Araştırmaya göre Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcamasını ifade eden açlık sınırı, yüzde 3,30 artarak 36 bin 939 lira 87 kuruşa yükseldi.

Haziran ayında bu tutar 35 bin 758 lira 88 kuruş olarak hesaplanmıştı.

Açlık sınırı asgari ücretin üzerinde

2026 yılında 28 bin 75 lira 50 kuruş olarak uygulanan net asgari ücret, açlık sınırının 8 bin 864 lira 37 kuruş altında kaldı.

Böylece dört kişilik bir ailenin yalnızca aylık gıda gideri, asgari ücreti yaklaşık yüzde 31,6 aştı.

Zorunlu giderler 120 bin lirayı geçti

Gıdanın yanı sıra giyim, kira, elektrik, su, yakıt, ulaşım, eğitim ve sağlık harcamalarını içeren yoksulluk sınırı, temmuz ayında 120 bin 325 lira 30 kuruşa ulaştı.

Bekâr bir çalışanın aylık 'yaşama maliyeti' de 47 bin 758 lira 39 kuruş olarak hesaplandı.

Gıda harcamalarındaki yükseliş son 12 aylık dönemde yüzde 39,85'e ulaşırken yıllık ortalama artış yüzde 40,60 oldu. Ocak-temmuz dönemindeki artış ise yüzde 22,54 olarak belirlendi.

Dünya

Türkiye Liman İşletmecileri Derneği, bu durumu gözler önüne seren önemli bir raporu paylaştı. Raporda, Orta Doğu’da yaşanan gerilimin gemilerde savaş risk sigorta primlerinin yüzde 0,7 ila 1 seviyesine kadar çıkmasına neden oluğuna yer verilirken, normalleşme ve Orta Doğu’da Süveyş rotasının daha cazip hale gelmesi sigorta risk primlerinin yüzde 0,2 ila yüzde 0,4 bandına çekilmesine neden olduğuna dikkat çekildi. Olası bir yeni savaş senaryosuyla bu durumun değişebileceğine dikkat çekiliyor.

Riskler devam ediyor

Raporda İran ile ABD/İsrail arasındaki olası bir gerilimin tırmanış senaryosunda İran’a desteğini açıkça beyan eden Yemen’deki Husilerin Bab el-Mendep Boğazı ve Kızıldeniz hattında yeniden ikinci bir cephe oluşturarak deniz trafiğini sekteye uğratma riskinin devam ettiğine yer verildi. Mevcut senaryolarda gemilerdeki risk primlerinin artması ve deniz ticaretinin olumsuz yönde etkilenmesi halinde küresel mal ticaretinde başta gübre olmak üzere birçok alanda yeni bir yükseliş eğilimi görülebilir. Sektör temsilcileri, risk primlerinde olası bir yükselişin tedarik zincirindeki fiyatlamalara domino etkisi yapacağının altını çiziyor.

LNG’de yükseliş petrolde dalgalı seyir

Denizyoluyla gerçekleştirilen enerji ticareti de raporun öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor. Buna göre fosil yakıtlara yönelik kısa vadeli talep ile uzun vadeli iklim hedefleri arasındaki gerilim daha görünür hale geliyor. 1990-2025 yılları arasında ham petrol taşımalarına bakıldığında 1,2 milyar tonla başlayıp 2,1 milyar tona kadar çıkıldığı görülüyor. Özellikle 2015 ve 2025 arası dönemde gerçekleştirilen taşımalarda dalgalı seyir olduğu görülüyor. Bu dönemde yapılan taşımalarda 1,8 milyon varilin altına kadar iniliyor. Buna karşın denizlerde LNG ile yapılan enerji taşımalarında ise 2025 itibarı ile 400 milyon varil eşiği aşıldı. Orta Doğu’da yaşanan savaş nedeniyle meydana gelen fosil yakıt krizinin 2026 sonunda denizlerde gerçekleşen LNG taşımalarında parabolik bir yükselişe neden olabileceğine dikkat çekiliyor.

900 milyon tondan geri dönüş

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından devreye alınan çevreci regülasyonlar denizcilik sektöründe de etkisini göstermeye başladı. Raporda, deniz ticaretinden kaynaklanan karbon emisyonları 2024 yılında bir önceki yıla kıyasla %5 artarak 900 milyon ton sınırını geçmişti. Bu artışta güvenlik nedeniyle rota sapmaları ve seyir artışları etkili olmuştu. 2025'te de benzer bir tablo söz konusu. IMO'nun gemilerde ortaya koyduğu karbon emisyon sınıflandırmasının devreye girmesiyle 2026'da denizlerdeki karbon salınımının azalacağına vurgu yapılıyor.

Barış Sedef-Ekonomim

Söz konusu pro­jeler depreme dayanıksız binaların yıkılarak ye­nilenmesi ve güvenli binalar oluşturulması nok­tasında çok önemli projelerdir. Kamuoyunda “Kentsel Dönüşüm” olarak adlandırılan uygu­lama, 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ve Yönetme­likle düzenlenmiş bulunmaktadır. 6306 Sayılı Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde standartlara uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üze­re iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir.

Kanun ve Yönetmelik­te yapılan değişikliklerle kentsel dönüşüm pro­jelerini teşvik etmek amacıyla hem karar alma süreçleri hızlandırılmış hem de vergisel avan­tajlar uygulamaya konulmuş bulunmaktadır. Söz konusu uygulamalar kentsel dönüşüm projelerinde maliyet açısından önemli avantaj sağlanmaktadır.

Kentsel dönüşümde vergi ve harç avantajları

6306 Sayılı Kanununun Uygulama Yönetme­liğine göre kanunda belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken vergi ve harçlar şunlardır:

-Harçlar Kanunu uyarınca alınan noter harçları, tapu ve kadastro harçları.

-Belediye Gelirleri Kanununun ilgili madde­leri uyarınca belediyelerce alınan harçlar.

-Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi.

-Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi.

-Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alı­nacak paralar sebebiyle alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi.

-Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye üc­reti adı altında alınan ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yapıya ilişkin belediye meclisi kararı ile belirle­nen ve alınan her türlü ücret.

Kentsel dönüşümde KDV avantajı

30.01.2021 tarihli Resmi Gazete’de yayım­lanan “3470 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı” ile, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapıların bulunduğu yerlerde dönüşüm projeleri çerçe­vesinde taşınmaz maliklerine ait mevcut in­şaat alanının (bir buçuk) 1,5 katına kadar olan yeni inşaat alanında yapılacak olan konutla­ra ilişkin inşaat taahhüt işlerinde katma değer vergisi oranı 30.01.2021 tarihi itibariyle %1 olarak belirlenmiştir.

Böylelikle; mevcut inşaat alanının 1,5 katı­na kadar olan yeni inşaat alanında yapılacak olan konutlara ilişkin “inşaat taahhüt işlerin­de” metrekareye bakılmaksızın KDV oranı % 1 olarak uygulanır. Söz konusu uygulama ko­nut projeleri için geçerlidir. Ticari alan pro­jelerine yönelik inşaat taahhüt işlerinde KDV oranı %20 uygulanır. Yapılan konut inşaatları 6306 sayılı kanun kapsamı dışında yapılır ise bu inşaatlara ilişkin inşaat taahhüt işlerinde de KDV oranı % 20 uygulanır.

6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen net alanı 150 metrekarenin altında olan “konutların tesliminde” KDV %1, net alanı 150 m2’nin üze­rindeki konutlarda 150 m2’ye kadar olan kısım için % 1, aşan kısım için % 20 KDV uygulanır.

Kat karşılığı inşaatların durumu

Kat karşılığı inşaat işlerinde iki ayrı teslim söz konusudur. Arsa sahibine arsasına karşı­lık müteahhit tarafından bağımsız bölüm ve­rilmesi trampa niteliğinde olup, arsa sahibine verilen bir inşaat hizmeti söz konusu değildir. Dolayısıyla bu işlemde arsa sahibine veri­len bağımsız bölümün niteliğine göre geçerli oranda KDV hesaplanır.

Mahmut Bülent Yıldırım-Dünya

Beylikler, imparatorluklar ve ulus devletler arasındaki savaşlar tarihin omurgasıdır. Savaşlar büyük ölçekli can ve mal kaybına yol açmıştır; savaş öncesi koşullarda oluşan düzenler savaş sonrasında genellikle değişmiştir.

Değişmenin bir başka etkeni de buluşlardır: Barutun ve ateşli silahların icadı, beylik ve imparatorlukların dayanağı olan kale odaklı savaş ve egemenlik biçimlerini kökten yok etmiştir. Buharlı makinelerin icadı ve diğer güç üreten motorların devreye girmesi, insanlığın binlerce yıl alışık olduğu üretim düzenini değiştirmiştir. Bugün de insanın zihin gücünün uzantısı olan, düşünme ve iş yapma biçimimizi değiştiren yapay zekânın etki alanındayız.

Kadim Çin’de Beylikler Dönemi’nde uzun süren savaşların olgunlaştırdığı askerî bilginler yetişmiştir. Wu Qi de askerlik sanatını bir felsefe üzerinde işleyerek zamanın aşındırıcı etkisine karşı koyan ilkeler geliştirmiştir. Wei Beyi’nin bir sorusunu yanıtlarken, “İnsanlar genellikle öğrenmedikleri şeyler yüzünden ölür; ustalıkla kavrayamadıkları şeyler yüzünden yenilgiye uğrar” der.

Burada yazdıklarımızın merkez düşüncesinin omurgası; KOBİ’lerle ilgili ölçülerin belirlenmesi, özendirmelerin tasarlanması, ölçeklendirmelerin yapılması, ödüllendirmelerin, cezalandırmaların netleştirilmesi ve ödeşme mekanizmalarının kurulmasının hayati önemde olduğudur.

Bir önceki yazıda “İşten artmaz, dişten artar” gerçekliğini, günümüz koşullarında “altın bilezik” anlatımının ne anlama geleceğini, “yaratıcı yenilik becerisinin” zenginlik üretme etkilerini ve “girişimci insan kaynağının” sermaye oluşumuna katkılarını neden sorgulamamız gerektiğini tartıştık. Bu yazıda da “özendirme sistemlerini”, “kayıt dışı uygulamaları”, “vergiden kaçınmayı”, “kolektif kaynak odaklı ihaleleri” ve “eğitim-öğretimde fırsat eşitliğinin” KOBİ’lerin gelişimi açısından çarpan etkisini neden sorgulamamız gerektiğini paylaşmak istiyoruz.

Özendirme sistemleri

Oluşmakta olan yeni dünya düzeninin değer yaratma zincirinde sağlam bir yer edineceksek, KOBİ’ler konusunda “Saldık çayıra, Mevla kayıra” anlayışına zerre kadar fırsat tanımamalıyız. KOBİ’lerin oluşmakta olan küresel düzen ve yeni değer yaratma zincirinde yapı, işlev ve kültürlerinin yarattığı yeni ihtiyaçları ve ihtiyaç önceliklerini derinlemesine sorgulamalıyız. Öğrenme olanağımız varken öğrenmediğimiz için ölmeye, ustalıkla kavrama olanağımız varken özensizlik nedeniyle yenilgiyi tatmaya izin verilmemelidir.

KOBİ’lerde teşvik, özendirme, ödüllendirme ve ödeşme sistemlerini yeniden tasarlamak gerekiyor. Özendirme sistemleri gelişmenin itici gücüdür; açık ve sıkı gözetim ve denetim mekanizmaları olmayan özendirmeler de yaratılmış servet ve sermayenin eşitsiz ve haksız dağıtımına kapı açar.

Özendirme sistemleri bağlamında kamu adına “vergilerden vazgeçme” kararları da servet ve sermaye aktarma alanlarından biridir. Kredi sisteminde “faiz indirimleri” gibi uygulamalar da özünde gelişme yaratmak için düzenlenen kaynak aktarma işlevi görür. Yüzleşeceğimiz yeni düzen gerçekliğinde, KOBİ’ler bağlamında vergilerin ve düşük faiz uygulamalarının olası etkilerini analiz etmeden yapılacak düzenlemeler, hataların tekrarlanması anlamına gelir.

Bernard Lewis, Arap dili gibi işlenmiş ve oturmuş dillerdeki retoriğin gerçekliği unutturma özelliğinden söz eder. Arapça kökenli, ama dilimize de yerleşmiş dokuz sözcük ne yapmamız gerektiğini bize söyler: Tetkikleri ayrıntılarıyla yapmalıyız. Oluşumlara tanılar koymalıyız. Fırsat ve tehlikeleri, olanak ve kısıtlarımızı tartmalıyız. Olası gelişmeleri öngörerek tedbirler almalıyız. Değişkenleri düşünerek taktikler geliştirmeliyiz. Bir sonuç yaratabilmek için teşebbüs etmeliyiz. Aldığımız iyi sonuçları takdir ederek marifetin iltifata tabi olduğunu göstermeliyiz. İyi işler yapanlara teşekkür etmeli, yanlışı tekrarlayanlara da fırsat vermemeliyiz. Ne kadar tekâmül ettiğimizi de sürekli gözden geçirmeliyiz.

