Vatandaşlar, günlük yakıt maliyetlerini takip edebilmek için “Bugün benzin ne kadar?”, “Motorin fiyatı kaç TL?”, “Akaryakıt fiyatlarında son durum ne?” gibi sorulara yanıt arıyor.

Peki, 15 Haziran 2026 Pazartesi itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de benzin ve motorin fiyatları ne kadar?

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları…

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.03 TL

Motorin litre fiyatı: 66.41 TL

LPG litre fiyatı: 31.99 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 62.87 TL

Motorin litre fiyatı: 66.25 TL

LPG litre fiyatı: 31.39 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.99 TL

Motorin litre fiyatı: 67.51 TL

LPG litre fiyatı: 31.97 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 64.27 TL

Motorin litre fiyatı: 67.78 TL

LPG litre fiyatı: 31.79 TL

Ekonomim

.

SGK verilerine göre iş yerinde ücretli çalışan kişiler (4/a) Mart 2026 itibarıyla, bir önceki yıl aynı aya göre 385,6 bin kişi, bir önceki aya göre ise 54,9 bin kişi arttı. Bu kapsamda çalışan toplam kişi sayısı da 16 milyon 672 bin kişiye çıktı. Özel sektörde ağırlıklı olarak aralık ve ocak aylarında emeklilik yoğunlaştığı için, yıl sonlarındaki istihdam sayısında hızlı düşüşler gözleniyor. Memurların kapsandığı 4/c statüsünde çalışanlarda da artış sürüyor. Mart ayı itibarıyla toplam bu statüde çalışan sayısı, bir önceki yıl aynı aya göre 38 bin kişi, bir önceki aya göre 14,2 bin kişi artarak 3 milyon 688,5 bin kişiye ulaştı. Memurlar, genellikle yaş sınırına kadar çalışmayı sürdürdüğü için emeklilik hızı görece diğer çalışanlara kıyasla daha yavaş seyrediyor. 2025 sonuna göre memur sayısında azalış görülmedi.

EYT’li çalışan 2 milyonun üstünde

Mart ayı itibarıyla emekli olup da çalışmaya devam eden kişi sayısı, 2025 yılı sonuna göre 606 kişi azalmakla birlikte, 2 milyon 149 bin kişiyle, 2 milyon sınırının üzerinde kalmaya devam etti. Özellikle EYT düzenlemesinin ardından çok sayıda kişi emekli olduktan sonra kayıtlı ya da kayıtsız çalışmayı sürdürdü. EYT düzenlemesi öncesi bu kapsamda çalışan kişi sayısı 946 bin kişiyken, düzenleme yılı olan 2023 sonunda 1,9 milyon kişiye, 2024’te ise 2,1 milyon kişiye ulaştı.

Tüm kategorilerde çalışan sayısı 25,5 milyonu aştı

Halen prim ödeyenler ve emekli olup da çalışmasını sürdürenler dahil tüm kategorilerde çalışan sayısı 2026 Mart ayı itibarıyla 25 milyon 525 bin kişi oldu. Toplam kayıtlı çalışanlar Mart ayı itibarıyla 2025 sonuna kıyasla 347,7 bin kişi azalış gösterdi. Emekli olup çalışmayı sürdüren kişi sayısındaki yavaş değişim dikkate alındığında, EYT’nin etkisinin geçmişe kıyasla azaldığı, emekli olanların önemli bir kısmının kayıtlı çalışmayı devam ettirmediği sonucu çıkıyor. Diğer yandan bu kişilerin kayıt dışı çalışması olgusu da bulunuyor.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Ancak takvimler 2026’yı gösterip, yatırım konusunda somut adım gelmeyince teşvikler“sessizce” azaltıldı ve BYD’nin balonu hızla söndü. Satışları haksız rekabetle rekor kırdığı 2025’e göre çakıldı. Üstelik yatırımı askıya alma kararını açıklamasının ardından Avrupa’daki yeni fabrika planlarında Türkiye’nin adını anmaması, iki yıldır nasıl oyalandığımızı ve bu yatırımın aslında yetkililerin söylediğinin aksine tamamen "yattığını" gösteriyor. Ancak BYD için kısa günün kârı büyük oldu. Vergi+araç satışlarından elde ettiği kazancın 50 milyar liraya ulaştığı tahmin ediliyor.

Asıl büyük bilmece ise BYD anlaşmasındaki teminat. Anlaşmadaki teminat mektubunun hangi Çinli bankadan alındığı veya alınıp alınmadığı bile bilinmiyor. Miktarı da bilmiyoruz. Bu da akıllara acaba bu güvenceyi Türkiye’de yerleşik finans kuruluşları mı verdi sorusunu getiriyor. Bu durumda gündeme BYD’nin yatırımdan vazgeçmesinin Türkiye’ye maliyetinin söylenenin iki katına çıkma ihtimalini getiriyor. Yani elin şirketi hem vergi muafiyeti alıp iyi para kazandı, hem hiçbir yatırım yapmadı hem de güvenceyi bizim finans kurumlarımızdan almışsa ticari riskini sırtımıza yükleyip gitti.

Bu haksız rekabetin faturasını ise en başta yerli gururumuz Togg ödedi. Satışları hedefin hayli altında gerçekleşti. Şirket üretim planlamasını değiştirmek, zorunda kaldı ve sonuçları istihdamı da olumsuz etkileyen ciddi satış kayıpları yaşadı.

BYD’ye verilen tavizler yüzünden Türkiye’ye gelmek isteyen Chery, MG, GAC ve Geely gibi diğer Çinli devler de masayı terk etti. Sonuçta elimizde ne milyarlık yatırım var, ne de Hazine’ye girmesi gereken vergi geliri.

Ruhi Sanyer-Ekonomim

Vaşington ve Tahran, pazar günü yaptıkları açıklamayla cuma günü yürürlüğe girecek bir anlaşmaya vardıklarını duyurdu. Trump, anlaşmanın imzalanmasının ardından ülkesinin İran limanlarındaki deniz ablukasını kaldıracağını ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden ticarete açılacağını belirtti.

New York Times gazetesinin haberine göre Trump, varılan bu mutabakatın Hürmüz Boğazı'nın kalıcı olarak ücretsiz kalmasını sağlayacağını ekledi. İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya ise nükleer program adımlarına karşılık olarak İran'a yönelik yaptırımları kaldırmaya hazır olduklarını bildirdi. İki ülke arasındaki barış umutları sarı metale yönelik talebi destekliyor.

İran cephesinde şartlar öne çıkıyor

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Garibabadi, pazar günü yaptığı açıklamada 60 günlük müzakerelerin gidişatının Vaşington'un üç taahhüdü yerine getirmesine bağlı olduğunu duyurdu. Garibabadi, bu şartları deniz ablukasının sonlandırılması, askeri operasyonların durdurulması ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması olarak sıraladı.

Orta Doğu'da gerilimin yeniden tırmanması durumunda ham petrol fiyatlarının yükselebileceğini öngören uzmanlar, bu durumun enflasyonu tetikleyebileceğini ve faizlerin uzun süre yüksek kalmasına yol açabileceğini belirtiyor. Altın, jeopolitik belirsizlik dönemlerinde talep görse de faiz getirisi olmaması nedeniyle yüksek faiz ortamında cazibesini kaybediyor.

Piyasa aktörleri, barış anlaşmasının ardından ABD Merkez Bankası'nın aralık ayında faiz artırma olasılığını yüzde 64 olarak fiyatlıyor. Vadeli işlem piyasalarında geçen hafta bu oran yüzde 69 seviyesinde bulunuyordu.

Altın fiyatları ortalamanın altında kalmaya devam ediyor

Günlük grafik verilerine göre altın fiyatları teknik olarak düzeltme evresinde kalmaya devam ediyor. Spot altın, 100 günlük basit hareketli ortalamanın ve Bollinger orta bandının altında işlem görerek aşağı yönlü yapısını koruyor. Göreceli Güç Endeksi ise 42 seviyesindeki seyriyle yukarı yönlü momentumun zayıf olduğuna işaret ediyor.

Analistler, yukarı yönlü hareketlerde ilk direnç seviyesinin 4.415 dolar civarındaki Bollinger orta bandında oluştuğunu belirtiyor. Bu seviyenin aşılması durumunda 4.685 dolar seviyesindeki üst Bollinger bandı ve ardından 4.762 dolardaki 100 günlük basit hareketli ortalama güçlü birer bariyer olarak öne çıkıyor. Aşağı yönlü hareketlerde ise ilk destek noktası 4.142 dolar seviyesindeki alt Bollinger bandında yer alıyor. Endeks bu desteği kırdığı takdirde fiyatların önceki dip seviyelere doğru gerilemesi bekleniyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Tüketerek büyümek, tükettiğin her ne ise tükendiğinde, senin de tükenmendir. Bu yüzden üretim şarttır ve üreteni teşvik etmek gerekir. Ancak üreteni itibarsızlaştırmak, bindiğin dalı kesmektir

1- SORUN: Sanayi, bir şeyden çok üretmektir. Tarımdan hizmetlere dek ana sektörlerin de dinamiğidir. Ülke, sanayisizleştirme sürecinden geçiyor gibi… Sık sık üretime, yatırım yapan sanayiciye ve üreticiye yönelik topyekûn bir itibarsızlaştırma diline tanık oluyoruz. Son derece tehlikeli bir durum…

2- ETKİSİ: Somut örnek beyaz et üreticinden… Adalet Bakanı Akın Gürlek, beyaz et sektöründe haksız fiyat artışı yapıldığı gerekçesiyle 8 ilde eş zamanlı operasyon düzenlendiğini, aralarında Banvit, Erpiliç, Gedik, Lezita dâhil 13 firmaya kayyum atandığını ve 32 kişiyi de gözaltı kararı aldıklarını duyurdu.

