Pay piyasasında, bugünkü işlemlerin takası 20 Mayıs Çarşamba günü, pazartesi günkü işlemlerin takası 21 Mayıs Perşembe günü gerçekleşecek.

Borsada 19 Mayıs Salı günü işlem yapılmayacak.

Öte yandan, Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) da endeks ve pay vadeli kontratlarda 19 Mayıs'ta takas ve fiziki teslimat işlemleri gerçekleştirilmeyecek.

AA

Bloomberg’e verdiği röportajda konuşan Şimşek, yılın ilk dört ayında bütçe gelirlerinin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 54,3 arttığını, vergi gelirlerindeki artışın ise yüzde 55,6’ya ulaştığını ifade etti. Şimşek, her iki kalemde de gerçekleşmelerin yıl sonu hedeflerinin yaklaşık üçte birine ulaştığını kaydetti.

Vergi gelirlerindeki artışta kurumlar vergisi ve gelir vergisinin öne çıktığını belirten Şimşek, akaryakıttan alınan Özel Tüketim Vergisi’nin (ÖTV) ise aynı dönemde yüzde 3 gerilediğini söyledi. Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalması durumunda vergi kaybının 600 milyar TL’yi aşabileceğini ifade eden Şimşek, buna rağmen bütçe açığını yüzde 3,5 seviyesinde tutmak için çalışacaklarını dile getirdi.

"Gündemde yeni bir vergi artışı bulunmuyor"

Şimşek, yılın geri kalanında harcama disiplininin sürdürüleceğini vurgulayarak, mevcut veriler ışığında bütçe hedeflerinin halen ulaşılabilir olduğunu belirtti. Hükümetin gündeminde yeni bir vergi artışı bulunmadığını söyleyen Şimşek, yönetilen ve yönlendirilen fiyatların da enflasyon hedefleriyle uyumlu şekilde belirleneceğini ifade etti.

Enflasyonla mücadele kapsamında yıl ortasında sürpriz bir fiyat ayarlaması yapılmayacağını kaydeden Şimşek, “Daha düşük belirleyebiliriz ama daha yüksek belirlemeyiz” dedi.

"Talep ağırlıklı olarak altında"

Döviz piyasalarına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Şimşek, son dönemde vatandaşların dolar ve euroya yönelmediğini, talebin ağırlıklı olarak altına olduğunu söyledi. Şimşek, uygulanan ekonomi programının kur üzerindeki baskıyı sınırladığını savundu

Dünya

Konkordato başvurula­rında suiistimalleri ön­lemek için yeni adımlar atıldı. Buna göre, Adalet Bakan­lığı, konkordato talebinde bulu­nan şirket ve borçluların sundu­ğu mali belgelere ilişkin kuralları genişletti, mevcut kurallarda ise kapsamlı değişikliğe gitti.

Yeni düzenlemeyle birlikte, konkordato başvurusu artık da­ha zor ve daha detaylı inceleme­ye tabi olacak. Böylece konkorda­tonun kötüye kullanımı önlene­cek ve gerçekten ödeme güçlüğü yaşayan şirketler ile suistimal amaçlı başvuruları ayrılacak.

Resmi Gazete’de yayımlanan yeni yönetmelikle birlikte, kon­kordato talebinde bulunan şir­ketlerin mahkemelere sunacağı finansal tabloların belirli muha­sebe ve raporlama standartlarına uygun hazırlanması zorunlu ha­le getirildi. Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Belirlenmesi­ne Dair Karar uyarınca bağımsız denetime tabi olması durumun­da, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kuru­mu düzenlemelerine göre, uygu­ladığı Türkiye Muhasebe Stan­dartlarını, borçlunun bağım­sız denetime tabi olmayan tüzel kişi tacir olması durumunda Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Stan­dardını, bunlar dışındaki borçlu­lar için 213 sayılı Vergi Usul Ka­nunu ve ilgili mevzuatı uygula­nacak.

3 kategoriye ayrıldı

Yeni düzenlemeyle birlikte, “finansal raporlama” kriterle­ri borçlunun statüsüne göre üç kategoriye ayrıldı. Buna göre; ba­ğımsız denetime tabi büyük şir­ketler “Türkiye Muhasebe Stan­dartları”nı (TMS) kullanacak. Orta boy işletmeler kendilerine özel standartlara tabi olurken, küçük ölçekli borçlular için ise Vergi Usul Kanunu hükümleri geçerli olacak. Bu adımın, mah­kemelere sunulan mali tablola­rın daha şeffaf ve gerçeğe uygun olmasını sağlaması bekleniyor.

Konkordato başvurularının en kritik belgelerinden biri olan ve şirketin mali durumunu teyit eden “makul güvence veren de­netim raporu” konusunda da tek­nik bir değişikliğe gidildi. Yeni maddeye göre, bu raporun artık mahkemeye iki nüsha olarak su­nulması zorunlu hale getirildi.

Denetim kuruluşları için süre 30 güne düştü

Yönetmelikte yapılan bir diğer önemli değişiklik ise bildirim sü­releriyle ilgili oldu. Bağımsız de­netim kuruluşları, hazırladıkları raporları imzaladıkları tarihten itibaren en geç 30 gün içinde ilgi­li kuruma bildirmek zorunda ka­lacak. Daha önce bu süre 60 gün­dü. Ayrıca mahkeme yazı işleri müdürlükleri de dava açıldıktan sonra bu raporları vakit kaybet­meden kuruma iletecek. Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan bu yönetmelik değişikliği, dün itibarıyla yürürlüğe girdi. Düzen­leme, özellikle konkordato süre­cindeki suistimallerin önüne ge­çilmesini ve mahkemelerin daha sağlam mali verilerle karar ver­mesini hedefliyor.

“Konkordato Fonu da şart”

Konu ile ilgili DÜNYA’ya de­ğerlendirmelerde bulunan Anka­ra Ticaret Odası Başkanı Gürsel Baran nakit akışı bozulan ve ta­ahhütlerini yerine getiremeyen şirketlerin konkordatoya baş­vurduğunu ve son dönemde buna yönelik “ticari hayatın dengele­rini bozan” bir furya yaşandığı­na dikkat çekti. Baran, “Son dö­nemde, uluslararası alanda başa­rılı projelere imza atan, borsada işlem gören şirketlerin bile kon­kordato ilan etmesi üyelerimiz arasında tedirginlik oluşturmuş­tu. Ticari hayat irili ufaklı şirket­leriyle bir bütün ve birbirlerine zincir halkalarıyla bağlı.

Bu hal­kadan biri konkordato ilan edip ödemelerini uzun vadeye yaydı­ğında, ondan alacağı olan diğer şirketler ve onların da borçlu ol­duğu diğer şirketlerin nakit den­gesi bozuluyor” dedi. Konkorda­to ilanı sonrasında, konkordato ilan eden şirketle ticari bağı olan şirketlerin koruma çemberi dı­şında bırakıldığına, alacak tu­tarının bir bölümünden feragat ederek indirim anlaşmasını ka­bul etmek durumunda kaldığına, zamanında tahsil edemediği ala­cağının vadeye yayıldığına vur­gu yapan Baran, konkordato ila­nı sonrasında da alacağını tahsil edip edemeyeceğinin belli olma­dığı bir süreç yaşandığını dile ge­tirdi.

