Ulaşım Komisyonu tarafından maliyet artışları gerekçe gösterilerek hazırlanan zam teklifi, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ağustos ayı toplantısında oy birliğiyle kabul edildi. Böylece yeni servis tarifesi resmen yürürlüğe girdi.

Yeni tarifede öğrenci servis ücretleri mesafeye göre belirlendi. En kısa mesafe olan 0-6 kilometre için servis ücreti 4 bin 228 TL oldu. Mesafe uzadıkça ödenecek ücret de artıyor. Yeni tarifeye göre;

0-10 kilometre: 4 bin 481 TL
0-15 kilometre: 5 bin 304 TL
0-20 kilometre: 6 bin 364 TL
0-25 kilometre: 7 bin 78 TL
0-30 kilometre: 7 bin 798 TL
0-35 kilometre: 8 bin 170 TL
0-40 kilometre: 8 bin 639 TL

Yüzde 20’lik artış, okul öncesi ve özel eğitim kurumlarında kullanılan servisleri de kapsıyor.

Bu grupta 0-3 kilometre için daha önce 3 bin 653 TL olan ücret 4 bin 384 TL’ye yükseldi. 0-40 kilometrelik en uzun mesafenin ücreti ise 8 bin 228 TL’den 9 bin 874 TL’ye çıktı.

Velilerin ödeyeceği tutarda rehber personel gideri de önemli bir kalem oluşturuyor. Rehber personel için talep edilen ücret, taşıma bedelinin yüzde 25,49’u üzerinden yeniden hesaplandı.

Standart öğrenci servislerinde rehber personel gideri dahil edildiğinde 0-3 kilometrelik mesafe için toplam ücret 4 bin 586 TL, 0-40 kilometrede ise 10 bin 842 TL oluyor.

Özel eğitim ve okul öncesi servislerinde rehber personelle birlikte toplam bedel 0-3 kilometrede 5 bin 501 TL’ye, 0-40 kilometrede ise 11 bin 478 TL’ye kadar çıkıyor.

Personel servislerine de zam

Zam yalnızca öğrenci servisleriyle sınırlı kalmadı. Kamu ve özel sektör çalışanlarını taşıyan personel servislerinin tarifesi de yüzde 20 artırıldı.

10-17 koltuklu araçlarda ilk kalkış ücreti 3 bin 636 TL’den 4 bin 363 TL’ye, kilometre başına alınan ilave ücret ise 47 TL’den 56,40 TL’ye yükseldi.

18-25 koltuklu araçlarda ilk kalkış ücreti 6 bin 801 TL, 26-35 koltuklu araçlarda 8 bin 69 TL, 36-45 koltuklu araçlarda ise 10 bin 828 TL olarak belirlendi. Büyük araçlarda kilometre başına ek ücret 56,40 TL ile 93,60 TL arasında uygulanacak.

Dünya

Ücretli çalışan sayısı Haziran 2025'te 15 milyon 932 bin 665 kişi seviyesindeyken, bu yılın aynı ayında 16 milyon 334 bin 751 kişiye yükseldi.

Sektörel bazda değerlendirildiğinde ücretli çalışan sayısı haziranda yıllık olarak sanayide yüzde 1,1 azalırken, inşaat sektöründe yüzde 7,1 ve ticaret-hizmet sektöründe yüzde 3,5 arttı.

Aylık bazda yüzde 1 arttı

Ücretli çalışan sayısı haziranda bir önceki aya göre yüzde 1 artış gösterdi.

Bu dönemde ücretli çalışan sayısı sanayi sektöründe aylık yüzde 0,9, inşaat sektöründe yüzde 2 ve ticaret-hizmet sektöründe yüzde 0,8 arttı.

Dünya

İlk ve ikinci elde de düşüş var

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), temmuz ayı konut ve iş yeri satış istatistiklerine göre, Türkiye genelinde satılan ilk el konut sayısı, temmuzda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 8,6 azalarak 42 bin 529'a geriledi. İkinci el konut sayısı aynı dönemde yüzde 20,8 azalışla 81 bin 74 oldu. Böylece, geçen ay satılan toplam konut sayısı, 2025'in aynı ayına göre yüzde 17 düşüşle 123 bin 603 olarak gerçekleşti.

Toplam konut satışları içinde ilk el konut satışlarının payı yüzde 34,4, ikinci el olanların payı yüzde 65,6 oldu. Türkiye genelinde ipotekli konut satışları, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 23,7 artarak 23 bin 888 olarak hesaplandı. Diğer konut satışları ise temmuzda yıllık bazda yüzde 23,1 azalışla 99 bin 715 olarak gerçekleşti.

Tek büyüyen ipotekli satışlar

Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 19,3, diğer satışların payı yüzde 80,7 oldu. İpotekli konut satışı, ocak-temmuz döneminde ise yüzde 30,9 artarak 166 bin 682'ye çıktı. Bu yılın ocak-temmuz döneminde ise geçen yılın aynı dönemine kıyasla ilk el konut satış sayısı yüzde 0,8 azalarak 264 bin 16 oldu. İkinci el konut satış sayısı aynı dönemde yüzde 7,5 azalışla 559 bin 103'e geriledi.

