Bu karar, Eylül 2024'te CEO'luk görevine gelen Brian Niccol dönemindeki ikinci büyük mağaza kapatma dalgası olacak.

Yüzlerce mağaza daha kapanacak

Starbucks'ın mali yılı bu ayın ilerleyen günlerinde sona erecek. Niccol, geçen yıl da aynı dönemde yüzlerce mağazanın kapatılacağını duyurmuştu.

Yeni kapanışlarla birlikte şirket, Kuzey Amerika'daki operasyonlarını daha sade bir yapıya kavuşturmayı ve kârlılığını artırmayı amaçlıyor.

2 milyar dolarlık tasarruf hedefi

Mağaza kapatma planı, Starbucks'ın daha geniş kapsamlı maliyet azaltma stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.

Şirket yönetimi, 2028 mali yılının sonuna kadar toplam 2 milyar dolarlık maliyet tasarrufu sağlamayı hedefliyor.

Kapanışların maliyeti 300 milyon dolar olacak

Tasarruf planına rağmen mağazaların kapatılması kısa vadede şirkete ek maliyet getirecek.

Starbucks, kapanışlarla bağlantılı olarak yaklaşık 300 milyon dolarlık yeniden yapılandırma gideri kaydedileceğini açıkladı.

Dünya

Kuşkusuz Cumhuriyet tarihimizin en büyük finansal dolandırıcılığı ile karşı karşıyayız. Evet, bugüne kadar başta Banker Kastelli vakası olmak üzere buna benzer pek çok vaka yaşandı, ancak bu son olay hem miktar olarak hem mağdur sayısı olarak hem de işin içine bulaşmış veya doğrudan sorumluluğu bulunan mercilerin çokluğu bakımından diğerlerini fersah fersah aşmış durumda.

Kastelli demişken, kısa bir hatırlatma yapmakta fayda görüyorum. Kastelli’nin yaptığı, bankalardan iskontolu olarak aldığı mevduat sertifikalarını gene iskontolu olarak halka satmaktı. Böylece, diyelim resmî mevduat faizi %40 iken, Kastelli sertifikaları %60’tan satıyordu. Neden derseniz, o günlerde mevduat faizleri henüz tam bir serbestlik içinde değildi. Neticede, bugünden çok daha farklı olarak aslında günün sonunda mevduat sahiplerinin elinde bankaların mevduat sertifikaları vardı ve biraz geç de olsa bu paraların tamamı ödendi. Hâlâ hatırlanmasının ana sebebi 220 bin tasarruf sahibinin etkilenmiş olmasıydı. Yoksa, günün sonunda büyük kayıplar oluşmadı. Buna rağmen, ekonomiden sorumlu Başbakan Yardımcısı Turgut Özal ve Maliye Bakanı Kaya Erdem istifa etmişlerdi!

Son yapılan açıklamalara göre tasfiye altına alınan fonların toplam portföy büyüklüğü 715 milyar TL ve tekil yatırımcı sayısı da 456 bin kişi. Ancak bu fonların bazılarının gerçek değerleri görünen değerlerinin çok altında. Şu anda tasfiyeye tabi olan 131 fonun çoğu için bu durum geçerli olmasa bile, bazı büyük fonlarda durum böyle. Bunun böyle olmasının nedeni de, artık herkesin bildiği gibi, bu fonların yatırım yaptığı hisse senetlerinin fiyatlarının anormal derecede şişirilmiş durumda olması. (Bunu yapabilmek için bu hisselerin dolaşımda olan gerçek halka açıklık oranının çok düşük olması, olanların da manipülatörlerin elinde bulunması gerekiyor.)

Tasfiyedeki fonların toplam büyüklüğünün yaklaşık üçte ikisini oluşturan Tera’nın TLY ve TP2 fonları özellikle mercek altında. Bunlardan TLY bir serbest fon; risk seviyesi 7/7. Diğer fon ise bir PPF; risk seviyesi sadece 2/7. 16 Eylül verilerine baktığımızda TLY’nin portföyünün %87,5’inin, başta Destek Finans Faktoring olmak üzere çoğunun değeri şişirilmiş hisselerden oluştuğu görülüyor. Bunların tasfiye değeri çok düşük olacaktır. Bir PPF olan TP2’de ise kayıpların bu seviyede olmaması beklenir. Ancak TP2, bir tanesinin Tera Yatırım olduğunu bildiğimiz, diğerlerini bilmediğimiz kurumlarla çok yüksek miktarda (142 milyar TL) günlük ters repo yapmış gözüküyor. Buna rağmen 16 Eylül’de Tera Portföy’den TP2’nin katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğuna dair açıklama gelmişti. Halbuki o gün ters repo alacakları geri ödenmiş olsaydı, böyle bir temerrüt oluşmaması gerekirdi. Buradan fon portföylerinin yapısının göründüğünden çok daha karmaşık ve ilintili olduğunu anlıyoruz.

Tüm fonların tek havuzda birleştirilmesi doğru olmaz

Neticede, Tera Yatırım’ın ve fonlarının ilişkide olduğu tüm diğer fon ve şirketlerin de incelemeye dâhil edilmesi gerektiğini düşünüyorum. Fonların tasfiyesinde ise öncelikle yatırılan ana paraların geri ödenmesi doğru olacaktır. (Fiktif şişirilmiş değerler üzerinden geri ödeme yapmak adil olmaz.) Tüm fonların tek bir havuz altında birleştirilmesi de doğru olmayacaktır, çünkü bunların risk değerleri farklı. Tabii ki bu “Fonzi” oyununu tezgâhlayan ve bu şekilde KY’nin aleyhine büyük paralar vuran tüm manipülatörlerin varlıklarına el konulup bunların likide edilmesi şart.

Olayın salt ekonomi boyutunu değerlendirdiğimizde bazılarının iddia ettiği gibi bir sistemik risk ortaya çıkması (ki bu iddiaların bir kısmı zararların kamu tarafından karşılanması arzusundan kaynaklanıyor kanımca) imkânsız. Evet, durumdan doğal olarak ürken bazı yatırımcılar bir kısım fonlardan çıkacaklardır. Bu da geçici bir likidite sıkıntısı, tahvil faizlerinde artış ve borsa genelinde bir satış baskısı getirecektir. Çıkan paranın bir kısmının döviz ve altına gitmesi de beklenmeli. Oluşabilecek likidite daralmasını TCMB rahatlıkla karşılayabilir. Döviz rezervlerinde de bir gerileme olması muhtemel. Ancak bunların geçici etkiler olduğunu düşünüyorum.

Asıl kalıcı etki, piyasa itibarının yerle bir olması

Asıl kalıcı etki ise Türkiye finansal piyasalarının itibarının yerle bir olması. Bugüne kadar yetkili mercilerin büyük bir gözetim ve denetim eksikliği sergilemiş olduğu muhakkak. Bu konuda derin bir soruşturma açılması ve sorumluların kanun önüne çıkarılması, bu itibar kaybını gidermek için çok önemli. Ancak bunlar yapılsa dahi Türkiye’de zaten tarihsel olarak çok zayıf olan yatırımcı güveninin daha da zayıflamış olmasının önüne geçilemeyecektir.

Tuğrul Belli-Ekonomim

Soruşturma kapsamında 19 Eylül’de gözaltına alınan Emre Tezmen’in yanı sıra Serdar Turhan, Alper Öztürk, Emre Alkin ve Kerem Alkin de tutuklandı.

Türkiye ve Avrupa’da çok sayıda varlık

Tezmen’in öne çıkan varlıkları arasında İstanbul Nişantaşı’nda yaklaşık 2 milyar liraya satın alındığı belirtilen katlı otopark ve çarşı bulunuyor. İstanbul Levent’teki Peker Towers ile Beykoz’daki Tera Orman Projesi de dikkat çeken diğer yatırımlar arasında yer alıyor.

Türkiye ve yurt dışındaki yüksek değerli taşınmazlar ve devam eden projeler, soruşturma kapsamında tutuklanan Tezmen’in mal varlığına ilişkin dikkat çeken ayrıntılar arasında yer alıyor.

Tutuklanan Emre Tezmen'in mal varlığı

- Nişantaşı’nda 2 milyar liraya alınan katlı otopark ve çarşı

-Almanya Düsseldorf’ta otel

-Düsseldorf şehrinde Northgate emlak projesi

- Solingen’de 72 odalı otel projesi

- Almanya’daki varlıkların toplamı 200 milyon Euro (11.1 milyar TL)

- İspanya Malaga’da lüks villa projesi - İstanbul Levent’te Peker Towers

- Beykoz’da Tera Orman Projesi -KKTC’de milyonlar değerinde deniz manzaralı arsalar.

Ekonomim

Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı MASAK tarafından, sermaye piyasasında son dönemde yürütülen adli ve idari incelemeler kapsamında finansal sistemin güvenliğinin korunması, şüpheli malvarlığı hareketlerinin önlenmesi ve muhtemel malvarlığı kaçırma girişimlerinin tespit edilmesine yönelik çalışmalar sürdürülüyor.

Bu kapsamda, Pusula Finans, Tera Yatırım, Hedef Holding ve Bulls Yatırım ile bunların bağlı ve ilişkili finansal kuruluşlarında görev yapmış veya halen görev yapmakta olan toplam 117 yöneticiye ilişkin finansal hareketler detaylı olarak incelendi ve 2 analiz raporu hazırlanarak İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildi.

MASAK’tan Başsavcılığa analiz raporu

Ayrıca, söz konusu kişilerden bir yönetici hakkında malvarlığının kaçırılmasına yönelik şüpheler nedeniyle ayrı ve kapsamlı bir analiz çalışması yürütülerek, bu çalışma sonucunda hazırlanan 1 analiz raporu da Başsavcılığa sunuldu.

İncelemeye konu yatırım fonlarının TEFAS üzerinden işlem görmediği veya yatırımcı erişiminin sınırlı olduğu dönemlerdeki pay sahiplerine dair bilgiler de İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı ve ilgili kurum ve kuruluşlara iletilirken, bu kişilerin fonlara giriş ve çıkış işlemleri ile elde ettikleri kazançlara yönelik ayrıntılı analiz ve incelemeler sürdürülüyor.