Baran, Konkordato Fonu oluş­turularak, konkordato ilan eden şirketlerin diğer şirketlerin de iflasına neden olmasının önüne geçilebileceğini bildirdi. Baran, “Bir firma konkordato ilan etti­ğinde alacaklılar, fondan tahsila­tını yapabilir ve konkordato ilan eden firma da daha sonra borç­larını bu fona ödeyerek süreci ta­mamlayabilir” dedi.

“Alacaklılar sürece daha fazla güven duyacak”

Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay ise yapılan değişikliğin sürecin daha sağlıklı mali verile­re dayanması bakımından olum­lu ve yerinde bir adım olarak de­ğerlendirdi. Narbay “Finansal raporlama çerçevesinin netleş­tirilmesi, makul güvence veren denetim raporunun aranması ve raporların Kuruma bildirilme­sine ilişkin düzenlemeler, mah­kemelerin karar süreçlerinde daha güvenilir mali verilerden yararlanmasına katkı sağlaya­caktır.

Bu da hem borçlu şirke­tin gerçek durumunun daha ob­jektif biçimde görülmesi hem de alacaklıların sürece daha fazla güven duyması açısından önem­lidir” diye konuştu. Yaşama ka­biliyeti olan şirket ile olmayan şirketin doğru ayrıştırılması gerektiğini vurgulayan Narbay, “Bunun için mali tabloların ya­nında nakit akışı, sipariş port­föyü, ihracat bağlantıları, üre­tim kapasitesi, istihdam yapısı, borç ödeme planının gerçekçili­ği ve alacaklılara yaratacağı etki de birlikte değerlendirilmelidir” ifadelerini kulandı.

“Düzenleme şeffaflık için önemli bir gelişme”

Konfeksiyon Yan Sanayicile­ri Derneği (KYSD) Başkanı Mu­rat Özpehlivan da önceki konkor­dato uygulamasının borçlu fir­mayı koruduğunu alacaklı taraf için ise ciddi bir likidite baskısı oluşturduğunu söyledi. Özpehli­van, “Yeni düzenlemenin özellik­le mali raporlama standartları­nı farklı ölçeklerdeki işletmeler için ayrıştırması ve mahkemele­rin karar alma süreçlerini daha sağlam veri setlerine dayandır­mayı hedeflemesi, kurumsal ka­lite ve şeffaflık açısından önemli bir gelişmedir” dedi.

Konkordato mekanizmasının borçlu koruma ile piyasa bütünlüğünü koruma işlevi arasında daha dengeli bir tasarıma ihtiyaç olduğunu kay­deden Özpehlivan, “Konkordato sürecinin zorlaştırılması, borç­lu firmalar açısından daha rasyo­nel, veri temelli ve sürdürülebilir yeniden yapılandırma planları­nın hazırlanmasını teşvik ede­cektir. Bu, kaynak tahsisinde et­kinliği artırabilir. Ancak alacaklı firmalar açısından bakıldığında, bu düzenleme tek başına yeterli bir güvence mekanizması oluş­turmaz. Özellikle tedarik zinci­ri finansmanını koruyacak poli­tikalarla desteklenmelidir” diye konuştu.

"24 milyar liralık kirli çark deşifre edildi"

Adalet Bakanı Akın Gürlek, Düzce Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen yasa dışı bahis soruşturmasında, 55 zanlı hakkında gözaltı kararı verildiğini bildirdi. Gürlek, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada, Düzce Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde Düzce İl Jandarma Komutanlığınca yürütülen titiz çalışmalar neticesinde, yasa dışı bahis şebekesine yönelik 14 ilde eş zamanlı operasyon düzenlendiğini belirtti.

Bakan Gürlek, şunları kaydetti: “24 milyar lira işlem hacmine ulaştığı tespit edilen bu kirli yapıya yönelik operasyonda, 55 şüpheli hakkında adli süreç başlatılmıştır. Gençlerimizi ve geleceğimizi hedef alan, ülkemizin ekonomisine zarar veren bu suç yapılanmalarının nefesini kesmeye devam edeceğiz. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde, Adalet Bakanlığımız ile İçişleri Bakanlığımız arasındaki güçlü eş güdüm ve işbirliği, suç ve suçluyla mücadelede en büyük gücümüzdür. Bu başarılı operasyonu gerçekleştiren Düzce Cumhuriyet Başsavcılığımıza ve Düzce İl Jandarma Komutanlığımıza teşekkür ediyorum.”

“Tedarikçilerin hakları korunmuş olacak”

TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Sektör Meclis Başkanı Şeref Fayat, konkordato taleplerine yönelik olarak alınan kararların, özellikle alacaklı durumdaki firmalar açısından olumlu bir gelişme olduğunu kaydetti. Fayat, “Konkordato ilan etmeye yönelik özel birimler türemeye başladı. Artan suistimallerle birlikte piyasada zincirleme bir etki oluşuyor. Bu zincirleme etki de sektörde güven bunalımı yaratıyor. Güven olmayınca da zaten sermaye sorunu yaşayan sektör kilitleniyor. Bu da işletme sermayesine ve finansa erişimin zor olduğu dönemde kapanmaları artırıyor. Yeni düzenleme ile piyasadaki tedarikçiler korunmuş olacak” şeklinde konuştu.

“Piyasa alacakları bunun dışında tutulmalı”

İTHİB Yönetim Kurulu Üyesi Ahmet Öksüz, atılan adımları desteklediklerini söyledi. Öksüz, "Ayrıca piyasa alacaklarının bunun dışında tutulmasını istiyoruz. Sadece kamu alacakları ve banka alacaklarını kapsayıp bunların yapılandırılması gerekiyor. Çünkü diğer türlü konkordatoya giren firmadan alacağını tahsil edemeyen işletmeler, zora giriyor ve domino etkisi oluşuyor. Yani sistem, bir firmayı kurtarayım derken yüzlerce firmanın batışına neden olabiliyor. Bunun örneklerini de yaşadık. Bu kamunun da yükünü artırıyor, işsizlik artıyor. Düzenlemeye bu konunun da ilave edilmesini bekliyoruz” değerlendirmesi yaptı.

Bakan Uraloğlu, gerekli hazırlıkların tamamlandığını belirterek düzenlemenin kısa süre içinde Resmi Gazete’de yayımlanmasının beklendiğini söyledi. Böylece motokuryeler, belgelerini almak için 1 Ocak 2027 tarihine kadar ek süre kazanmış olacak.

Kuryeler için yeni dönem başladı

15 Mayıs 2025 tarihinde yapılan yönetmelik değişikliğiyle kurye işletmeciliğinin ilk kez resmi olarak tanımlandığını hatırlatan Uraloğlu, düzenleme kapsamında kuryelerin taşıyabileceği gönderi miktarı, çalışma kuralları ve trafik güvenliğiyle ilgili esasların belirlendiğini ifade etti.