Yabancılara 2 bin 120 konut satıldı

Yabancılara yapılan konut satışları, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,9 artarak 2 bin 120 oldu. Temmuzda, toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı yüzde 1,7 olarak gerçekleşti. Geçen ay uyruklarına göre en fazla konut satışı 394 ile Rusya, 189 ile İran, 145 ile Ukrayna vatandaşlarına yapıldı.

Faizlerin yüksek olması piyasayı etkiliyor

Konut satışlarını değerlendiren Gayrimenkul Değerleme Uzmanı ve İstanbul Gayrimenkul Değerleme Kurucu Ortak Ahmet Büyükduman, faizlerin yüksek olmasının gayrimenkul piyasasını olumsuz etkilediğini belirtti. Büyükduman, şu değerlendirmelerde bulundu: “Sadece konut satışları değil arsa, arazi satışları da ciddi ölçüde geriledi. İpoteklerdeki artışın kaynağı ise tasarruf finansman şirketleri.

Tasarruf finansman şirketleri, konut satışlarının daha fazla düşmesine mani oluyor. Oradaki talep hızlanarak artacaktır. Bu yıl ağustos ayında da satışlar, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 15-17 daha düşük olabilir. Aylık konut satışlarını 120-125 bin aralığında tahmin ediyoruz.”

Fiyatlar düşse de artıya dönmedi

Anadolu Yakası İnşaat Müteahhitleri Dernek Başkanı Hakan Şişik, şu değerlendirmelerde bulundu: “Enflasyon rakamlarına göre konut fiyatları düşük ancak buna rağmen satışlar artıya dönmüş değil. Piyasanın sıkışması ve alım gücünün artarak düşmesi konut satışlarında gerilemeyi getirdi. Enflasyon düşmeden, konut kredi faizleri düşmeden konut satışlarının hızlanması şu aşamada zorlaşıyor.”

Sıfır iş yeri satışı yüzde 16,4 arttı

TÜİK verilerine göre, Türkiye genelinde ilk el iş yeri satış sayısı temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 16,4 artarak 5 bin 777, ikinci el iş yeri satışları ise yıllık bazda yüzde 12,2 azalarak 10 bin 956 oldu. Böylece geçen ay satılan toplam iş yeri sayısı, 2025'in aynı ayına göre yüzde 4,1 düşüşle 16 bin 733 olarak hesaplandı. Ülke genelinde ipotekli iş yeri satışları, temmuzda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 57,6 artarak 695 olurken, diğer iş yeri satışları yüzde 5,7 azalışla 16 bin 38 olarak kayıtlara geçti.

Hamide Hangül-Dünya

Yeni plan, iki şirketin 2025’te başlayan ortaklığını deneme ölçeğinden geniş ticari filolara taşıyacak. Uber yolcu ve ödeme altyapısını sağlarken, araçların kendi kendine hareket etmesini sağlayan Seviye 4 otonom sürüş teknolojisi Pony.ai tarafından sunulacak.

Zagreb’den dört yeni Avrupa şehrine

Ortaklığın Avrupa’daki ilk ayağı Hırvatistan’ın başkenti Zagreb oldu. Pony.ai, Uber ve yerel mobilite şirketi Verne burada Avrupa’nın ilk ticari robotaksi hizmetini geliştirmek üzere çalışmaya başlamıştı.

Zagreb’deki robotaksilerin Uber uygulamasına da eklenmesi planlanıyor. Yeni anlaşmayla bu model dört Avrupa şehrine daha taşınacak.

Ancak şirketler yeni şehirlerin hangileri olduğunu henüz açıklamadı. 2 binden fazla aracın Avrupa yollarına hangi tarihe kadar çıkacağına ilişkin kesin bir takvim de paylaşılmadı.

Direksiyonda insan olmayacak

Pony.ai’nin sağlayacağı araçlar Seviye 4 otonom sürüş teknolojisine dayanıyor. Bu sistem, belirlenmiş çalışma alanları ve koşullar içerisinde aracın insan müdahalesine ihtiyaç duymadan yolculuğu gerçekleştirebilmesine olanak tanıyor.

Uber ise kendi uygulaması üzerinden rezervasyon, ödeme ve müşteri hizmetlerini sağlayacak. Günlük filo işletmesinin ise her ülkede seçilecek yerel ortaklar tarafından üstlenilebilmesi planlanıyor.

Böylece Uber’in kendisi binlerce otomobile doğrudan sahip olmak yerine teknoloji şirketleri ve yerel filo işletmecileriyle çalışan bir model kuruyor.

Uber insan sürücülerden tamamen vazgeçmiyor

2 bin robotaksilik plan, taksi ve özel ulaşım sektöründe istihdam tartışmasını da beraberinde getiriyor. Ancak Uber’in açıkladığı model, mevcut insan sürücülerinin kısa vadede sistemden çıkarılması anlamına gelmiyor.

Şirket robotaksileri, büyümeye devam eden insan sürücü ağıyla birlikte çalışan hibrit bir sistemin parçası olarak konumlandırıyor. Robotaksilerin belirli şehirlerde ve belirli çalışma bölgelerinde devreye alınması bekleniyor.