YANLIŞIN GEREĞİ YAPILSIN AMA ÜRETİCİ HARCANMASIN

3- ÇÖZÜM: Bu itibarsızlaştırmaya ilk ve net tepki İstanbul Sanayi Odası Başkanı Erdal Bahçıvan’dan geldi; “Bir sektöre, bir üretim zincirine, yatırım yapan sanayiciye ve üreticiye dönük topyekûn bir itibarsızlaştırma dili, Türkiye’ye fayda sağlamaz.” Üreteni itibarsızlaştırırsan bu ekonomik intihardır.

4- YÖNTEM: Tüketici elbette korunsun ancak üreten olmayınca neyi tüketeceksin? Hukuk işleyecek, yanlışın gereği yapılsın. Ancak bunu yaparken çok hassas dengelerin korunması şart... Üretim yapan, risk alan, fabrika kuran, insan çalıştıranların itibarını korumak, ülkenin stratejik sermayesidir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Üretenin itibarına dair…

İtibarsızlaştırmanın sonuçları?

Enflasyonla mücadeleyi tarlada, fabrikada üretimi arttırmak yerine, etiketler üzerinden söylem geliştirmek hiçbir işe yaramaz. Bunu, market, depo basıp üreteni aşağıladıklarında gayet net anladık

Üreteni küstürsek neler olur?

Olacağı şu; üretmekten vazgeçilir. İSO Başkanı, bu tehlikeye işaret ediyor zaten; “yatırım iştahı zedelenir, üretim cesareti kırılır, istihdam ve ihracat olumsuz etkilenir.” Üretmeden tüketemeyiz.

not/ Türkiye üretmek ve üreteni de korumak zorunda

İSO Başkanı Erdal Bahçıvan’ın uyarıları hayati; “Türkiye’nin büyüme hikâyesi; yatırım yapan, üretimden vazgeçmeyen özel sektörümüzün omuzlarında yükseliyor. Elbette piyasa düzeninin korunması, vatandaşın temel gıdaya ulaşması devletin sorumluluğu ancak üreteni de yaşatmalıyız.”

İTİBAR LÛGATI

Üretici: Hammaddeleri işleyerek mal ve hizmete dönüştüren ve tüketime sunan kesim

Tüketici: Mal veya hizmeti kendi kişisel, ailevi ihtiyaçları için satın alan ve kullanan kesim

Üretici itibarı: Çiftçi, sanayici, girişimci, üretici kesimin toplumdaki saygınlığını korumak

İtibarsızlaştırma: Kişilerin, kurumların toplumdaki saygınlığını, güvenilirliğini zedeleme

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Bakan Murat Kurum, Anadolu Ajansı Editör Masası’nda yaptığı açıklamada, satışların 64 ilde gerçekleştirileceğini ve projede özellikle deprem bölgesindeki 5 ilin de yer aldığını söyledi. Kurum, “TOKİ Başkanlığımızla yaklaşık 20 bine yakın konutu 64 ilde satışa çıkaracağız.” ifadelerini kullandı.

64 ilde kurasız satış dönemi başlıyor

Yeni kampanyada önceki uygulamalardan farklı olarak kura sistemi, başvuru bedeli ve ikamet şartı aranmayacak. Vatandaşlar, 15 Haziran Pazartesi gününden itibaren başlayacak başvurularla 17 Temmuz 2026’ya kadar konutlara doğrudan başvuru yapabilecek.

TOKİ’nin “açık satış” modeli kapsamında konutlar, başvuru önceliğine göre hak sahiplerine verilecek. Ankara ve İzmir’in de aralarında bulunduğu 64 ilde vatandaşlar istedikleri projeye başvurma imkânı bulacak.

18 bin TL’den başlayan taksitler

Kampanya kapsamında satışa sunulacak konutların fiyatları şehir ve büyüklüğe göre değişecek. Peşin alımlarda yüzde 25 indirim uygulanırken, taksitli satışlarda ödemelerin 18 bin TL’den başladığı belirtildi.

Ödeme planında farklı seçenekler de yer alıyor. Buna göre yüzde 50 peşinat ve 72 ay vade ya da yarı peşinatın 12 ay sonra tamamlandığı 60 ay vadeli alternatifler sunulacak.

Konut fiyatlarının ise 2,1 milyon TL ile 6,2 milyon TL arasında değiştiği, 2+1 ve 3+1 daire seçeneklerinin bulunduğu aktarıldı.

48 ay içinde teslim planı

Projede bazı konutların hemen teslim edileceği, tamamlanmamış projelerin ise en geç 48 ay içinde sahiplerine teslim edileceği bildirildi. TOKİ konutlarının depreme dayanıklı, yalıtımlı ve modern yaşam standartlarına uygun şekilde inşa edildiği ifade edildi.

Başvuruların yalnızca Halkbank ve Ziraat Bankası şubeleri üzerinden yapılacağı, e-şube veya mobil bankacılık seçeneklerine ilişkin ise henüz netleşmiş bir bilginin bulunmadığı kaydedildi. (Sabah)

Peki ortada gelmeyen bir para varsa, vergiyi doğuran olay gerçekten gerçekleşmiş sayılabilir mi? Kısa bir süre önce yürürlüğe giren 7582 sayılı Varlık Barışı düzenlemesi, bu kritik soruyu yeniden gündeme taşıyor.

KAYIP MİLYARLARCA PARA

2008 yılında yürürlüğe giren Türkiye'nin ilk Varlık Barışı uygulaması olan 5811 sayılı Kanun dönemini hatırlayanlar vardır. O günlerde kamuoyunun dikkati özellikle tek bir beyana çevrilmişti. Dönemin ekonomiden sorumlu Devlet Bakanı Mehmet Şimşek tarafından yapılan açıklamalarda, bir kişi tarafından olağanüstü büyüklükte bir varlığın beyan edildiği ifade edilmişti. Ancak uygulama sonunda ortaya çıkan rakamlar ilginçti. Türkiye'ye gelen toplam para ile kamuoyunda konuşulan dev beyan arasında dikkat çekici bir fark bulunuyordu. Nitekim o dönemde basına yansıyan haberlerde, söz konusu büyük beyana konu olan kaynağın Türkiye'ye gelmediği belirtiliyordu.

EVDEKİ HESAP ÇARŞIYA UYMAMIŞTI

Konu zamanla unutuldu. Ben de unutmuştum. Ta ki bir telefon gelene kadar. Arayan kişi tanınmış bir iş insanıydı. Yıllar önce yapılan o büyük beyanla ilgili ciddi bir hukuki sorun ortaya çıktığını söyledi. Konuyu kısaca anlattıktan sonra, “Bu işin sahibi, hukuki ve mali danışmanlık almak amacıyla sizinle görüşmek istiyor” dedi.

Ertesi gün büromdaydı. Elinde sadece bir beyanname vardı. Anlattıkları dikkat çekiciydi. Beyan edilen para kendisine ait değildi. Gerçek sahipleri çeşitli nedenlerle bildirimin kendi adına yapılmasını istemişti. Beyan öncesinde ekonomi yönetimiyle görüşmeler yapılmış, gerekli açıklamalar alınmış ve paranın Türkiye'ye getirileceği düşünülerek bildirim gerçekleştirilmişti.

Ancak son anda her şey değişmişti. Paranın gerçek sahipleri vazgeçmişti. Sonuçta ortada milyarlarca liralık bir beyan vardı. Ama Türkiye'ye gelen tek kuruş yoktu. Şimdi ise yüz milyonlarca liralık vergi yüküyle karşı karşıyaydı. "Bunu ödeyecek gücüm yok, zaten böyle bir servetim de yok, bu işten kurtulmanın bir yolu var mı?" diye sordu.

Beyanı yaptırtanların bu vergiyi ödeyeceklerinden emin değildi. Çaresizdi. Kırgındı. O anki ruh haliyle bıraksam İstanbul’daki büromdan çıkıp Akdeniz'e kadar yürüyebilecek durumdaydı.

VERGİYİ DOĞURAN OLAY GERÇEKLEŞTİ Mİ?

Konuyu bir gün önceden öğrendiğim için üzerinde çalışmıştım. "Bir yol var; kurtulmak mümkün olabilir" dedim. Bu cevap onu şaşırttı. "Nasıl olur?" dedi.

"Bu konuyla ilgili başvurduğum herkes beyan ettiğim için artık itiraz hakkımın bulunmadığını söylediler. Ancak vergi hatası varsa düzeltme yapılabileceğini, benim durumumun da kanundaki vergi hatası hükümlerine girmediğini anlattılar."
Bunun üzerine kendisine şu cevabı verdim:

"Ortada bir beyan daha doğrusu tamamlanmış bir beyan bulunduğu kanaatinde değilim. Beyanın esas unsurları gerçekleşmemiş. Doğru olmayan bir beyan vergi doğurmaz. Doğmamış bir şeyden vergi almak hatadır."

Masamın üzerindeki beyannameyi gösterdi. "Bu sahte değil gerçek beyannamedir. Vergi dairesine verdim" dedi. "Evet" dedim. "Görüyorum. Ama mesele burada bitmiyor."

Anlatmaya başladım. Bizim vergi sistemimizde önce vergiyi doğuran olay gerçekleşir.
Olay tamamlanır. İşlem sonuçlanır. Kısacası vergiyi doğuran olay ikmal olur, her şey biter, un elenir elek asılır; ondan sonra beyanname verilir. Bu nedenle normal şartlarda kişinin kendi beyan ettiği vergiye itiraz etmesi son derece sınırlıdır.

Fakat Varlık Barışı Kanunu'nda böyle bir sıra kurulmamıştır. Önce bildirim yapılmasına izin vermiştir. Siz de bildirimi yapmışsınız. Ama parayı getirmemişsiniz. Oysa burada asıl vergiyi doğuran olay paranın Türkiye'ye getirilmesidir. Para gelmemişse vergiyi doğuran olay gerçekleşmemiştir. Vergiyi doğuran olay gerçekleşmemişse hem matrahta hem de mükellefiyette hata vardır.

Belli ki daha önce hiç duymadığı bir değerlendirmeyle karşılaşmıştı. Kafası karışmıştı. Göz bebekleri büyüdü; kocaman oldu. Meğerse bir kişinin sadece göz bebekleri sekiz kat büyürmüş.