Yeni sistemle birlikte motokuryeler için mesleki yeterlilik şartı getirilirken, taşıma faaliyetlerinin kayıt altına alınması amacıyla yetki belgesi ücretlerinde yüzde 95 indirim uygulandığı açıklandı.

103 bin işletmeciye yetki belgesi verildi

Bakanlığın verilerine göre son bir yılda toplam 103 bin 493 kurye işletmecisine yetki belgesi düzenlendi. Bu belgelere kayıtlı taşıt sayısı ise 106 bin 77’ye ulaştı. Türkiye genelinde tek taşıtla faaliyet gösteren motokurye sayısının 100 bin 876 olduğu belirtildi.

Kayıtlı taşıtların büyük bölümünü motosikletler oluşturdu. Kullanılan araçların yüzde 85,7’sinin 5 yaşın altında olduğu bildirildi.

En yoğun kayıt İstanbul’da

Yetki belgelerinde ilk sırayı İstanbul aldı. İstanbul’u Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa takip etti. En az yetki belgesinin bulunduğu ilin ise Tunceli olduğu açıklandı.

Dünya

Verilere göre bina inşaatı sektörü endeksi geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 3,6 düşerken, bina dışı yapıların inşaatı sektörü endeksi yüzde 8,5 arttı. Özel inşaat faaliyetleri sektörü endeksi ise yüzde 0,9 yükseldi.

Aylık bazda ise inşaat üretiminde yüzde 4,5’lik düşüş kaydedildi. Mart ayında bina inşaatı sektörü endeksi bir önceki aya göre yüzde 5,3 azalırken, bina dışı yapıların inşaatı sektörü endeksi yüzde 0,5 geriledi. Özel inşaat faaliyetleri sektörü endeksi de aylık bazda yüzde 4,4 düştü.

Cihan Oruçoğlu-Dünya

TCMB'nin Mayıs anketine göre 12 ay sonrası enflasyon beklentisi yüzde 23,82'ye çıktı. Geçen ayın anketinde bu beklenti yüzde 23,39 olmuştu.

Katılımcıların cari yıl sonu tüketici enflasyonu (TÜFE) beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 27,53 iken, bu anket döneminde yüzde 28,94 oldu.

Haziran ayı Para Politikası Kurulu toplantısı için TCMB politika faiz oranı beklentisi bu anket döneminde yüzde 37 olarak gerçekleşti.

Katılımcıların cari yıl sonu dolar/TL beklentisi bir önceki anket döneminde 51,23 TL iken, bu anket döneminde 51,57 TL oldu.

12 ay sonrası döviz kuru beklentisi ise bir önceki anket döneminde 53,62 TL iken, bu anket döneminde 54,69 TL olarak kaydedildi.

Katılımcıların GSYH 2026 yılı büyüme beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 3,5 iken, bu anket döneminde yüzde 3,3 olarak gerçekleşti.

GSYH 2027 yılı büyüme beklentisi ise bir önceki anket döneminde olduğu gibi bu anket döneminde de yüzde 4,1 oldu.

Bloomberg HT

Küresel piyasalardaki dalgalanma, döviz kurundaki oynaklık ve art arda gelen ÖTV zamları, akaryakıt fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor.

İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası:

Benzin: 64.95 TL
Motorin: 67.39 TL
LPG: 33.89 TL

İstanbul Anadolu Yakası:

Benzin: 64.80 TL
Motorin: 67.23 TL
LPG: 33.29 TL

Ankara:

Benzin: 65.91 TL
Motorin: 68.49 TL
LPG: 33.87 TL

İzmir:

Benzin: 66.19 TL
Motorin: 68.77 TL
LPG: 33.69 TL

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Spot altın, üst üste dördüncü işlem gününde de düşüşünü sürdürerek itibarıyla yüzde 0,8 kayıpla ons başına 4 bin 613,19 dolara indi. Böylece altın, 6 Mayıs'tan bu yana en düşük seviyesini gördü. Altın haftalık bazda ise yüzde 2,1 geriledi.

ABD'de haziran vadeli altın kontratları da yüzde 1,4 düşüşle 4 bin 619 dolara geriledi.

Güçlü dolar altın fiyatlarını baskılıyor

Dolar endeksi bu hafta yüzde 1’in üzerinde yükselirken, dolar cinsinden fiyatlanan altın, diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha maliyetli hale geldi.

"Altın her taraftan darbe alıyor"

Cnbc-E'de yer alan habere göre KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, piyasadaki tabloyu “Altın her taraftan darbe alıyor. Yükselen petrol fiyatları enflasyon kaygılarını yeniden gündeme taşıdı. Bu durum tahvil getirilerini ve doları yukarı iterken, faiz indirimi beklentilerinin zayıflaması altını baskılıyor” diyerek değerlendirdi.

ABD tahvil faizleri zirveye yaklaştı

ABD’nin gösterge 10 yıllık tahvil getirileri yaklaşık bir yılın en yüksek seviyesine çıkarken, faiz getirisi sunmayan altının elde tutulmasının fırsat maliyeti de yükseldi.

Hürmüz Boğazı krizi petrolü fırlattı

Brent petrol fiyatları bu hafta yüzde 5,5 artışla varil başına 106 doların üzerine çıkarken, İran’daki savaşın sürmesi ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapalı kalması enerji piyasalarında tansiyonu artırdı.

Altın savaşın başından bu yana yüzde 13 değer kaybetti

Altın fiyatları, ABD-İran çatışmasının şubat sonunda başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 13 geriledi. Artan enerji maliyetleri enflasyon baskısını yükseltirken, ABD Merkez Bankası’nın faizleri yüksek seviyede tutacağı beklentisini de güçlendirdi.

Enflasyon verileri faiz indirimi umudunu zayıflattı

Bu hafta açıklanan enflasyon verileri, enerji fiyatlarındaki yükselişin diğer mal ve hizmet kalemlerine de yayılabileceği endişelerini artırdı. Bu gelişme, piyasaların kısa vadeli faiz indirimi beklentilerini belirgin şekilde zayıflattı.

Altın, enflasyona karşı güvenli liman olarak görülse de, yüksek faiz ortamı faiz getirisi sunmayan değerli metaller üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor.

Gözler Trump-Xi görüşmesinde

Jeopolitik cephede ise ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in iki günlük devlet ziyareti kapsamında bugün bir araya gelmesi bekleniyor. Görüşmelerde ticari anlaşmalar ve diplomatik mesajların öne çıkması beklenirken, Xi’nin Tayvan konusunda yaptığı “ilişkileri kontrolden çıkarabilir” uyarısı dikkat çekti.

Diğer değerli metallerde durum ne?

Spot gümüş yüzde 3,1 düşüşle ons başına 80,93 dolara gerilerken, platin yüzde 1,7 kayıpla 2 bin 21,75 dolara indi. Paladyum ise yüzde 0,9 düşüşle 1.423,75 dolardan işlem gördü.