Bununla birlikte sürücüsüz araçların ticari ölçekte yayılması, uzun vadede ulaşım platformlarının en önemli maliyet kalemlerinden biri olan sürücü maliyetlerinin nasıl değişeceğine ilişkin tartışmayı büyütüyor.

Çin teknolojisi Avrupa yollarına çıkıyor

Anlaşmanın bir diğer dikkat çekici yönü ise Avrupa’daki otonom araç yarışında Çinli şirketlerin giderek daha görünür hale gelmesi.

Pony.ai, Çin’in Pekin, Şanghay, Guangzhou ve Shenzhen kentlerinde ücretli ve tamamen sürücüsüz robotaksi hizmetleri yürütüyor. Şirket, bu pazarlarda edindiği deneyimi Avrupa’ya taşımaya çalışıyor.

Avrupa ise sürücüsüz ulaşım konusunda ABD ve Çin’e kıyasla daha yavaş ilerledi. Farklı ülkelerdeki mevzuat, şehirlerin karmaşık yol yapıları ve güvenlik onayları geniş ölçekli robotaksi kullanımının önündeki en önemli engeller arasında bulunuyor.

Avrupa’da robotaksi yarışı hızlanıyor

Uber yalnızca Pony.ai ile çalışmıyor. Şirket, farklı ülkelerde çok sayıda otonom sürüş şirketiyle ortaklık kurarak sürücüsüz araçları kendi platformuna eklemeye çalışıyor.

Londra’da İngiliz teknoloji şirketi Wayve ile robotaksi hizmetine hazırlanan Uber, Avrupa’da farklı teknolojilerin aynı platform altında yarışabileceği bir model oluşturuyor.

Bu yaklaşım Uber’i kendi otonom sürüş teknolojisini sıfırdan geliştiren bir şirketten çok, sürücüsüz araç üreticilerini milyonlarca yolcuyla buluşturan küresel bir dağıtım platformuna dönüştürüyor.

Sıradaki durak Orta Doğu

Uber ile Pony.ai’nin genişleyen anlaşması Avrupa ile sınırlı kalmayacak. Şirketler robotaksi ortaklığını Orta Doğu ülkelerine de taşımayı planlıyor.

Hangi ülkelerin ve şehirlerin programa dahil edileceği henüz açıklanmadı. Yeni pazarların aşamalı olarak duyurulacağı belirtildi.

2 binden fazla araçlık Avrupa planı hayata geçtiğinde ise robotaksi sektörü küçük deneme filolarından binlerce aracın çalıştığı ticari ağlara doğru önemli bir eşik geçmiş olacak.

Dünya

Miras kalan taşınmazların satışı konusunda yaşanan anlaşmazlıkların azaltılmasını amaçlayan düzenlemeyle, mirasçıların ortaklığı sona erdirmek istemesi halinde uygulanacak süreç değiştirildi.

Önceki uygulamada miras kalan bir taşınmazın aile içinde gönüllü olarak satılabilmesi için tüm mirasçıların onayı gerekiyordu. Mirasçılardan birinin dahi satışa onay vermemesi durumunda süreç zaman zaman mahkemeye taşınıyordu.

İcra ve İflas Kanunu'nun 114'üncü maddesinde yapılan değişiklikle bu konuda yeni bir uygulamaya geçildi. Buna göre, mirasçıların ortaklığı sona erdirmek istemesi halinde taşınmazın satışı ilk olarak aile içine yapılacak.

Satış öncesinde taşınmazın değeri eksper tarafından belirlenecek.

Sosyal medyadaki emlak ilanlarına düzenleme

Bakanlığın emlak sektörüne yönelik bir diğer düzenlemesi ise sosyal medya üzerinden yayımlanan ilanları kapsıyor.

Bir süredir emlakçıların sosyal medya üzerinden ilan paylaşmasına izin verilmezken, yeni düzenlemeyle yetki alınan taşınmazlar için istisna getirildi.

Buna göre yetkili kişiler, Elektronik İlan Doğrulama Sistemi ile uyumlu emlak ilanlarını sosyal medya platformları üzerinden paylaşabilecek.

Dünya

Açıklamada, yeşil, sürdürülebilir ve sosyal sermaye piyasası araçları rehberinin yeşil, sürdürülebilir ve sosyal tahvil alanında finansal piyasalarda en yaygın kabul gören ve küresel standart haline gelen Uluslararası Sermaye Piyasaları Derneği'nin yeşil tahvil ilkeleri, sürdürülebilir tahvil ilkeleri ile sosyal tahvil ilkeleri esas alınarak hazırlandığı aktarıldı.

Bu rehberle yeşil, sürdürülebilir ve sosyal sermaye piyasası araçları, yeşil ve sosyal projeler, yeşil, sürdürülebilir ve sosyal sermaye piyasası aracı çerçeve belgesi, raporlamalar ve dış değerlendirme hizmetleri konularında düzenlemelerin yapılmakta olduğuna işaret edildi.