YENİ VARLIK BARIŞI NE GETİRİYOR

Aradan yıllar geçti. Ancak o gün yaşanan bu tartışma, Varlık Barışı uygulamalarının en kritik hukuki sorunlarından biri olarak varlığını korudu. Görünen o ki kanun koyucu da bu tür tereddütleri dikkate almış olacak ki, 7582 sayılı Kanunla getirilen yeni Varlık Barışı yasasında bildirilen varlıkların düzeltilmesine ilişkin hükümlere yer vermiştir.

Belirtmek gerekir ki bu kez ki Varlık Barışı düzenlemesinde bildirim işlemi öne alınmıştır. Kanun, yurt dışında bulunan varlıkların önce banka veya aracı kuruma bildirilmesine izin vermekte; ancak bildirilen varlıkların bildirimi izleyen iki ay içerisinde Türkiye'ye getirilmesini veya Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda açılmış hesaba transfer edilmesini zorunlu kılmaktadır.

PARANIN GETİRİLMEMESİNİN SONUÇLARI

Paranın getirilmemesi halinde mükellef, Varlık Barışının sağladığı en önemli korumalardan biri olan vergi incelemesi ve tarhiyat yapılmaması güvencesinden yararlanamayacaktır. Kanun bununla da yetinmemiş; bildirilen tutarlara ait vergilerin zamanında ödenmemesi halinde, gecikme faiziyle birlikte tahsil edileceğini bu kez açıkça hükme bağlamıştır.

DÜZELTME HAKKI VE SÜRE SINIRI

Bununla birlikte Kanun koyucu, bildirimlerin düzeltilmesine imkân tanıyarak uygulamada ortaya çıkabilecek sorunların giderilmesini amaçlayan önemli bir düzenleme yapmıştır. Maddenin 10 uncu fıkrasında "Bildirim süresi sona erdikten sonra bildirimlere ilişkin düzeltme yapılamaz." hükmüne yer verilmiş; buna paralel olarak Tebliğ Taslağının 3 üncü maddesinde düzeltme müessesesi ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Buna göre bildirimin yapıldığı ay içinde veya sonraki aylarda, bildirim konusu varlıkların azaltılması, artırılması veya hataların düzeltilmesi mümkündür. Ancak bu düzeltme hakkı bildirim süresinin sonuna kadar kullanılabilecek; sürenin bitiminden sonra yapılan düzeltme talepleri dikkate alınmayacaktır.

Buna rağmen, Kanunda yer alan "Tahakkuk eden verginin vadesinde ödenmemesi vergi aslının gecikme zammı ile birlikte takip ve tahsiline engel teşkil etmez. Tahsil edilmiş olan vergiler red ve iade edilmez." hükmü, vergi tekniği ve vergi hukuku bakımından tartışmaya açıktır. Bununla birlikte, bildirilen varlıkların süresi içerisinde Türkiye'ye getirilmemesi halinde mükellefin Varlık Barışının sağladığı koruma hükümlerinden yararlandırılmaması ve bu varlıklar ile bunların kaynakları hakkında inceleme yapılabilmesi, Kanunun sistematiği ve amacıyla uyumludur.

KRİTİK UYARI

Ancak yine de bildirilen varlığın süresi içinde Türkiye'ye getirilemeyeceğinin anlaşılması halinde, Tebliğ’le öngörülen süreler içerisinde düzeltme bildirimi verilmesi can alıcı önemdedir. Aksi halde hem Varlık Barışının sağladığı koruma hükümleri kaybedilebilecek hem de bildirime bağlı vergisel uyuşmazlıklarla karşı karşıya kalınabilecektir.

Yusuf İleri
Odatv.com

Huzur Hakkı Nedir?

Huzur hakkı, şirketlerde görev alan ortaklar, yönetim kurulu üyeleri ve müdürlere, görevlerini yerine getirirken yaşadıkları zaman kaybı, sorumluluk ve risklerin karşılığı olarak ödenen parasal bir ödemedir. Bu ödeme, genellikle şirketin kârından bağımsız olarak belirlenir ve düzenli olarak bordro ile belgelenir.

Kısaca huzur hakkı, yönetim görevini ifa eden kişilere ödenen bir tür ücret geliridir.

Huzur Hakkı Kimlere Verilir Ve Ne Zaman Ödenir?

Huzur hakkı, şirketin türüne göre farklı kişilere ödenebilir:

• Anonim şirketlerde: Yönetim kurulu üyelerine

• Limited şirketlerde: Şirket müdürlerine ve ortaklara

• Diğer şirket türlerinde: Şirket sözleşmesine göre belirlenmiş yetkililere

Bu ödeme, resmi bir kararla belirlenmelidir. Yani ya şirket sözleşmesinde yer almalı ya da genel kurul/ortaklar kurulu kararı ile kabul edilmelidir.

Huzur Hakkı Ödemeleri Genellikle aylık, üç aylık ya da yıllık periyotlarla genel kurul kararına bağlı olarak ödenir

Huzur Hakkı Nasıl Hesaplanır?

Huzur hakkının hesaplanmasında dikkat edilmesi gereken bazı yasal ve vergisel unsurlar vardır:

• Brüt ödeme üzerinden hesaplama yapılır.

• Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintileri uygulanır.

• Vergi oranları, kişinin gelir seviyesine göre kümülatif matrah esas alınarak belirlenir.

• Huzur hakkı, diğer ücretlerle birlikte değerlendirilir ve toplam gelir üzerinden vergi hesaplanır.

• Bordro düzenlenmesi zorunludur. Bu, giderlerin muhasebeleştirilmesi ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi için gereklidir.

Huzur Hakkı Ücret Geliri Midir?

Evet. Huzur hakkı, Gelir Vergisi Kanunu’na göre ücret olarak değerlendirilen bir gelir türüdür. Dolayısıyla işverence yapılan bu ödemeler, bordroya tabi tutulmalı ve ilgili vergiler kesilmelidir.

Huzur Hakkı Ödemeleri Sigorta Primine Tabi midir?

Yukarıda yer alan açıklamalara ilave olarak Uygulamada bazı görevlerin komisyon, komite, idare heyeti gibi organların toplantılarına iştirak edilmek suretiyle yapıldığı ve iştirak edenlere toplantı veya saat başına huzur hakkı adı altında para ödendiği durumlar ortaya çıkabilmektedir. Şirket ortakları, şirket müdürleri ve yönetim kurulu üyelerinin kanunlar açısından belirli sorumluluk ve yükümlülük bulunmaktadır. Bu kişilerin aldıkları bu sorumluluk ve yükümlülükler nedeni ile karşı karşıya kaldıkları riskleri azaltmak amacı ile belirlenen maddi karşılığa huzur hakkı denmektedir. Yukarıda açıklandığı üzere 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 61’inci maddesine göre huzur hakları ücret olarak nitelendirilmekte ve stopaj yoluyla vergilendirilmektedir. Huzur hakkı ödemelerinde SGK primi kesilip kesilmeyeceği (Prim matrahına tabi tutulup tutulmayacağı) hususu ise tereddütlere neden olmaktadır.

SGK mevzuatına göre, huzur hakkı adı altında yapılan ödemelerin prime tabii olup olmadığı hususu sigortalıların statüsüne göre belirlenecek olup kişiler, huzur hakkı ödenen veya ödenecek yerde 5510 sayılı Kanunun 4-1/a maddesi kapsamında hizmet akdine bağlı olarak çalışıyorlarsa, bu kişilere yapılan huzur hakkı ödemeleri sigorta primine tabi tutulacaktır.

Ancak anılan kişiler hizmet akdi ile çalışmamakta yani 4-1/b kapsamında sigortalı iseler huzur hakkı adı altında yapılan ödemelerden sigorta primi kesilmeyecektir.

Ayrıca aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

• Anonim şirketlerde; yönetim kurulu üyeleri, 4-1/a kapsamında yani hizmet akdine bağlı olarak, yönetim kurulu üyesi olduğu şirkette çalışıyorlarsa, bu kişilere yapılan huzur hakkı ödemeleri sigorta primine tabi tutulması gerekir,

• Anonim şirketlerde; yönetim kurulu üyeleri, 4-1/b kapsamında yani bağ kurlu ise bu kişilere yapılan huzur hakkı ödemeleri sigorta primine tabi tutulmasına gerek bulunmamaktadır.

• Limited şirketlerde 4-1/b maddesi kapsamında müdür sıfatına sahip ortaklar ve müdür olmayan ortaklara yapılan huzur hakkı ödemeleri sigorta primine tabi tutulmasına gerek bulunmamaktadır.

• Limited şirketlerde hizmet akdine bağlı olarak çalışan ve 4-1/a kapsamında olan müdür sıfatına sahip kişilere yapılan huzur hakkı ödemelerinin sigorta primine tabi tutulması gerekmektedir.

Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği uyarınca, işçi sayısı 100’den fazla olan iş yerlerinde 2’si işçi, 1’i işveren temsilcisi olmak üzere üç kişiden oluşan izin kurulu kurulması gerekir. İşçileri temsil edecek kurul üyeleri, varsa sendika iş yeri temsilcileri tarafından seçilir. Sendikalı olmayan yerlerde ise işçilerin yarıdan fazlasının katılımıyla iki yılda bir yapılacak oylamada seçilir. Çalışan sayısı 100’den az olan iş yerlerinde ise işçi ve işvereni temsil eden iki kişi görevlendirilir.

İşveren izin kurulu veya izin kurulu yerine geçen kişilere danışmak suretiyle işlerin nitelik ve özelliklerine göre yıllık izinleri yılın belli bir döneminde veya birden fazla döneminde toplu kullandırma kararı alabilir. Bunu iş yerinde ilan ederek, herkese bu plana göre izin kullandırabilir. Özellikle bazı fabrikalarda izinler yılın belli bir döneminde veya dönemlerinde kullandırılıyor.