Disiplin yaşamın özüdür; KOBİ’lerin özendirilmesinde disiplin mekanizmalarının işleyişi hayati önemdedir. Yeni dünya düzeninde ekonominin bu en küçük teknik birimlerinin ve hücrelerinin özendirme mekanizmalarını sorgulamadan, saydığımız dokuz adımı tutarlı bir bütünlük içinde atamayız.

Ayrıca özendirme sistemlerini, servet ve sermaye birikimi oluşturmanın, bunları yatırımlara dönüştürmenin ve toplumsal zenginliği artırmanın aracı olarak sorgulamalıyız.

Kayıt dışı uygulamalar

Servet ve sermaye oluşturmanın araçlarından biri de “kayıt dışı uygulamaların” yaygınlığıdır. Kayıt dışı uygulamalar, yasal yükümlülüklerden kaçınanlar ile yasalara uyanlar arasında haksız rekabet alanı yaratır. Özellikle kurumsal yapıları oturmamış, yarı legal ve yarı formel işleyişlerde kayıt dışılık, sürekli yaşanan krizlerde esneklik sağladığı kadar; dirlik ve düzeni, adalet ve güven duygularını aşındırdığı için tehlike potansiyeli de taşır. Toplumun uzun dönemli geleceğini düşünüyorsak, kayıt dışı uygulamalara fırsat vermemeliyiz.

Yarı iletken teknolojilerin potansiyeli, insan eliyle yapılan etken gözetim ve denetimi geriletirken sistem odaklı edilgen gözetim ve denetimi ilerletiyor. Açık ya da örtük kayıt dışı uygulamaları ortadan kaldıracak sistem denetiminin, üretim örgütlenmesinin derinliklerinde bir an önce hissedilmesini sağlamalıyız.

KOBİ gerçekliği açısından “kayıt dışı uygulama” beklentilerini yok ederek, yeni oluşumda küresel rekabete açık yapıları nasıl oluşturacağımızı da sorgulamalıyız. Şeytanın saklandığı bu ayrıntıyı görmezden gelme aymazlığına da fırsat vermemeliyiz.

Vergiden kaçınmalar

Bir başka “servet ve sermaye kaynağı” da vergiden kaçınmadır. Sistem denetiminin gelişmediği bir toplum düzeninde vergiden kaçınma yaygındır. İnanç sistemimizde, “İnsanlar çıkara şiddetle yatkındır” saptaması uzmanlar tarafından sıklıkla dile getirilir. Bu eğilim, servet birikiminde haksız kazanç alanı olarak görülmeli ve önlemler alınmalıdır.

Bir yanda güvenlikten sağlığa, eğitimden altyapıya kadar çok geniş bir alanda “kamu hizmeti” beklentimiz var; öte yanda vergiden kaçınmayı spor hâline getiren tutumumuz.

Kurumsallaşma sürecini tamamlamamış KOBİ’lerde vergiden kaçınma eğilimi daha yaygındır. Vergiden kaçınma, serbest ve adil piyasa koşullarında rekabette şans eşitliğini bozan, haksız rekabet yaratan bir olgudur. Vergiden kaçınma alanında net bilgiye, ustalıklı kavrayışa erişemezsek karşılaşacağımız fırsatları kaçırma olasılığımız artar. KOBİ yapılanmasının birikim yeteneğini koruyup geliştirerek uzun dönemli geleceği güven altına almaya katkıda bulunmasını istiyorsak, yapılacak düzenlemelerde vergiden kaçınma boşluklarını doldurarak haksız rekabet fırsatı yaratmamalıyız.

Kamu ihaleleri

Servet ve sermayenin oluşumunda kamu kaynaklarından yapılan “ihalelerin etkileri” de dinamik bir sorgulama gündeminde yerini almalıdır.

Temel altyapılarda ya da kamunun yaptığı satın almalarda açıklık ve eşitlik ilkeleri yaşama taşınmadığı zaman, sermaye aktarımlarının eşitsizlik, haksızlık ve hukuksuzluk yarattığını biliyoruz. Bilmemiz yetmez; bunların önünü kesecek eylemler gerekir. Gerçek yurttaş sorumluluğu, haksızlık karşısında susmak değil, eyleme geçmektir.

Yapay zekâ bağlamında iş süreçleri, iş gücü profilleri ve ara kesit olarak KOBİ’lerin işlevleri sorgulanarak net bilgiye erişilmesi de gündemin önemli sorunlarından biridir.

Kaliteli yönetimin temel ölçüsü, “yön verme” ve “rızaya dayalı” uzlaşma yaratmasıdır. Eğer KOBİ’ler bağlamında güven odaklı gelişmenin önünü açmak istiyorsak, ihaleler konusunda olumsuzlukları besleyen etkenlerin üzerine gitmeliyiz. Sorumlulukları başkalarına yükleyerek rahatlama eğiliminin güçlü olduğu insanlara “bahane üretme” fırsatı vermemeliyiz.

Eğitim-öğretim yatırımları

Etkili bir servet ve sermaye kaynağı da “eğitim-öğretime erişebilme fırsatı yaratan yatırımlardır.”

KOBİ’lerin de iki temel sorunu vardır: Doğru iş süreçleri oluşturmak ve uygun iş gücü profiline sahip olmak.

Eğitim-öğretim yatırımları, süreçleri geliştiren insanların teknik ve sosyal becerilerini geliştirmeye yönelik olmalıdır. İyi yetişmiş iş gücü, değişim ve dönüşüme uyum gösterme hızını artırır; nitelikleri yükseltir ve nicelikleri çoğaltır.

Bu yazıda paylaşılanları eksik ve yanlış bulabilirsiniz; buna itirazımız olamaz. Biz, bu konularda kulakları sağır edecek kadar sessiz kalan, gerekçe üretmeyen, tartışmalara katılmayan, kapalı kapılar ardında akıl satmanın yarar üretmeyeceğini anımsatmak istiyor; bilgi odaklı fikir üretmeyenlere itiraz ediyoruz. Burun kıvırmadan, tepeden bakmadan, kibir ve üstünlük inancının bataklıklarına sapmadan sorgulamalı; ortak aklın gücüyle doğru yönü bulmalı ve işleri yapmalıyız.

Rüştü Bozkurt-Ekonomim

Uzun süredir düşük fiyatların baskısı altında kalan şeker piyasasında dengeler yeniden değişmeye başladı. Şekerde fiyat artışları konuşulmaya başlandı.

Diğer taraftan kakaoda bekle-gör, kahvede ise fiyatlarda geri çekilme tahminleri yapılıyor.

Küresel yatırım bankası Citi, şekerde yükseliş beklentisini korurken önümüzdeki üç ay için pound başına 17 sent, 12 aylık dönem için ise 19 sent hedefini açıkladı. Bugün yaklaşık 14,8 sent seviyesinde işlem gören fiyatların yukarı yönlü potansiyel taşıdığına dikkat çeken banka, bu görüşünü yalnızca teknik görünümle değil arz tarafındaki bozulmayla destekliyor.

Avrupa’da şeker üretimi azalıyor

Avrupa’da Fransa, Almanya ve Polonya’yı etkileyen kuraklık pancar verimini aşağı çekerken, ekim alanlarının daralması da üretim görünümünü zayıflattı. Avrupa Komisyonu, 2026/27 sezonunda AB şeker üretiminin yaklaşık yüzde 15 gerileyerek 14,1 milyon tona ineceğini öngörüyor. Aynı dönemde dönem sonu stoklarının da son yılların en düşük seviyesine gerilemesi bekleniyor.

Şeker piyasasına destek veren tek unsur Avrupa değil. StoneX de El Nino etkisiyle Hindistan ve Tayland’da üretimin zayıflayacağını, bu nedenle yeni sezonda küresel şeker açığının 1,7 milyon tona ulaşabileceğini hesaplıyor. Brezilya’da artan etanol tüketiminin şeker kamışının önemli bölümünü yakıt üretimine yönlendirmesi de fiyatları destekleyen diğer unsur olarak öne çıkıyor.

Kahvede rekor üretim fiyatları frenleyebilir

Son bir ayda arabica kahve fiyatları yüzde 20’nin üzerinde yükselmesine rağmen uzmanlar bu hareketin kalıcı olmayabileceğini düşünüyor. Citi, kahvede düşüş beklentisini korurken, Brezilya’da beklenen rekor hasadın küresel arzı rahatlatacağını belirtiyor.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA) da bu görüşü destekliyor. Kuruma göre 2026/27 sezonunda dünya kahve üretimi 189,7 milyon çuvala ulaşarak tarihi zirveyi görecek. Tüketimin de rekor seviyeye çıkması beklenmesine rağmen son iki yıldır toparlanmaya başlayan küresel stoklar piyasadaki sıkışıklığı azaltabilir. Uzmanlara göre fiyatların yönünü belirleyecek temel unsur yine Brezilya’nın üretim performansı olacak.

Kakaoda dalgalanma

Son aylarda sert dalgalanmalar yaşayan kakao piyasasında ise temkinli görünüm öne çıkıyor. Vadeli işlemlere ton başına fiyat 5.300 dolar civarında. Citi, daha önceki iyimser duruşunu nötr seviyeye çekerken, fiyat hedeflerini üç ay için 5 bin dolar, 12 ay için ise 6 bin dolar olarak korudu.

Bankaya göre piyasada yeni bir yükseliş dalgası için El Nino’nun Batı Afrika üretimine gerçekten zarar verdiğine ilişkin somut işaretlerin ve küresel çikolata talebinde yeniden güçlenmenin görülmesi gerekiyor. Bu nedenle kakao piyasasında kısa vadede yön arayışı sürebilir.

Üç emtiada üç farklı senaryo

ŞEKER
Yükseliş potansiyeli
Avrupa'da kuraklık
Hindistan ve Tayland'da El Nino riski
Brezilya'da etanol talebi
Küresel arz açığı beklentisi
Citi hedefi: 19 sent/libre

KAHVE
Düşüş beklentisi
Rekor dünya üretimi
Brezilya'da güçlü hasat
Stoklarda toparlanma
İhracatta artış
Citi düşüş beklentisini koruyor

KAKAO
Nötr görünüm
El Nino etkisi belirsiz
Talep henüz güçlenmedi
Citi nötr pozisyona geçti
5.000-6.000 dolar/ton hedefi
Veriler yönü belirleyecek

Evrim Küçük-Ekonomim

Zirvenin protokol oturumunda konuşan Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, artan veri işleme kapasitesiyle desteklenen yapay zekanın bu alanı bir gelecek hayalinden çıkararak günlük hayata kattığını hatırlattı. 2025 itibariyle dünya yapay zeka yatırımlarının 1,5 trilyon dolara ulaşmasıyla, firmaların yapay zekayı değer zincirlerine eklediği bir güçlü dönemin başladığını vurgulayan Kacır, bunun fırsatlar kadar riskler de barındırdığını vurguladı.

“YZ'yi doğru yönetirsek toplumsal refah için stratejik bir kaldıraç olur”

Türkiye açısından bu alandaki rekabeti korumanın önemine işaret eden Kacır sözlerini şöyle sürdürdü:

“Kritik teknolojilere, hesaplama altyapılarına ve nitelikli veriye erişimin az sayıda ülkede ve şirkette yoğunlaşması, dünyanın geri kalanı için derin bir teknolojik bağımlılık riski doğuruyor. Kendi verisini yönetemeyen, kendi yapay zeka modellerini geliştiremeyen ve kritik dijital altyapılarını inşa edemeyen ülkelerin geleceğin dünyasında dijital parya olmaya mahkum edilecekleri bir gerçek. Yapay zekanın güvenliği, adil, etik ve sorumlu biçimde kullanımı için küresel bir zemin eksikliği, veri güvenliğinden fikri mülkiyet haklarına, algoritmik tarafsızlıktan şeffaflığa uzanan pek çok riske kapı aralıyor. Bu riskleri doğru şekilde yönettiğimiz takdirde yapay zekayı üretkenlik, yenilik ve toplumsal refah için stratejik bir kaldıraca dönüştürebiliriz.”

Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında "insan gücü" yetişecek

Bakan Kacır, bu alandaki gelişmeyi sağlamak üzere sürekli olarak destek ve çağrı programları açtıklarını belirterek, hali hazırda başvuruya açık olanlar bulunduğunu ve firmaları bunlardan yararlanmaya çağırdı. Rekabet Öncesi İşbirliği Programı kapsamında Türkçe Büyük Dil Modeli Sektörel Uyarlama Çağrısına dikkati çeken Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır, bu alandaki faaliyetleri destekleyecek altyapının da kurulmakta olduğunu, süper bilgisayarlara erişim gibi imkanları açtıklarını belirtti.

Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında insan gücü yetiştirmenin başlıklardan biri olduğunu anlatan Bakan Kacır, 10 bin yapay zeka uzmanı, 100 bin uygulama profesyoneli yanında, sağlık, tarım, eğitim, e-ticaret gibi farklı alanlarda en az 2 bin kamu veri setinin iletişime açılmasının sözkonusu olduğunu kaydetti. Altyapı tarafında 2030’a kadar en az 1 GW veri merkezi hedefini hatırlatan Bakan Kacır, “Kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayırarak teknolojik dönüşümü kamu politikalarımızın ayrılmaz bir unsuru haline getireceğiz” dedi.

YZ'yi iş süreçlerine entegre etmeyi planlayan firmalara davet

Yapay zeka alanında üniversiteler ve şirketler bünyesindeki birikiminin ekonomik değere dönüşmesine aracılık eden programın ilk 4 çağrısında 62 işbirliği projesini desteklediklerini bildiren Kacır "Yapay zeka sistemlerini iş süreçlerine entegre etmeyi planlayan firmaları programın 5'inci çağrısına başvurmaya davet ediyorum. Yapay zeka modellerinin toplumumuzun hafızasını, değer dünyasını ve dilimizin zenginliğini yansıtması, teknolojik bağımsızlığımız açısından büyük önem taşıyor. Bu doğrultuda BİLGE dil modelimizi yakın zamanda geliştiricilerin kullanımına açacağız" açıklamasında bulundu.

Hisarcıklıoğlu: Yerli girişimcilerimizi daha fazla destekleyip, öne çıkarmalıyız

TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu da konuşmasında zirveye 53 farklı ilden katılımcı gelmesinden memnuniyetini vurguladı. Türk Yapay Zeka Ekosistemi Raporunda, yerli girişimlerin uyum düzeyinin düşük görüldüğünü, bunlar içinde de yerli girişimlerin çözümünü kullananların yüzde 6,3’te kaldığını belirten Hisarcıklıoğlu, “Demek ki yerli ve milli girişimcilerimizi daha fazla destekleyip, onları öne çıkarmamız gerekiyor. Burada da iki temel darboğaz var; 1) Finansman sorunu, 2) Yerli ürüne iç talep eksikliği” dedi.

Hisarcıklıoğlu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın uygulamaya aldığı KOSGEB Programı, Eylem Planı, veri merkezi-yapay zeka yatırımlarına ayrılan 3 milyar dolarlık destek paketinin bu doğrultuda atılmış başarılı adımlar olduğunu söyledi. BM Teknoloji ve İnovasyon Raporunda, 5 yıl içinde yapay zeka piyasa değerinin 4,8 milyar doları bulacağı tahminini hatırlatan Hisarcıklıoğlu, bu değerle yeni teknoloji unsurları arasında nesnelerin interneti, blokzincir, elektrikli araçları geçeceğini vurguladı.

Dünyanın en kıymetli arazisi, akıllı telefon ekranları oldu

Hisarcıklıoğlu, bu değişimin iyi yönetilmesinin şart olduğunu belirterek şunları kaydetti: “İş dünyamız açısından baktığımızdaysa, günümüzde dünyanın en kıymetli arazisi, akıllı telefon ekranları haline gelmiştir. Şirketlerin bu ekranda yer kapabilmesi de, yapay zekâ entegrasyonuna bağlıdır. Şu an hızla büyüyen dev şirketlerin ortak özelliği, yapay zekâ tabanlı, kişiselleştirilmiş tüketici deneyimini merkeze almalarıdır. Şirketler, rekabetçi kalabilmek için, tüm ürün ve iş süreçlerini yapay zekâ destekli dijital ortamlara taşımak zorundadır. Dijital dönüşümü başarıyla uygulayan işletmeler, gelirlerini ve küresel pazarlara giriş yeteneklerini artırıyor.”

Barut: Biz ne gümrük, ne yol, ne başka bir şey kullanıyoruz, en masrafsız sektörüz

TOBB ETÜ’nün Yapay Zeka Mühendisliği bölümünü ilk kuran üniversite olduğunu hatırlatan Hisarcıklıoğlu, insan kaynağının bu alanda en önemli rolü üstlendiğinin altını çizdi.

TOBB Yazılım Meclisi Başkanı Ertan Barut da konuşmasında, yazılım sektörünün ürettiği değer bakımından benzersizliğine işaret ederek, hem şirketlere kattığı değer, hem de ihracat alanına yönelik olarak “Biz ne gümrük, ne yol, ne başka bir şey kullanıyoruz. Dolayısıyla en masrafsız sektörüz. Katma değerimiz çok yüksek. Bu aşamadayız” dedi. TOBB Yazılım Meclisinin TOBB’un da girişimleriyle sanayicilerin ve KOBİ’lerin sayısal dönüşümü yanında, yerli yazılımla dönüşümünü kendisine misyon edindiğini hatırlatan Ertan Barut, bu amaçla çalışmalara açık olduklarını kaydetti.

En az 5 sektörde deney alanları kurulacak

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, kamuoyunca da yakından takip edilen TÜBİTAK Bilge Büyük Dil Modeli'nin yakın zamanda geliştiricilere açılacağını duyurdu. 5 sektörde uygulamaların denenebilmesi için bir kapasite tahsis edileceğini de belirten Kacır sözlerini şöyle sürdürdü: "Yenilikçi çözümlerin güvenli biçimde geliştirilip test edilebilmesi için en az 5 öncelikli sektörde düzenleyici deney alanları kuracak, girişimcilerimize öngörülebilir ve yeniliği destekleyen bir uygulama zemini sunacağız. Kuşkusuz yapay zeka modellerinin toplumumuzun hafızasını, değer dünyasını ve dilimizin zenginliğini yansıtması teknolojik bağımsızlığımız için de büyük önem taşıyor. Bu doğrultuda TÜBİTAK tarafından 37 milyar parametreyle geliştirilmiş bilge dil modelimizi yakın zamanda geliştiricilerin kullanımına açacağız. Türkiye'nin yapay zeka devriminin sunduğu ekonomik değerden ve çok yönlü fırsatlardan en üst düzeyde istifade etmesini inşallah hep birlikte sağlayacağız. Bu vizyonun sahadaki taşıyıcıları yenilikçi girişimlerimiz ve ekonomimizin omurgasını oluşturan KOBİ'lerimiz olacak. Yapay zeka girişimlerimizin sermaye erişimini artırmak için YZ odaklı girişim sermayesi fonlarına 150 milyon dolar kamu kaynağı yönlendiriyoruz." Bakan Kacır konuşmasının sonunda KOBİ'lere yönelik olarak da KOSGEB üzerinden yapay zeka kredi programının başlatıldığını hatırlattı.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Mahkemenin satış kararı vermesiyle birlikte yıllarca aileye ait olan evler, arsalar ve tarlalar çoğu zaman açık artırmada üçüncü kişilere sa­tılmak zorunda kalıyor. Bu durum yalnızca eko­nomik bir sonuç doğurmuyor; aile bağlarını ze­deleyen, yılların birikimini birkaç saatlik ihale sürecine indirgeyen sosyal bir tabloyu da bera­berinde getiriyor.

16 Temmuz 2026 tarihinde TBMM de kabul edilen ancak henüz yayınlanmamış olan 7589 sayılı Kanun ile İcra ve İflâs Kanunu’nda yapı­lan değişiklik, işte bu tabloyu değiştirmeyi he­defliyor. Düzenleme, miras kalan taşınmazların satışında önce mirasçılara kendi aralarında çö­züm üretme fırsatı tanırken, icra ihalelerinde uzun süredir yaşanan suistimallere karşı da da­ha caydırıcı yaptırımlar getiriyor.

Mirasçılara son bir fırsat

Yeni düzenlemenin en dikkat çekici yönü, tüm maliklerin mirasçı olduğu ve taşınmazda üçüncü kişi payının bulunmadığı durumlarda uygulanacak yeni ihale sistemi. Artık ortaklı­ğın satış suretiyle giderilmesine karar verilen bu tür taşınmazlarda ilk açık artırmaya yalnız­ca mirasçılar katılabilecek.

Bu uygulama yalnızca bir defaya mahsus ola­cak. Mirasçılar kendi aralarında anlaşamaz ve­ya satış gerçekleşmezse ikinci artırma yine herkese açık olarak yapılacak. Dolayısıyla dü­zenleme üçüncü kişilerin ihaleye katılmasını tamamen engellemiyor; yalnızca aileye öncelik tanıyor. Aslında bu yaklaşım, hukukun yalnızca mülkiyet hakkını değil, aile bütünlüğünü de gö­zeten sosyal yönünü öne çıkaran önemli bir ter­cih niteliğinde.

Rayiç değerin altında satış dönemi zorlaşıyor

Kanunun dikkat çeken ikinci yeniliği ise tek­lif sınırı. Genel icra satışlarında olduğu gibi yüzde ellilik teklif eşiği yerine, yalnız mirasçı­lar arasında yapılacak ilk artırmada taşınmazın muhammen bedelinin yüzde yüzüne ulaşan tek­lif verilmesi zorunlu hale getirildi.

Bu düzenleme iki önemli sonucu beraberinde getirecek.

-Birincisi, mirasçıların birbirlerinden sem­bolik veya çok düşük bedellerle pay toplamala­rının önüne geçilecek.

-İkincisi ise taşınmazların gerçek değerinin çok altında el değiştirmesi büyük ölçüde engel­lenecek.

Özellikle büyük şehirlerde hızla değer kaza­nan arsa ve konutlar düşünüldüğünde, bu deği­şiklik mirasçıların ekonomik haklarının korun­ması bakımından da önem taşıyor.

Hileli yolların yaptırımı artıyor

Elektronik satış sisteminin yaygınlaşmasıy­la birlikte uygulamada sıkça karşılaşılan sorun­lardan biri de son anda yüksek teklif verip da­ha sonra ihale bedelini yatırmayan kişilerdi. Bu yöntem bazen ihalenin sonuçlanmasını ge­ciktirmek, bazen de rakipleri saf dışı bırakmak amacıyla kullanılabiliyordu. Sonuçta satış yeni­den yapılıyor, aylar süren gecikmeler yaşanıyor ve hem alacaklı hem de paydaşlar mağdur olu­yordu.

Yeni düzenlemede bunun önüne geçilmesi amaçlanıyor. İhale bedelini süresinde yatırma­yanın teminatı iade edilmeyecek. Bunun yanın­da teklif ettiği bedelin yüzde beşi oranında idari para cezası uygulanacak. İhaleyi kazanıp bedeli yatırmayan paydaşın teminatın tamamının di­ğer paydaşlara dağıtılması öngörülüyor.

Başka neler yapılabilir

Elbette her düzenleme gibi bunun da gelişti­rilecek yönleri bulunuyor. Buna ilişkin önerile­rimizi şöyle toparlayabiliriz.

-Hileli şekilde üçüncü kişilerle anlaşmalı alımların engellenmesi adına satıştan sonra alı­cının 1 veya 2 yıl üçüncü kişilere satış yapması­na yasak getirilmesi,

-Bunun tek istisnasının riskli yapı ve kent­sel dönüşüm işlemleri olması,

-Müzayede mahallinde yapılsa da; mirasçı­nın kendi payının KDV matrahından düşülme­si gibi önemli bir düzenleme zaten bulunmak­la beraber, mirasçılar arasındaki bu ilk satışta KDV istisnası getirilmesi veya satış yasağı ile beraber bir KDV erteleme uygulaması getiril­mesi,

Bu konuda yapılabilecekler arasında değer­lendirilebilir. Sonuç olarak; bu düzenlemenin yine de önemli bir adım olduğunu, uygulama­nın başarıya ulaşmasının mirasçıların bu fırsatı uzlaşma zemini olarak değerlendirmesine vesi­le olabileceğini ve yeni yaptırımların ihale sis­temindeki kötü niyetli davranışları belli ölçüde azaltabileceğini değerlendiriyoruz.

Osman Arıoğlu-Dünya

Kabul edilen maddelere göre, Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerinin Kurul'da geçirdikleri süreler, tabi oldukları özel kanun hükümlerine göre fiilen mesleklerinde geçirilmiş sayılacak ve terfi, birinci sınıfa ayrılma ve birinci sınıf olma sürelerinin hesabında dikkate alınacak. Üyelerin yaş haddinde, üye seçilmeden önceki kadronun yaş haddi esas alınacak.