- Uluslararası sürdürülebilirlik bağlantılı tahvil ilkeleri esas alınarak hazırlandı

Açıklamada, sürdürülebilirlik temalı ihraçların çeşitlendirilmesi amacıyla uluslararası sürdürülebilirlik bağlantılı tahvil ilkeleri esas alınarak hazırlanan "Sürdürülebilirlik Bağlantılı Sermaye Piyasası Araçları Rehberi" Kurul Karar Organı'nın i-SPK 128.29 sayılı ilke kararı ile kabul edildiği anımsatıldı.

Sosyal projelerin de rehbere dahil edilmesiyle sosyal temalı sermaye piyasası araçlarının ihracının mümkün hale geldiği belirtilen açıklamada, "Yeni bir araç olarak sürdürülebilirlik bağlantılı sermaye piyasası araçlarına yönelik düzenleme yapılmıştır. Önceki rehberden farklı olarak dış değerlendirme hizmetleri yalnızca ikinci taraf görüşü ve doğrulama hizmeti olarak belirlenmiştir. Kurula başvuru süreci, özel durum açıklamalarına ilişkin yükümlülükler ve raporlamalara ilişkin esaslar yeniden gözden geçirilerek daha açık, anlaşılır hale getirilmiş ve ilgili süreler belirlenmiştir." ifadelerine yer verildi.

Kurul ücretlerinde yüzde 50 oranında indirime gidilmesine karar verildi

Açıklamada, yeşil, sürdürülebilir ve sosyal sermaye piyasası aracı ile sürdürülebilirlik bağlantılı sermaye piyasası aracı çerçeve belgelerinde bulunması gereken asgari unsurların belirlendiği ifade edildi.

Sürdürülebilirlik bağlantılı sermaye piyasası araçlarının ihracına ilişkin olarak temel performans göstergelerinin seçimi, sürdürülebilirlik performans hedeflerinin belirlenmesi, sermaye piyasası araçlarının özellikleri, raporlama ve doğrulama olmak üzere 5 temel bileşenin öngörüldüğü kaydedildi.

Sürdürülebilirlik bağlantılı sermaye piyasası araçlarında, bir hedef ve bu hedef doğrultusunda stratejilerin belirlenerek ihraç gerçekleştirilmesinin düzenlendiği bildirilen açıklamada, "İhraççılar, önceden tanımlanmış, ölçülebilir ve olabildiğince kıyaslanabilir, belirli zaman çizelgesi ile takip edilen sürdürülebilirlik hedefleri ve temel performans göstergeleri belirlenmesi ve bunların performansının dış değerlendirme ile doğrulanması konusunda teşvik edilmektedir. Ayrıca belirtilen hedeflerin gerçekleşip gerçekleşmemesine bağlı olarak sermaye piyasası araçlarının kupon ödemelerinde veya diğer finansal veya yapısal özelliklerinde değişiklik yapılabilmesi öngörülmüştür." ifadelerine yer verildi.

Açıklamada ayrıca, Kurul Karar Organı'nın i-SPK 128.29 sayılı ilke kararı ile çevreye, sürdürülebilirliğe, topluma olumlu etki edecek yatırımların sermaye piyasası yoluyla finansmanının teşvik edilmesi için, rehberler kapsamındaki sermaye piyasası araçlarının ihracında sermaye piyasası mevzuatının ilgili hükümleri uyarınca alınacak Kurul ücretlerinde yüzde 50 oranında indirime gidilmesine karar verildiği belirtildi.

Ekonomim

ABD tarifeleri ve Çin rekabetiyle de mücadele eden Avrupa ekonomisinin önündeki risklere aşırı sıcaklar ve enerji maliyetleri de eklendi.

Nükleer enerji üretimi sıcaklara takıldı

Romanya’nın devlete ait nükleer enerji üreticisi Nuclearelectrica, Tuna Nehri’ndeki su seviyesinin rekor düzeyde düşmesi nedeniyle faaliyetteki tek reaktörünü elektrik şebekesinden ayırmaya başladı.

Nükleer santral ekipmanlarının soğutulmasında kullanılan Tuna’daki su seviyesinin gerilemesi enerji üretimini doğrudan etkiledi. Romanya, ağustos ayı boyunca enerji acil durumu ilan ederken işletmeler ve hanelerden tüketimlerini gönüllü olarak azaltmaları istendi.

Benzer sorunlar Fransa ve Macaristan’da da görüldü. Düşük nehir seviyeleri ve yüksek sıcaklıklar nedeniyle iki ülkede nükleer enerji üretiminde kesintiye gidildi.

Avrupa'ya 180 milyar euroluk fatura

Hollanda merkezli Triodos Bank’ın tahminine göre aşırı sıcakların Avrupa ekonomisine yalnızca bu yıl çıkaracağı fatura 180 milyar euroyu bulabilir.

Bu rakam Avrupa Birliği ekonomisinin yaklaşık yüzde 1’ine karşılık geliyor. Tahmin gerçekleşirse sıcakların neden olduğu ekonomik kayıp, AB'nin bu yıl için beklenen ekonomik büyümesinin neredeyse tamamını silebilecek büyüklüğe ulaşacak.