İŞVEREN İŞÇİNİN İSTEDİĞİ TARİHTE İZİN VERMEK ZORUNDA DEĞİL AMA

Toplu izin uygulaması olmayan iş yerlerinde ise yıllık izin taleplerinin en az bir ay önceden işverene bildirilmesi gerekiyor. İzin talepleri izin kurulu veya kurul olmayan yerlerde onun yerine belirlenen kişilere iletilir.

İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Bununla birlikte izin sırasını gösteren çizelgeler işçilerin talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanır.

Aynı tarihlere rastlayan izin taleplerinde, iş yerindeki kıdem ve bir önceki yıl iznini kullandığı tarih dikkate alınarak öncelik sırası belirlenir.

TOPLU İZİN DÖNEMİ NE ZAMANDIR?

Toplu izin uygulanan iş yerlerinde işçilerin tümünü veya bir kısmını kapsayan toplu izinler nisan ayı başı ile ekim ayının sonu arasındaki süre içinde kullandırılır.

Yıllık izne hak kazanabilmek için en az bir yıl çalışmak gerekiyor. Toplu izin uygulanan iş yerlerinde tüm işçiler topluca izne çıkartıldığı için henüz yıllık ücretli izin hakkını kazanmamış işçiler de izne çıkartılır. Bu şekilde izin kullanmış kişilerin ertesi yıl veya yıllarda toplu izin yönteminin uygulanmaması halinde yıllık izne hak kazanacakları tarih kanundaki genel kurallara göre belirlenir.

YILLIK İZNE HAK KAZANMA TARİHİ NASIL BELİRLENİR?

Yıllık izne hak kazanabilmek için işe başlama tarihinden itibaren deneme süresi dahil olmak üzere bir yıl çalışmış olmak gerekir. İzin süresi, aynı işverenin bir veya daha fazla iş yerindeki çalışma süresine göre belirlenir.

İş yerindeki çalışma süresi 1 yıldan 5 yıla kadar olanlar 14 gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlar 20 gün, on beş yıl ve daha fazla olanlar 26 gün yıllık ücretli izin kullanır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerin sürelerine 4’er gün eklenir.

18 yaşından küçük ve 50 yaşını doldurmuş işçilere verilecek izin süresi, iş yerindeki çalışma süresi ne olursa olsun 20 günden az olamaz.

Kanunla belirlenen bu süreler azaltılamaz ancak toplu sözleşme veya bireysel sözleşme ile artırılabilir.

İşçinin yeni izin hakkı için geçmesi gereken bir yıllık süre, bir önceki izin hakkının doğduğu günden başlayarak hesaplanır. Bir yıllık süre hesabına, işçinin devamsızlık yaptığı günler dahil edilmez. Bununla birlikte, işçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği süreler (İhbar süresi + 6 haftayı aşmamak şartıyla), kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra çalışmadıkları günler, kriz, yangın gibi zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu işçinin çalışmadığı günlerin 15 günü ve “kısa çalışma” süreleri çalışılmış gibi sayılır.

YOL İZNİ KİMLERE VERİLİR?

İşçi iznini iş yerinin bulunduğu yer dışında başka bir yerde geçirecekse yol izni talep edebilir. İşveren, işçinin bu hususu belgelemesi koşuluyla gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreler için 4 güne kadar yol izni vermek zorundadır. Ancak, yol izni işçinin ücretinden kesilir. İşçi 2 gün yol izni kullanmışsa aylık ücretinden 2 günlük, 4 gün yol izni kullanmışsa aylık ücretinden 4 günlük kesinti yapılır.

İşçi yol iznini kullanmadan erken dönerse işveren işçiyi yol izni bitmeden işe başlatıp başlatmama konusunda serbesttir. İşveren isterse yol izni bitimine kadar işçiyi işe başlatmayabilir.

İZİN SÜRESİ TARAFLAR ANLAŞIRSA BÖLÜNEBİLİR

Kanuna göre yıllık iznin kesintisiz kullandırılması esastır. Ancak, işçi ve işveren kabul ederse yıllık izin bölümler halinde kullandırılabilir. Ancak, izin sürelerinin bölünmesi halinde bir bölümünün en az on gün olması gerekir.

İşverenin yıl içinde vermiş olduğu diğer ücretli ve ücretsiz izinler ile dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izinden mahsup edilemez.

2025 yılı için bu oranları uyguladık ve 2026 yılına aynı indirim oranları ile girdik.

Ancak 4.6.2026 tarihinde yayımlanan yasal düzenleme (7582 Sayılı Kanun) ile yapılan değişiklik, 2026 yılında üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlara 1 puan indirim uygulanıp uygulanmayacağı konusunda haklı tereddütler yarattı.

Çünkü söz konusu düzenleme ile üretim faaliyetiyle uğraşan kurumların münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları ile zirai üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran bu üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarda kurumlar vergisi oranı genel oran olan yüzde 25’ten yüzde 12,5’e düşürüldü. Yani üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda indirim 1 puandan 12,5 puana çıkarılmış oldu. Zirai üretim faaliyetleri de indirim kapsamına alındı.

Bir başka ifade ile üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda kurumlar vergisi oranı yüzde 50 oranında düşürüldü.

İhracat kazançları ile ilgili 5 puanlık indirimde ise herhangi bir değişiklik yapılmadı, sadece üretim kazançları için vergi oranı yüzde 12,5’e düşürüldüğü için, üretilen mamullerin ihracatından elde edilen kazançlara ayrıca 5 puan ihracat indirimi uygulanmayacağı hükme bağlandı.

Aşağıda, üretim kazançlarına ilişkin kurumlar vergisi oranı hakkında 2026 yılına ilişkin neden tereddüt oluştuğunu açıklamaya geçmeden önce yapılan değişikliği açıklayacağım.

Üretim faaliyeti ile ilgili değişiklik 7582 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile yapıldı. Söz konusu madde ile Kurumlar Vergisi Kanununun (KVK) “Kurumlar vergisi ve geçici vergi oranı” başlıklı 32'nci maddesinin sekizinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirildi:

Görüldüğü gibi, söz konusu maddenin değiştirilmeden önceki şekli, üretim faaliyetinden elde edilen kazançlara kurumlar vergisi oranının 1 puan indirimli uygulanacağını düzenliyordu. Değişiklikten sonraki madde ise indirim uygulamasından farklı olarak kurumlar vergisi oranının yüzde 12,5 olarak uygulanacağını düzenlemiş bulunuyor.

Bu düzenlemenin 1 puanlık indirimi 12,5 puana yükselttiği, temelde indirim uygulamasından farkı olmadığı söylenebilir. Nitekim Maliyenin tebliğ taslağında yeni düzenleme sanki indirim uygulamasıymış gibi açıklanıyor. Ancak bunun başka sonuçları olabilir. Örneğin genel kurumlar vergisi oranı ileride artırılır veya azaltılırsa, bu madde değiştirilmediği sürece yapılan değişiklikten üretim faaliyetleri etkilenmez. Ayrıca ihracat dışı başka indirim durumlarında uygulama farklılaşabilir.

Değişikliğin en çok tartışılan tarafı yürürlük maddesi ile ilgili. 7582 sayılı Kanunun yürürlük maddesinde, değişikliğe ilişkin 8 inci maddenin, “2027 yılı ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara, özel hesap dönemine tabi olan kurumların ise 2027 takvim yılında başlayan özel hesap dönemi ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlarına uygulanmak üzere yayımı tarihinde” yürürlüğe girmesi hükme bağlandı.

6183 sayılı Kanun'da tecile ilişkin iki ayrı düzenleme bulunuyor: 48. madde ve 48/A maddesi.

Uzun yıllardır uygulanan 48. madde kapsamında, vergi dairesine başvuran borçlular borçlarını belirli şartlarla tecil ettirebiliyordu. Bu sistemde tecil süresi en fazla 36 ay, tecil faizi yıllık yüzde 39 ve 50 bin lirayı aşan borçlarda teminat gösterme zorunluluğu bulunuyordu.

Son dönemde yapılan değişiklikler ise bu sistemi köklü biçimde değiştirdi. Önce tecil süresi 36 aydan 72 aya çıkarıldı. Ardından teminat aranmayacak borç tutarı kademeli olarak yükseltildi. 50 bin lira olan sınır önce 9 Temmuz 2025’te 10040 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 250 bin liraya; 4 Haziran 2026’da 7582 sayılı Kanun ile 1 milyon liraya çıkarıldı.

Son olarak 13 Haziran 2026 tarihli 11414 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu tutar 10 milyon liraya yükseltildi.

Böylece bugün itibarıyla borcunu tecil ettirmek isteyen bir mükellef, borcu 10 milyon lirayı aşmıyorsa teminat göstermeden ve 72 aya kadar vadeyle tecil imkânından yararlanabilmektedir.

Oysa 6183 sayılı Kanun’un 48/A maddesi başlangıçta vergiye uyumlu mükellefleri ödüllendirmek amacıyla getirilmiş özel bir düzenlemeydi. Bu kapsamda yalnızca son üç yıldır beyannamelerini zamanında veren, en az üç yıldır gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olan ve borcunu iyi niyetli olmasına rağmen ödeyemeyen kişiler bu sistemden yararlanabiliyor.

Ancak bu özel rejimde tecil süresi hâlen en fazla 36 ay. Üstelik teminatsız tecil sınırı yalnızca 500 bin lira. Bu tutarın üzerindeki borçlar için aşan kısmın yüzde 25'i oranında teminat gösterilmesi gerekiyor.

İşin dikkat çekici yanı da burada ortaya çıkıyor. Vergiye uyumlu mükellefleri teşvik etmek amacıyla getirilen özel tecil sistemi, son değişikliklerden sonra genel tecil sistemine göre daha az avantajlı hale gelmiş durumda. Bugün vergiye uyumlu olmayan bir mükellef 72 aya kadar tecil ve 10 milyon liraya kadar teminatsız ödeme kolaylığından yararlanabilirken, vergiye uyumlu mükellefler için öngörülen özel rejim hâlen 36 ay ve 500 bin lira sınırları içinde uygulanıyor.