Öğretim üyelerinden, yaş haddini dolduracakları tarihten önce başvurmuş olup sözleşme tarihi itibarıyla öğretim üyesi kadrolarında bulunanlardan yükseköğretim kurumlarınca belirlenen bölüm ve programlarda görevlerinde kalmalarında fayda görülenler, yükseköğretim kurumunun görüşü ve Yükseköğretim Kurulunun kararı ile emeklilik yaş hadlerini doldurdukları tarihten itibaren, 75 yaşını geçmemek üzere emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanıncaya kadar ikişer yıllık sürelerle sözleşmeli olarak çalıştırılabilecek. Bu fıkra kapsamında çalıştırılacak sözleşmeli öğretim üyesi sayısını bölüm, program veya yükseköğretim kurumları itibarıyla sınırlandırmaya ve uygulamanın hizmet gerekleri ve akademik kriterlere uygun yürütülmesi amacıyla gerekli belirlemeleri yapmaya Yükseköğretim Kurulu yetkili olacak.

Sözleşmeli öğretim üyesi istihdamının sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla yaş haddinden sözleşmeli öğretim üyesi olarak çalışan öğretim üyelerinin kadrolu öğretim üyesi olarak çalışmaktayken var olan özlük haklarının, sözleşmeli öğretim üyesiyken de devamı ve her iki statüdeki öğretim üyeleri arasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler yönünden uygulama birliğinin sağlanması hüküm altına alınacak.

Türk Cumhuriyetleri ve akraba topluluklarındaki yüksek öğretim kurumlarından resmi davet alan öğretim elemanlarına 3 yılı aşmamak ve bütün özlük hakları saklı kalmak üzere üniversite yönetim kurulunun kararı ve Milli Eğitim Bakanlığının onayıyla aylıklı izin verilebilecek. Uluslararası andlaşmalarla kurulan üniversitelerde ve Yükseköğretim Kurulunun taraf olduğu protokoller gereği ikili andlaşmalarla yurt dışındaki yükseköğretim kurumları bünyesinde açılan programlarda bu süre 5 yıla kadar uzatılabilecek.

Düzenlemeyle, azami öğrenim süresi sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için intörnlük eğitimi dönemi hariç son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları veya alamadıkları teorik veya uygulamalı bütün dersler için iki ek sınav veya tekrar hakkı verilecek.

Bu öğrencilerden teorik veya uygulamalı derslerden başarılı olmuş ancak uygulamalı eğitime veya intörnlük eğitimine başlamamış veya eğitimini tamamlamamış ya da başarısız olanlara, uygulamalı veya intörnlük eğitimlerini tamamlama imkanı tanınacak. Azami öğrenim süresini dolduran ara sınıf öğrencilerine ek sınav hakkı verilmeyecek.

Uygulamalı eğitim ve intörnlük eğitimine ilişkin esasları belirlemeye Yükseköğretim Kurulu yetkili olacak.

Kişisel emek ve birikimine dayanmayan, başkaları tarafından ücret karşılığında veya ücretsiz olarak üretilmiş yayın ve çalışmalarını atama, yükselme, ünvan ve derece kazanılmasında kullananların yanı sıra bu fiilleri başkaları adına yapanlara veya bu fiillere aracılık edenlere yönelik de meslekten çıkarma cezası uygulanacak.

Disiplin soruşturmasına yönelik düzenlemeler

Kanun'da yapılan değişiklikle disiplin soruşturmasına, soruşturmasının yürütülmesi ile ifade ve savunma haklarının kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı dikkate alınarak yeniden düzenleniyor. Böylece hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hukuki dinlenilme hakkının sağlanması amaçlanıyor.

"Disiplin soruşturması, ifade alma ve savunma hakkı" başlıklı hükme göre, disiplin soruşturmasında ifade ve savunmada soruşturmacı tarafından soruşturulana gönderilecek ifadeye davet yazısında hakkındaki iddiaların neler olduğu açıkça belirtilerek 7 günden az olmamak üzere verilecek süre içerisinde ifadesinin alınacağı ve bu süre içerisinde sözlü veya yazılı ifade verilmediği takdirde dosyadaki mevcut deliller kapsamında işlem tesis edileceği bildirilecek. Soruşturmacı toplanan deliller kapsamında teklifte bulunacak.

Disiplin cezası vermeye yetkili makam tarafından soruşturulana gönderilen savunmaya davet yazısında teklife esas alınan eylemin neden ibaret olduğu ve bu eyleme karşılık gelen disiplin cezasının ne olduğu ile 7 günden az olmamak üzere verilecek sürede savunmasını yapması gerektiği bildirilecek. Davet yazısında ayrıca soruşturulana, savunmasını verilen sürede yapmadığı takdirde savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve mevcut delillere göre hakkında karar verileceği aktarılacak. Savunmaya davet yazısında, soruşturulana savunma hakkını kullanmadan önce soruşturma evrakını inceleyebileceği bildirilecek.

Tıpta uzmanlık mevzuatına göre yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyeleri ve araştırma görevlileri için ek ödeme tavan oranları, Sağlık Bakanlığında görev yapan emsallerinin aldığı ödeme oranına uygun hale getirilecek.

Kanun'un ilgili hükümleri uyarınca ortak araştırma merkezlerinde görevlendirilen öğretim elemanları, kendi üniversitelerinde yürütülen döner sermaye faaliyetlerine olan katkıları da dikkate alınarak ilgili mevzuatları kapsamında ek ödemeden yararlanmaya devam edecek. Yürütülen proje gelirlerinden alınan dayanıklı taşınırlar koordinatör üniversitenin envanterine kaydedilerek proje kapsamında ortak uygulama ve araştırma merkezi üniversitelerine tahsis edilebilecek. Proje tamamlandığında dayanıklı taşınırların kurumlar arası bedelsiz devirle hangi yükseköğretim kurumuna verileceğine ortak uygulama ve araştırma merkezi yönetim kurulunca karar verilecek. Koordinatör üniversite değişikliğinde ortak uygulama ve araştırma merkezinin borç, alacak ve nakit bakiyeleri, yeni koordinatör üniversiteye devredilecek.

Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu kapsamında birlikte kullanımdaki sağlık tesislerinin bir önceki yıl gayrisafi hasılatının yüzde 2,5 oranı dikkate alınarak ilgili üniversitelerin bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin desteklenmesi amacıyla o yıla ait merkezi yönetim bütçesinde gerekli ödenek ilgili üniversite bütçesine tahsis edilecek. Birlikte kullanımdaki bir sağlık tesisinin birden fazla üniversite ile protokol akdetmiş olması halinde ise yüzde 2,5 oranı, üniversitelerin birlikte kullanımdaki sağlık tesisinde görevlendirdiği öğretim elemanı sayısıyla orantılı şekilde bölünerek hesaplanacak. Bu kapsamda yürütülecek işlemlere ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.

Vakıf üniversitelerine yönelik düzenlemeler

Düzenlemeyle, devlet veya vakıf ayrımı yapılmaksızın kanunla kurulan yükseköğretim kurumları, eğitim ve öğretime Yükseköğretim Kurulunun kararıyla başlayacak. Eğitim ve öğretime başlayan akademik birimler, sonradan ortaya çıkan sebeplerle ve ilgisine göre fakülte, enstitü ve yüksekokullar Cumhurbaşkanı kararı ile konservatuvar, meslek yüksekokulu, uygulama ve araştırma merkezi gibi akademik birimler ise Yükseköğretim Kurulu (YÖK) kararı ile kapatılabilecek.

Vakıf yükseköğretim kurumlarına uygulanacak idari yaptırım ve önlemlerle ilgili olarak kanuni düzenleme yapılıyor. Bu kapsamda, vakıf yükseköğretim kurumlarına fiil ve işlemlerinin ağırlık derecesine göre hangi şartlarda, uyarma veya uyarma ve düzeltme isteme, yeni akademik birim kurma ve/veya program açma taleplerinin askıya alınması, öğrenci kontenjanının kısıtlanması veya öğrenci alımının durdurulması, faaliyet izninin geçici olarak durdurulması ve faaliyet izninin kaldırılması önlemleri ve yaptırımları uygulanabileceği belirleniyor.

Faaliyet izninin geçici olarak durdurulması yaptırımının uygulanmasına yol açan gerekçeleri kurucu vakfın 3 yıl içinde ortadan kaldıramaması, bu durumun süreklilik arz ettiğinin anlaşılması hallerinde kaçınılmaz olarak vakıf yükseköğretim kurumunun faaliyet izni kaldırılacak.

Vakıf yükseköğretim kurumunun ve kurucu vakfın mali yapısının, eğitim ve öğretim faaliyetlerini sürdüremeyecek kadar bozulması ve bu durumun süreklilik arz etmesi halinde, vakıf yükseköğretim kurumu, faaliyet izni kaldırılarak garantör veya YÖK'ün uygun bulacağı aynı ildeki bir devlet üniversitesine devredilecek. Garantör üniversite, faaliyet izni kaldırılan vakıf yükseköğretim kurumunun öğrencilerinin eğitim ve öğretim maliyetini, devraldığı öğrenci ücretleri ile teminat hesabından karşılayacak, ayrıca kamu kaynağı kullanmayacak.

Yükseköğretim kurumları ortak ofis kurabilecek

Yükseköğretim kurumları yönetim kurulları, masrafları Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO) sermayesinden karşılanmak şartıyla Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamındaki hizmet buluşlarının hak sahipliğinin TTO adına devrine karar verebilecek. Bu durumda yükseköğretim kurumunun ilgili mevzuattan doğan hak ve yükümlülükleri TTO'ya ait olacak. TTO, kendi adına tescil edilen haklardan elde edilen gelirin 3'te birini söz konusu hakları devreden yükseköğretim kurumu döner sermayesine, 3'te birinden az olmayacak tutarı ise buluşu yapana ödemekle yükümlü olacak, kalan tutar TTO'ya kalacak. Döner sermayeye aktarılan bu tutarlardan hazine payı hariç herhangi bir kesinti yapılamayacak ve bu tutarlar Kanun'da belirtilen giderler için kullanılacak. Bu düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce hak sahipliği yükseköğretim kurumları bünyesinde olan buluş ve başvurular hakkında da bu madde hükümleri uygulanacak.

Birden fazla yükseköğretim kurumu ortak bir ofis kurmak için başvurabilecek. Bu durumda yerleşkesinde veya ortağı olduğu teknoloji geliştirme bölgesinde ofis kurulan yükseköğretim kurumu, başvuruda muhatap kurum olarak belirtilecek. Ofis faaliyetlerine katkı sağlayacağı değerlendirilen diğer tüzel kişiler ofise sermaye koymak koşuluyla ortak olabilecek. Ofis, öz sermayesini veya gelirlerini kullanarak üretilen bilgi ve yapılan buluşların ticarileşmesi için yatırım yapabilecek veya kamu ve özel sektör şirketleri ile ortaklıklar kurabilecek.

Türkiye'deki devlet yükseköğretim kurumları, Cumhurbaşkanı kararıyla yurt dışında yerleşke, akademik birim, program ve bu kapsamda ihtiyaç duyulan diğer tesisleri kurabilecek. Bu düzenleme uyarınca kurulan yurt dışı birimlerinin ihtiyacı olan akademik ve idari personel, kendi üniversitesinden veya Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarından görevlendirme suretiyle veya mahallinden sözleşmeli ya da saat başı ücret karşılığında ilgili Kanun'daki hükümler uygulanarak çalıştırılabilecek.

Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarından görevlendirme suretiyle çalıştırılacak olanlar dışındaki personelin nitelikleri, ücretleri, seçim esas ve usulleri, görev yerleri ve süreleri, azami sözleşme süresi, izinleri, yurt dışındaki görevlerinin sona erdirilmesi ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek.

Üniversitenin yurt dışındaki faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin tutulacağı hesaba, yapılacak harcamalara, üniversite bütçesinden aktarılacak kaynağa, hesabın muhasebeleştirilmesi ve denetimine ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının uygun görüşü alınarak ilgili üniversite tarafından belirlenecek.

Akademik çalışmaları başkasına yaptıranlara yönelik yaptırımlar

Düzenlemeyle, anket uygulaması, veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar hariç olmak üzere, kişisel emeği ve akademik birikimi dışında ücretli veya ücretsiz olarak, kısmen yahut tamamen başkalarına yazdırdığı tez, makale, kitap veya yaptırdığı proje gibi çalışmalarla önlisans, lisans veya lisansüstü diploma derecesi ya da akademik ünvan alan kişiler, üniversite öğretim mesleğinden çıkarılacak, bu yolla kazanılan akademik derece ve ünvanlar geri alınacak.