Bankaya göre en büyük ekonomik kaybın iş gücü verimliliğindeki gerilemeden kaynaklanması bekleniyor. Tarım, enerji ve ulaştırmada yaşanan aksaklıklar da ekonomiye ek yük getirecek.

Avrupa’nın geniş bir bölümü yılın beşinci sıcak hava dalgasıyla mücadele ederken İngiltere, Fransa, İspanya ve İtalya'nın bazı bölgelerinde aşırı sıcak uyarıları yapıldı.

AB'nin iklim izleme servisi Copernicus'a göre Batı Avrupa, kayıtlardaki en sıcak haziran ve temmuz aylarını geçirdi. Paris'te aşırı sıcaklar nedeniyle Eyfel Kulesi ve Louvre Müzesi bazı günlerde ziyaretçilere normalden erken kapatıldı.

Almanya'da Ren Nehri alarm veriyor

Kuraklığın ekonomik etkileri Avrupa'nın en büyük ekonomisi Almanya'da da hissediliyor.

Sanayi ürünlerinin taşınmasında kritik öneme sahip Ren Nehri'nde su seviyelerinin rekor düzeylere gerilemesi ulaşımı zorlaştırdı.

ING ekonomistlerinin hesaplamasına göre Ren'deki düşük su seviyesi, Almanya'nın bu yılki ekonomik büyümesinden 0,3 puan götürebilir. Yüzde 1'in altında büyüyen Alman ekonomisi açısından söz konusu kayıp dikkat çekici bir büyüklüğe işaret ediyor.

Alman kimya devi BASF de nehir taşımacılığındaki sorunlar nedeniyle bazı kritik hammaddelerin tedarikinin kısıtlandığını açıkladı. Şirket, bazı kimyasal ürünlerde siparişleri karşılamakta güçlük yaşayabileceği uyarısında bulundu.

BASF, taşımacılığın bir bölümünü kamyon ve demiryoluna kaydırırken sığ sularda hareket edebilen özel gemilerin kullanımını da artırdı.

Bazı Alman eyaletleri ise tedarik zincirindeki aksamaları azaltmak amacıyla kamyonlara yönelik pazar günü sürüş yasaklarını geçici olarak askıya aldı.

Çiftçiler gece 3'te tarlaya giriyor

Aşırı sıcaklar tarım sektöründe de çalışma düzenini değiştirmeye başladı.

İngiltere'deki aile işletmesi Rookery Farm, ürünlerin aşırı kurumasını önlemek ve gerekli nem seviyesini korumak amacıyla hasadı sabaha karşı saat 03.00'te gerçekleştiriyor.

Kuraklığın tarımsal verimi düşürmesinin önümüzdeki dönemde gıda fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturabileceği belirtiliyor.

Avrupa'nın gözü şimdi kış aylarında

Sıcakların yanında Avrupa ekonomisini bekleyen bir diğer önemli risk ise doğal gaz fiyatları.

İran savaşının ardından küresel enerji ticaretinde yaşanan aksaklıklar doğal gaz fiyatlarını yukarı taşıdı. Avrupa'nın gösterge doğal gaz kontratı megavatsaat başına 61 euro seviyesine yükselirken, geçen yılın aynı döneminde fiyat yaklaşık 32 euro seviyesindeydi. Böylece doğal gaz fiyatı bir yıl içinde neredeyse iki katına çıktı.

Gas Infrastructure Europe verilerine göre AB genelindeki doğal gaz depolarının doluluk oranı yüzde 59 seviyesinde bulunuyor. Bu oran yılın bu dönemi için uzun yıllar ortalamasının altında kalırken, Rusya'nın Avrupa'ya gaz sevkiyatını azaltmaya başladığı 2021 yazındaki seviyelere yakın seyrediyor.

Hürmüz Boğazı endişesi büyüyor

Enerji piyasasındaki en önemli risklerden biri Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor.

Boğazın fiilen kapalı olması, tankerlerle taşınan küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkiliyor. Bölgeden çıkabilen sınırlı sayıdaki LNG kargosunun ise büyük ölçüde Asya pazarına yöneldiği belirtiliyor.

Avrupa açısından yaz ayları, kış öncesinde doğal gaz depolarının doldurulduğu kritik dönem olarak öne çıkıyor. Ancak Asya'daki güçlü talep ve yüksek fiyatlar, ABD gibi alternatif kaynaklardan çıkan LNG kargolarının da Avrupa yerine Asya'ya gitmesine yol açabilir.

Uzmanlar mevcut koşulların 2022'de yaşanan enerji krizinin tekrarlanacağı anlamına gelmediğine dikkat çekiyor. Avrupa'nın doğal gaz tüketimi 2021 seviyelerine göre yaklaşık yüzde 20 daha düşük durumda.

Buna rağmen Hürmüz Boğazı'nın kış aylarında da kapalı kalması halinde Avrupa'da doğal gaz fiyatlarının çok yüksek seviyelere çıkabileceği ve hanelerin enerji faturalarının yeniden ciddi biçimde artabileceği belirtiliyor.