Kısacası, vergiye uyumlu mükellefleri ödüllendirmek amacıyla getirilen 48/A maddesi, yapılan son değişikliklerden sonra bu özelliğini önemli ölçüde kaybetmiş görünüyor. Gelinen noktada, vergiye uyumlu mükellefler için öngörülen sistemin genel tecil rejimine kıyasla yeniden değerlendirilmesi kaçınılmaz hale gelmiş durumda.

Sonuç olarak

Vergiye uyumlu mükellefi ödüllendirmek amacıyla kurulan 48/A rejimi, yapılan değişikliklerle fiilen geri plana itilmiş durumda. Genel tecil sistemi hem süre hem teminat hem de erişim kolaylığı bakımından daha avantajlı hale gelirken; özel düzenleme daha sınırlı bir çerçevede kalmış görünüyor.

Bu durum doğal olarak şu soruyu gündeme getiriyor: 48/A maddesi gerçekten gözden mi çıkarıldı, yoksa bilinçli olarak işlevsiz hale mi getirildi?

Görünen o ki ortada açık bir terk iradesinden ziyade, sistemin ağırlık merkezinin genel tecil rejimine kayması söz konusu. Ancak sonuç değişmiyor: Vergiye uyumlu mükellefi teşvik etmek için tasarlanan özel düzenleme, bugün bu işlevini büyük ölçüde yitirmiş durumda.

Kısacası sistem artık uyumlu olanı ödüllendiren değil, herkese benzer kolaylıklar tanıyan bir yapıya dönüşmüş görünüyor. Bu da 48/A’nın teşvik edici karakterini ciddi biçimde zayıflatıyor. Hatta bu genelleyici değişimin bir tür seçim vaadi/havucu olarak da değerlendirilmesi gerektiği kanaatindeyim.

Ezcümle, 48/A maddesi vergiye uyumlu mükellefi ödüllendiren bir düzenleme olmaktan çıkmış; genel tecil rejiminin gölgesinde kalan işlevsiz bir norm haline gelmiştir.

Bu tablo, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın üst yönetiminde yaşanan değişimle birlikte değerlendirildiğinde, 48/A’nın sistematik olarak geri plana itildiği ve genel tecil rejiminin tahsilat politikasında merkezileştiği bir döneme işaret etmektedir.

Sahte sigortalılık ve kayıt dışı istihdamla mücadeleyi öncelikli denetim alanlarından biri haline getiren Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), dijital veri analizi ve yapay zekâ destekli risk analiz sistemleriyle konuyu inceliyor. Kurum; işe giriş bildirgeleri, prim ödeme kayıtları, işyeri verileri, vergi kayıtları ve diğer kamu kurumlarından elde edilen bilgileri karşılaştırarak şüpheli sigortalılık ilişkilerini tespit ediyor. Özellikle emekliliğe kısa süre kala başlayan sigortalılıklar, işyerinin faaliyet hacmiyle uyumsuz çalışan bildirimleri ve fiili çalışmaya ilişkin şüphe doğuran kayıtlar, sistem tarafından riskli dosya olarak işaretleniyor. İşverenle aynı soyadlı kişilerin, doğumdan 2 ay önce sigortalı olan kadınların sigortalılıkları daha kapsamlı inceleniyor. En önemlisi de SGK emeklilikten yıllar sonra bile işlem yapabiliyor. Kurum emeklilik iptali bildiriminin yanı sıra alınan aylıkları da talep edebiliyor. Son yıllarda emeklilik iptaline daha sık rastlanıyor.

AKRABA YANI İNCELENİYOR

Uzun yıllar ev hanımı olarak hayatını sürdüren bir kişi, emekliliğe yaklaşırken bir yakınının işyerinde sigortalı gösteriliyor. Primleri düzenli ödeniyor ve bunun sonucunda emekli aylığı kazanıyor. 8 yıl geçtikten sonra SGK tarafından yapılan incelemede, söz konusu işyerinde fiili bir çalışmanın bulunmadığı tespit ediliyor. İşyerinin kapasitesi, çalışan sayısı ve tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde sigortalılığın gerçeği yansıtmadığı sonucuna varılıyor, emeklilik iptal ediliyor ve emekli aylıkları faiziyle geri isteniyor. Ayrıca sağlık giderlerinin de tahsili gündeme geliyor. Primlerin ödenmiş olması emeklilik için yeterli değil ve fiili ve gerçekçi bir çalışma da olmalı.

SONUÇLARI AĞIR OLUYOR

Sahte sigortalılık tespit edildiğinde, bahse konu süre iptal ediliyor. Sigortalı gösterilen kişinin bu süreleri iptal edildiğinde emeklilik için yeteri kadar prim günü kalmazsa emekli aylığı da kesiliyor. Ayrıca ödenmiş aylıkların da yasal faiziyle iade edilmesi isteniyor. Bazı durumlarda, emeklilik kapsamında karşılanan sağlık giderlerinin de ilgililerden tahsil edilmesi söz konusu oluyor. Fiili çalışmayla hak kazanılan emekli aylıkları için SGK işlem yapmaz. Ancak akraba yanında çalışma söz konusuysa, uzaktan çalışılıyorsa, uzun süre sonra sigortalılık başlamış ya da doğumdan hemen önce sigortalı olunması söz konusu ise bazı noktalara dikkat etmekte fayda var.

SAHTE SİGORTALILIK NASIL ORTAYA ÇIKAR?

SGK denetmenleri şüpheli durumlarda çok yönlü inceleme yapıyor. Bu incelemelerde;

* İşyerinin fiilen faaliyet gösterip göstermediği

* İşyerinin iş hacmi ve çalışan sayısı

* Sigortalının yaptığı işin niteliği

* Ücret ödemelerinin varlığı ve banka kayıtları

* Vergi kayıtları

* İşyerindeki diğer çalışanların beyanları

* Komşu işyerlerinin ve tanıkların ifadeleri

* Sigortalının işe devamını gösteren somut deliller birlikte değerlendiriliyor.

BUNLARA DİKKAT!

Öncelikle fiilen çalışılmayan bir yerden sigortalı gösterilmeye rıza göstermeyin. Bazen işverenler SGK'ya bildirmeleri gereken günler için bu yönteme başvurabilirler. Ancak ileride canınız bu nedenle yanabilir. Akraba işyerinde çalışıyorsanız, çalışmanın gerçekliğini gösteren somut kayıtları mutlaka oluşturun. İş sözleşmesi, işe giriş sağlık raporu gibi belgelerin saklanması önemli. Ücretlerin banka üzerinden ödenmesini sağlayın ve banka kayıtlarını arşivleyin. Uzaktan çalışma ya da işverenin yurtdışına göndermesi söz konusuysa bu durumları ortaya koyacak sözleşme ve yazışmaları mutlaka saklayın.

Günümüz çalışma hayatında hem işsizlik sigortasının hem de SGK primlerinin esas matrahını, işverenlerin çalışanlarına ödediği ücretler oluşturur. SGK, bu ödemelerin bir kısmını tamamen prime tabi tutarken, bir kısmını kısmen muaf tutar, bazı istisnai ödemeleri ise tamamen prim dışı bırakır.

Buradaki asıl adalet ve denge terazisi, ‘Sigorta Primine Esas Kazanç (SPEK)’ alt ve üst sınırlarıyla kurulmuştur. Bu görünmez sınırlar, bir yandan sistemin mali omurgasını korurken, diğer yandan farkında olmadan hak ettiğinden fazla yük sırtlanan milyonlarca çalışanın alın terini güvence altına alır. Bu yazımızda, milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendirmesine rağmen pek bilinmeyen ‘prim iadesi’ hakkını izah ediyoruz.

KAZANCIN BİLDİRİM SINIRLARI
Mevzuatımıza göre, hiç kimse dilediği tutar üzerinden prim ödeyemez. İşverenlerin ve sigortalıların ödeyecekleri primler, SGK mevzuatında tayin edilen günlük kazanç sınırları baz alınarak hesaplanır.

Alt sınır (Taban): Sigortalının bir günlük prime esas kazancının alt sınırı, asgari ücretin 30’da biridir (1/30). Günlük kazancı bu sınırın altında kalanlar ile ücretsiz çalışanların primleri, taban sınır üzerinden hesap edilmek mecburiyetindedir. Eğer sigortalının fiili kazancı alt sınırın altında kalıyorsa yahut kişi tamamen ücretsiz çalışıyorsa, ortaya çıkan prim farkının tamamı işverenin sorumluluğundadır.

Üst sınır (Tavan): Normal şartlarda günlük kazanç alt sınırı 2017 yılına kadar 6.5 kat, 2017-2025 döneminde 7.5 katı iken bu yılbaşından itibaren 9 kata yükseltildi. Bir sigortalının tek bir işyerinden SGK’ya bildirilecek kazancı bu tavanı aşamaz; SGK e-Bildirge sistemi de zaten teknik olarak tavanın üzerinde bir beyana müsaade etmez.

PRİM İADE REÇETESİ
Tek bir işyerinde çalışırken maaşınız tavanı aşmışsa elbette tavanı aşan kısmın primlerini SGK’dan talep edebilirsiniz. Ancak SGK tavanın aşılmaması yönünde sistemini ayarlamıştır. Bu bağlamda tek bir işyerinden prim kesintisi yapılmışsa tavanı aşmak mümkün değildir; zira sistem buna set çeker.

Fakat günümüz ekonomik şartlarında, gerek kısmi zamanlı (part-time) çalışmalarla gerekse eş zamanlı olarak birden fazla işyerinde hizmet ifa ederek ekmek parasını kazanan binlerce sigortalı mevcuttur.

İşte prim iadesinin devreye girdiği yer burasıdır: Bir sigortalı aynı ay içinde birden fazla işyerinden bildirilir ve bu işyerlerinden ödenen primlerin matrah toplamı aylık tavan sınırını aşarsa ne olur?