Bu kapsamdaki yayın veya çalışmaları ücretli ya da ücretsiz olarak, kısmen yahut tamamen başkaları adına yapan, üreten veya bunlara aracılık eden kişilere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası verilecek. Fiilin, meslek edinen kişilerce işlenmesi halinde verilecek adli para cezası 10 bin günden az 20 bin günden fazla olmayacak. Bu yayın ve çalışmaları kullanmak suretiyle diploma derecesi veya akademik ünvan alan kişilere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası verilecek.

Bu suçtan dolayı tüzel kişilere, Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanacak.

Yurt dışında bulunan bir eğitim kurumu adına hareket ederek mevzuata aykırı bir şekilde Türkiye'de önlisans, lisans ya da lisansüstü program açanlar veya bu programları yürütenler 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 100 günden 1000 güne, mevzuata aykırı olarak Türkiye'de yükseköğretim kurumu açanlar veya işletenler 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 100 günden 1000 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacak. Bu kapsamda, yasaklanan kurum ve fiillerin tanıtımını yapanlara, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 50 günden 500 güne kadar adli para cezası verilecek.

Türk veya yabancı yükseköğretim kurumlarına ait diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika belgesini sahte olarak düzenleyen ve düzenletenler Türk Ceza Kanunu'nun "Resmi belgede sahtecilik" hükmüne göre cezalandırılacak.

Düzenlemeyle, tıp fakültesi olan ve kendisine ait hastanesi bulunmayan vakıf yükseköğretim kurumlarına yönelik düzenleme yapılıyor. Belirlenen sürede hastane açamayan üniversitelere, mülkiyeti veya süresi 30 yıldan az olmamak üzere irtifak hakkına sahip olduğu uygun taşınmaz üzerinde yapacağı hastane inşaatına imar iptali veya yargı süreci gibi zorunlu sebeplerle henüz başlayamayan ya da başladığı inşaatı henüz bitiremeyenler ile bu hüküm kapsamındaki uygun hastanenin mülkiyetinin veya süresi 30 yıldan az olmamak üzere irtifak hakkı, işletme hakkı ve ruhsatının devralınması süreçlerine başlamış ancak devir süreçlerini tamamlayamamış olanlara bu süreçleri tamamlamaları için 30 ay ek süre verilecek. Bu sürelerin sonunda gerekli şartları sağlamayan tıp fakültelerinin öğrencileri YÖK tarafından garantör üniversiteye veya belirlenecek bir devlet üniversitesine intikal ettirilecek.

Tekliften 1 madde çıkarıldı

Genel Kuruldaki görüşmeler sırasında AK Parti'nin kabul edilen önergesiyle, yükseköğretim kurumları ile Sağlık Bakanlığına bağlı araştırma ve uygulama hastanelerinde yabancı uyruklu kontenjanında uzmanlık eğitimi yapmakta olanlara döner sermaye gelirinden pay verilmemesine ilişkin düzenleme tekliften çıkarıldı.

Teklifin ilk 13 maddesinin kabul edilmesi ve ikinci bölümün tümü üzerindeki görüşmelerin tamamlanmasının ardından TBMM Başkanvekili Celal Adan, birleşime ara verdi. Aranın ardından komisyonun yerini almaması üzerine Adan, birleşimi bugün saat 14.00'te toplanmak üzere kapattı.

AA

Eğitilerek hayatta kalma çağındayız ve ne yazık ki geleneksel eğitim sistemleri dökülüyor. İyileri çok pahalı, diğerleri vasat ama gençlerin ömründen çalan, yetkinlik üretmeyen diploma fabrikaları

1- SORUN: Eğitim şart diyoruz ya… Şartları da sorgulasak nasıl olur? Öncelikle eğitimin ücretine bakalım. Gazetemizin manşetlerinden okuyalım: Vakıf üniversitelerinde ücretler 3 milyon TL'yi geçti. Kontenjanlar 47 bin azaldı, ücretler %31 arttı. Kısaca eğitim şart ama bu şartlarla mümkün mü?

2- ETKİSİ: 4 yıllık lisans programları ücreti 572 bin lira civarında. 2 yıllıklar da 300 bin lirayı aştı. Bazı fakültelerde 3 milyon liraya fırlıyor. Kolej ücretlerini sormayın gitsin. Bu ücretlerle sanırsın fiziğe Einstein, matematiğe Cahit Arf, felsefeye Aristo, din dersine Gazali giriyor. Oysa kalite yerlerde…

5 YILDIZLI KAMPÜS HİZMETİ, 1 YILDIZLI EĞİTİM HİZMETİ

3- ÇÖZÜM: Yalnızca puan ve başarı sırası değil; eğitim maliyeti, burs koşulları, barınma imkânları ve mezuniyet sonrası istihdam şartları da dikkate alınınca “böylesi eğitim şart mı?” diye sorguluyorum. Neticede beceri kazandırmayan, istihdama etkisi çok düşük ama aşırı pahalı diploma söz konusu...

4- YÖNTEM: Lise ve kolejler bir yana sadece üniversite açısından bakalım; geçen yıl 930 bin üniversite diploması ürettik ve bunların ancak %20’si istihdama yaradı. Gerisi, “işsizlik antreposu” okullarda harcanan 4-6 yıl ve tonlarca para… Acaba diploma takıntısından yavaş yavaş kurtulsak? Ne dersiniz?

İKİ SORU İKİ CEVAP / Diploma fabrikalarına dair…

Diploma işe yarıyor mu?

Yarayanı var yaramayanı var. Hele ki dershane uzantısı üniversite diplomalarını, insan kaynaklarına götürdüğünüzde yüzüne dahi bakmıyorlar, ek sertifikalar, tecrübe ve hatırı sayılır aracılar arıyorlar.

Diplomasız mümkün mü?

Eğer bir beceri sahibi isen, iş bulman pekâlâ mümkün. Özellikle ara elamanın aranan eleman olduğu günümüzde bir mühendis 3 harfli markette kasiyer olurken meslek liseli harika pozisyon edinebiliyor.

NOT

EV GENCİ SAYISININ ARTMASI GENÇLERİN DEĞİL SİSTEMİN KABAHATİ

Eğitim ve iş talebi olmayanlara “ev genci” diyoruz. Ailesinin kaynaklarıyla geçinen bu gençlerin okuma tercihi olmaması, “işe yaramayan diploma” yanı sıra beceri üretmeyen eğitim, pahalı okullar, barınma, yurt, ulaşım maliyetlerinden kaynaklanıyor. Gençleri eve mahkûm eden sistem değişmeli.

EĞİTİM LÛGATI

Örgün temel eğitim: İlköğretim 8 yıldır ve bu süre 4 yıl ilkokul, 4 yıl da ortaokul olarak iki aşamalıdır

Genel zorunlu eğitim: Lise kademesi eklemesiyle 4 yıl daha eklenerek toplamda 12 yıla çıkıyor

Lisans eğitimi: Lise sonrası üniversitelerde verilen 4 yıllı ilk yükseköğretim derecesinin adıdır

Lisansüstü eğitim: 4 yıllık lisans diploması sonrası yüksek lisans ve doktora gibi ileri düzey eğitimler

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Duyurulur.

Kredi derecelendirme kuruluşu, artan fonlama maliyetleri nedeniyle bankaların net faiz marjlarının 2026'nın ikinci çeyreğinde daha da zayıflamış olmasını beklediğini belirtti.

Karlılık ve sermaye oranlarında gerileme

Fitch'e göre Türk bankalarının ortalama faaliyet kârlılığı, döviz cinsi risk ağırlıklı varlıklara yönelik düzenleyici toleransın kaldırılmasının etkisiyle 2026'nın ilk çeyreğinde geriledi.

Menkul kıymet getirilerindeki düşüş, 2025'in son çeyreğinde başlayan faiz indirimlerinin ardından kredilerin yeniden fiyatlanmasına bağlı marj daralması, yüksek işlem zararları ve faaliyet giderleri de kârlılığı baskılayan unsurlar arasında yer aldı.

Kuruluş ayrıca, bankaların ortalama çekirdek sermaye yeterlilik oranının 2025 sonundaki yüzde 14,1 seviyesinden 2026'nın ilk çeyreği sonunda yüzde 11,5'e gerilediğini kaydetti.

Takipteki krediler arttı

Fitch, tüm segmentlerde yeni sorunlu kredi girişlerinin sürmesiyle bankacılık sektörünün ortalama takipteki kredi oranının 2025 sonundaki yüzde 3,1'den Mart 2026 sonunda yüzde 3,3'e yükseldiğini bildirdi.

Tahsilatlar düşüldükten sonraki takipteki kredi oluşum oranı yüzde 2,5'ten yüzde 2,1'e gerilese de yüksek seviyesini korudu.

Döviz mevduatlarının payı yükseldi

Rapora göre, İran savaşının ardından yaşanan kısa süreli piyasa oynaklığı ve altın/dolar paritesindeki hareketlerin etkisiyle döviz mevduatlarının toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 35,2'den yüzde 38,1'e yükseldi.

Döviz cinsi toptan fonlamanın özkaynak dışı toplam fonlama içindeki payı ise yaklaşık yüzde 20 seviyesinde sabit kaldı.

Fitch, bankaların piyasa koşullarına bağlı olarak borçlanma aracı ihraçlarını sürdürmesini beklediğini de ifade etti.

Ekonomim

TEPAV'ın hesaplamalarına göre Temmuz 2026 itibarıyla yıllık gıda enflasyonu yüzde 32,8 oldu. Temmuz ayına ilişkin diğer kuruluşların gıda enflasyonu verileri ise 29 Temmuz 2026 itibarıyla henüz açıklanmadı.

Sebzede fiyat hareketleri öne çıktı

Temmuz ayında taze meyve ve sebze grubunda fiyatı en fazla düşen ürünler karpuz, taze fasulye ve salatalık oldu.

Aynı grupta fiyatı en hızlı artan ürünler ise çarliston biber, diğer taze biber çeşitleri ve kuru soğan olarak sıralandı. Taze meyve ve sebze dışındaki ürünlerde en yüksek fiyat artışları diğer pastane ürünleri, maden suyu ve soda ile turşuda gözlenirken; tavuk eti, yumurta ve sakatat fiyatlarında düşüş kaydedildi.

KKTC'de aylık gıda enflasyonu yüzde 1,01

KKTC-TEGE kapsamında 1-25 Temmuz 2026 döneminde derlenen verilerle aylık gıda enflasyonu yüzde 1,01 olarak hesaplandı.

Buna göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Temmuz ayı gıda enflasyonu bir önceki aya göre bir miktar geriledi. Ekim 2025 ve Şubat 2026 verileri ise Türkiye Tüketici Fiyat Endeksi ile yürütülen metodolojik uyumlaştırma çalışmaları kapsamında güncellendi.

Ekonomim

Bloomberg'in haberine göre Fransız altyapı yatırım şirketi Meridiam SAS, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve bazı otoyolların işletme hakları için yapılacak ihaleye katılmayı değerlendiriyor.

Türk şirketiyle ortaklık planı

Habere göre Meridiam, ihaleye girmek için Makyol İnşaat ile bir konsorsiyum kurmayı planlarken kaynaklar, başka Türk şirketlerinin de yabancı yatırımcılarla benzer ortaklıklar üzerinde çalıştığını belirtiyor.

İhale sürecinde sona yaklaşıldı

Kaynaklara göre, iki köprünün ve otoyol ağının bazı bölümlerinin işletme haklarının satışında resmi ihale sürecinin başlaması için de sona yaklaşıldı. Köprü ve otoyollar dört ayrı paket halinde ihaleye çıkarılabilecek. Özelleştirme sürecinin danışmanlığını ise Ernst & Young (EY) yürütüyor.

2012'deki satış gerçekleşmemişti

Boğaz köprülerinin özelleştirilmesi 2012 yılında da gündeme gelmiş, köprülerin 2 bin kilometre otoyol ile birlikte özelleştirilmesi için yapılan girişimde 5,7 milyar dolarlık bir teklif kabul edilmişti. Ancak o dönem başbakan olan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 7 milyar doların altındaki bir satışın “vatana ihanet” olacağını söylemesi üzerine satış gerçekleşmemişti.

Bloomberg

TCMB'den yapılan açıklamada, Bankanın 6493 sayılı Kanun uyarınca ödemeler alanını düzenlemekle ve denetlemekle görevli olduğu, bu alanın güvenli, kesintisiz, etkin ve verimli bir şekilde işlemesi amacıyla çalışmalarını sürdürdüğü belirtildi.

Bu kapsamda, ilgili paydaşlarla yapılan çalışmalar neticesinde "Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşu Hesap Sahipliği Sorgulama" hizmetinin geliştirildiği bildirildi.