Dünya

SMIC, arzın sıkıştığı bazı ürünlerde daha yüksek fiyatlar üzerinde müşterileriyle anlaşırken ikinci çeyrekte ortalama satış fiyatlarının yükselmesi şirketin gelirlerini de destekledi. Yönetim, yapay zekânın yarattığı talebin yılın ikinci yarısında da devam edeceğini öngörüyor.

Kâr üç kattan fazla arttı

SMIC’in ikinci çeyrekte ana ortaklık payına düşen kârı 479,2 milyon dolara çıktı. Şirket geçen yılın aynı döneminde 132,5 milyon dolar kâr açıklamıştı.

Böylece kâr yıllık bazda yüzde 261,7 artış gösterdi. Açıklanan rakam piyasa beklentilerinin de belirgin biçimde üzerinde gerçekleşti.

Şirketin toplam dönem kârı ise 733,2 milyon dolara ulaşırken faaliyet kârı 534,2 milyon dolar oldu. Faaliyet kârındaki yıllık artış yüzde 254’ü aştı.

Gelir ilk kez 3 milyar doları geçti

Çip talebindeki güçlenme şirketin satışlarına da doğrudan yansıdı. SMIC’in ikinci çeyrek geliri 3 milyar 5,6 milyon dolara yükseldi.

Gelir geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,1, yılın ilk çeyreğine göre ise yüzde 20 arttı.

Şirket, gelirdeki çeyreklik artışın temel nedenleri arasında daha fazla wafer sevkiyatı, yükselen ortalama satış fiyatı ve ürün karmasındaki değişimi gösterdi.

Brüt kâr da 449,8 milyon dolardan 760,6 milyon dolara çıkarak yıllık yüzde 69,1 yükseldi. Brüt kâr marjı ise yüzde 20,4’ten yüzde 25,3’e ulaştı.

Fabrikalar yüzde 94’e yakın dolu

Asıl dikkat çekici sinyal üretim tarafında geldi. SMIC’in kapasite kullanım oranı ikinci çeyrekte yüzde 93,7’ye çıktı. Bu oran ilk çeyrekte yüzde 93,1, geçen yılın aynı döneminde ise yüzde 92,5 seviyesindeydi.

Şirket aynı dönemde yaklaşık 2,87 milyon adet 8 inç eşdeğeri wafer sevk etti. Sevkiyatlar bir önceki çeyreğe göre yüzde 14,4, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 20,1 arttı.

Aylık üretim kapasitesi de 1 milyon 96 bin 500 adet 8 inç eşdeğeri wafer seviyesine yükseldi.

Yüksek kapasite kullanım oranı, yapay zekâ yatırımlarının oluşturduğu talebin yalnızca gelişmiş yapay zekâ işlemcilerini değil, elektronik cihazlarda kullanılan daha geniş bir çip grubunu da sıkıştırdığını gösteriyor.

Yapay zekâ bir çipi değil bütün zinciri etkiliyor

Yapay zekâ yatırımlarının ilk etkisi gelişmiş grafik işlemcileri ve yüksek bant genişlikli belleklerde görülmüştü. Ancak sektörün geldiği noktada baskı daha geniş bir alana yayılıyor.

Büyük üreticilerin fabrikalarını yapay zekâ bağlantılı ürünlere ayırması, güç yönetimi, bağlantı, otomotiv ve tüketici elektroniğinde kullanılan daha geleneksel çiplerde de kapasite sorununa yol açıyor.

SMIC de daha önce arzın kısıtlı olduğu bazı ürünlerde müşterilerle daha yüksek fiyatlar üzerinde anlaşmaya başladığını açıklamıştı.

İkinci çeyrek sonuçları bu fiyatlama gücünün finansal rakamlara taşındığını gösterirken, şirketin ortalama satış fiyatındaki yükseliş gelir artışının temel nedenlerinden biri oldu.

Çin fabrikalarına sipariş kayıyor

Küresel kapasite sıkışıklığının Çin açısından başka bir sonucu daha ortaya çıkıyor.

Yapay zekâ, bellek ve yüksek bant genişliği gerektiren ürünlerin küresel fabrikalarda giderek daha fazla kapasite kullanması, daha geleneksel çiplerin üretileceği alanı daraltıyor.

Bu nedenle bazı uluslararası müşterilerin üretim siparişlerini yeniden Çin’deki fabrikalara yönlendirdiği görülüyor.

SMIC yönetimi mayıs ayında, yurt dışındaki müşterilerden gelen siparişlerin arttığını ve Çin’in hâlâ üretim kapasitesinin bulunabildiği az sayıdaki pazardan biri olduğunu açıklamıştı.

Şirketin ikinci çeyrek gelirlerinin yüzde 90,2’si Çin’den gelirken Amerika’nın payı yüzde 8,2, Avrasya’nın payı ise yüzde 1,6 oldu.

Otomotiv çiplerinin payı büyüyor

SMIC’in gelir dağılımı, talebin hangi alanlarda güçlendiğine ilişkin de önemli ipuçları veriyor.