2,5 milyar liraya yakın tutarda işlem teşebbüsü durduruldu

İnceleme kapsamındaki kişiler hakkında bankalar, sermaye piyasası aracı kurumları, kripto varlık hizmet sağlayıcılar ile ödeme ve elektronik para kuruluşları nezdinde sıkılaştırılmış izleme ve kontrol mekanizmaları devreye alınırken, bu çerçevede kişilerin malvarlığı ve para hareketleri yakından takip ediliyor.

Özellikle yurt dışına fon aktarımı, yüksek tutarlı nakit işlemler ve olağan dışı finansal hareketlere yönelik işlem bazlı kontroller uygulanıyor.

Sıkılaştırılmış izleme ve kontrol çalışmaları sonucunda, 21 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 2,5 milyar liraya yakın tutarda işlem teşebbüsü durdurulurken, söz konusu işlemler de Başsavcılığa bildirildi.

AA

Banka, Türkiye ekonomisine ilişkin büyüme beklentisini aşağı yönlü revize etti.

Rapora göre Türkiye ekonomisinin bu yıl yüzde 3 büyümesi bekleniyor. Böylece bankanın haziran ayında yüzde 3,5 olarak açıkladığı 2026 büyüme tahmini 0,5 puan aşağı çekilmiş oldu.

EBRD, 2027'de ise Türkiye ekonomisinin büyüme hızının yüzde 4'e ulaşacağını öngörüyor.

Bankanın Türkiye'ye yönelik aşağı yönlü revizyonunda birden fazla faktörün etkili olduğu belirtildi. Yüksek enflasyon ve sıkı finansal koşullar nedeniyle iç talebin zayıflaması bunların başında geliyor.

Bunun yanı sıra Orta Doğu'da devam eden savaşın ekonomik etkileri ile ihracatta maliyet rekabetçiliği üzerindeki baskılar da büyüme görünümünü etkileyen unsurlar arasında gösterildi.

Büyümeyi hızlandırabilecek gelişmelere dikkat çekildi

Orta Doğu'da kalıcı barışın sağlanması, dış talebin güç kazanması ve para politikası disiplininin devam etmesinin yatırımları destekleyebileceği belirtildi. Bu gelişmelerin gerçekleşmesi halinde ekonomik büyümenin de hız kazanabileceğine işaret edildi.

Bölge için beklentiler de aşağı çekildi

EBRD, yalnızca Türkiye için değil, faaliyet gösterdiği ülkelerin geneli için de büyüme beklentilerini düşürdü.

Bankanın tahminlerine göre bu ülkelerde ortalama ekonomik büyümenin 2026'da yüzde 2,5, 2027'de ise yüzde 4 olması bekleniyor.

Bu tahminler, haziran ayında açıklanan beklentilere kıyasla sırasıyla 0,6 ve 0,4 puanlık aşağı yönlü revizyona karşılık geliyor.

25 milyar Euro'nun üzerinde yatırımı bulunuyor

Türkiye, EBRD'nin önemli faaliyet alanlarından biri. Bankanın ülkedeki yatırımlarının toplam büyüklüğü 25 milyar Euro'nun üzerinde bulunuyor.

Söz konusu yatırımların büyük bölümünü özel sektöre yönelik yatırımlar oluşturuyor.

AA

100’den fazla işlem listede yer aldı

Morgan Stanley’nin dahili belgesinin ağırlıklı olarak Asya-Pasifik bölgesindeki yatırım bankacılığı faaliyetlerini kapsadığı belirtildi.

Listede Çin, Güney Kore ve Hindistan’daki olası halka arzların yanı sıra Avrupa, Orta Doğu ve Afrika’daki bazı işlemlere ilişkin bilgilerin de bulunduğu aktarıldı.

Belgede ayrıca bazı şirketleri destekleyen özel sermaye ve emeklilik fonlarının isimleri ile görüşme aşamasında bulunan veya askıya alınan projelere ilişkin ayrıntıların yer aldığı ifade edildi.

Hong Kong’daki kaynaklar, belgede şirket ve kurumsal yatırımcı isimlerinin de bulunduğunu belirtti.

Müşteriye gönderilecek dosya yerine dahili belge gitti

Olayın, Morgan Stanley’nin yatırım bankacılığı bölümünde Asya-Pasifik finansal sponsorlar biriminin başında bulunan Mohamed Atmani’nin gönderdiği e-posta nedeniyle yaşandığı belirtildi.

Atmani’nin bazı müşterilere özel sermaye sektörü ve yakın dönemdeki işlemler hakkında genel bilgilerin yer aldığı bir dosya göndermeyi planladığı, ancak bunun yerine bankanın dahili versiyonunu gönderdiği aktarıldı.

Dahili belgede yer alan bazı bilgilerin fiyat açısından hassas nitelikte olduğu kaydedildi.

E-postayı geri çekmeye çalıştı

Atmani’nin yanlış gönderimin ardından e-postayı geri çekmeye çalıştığı ancak belgenin bu sırada bazı alıcılara ulaştığı bildirildi.

Belgenin bulanıklaştırılmış bir kopyasının daha sonra Instagram’da da paylaşıldığı belirtildi.

South China Morning Post’a konuşan kaynaklara göre Morgan Stanley, olayın ardından alıcılara ikinci bir e-posta göndererek ekli dosyanın açılmamasını istedi.

Ancak söz konusu belgenin bu aşamaya kadar finans sektöründe yayılmış olduğu ifade edildi.

Morgan Stanley’den açıklama

Morgan Stanley, olayla ilgili Bloomberg’e yaptığı açıklamada müşteri gizliliğini "son derece ciddiye aldığını" belirtti.

Banka, yanlışlıkla paylaşılan bilgilerle ilgili gerekli adımların hızlı şekilde atıldığını ve ilgili taraflarla görüşmelerin sürdüğünü açıkladı.

Belgenin tam olarak kaç müşteriye ulaştığı ve bankanın olayla ilgili başka hangi adımları atacağı ise henüz açıklanmadı.

Bloomberg

Türkiye’de şirketlerin finansman sorunu konuşulduğunda ilk akla gelen banka kredileri ve faizler oluyor. Oysa geçtiğimiz günlerde TCMB tarafından açıklanan sektör bilançolarına baktığımızda, şirketlerin finansmanında başka bir kaynağın daha öne çıktığını görüyoruz.

Şirketlerin birbirlerine açtıkları vadeler.

2025 yılı sonunda 1 milyon 150 bin şirketin toplam aktif büyüklüğü yaklaşık 124 trilyon liraya ulaşmış durumda. Bunun 67,2 trilyon lirası yabancı kaynaklardan, 56,7 trilyon lirası ise öz kaynaklardan oluşuyor.

2023 yılında ise şirketlerin 32,5 trilyon liralık yabancı kaynağına karşılık 35,1 trilyon lira öz kaynağı vardı. Yani öz kaynaklar yabancı kaynakların üzerindeydi.

2025 sonunda bu denge tersine dönmüş görünüyor.

Şirketlerin Borçluluğu Neden Artıyor?

2023 yılında şirketlerin her 100 liralık öz kaynağına karşılık yaklaşık 93 lira yabancı kaynak vardı. Bu rakam 2024’te 98 liraya, 2025’te ise 118 liraya çıktı.

Son üç yılda toplam aktifler yüzde 83, öz kaynaklar yüzde 62 artarken yabancı kaynaklardaki artış yüzde 107 oldu.

Elbette yüksek enflasyonun yaşandığı ve enflasyon muhasebesinin uygulandığı bir dönemde nominal tutarlardaki artışları tek başına değerlendirmek doğru olmaz. Ancak yabancı kaynakların öz kaynaklardan çok daha hızlı artması, şirketlerin finansman yapısındaki değişimi açık biçimde ortaya koyuyor.

Şirketler yatırım yapmak, stoklarını veya işletme sermayesi ihtiyacını finanse etmek için borçlanabilir. Borçlanmak tek başına bir sorun değil. Burada borcun miktarı kadar, şirketlerin bu finansmanı nereden sağladığı da önemli.

Şirketleri Sadece Bankalar mı Finanse Ediyor?

2025 yılı sonunda şirketlerin mali borçları yaklaşık 20,7 trilyon lira. Ticari borçları ise 20,6 trilyon lira.

İki rakamın neredeyse aynı olması üzerinde durmaya değer.

Bir şirket bankadan dört ay vadeli kredi kullandığında bunun bir finansman kaynağı olduğunu biliyoruz. Aynı şirket satın aldığı malın bedelini dört ay sonra ödediğinde de bir finansman imkânı elde ediyor. Bu kez kaynağı banka değil, malı satan şirket sağlıyor.

2023 yılında 9,7 trilyon lira olan ticari borçlar, 2025 sonunda 20,6 trilyon liraya ulaştı. Aynı dönemde ticari alacaklar 8,9 trilyon liradan 19,9 trilyon liraya çıktı.

Üç yılda ticari borçlardaki artış yüzde 112, ticari alacaklardaki artış yüzde 123 oldu. Aynı dönemde mali borçlar yüzde 102 arttı.

Demek ki şirketlerin finansman ihtiyacını sadece bankalar karşılamıyor. Bankalara yakın büyüklükte bir kaynağı birbirlerinden sağlıyorlar.

Uzayan Vadeyi Gerçekte Kim Finanse Ediyor?

Ticari hayatın vadeli işlemler olmadan yürütülmesi mümkün değil. Önemli olan, vadeler uzadığında ortaya çıkan finansman ihtiyacını kimin karşıladığı.

Bir şirket tedarikçisinden aldığı malın bedelini 120 gün sonra ödediğinde dört ay boyunca bir finansman imkânı elde ediyor. Ancak aynı dört ay, malı satan şirket açısından tahsilatın beklenmesi gereken bir süre.

Tedarikçi satışını yapmış, faturasını kesmiş ve kâr etmiş olabilir. Fakat para henüz kasasına girmemiştir. Buna karşılık ücretleri, vergileri, SGK primlerini ve diğer giderlerini ödemeye devam eder.

Öz kaynağı yeterliyse bu süreyi kendi kaynaklarıyla finanse edebilir. Yeterli değilse banka kredisine veya kendi tedarikçilerinden sağlayacağı vadeye ihtiyaç duyar.

Böylece bir şirketin kullandığı ticari vade, başka bir şirketin finansman ihtiyacına dönüşür.

Özellikle büyük şirketlerle daha küçük tedarikçiler arasındaki ilişkide bu konu daha önemli hale geliyor. Pazarlık gücü yüksek olan şirket ödeme vadesini uzatabilirken, daha küçük işletmenin aynı finansman imkânına ulaşması her zaman mümkün olmayabilir.