Açıklamada, şunlar ifade edildi:

"E-Devlet Kapısı platformu üzerinden ulaşılabilecek bu hizmet sayesinde gerçek kişiler, hangi ödeme ve elektronik para kuruluşlarında hesaplarının bulunduğu bilgisine erişebilecek ve söz konusu hizmeti mirasçısı oldukları kişiler adına da kullanabileceklerdir. Yetkili ödeme ve elektronik para kuruluşlarına ilişkin bilgiler ise TCMB internet sitesinin 'Ödeme Hizmetleri' bölümünde güncel olarak yayımlanmaktadır."

Dünya

Henüz Çin’in yaklaşık 260 milyon kiracısı arasında yaygın bir uygulamaya dönüşmeyen “yatak paylaşımı”, sosyal medyada gördüğü ilgiyle ülkenin ekonomik sıkıntılarının yeni sembollerinden biri haline geldi.

Aylık 450 yuan tasarruf

Wuhan’da satış temsilcisi olarak çalışan 25 yaşındaki Winnie Zeng, aylık gelirinin 4 bin yuan seviyesinde kalması ve işini kaybetme endişesi nedeniyle odasına bir kiracı daha aldı.

Zeng, aynı yatağı başka bir kadınla paylaşarak aylık kira giderini 450 yuan, yaklaşık 66 dolar azalttı. Bu düzenleme sayesinde gelirinin yaklaşık dörtte üçünü elinde tutabildiğini belirten genç çalışan, birikim oluşturmadan işsiz kalmanın büyük risk taşıdığını düşünüyor.

İki kiracı, uzun süreli birlikte yaşama kararı vermeden önce sekiz günlük deneme süresi uyguladı. Ayrı ayrı kiraya verilen beş odalı dairede kalan iki kadın, aynı yatakla birlikte gardırop, küçük çalışma masası ve sınırlı yaşam alanını da paylaşıyor.

Zeng, harcamalarını azaltmak için evde yemek yapmaya ve pahalı giysilerden uzak durmaya başladı. Geliri yükselse bile bir süre daha aynı düzeni sürdürebileceğini söylüyor.

Milyonlarca kez görüntülenme aldı

Çinli gençler arasında “yatak arkadaşı” arayışının sosyal medyada görünür hale gelmesi, konuyu ülke çapında tartışmaya açtı. Weibo’da haziran sonunda yayılan ilgili bir etiket 14 milyondan fazla görüntülendi.

Benzer içeriklerin Douyin’de yaklaşık 40 milyon görüntülenmeye ulaşması, uygulamanın yarattığı ilgiyi büyüttü. Xiaohongshu’da yapılan “yatak paylaşımı” aramalarında ise 37 binden fazla gönderi görüntülendi.

İlanlarda kiracılar genellikle aynı cinsiyetten, benzer çalışma saatlerine sahip ve düzenli bir yaşam süren kişiler arıyor. Bazı ilanlar yalnızca oda paylaşımını kapsarken bazıları çift kişilik yatağın iki kişi tarafından kullanılmasını öngörüyor.

Uygulama maliyeti düşürse de mahremiyet, güvenlik, uyku düzeni ve kişisel alan konusunda ciddi sorunlar yaratabiliyor. Buna rağmen düşük başlangıç ücretleriyle büyük şehirlerde yaşamaya çalışan Çinli gençler için kira tasarrufu önceliğini koruyor.

İş kaybı kirayı ağırlaştırdı

Pekin’de yaşayan 39 yaşındaki Morgan Pan, çalıştığı yapay zekâ girişiminin iflas sürecine girmesinin ardından gelirinin yarıdan fazla azalmasıyla yatak paylaşımına yöneldi. Pan, kira ve faturalar için ayda yaklaşık 1.200 yuan ödüyor.

Pan’ın oda arkadaşı da başarısız bir restoran yatırımı sonrasında borç yüküyle karşı karşıya kaldı. İki kiracı açısından ortak yaşam tercihi, arkadaşlık arayışından çok gelir kaybına karşı geliştirilmiş bir savunma yöntemi niteliği taşıyor.

Wang soyadını kullanan başka bir Pekin sakini ise çalıştığı inşaat mühendisliği şirketinin kapanmasının ardından işsiz kaldı. Aylık 1.750 yuan olan oda kirasını paylaşacak birini arayan Wang, yeni bir iş bulana kadar mali baskıyı azaltmayı hedefliyor.

Örneklerin ortak noktasını düşük ücret, işsizlik riski ve düzenli gelir konusundaki belirsizlik oluşturuyor. Oda paylaşımı artık yalnızca öğrencilerin veya kısa süreli çalışanların tercihi olmaktan çıkarak gelirini kaybeden yetişkinlerin de başvurduğu bir yönteme dönüşüyor.

Tüketim ve konut riski

Rutgers Üniversitesi Küresel Çalışma ve İstihdam Merkezi Direktörü Mingwei Liu, uygulamanın kent yaşamına aidiyet duygusu zayıflayan ve uzun vadeli gelir beklentisi bulunmayan bir kesimin durumunu yansıttığını belirtiyor.

Benzer tasarruf davranışlarının yayılması, hane halkı harcamalarını ve konut talebini sınırlayabilir. Ekonomik güvensizliğin evlilik kararlarını ertelemesi de Çin’in nüfus ve iç tüketim sorunlarını ağırlaştırabilecek riskler arasında gösteriliyor.

Çin ekonomisi 2026’nın ilk yarısında yüzde 4,7 büyüdü. Aynı dönemde tüketim mallarının perakende satışlarındaki artış yüzde 1,3’te kaldı. Haziran ayındaki yıllık artış ise yüzde 1 olarak gerçekleşti.

Güçlü ihracat ve sanayi üretimine rağmen tüketimdeki zayıflık, gelir kaygısının hanelerin harcama kararlarını baskıladığına işaret ediyor. Çinli gençlerin aynı yatağı paylaşmaya kadar uzanan tasarruf arayışı da bu temkinli davranışın günlük yaşamdaki en çarpıcı örneklerinden birini oluşturuyor.

Dünya

Ahbap Derneği için üç yönetim kayyumu görevlendirildi

Mahkeme kararına göre derneğe ait taşınmazların, araçların ve banka hesaplarında bulunan nakdi varlıkların yönetimi bağımsız kayyumlara bırakıldı.

Bu kapsamda Avukat Rıdvan Can, Avukat Mustafa Göktuğ Kaya ve Prof. Dr. Ahmet Kasım Han yönetim kayyumu olarak görevlendirildi.

Kararda ayrıca Ahbap Derneği’nin faaliyetlerinin sona erdiği, hesap ve mal varlıklarına tedbir konulduğu ve fesih sürecinin başlatıldığı belirtildi.

Mahkeme, Ahbap Derneği’nin bağlı iştiraklerinin ise TMSF yönetimindeki kayyum idaresine tabi tutulmasına karar verdi.

TMSF’nin kayyum olarak atandığı işletme ve şirketler şöyle:

- Ahbap Derneği İktisadi İşletmesi
- Ahbap Lojistik Gayrimenkul Danışmanlık ve İnşaat A.Ş.
- Zirve Müzik Yapım Organizasyon Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
- Globus Savunma Sanayi ve Bilişim A.Ş.
- Kanat Savunma Sanayi Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.
- Koşan Adam Müzik Yapım Menajerlik Hizmetleri Turizm Reklam Ses ve Işık Sistemleri Ltd. Şti.
- Koşan Trade Gıda Temizlik Ürünleri İthalat İhracat Ltd. Şti.
- Palmak Orman Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
- Kuraf Sahne Tasarım ve Organizasyon Ltd. Şti.
- Akberg Şirince Şarapçılık Hayvancılık Tarım Ürünleri Gıda Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- Sardes Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
- Sur Müzik Organizasyon Ses Işık Sistemleri Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
- Ulubey İç ve Dış Ticaret A.Ş.
- Dernek ve şirketler farklı kayyum yapılarıyla yönetilecek

Alınan kararla Ahbap Derneği’nin mal varlığı üzerindeki yönetim yetkisi mahkeme tarafından görevlendirilen üç kayyuma geçerken, derneğe bağlı ticari işletme ve şirketlerin yönetimi TMSF’ye bırakıldı.

Böylece soruşturma sürecinde derneğin kendisi ile iştiraklerinin yönetimi birbirinden ayrılmış oldu.

Dünya

Başarı sırası ve önceki yılların taban puanları tercihlerin temel ölçütleri olmayı sürdürse de artan maliyetler üniversite seçimini daha karmaşık hale getiriyor. Vakıf üniversitelerinin ücretleri, bursların devam koşulları, yurt imkanları ve başka şehirde yaşamanın maliyeti birçok aile açısından bölüm seçimi kadar önem taşıyor.

Kontenjan yaklaşık 47 bin azaldı

DW Türkçe'den Pelin Ünker'e konuşan eğitim uzmanı Salim Ünsal'ın hesaplamasına göre özel kontenjanlar hariç tutulduğunda geçen yıl yaklaşık 794 bin olan yükseköğretim kontenjanı bu yıl 747 bine indi. Yaklaşık yüzde 6'lık azalma hem devlet hem de vakıf üniversitelerine yansıdı.

Ünsal, kesintilerin ağırlıklı olarak düşük başarı sıralarından öğrenci alan vakıf programlarında yoğunlaştığını, bu nedenle geçen yıl hukuk, mühendislik ve diş hekimliğinde görülen ölçüde bir etki beklemediğini belirtiyor. Sınava başvuranların yaklaşık 150 bin, puanı hesaplananların ise 120 bin ile 130 bin kişi azalması kontenjan daralmasını kısmen dengeliyor.

Bölümlere yönelik talepte önemli bir değişiklik olmazsa başarı sıralamalarında olağan dışı hareketler beklenmiyor. Ancak tıp gibi üst sıralardan öğrenci alan programlarda birkaç bin kişilik kaymalar yaşanabileceği belirtiliyor.

Lisansın ortalama ücreti 573 bin TL

Ünsal'ın liste fiyatları üzerinden yaptığı hesaplamaya göre vakıf üniversitelerindeki bütün lisans ve ön lisans programlarının liste fiyatları bu yıl ortalama yüzde 31 arttı.

Dört yıllık lisans programlarının ortalama ücreti yüzde 34 artarak 428 bin 681 TL'den 573 bin 117 TL'ye çıktı. Bu tutar 2024'te 257 bin 854 TL'ydi. İki yıllık programların ortalaması ise yüzde 34 artışla yaklaşık 304 bin TL'ye ulaştı.

Programlar arasındaki fark çok daha yüksek.

Nişantaşı Üniversitesi Tıp Fakültesi için açıklanan liste fiyatı 3 milyon 740 bin TL'ye kadar çıkıyor. Ancak Ünsal, bu tür rakamların tercih ve kurum burslarıyla düşürülmesinin beklendiğini söylüyor.

Ünsal'a göre reel olarak en yüksek yıllık ücret ise Koç Üniversitesi'nde yaklaşık 2 milyon 180 bin TL, Sabancı Üniversitesi'nde yaklaşık 2 milyon 170 bin TL düzeyinde. Özyeğin Üniversitesi'ndeki bazı programlar ise 1 milyon 800 bin ile 1 milyon 900 bin TL arasında:

"Liste fiyatı başka, reel gerçek fiyat başka şekilde cereyan ediyor."

Hedef 80 milyar TL gelir

Vakıf üniversiteleri bu yıl 176 bin 80 öğrenci almayı planlıyor. Kontenjanların tamamının dolması ve ilave burs verilmemesi hâlinde liste fiyatları üzerinden yaklaşık 80 milyar 376 milyon TL'lik gelir ortaya çıkıyor.

Geçen yıl 193 bin 847 öğrenci hedeflenmiş ancak 145 bin 319 öğrenci yerleşmişti. Hedeflenen 66 milyar 179 milyon TL yerine yaklaşık 47 milyar 16 milyon TL'lik hacme ulaşılabildi. Tercih, başarı ve kardeş bursları nedeniyle fiili gelirin bu rakamın da altında kaldığı belirtiliyor.

Ünsal, baraj puanının kaldırılmasının ardından vakıf üniversitelerinin 2022-2024 arasında yüzde 96-98 doluluğa ulaştığını, başvuruların yeniden 2,5 milyon seviyesine inmesiyle doluluğun yaklaşık yüzde 75'e gerilediğini anlatıyor. Ünsal, bu yıl da ücretler ve ekonomik koşullar nedeniyle doluluğun yüzde 70-75 düzeyinde kalmasını bekliyor.

Öğrencilerin üçte ikisi yüzde 50 indirimli

2026 kontenjanlarının yüzde 14'ü tam burslu, yüzde 68'i yüzde 50 indirimli, yüzde 4'ü yüzde 25 indirimli ve yüzde 13'ü ücretli öğrenciler için ayrıldı. Geçen yıl yüzde 50 indirimli kontenjanların payı yüzde 70, ücretlilerin payı yüzde 9'du.