Tüketici elektroniği, wafer gelirlerinin yüzde 44,2’sini oluşturarak ilk sırada yer aldı. Akıllı telefonların payı yüzde 16,9 olurken bilgisayar ve tabletlerin payı yüzde 15,6 seviyesinde gerçekleşti.

Sanayi ve otomotiv uygulamalarının payı ise geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 10,6’dan yüzde 16,5’e yükseldi.

Bu değişim, çip talebindeki sıkışmanın yalnızca veri merkezleri veya akıllı telefonlarla sınırlı kalmadığını gösteriyor.

SMIC yeni kapasiteyi hızlandıracak

Şirket talebin kısa sürede ortadan kalkmasını beklemiyor. Yönetim, yapay zekâ sektörünün oluşturduğu ivme ve diğer çip kategorilerine yayılan etkilerin yılın ikinci yarısında sürmesini beklediğini açıkladı.

SMIC bu nedenle mevcut üretim kapasitesini daha esnek kullanmayı ve devreye alınacak yeni kapasitenin onay süreçlerini hızlandırmayı planlıyor.

Şirket yalnızca ikinci çeyrekte 1,84 milyar dolarlık sermaye harcaması gerçekleştirdi.

Üçüncü çeyrek için de büyümenin devam etmesi bekleniyor. SMIC, gelirinin önceki çeyreğe göre yüzde 2 ila yüzde 4 daha artacağını, brüt kâr marjının ise yüzde 26-28 aralığına çıkacağını öngörüyor.

Yapay zekâ yatırımları hız kesmezken çip sektöründeki yeni soru artık yalnızca ne kadar işlemci üretilebileceği değil. Üretim kapasitesinin hangi ürünlere ayrılacağı ve bunun elektronik sektörünün geri kalanında fiyatları ne kadar yukarı taşıyacağı da giderek daha kritik hale geliyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Altın fiyatları cuma günü düşüş kaydetti. Değerli metal, son 10 haftanın en yüksek seviyesini gördükten sonra kazanımlarının bir bölümünü geri verdi.

Piyasalar, Fed’in daha ılımlı para politikası sinyallerini değerlendirirken, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik girişimlerdeki belirsizlik de altın fiyatları üzerinde etkili oldu.

Altın fiyatlarında son durum

İç ve dış piyasayı etkileyen altın ve döviz kurundaki değişimler merakla takip ediliyor. Vatandaşlar günün ilk saatlerinden itibaren “Gram altın, çeyrek altın, ons altın fiyatı bugün ne kadar?” araştırmaları yapıyor.

İşte 14 Ağustos 2026 Cuma gününün ilk saatlerinde güncel altın fiyatları tablosu…

Güncel altın satış fiyatları

* Gram altın satış fiyatı: 6.661,02 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 10.895,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 21.791,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 43.739,96 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 43.408,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 109.685,33 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.323,33 dolar

Aleyna Harman-Ekonomim

İlgide kayıtlı özelge talep formlarınızda, avukatlık hizmetinizi yürütmek için sanal ofis kullandığınız belirtilerek, söz konusu sanal ofis için yılda bir defa fatura karşılığı yapmış olduğunuz paylaşımlı sanal ofis kullanım hizmet bedeline ilişkin ödemenin gider konusu yapılıp yapılamayacağı hususunda Defterdarlığımız görüşü talep edilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun;

- "Serbest meslek kazancının tarifi" başlıklı 65 inci maddesinde, "Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.

Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.

...",

- "Serbest meslek kazancının tespiti" başlıklı 67 nci maddesinin birinci fıkrasında, "Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısıyla yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır."

hükümleri yer almaktadır.

Aynı Kanunun "Mesleki giderler" başlıklı 68 inci maddesinde ise serbest meslek kazancının tespitinde hasılattan indirilecek giderler bentler halinde sayılmış olup maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde, mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen genel giderlerin serbest meslek kazancının tespitinde hasılattan indirilebileceği hükme bağlanmış olup söz konusu genel giderlerin serbest meslek kazancının tespitinde gider olarak indirilebilmesi için kazancın elde edilmesi ve idamesi ile açık ve doğrudan bir bağının bulunması, yapılan işin mahiyetine uygun olması ve iş hacmi ile mütenasip olması gerekmektedir.

Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, faaliyetinizi yürütmek üzere paylaşımlı sanal ofis kullanım hizmeti veren firmadan almış olduğunuz hizmet için yıllık olarak ödemiş olduğunuz bedelin Gelir Vergisi Kanununun 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi kapsamında mesleki kazancınızın tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu, sadakat kartlarının kart sahibinin bilgisi ve rızası dışında başka kişiler tarafından kullanılmasının önüne geçmek amacıyla oluşturulması gereken güvenlik sistemleri için verilen süreyi uzattı.

Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre işletmelerin yeni düzenlemeye uyum sağlaması için 28 Şubat 2027’ye kadar süreleri olacak.

Sadakat kartlarında doğrulama dönemi

KVKK, daha önce aldığı ilke kararıyla alışverişlerde kullanılan sadakat kartlarına ilişkin doğrulama mekanizmalarının oluşturulmasını istemişti.

