifadelerle eylemli olarak işe devam etmeme hali birleşirse bunun fesih anlamına geldiği kabul edilmelidir.” İşçinin ücretlerinin eksik ödenmesinden şikayet ettikten sonra işe devam etmemesi, işyerini terk etmesi bu şekilde değerlendirilebilecektir. Hatta Yargıtay, işçinin işten ayrıldığı anlaşılıyor olmakla birlikte, herhangi bir sebep belirtmediği durumlarda, haklı nedeni daha sonra mahkeme nezdinde ispatlaması halinde, kıdem tazminatına hak kazanacağını birçok kararında belirtmiştir.

Ne var ki Yargıtay yakın tarihli bir kararında, işverenin haksız fesih yaptığı iddiasına karşılık, işverenin feshi olduğunu ispatlayamayan işçinin, işyerinde iş akdi 10/12/2013 tarihinde sona erdiği ve 11/12/2013 tarihinde dava dışı başka bir işyerinde işe girişinin yapıldığı ve ayrılırken haklı bir neden de bildirmediği gerekçesiyle işçinin de haklı fesih yaptığının kabul edilemeyeceğine hükmetmiştir. Yargıtay bu durumda, sonradan haklı neden iddiasının dinlenmeyeceğine karar vermiştir. Karar eylemli fesihlerde sonradan haklı neden iddiasını öne sürmenin somut olayın şartlarına göre kabul edilmeyebileceğini göstermiştir. Bu nedenle işçilerin haklı nedenlerini eylemli fesihle işten ayrılsalar bile gecikmeksizin işverene yazılı olarak bildirmelerinin önemini vurgulamak gerekiyor.

Milliyet | Cem KILIÇ