Dolayısıyla sorun şirketlerin birbirlerini finanse etmeleri değil, bu finansmanın yükünün hangi şirketlerin üzerinde kaldığıdır.

Bu Yapı Neden Önemli?

Şirketlerin birbirlerine ticari kredi sağlaması yeni bir durum değil. Ancak son üç yıldaki değişimin hızı dikkat çekici.

Şirketlerin aktifleri yüzde 83, özkaynakları yüzde 62 artarken ticari alacakları yüzde 123, ticari borçları yüzde 112 ve mali borçları yüzde 102 artmış.

Bu tablo, şirketlerin faaliyetlerini sürdürürken dış finansmana olan ihtiyaçlarının her geçen gün arttığını gösteriyor.

İşler yolunda giderken sistem çalışır. Şirket malını satar, alacağını zamanında tahsil eder, borcunu öder ve faaliyetlerine devam eder.

Ancak tahsilat süreleri uzamaya başladığında ise durum değişir. Çünkü bir şirketin ticari borcu başka bir şirketin ticari alacağıdır. Bir şirket ödemesini geciktirdiğinde karşı tarafın nakit akışı da etkilenir. O şirket kendi ödemelerini geciktirirse sorun tedarik zincirinin diğer halkalarına doğru ilerler.

Ticari alacak ve borçların hızlı büyümesi, bu nedenle şirketlerin birbirlerinin nakit akışına daha bağımlı hale geldiğini de gösteriyor.

Peki Bu Yapı Sürdürülebilir mi?

Borcun artması tek başına bir sorun değil. Şirket borçlanırken öz kaynağını, kârlılığını ve nakit yaratma gücünü de artırabiliyorsa borç yükünü taşıyabilir. Ancak son üç yıllık rakamlar bu açıdan dikkat çekici. Yabancı kaynaklar yüzde 107, ticari alacaklar yüzde 123 artarken öz kaynaklardaki artış yüzde 62’de kalmış. Bu eğilim devam ederse şirketlerin borç ve tahsilat yükünü taşımaları giderek zorlaşabilir.

Özellikle tahsilat sürelerinin uzadığı ve finansman maliyetlerinin yüksek kaldığı bir ortamda, borcun ne kadar olduğundan çok şirketin bu borcu çevirecek nakdi üretip üretemediği önem kazanıyor.

Kâr Etmek Yeterli mi?

Bir şirket satışlarını artırabilir, kâr da edebilir. Ancak sattığı malın parasını altı ay sonra tahsil ediyor, giderlerini ise çok daha kısa sürede ödüyorsa aradaki süreyi finanse etmek zorundadır.

Bu nedenle bugün şirket yöneticisinin yalnızca satışlara ve kâra bakması yeterli değil.

Alacaklar kaç günde tahsil ediliyor?

Borçlar kaç günde ödeniyor?

İki süre arasındaki fark hangi kaynakla finanse ediliyor ve bunun şirkete maliyeti ne kadar?

Bu sorular geçmişte de önemliydi. Ancak şirketlerin öz kaynaklarından daha hızlı borçlandığı ve ticari alacakların üç yılda yüzde 123 arttığı bir ortamda çok daha önemli hale geldi.

Türkiye’de şirketlerin borçlanması artarken, birbirlerine sağladıkları finansmanın payı da giderek büyüyor.

Şirketler birbirlerinin finansmanına daha fazla bağımlı hale geldikçe tahsilat sorunu da tek bir şirketin sorunu olmaktan çıkıyor. Bir yerde başlayan ödeme güçlüğü, ticari alacaklar üzerinden başka şirketlere taşınabiliyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde şirketler açısından krediye ulaşmak ve kredi maliyetini yönetmek kadar önemli başka bir konu daha var:

Satışı yapmak değil, satıştan doğan parayı zamanında tahsil edebilmek.

Çalışma çağındaki nüfusun (15-64 yaş orası) yüzde 85’e yakının çalıştığı Hollanda’yı anlayabiliyorum…

Aynı nedenle:

Geçtiğimiz yıl yüzde 80 iken, bu yılın ilk altı ayı sonunda yüzde 81’e yükselen Japonya’yı da anlayabiliyorum…

***

Aynı nedenlerin:

Yüksek refah seviyesi ve tasarruf oranına (hane halklarında düşük borçlanma oranları) rağmen, “çalışma disiplininden” uzaklaşmayı engellediği de biliniyor…

Yüksek refah/tasarruf seviyesinin “eğitimin niteliği sayesinde oluşan/kazanılan kültürler” yoluyla kazanıldığı/kazanılabileceği de biliniyor…

***

Çalışanların oranının:

Almanya, Yeni Zelanda, Avustralya, Kanada gibi ülkelerde yüzde 78-80 aralığını zorlamasına da bu nedenlerle şaşırmıyorum…

***

Aklın yolu bir…

***

Çalışmayan nüfustaki yüksekliği:

“Akdeniz ülkesi olmaya”, “iklime”, “AB’ye üye olmanın rahatlığına” bağlayanları da görüyorum…

Ama…

O güruhun yanıldığını:

İspanya ve Yunanistan gibi “siesta kültürlü” Akdeniz ülkelerinin, çalışan nüfus oranının yüzde 70’e sabitlemesinden anlıyorum…

VELHASIL

Çalışma çağındaki nüfus içinde (15-64 yaş orası) çalışmayanlarımızın oranı, OECD verilerine göre ilk kez yüzde 45’i aştı…

2025 yılı sonunda bu oran yüzde 44.9’a yaklaşmıştı (Aynı yıl, yüzde 55.1 çalışanların oranı)…

***

Çalışanların oranı, OECD verisine göre 2025 yılsonunda Şili’de 64.3’e, Kosta Rika’da 61.32e çıktı…

***

Soru şu?

Macaristan, Çekoslovakya, Polonya, Avusturya gibi sanayi/tarım ürünlerinde (reel üretimde) rakibimiz sayılabilecek ülkelerde, “eğitim sistemi, kazanılan/kazandırılan kültür ve çalışma hayatı reformları sayesinde” çalışma çağındaki nüfus içerisinde çalışanların oranının yüzde 75’i aşması, “rekabetin daha da artacağı” geleceğe bakıldığında, Türkiye için ne anlatıyor?

Ferit Barış Parlak-Dünya

Apple’ın ChatGPT’yi Siri ve Apple Intelligence’a taşıması, OpenAI’nin beklediği kullanıcı sıçramasını yaratmadı. Yeni mahkeme belgeleri, şirketin daha ilk aylarda tahminlerini aşağı çektiğini ve performansı uzun süre yetersiz gördüğünü gösteriyor.

İlk alarm Ocak 2025’te geldi

Apple, ChatGPT entegrasyonunu Aralık 2024’te Siri ve Apple Intelligence içinde kullanıma sundu. Sistem, uygun durumlarda Siri’nin soruyu ChatGPT’ye yönlendirmesine izin veriyordu ancak kullanıcıların önce özelliği etkinleştirmesi ve bazı aşamalarda ayrıca onay vermesi gerekiyordu.

Mahkeme dosyasına yansıyan şirket içi değerlendirmelere göre OpenAI, daha Ocak 2025’te entegrasyonun beklenenden yavaş başladığını gördü. Bunun üzerine Apple ortaklığından gelmesini beklediği yeni haftalık aktif kullanıcı sayısına ilişkin tahminini aşağı çekti.

Sonraki aylarda tablo belirgin biçimde değişmedi. Şirket, Apple Intelligence üzerinden ChatGPT’ye gelen kullanımın beklediği ölçeğe ulaşmadığını değerlendirdi ve entegrasyonun performansını uzun süre yetersiz buldu.

OpenAI iki yıllık ayrıcalık istedi

Mahkeme dosyasının dikkat çeken bir başka bölümü Apple ile OpenAI arasındaki anlaşmanın kapsamını ortaya koydu. OpenAI’nin Apple’dan ChatGPT için iki yıllık ayrıcalık istediği, ancak Apple’ın bu talebi kabul etmediği belirtildi.

İki şirket arasında imzalanan anlaşmanın münhasır olmadığı ve Apple’ın benzer işlevleri sunan başka yapay zekâ sağlayıcılarıyla çalışmasına izin verdiği kaydedildi.

Bu ayrıntı, Elon Musk’ın şirketlerinin Apple ile OpenAI arasında rakipleri dışlayan özel bir anlaşma bulunduğu yönündeki iddialarına karşı OpenAI’nin savunmasının temel noktalarından biri haline geldi.

OpenAI ayrıca Apple Intelligence içinden ChatGPT’ye erişen kullanıcıların toplam yapay zekâ pazarındaki payının sınırlı kaldığını savunuyor.

Apple yapay zekâ rotasını genişletti

Apple’ın sonraki adımları da şirketin kendisini yalnızca ChatGPT’ye bağlamak istemediğini gösterdi. Apple, daha ilk duyurularında kullanıcıların zaman içinde farklı yapay zekâ modelleri arasında seçim yapabilmesini hedeflediğini açıklamıştı.

Şirket daha sonra Google ile de yapay zekâ alanında iş birliğine giderken, yeni nesil Siri AI tarafında Gemini modellerinden yararlanmaya başladı.

Apple’ın kendi yapay zekâ altyapısını büyütmesi ve birden fazla sağlayıcıyla çalışması, ChatGPT’nin Apple ekosistemindeki rolünün başlangıçta düşünüldüğü kadar merkezi kalmamasına yol açtı.

Buna rağmen ChatGPT, Apple Intelligence içinde kullanılmaya devam ediyor. Kullanıcılar Siri üzerinden belirli soruları ChatGPT’ye yönlendirebiliyor ve sistem, fotoğraf veya belge içeren isteklerde de OpenAI’nin modelinden yararlanabiliyor.

Dava Apple için bitti, OpenAI için sürüyor

Mahkeme belgeleri, Elon Musk’ın şirketleri ile Apple ve OpenAI arasında devam eden rekabet davasının parçası olarak ortaya çıktı.

X Corp ve daha sonra SpaceXAI bünyesine giren yapay zekâ şirketi, 2025’te Apple ile OpenAI arasındaki anlaşmanın rakip yapay zekâ hizmetlerinin büyümesini zorlaştırdığını ileri sürmüştü. Apple ve OpenAI ise bu iddiaları reddetti.