Ekonomim

Bu gelişmeler, TCMB petrol fiyatına ilişkin beklentilerini yukarı çekmesine neden oldu.

Petrol fiyatları

Yılın ilk Enflasyon Raporu sunumunda petrol ve ithalat fiyatlarına yönelik öngörüler, petrol fiyatları 2026 yıl ortalaması için 60,9 dolar olmuştu.

28 Şubat’ta başlayan savaş ile birlikte Hürmüz Boğazı’nın da kapanmasıyla birlikte tüm dünyayı etkileyen en önemli gelişmelerden biri petrol fiyatlarında yaşandı ve fiyatlar 100 dolar üzerinde seyretmeye başladı. Bu gelişmelerin ardında da TCMB’nin 2026-II Enflasyon Raporu’ndaki öngörülerde, petrol fiyatları için 2026 yılında ortalaması 89,4 dolar olarak öngörüldü.

Geçmiş enflasyon raporlarındaki petrol öngörüleri

TCMB’nin geçmiş dönem petrol varsayımları ile Brent petrolün yıllık ortalamaları karşılaştırıldığında, özellikle küresel şok dönemlerinde tahminlerin hızla yukarı yönlü revize edildiği görüldü. 2022’de Rusya-Ukrayna savaşını başlamasıyla oluşan enerji krizinin etkisiyle petrol fiyatları 100 dolar seviyelerine yaklaşırken, 2026’da da savaş kaynaklı arz endişeleri benzer bir tabloyu gündeme taşıdı.

Ekonomistler, petrol fiyatlarında kalıcı yüksek seyrin yalnızca enerji maliyetlerini değil; ulaştırma, üretim ve gıda fiyatları üzerinden genel enflasyon görünümünü de bozabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalması halinde TCMB’nin önümüzdeki raporlarda enerji ve ithalat fiyatı varsayımlarını yeniden yukarı çekebileceği de öngörülüyor.

Özder Şeyda Uyanık-Ekonomim

Ateşi düşüremeyen doktor, dereceyle oynarmış. Bizim ekonomi yönetimi, tutturamadığı hedefleri “güncelleme şalı” ile örtme kolaylığında. Tuhaftır ki onlar dahi bu saçmalıklara inanmıyorlar

1- SORUN: Enflasyon başat sorun. Fiyat artış hızını anlatıyor. Sıfıra dahi inse, fiyatların geldiği düzeyde kalıyor ve buna da zaten hayat pahalılığı diyoruz. Merkez Bankası’nın asıl işi fiyat istikrarını sağlamak ama bunu sadece enflasyon raporunda 2026 yılsonu rakamını %16’dan %24’e güncellemekle yetindi.

2- ETKİSİ: Şu anda herkes cebinde kendi TÜİK’iyle dolaşıyor, hiç kimse Merkez’in enflasyon hedefine inanmıyor. Hatta kendileri bile… Ancak piyasalar geleceği görme noktasında belirsizlik yaşıyor. Hedef koyup tutturamayan Merkez’in yüzünden hesap kitap şaşıyor, yönetime güven kökten sarsılıyor.

BÜTÇE AÇIĞI VERME, PARA BASMA, KAYNAK AKTARMA…

3- ÇÖZÜM: Enflasyon söylemle düşmez. Rapor geyiği yapmakla da düşmez. Daha doğrusu enflasyonu üreten sebeplere odaklanmadıkça, sonuçlarıyla debelenip dururuz. Önerim; enflasyon üreten kamunun harcamalarına çekidüzen vermesi, yandaşa kaynak aktarmaması, para basmaması.

4- YÖNTEM: Diyelim ki Merkez, yılsonu hedefini %26 yerine %30 hatta %50 veya %50 yapsa, hedef koydu dile enflasyon düşecek mi? Asla… Öncelikle Merkez’in varamayacağı hedefler, inanmadığı raporlar ve saçma sapan güncellemeler yapmaktan vazgeçmesidir. Lafla peynir gemisi asla yürümez.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Merkez Bankası’na dair…

MB bunu neden yapıyor?

Görevi gereği, hedef açıklıyor, rapor yayınlıyor. Zaten para politikasının patronu o. Ancak enflasyon artık Merkez’in kabiliyet alanı dışına taştı. Kamu doludizgin harcar, ivazsız para basılırsa anlamı yok.

Güncelledik te ne oldu?

Hiçbir şey olmadı. Yetmezmiş gibi 3 yılda hedefi 3 katına çıkarmakla kalmadı, 2027 yılsonu için %15 hedefi koydu. Bir de “belirsizlikler nedeniyle” tahmin aralığı iletişimine ara vermişler. Ne demekse…

NOT

SEN ENFLASYON OLSAN, GÜNCELLENDİN DİYE DÜŞER MİYDİN?

Sana “bu yılsonunda %24’e düşeceksin” deseler, enflasyon bunu emir telakki edip düşer mi? Biliyorum saçmaladım ama tek saçmalayan ben değilim. Efendiler, enflasyon armut değildir, olgunlaşınca kendiliğinden düşmez. Ağacı sallamalı. Bu da ancak kamuflasyonu terk ile mümkün.

GÜNCELLEME LÛGATI

Tahmin: Veri ve gözlemlere dayanarak gelecekteki olaya dair kesinlik taşımayan fikir yürütme

Hedef: Kişi veya kurumun ulaşmak istediği, planlanmış eylemlerle varılacak sonuç, kazanım

Güncelleme: Yeni veri ve olaylar ışığında tahmin aralığını ve hedefi yeniden belirleme gayreti

Enflasyon güncellemesi: Koyduğu hedefi tutturamayan bizim Merkez’in hayal dünyası fantezileri

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Yüksek tutarlı gayrimenkul satışları arasında öne çıkan ihale, yatırımcılar tarafından yoğun ilgi görmesi beklenen süreçlerden biri olarak değerlendiriliyor.

İhaleye katılım için 170 milyon TL teminat şartı

İhaleye katılım sağlamak isteyen yatırımcıların, 170 milyon 20 bin TL tutarında teminat yatırmaları gerekiyor.

TMSF tarafından yapılan açıklamaya göre teminatlar nakit, teminat mektubu, Devlet tahvili, Hazine bonosu ve Hazine kefaletini haiz tahviller şeklinde kabul edilecek.

Nakit teminatların ise Ziraat Bankası İstanbul Ticari Şubesi’nde belirtilen hesaba yatırılması gerekiyor.

Son teklif tarihi ne zaman?

İhaleye ilişkin tekliflerin en geç 16 Haziran 2026 saat 16.00’ya kadar Satış Komisyonu’na elden teslim edilmesi gerekiyor.

İhale, 17 Haziran 2026 tarihinde saat 14.00’te TMSF’nin İstanbul Esentepe’de bulunan konferans salonunda yapılacak.