Ünsal, öğrencilerin yaklaşık üçte ikisinin yüzde 50 indirimli alınmasının vakıf üniversitelerinin gerçek fiyatlandırma modelini gösterdiğini söylüyor:

"Vakıf üniversitelerinin gerçek fiyatı aslında yüzde 50 ücretleri ne kadarsa o fiyatlar normalde."

Kılavuzdaki bursların yanında tercih, başarı, kardeş, mütevelli heyeti ve mezun olunan okula bağlı indirimler de uygulanıyor. Ünsal, bu bursların özellikle dolmayan programlara öğrenci çekme stratejisine dönüştüğünü belirtiyor.

Adayların bursun hazırlığı kapsayıp kapsamadığını, normal öğrenim süresince devam edip etmediğini, hangi koşullarda kesilebildiğini ve sonraki yıllardaki zamların hangi ücret üzerinden hesaplanacağını yazılı olarak öğrenmesi gerekiyor.

Barınma maliyeti öğrenci göçünü azaltıyor

Ünsal, ekonomik koşullar nedeniyle son iki üç yılda öğrencilerin başka şehre gitme eğiliminin belirgin biçimde azaldığını söylüyor. Ailelerin artık yalnızca üniversitenin akademik niteliğini değil, öğrencinin başka bir şehirde yaşayacağı toplam maliyeti de hesapladığını belirtiyor.

Özellikle İstanbul'da yaşayan aileler, başka şehirde devlet üniversitesinde okuyan bir öğrencinin yurt, kira, ulaşım ve beslenme giderleriyle İstanbul'daki yüzde 50 burslu bir vakıf üniversitesinin ücretini karşılaştırıyor.

Ünsal'ın aktardığı verilere göre İstanbul'dan bir yükseköğretim programına yerleşen öğrencilerin yaklaşık yüzde 76'sı kentte kalıyor. Ünsal, geçmişte ailelerin çocuklarının şehir dışında okumasını daha fazla teşvik ettiğini, son yıllarda ise ekonomik nedenlerle öğrencilerin yaşadıkları kentte kalmasının daha çok tercih edildiğini söylüyor.

İller arasındaki öğrenci hareketliliği de üniversite kapasitesine göre değişiyor. Ünsal'ın verdiği bilgiye göre Ordu, Osmaniye, Manisa ve Mardin gibi üniversite kapasitesi öğrenci talebini karşılamayan illerden daha fazla öğrenci başka şehirlere giderken, Gümüşhane, Ardahan, Burdur ve Çanakkale gibi üniversite kapasitesi yüksek iller dışarıdan öğrenci çekiyor.

Batman gibi bazı illerde ise ekonomik koşulların yanı sıra aile yapısı ve sosyolojik nedenlerle öğrencilerin yaşadıkları şehirde kalma eğilimi güçleniyor. Deprem bölgesinde uygulanan özel kontenjanlar da öğrencilerin kendi illerindeki üniversiteleri tercih etmesini artıran etkenler arasında gösteriliyor.

Kredi ve Yurtlar Kurumu'na (KYK) bağlı yurtlar en ekonomik seçenek olsa da kapasite bütün öğrencileri karşılamıyor. Köklü üniversitelerin bulunduğu Anadolu kentlerinde yurt altyapısı daha gelişmişken yeni kurulan üniversitelerin bulunduğu illerde, büyükşehirlerde ve çok sayıda vakıf üniversitesinde barınma sorunu sürüyor.

Bu nedenle adayların tercih yaparken yurdun üniversiteye ait olup olmadığını, ücretini, oda kapasitesini ve kampüse uzaklığını araştırması gerekiyor. KYK yurdu ise kesin bir imkan değil, başvuru sonucuna bağlı bir seçenek.

Lisans mezunu ilk işi 14 ayda buluyor

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 verilerine göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 74, ön lisans mezunlarınınki yüzde 66. Lisans mezunlarının ilk işi bulma süresi ortalama 14 ay, ön lisans mezunlarınınki ise 16 ay.

En yüksek kayıtlı istihdam oranı yüzde 95 ile tıpta. Tıbbı özel eğitim öğretmenliği, havacılık elektrik ve elektroniği, matematik mühendisliği ve hemşirelik izliyor. İlk işe girişin en hızlı olduğu lisans programı ise 2 ayla dil ve konuşma terapisi.

Ünsal, bu verilerin mutlaka incelenmesini ancak tek başına tercih ölçütü yapılmamasını öneriyor. Ünsal'a göre birkaç yüz mezun veren bölümle binlerce mezun veren programın istihdam oranlarının doğrudan karşılaştırılması yanıltıcı olabiliyor. Ayrıca yüksek istihdam oranına sahip bazı bölümlerin yalnızca birkaç üniversitede bulunduğunu hatırlatıyor:

"TÜİK'in istatistiklerine de mutlaka bakmalılar. Ama yine de genel olarak tek başına bakılacak bir parametre değil."

Mezunların yarıya yakını alanı dışında çalışıyor

TÜİK'e göre ücretli çalışan lisans mezunlarının yüzde 57'si eğitim aldığı alanla uyumlu bir meslekte çalışıyor. Ön lisans mezunlarında oran yüzde 51. En yüksek uyum yüzde 80 ile sağlık ve refah alanında, en düşük uyum ise yaklaşık yüzde 20 ile sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyonda görülüyor.

Ortalama kazancın en yüksek olduğu lisans bölümü pilotaj. Pilotajı matematik, uzay, uçak ve kontrol ve otomasyon mühendislikleri izliyor. Ön lisansta ilk sırada uçak teknolojisi bulunuyor.

İstenmeyen bölüm listeye yazılmamalı

Ünsal, tercih sürecinde adayların çoğunlukla bölümün popülerliğine, çevrelerindeki talebe ve puanlarının yetip yetmeyeceğine odaklandığını söylüyor. Adayların önemli bölümü için temel soru, "Yerleşebilir miyim?" oluyor.

Buna karşılık Ünsal, "Bu bölüm kişilik özelliklerime, ilgime ve yeteneğime uygun mu?", "Bu alanda nasıl bir kariyer kurabilirim?" ve "Dünyada bu mesleğe gelecekte ne kadar ihtiyaç duyulacak?" sorularının daha az sorulduğunu belirtiyor. Ünsal'a göre yalnızca bir programın "önünün açık" olması, mezuniyetin ardından hızlı ve sorunsuz biçimde işe geçileceği anlamına gelmiyor.

Ünsal, yalnızca açıkta kalmamak için yapılan tercihlerin öğrenciyi istemediği bir bölümde mutsuz bir eğitim hayatına ve sonrasında istemediği bir mesleğe sürükleyebileceğini söylüyor. Bu nedenle gerekirse bir yıl daha hazırlanmanın, yıllarca sevmediği bir alanda eğitim görmekten daha doğru bir seçenek olabileceğini belirtiyor.

"Psikolojik boyut daha önemli"

Ünsal, puan ve başarı sırasının tercih sürecinin yalnızca matematiksel bölümünü oluşturduğunu, psikolojik ve pedagojik boyutun daha önemli olabildiğini söylüyor.

Adaylara mümkünse üniversiteleri yerinde görmelerini, programların ders içeriklerini incelemelerini ve mezunların çalışma alanlarını araştırmalarını öneriyor.

Ünsal'a göre tercihin yalnızca kamuya atanma ihtimaline dayandırılmaması da önemli. Bir mesleğin hangi becerileri gerektirdiği, çalışma koşulları, işe geçiş süresi ve gelir düzeyi de tercih öncesinde değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.

Ayrıca mezuniyetin ardından kendi işini kurma ya da girişimcilik imkanı sunup sunmadığının da göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtiyor.

İki yıllık programların peşinen dışlanmamasını, popüler bölümlerdeki yığılma yerine adayın becerileriyle örtüşen seçeneklerin araştırılmasını öneren Ünsal, yapay zeka veya teknolojiyle ilişkilendirilen bazı programların doğrudan "geleceğin mesleği" ilan edilmesini ise doğru bulmuyor.

Tercih sürecinin yalnızca puanların programlarla eşleştirilmesinden ibaret olmadığını belirten Ünsal'a göre öğrencilerin, okuyacakları bölümün kendi becerilerine ne kadar uygun olduğunu ve o bölümle nasıl bir gelecek kurabileceklerini de değerlendirmeleri gerekiyor:

"Tercih listesine girecek her programın mutlak surette öğrencinin zihninde bir karşılığının, hayalinde bir karşılığının olması gerekiyor."

Ekonomim

2009 yılında, teşvik mevzuatının değişerek, yeni yatırımlardan elde edilen kazançlara farklı oran uygulamasının yapılmasına başlanmasıyla birlikte, kurum kazançlarının kaynakları itibariyle ayrılması gereği doğdu. Teşvik belgesi sayısına bağlı olarak, birden fazla kazanç tespiti gerekti. Uygulama zorlukları da bu noktadan itibaren başladı. Yaklaşık çeyrek asırdır bu zorluk devam ederken, bu zorluğun bir şekilde kolaylaştırılması ihtiyacı varken, teşvik belgeli her yatırımdan elde edilen kazanca ek olarak, üretim ve ihracattan elde edilen kazançlara da farklı oranlar uygulanması söz konusu oldu. Sonuçta, kurumlar vergisi uygulamasının en kolay maddeleri, en zor maddeleri haline geldi.

Son düzenlemeler

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32. maddesinde;

- Önce 2022 yılında 7351 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, kurumların ihracattan ve üretim faaliyetinden elde ettikleri kazançlarına uygulanacak kurumlar vergisi oranının 1 puan indirimli uygulanması öngörüldü,

- Daha sonra, 2023 yılında yapılan değişiklikle ihracattan elde edilen kazançlara uygulanan 1 puanlık indirim 5 puana çıkartıldı,

- En sonunda da 2026 yılında yapılan değişiklikle, kurumlar vergisi oranının, üretim faaliyetinden elde edilen kazançlar için % 12,5 olarak uygulanması hükme bağlandı.

Son düzenleme, 2027 yılı ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara uygulanmak üzere, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Zorluk ne?

Yukarıda da belirttiğim gibi, farklı kaynaklardan doğan kazançlara farklı oran uygulaması, son derece zor. Hiçbir işletmede, bu hesabın yüzde yüze doğru tespiti mümkün değil. 2009 yılından beri bütün yatırımcı kurumlarda, son birkaç yıldır da üretici ve ihracatçı kurumlarda bu zorluğu yaşayarak gördük.

Şimdi ne değişti derseniz, üretici kurumlarda, kurumlar vergisi oranının % 12,5 gibi oldukça düşük belirlenmesi, konuyu daha da önemli hale getirdi.

Farklı kazanç tespitinde zorluk hangi alanlarda?

Konunun işi zorlaştıran birden çok boyutu var. Özellikle üretim faaliyetinden elde edilen kazançlarda; birden fazla mal üretiliyorsa, malların bir kısmı iç piyasaya bir kısmı yurt dışına satılıyorsa, üretim süreçleri iç içeyse, üretilen ve ihraç edilen malların aynı zamanda alım-satımı yapılıyorsa, yurt dışına ve yurt içine satılan malların bir kısmı teşvik belgeli yatırımlar sonucu üretiliyorsa ve daha birçok duruma bağlı olarak kazanç tespiti zorlaşıyor. Hem satılan malın maliyetinin belirlenmesinde, hem ortak gider ve gelirlerin dağıtımında yapılan varsayımlar ve farklı uygulamalar, faaliyet gelirinin çok farklı hesaplanabilmesi sonucunu yaratabilir durumda.

Anlayacağınız, konu çok boyutlu. Her bir faaliyet için gayrisafi hasılatı ve doğrudan giderleri ayrıca tespit etmek ve hesaplamak mümkün olsa da, ki bu da çoğu zaman kolay değil, varsayıma dayalı kabullerle ilerlemek gerekiyor, bu da tartışmaya açık bir sonuç yaratıyor.

Söylediğim gibi konu çok boyutlu. Bugün bunlardan belki de en az sorunlu olan bir boyuttan, faiz ve kur farkları gibi üretim ve ihracatla ilgisi doğrudan olmayan pasif gelir unsurlarının durumundan kısaca bahsedeyim, diğer konulara başka makalelere bırakayım.

Gelir İdaresi’nin yorumu

Gelir İdaresi, faiz, kur farkı ve benzeri gelirleri, kapsamdaki faaliyetlerden doğan alacakların tahsil tarihine kadar olan kısım ve sonraki dönemlere ilişkin kısım olarak ayırıyor. Tahsilata kadar olan kısmı, indirimli oran uygulaması kapsamında görüyor, sonraki üretim ve ihracattan doğan kazanç olarak görmüyor.