Eylül 2026’da Musk’ın şirketleri Apple’a yönelik taleplerini geri çekti. Apple böylece davadan çıktı ancak OpenAI’ye yönelik iddialar devam ediyor.

OpenAI ise yeni başvurusunda davanın duruşmaya gitmeden sona erdirilmesini talep ediyor. Mevcut takvim korunursa davanın Ocak 2027’de görülmesi planlanıyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bizler bilmeye değil, öğrenmeye memuruz. Bildim diyen öldüm desin. Ben dünün cahili, bugünün daha az cahiliyim. Öğrenerek hayatta kalan türler, uygarlık talebinde olup bilgiyi çoğaltanlardır

Cehalet; bilmezlik hali, bilgisinden yoksunluk. Merak etmez, bilmezsin; cahilsin. Öğrenmemişsindir, denk gelmemiştir. Hayat sana onu öğretme fırsatı sunmamıştır. Eğer bilgiden, görgüden yoksun isen önünde 2 yol vardır. Öğrenmek veya umursamamak… Öğrenmek, cehalet şifasıdır; öğrenince geçer.

Bilene danışırsın, merak eder araştırır, okur ve öğrenince artık cahil değilsindir. En azından o bilmediğin alanda… Ancak bilmek, görece bir şeydir. Bildiğini sanırsın ki bu cehaletin sürdürülebilir olanıdır. Çünkü cehaletinin de cahilisin. Osmanlıca buna “echelü cahilin – cahilliğinin de cahili” der.

HERKES MERAKSIZLIĞI KADAR CAHİL, MERAKI KADAR KORKAKLIKTAN UZAK…

Cehalet, bilgi ile ilişkilendirilir. Aydınlık bilgi ise karanlık cehaletin şifasıdır. Cehaletin sürdürülebilir olanı, bilgiye bakışla ilişkilendirilir. Konfüçyüs 2500 yıl önce bilgi ile cehalet arasındaki kombinasyonu tanımlar ve öneri getirir bizlere ve bunun için dört dörtlük bir formül uygulansın der:

1- Bildiğini bilmiyorsa, uyandır. 2- Bilmediğini biliyorsa, öğret. 3- Bildiğini biliyorsa, izle. 4-Bilmediğini biliyorsa kaç. Cehalet, giderilebilir bir şeydir. İlacı bilgidir ve bilgi, meraktan neşet eder. Merak etmediğini bilemez, meraksızlığın oranında cahil kalırsın. Korkularından merak ederek kurtul.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Cehalete dair…

Çok okuyan mı çok gezen mi?

Aslında gezerken okuyan… Hem gezen hem okuyan… Ama benim cevabım çok daha net; en çok merak eden bilir. Bakmayın “cehalet erdemdir” dediklerine… Bu; artan farkındalığın yoruculuğudur.

Yarı cahil nasıl bir şeydir?

Biri sana gelir; “ben bu konuda cahilim” der ve ona öğretirsin, cehaleti gider. Ancak bildiğini sanan cahillere hiçbir şey öğretemezsin. Onlara yarı cahil deriz ve bunları gördüğün zaman derhal uzaklaş.

NOT

SÜRDÜRÜLEBİLİR CEHALET PANDEMİSİ HER GEÇEN GÜN TIRMANIYOR

Bugün ekranlarda, her konuda fikri olanları görüyoruz. Bunlar, her şeyi biliyorlar. Adı profesördür, akademik gayreti yoktur, ekran eforu vardır. Onları laboratuvarda göremezsiniz ama hemen her konuda fikir beyan ederken televizyonda izleyebilirsiniz. Cehalet, meraksızlıkla yeşeren kanser…

CEHALET LÛGATI

Sıradan cahil: Hepimiz bu tür cehaletle doğarız ve öğrenim süreciyle daha az cahil oluruz

Zırcahil: Bilgiden nasibini almamış, boş işlerle uğraşmış, kendini yetiştirmemiş

Ukelâ: Rahmetli Uğur Mumcu’nun; “bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olan” dediği türler

Echelü cahilin: Cahillerin en cahili öyle ki kendisinin cahil olduğunu da bilmeyen

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Yatırım fonları kötü bir yatırım aracı değil. Bireysel yatırımcının profesyonel yönetim ve çeşitlendirme imkânından yararlanmasını sağlayan önemli bir sermaye piyasası aracıdır. İçinde ne olduğunu bilmeden alınan fon, tıpkı içeriğini bilmeden alınan herhangi bir finansal ürün gibi sürpriz yapabilir.

Başlıktaki söz bir Çin atasözüdür. Çinliler “Suyu içerken kaynağını düşün” derken, insanın hayatta sahip olduğu güzelliklerin, başarıların ve iyiliklerin kaynağını unutmaması gerektiğini kastetmişlerdir. Ama bu veciz söz bizim son fon krizimize de pekâlâ uyuyor. Getiriye değil, kaynağına bakın.

Son günlerde yatırım fonlarıyla ilgili yaşananlar, yalnızca belirli fonlara para yatırmış yatırımcıların değil, Türkiye’de sermaye piyasalarına güvenen herkesin dikkatle izlemesi gereken bir gelişme. Çünkü burada birbirine karıştırılmaması gereken birkaç farklı kavram var: Spekülasyon, manipülasyon, fon riski, likidite riski ve dolandırıcılık.

Bunların hepsini aynı torbaya koyarsak hem yaşananları yanlış anlarız hem de yatırımcı açısından yanlış dersler çıkarırız.

Spekülasyon başka, manipülasyon başka

Spekülasyon, yatırımcının gelecekteki fiyat hareketini tahmin ederek risk almasıdır. “Bu şirketin değeri artacak” diye hisse almak, beklenti gerçekleşirse para kazanmak, gerçekleşmezse kaybetmek spekülasyondur. Bunun kendisi suç değildir. Hatta fiyatların oluşmasında spekülatörlerin de rolü vardır.

Manipülasyonda ise amaç fiyat hareketini tahmin etmek değildir. Fiyatı veya yatırımcı davranışını yapay ve yanıltıcı yöntemlerle etkilemeye çalışmak söz konusudur. Gerçekte olmayan bir talep yaratmak, yanıltıcı bilgi yaymak ya da piyasayı yapay biçimde yönlendirmek buna örnek olabilir. Türkiye’de bu tür eylemler Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107. maddesinde piyasa dolandırıcılığı kapsamında düzenleniyor.

Dolayısıyla her hızlı yükseliş manipülasyon değildir. Her spekülatif işlem de manipülasyon değildir. Ancak son dönemde yaşananlar, piyasada bu ayrımı bilmenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor.

Fon güvenli bir kasa değildir

Yatırım fonlarının yıllardır bireysel yatırımcıya anlatılan önemli bir avantajı vardı. Denildi ki: “Paranız profesyoneller tarafından yönetiliyor ve portföy çeşitlendiriliyor.” Bu doğru. Ama buradan “Fon aldıysam risk yok” sonucu çıkmayacağını son krizde öğrendik.

Bir fonun değer kaybetmesi, kötü performans göstermesi veya tasfiye edilmesi tek başına dolandırıcılık anlamına gelmez. Fonun içinde hangi varlıkların bulunduğu, bu varlıkların ne kadar likit olduğu ve piyasa koşullarında ne kadar kolay satılabildiği önemlidir.

Son dönemde SPK’nın bazı fonlarla ilgili aldığı tasfiye kararları da bu nedenle yatırımcıların dikkatini çekti. Yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS’ta işlem gören fonlarını işleme kapatmasının ardından tasfiye kapsamındaki fon sayısı 131’e çıktı.

Burada önemli olan, “fon tasfiye ediliyor” cümlesini otomatik olarak “yatırımcı dolandırıldı” şeklinde okumamak. Tasfiye, bir fonun faaliyetinin sona erdirilmesi ve portföyündeki varlıkların paraya çevrilerek yatırımcılara dağıtılması sürecidir. Yatırımcının eline geçecek tutar ise fonun elindeki varlıkların değerine ve tasfiye sürecindeki gerçekleşmelere bağlıdır.

Asıl mesele: Likidite

Buradaki kritik kelime likidite. Yine son krizde öğrendik ki bir varlığın portföyde görünmesi, onun aynı gün ve istediğiniz fiyattan nakde çevrilebileceği anlamına gelmiyor. Özellikle işlem hacmi düşük hisseler söz konusuysa, büyük miktarda satış yapmak fiyatı da aşağı çekebilir.

İşte bu nedenle yatırımcı bir fondan parasını istediğinde fon yöneticisinin karşısında sadece “Ne kadar kazandık?” sorusu yoktur. “Bu varlıkları gerektiğinde ne kadar hızlı ve hangi fiyattan nakde çevirebiliriz?” sorusu da vardır.

Son olayın yatırımcı açısından en önemli derslerinden biri bence buydu. Getiri kadar likiditeye de bakmak gerektiğini hatırladık.

Madoff neden akla geliyor?

Burada bir başka ayrımı daha yapmak gerekiyor. Yaşanan fon tasfiyelerini Bernard Madoff vakasıyla birebir aynı şeymiş gibi görmek doğru olmaz.

Madoff’un sistemi, gerçek bir yatırım faaliyeti yürütülüyormuş görüntüsü altında yeni yatırımcılardan gelen parayla eski yatırımcılara ödeme yapılan bir Ponzi düzeniydi. Sistem, yeni para girişi kesildiğinde çöktü. Madoff 2009’da suçunu kabul etti ve 150 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Madoff hikâyesinin bugünkü yatırımcı açısından değeri, olayların aynı olmasında değil, sorulması gereken soruların aynı olmasında. “Ne kadar kazanacağım?” sorusundan önce “Bu getiri nereden geliyor?” demek gerekiyor. Yani Çinlilerin dediği gibi, “Suyu içerken kaynağını düşün.” Paranız hangi varlıklarda? Bu varlıklar nerede saklanıyor? Nasıl değerleniyor? Ne kadar likit? Risk nedir? Paranızı çekmek istediğinizde hangi mekanizma devreye giriyor? Bunlar yatırımcının sorması gereken temel sorular.