Ekonomim

Çinli teknoloji şirketleri altyapı kapasitesini genişletiyor

Rekabetin yoğunlaştığı sektörde Alibaba ve Tencent, teknolojik kapasitelerini artırmak için sermaye harcamalarını bu yöne kaydırdı. Capital Economics analistleri, bu hamlenin temel nedeninin yapay zeka hizmetlerine olan güçlü talep dalgası olduğunu belirtti. Şirketler, veri merkezleri ve işlemci gücü kapasitesini artırarak pazardaki konumlarını güçlendirmeyi sürdürüyor.

Tedarik zinciri direnci ve jeopolitik riskler yönetiliyor

Çinli teknoloji şirketleri, küresel çip kıtlığı ve süregelen jeopolitik belirsizlikler karşısında tedarik zinciri dayanıklılığını korumaya odaklandı. Yapay zeka altyapısına yönelik bu yatırımlar, dış kaynaklara olan bağımlılığı azaltma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Analiz notunda, bu çabaların operasyonel riskleri minimize etmeye yönelik stratejik bir hazırlık olduğu vurgulandı.

Çin merkezli aktörlerin yapay zeka harcamaları, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki rakiplerinin hacmine kıyasla henüz daha düşük bir seviyede seyrediyor. Buna rağmen yatırım ivmesindeki artış,

Çinli teknoloji şirketleri için yapay zekanın öncelikli bir büyüme alanı haline geldiğini kanıtlıyor. Mevcut eğilim, yapay zeka hizmetlerine olan talebin önümüzdeki dönemde de altyapı harcamalarını destekleyeceğine işaret ediyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Ayrıca programda, kamu alım süreçlerinin dijitalleştirilerek denetim, hesap verebilirlik ve şeffaflığın artırılmasının da belirlenen hedefler arasında yer aldığını belirten Şimşek, “Bu hedefler doğrultusunda Avrupa Birliği kamu alımları direktifleri başta olmak üzere uluslararası düzenlemeler ile idarelerin ihtiyaç ve taleplerinin dikkate alındığı kanun taslağı hazırlık çalışmaları devam etmektedir. Bu çalışmanın temel amaçları arasında kamu alımlarında şeffaflığın, rekabetin, hesap verebilirliğin, fırsat eşitliğinin artırılması, sürdürülebilirliğin daha etkin şekilde sağlanması ve sürecin bütünüyle dijitalleştirilmesi de yer almaktadır” dedi.

İSTİSNALAR YENİDEN DÜZENLENECEK

Şimşek, kamuoyunda en çok eleştiri konusu olan ve “acil durum” gerekçesiyle yapılan doğrudan temin usulüne dayalı ihale yöntemine ilişkin de değişiklik yapılacağını kaydetti. Bu kapsamda kamu ihale reformu ile istisnaların yeniden düzenlenmesi ve açık ihale usulü kapsamının genişletilmesinin öngörüldüğünü belirtti.

Türkiye’nin cari işlemler hesabı mart ayında 9 milyar 672 milyon dolar açık verdi. Martta yıllıklandırılmış cari açık 39,7 milyar dolar oldu. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Nisan ayında dış ticaret dengesindeki iyileşmeyle birlikte yıllık cari açığın belirgin şekilde gerilemesini öngörüyoruz. Bu yıl enerji ve enerji dışı emtia fiyatlarındaki yüksek seyir nedeniyle cari açık artacak. Uyguladığımız programla sağladığımız kazanımlar ve güçlenen makroekonomik temeller sayesinde bu artışın yönetilebilir seviyelerde kalacağını ve geçici olacağını değerlendiriyoruz” dedi.

Çalışanların günlük beslenme ihtiyaçlarının karşılanması, iş performansı ve iş memnuniyeti üzerinde doğrudan etkili olduğu için birçok işveren, yasal bir zorunluluk olmasa da yemek yardımı sağlamayı tercih etmektedir. Ancak bu yardımın nasıl sağlanacağı ve vergi ile sigorta primlerinden ne ölçüde istisna tutulacağı, işverenler için önemli bir planlama konusudur.

SGK yemek yardımı istisnasında yeni dönem

GV ve SGK yemek istisna tutarları arasında uzun bir süredir yapısal bir uyumsuzluk bulunmaktaydı. Gelir vergisi istisnası yıllar içinde daha hızlı artmışken, SGK istisna tutarı uzun süre düşük tutulmuştu. Ayrıca, kart/kupon şeklinde sağlanan yemek yardımının ayni yardım olup olmadığı, bu bağlamda yemek yardımının tamamının mı, yoksa belirtilenen tutar kadar mı istisna olduğu konusunda tartışmalar bulunmaktaydı.

Ancak, 17/4/2026 tarihli ve 33227 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7577 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10 uncu maddesi ile bu tartışmaları ortadan kaldırmak amacıyla 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi yapılan düzenleme ile 17.04.2026 tarihinden geçerli olmak üzere SGK yemek yardımı istisnası GV istisna tutarı olan 300 TL’ye eşitlenmiş, istisna tutarının yıllık artışı da 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (B) fıkrasına göre belirlenen yeniden değerleme oranına endekslenmiştir.

Bu yasal düzenleme sonrasında da yemek istisnasındaki yeni uygulamanın usul ve esasları SGK’nın 07.05.2026 tarihli, 2026/12 no.lu genelgesinde açıklanmıştır.

Buna göre, 2026 yılındaki yemek yardımı istisna tutarları aşağıdaki tabloda özet olarak gösterilmiştir.

SGK yemek istisna uygulamasında dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

- Sigortalının; kendisine yemek hizmeti için verilen nakit para veya yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla beslenme ihtiyacını karşılamak için besin maddesi satın alması ve tüketmesi halinde, yapılan bu ödemenin her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı sigorta primine esas kazanca dahil edilmeyecektir.

- Asgari Ücret Yönetmeliğinin "İşverenin Sorumluluğu" başlıklı 12 nci maddesinde yer alan “İşverenler tarafından, işçilere sağlanan sosyal yardımlar sebebiyle asgari ücretten herhangi bir indirim yapılamaz" hükmü gereğince yemek bedelinin asgari ücrete ilave olarak verilmesi, başka bir ifadeyle brüt asgari ücretin (prime esas kazanç alt sınırı) içerisine yemek bedeli tutarının dâhil edilmemesi gerekmektedir.

- Aynı işyerinde çalışan bazı sigortalılara yemek hizmetinin işyerinde veya müştemilatında, bazı sigortalılara da diğer şekillerde (nakit/yemek kartı/yemek kuponu vd ) sağlanması halinde, işyerinde veya müştemilatında yemek hizmeti verilen sigortalılar için yemek bedelinin tamamı, diğer şekillerde yemek hizmeti verilen sigortalılar için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin ise 300 Türk lirasına kadar olan kısmı sigorta primine esas kazanca dahil edilmeyecektir.