Yasal süvence (5510 Sayılı Kanun Madde 82/4): Aynı sigortalılık haline tabi olacak şekilde birden fazla işte çalışılması nedeniyle SGK’ya ödenen primler toplamı, prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın tamamı, sigortalının talebi üzerine hissesi oranında sigortalıya defaten geri ödenir.

ADIM ADIM İADE MATRİKSİ VE KESİNTİ ORANLARI
Tavanı aşan primlerin iadesi kendiliğinden yapılmaz; sigortalının bizzat yazılı müracaatı şarttır. İade edilecek tutarlara gecikme cezası, gecikme zammı veya faiz yürütülmez.

YURT DIŞINDA ÇALIŞANLAR

Ülkemiz ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde iş üstlenen Türk işverenlerin, oralara götürüp çalıştırdığı Türk işçileri için kanun koyucu farklı bir koruma kalkanı getirmiştir.

Bu durumdaki işçiler için günlük prime esas kazanç üst sınırı, normaldeki 9 kat yerine, günlük asgari ücretin 3 katı olarak tatbik edilir. Türkiye İş Kurumunca onaylanan Yurt Dışı Hizmet Akdindeki aylık ücret, bu alt ve 3 katlık üst sınır arasında kalmak kaydıyla SPEK tutarı olarak kayıtlara geçer. Gurbetteki alın teri, bu özel tavan sınırı ile koruma altına alınmıştır.

BAŞVURU ŞART

Talep şartı: Sosyal Güvenlik Kurumu uygulamalarında genel olarak haklar talebe bağlıdır. Bu bağlamda SGK, tavanı aşan bu primleri kendi veri tabanında görse dahi sigortalıya kendiliğinden iade etmez. Mutlaka sigortalının yazılı dilekçe ile başvurması gerekir. Başvuru yoksa para SGK’ya kalır.

Zaman sınırı: SGK, geçerli dilekçeyi aldıktan sonra en geç takip eden ayın sonuna kadar parayı defaten (tek seferde) iade etmekle yükümlüdür.

Sosyal güvenlik mevzuatı, labirent misali karmaşık görünse de özünde tek bir amaca hizmet eder: Hak sahibine hakkını teslim etmek. İki veya daha fazla işyerinde çalışan emekçiler, tavanı aşan primlerini SGK’ya bırakmamalı, yasal haklarını arayarak ceplerine koymalı.

SGK, SAHTEKARLIĞA KARŞI NASIL ÖNLEM ALIYOR?
Birden fazla işyerinde çalışıp tavanı aşan sigortalının hizmet bildirimleri bazen tek bir SGK merkezinin yetki alanında kalırken, bazen de farklı illerdeki işyerlerinden yapılabilir. SGK, bürokratik süreçlerin suistimal edilmemesi ve haksız kazanca yol açılmaması için şu sıkı kuralları uygular:

- Çapraz kontrol ve tahkikat: İşyerleri birden fazla ilde ise müracaat edilen SGK ünitesi işlemleri başlatır. Ancak hizmetlerin sıhhatini ve doğruluğunu incelemek üzere dosya, kurumun denetim elemanlarına intikal ettirilir.

- Resmi yazışma mecburiyeti: Mükerrer (çift) prim iadesinin önüne geçilmesi amacıyla sigortalının hizmet bildiriminin bulunduğu diğer tüm illerdeki SGK müdürlükleriyle resmi yazışmalar tamamlanmadan para kasadan çıkmaz.

Çağrı üzerine çalışma sözleşmesi kısmi süreli iş sözleşmesinin özel bir türü olduğundan, kısmi süreli sözleşmenin kurallarına tabi. Dolayısıyla çağrı üzerine çalışma sözleşmeleri de aynen kısmi süreli sözleşmelerde olduğu gibi haftada en fazla 30 saat çalışmayı öngörebilecektir. 30 saatin üzerine çıkan sözleşmeler, tam süreli sözleşme olarak değerlendirilecektir.

Kanun, doğrudan bir alt sınır getirmemekte, işçi ve işveren aksini kararlaştırmamışsa haftalık çalışma süresinin 20 saat belirlendiğinin kabul edileceğini hüküm altına almaktadır. Kanunun ifadesinden çıkan sonuç tarafların bundan farklı da düzenleme yapabilecekleridir. Dolayısıyla 20 saatin altında da haftalık çalışma süresi belirlenebilecektir. Taraflar anlaşırsa haftada 10 saat çalışılacağı yönünde düzenlemelere de yer verilebilecektir.

Çağrı üzerine çalışma sözleşmesinde, aksi taraflarca kararlaştırılmamışsa işçi, çalışmaya başlayacağı zamandan en geç dört gün önce işe çağrılmalıdır. Dört gün kuralı da bir yedek hukuk kuralı olduğundan taraflarca farklı şekilde belirlenebilir. Örneğin işçi ve işveren anlaşırlarsa bu süreyi iki gün olarak da belirleyebilirler. Fakat ilgili sürenin çok düşürülmesi, örneğin işverenin çağrısında, işçinin derhal işbaşı yapacağına ilişkin kural getirilmesi, işçinin işe hazır beklemesi anlamına geleceğinden geçerli kabul edilemeyecektir. En az makul bir süre önceden haber vermenin zorunlu olduğu düşünülmektedir. İşçiden işe başlamasının beklenemeyeceği makul süreden uzun ve fakat taraflarca belirlenen veya belirleme yapılmadıysa Kanunun öngördüğü sürelerden daha düşük sürelerle çağrı durumunda işçinin işe gelme yükümlülüğü bulunmayacaktır. İşveren işçi işe gelmediği için iş sözleşmesini feshedemeyecektir.

Günde en az 4 saat

Çağrı üzerine çalışmaya ilişkin hükümlerde aksi taraflarca kararlaştırılmamışsa, işçinin günde en az dört saat çalıştırılabileceği, çalıştırılsın veya çalıştırılmasın bu sürenin ücretine hak kazanacağı belirtilmiştir. Fakat ilgili hüküm de bir yedek hukuk kuralı olduğundan taraflar anlaşarak, günlük çalışma süresini düşürebilecektir. Örneğin işçinin her çağrıda günlük en az 1 saat çalıştırılacağına karar verebileceklerdir. Bu durumda işçi çağrıldığı takdirde, çalışsın veya çalışmasın günde 1 saatlik ücrete hak kazanacaktır.

Çağrı üzerine çalışma sözleşmesinin yazılı olarak yapılması zorunludur. Yazılı bir sözleşme bulunmadığında aradaki iş ilişkisinin normal kısmi süreli bir sözleşme olduğu, aksine bir anlaşma yoksa haftalık çalışma süresinin yirmi saat olarak kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Çağrı üzerine çalışmaya dayalı iş sözleşmesinde işçinin kıdemi ve kıdeme bağlı hakları işçinin çağrıldığı veya çağrılması gereken sürelerin toplamı üzerinden değil, iş sözleşmesinin sürdüğü bütün süre üzerinden hesaplanacaktır. Yıllık ücretli izin, fesih bildirim süreleri, ihbar ve kötü niyet tazminatında da işçinin fiilen çalıştığı süre değil iş sözleşmesinin devam süresi dikkate alınarak ilgili süreler hesaplanmalıdır. Fakat kıdeme esas ücreti belirli bir dönem içinde elde ettiği ücret üzerinden hesaplanacaktır.

Puantaj kaydı olmalı

Çağrı üzerine çalışmada SGK bildirimleri, çalışma saatleri toplamının 7.5’a bölünmesiyle bulunan gün sayısı üzerinden yapılmaktadır. Ayın diğer günleri eksik gün olarak bildirilmektedir. İşverenin SGK’ya yaptığı bildirimde eksik gün kodunu doğru şekilde bildirmesi özellikle önemlidir. Artık işverenler eksik gün nedenlerini gösterir belgeleri Sosyal Güvenlik Kurumuna göndermeyecek olsalar da ilgili belgeleri Kuruma verecek gibi hazırlamak ve istenildiğinde sunmakla yükümlüdürler. Dolayısıyla çağrı üzerine çalışma sözleşmesine dayalı olarak eksik gün bildirilecekse, çağrı üzerine çalışma sözleşmesinin ve çalışma sürelerini gösterir belgelerin hazır bulundurulması zorunludur.

Soru tek bir meslek grubundan geldi; ama aslında çok daha geniş bir kitleyi ilgi­lendiriyor. Aynı tereddüt, kira gelirinin bir kısmını yıllar boyu beyan dışı bırakmış ev sahibi için de geçerli. Aynı tereddüt, gayri­menkulünü beş yıl dolmadan satıp doğan değer artış kazancını beyan etmemiş kişi için de geçerli. Üçünün ortak paydası şu: geçmişte beyan dışı kalmış bir gelir var. Bu gelir bazen banka hesabında durmaktadır; bazen ise tamamen kayıt dışıdır, yani nakit olarak elde ya da yastık altında bekler. Soru da ortak: Varlık barışı bu gelire bir koruma kalkanı olur mu?

Birinci kesim: Serbest meslek erbabı ve makbuzsuz hasılat

Örnekteki avukat, bu mekanizmanın en temiz işlediği senaryodur. Makbuza bağ­lanmamış vekâlet ücreti, ister banka kana­lıyla tahsil edilmiş olsun ister nakit alınıp sonradan hesaba yatırılsın, sonuçta bildi­rilecek bir para mevcuduna dönüşür; kayıt dışı hasılat ile bildirilen varlık arasında­ki bağ doğal olarak kurulabilir. Avukatlar, banka ve POS tahsilatlarının beyan edilen gayrisafi hasılatla karşılaştırıldığı kontrol­lerin doğrudan hedefindeki meslek grup­larından biridir. İleride böyle bir inceleme makbuzsuz tahsilatlardan bir matrah farkı bulursa, bildirilen tutar kadar tarhiyat ya­pılmaz; aşan kısım vergilendirilir.