SPK lisansı garanti anlamına gelmez

Türkiye’de yatırım fonlarının varlıklarının portföy saklayıcıları nezdinde tutulması ve varlıkların fon adına ayrı şekilde izlenmesi, yatırımcı açısından önemli güvenlik katmanları oluşturuyor. Ama “SPK lisanslı” ifadesini “zarar etmem” garantisi olarak okumamak gerekiyor.

Düzenleme, denetim, bağımsız denetim ve saklama mekanizmaları yatırımcının her durumda para kazanacağı anlamına gelmez. Bunların amacı piyasanın belirli kurallar içinde işlemesini, varlıkların nerede olduğunu ve kimin tarafından yönetildiğini görünür kılmaktır.

Başka bir deyişle SPK denetimi riski ortadan kaldırmaz; yatırımcının karşı karşıya olduğu risklerin kurallar ve denetim çerçevesinde yönetilmesini sağlar.

Yatırımcı ne yapmalı?

Bence ilk yapılması gereken, fonları “güvenli-güvensiz” diye ikiye ayırmak yerine riskini anlamaya çalışmak. Bu yazıyı yazmadan önce işin uzmanlarına danıştım. Dediler ki: Bir fonu almadan önce en azından şu beş soruyu sorun:

1. Fon tam olarak neye yatırım yapıyor? Hisse senedi mi, tahvil mi, para piyasası araçları mı, girişim sermayesi mi?
2. Portföy ne kadar likit? İçindeki varlıkları gerektiğinde satmak kolay mı?
3. Geçmiş getirinin kaynağı ne? Olağanüstü getiri varsa bunun karşılığında hangi risk alınmış?
4. Fonun portföyü ne kadar yoğunlaşmış? Belirli birkaç varlığa yüksek oranda yatırım yapılmış mı?
5. Ben bu riski gerçekten anlıyor muyum? Anlamıyorsanız sadece son dönemde çok kazandırdığı için yatırım yapmayın.

Bir de sosyal medyanın altın kuralı var. “Kesin yükselecek”, “kaçırmayın”, “garanti getiri” gibi cümlelerden uzak durun. Kaynağı belli olmayan tüyo, söylenti ve yatırımcıyı acele ettiren yönlendirmeler kararın temeli olmamalı.

Fonlardan soğumayalım

Fon kötü değildir, ama sihirli kutu da değildir. Yatırım fonları kötü bir yatırım aracı değil. Tam tersine, bireysel yatırımcının profesyonel yönetim ve çeşitlendirme imkânından yararlanmasını sağlayan önemli bir sermaye piyasası aracıdır. Ama fon da sihirli bir kutu değil. İçinde ne olduğunu bilmeden alınan fon, tıpkı içeriğini bilmeden alınan herhangi bir finansal ürün gibi sürpriz yapabilir.

Son olaydan dersler çıkardık; daha önce bilip de sonradan unuttuğumuz bazı kuralları hatırladık.

Yatırım yaparken yalnızca getiriyi değil, getirinin kaynağını; yalnızca kazancı değil, riski; yalnızca portföyü değil, likiditeyi de sormak gerektiğini hatırladık. Çünkü finans piyasalarında gerçekten değerli olan şey, yüksek getiriyi bulmak kadar, o getirinin hangi bedelle geldiğini anlayabilmektir. Ne demişti Çinlilerin ataları? “Suyu içerken kaynağını düşünün.”

Servet Yıldırım-Ekonomim

Geçtiğimiz hafta 4.400 dolar seviyesine kadar yükselen altın, ardından gelen satışlarla birlikte ivme kaybetti.

ABD tahvil faizlerindeki yükseliş, doların güç kazanması, Fed yetkililerinden gelen şahin açıklamalar, ABD ekonomisine ilişkin güçlü veriler ve petrol fiyatlarının yeniden 100 doların üzerine çıkması, değerli metalin kısa vadeli görünümü üzerinde baskı oluşturuyor.

Altın fiyatlarında son durum

İç ve dış piyasayı etkileyen altın ve döviz kurundaki değişimler merakla takip ediliyor. Vatandaşlar günün ilk saatlerinden itibaren “Gram altın, çeyrek altın, ons altın fiyatı bugün ne kadar?” araştırmaları yapıyor.

İşte 24 Eylül 2026 Perşembe gününün ilk saatlerinde güncel altın fiyatları tablosu…

Güncel altın satış fiyatları

* Gram altın satış fiyatı: 6.729,10 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.006,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.006,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 43.838,04 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 43.883,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 109.931,29 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.284,37 dolar

Aleyna Harman-Ekonomim

Piyasalarda artan belirsizlik petrol fiyatlarına da yansıdı. Dün yükselen petrol fiyatları bugün ise düşüş kaydetti.

Motorine zam bekleniyor

Petrol piyasasındaki hareketlilik akaryakıt fiyatlarını da etkiledi. Motorinin litre fiyatına yarından itibaren 2,55 lira zam gelmesi bekleniyor.

Motorinin litre fiyatı ne kadar olacak?

Zamla birlikte motorinin litre fiyatının İstanbul'da 93,45 liraya, Ankara'da 94,55 liraya, İzmir'de 94,85 liraya, doğu illerinde ise 96,25 liraya yükselmesi bekleniyor.

Üç büyükşehirde fiyatlar 90 TL bandına inmişti

24 Eylül’de motorin fiyatlarında uygulanan 5,57 liralık indirimin ardından üç büyükşehirde litre fiyatları 90 lira seviyelerine kadar gerilemişti. İndirimle birlikte motorinin litre fiyatı İstanbul’da yaklaşık 90,80 liraya, Ankara’da 91,90 liraya, İzmir’de ise 92,20 liraya kadar düşmüştü.

Ekonomim

- Aracı hizmet sağlayıcıları (23/10/2014 tarihli ve 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da tanımlanan başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ya da tüzel kişiler) ,

- Sosyal ağ sağlayıcıları (5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un 2’nci maddesinde tanımlanan sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan gerçek veya tüzel kişiler)

ile

- Yer sağlayıcılar (5651 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinde tanımlanan ve hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişiler) takvim yılının birer aylık süreleri içerisinde gerçekleştirmiş oldukları söz konusu işlemlere ilişkin olarak;

1. a) Verilen hizmetin sağlandığı internet adres veya adreslerini,
2. b) Hizmet verilen gerçek ya da tüzel kişilere ait ad soyad/unvan, TCKN/YKN/VKN bilgileri ile işyeri adres bilgilerini,
3. c) Hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış/kiralama işlemlerine ilişkin her bir tahsilat veya satış işlemi tutarı ve tarihi ile tahsil edilen tutarların aracılık hizmeti verilenlere ödenmesine ilişkin banka hesap bilgilerini,

ç) Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenecek diğer bilgileri,

elektronik ortamda Gelir İdaresi Başkanlık sistemlerine bildirmek zorundaydılar.

Ancak, anılan düzenleme ile ilgili olarak "yer sağlayıcı" konumundaki kişi tarafından Danıştay’da açılan dava sonucunda; yer sağlayıcılardan istenilen bilginin mahiyet ve içeriğine ilişkin herhangi bir belirlilik bulunmadığı gerekçesiyle anılan Tebliğin 1. fıkrasının (c) ve (ç) bentleri, 4. maddesinin 2. fıkrası ile “yer sağlayıcı” yönünden, ilan verenlerin bildirdikleri bilgilerin doğruluğundan sorumlu tutulmalarının gerek Anayasa gerek Türk Ceza Kanunu'nda öngörülen ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle ”6. maddesinin 3. ve 5. fıkralarının "yer sağlayıcı" yönünden İPTALİNE karar verilmişti.

5 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 595 nolu Tebliğ’le, söz konusu usul ve esasların düzenlendiği 398 Nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nde Danıştay Kararı dikkate alınarak bazı değişiklikler yapılmış, istenilen bilgilerin mahiyet ve içeriğine ilişkin belirlilik getirilmiştir. Yapılan son değişikliklere göre, anılan zorunluluklar şu hali almıştır:

Taşınır (Türk Medeni Kanunu’nun 762’nci maddesi uyarınca mülkiyete konu olabilen eşyalar) ve taşınmazlar (Türk Medeni Kanununun 704’üncü maddesinde sayılan arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümleri) ile mal ve hizmetlerin alınması, satılması veya kiralanmasının temin edilmesine yönelik olarak verilen ilanların yayımlanmasına aracılık eden, “aracı hizmet sağlayıcıları” takvim yılının birer aylık süreleri içerisinde gerçekleştirmiş oldukları söz konusu işlemlere ilişkin olarak;

1. a) Verilen hizmetin sağlandığı internet adres veya adreslerini,
2. b) Hizmet verilen gerçek ya da tüzel kişilere ait ad soyad/unvan, TCKN/YKN/VKN gibi mükellefiyet tespitine ilişkin bilgileri,
3. c) Hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış/kiralama işlemlerine ilişkin her bir tahsilat veya satış işlemi tutarı ve tarihi ile tahsil edilen tutarların aracılık hizmeti verilenlere ödenmesine ilişkin banka hesap bilgilerini,

ç) Hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış/kiralama işlemlerine ilişkin ilan bilgilerini,

elektronik ortamda Gelir İdaresi Başkanlık sistemlerine bildirmek zorundadırlar.

Taşınır ve taşınmazlar ile mal ve hizmetlerin alınması, satılması veya kiralanmasının temin edilmesine yönelik olarak verilen ilanların yayımlanmasına imkân sağlayan “yer sağlayıcılar” ile “sosyal ağ sağlayıcılar” takvim yılının birer aylık süreleri içerisinde gerçekleştirmiş oldukları söz konusu işlemlere ilişkin olarak;

1. a) Verilen hizmetin sağlandığı internet adres veya adreslerini,
2. b) Hizmet verilen gerçek ya da tüzel kişilere ait ad soyad/unvan, TCKN/YKN/VKN gibi mükellefiyet tespitine ilişkin bilgileri,
3. c) Hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış/kiralama işlemlerine ilişkin ilan bilgilerini,

elektronik ortamda Başkanlık sistemlerine bildirmek zorundadır.

Aracı hizmet sağlayıcıları, sosyal ağ sağlayıcıları ile yer sağlayıcılar üzerinden ilan verenler, verdikleri ilanlara yönelik olarak söz konusu sağlayıcıların bu madde kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığına bildirmek zorunda olduğu bilgileri bunlara vermek zorundadırlar. Verilen ilanın konusu olan taşınır, taşınmaz, mal veya hizmetlerin mülkiyetinin ilan veren dışındaki bir gerçek veya tüzel kişiye ait olması durumunda, mülkiyet sahibine ilişkin bilgilerin de aracı hizmet sağlayıcıları, sosyal ağ sağlayıcıları ile yer sağlayıcılara bildirilmesi zorunludur.