- Fiilen çalışılan günlerin tamamında işyerinde veya müştemilatında sunulan yemek hizmetinden faydalanan sigortalıya, ayrıca diğer şekillerde de yemek yardımının (nakit/yemek kartı/yemek kuponu) sunulması halinde, işyerinde veya müştemilatında verilen yemek hizmeti bakımından yemek bedelinin tamamı istisna olacak, diğer şekillerde verilen ilave yemek yardımı bakımından çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin ise istisna uygulanmaksızın tamamı sigorta primine esas kazanca dahil edilecektir.

- Sigortalının fiilen çalışılan günlerin bir kısmında işyerinde veya müştemilatında sunulan yemek hizmetinden, diğer günlerde ise diğer şekillerde (nakit/yemek kartı/yemek kuponu vd.) yemek hizmetinden faydalanması halinde, işyerinde veya müştemilatında verilen yemek hizmeti bakımından yemek bedelinin tamamı istisna olacak, diğer şekillerde verilen yemek hizmeti bakımından çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’yi aşmayan kısmı sigorta primine esas kazanca dahil edilmeyecektir.

- Yemek hizmeti adı altında sigortalılara veya sigortalılar için üçüncü kişilere yapılan her türlü ödemelere ilişkin muvazaalı durumların tespit edilmesi halinde SGK’nın prim kaybı işverenlerden gecikme zammı ve cezası ile tahsil edilecektir.

• Doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışma imkânı getirilmiş,
• Doğum sonrası süreler için ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin süresi 8 haftadan 16 haftaya (doğum öncesi ve sonrası için toplam da tekil gebelikte 24 haftaya, çoğul gebelikte 26 haftaya) çıkarılmış,
• 1/4/2026 tarihi itibarıyla doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren 24 haftalık süreyi henüz tamamlamamış olan sigortalılara 10 iş günü içerisinde talep etmeleri halinde 8 hafta ilave analık izni verilmesine imkân sağlanmıştır.

Ayrıca uygulamanın usul ve esasları 2026/13 sayılı genelgede açıklanmış olup, genelgede yapılan açıklamalara istinaden uygulamaya ilişkin değerlendirmeler aşağıda açıklanmıştır.

Analık nedeniyle 1/5/2026 öncesi 16/18 haftalık rapor süresi sona ermiş olanlar ilave 8 haftalık analık izninden yararlanabilecek mi?

7578 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinde öngörülen 1/4/2026 tarihinden 24 hafta geriye gidildiğinde 15/10/2025 tarihine ulaşılmaktadır. Dolayısıyla 16/10/2025 veya sonrasında doğum yapmış ve geçici iş göremezlik ödenekleri (rapor parası ödemeleri) sona ermiş sigortalıların 15/5/2026 tarihine kadar işverenlerine dilekçe ile başvurmaları halinde 8 haftalık analık izninden yararlanmaları mümkün olacaktır.

İlave 8 haftalık analık izni işverenin inisiyatifinde midir?

Kadın sigortalının talebi halinde 8 haftalık analık iznin verilmesi zorunlu olup, bu izin işverenin inisiyatifinde değildir.

1/5/2026 öncesi analık hali nedeniyle düzenlenen rapor süreleri sona ermiş sigortalılara SGK tarafından rapor parası ödenecek mi?

2026/13 sayılı SGK genelgesinde yapılan açıklamalara göre, 16/10/2025 veya sonrasında doğum yapmış ve geçici iş göremezlik ödenekleri 1/5/2026 tarihinden önce sona ermiş kadın sigortalıların 15/5/2026 tarihine kadar işverenlerine dilekçe ile başvurmaları halinde çalışmadıkları 56 günlük (8 haftalık) süreye ilişkin geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanmaları mümkündür.

8 haftalık analık izni boyunca geçici iş göremezlik ödeneğinden nasıl yararlanılacak?

Bu sigortalıların ilave 8 haftalık analık izninden yararlanabilmeleri için işverenlerince “Çalışılmadığına Dair Bildirim Girişi (e-Vizite)” uygulamasında yer alan “7578 SY Kanun 56 gün Uzatma Başvurusu” seçeneği vasıtasıyla kadın sigortalının TC kimlik numarasının ve 8 haftalık analık izninin başladığı tarihin sisteme girilmesi gerekecektir.

Kanunun 1/5/2026 tarihinde yürürlüğe girdiği ve başvurunun 10 iş günü içinde yapılması gerektiği dikkate alındığında, başvuru tarihi olarak 1/5/2026 ila 15/5/2026 arasındaki kadın sigortalının 8 haftalık analık iznine başladığı tarih girilmelidir.

Başvuru sırasında ücretsiz izinde olan veya çalışmaya başlamış sigortalılar için hangi tarih girilmelidir?

Tarih alanına giriş yapılırken kadın sigortalının;

• Ücretsiz izinde olması halinde 1/5/2026 ila 15/5/2026 arasında olmak kaydıyla dilekçe tarihi,
• Doğum sonrası analık izni bitip çalışmaya başlamış ise 1/5/2026 ila 15/5/2026 arasında olmak kaydıyla 8 haftalık analık iznini kullanmaya başlayacağı tarih girilmelidir.

Ayrıca kadın sigortalının dilekçe tarihi itibariyle çalışıyor olması halinde, dilekçe tarihinin başvuru tarihi olarak sisteme girilmesi doğru olmayacağından, 15/5/2026 tarihi aşılmamak kaydıyla analık iznini kullanmaya başlayacağı tarih itibariyle yeni bir dilekçe alınarak bu dilekçe tarihi itibariyle sisteme giriş yapılmalıdır.

Başvuru girişi yapıldıktan sonra yeni rapor düzenlenecek mi?

İlave 8 haftalık analık izni için başvuru giriş işlemleri tamamlanmış sigortalıların yukarıda açıklanan ve 7578 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinde öngörülen şartları sağlamış olup olmadıkları kontrol edilerek, şartları sağlamış sigortalılar yönünden, rapor başlama tarihi olarak uygulamaya girilen tarih esas alınarak 56 günlük analık nedeniyle istirahat raporu oluşturulacaktır.

Sistem tarafından oluşturulacak raporlar için başkaca işlem yapılacak mı?

Sistem tarafından oluşturulacak 56 günlük raporlar için, tıpkı hastaneler tarafından düzenlenen istirahat raporlarının onaylanma sürecinde olduğu gibi bu sürelere ilişkin işverenlerce çalışılmadığına dair bildirim girişlerinin yapılması gerekecektir.

Ayrıca mahsuplaşma protokolü imzalanmış işyerlerinde rapor onaylarının yapılması sonrasında, geçici iş göremezlik ödenekleri işverenlerin cari dönem prim borçlarına mahsup edilecektir.

8 haftalık süreye ilişkin ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği için sigortalının günlük veya aylık ya da kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışmasının bir önemi var mı?

Geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanılması sırasında sigortalıların aylık, günlük veya kısmi süreli çalışma sözleşmesi ile çalışmasına bakılmadığından, geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanma şartlarına sahip olan sigortalılar yönünden 8 haftalık analık iznine isabet eden geçici iş göremezlik ödenekleri yönünden de kadın sigortalının günlük veya aylık ya da kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalıştığı üzerinde durulmayacaktır.