Serbest meslekte korumanın bir aya­ğı da KDV’dir. Makbuzsuz hasılatta sorun yalnızca gelirin beyan dışı kalması değil; aynı zamanda KDV’nin de hesaplanma­mış olmasıdır. Varlık barışı KDV’yi de ka­patır mı? Danıştay’ın güncel bir kararı yol gösterici. Danıştay 9. Dairesi (E. 2022/852, K. 2024/2472, 08.05.2024 — bir önceki dü­zenleme olan 7186 sayılı Kanun kapsamın­da verilmiş emsal bir karar), e-ticaret üze­rinden kayıt dışı hasılat nedeniyle yapılan cezalı KDV tarhiyatında şu ilkeyi benim­semiştir: bildirilen varlığın ilgili dönemin ticari faaliyetinden elde edilip kayıt ve be­yan dışı bırakıldığının kabulü gerekir; aksi yönde bir tespit yapılmadıkça varlık barı­şı bildirimi koruma sağlar. Gelir yönünden tarhiyat hukuka aykırı bulununca, aynı in­celeme raporuna dayanan KDV tarhiyatı da hukuka aykırı sayılmıştır. (Danıştay 3. Dairesi’nin E. 2022/2864, K. 2024/6301 sayılı kararı bu yönde daha da güçlü bir mükellef lehine yaklaşım taşır.)

Bunun pratik anlamı şudur: KDV oto­matik olarak kapsam dışı değildir. Gelir ve KDV aynı inceleme raporundan doğuyor ve illiyet bağı kurulabiliyorsa, KDV de ge­lire bağlı olarak korumadan yararlanabilir. Serbest meslek erbabı için tablo bu yönüy­le iki kanatlıdır: hem gelir vergisi hem de aynı rapora dayanan KDV, bildirilen tutar kadar kalkan altındadır.

İkinci kesim: Beyan edilmemiş kira geliri

Kira gelirini yıllar içinde kısmen ya da tamamen beyan dışı bırakmış bir ev sahi­bini düşünelim. Tahsilatın bir kısmı ban­ka kanalıyla, bir kısmı elden nakit yapılmış olabilir; nitekim belirli tutarı aşan konut ve işyeri kiralarında ödemenin banka ve­ya PTT üzerinden yapılması zaten zorun­ludur. Banka üzerinden geçen kısım için tevsik kendiliğinden vardır; nakit alınan kısım içinse, bildirim öncesinde ilgili tu­tarın hesaba yatırılması yeterlidir. Her iki halde de beyan dışı kira, bildirilebilir bir para mevcuduna dönüşür ve illiyet bağının zemini hazırdır.

Mantık serbest meslektekiyle aynıdır: tutar varlık olarak bildirilir, %5 (taahhüt­le daha düşük) vergi ödenir, kayıt dışı kira ile bildirilen mevcut arasındaki bağ kuru­lur. İleride bir gayrimenkul sermaye iradı incelemesi —ki tapu, abonelik ve banka ha­reketleri üzerinden yürütülen çapraz kont­roller bu kesimi giderek daha görünür kılı­yor— beyan dışı kira nedeniyle bir matrah farkı bulursa, bildirilen tutar kadar tarhi­yat devre dışı kalır.

Bu senaryonun serbest meslekten önemli bir farkı vardır ve mükellef lehine­dir: Kira geliri elde eden kişi, ticari bir or­ganizasyon içinde değilse KDV mükellefi değildir. Dolayısıyla serbest meslekte gün­deme gelen “KDV de kapsanır mı?” tartış­ması burada büyük ölçüde konusuzdur; so­run esas olarak gelir vergisi boyutuyla sı­nırlıdır ve mahsup mekanizması tam da bu boyutta çalışır. Aynı şekilde ev sahibinin belge düzenleme yükümlülüğü bulunmadı­ğından, birazdan değineceğimiz özel usul­süzlük cezası riski de bu kesim için tipik olarak doğmaz. Kısacası kira gelirinde tab­lo, serbest meslektekine göre daha sade ve daha az gri alanlıdır.

Üçüncü kesim: Beyan dışı gayrimenkul değer artış kazancı

Üçüncü profil, gayrimenkulünü iktisap tarihinden itibaren beş yıl dolmadan sa­tıp doğan değer artış kazancını beyan et­memiş kişidir. Burada gelir, niteliği gere­ği tek seferlik ve büyük tutarlıdır; satış be­deli çoğunlukla tapu işlemiyle eş zamanlı olarak banka hesabına geçer. Hatırlatalım: bildirime konu olan gayrimenkulün kendi­si değil, satıştan elde edilen paradır. Bu yö­nüyle bağ, belki de en kolay kurulabilen se­naryodur; satıştan doğan ve hesapta duran tutar ile bildirilen varlık arasındaki ilişki neredeyse kendiliğinden ortaya çıkar. Mü­kellefiyeti hiç bulunmayan satıcı dahi — yukarıda belirttiğimiz gibi— bu bildirimi yapabilir.

Bir nokta önemlidir: değer artış kazan­cında matrah, satış bedelinin tamamı de­ğil; endekslenmiş maliyet ve istisna dü­şüldükten sonra kalan kazanç kısmıdır. Dolayısıyla illiyet bağını “satıştan ge­len paranın tamamı” ile değil, “beyan dışı kalan kazanç” ile örtüşecek biçim­de kurgulamak daha isabetlidir; bildiri­lecek tutarın muhtemel matrah farkıyla örtüşmesi korumanın gücünü belirler.

Asıl uyarı ise zamanlamayla ilgilidir ve bu kesim için diğerlerinden çok da­ha acildir; çünkü gayrimenkul satışları bugün özel bir mercek altındadır. Mali idarenin ilk hamlesi çoğu zaman satı­cıya değil, alıcıya yönelir: tapu harcının gerçek devir bedeli yerine düşük gösteri­len bir matrah üzerinden ödendiği gerek­çesiyle alıcıya izah/uyarı yazıları gönderi­lir. Alıcı, harç tarhiyatı ve cezasından kur­tulmak için harç matrahını gerçek/piyasa değerine göre —çoğunlukla pişmanlıkla— yeniden beyan eder; ve uygulamada bunu eder. İşte bu beyan, satışın gerçek bedeli­ni, üstelik işlemin diğer tarafı olan alıcı­nın kabulüyle kayda geçirir. Sonuç satıcı için zincirlemedir: gerçek satış bedeli or­taya çıktığında, satıcının hiç beyan etme­diği değer artış kazancı matrahı da ken­diliğinden deşifre olur. Yani alıcının harç huzuru, satıcı için bir değer artış kazancı incelemesinin habercisine dönüşebilir. Bu dinamik, değer artış kazancını beyan dışı bırakmış satıcılar için yakın gelecekte cid­di bir baş ağrısı vaat ediyor ve varlık barı­şında “inceleme başlamadan bildirim” ku­ralını bu kesim için en kritik mesele hâline getiriyor.

Bildirim, inceleme başlamadan yapılmalıdır

Bildirim, mutlaka inceleme veya takdi­re sevk işlemi başlamadan önce yapılma­lıdır. Bir gün bile gecikme korumayı bü­tünüyle anlamsız kılabilir. Yine de ince­lemedeki mükellef için dar ama gerçek bir alan kalır: koruma kaybı, başlamış olan o spesifik incelemenin konusuyla sınırlıdır. İncelemenin kapsamına girmeyen, ilgisiz bir vergi türü veya dönem bakımından ya­pılan bildirimin koruması —lafzen— ayak­ta kalabilir. Ancak bu dar alanın somut olayda gerçekten mevcut olup olmadığı, incelemenin kapsamına bakılarak titiz­likle değerlendirilmelidir.

Varlık barışı ne sağlar, ne sağlamaz?

Varlık barışı bu üç senaryoda da mükel­lefe aynı şeyi sağlar: bildirilen tutar kadar bir kalkan. İlliyet bağı kurulduğunda —ki makbuzsuz vekâlet ücreti, beyan dışı ki­ra ve beyan edilmemiş değer artış kazan­cı ile bildirilen para mevcudu arasında bu bağ doğal olarak kurulabilir— bu tutara ka­dar tarhiyattan korunma sağlanır. Serbest meslekte bu kalkan, aynı rapora dayanan KDV’yi de kapsayacak biçimde iki kanatlı­dır; kira ve değer artış kazancında ise tablo, KDV ve belge düzeni cezası gündeme gel­mediği için daha sade ve daha güvenlidir.

Kısacası varlık barışı, geçmişin beyan dışı gelirini tek hamlede silen bir sün­ger değildir; ama doğru kurgulandığın­da —bildirilecek tutar muhtemel matrah farkıyla örtüştürülüp illiyet bağı belgey­le sağlam kurulduğunda— üç kesim için de etkili bir kalkandır. Bu kalkanın baştan kullanılabilmesinin tek ve değişmez şar­tı zamanlamadır: bildirim, inceleme ve­ya takdire sevk işlemi başlamadan önce yapılmış olmalıdır. Korumanın anahtarı, bildirimin yapılmış olmasında değil; doğ­ru zamanda yapılmış olmasında ve illiyet bağının kurulabilmesindedir.

Konuyla ilgili mevzuata göre, konut maliki veya ortakları kapıcının işvereni sayılıyor. Kapıcıların haftalık çalışma süresi, hafta tatili, yıllık ücretli izin gibi hakları İş Kanununa göre düzenleniyor.

Kat Mülkiyeti Kanunu, kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderlerinden o anki kat maliklerini sorumlu tutuyor. Kendi aralarında başka bir anlaşma yapılmamışsa, tüm malikler, bu görevliler için yapılan giderlere ve toplanacak avansa eşit olarak katılmak zorundalar. Apartmanda dükkan varsa dükkan sahipleri de tüm ortak giderlere katılmak zorundalar.

Kapıcının kıdem tazminatında esas sorumluluk, borcun ödenmesi gereken tarihteki maliklere ait bulunuyor. Kapıcının önceki mülk sahibi döneminde çalışmış olması, borcun doğduğu tarihteki mülk sahibini sorumluluktan kurtarmıyor.