Bilgi verme zorunluluğu getirilenler, Gelir İdaresi Başkanlık sistemine bildirmekle yükümlü oldukları bilgileri Vergi Usul Kanunu’nun defter, kayıt ve belgeler için öngördüğü muhafaza süreleri içerisinde elektronik ortamda saklamak ve istenildiğinde elektronik araçlar ve ortamlar vasıtası ile ibraz etmekle yükümlüdürler.

Cevap: Eşiniz doğum borçlanmasıyla başlangıcını öne çekemez. Çünkü sigorta başlangıç tarihinden önceki doğumlar borçlanılamıyor. Eşiniz ilk iki doğumu borçlanma kapsamında olmadığından borçlanamaz. Üçüncü doğumundan sonraki iki yıl içinde prim ödenmeyen günleri borçlanma hakkı var. Bu sürede hiç prim ödemediğini varsayarsak 3’üncü doğumunu borçlanıp 720 gün kazanabilir. Şayet 3’üncü doğum sonrasındaki iki yıl içinde prim ödenmeyen 180 günü varsa, borçlanarak toplam primini 5100 güne tamamlaması şartıyla, 2042’de 61 yaşını doldurunca emekli olabilir (5100 gün prim ödeme ve 61 yaş şartlarına tabi olarak).

EKSİK GÜNLER ÖDENİP EMEKLİ OLUNUR MU?

Soru: 25 Ocak 1970 doğumlu halamın kızının SSK başlangıç tarihi 29 Aralık 2010. Toplam 2504 günü var. Bundan sonra çalışamaz. Yaştan emeklilik şartları nedir? Ev kadınları için sigortalılık gündeme gelirse, yaştan emekli olmak için eksik günlerini borçlanıp toplu ödeyebilir mi? TÜLAY

Cevap: Halanızın kızı yaş haddinden emekli olmak için 25 yıl sigortalılık süresi, 4800 gün prim ödeme ve 61 yaş şartlarına tabi. 2296 gün daha prim ödeyerek toplam primini 4800 güne tamamlayacağı tarihte emekli olabilir. Çalışamıyorsa eksik primini isteğe bağlı olarak Bağkur’a ödemesinde sakınca yok. Şayet ev kadınlarına sigortalılık hakkı verilirse, halanızın kızı da yararlanır. Ancak eksik günlerini borçlanıp emekli olup olmayacağı, yasa çıktıktan sonra belli olur.

BAĞKUR’DAN SONRA 1260 GÜN PRİM GEREK

Soru: 21 Ekim 1969 doğumlu kadın sigortalıyım. Mayıs 2002’de isteğe bağlı Bağkurlu oldum. 4560 gün prim ödemem var. Halen Ek Md. 5 kapsamında prim yatırıyorum. Acaba ne zaman emekli olurum? B.O.

Cevap: Ek Madde 5 kapsamında ödenen primler SSK’ya sayılıyor. Şayet Bağkur’dan sonra Ek Md.5 kapsamında 1260 gün prim ödemeniz varsa, SSK’da emekli olmak için 25 yıl sigortalılık süresi, 4500 gün prim ve 58 yaş şartlarına tabisiniz. 4500 günden fazla priminiz olduğundan bundan sonra prim ödemeseniz de, 58 yaşınızı dolduracağınız 21 Ekim 2027’de emekli olabilirsiniz. Şayet Bağkur’dan sonra Ek Md. 5 kapsamında 1260 gün priminiz yoksa bu şartlarda emekli olmak için, Ek Md. 5 priminizi 1260 güne tamamlamanız gerek. İsteğe bağlıya ve Ek Md. 5 kapsamında ödediğiniz prim gün sayısını ve tarihini bildirmeniz halinde sorunuzu yeniden cevaplarız

58 YAŞ DA DOLACAK

Soru: 1979 doğumlum. 21 yıl, 8 ay, 17 gün sigortam ve 4600 gün primim var. Ne zaman emekli olabilirim? Ayşegül DEMİRKOL

Cevap: Sorunuza göre ilk sigorta başlangıç tarihiniz 2005’te olmalı. Yaş haddinden emekli olmak için; 25 yıl sigortalılık süresi, 4500 gün prim ödeme ve 58 yaş şartlarına tabisiniz. Priminiz yeterli olduğundan bundan sonra prim ödemeseniz de, 2037’de 58 yaşınızı dolduracağınız tarihte emekli olabilirsiniz.

Öncelikle şunu belirtelim. Haklı bir sebep göstermeden kendi isteğiyle işten ayrılan işçi, yasal haklarından peşinen vazgeçmiş sayılır. İhbar ve kıdem tazminatı alamaz. İşsiz kalırsa işsizlik ödeneğinden yararlanamaz. Sadece, varsa kullanmadığı yıllık izinlerinin ücretini alır.

İşveren kıdem tazminatını ödeme taahhüdünde bulunarak işçinin kendi isteğiyle istifa etmesini istiyorsa, ikale sözleşmesi yapılması gerekir. İkale sözleşmesi yapılmadan istifa eden işçi mağduriyet yaşar.

ZORLA İSTİFA ETTİRİLEN İŞÇİ İŞVERENCE İŞTEN ÇIKARTILMIŞ SAYILIR

Peki, bu şekilde kandırılarak veya zorla istifa ettirilen işçi hakkını mahkemede arayabilir mi? Evet, arayabilir. İşçiler bu tür durumlarla çok sık karşı karşıya kaldıklarından iş hukukunda bu durum işçinin iradesinin fesada uğratılması olarak kabul ediliyor.

Mahkemece işçinin iradesinin fesada uğratıldığı, zorla istifa ettirildiği kanaatine varılırsa işçi istifa etmiş değil, iş sözleşmesi işverence feshedilmiş gibi değerlendiriliyor. İşçi kıdem tazminatının yanı sıra ihbar tazminatına da hak kazanıyor.

İş yerindeki çalışan sayısının 30 işçiden fazla olduğu işletmelerde işten çıkartılan işçi işe iade davası açabiliyor. İşe iade edilen işçiyi işe başlatmayan işveren 4 aya kadar boşta geçen süre ücretine ilaveten 4 ay ile 8 ay arasında değişmek üzere mahkemece hükmedilen işe başlatmama tazminatı da ödüyor.

İŞÇİ İRADESİNİN FESADA UĞRATILDIĞINI İSPATLAMALI

Zorla istifa ettirilen veya çeşitli vaatlerle istifa dilekçesi imzalatılan işçinin, iradesinin fesada uğratıldığını ispatlaması gerekiyor.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 24. Hukuk Dairesinde sonuçlandırılan 14 Mayıs 2026 tarihli dava (24. Hukuk Dairesi, Esas No: 2025/1983, Karar No: 2026/968), bir şirketin Beylikdüzü’ndeki şubesinde güvenlik görevlisi olarak çalışırken Mecidiyeköy’deki şubede çalışması istenen işçi tarafından açıldı. Yeni görevlendirmeyi kabul etmeyen işçiye kıdem tazminatını alacağı vaat edilerek, kendi isteğiyle işten ayrıldığına dair dilekçe imzalatıldı.

İşçi ise iş akdinin işverence haklı ve geçerli bir sebep olmadan feshedildiğini belirterek işe iade istemiyle dava açtı. İşveren, işçinin 7 bin avro tutarında paranın kaybına neden olduğunu, bu konuda savunmasının alındığını, daha sonra arkadaşlarına ve amirlerine agresif davranışlarda bulunduğunu, hiçbir çalışanın kendisi ile çalışmak istemediğini, bu nedenle görev yerinin değiştirilmesine karar verildiğini, değişikliği kabul etmeyerek kendisinin işten ayrıldığını iddia etti.

İş mahkemesi, her ne kadar işçi istifa iradesinin fesada uğradığını iddia etmiş ise de iddiasını ispata elverişli tanık gösteremediği, başka bir delil sunamadığı gerekçesiyle işe iade talebini reddetti.

İSTİNAF MAHKEMESİ İŞÇİYİ HAKLI BULDU

İşçinin avukatının istinaf başvurusu üzerine dosya bölge adliye mahkemesine geldi. İstinaf mahkemesi, işçinin iş mahkemesindeki duruşmadaki ifadesinde, devamsızlıktan işten çıkartılacağı yönünde tehdit edildiği için işverenin istediği istifa dilekçesini imzaladığını söylediğine dikkat çekti. İstifa dilekçesinin iş yerine ait antetli kâğıda yazıldığını, dinlenen tanıkların da işçinin işten çıkartıldığı yönünde beyanda bulunduğunu, bu nedenle işçinin iddiasını ispatlamış olduğunu değerlendiren istinaf mahkemesi, iş akdinin işveren tarafından feshedilmiş sayılacağına hükmetti. İstinaf mahkemesi işçinin işe iadesine karar verdi. İşverenin işçiyi işe başlatmaması halinde ise 4 aya kadar boşta geçen süreye ait ücret ile 4 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödenmesine hükmetti. İşveren işçiyi işe başlatmazsa ayrıca ihbar ve kıdem tazminatını da ödemek zorunda olacak.

İstinaf mahkemesinin kararı, temyize kapalı olarak kesinleşti.

23 Eylül 1920’de Büyük Millet Meclisinde yapılan tartışma da bunlardan biri.

Konu tuzdu.

Ama aslında tartışılan yalnızca tuz değildi. Devletin paraya ihtiyacı olduğunda bu paranın kimden ve nasıl alınacağı tartışılıyordu.

Yani vergi adaleti…

Takvimler 23 Eylül 1920’yi gösteriyordu. Büyük Millet Meclisi henüz beş aylıktı. Millî Mücadele devam ediyor, bir taraftan savaşın ve Ankara’da oluşan yeni yönetim yapısının giderleri karşılanmaya çalışılırken diğer taraftan bunları finanse edecek gelir aranıyordu.

Üstelik savaş koşulları içinde gelir ve serveti etkin biçimde tespit edip vergilendirebilecek güçlü bir mali idari yapıdan söz etmek de kolay değildi.