Yıllık izin veya ücretsiz izinde bulunan kadın sigortalı 8 haftalık geçici iş göremezlik ödeneğinden nasıl yararlanacak?

16/10/2025 ve sonrasında doğum yapmış ve analık nedeniyle düzenlenen geçici iş göremezlik ödeneğinin sona ermesinin ardından yıllık ücretli izne veya doğum sonrası ücretsiz izne ayrılmış kadın sigortalı 15/5/2026 tarihine kadar 8 haftalık analık izni için işverene başvurduğu takdirde, başvuru tarihi itibariyle analık raporu (geçici iş göremezlik ödeneği) başlatılacağından yıllık ücretli izninin veya doğum sonrası ücretsiz iznin de başvuru tarihi itibariyle kesilerek 8 haftalık analık izninin başlatılması gerekecektir.

Küresel Bilgi Beyannamesi (GIR), OECD/G20 girişimleri kapsamında uluslararası vergi şeffaflığı çerçevesinin bir parçasıdır. Türkiye dâhil birçok ülke, kendi yargı alanlarında bulunan Nihai Ana İşletmelerin (NAİ) 2024 yılına ilişkin GIR’ı 30 Haziran 2026’ya kadar sunmasını zorunlu kılmaktadır. Standart süreç; GIR’in birincil olarak NAİ’nin mukim olduğu ülkede sunulmasını, ilgili diğer ülkelere bilgi değişimi yoluyla iletilmesini ve yalnızca bu yöntemin çalışmaması hâlinde ikincil/yerel bir beyan yapılmasını içermektedir.

Bu yaklaşım, hâlihazırda uygulanan Ülke Bazlı Raporlama (CbCR) ve İkinci Sütun (Pillar Two) GloBE beyanları ile uyumludur. Otomatik bilgi değişimi, GIR MCAA anlaşmalarına bağlıdır. Mevcut durumda Türkiye, GIR MCAA’yı henüz imzalamamış veya onaylamamıştır; ancak bunun 30 Haziran 2026’ya kadar gerçekleşmesi beklenmektedir. Eğer bu tarihe kadar çok taraflı ve ikili bilgi değişim anlaşmaları yürürlüğe girmezse, Türkiye ile diğer ülkeler arasında otomatik bilgi değişimi mümkün olmayacaktır. Bu durum, Türkiye’nin yurt dışından GIR verilerine erişememesine ve buna bağlı olarak yerel bir beyan zorunluluğunun gündeme gelmesine yol açabilir.

Türkiye, uluslararası bilgi değişim mekanizmalarının bulunmadığı veya işlerlik kazanmadığı durumlarda yerel bildirim yapılmasını zorunlu kılan CbCR kurallarını zaten uygulamaktadır. Benzer bir yükümlülük GIR için de getirilebilir ve bu durum hem yabancı merkezli hem de Türkiye merkezli şirketler üzerinde ilave uyum yükleri oluşturabilir. Son dakika yapılabilecek yasal düzenlemeler, özellikle Türkiye’nin GIR’ı e-beyan formatında kabul etmesi, buna karşılık bir çok ülkenin XML formatı talep etmesi nedeniyle beyan sürelerinin kaçırılmasına ve operasyonel zorluklara neden olabilir.

Sonuç ve Türkiye Açısından Politika ve Uygulama Değerlendirmesi

Türkiye’nin 30 Haziran 2026’ya kadar Küresel Bilgi Beyannamelerinin diğer ülke idareleri ile değişimine olanak tanıyan GIR MCAA anlaşmasını imzalamaması ve ilgili otomatik bilgi değişim anlaşmalarını yürürlüğe koymaması durumunda, Türk makamlarının büyük çok uluslu grupların parçası olan Türkiye’deki şirketler için yerel veya ikincil GIR beyan zorunluluğu getirmeyi değerlendirmesi muhtemeldir.

CbCR ve Pillar Two/GloBE kapsamında uluslararası uygulamalar tutarlı bir yaklaşım ortaya koymaktadır: Birincil bildirim ve otomatik bilgi değişiminin birlikte uygulanması optimum model olarak kabul edilmektedir. Ancak bu modelin uygulanamadığı durumlarda birçok ülke, güvenilir bir alternatif mekanizma olarak yerel beyanname verilmesini tercih etmektedir.

Türkiye’nin 30 Haziran 2026’ya etkin bir GIR MCAA veya ikili bilgi değişim çerçevesine ulaşamaması hâlinde, politika yapıcıların önünde şu seçenekler bulunmaktadır:

• Mükelleflerden gönüllü veya özel amaçlı (ad hoc) bilgiler talep etmek; veya
• Grup genelindeki bilgilere sistematik erişimi sağlamak amacıyla resmi yerel/ikincil GIR beyan yükümlülüğü getirmek.
• Yabancı merkezli şirketler için gerekli olması durumunda yerel/ikincil GIR beyan sürelerinin uzatılması.

Zaman kısıtlaması da göz önüne alınarak, GIR Bilgi Değişim Anlaşması’nın 30 Haziran’a kadar imzalanamaması durumunda mükelleflerin beyan yükümlülüklerinin ne olacağı hususunda bilgilendirmelerin vakitlice yapılması, ayrıca yabancı merkezli şirketler için gerekli olması durumunda yerel/ikincil GIR beyan sürelerinin uzatılarak mükelleflere uyum yükümlülüklerini yerine getirmeleri için ek süre tanınmasını tavsiye etmekteyiz.

Yapılan değişiklikler yalnızca izin sürelerini değil, analık sigortası kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği uygulamasını da doğrudan etkilemektedir.

Analık sigortası kapsamında sağlanan geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalı kadının doğum nedeniyle çalışamadığı sürelerde gelir kaybının karşılanmasını amaçlayan önemli bir sosyal güvenlik hakkıdır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında doğumdan önceki 8 haftalık, doğumdan sonraki 16 haftalık sürelerde; çoğul gebelik halinde ise doğum öncesi süreye ilave edilen 2 hafta ile birlikte toplam süreler üzerinden geçici iş göremezlik ödeneği ödenmektedir.

Ancak geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilmek için bazı şartların sağlanması gerekmektedir:

* Doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması,

* İstirahatli olduğu süre içinde iş yerinde çalışmamış olması,

* İstirahatin başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin yitirilmemiş olması,

* Doğumun canlı veya ölü olarak gerçekleşmiş olması.

Bu şartlar analık sigortası kapsamında yapılacak ödemelerin temel koşullarını oluşturmaktadır.

01.05.2026 tarihi itibarıyla doğum sonrası istirahat raporu devam eden sigortalılar bakımından Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından otomatik bir uygulama benimsenmiştir. Doğum sonrası raporu henüz tamamlanmamış olan sigortalıların mevcut rapor bitiş tarihleri sistem üzerinden herhangi bir başvuru aranmaksızın 8 hafta (56 gün) uzatılmaktadır. Böylece çalışanların ayrıca sağlık hizmet sunucularına ya da Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapmalarına gerek bulunmaksızın ilave süreye ait geçici iş göremezlik ödenekleri otomatik şekilde ödenecektir.