İşçilerin kıdem tazminatı 1475 Sayılı eski İş Kanununun yürürlükte bulunan 14. Maddesinde düzenleniyor. Söz konusu maddede, iş yeri devrinde çalışanların işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işverenin sorumlu olduğu, ancak, iş yerini devreden işverenlerin sorumluluklarının işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasında işçinin aldığı ücretle sınırlı olduğu öngörülüyor.

4857 sayılı yeni İş Kanunu ise iş yerinin devrinde, mevcut iş sözleşmelerinin bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçeceğini düzenliyor. Buna göre, devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumlu tutuluyor.

KAPICI ALACAKLARI İÇİN DAVA KİME KARŞI AÇILIR?

Kapıcının ücret ve kıdem tazminatına ilişkin alacakları için dava kat maliki veya maliklerine karşı açılır. Yargıtay, apartman ya da site yöneticilerine karşı açılan davaları da kabul ediyor. Ancak, böyle bir davada yöneticinin sorumluluğu kat maliklerini temsil etmekten ibaret kabul ediliyor.

KAPICININ TAZMİNATININ ÖDENMESİNDEN KİRACI SORUMLU MUDUR?

Kiracı evde kaç yıl oturursa otursun kapıcının kıdem tazminatı ile ilgili sorumluluğu bulunmuyor. Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre kat malikinin payına düşen gider ve avans borcundan ve gecikme tazminatından kiracılar müştereken ve müteselsilen sorumlu tutuluyorlar. Ancak, kiracı burada sadece aracı durumunda. Kiracının sorumluluğu, ödemekle yükümlü olduğu kira miktarı ile sınırlı olduğu gibi, yaptığı ödemeyi kira borcundan düşme hakkına sahiptir.

KAPICININ TAZMİNATI NASIL HESAPLANIR?

Kapıcıya apartman veya site tarafından kapıcı dairesi tahsis edilmişse, dairenin rayiç kira bedeli ile (apartman tarafından karşılanmış ise) son bir yıldaki elektrik, su, ısıtma ve sıcak su giderlerinin 12’de 1’i kapıcının kıdem tazminatı hesabına dahil edilir.

Kapıcı dairesinin emsal rayiç bedeli, kapıcının iş akdinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan brüt asgari ücretin yüzde 25’i olarak belirlenir. 2026 yılında iş akdi sona eren kapıcılar için kapıcı dairesinin rayiç değeri 8.257 TL’dir.

Bir fabrikada üretim hattını, bir depoda giriş-çıkışları, bir mağazada kasa alanını veya bir ofiste ortak kullanım alanlarını izleyen kameralar artık çalışma hayatının olağan bir parçası haline geldi. İşverenler açısından bakıldığında bu sistemlerin pek çok haklı gerekçesi bulunuyor. İş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, iş kazalarının önlenmesi, işyeri güvenliğinin korunması, hırsızlık ve sabotaj gibi olayların önüne geçilmesi ya da olası hukuki uyuşmazlıklarda delil elde edilmesi bu gerekçeler arasında yer alıyor.

Ancak teknolojinin sağladığı imkânlar ile çalışanların temel hak ve özgürlükleri arasında hassas bir denge kurulması gerekiyor. Tam da bu nedenle Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) yayımladığı son duyuru önemli bir boşluğu dolduruyor. Kurum, işyerlerinde güvenlik kameralarının kullanımının meşru sınırlarını çizerek hem işverenlere hem de çalışanlara önemli mesajlar veriyor. Bugünkü yazımda bu konuyu ele alacağım.

Güvenlik mi, gözetim mi?

Aslında mesele kameraların varlığı değil, nasıl kullanıldığı. Bir çalışanın görüntüsünün kaydedilmesi açık bir şekilde kişisel veri işleme faaliyetidir. Dolayısıyla, bu faaliyet yalnızca işverenin takdirine bırakılabilecek bir konu değildir. Hukuki dayanağının bulunması, belirli bir amaca hizmet etmesi ve ölçülü olması gerekir. KVKK’nın da özellikle vurguladığı gibi, işyerlerinde kamera kullanımı belirlenen amaçlarla sınırlı olmalıdır.

Burada dikkat çekici nokta, çalışan performansının sürekli izlenmesinin veya genel disiplin sağlama amacıyla gözetim yapılmasının meşru amaç olarak kabul edilmemesidir. Uzun yıllardır birçok işyerinde kamera sistemleri yalnızca güvenlik amacıyla değil, çalışanların davranışlarını denetleme aracı olarak da kullanılabiliyor. Oysa çalışanların her hareketinin izlenmesi, verimliliğinin anlık olarak takip edilmesi veya sürekli gözetim altında tutulması çalışma barışını zedeleyen sonuçlar doğurabiliyor.

Kırmızı çizgileri

KVKK’nın üzerinde durduğu bir diğer önemli husus ise ölçülülük ilkesi. Hukukta sıkça kullanılan bu kavram, aslında oldukça basit bir soruya dayanıyor: Amaç ile kullanılan araç arasında makul bir denge var mı?

Örneğin bir fabrikanın giriş kapısında veya yüksek güvenlik riski bulunan bir kasa alanında kamera bulunması makul görülebilir. Ancak çalışanların dinlenme alanlarının, soyunma odalarının, mescitlerin veya tuvaletlerin kamerayla izlenmesi hiçbir şekilde kabul edilemez.

Benzer şekilde günümüz teknolojisi yalnızca görüntü kaydetmekle kalmıyor; yüz tanıma, hareket analizi ve hatta ses kaydı gibi özellikler de sunuyor. Özellikle ses kayıt özelliğine sahip sistemler, çalışanların özel hayatına çok daha yoğun müdahale anlamına geliyor. Bu nedenle ses kaydının ancak çok istisnai durumlarda ve güçlü hukuki gerekçelerle kullanılabileceği belirtiliyor.

Duyuruda dikkat çeken bir başka konu da şeffaflık ilkesi. Çalışanlar hangi alanların kayıt altında olduğunu, kayıtların hangi amaçla tutulduğunu, ne kadar süre saklanacağını ve kimlerin erişebileceğini bilmek zorunda. Bir başka ifadeyle, kamera sistemleri çalışanlardan gizlenemez.

Çalışan hakları

Bu yaklaşım aslında yalnızca çalışan haklarının korunmasına değil, işverenlerin hukuki risklerinin azaltılmasına da hizmet ediyor. Çünkü çalışanların yeterince bilgilendirilmediği veya kayıtların gereğinden uzun süre saklandığı durumlarda ciddi idari yaptırımlar söz konusu olabiliyor. KVKK, ilgili yükümlülüklere uyulmaması halinde idari para cezalarının uygulanabileceğini açıkça ifade ediyor.

Türkiye’de de bu tartışmanın önümüzdeki yıllarda daha fazla gündeme geleceği açık. Çünkü mesele yalnızca veri güvenliği değil; aynı zamanda insan onuruna yakışır çalışma koşullarının korunmasıdır. Güvenlik kameraları işyerlerinde gerekli ve faydalı araçlar olabilir. Ancak işverenlerin güvenlik ihtiyacı ne kadar meşruysa, çalışanların mahremiyet beklentisi de o kadar meşrudur. Önemli olan bu iki hakkı karşı karşıya getirmek değil, dengeli bir şekilde birlikte koruyabilmektir.

Denetim kuruluşları ve denetçiler tarafından Kuruma yapılan bu bildirimler düzenli olarak uzaktan gözetim faaliyetine tabi tutulmaktadır. Kurum tarafından yapılan uzaktan gözetim faaliyetleri hakkında kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla hazırlanan bu rapor, 2025 dönemi gözetim faaliyetlerine ilişkin bilgiler içermektedir.

Bu kapsamda raporda ilk olarak, paydaşlarımıza rehberlik sağlaması amacıyla, uzaktan gözetim faaliyetleri çerçevesinde her bir bildirim türüne esas gözetim konuları anlatılmış, gözetim faaliyetlerine ve gözetimlerde yaygın olarak karşılaşılan hususlara ilişkin Kurum tarafından yayımlanan duyurulara ve Kurulun konuyla ilgili kararlarına yönlendirmeler yapılmıştır.

Raporun sonraki bölümlerinde ise 2025 dönemi gözetim faaliyetlerinde tespit edilen bulgulara yönelik detay bilgiler verilerek uzaktan gözetim faaliyetleri kapsamında yıllar itibariyle kontrol edilen bildirim ve tespit edilen bulgulara ilişkin toplu bir gösterim yapılmıştır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

2025 Dönemi Gözetim Faaliyetleri Raporuna ulaşmak için tıklayınız.

Ehliyet başvurusu için en yüksek gider, sürücü kursu ücretlerinden kaynaklanıyor. Mevcut durumda devlet tarafından belirlenen taban fiyatın yaklaşık 20 bin lira seviyesinde olduğu belirtiliyor. Ancak bazı sürücü kurslarında bu rakamın daha yüksek tutarlarla karşılaşmak mümkün.

Kurslara kayıt işleminin ardından masraflar bitmiyor. Adaylar, teorik (e-sınav) ve direksiyon sınavı için ayrı harçlar ödemek zorunda. Bu ücretler, genel toplamı yukarı taşıyan önemli kalemler olarak öne çıkıyor.

Ehliyet maliyeti yükseliyor

Sınav sürecinde ilk denemede başarısız olunması durumunda ise maliyetler daha da artıyor. Her bir sınavın tekrarında ayrı ücret ödemesi yapan adaylar, özellikle direksiyon sınavını geçemeyenler için ilave direksiyon derslerine de ihtiyaç duyabiliyor. Bu durum, sadece zorunlu harcama kalemlerini değil, aynı zamanda kurs süresini de uzatabiliyor.

Tüm harcamalar toplandığında, kurs ücreti, sınav harçları, ehliyet kartı bedeli, sağlık raporu ve diğer zorunlu ödemelerle birlikte B sınıfı ehliyet için cepten çıkan toplam miktar yaklaşık 35 bin lirayı buluyor. Üstelik bu tutar, tüm sınavların ilk aşamada başarıyla geçilmesi halinde geçerli. Sınavları tekrarlama gereği doğarsa, toplam maliyet daha da yükseliyor.

Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.