İşte böyle bir ortamda Meclisin önüne tuzdan alınan resmin artırılmasına ilişkin bir kanun geldi.

Bugünkü ifadeyle söylersek: Devletin acil paraya ihtiyacı vardı ve gelir artırmanın yollarından biri olarak herkesin tüketmek zorunda olduğu tuza yönelmişti.

Tuzun kilosu 1 kuruştan 3 kuruşa

23 Eylül 1920 tarih ve 26 sayılı Tuz Resmi Hakkında Kanun ile tuzlalarda tuzun kilogram satış fiyatı 3 kuruş olarak belirlendi.

Daha önceki düzenlemeye göre tuzun kilogramı 1 kuruştu. Dolayısıyla fiyat üç katına çıkarılıyordu.

Ancak meseleyi yalnızca “tuz üzerindeki mali yük üç katına çıkarıldı” şeklinde okumak eksik olur.

Çünkü Meclis tutanaklarından anlaşıldığı kadarıyla Hükümetin gerekçesi sadece Hazineye gelir sağlamak değildi. Dönemin para değerindeki değişim, nakliye giderleri, tuzun bazı yerlerde resmî fiyatının çok üzerinde satılması ve ihtikâr da tartışmanın parçalarıydı. İhtikâr ise fiyatların yükselmesini sağlamak amacıyla mal stoklamak; başka bir ifadeyle karaborsacılık veya istifçilik yapmak demektir.

Muvazene-i Maliye Encümeni, tuzun zorunlu ihtiyaç maddesi olduğunu açıkça kabul ediyordu. Buna karşılık tuzun uygulamada kanuni fiyatının çok üzerinde satılabildiğine de dikkat çekiyordu. Bu nedenle Düyûn-ı Umûmiye şubesi bulunan yerlerde ambar kurulması ve böylece özellikle uzak bölgelerde tuzun temini ile ihtikârın önlenmesi öngörülüyordu.

Kanun yalnızca yeni fiyatı belirlemekle de yetinmedi.

Tuz tüccarı ve esnafı ellerindeki tuz miktarını bir hafta içinde Düyûn-ı Umûmiye İdaresine bildirmek ve eski fiyatla yeni fiyat arasındaki farkı ödemek zorundaydı. Bildirilmeyen miktar kaçak sayılacak ve yeni resim üzerinden iki kat resim cezaen tahsil edilecekti.

Burada ayrıca dikkat çekici bir tarihi ayrıntı var: Millî Mücadele’nin yürütüldüğü bir dönemde çıkarılan bir vergi kanununda karşımıza hâlâ Düyûn-ı Umûmiye İdaresi çıkıyor.

Fakat asıl ilginç olan kanunun maddeleri değil, Mecliste yapılan tartışmadır.

“Para lazım” ama kim ödeyecek?

Maliye Vekili Ferit Bey’in temel gerekçesi oldukça açıktı: Devletin paraya ihtiyacı vardı.

Bu tespitin kendisine ciddi bir itiraz da yoktu. Zaten savaş hâlindeki bir devletin gelir ihtiyacını kimse inkâr etmiyordu.

İtiraz başka bir noktadaydı:

Bu para neden tuzdan alınacaktı?

Daha doğrusu, neden herkesin tüketmek zorunda olduğu bir mal üzerinden gelir sağlanacaktı?

Trabzon Mebusu Ali Şükrü Bey tam da bu noktadan itiraz etti.

Ona göre Maliye Vekili, devlet çarkının işlemesi için para bulmak zorundaydı; bunda sorun yoktu. Ancak çıkarılan mali kanunlar özellikle köylü ve rençper sınıfını etkiliyordu.

Ali Şükrü Bey’in önerisi ise oldukça dikkat çekiciydi:

Devlet, tuz gibi tüketim maddeleri üzerinden gelir sağlamak yerine serveti esas alan bir vergilemeye yönelmeliydi.

Tutanaklardaki ifadesiyle, herkes “serveti nispetinde, iktidarı nispetinde” vergi vermeliydi.

Bugünün vergi hukuku diliyle söylersek önerdiği şey, vergilemenin ödeme gücüne göre yapılmasıydı.

Aslında bundan 106 yıl önce Mecliste tartışılan konu, bugün vergi adaleti başlığı altında tartıştığımız meselenin neredeyse aynısıydı.

Bir tarafta tüketim üzerinden kolayca tahsil edilebilen bir mali yük; diğer tarafta kişinin ekonomik gücünü dikkate alan doğrudan vergileme…

Maliye Vekili'nin cevabı da yabancı değil

İşin daha da ilginç tarafı, Maliye Vekili Ferit Bey’in verdiği cevaptır.

Ferit Bey, tuz yükünün halkın üzerine geldiği eleştirisini tümüyle reddetmedi.

Hatta bunun doğru olduğunu söyledi.

Ancak ona göre mesele, teoride hangi verginin daha adil olduğundan ziyade, içinde bulunulan koşullarda hangi gelirin hemen tahsil edilebileceğiydi.

Servet ve irat üzerinden vergi alınması düşüncesine de esas itibarıyla karşı değildi. Fakat böyle bir verginin matrahının belirlenmesi, servet ve gelirlerin tespit edilmesi ve sistemin kurulması zaman alacaktı.

Hazine ise bekleyemezdi.

Ferit Bey'in savunmasının özünü bugünün diliyle şöyle ifade etmek mümkün:

Servet ve irat üzerinden daha sistemli bir vergileme kurmak zaman alıyor; devletin ise bugün paraya ihtiyacı var.

Vergi tarihini bilenler için oldukça tanıdık bir gerekçe.

Çünkü maliye tarihinde devletlerin tüketim vergilerine yönelmesinin önemli nedenlerinden biri tam da budur. Tüketimi vergilendirmek görece kolaydır. Mal bellidir, işlem bellidir, tahsilat daha kolaydır.

Geliri ve özellikle serveti vergilendirmek ise çok daha güçlü bir idari kapasite gerektirir.

Ama tahsil edilmesi kolay olan verginin adil olması başka bir meseledir.

“Köylü aşar verir, ağnam verir, yol parası verir…”

İzmit Mebusu Hamdi Namık Bey'in itirazı ise meseleyi daha açık biçimde ortaya koyuyordu.

Köylünün zaten aşar, ağnam ve yol parası ödediğini hatırlatıyor ve yeni yükün yine köylünün üzerine bırakılmasını eleştiriyordu.

Üstelik tuz sıradan bir tüketim malı değildi.

İnsanların tüketmek zorunda olduğu temel bir ihtiyaçtı. Hayvancılıkla uğraşan köylü bakımından ise tuz ihtiyacı daha da fazlaydı.

Bu nedenle tuz üzerinden alınacak mali yükün görünüşte herkese eşit uygulanması, onun ekonomik etkisinin de herkes üzerinde eşit olduğu anlamına gelmiyordu.

Vergi adaletinin belki de en eski sorunlarından biri tam burada ortaya çıkıyor:

Herkesten aynı miktarı almak, herkese aynı yükü yüklemek midir?

Geliri yüksek bir kişi ile geçimini güçlükle sağlayan bir kişinin bir kilogram tuz üzerinden ödediği mali yük aynı olabilir.

Ama o yükün ödeme gücü içindeki ağırlığı aynı değildir.

Bu nedenle tüketim vergilerinin en önemli adalet sorunu, verginin hukuken kimin üzerinde olduğundan ziyade ekonomik olarak kimin üzerinde ne kadar ağır hissedildiğidir.

Bir başka itiraz: Vergi gelir ama gitmez

Mecliste Karesi Mebusu Vehbi Bey'in dile getirdiği başka bir kaygı ise bugün okunduğunda ayrıca dikkat çekiyor.

Vehbi Bey, olağanüstü şartlar nedeniyle getirilen mali yüklerin kalıcı hâle gelmesinden endişeliydi.

Bu nedenle tuz resmindeki artış kabul edilecekse bunun savaş süresiyle veya belirli bir dönemle sınırlandırılmasını öneriyordu.

Gerekçesi kabaca şuydu: Bir vergi veya zam bir kez kabul edildiğinde milletin sırtında kalıyor.

Bu nedenle olağanüstü dönem vergilerinin geçiciliği meselesi de daha 1920'de Meclisin gündemindeydi.

Nitekim kanunun yalnızca 1920 mali yılı için uygulanmasını isteyen öneri kabul edilmedi.

81 kabul, 36 ret

Uzun tartışmaların sonunda kanun oylamaya sunuldu.

Oylamaya 117 milletvekili katıldı.

81 milletvekili kabul, 36 milletvekili ret oyu verdi.

Ve Tuz Resmi Hakkında Kanun kabul edildi. TBMM Zabıt Ceridesi fihristinde de 26 sayılı Tuz Resmi Hakkında Kanun'un görüşmeleri 106-107 ve 301-317. sayfalarda gösteriliyor.

Fakat hikâye burada bitmiyor.

Çünkü aynı dönemde devletin gelir arayışı yalnızca tuzla sınırlı değildi.

23 Eylül'de tuza ilişkin düzenleme kabul edildikten yalnızca birkaç gün sonra damga resmi artırıldı; sigara kâğıdı ve oyun kâğıtları gibi bazı tüketim kalemlerine ilişkin mali yüklerde de artışlara gidildi. Nitekim Zabıt Ceridesi fihristinde Tuz Resmi Hakkında Kanun'un hemen ardından Damga Resminin Tezyidi Hakkında Kanun ile sigara ve oyun kâğıtlarından alınan istihlâk resimlerinin artırılmasına ilişkin kanunlar yer alıyor.

Dolayısıyla Eylül 1920'de yaşanan şey aslında daha geniş bir mali arayışın parçasıydı.

Millî Mücadele yalnızca cephede verilen bir savaş değildi.

Aynı zamanda o savaşın nasıl finanse edileceği meselesiydi.

Formun Üstü

106 yıl sonra aynı soru

Aradan 106 yıl geçti ama 23 Eylül 1920’deki tartışmanın izlerini bugün de görmek mümkün.

O gün tuzun bazı yerlerde kanuni fiyatının çok üzerinde satılması ve ihtikâr tartışılıyor, çözüm olarak Düyûn-ı Umûmiye şubesi bulunan yerlerde ambarlar kurulması düşünülüyordu. Yaklaşık bir asır sonra, bu kez sebze ve meyve fiyatlarındaki artış karşısında tanzim satış noktaları gündeme geldi. Elbette iki uygulama aynı değil; fakat temel ihtiyaç maddelerindeki fiyat artışına kamunun doğrudan satış ve tedarik yoluyla müdahale etmesi bakımından benzer bir refleks dikkat çekiyor.