01.05.2026 tarihinden önce doğum sonrası istirahat raporu sona eren sigortalıların ilave 8 haftalık geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilmeleri için, çalışanların 10 iş günü içerisinde işverenlerine başvuruda bulunmaları ve işveren tarafından SGK sisteminde "7578 Sy. Kanun 56 Gün Uzatma Başvurusu" ekranı üzerinden bildirim yapılması gerekmektedir.

Yapılan kontrol sonucunda uygunluğu teyit edilen sigortalılar adına ilave 8 haftalık analık istirahat raporu sistem tarafından otomatik şekilde oluşturulacaktır. Bunun dışında ayrıca sağlık kuruluşuna ya da Sosyal Güvenlik Kurumuna ayrı bir başvuru yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Sisteme girilecek tarih, çalışanın işverene dilekçe ile başvurması üzerine, istirahatini kullanmaya başlayacak tarih olacaktır.

Sonuç olarak 7578 sayılı Kanun ile analık izin sürelerinin uzatılması yalnızca çalışanların izin hakkını genişletmemiş, aynı zamanda bu sürelerde sağlanan geçici iş göremezlik ödeneğinin kapsamını da artırmıştır. Özellikle doğum sonrası raporu devam eden sigortalılar bakımından ilave 8 haftalık sürenin herhangi bir başvuru aranmaksızın otomatik şekilde sisteme tanımlanması, uygulamanın çalışan lehine kolaylaştırıldığını göstermektedir.

Diğer taraftan doğum sonrası raporu 01.05.2026 tarihinden önce sona eren sigortalılar bakımından işveren başvurusu şartı getirilmiş olsa da işlemlerin yalnızca SGK sistemi üzerinden kısa bir bildirim ile tamamlanabilmesi uygulamada önemli bir pratiklik sağlamaktadır.

İşçiler kural olarak işverenlerinin yönetimleri altında faaliyet gösterdiklerinden, işin yapılması sırasında doğan zararlardan sorumlulukları sınırlıdır. Çünkü işin görülmesi sırasında işin doğası gereği veya dışsal nedenlerden birçok zarar doğabilmektedir. İşçiye yükletilemeyen bu tür zararlardan işçinin sorumlu tutulması adalete uygun görülmemiş, işverenin işleten olması nedeniyle, işletmesel zararlardan sorumlu olması gerektiği kabul edilmiştir. Fakat sınırlı da olsa çalışanların da sorumluluğu bulunmaktadır. İş görme borcu işçinin sadece çalışmasını değil çalışırken özen göstermesini de gerektirir. Çalışanın gerekli özeni göstermemesi nedeniyle yani kusurlu olarak zarar vermesi halinde, sorumluluğu doğabilecektir.

Yapılacak işin tüm ayrıntılarının ve nasıl yapılacağının sözleşmede ayrıntılı olarak önceden belirlenmesi mümkün değildir. İşin nasıl yapılacağı, o işin niteliğine, yazılı kuralları varsa bu yazılı kurallarına, yoksa o işin geleneğine ve dürüstlük kurallarına göre belirlenir. Dürüstlük kuralları kişinin dürüst bir insan olarak yapması gereken davranışları tespit eder. İşin özenle yapılıp yapılmadığı tüm bu kurallara göre belirlenir. Kişi bu kurallara göre hareket ettiyse işini özenle yapmıştır. Bunun sonucunda ortaya bir zarar çıkmış olsa da işçi sorumlu tutulamayacaktır.

İşin yapılma şekline ilişkin kuralların kesin olmadığı durumlarda iş görme borcunun özensiz yerine getirildiğinin ispatı zordur.

Çalışanın özensizliği üretilen malın hatalı olması, hizmetin düzgün yerine getirilmemesi, işverenin verdiği, araç, gereç, makine ve tesisatın özensiz kullanılarak, bunlara zarar verilmesi, yazılması gereken yazıların özensiz yazılması, kayıtların özensiz tutulması gibi şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Kanuna göre çalışanlar, işverene ait makineleri, araç ve gereçleri, teknik sistemleri, tesisleri ve taşıtları usulüne uygun kullanmak ve bunlara özen göstermek zorundadır.

Özenin derecesi...

İşçinin işini özenli yapıp yapmadığının tespiti çoğu zaman ayrıntılı bir araştırmayı gerektirir. Sorumluluğun tek işçide olduğu durumlarda zararın tek bir işçinin özensizliğinden kaynaklandığının ispatı daha kolaydır. Fakat trafik gibi birden çok unsurun bir araya geldiği, kullanılan aracın teknik yapısının karmaşıklığı halinde bu durum daha zordur.

İşçiler işlerini yaparken işverenin sağladığı makineleri kullanmakta, ham maddeyi işlemekte, verdiği araçla işleri yapmakta, telefonla iletişim kurmakta ve hatta arabayla işe gidip gelmektedir. Özellikle işçilerin kullandıkları araçların zarar riski çok yüksek olduğu için, trafik iş kazası niteliği taşıyan kazalarda sorumluluğu belirlenmesi ve işçinin sorumlu olduğunun tespiti halinde işçiden zarar tutarının istenmesi özel incelemeyi gerektirmekte, işverenin tek taraflı değerlendirmeleri yanlış sonuçlara gidilmesine sebep olabilmektedir. Çalışanın işine gerekli özeni göstermemesi, kendisine uyarı verilmesinden, işten çıkarılmasına kadar birçok disiplin cezasının uygulanması sonucunu doğurabilir. İşçinin işverene 30 günlük ücreti ile karşılanamayan bir zarar vermesi işveren açısından tazminatsız bir işten çıkarma sebebidir. Eğer zarar bu boyuta ulaşmıyor fakat düzenli olarak küçük zararlar veriliyorsa, bu durum işveren açısından yine bir fesih nedeni olmakla birlikte işçiye tazminatlarının ödenmesi gerekir. Böyle bir durumda işçinin işe iadesi söz konusu olmayacaktır.

Çalışanın işverene verdiği zararı çalışanın ücretinden doğrudan kesmesi hukuka aykırı olabilecektir. Doğrudan kesinti ancak işverenin dava açıp işçinin bu zararı kasten verdiğini ispatlaması halinde mümkündür. Eğer kasten verilmiş bir zarar yoksa ki çoğu durumda zarar kasten verilmez ya da kasten verilmiş olsa bile işveren dava açmamışsa çalışanın ücretinden kesinti yapabilmesi ancak çalışanın yazılı onayının alınmasına bağlıdır. Onay verilmedi diye işverenin bu zararı tahsil edemeyeceği düşünülmemelidir. İşveren işçi aleyhine icra takibi başlatarak uğradığı zararı tazmin ettirebilir. İcra ve dava masrafları nedeniyle çalışan verdiği zarardan daha yüksek para ödemek zorunda kalabilir.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.