Benzer uygulamalarda

kazanç tespiti

Kaynağına göre kazanç tespitinin yapıldığı birçok örnek uygulama var. Serbest bölge kazanlarının, Türk Uluslararası Gemi Siciline (TUGS) kayıtlı gemilerin işletilmesinden doğan kazançların, teknoloji geliştirme bölgelerinde elde edilen kazançların tespiti yaygın örnekler. Bu faaliyetlerden elde edilen kazancın nasıl tespit edileceği, pasif gelir unsurlarının faaliyet geliri olup olmadığı konuları, en azından teorik olarak artık netleşmiş durumda.

Örnek olarak saydığım faaliyetlerden elde edilen kazancın nasıl tespit edileceği konusunda en ayrıntılı açıklama, serbest bölge kazancının tespitiyle ilgili olarak, 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde yer alıyor.

Tebliğde özetle;

- Serbest bölgelerde yürütülen faaliyetlerden doğan alacaklara ilişkin kur farkı ve vade farkı gelirlerinin istisna kapsamında değerlendirileceği,

- Bölgede yürütülen faaliyetlerden elde edilen hasılatın, bu faaliyet çerçevesinde yapılacak ödemelerde kullanılıncaya kadar geçici olarak serbest bölgelerde, örneğin mevduat hesaplarında değerlendirilmesinden doğan gelirlerin de istisnadan yararlanabileceği,

- Bu çerçevede örneğin; merkezi Ankara’da bulunan şirketin serbest bölgede faaliyet gösteren şubesinin, bölgedeki üretim faaliyeti çerçevesinde 15 Nisan 2007 tarihinde elde ettiği hasılatının 4 Haziran 2007 tarihinde yapacağı borç ödemesine kadar repoda değerlendirilmesi halinde, bahse konu repo işleminden elde edilen gelirlerin istisnadan yararlanabileceği açıklanmış.

Tebliğde benzer açıklama, TUGS’a kayıtlı gemilerle yapılan deniz taşımacılığı faaliyetlerinden elde edilen kazançlar bölümünde de tekrarlanmış. Tebliğde, anılan faaliyetler nedeniyle doğan alacaklara ilişkin kur farkı ve vade farkı gelirlerinin kurumlar vergisinden istisna edilmesinin mümkün olduğu, kapsamdaki faaliyetle ilişkili olmaksızın elde edilen kur farkı, vade farkı gelirleri ile faiz, repo ve benzeri faaliyet dışı gelirler için söz konusu istisnanın uygulanamayacağı belirtilmiş.

Tebliğde yer alan açıklamalar Kanun’a uygun mu?

Genel Tebliğde serbest bölge faaliyet kazancının tespitiyle ilgili olarak yapılan açıklamalar uzun süredir uygulanıyor. Tebliğde yer alan açıklamaların istisna kazanç tutarını Kanun’a aykırı olarak sınırladığına ilişkin iddialar geçmişte yargıya taşındı ve açıklamaların Kanun’a uygun olduğu uzun yargılama süreci sonunda netleşti. İstisna kazancı, faaliyete ilişkin alacağın tahsilinden sonraki sürece de taşıyan kısım eskiden beri bu haliyle uygulanıyor.

Bu çerçevede Tebliğde yer alan açıklamaları gelinen noktada tartışmaya gerek yok.

Genel Tebliğde, TUGS’a kayıtlı gemilerin işletilmesinden elde edilen kazançla ilgili açıklamalar konusunda da bir tartışma yok. Bu konudaki açıklamalar serbest bölge kazançlarıyla ilgili açıklamalar kadar net olmasa da, serbest bölge kazançlarıyla ilgili açıklamalarla çelişmediğini düşünüyorum. Tebliğde, faaliyetle ilişkili olmayan pasif gelirlerin kapsamda olmadığı açıklanmış, faaliyetle doğrudan ilgili olan ancak alacağın tahsilinden sonraki döneme ilişkin pasif gelirlerin istisna kapsamında olup olmadığı ise açıklanmamış. Serbest bölgelerde yapılan faaliyetlerden doğan alacakların kısa süreliğine değerlendirilmesinden kaynaklanan pasif gelirlerin de faaliyet geliri olduğuna ilişkin açıklamaya bu bölümde yer verilmemiş.

Üretim ve ihracat kazançlarıyla ilgili yeni açıklama istisna tutarını sınırlıyor

Yukarıda bahsettiğim gibi, ihracat ve üretim faaliyeti kapsamında elde edilen ve indirimli kurumlar vergisi uygulanacak kazanç tutarının tespitiyle ilgili olarak Tebliğde yapılan açıklamada, faaliyet kapsamında doğan alacaklara isabet eden faiz, kur farkı ve benzeri pasif gelirler istisna kazanç kapsamında kabul ediliyor. Alacağın tahsili sonrasında elde edilen benzer gelirler faaliyet kazancı sayılmıyor.

Uzun yıllardır benzer düzenlemeler için uygulanan ve gelinen noktada artık netleşen bir yorum, yeni düzenleme kapsamında kabul görmüyor.

Yeni yorum çok sınırlı bir uygulamaya mı yol açar yoksa önemli tutarlara ulaşan bir etki mi yaratır sorusuna cevabı Tebliğde yer alan örnek üzerinden vermek mümkün. Tebliğde serbest bölge faaliyet kazancının tespitiyle ilgili bölümde konu açıklandıktan sonra, bir örnek veriliyor.

Yukarıda özetlediğim örnekte, merkezi Ankara’da bulunan şirketin serbest bölgede üretim yapan şubesinin, bu faaliyet çerçevesinde 15 Nisan 2007 tarihinde elde ettiği hasılatının 4 Haziran 2007 tarihinde yapacağı borç ödemesine kadar repoda değerlendirilmesi halinde, repo işleminden elde edilen gelirlerin istisnadan yararlanabileceği belirtiliyor. Yani alacağın tahsilinden sonra, tahsil edilen tutarın birbuçuk ayı geçen bir süreyle değerlendirilmesinden doğan gelir de istisna kazanç kapsamında değerlendiriliyor. Birbuçuk aylık faiz veya kur farkı gelirinin önemsenmemesi gerektiği söylenemez. Sadece bu örnek bile, üretim ve ihracat kazançlarında indirimli oran uygulamasıyla ilgili yeni açıklamanın, Kanun’la getirilen indirimli oran avantajının azımsanmayacak ölçüde sınırlandığını açıkça gösteriyor. Bu sınırlama elbette çok önemli ancak bence daha önemli konu, yıllardır yapılan bir yorumun, aynı nitelikli bir başka düzenleme için neden yapılmadığı, yaygın bir ihtilafa yol açacak böyle bir uygulamaya neden gidildiği.

Son söz

Üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlara indirimli oran uygulaması birkaç yıldır yapılıyor. Ancak standart oran ile indirimli oran arasında önümüzdeki yıl önemli bir fark oluşacak. Bu denli büyük fark, riskin yönetilmesini daha da zorlaştıracak. Bu çerçevede, 2027 yılı başına kadar zamanın iyi değerlendirilmesini, İdarenin tartışmalı konuları netleştirmeye çalışmasını, kurumların da kazanç tespitine yönelik hazırlık yapmalarını öneririm.

Bir sonraki makalede, ortak giderlerin dağıtımı.

HAK – İŞ Genel Başkanı Mahmut Arslan, bölgesel asgari ücreti isteyenlerin kafasının arka planında İstanbul’daki işçiyi Hakkari’deki ücretle çalıştırmak olduğunu iddia etti. Arslan, bazı şirketlerin merkezlerinin başka fabrikalarının başka ilde olduğuna dikkat çekerek, merkezi Hakkari, Van, Diyarbakır gibi illerde olan şirketlerin bu iller için belirlenecek asgari ücreti İstanbul’daki fabrikasında çalışan işçiye uygulayabileceğini söyledi.

DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu da bölgesel asgari ücretin Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ifade etti.

SEKTÖREL VE BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET ULUSAL ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA OLAMAZ

Dünyadaki uygulamalar, bölgesel ve sektörel asgari ücretin genelde ulusal asgari ücretin üzerinde olduğunu gösteriyor. Dikkat çeken bir diğer husus ise özellikle sektörel asgari ücretlerin sendikalarla yürütülen toplu pazarlıklarla belirlenmesi.

ABD’de bile eyaletlerin belirlediği asgari ücret ulusal düzeyde belirlenen asgari ücretin altına inemiyor. Bazı şehirlerde ise eyalet için belirlenen asgari ücretin de üzerinde zorunlu asgari ücret belirlenebiliyor.

Avrupa Birliği üyesi ülkelerde sektörel asgari ücretler ulusal asgari ücretin altında olmamak üzere genellikle toplu sözleşmeler ile belirleniyor. Bir sektörde sendikalar ile işverenler arasında imzalanan toplu sözleşme, o sektördeki diğer iş yerlerine de teşmil ediliyor.

TÜRKİYE’DE ORTALAMA ÜCRET BÖLGELERE GÖRE DEĞİŞİYOR

Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilen prime esas kazançlara göre, 2025 yılında Türkiye’de işçiler için uygulanan ortalama brüt ücret kamuda 75.327 TL, özel sektörde 50.194 TL, Türkiye genelinde ise 53.565 TL oldu. 2025 yılında brüt asgari ücret 26.005,50 TL uygulandı. Buna göre, işçilerin ortalama ücreti Türkiye genelinde asgari ücretin 2,06 katı olurken, kamuda 2,90 katı, özel sektörde ise 2,09 katı olarak gerçekleşti.

EN DÜŞÜK ASGARİ ÜCRET MARDİN’DE

Türkiye’de 2025 yılı itibarıyla özel sektörde en düşük ortalama ücret asgari ücretin sadece yüzde 16 üzerinde olmak üzere Mardin’de verildi. Mardin’de işçilerin ortalama brüt ücreti 30.074 TL’de kaldı. Mardin ile birlikte Bitlis, Giresun, Kars, Muş, Sinop, Tokat, Tunceli, Şanlıurfa, Van, Bayburt, Batman ve Şırnak’ta özel sektördeki işçilere ödenen ortalama ücret asgari ücretin yüzde 10 ila yüzde 30 fazlası oldu. Söz konusu 13 il, Türkiye’de ortalama ücretin en düşük olduğu iller arasında yer alıyor.

22 İLDE ASGARİ ÜCRETİN YÜZDE 40 – 50 FAZLASI ÜCRET UYGULANIYOR

Aralarında Afyonkarahisar, Aydın, Denizli, Edirne, Kahramanmaraş gibi illerin de bulunduğu 22 ilde özel sektördeki işçilerin ortalama ücreti asgari ücretin yüzde 40 ila 50 fazlası oldu.

Çorum, Erzincan, Erzurum, Hatay, Gaziantep, Yozgat ve Ardahan’da özel sektördeki ortalama ücretler asgari ücretin yüzde 50 ile 60 fazlası olarak gerçekleşti. Sanayi bakımından Türkiye’nin önde gelen illerinden Gaziantep’te ortalama ücretin düşük olması dikkat çekti.

Adana, Balıkesir, Kayseri, Konya, Kütahya, Muğla, Aksaray, Karaman ve Osmaniye’de özel sektör işçilerinin ortalama ücreti asgari ücretin yüzde 60 ila 70 fazlası olarak gerçekleşti. Bu iller tarım, sanayi ve turizmde ön plana çıkıyor.

Antalya, Çanakkale, Yalova ve Düzce’de özel sektör işçilerinin ortalama ücreti ise asgari ücretin yüzde 70 ila 80 fazlası oldu.

EN YÜKSEK ÜCRET KOCAELİ’DE

Bolu, Mersin, Kırşehir ve Zonguldak’ta özel sektör işçilerinin ortalama ücreti asgari ücretin yüzde 80 ila 90’ı olarak gerçekleşti. Kırşehir’in sanayisi güçlü çoğu ili geride bırakması dikkat çekti.

Bursa, İzmir, Kırklareli, Manisa, Kırıkkale ve Karabük’te özel sektör işçilerinin ortalama ücreti Türkiye ortalamasına yakın, asgari ücretin yüzde 90 ile 100 fazlası oldu.

Asgari ücretin yüzde 100 ve daha fazlası olan iller ise Ankara, Bilecik, Çankırı, Eskişehir, İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Tekirdağ oldu. Türkiye genelinde özel sektörün işçisine en yüksek ücret verdiği il asgari ücretin yüzde 154 fazlası ile Kocaeli oldu. Bu ili yüzde 130 fazla ile İstanbul, yüzde 124 ile Ankara izledi.

Kocaeli'de özel sektör işçilerinin ortalama ücretinin diğer illere göre açık ara yüksek olması, bu ilde sendikalaşma oranının yüksek olmasından kaynaklanıyor. Kocaeli, sendikalı işçi oranının en yüksek olduğu il özelliğine sahip bulunuyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.