Vergileme tarafındaki benzerlik ise daha çarpıcı.

1920’de Ali Şükrü Bey, devletin ihtiyacı olan paranın tuz gibi herkesin tüketmek zorunda olduğu mallardan değil, insanların “serveti nispetinde, iktidarı nispetinde” alınmasını savunuyordu. Maliye Vekili Ferit Bey ise servet ve geliri tespit etmenin zaman alacağını, Hazine'nin bekleyemeyeceğini söylüyordu.

Bugün de servetin daha etkin vergilendirilmesi gerektiği yönündeki tartışmalar sürerken, ihtiyaç duyulan gelirin tüketim üzerinden alınan vergilerle sağlanması mali idare açısından kolay ve hızlı bir yöntem olmayı sürdürüyor. Malı satın aldığınız anda vergi de tahsil ediliyor. Serveti tespit etmek ve vergilendirmek ise daha güç.

Ama tahsil edilmesi kolay olanın adil olması başka bir mesele.

İşte 106 yıl sonra aynı soru yeniden karşımızda:

Devletin paraya ihtiyacı olabilir. Asıl mesele, bu paranın tahsili en kolay olandan mı, yoksa herkesin ödeme gücü gözetilerek mi alınacağıdır.

Kararın gerekçesi; belirli portföy yönetim şirketlerine ait fonların, fiili dolaşım oranı düşük olan paylarda ekonomik gerçeklik ve şirket temel finansal büyüklükleri ile açıkla­namayacak şekilde fiyat hareketlerine neden olduğu şeklinde. Böylelikle 7 portföy yönetim şirketinin işlem gören tüm yatırım fonlarının işleme kapatılmasına ve bazı yatırım fonları­nın tasfiye edilmesine karar verilmiş oldu.

130 fona tasfiye kararı

SPK kararları doğrultusunda, Tera Portföy Yönetimi AŞ, Pusula Portföy Yönetimi AŞ, He­def Portföy Yönetimi AŞ, Atlas Portföy Yöne­timi AŞ, A1 Portföy Yönetimi AŞ, Pardus Port­föy Yönetimi AŞ ve Bulls Portföy Yönetimi AŞ’den oluşan 7 Portföy Yönetim Şirketinin kurucusu olduğu tüm yatırım fonlarının işle­me kapatılmasına ve bazı yatırım fonlarının tasfiye edilmesine karar verildi.

Karar doğrul­tusunda, Tera Portföy Yönetimi AŞ’nin 5, Pu­sula Portföy Yönetimi AŞ’nin 12, Hedef Port­föy Yönetimi AŞ’nin 31, Atlas Portföy Yöneti­mi AŞ’nin 16, A1 Portföy Yönetimi AŞ’nin 9, Bulls Portföy Yönetimi AŞ’nin 15 ve Pardus Portföy Yönetimi AŞ’nin 42 yatırım fonu ol­mak üzere, toplamda 130 yatırım fonunun tas­fiyesine karar verildi. 18 Eylülde alınmış olan fonların tasfiyesine ilişkin 3 aylık süreç, 21 Eylül de alınan kararla 6 aya çıkarılmış oldu.

Fonlara yatırım yapan şirketler karşılık ayıramaz

Vergi Hukukunda Şüpheli Alacaklar, ti­cari veya zirai kazancın elde edilmesiyle il­gili olmak üzere vadesinde tahsil edilemeyen ve ileride tahsil edilip edilemeyeceği belli ol­mayan senetli veya senetsiz alacaklardır. Ka­nunda yazılı şartları taşıyan tahsil edileme­yen bu tür alacaklar için karşılık ayrılarak gider yazılır. Fon yatırımı yapan şirketlerin zararları ticari veya zirai kazanç kapsamında olmadığından dolayı Şüpheli Ticari Alacak kapsamında gider yazılamaz.

Bu fonlar için “Menkul Kıymet Değer Dü­şüklüğü Karşılığı” da ayrılamaz. Çünkü mev­cut durumda tasfiye kapsamına alınan fon­lardan dolayı yatırımcıların değer kaybı tam olarak belli değil. Tasfiye edilen fonlarda­ki değer kayıpları ancak tasfiye süreci tama­men bittiğinde ve zarar kesinleştiğinde ver­gisel olarak gider yazılabilecektir.

Vergi Usul Kanununun 279. maddesine göre; hisse se­netleri ile fon portföyünün en az % 51’i Türki­ye’de kurulmuş bulunan şirketlerin hisse se­netlerinden oluşan yatırım fonu katılma bel­geleri alış bedeliyle, bunlar dışında kalan her türlü menkul kıymet borsa rayici ile değer­lenir. Tasfiyeye giren fonlardan hisse senedi ağırlıklı olan fon katılma payları alış bedeli ile değerlenmeli, bunun dışında kalan kalan her türlü menkul kıymet ise borsa rayici ile değerlenmelidir. Borsa rayici yoksa, menkul kıymetin maliyet bedeline değerleme günü­ne kadar oluşan gelir tutarının eklenmesi su­retiyle bulunacak tutar esas alınmalıdır.

Fonların tasfiyesi sonucu oluşacak zarar

Tasfiye kapsamına alınan fonlara yatırım yapan şirketler, fonların tasfiye edilmesi ne­ticesinde zarar etmişlerse bu zarar kurum kazancının tespitinde dikkate alınır. Ancak kurumlar vergisinden istisna edilmiş olan fondan doğan zararlar kurum kazancından indirilemez.

Ekonomik faaliyetlerin giderek daha karmaşık ve birbiriyle bağlantılı hale gelmesi, vergi denetiminde yalnızca tekil işlemlerin değil, işlemlerin arkasındaki kişi, şirket ve ekonomik ilişkilerin de bütüncül olarak değerlendirilmesini gerekli kılıyor.

Bu anlayışla geliştirilen Vergi İstihbarat Sistemi (VDK-VİS); büyük veri analitiğinin gücünü, graf veritabanı teknolojilerini ve yapay zekâ destekli analiz yöntemlerini aynı platformda buluşturuyor.

Tekil İşlemden İlişki Ağına

VDK-VİS ile vergi denetiminde analiz perspektifi önemli ölçüde genişliyor.

Sistem; mükellefler, kişiler, şirketler ve işlemler arasındaki bağlantıları ilişki ağları üzerinde bir araya getirerek müfettişlerin incelenen olayın yalnızca görünen bölümünü değil, ilişkili ekonomik yapının bütününü değerlendirebilmesine imkân sağlıyor. Özellikle aşağıdaki alanların daha etkin biçimde analiz edilmesi hedefleniyor.

Büyük Veri ile Yapay Zekâ Aynı Analiz Altyapısında

VDK-VİS, Kurul Başkanlığının sahip olduğu büyük veri kapasitesini ilişki analizi yaklaşımıyla birleştiriyor.

Ağ analizi, örüntü tanıma, benzerlik eşleştirme ve risk yayılım analizi gibi yöntemlerin kullanıldığı sistemde, yapay zekâ kabiliyetlerinin kademeli olarak geliştirilmesiyle geçmişte tespit edilen riskli yapıların karakteristiklerinin yeni işlem ve ilişki ağları üzerinde aranabilmesi amaçlanıyor.

Bu yapı sayesinde çok büyük veri kümeleri içerisindeki ilişkilerin daha kısa sürede anlamlandırılması, müfettişlerin analiz kapasitesinin artırılması ve denetim kaynaklarının daha etkin kullanılması hedefleniyor.

KURGAN ile Bütünleşik Analiz

Vergi İstihbarat Sistemi aynı zamanda KURGAN Risk Analiz Sistemi ile bütünleşik biçimde çalışıyor.

KURGAN’ın işlem bazında ortaya koyduğu riskler VİS’te ilişki ağları içerisinde ele alınırken, VİS tarafından ortaya çıkarılan bağlantı ve örüntüler de risk analiz süreçlerine yeni girdiler sağlıyor. Böylelikle işlem riski ile ilişki riski aynı analitik ekosistem içerisinde değerlendirilebiliyor.

Vergi Denetiminde Daha Geniş Bir Görüş Alanı

VDK-VİS’in tüm Vergi Müfettişlerinin kullanımına açılmasıyla birlikte, merkezî risk analizinde kullanılan gelişmiş analitik kabiliyetlerin denetim sahasına daha güçlü biçimde taşınması amaçlanıyor.

Müfettişler, yürüttükleri incelemelerde bir mükellefin yalnızca kendi mali verilerini değil, içerisinde bulunduğu ekonomik ilişki ağını da değerlendirebilecek; bağlantıları, işlem zincirlerini ve risk örüntülerini tek bir analiz ortamında inceleyebilecek.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı; büyük veri, ileri analitik ve yapay zekâ teknolojilerini denetim süreçlerine entegre ederek daha etkin, daha hızlı ve daha bütüncül bir vergi denetimi altyapısı oluşturma çalışmalarını sürdürüyor.

24 Eylül 2026 PERŞEMBE

Resmî Gazete

Sayı : 33380

TEBLİĞ

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından:

MİLLİ EMLAK GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 324)’NDE DEĞİŞİKLİK

YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ (SIRA NO: 426)

MADDE 1- 26/4/2009 tarihli ve 27211 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No: 324)’nin “İhale usulü” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci fıkrasına aşağıdaki bentler eklenmiştir.

“j) Bakanlığın bağlı, ilgili ve ilişkili kurum, kuruluş ve bunların iştiraklerine kendi kuruluş kanunlarında, tüzük, senet ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan şirket ana sözleşmelerinde yer alan asli faaliyetlerinde belirtilen amaçlarda kullanılmak üzere,

k) Özel kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kurulmuş tüzel kişiliğe sahip kurum ve kuruluşlara ve sermayesinin en az yüzde on beşi Türkiye Varlık Fonu veya Hazineye ait kurum ve kuruluşlara; kendi kuruluş kanunlarında, kararnamelerinde, tüzük, senet ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan şirket ana sözleşmelerinde yer alan asli faaliyetlerinde belirtilen amaçlarda kullanılmak üzere,”

MADDE 2- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3- Bu Tebliğ hükümlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.