Düzenlemenin temel amacı, sadakat kartlarının kart sahibinin bilgisi ve rızası dışında başka kişiler tarafından kullanılmasının önüne geçmek.

Bu kapsamda veri sorumlularına gerekli doğrulama sistemlerini oluşturabilmeleri için 6 aylık uyum süresi tanınmıştı.

28 Ağustos’ta sona erecekti

İşletmelere tanınan mevcut uyum süresinin 28 Ağustos 2026'da sona ermesi planlanıyordu. Ancak sektörden gelen taleplerin ardından KVKK süreyi yeniden değerlendirdi.

Kurum, uyum için daha fazla zamana ihtiyaç bulunduğunu dikkate alarak son tarihi 28 Şubat 2027’ye erteledi. Karar oy birliğiyle alındı.

Böylece sadakat kartlarıyla ilgili güvenlik ve doğrulama mekanizmalarını henüz tamamlamayan işletmelere yaklaşık 6 aylık ek süre verilmiş oldu.

Yeni takvime göre veri sorumlularının gerekli sistemleri 28 Şubat 2027’ye kadar düzenlemeye uygun hale getirmesi gerekecek.

Düzenlemenin odağında sadakat kartlarının üçüncü kişiler tarafından kart sahibinin bilgisi ve rızası dışında kullanılmasının engellenmesi bulunuyor.

KVKK'nın kararıyla işletmelerin gerekli doğrulama ve güvenlik mekanizmalarını hayata geçirmeleri için tanınan süre uzatılırken, yeni uygulamaya geçiş için son tarih 28 Şubat 2027 olarak belirlendi.

Vergi mevzuatımızda bu gelirlerin önemli bir bölümü için ayrı bir düzenleme bulunuyor: Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/B maddesi.

Kamuoyunda zaman zaman “YouTuber istisnası” olarak adlandırılsa da 20/B artık bunun çok ötesinde.

20/B’nin kapsamı 2024’te genişledi

Düzenlemenin ilk halinde sosyal ağ sağlayıcıları üzerinden metin, görüntü, ses ve video gibi içerikler paylaşan sosyal içerik üreticilerinin kazançları, mobil cihazlar için uygulama geliştirenlerin elektronik uygulama paylaşım ve satış platformlarından elde ettikleri kazançlar kapsama alınmıştı.

7491 sayılı Kanun’la kapsam genişletildi. 1 Ocak 2024’ten itibaren internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden içerik paylaşanların yanında, bu ortamlar üzerinden bireysel kurs, eğitim, veri işleme ve geliştirme, ürün tanıtımı gibi hizmetlerden kazanç sağlayan gerçek kişiler de 20/B kapsamına girdi.

Buradaki “gibi” ifadesi önemli. Kanunda yapılan sayım sınırlı değil. Bu nedenle internet üzerinden ortaya çıkan yeni hizmet modellerinin de niteliğine bakılarak 20/B kapsamında değerlendirilmesi mümkün.

Peki, sistem nasıl işliyor?

İstisnadan yararlanmak isteyen kişinin önce bağlı olduğu vergi dairesinden istisna belgesi alması gerekiyor. Sonrasında Türkiye’de kurulu bir bankada bu faaliyete ilişkin hesap açılıyor ve kapsamdaki faaliyetlerden elde edilen hasılatın tamamı bu hesap üzerinden tahsil ediliyor.

Banka, hesaba aktarılan hasılat üzerinden yüzde 15 gelir vergisi kesiyor.

2026 yılı için önemli rakam 5 milyon 300 bin TL.

Burada hasılat-kazanç ayrımına dikkat etmek gerekiyor. Bankanın yüzde 15 tevkifatı hesaba aktarılan hasılat üzerinden yapılırken, Kanundaki 5 milyon 300 bin TL’lik sınır kazanç toplamı üzerinden belirleniyor.

Kazanç toplamı bu tutarı aşmıyorsa bu kazançlar için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmiyor. Başka gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de 20/B kapsamındaki kazançlar beyannameye dahil edilmiyor.

5 milyon 300 bin TL aşılırsa?

Bu defa kazancın tamamının yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilmesi gerekiyor. Bankanın yıl içinde kestiği yüzde 15 vergiler de beyannamede hesaplanan gelir vergisinden mahsup ediliyor.

Başka bir ifadeyle, belirlenen sınırın altında banka kesintisiyle tamamlanan vergileme, sınır aşıldığında yıllık beyan ve artan oranlı gelir vergisi tarifesine taşınıyor.

KDV tarafında ise durum farklı. KDV Kanunu’nun 17/4-a maddesi, Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/B maddesi kapsamında vergilendirilen kazançlara konu teslim ve hizmetleri KDV’den istisna ediyor. 20/B kapsamındaki kazancın yıllık sınırı aşması nedeniyle beyanname verilmesinin bu KDV istisnasına etkisi yok.

GİB’in yeni özelgeleri ne söylüyor?

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın temmuz ayında internet sitesinde yayımladığı özelgeler dikkat çekici örnekler içeriyor.

Özelgelerden birinde mükellef, Instagram ve YouTube üzerinden yemek tarifleri paylaşarak sosyal içerik üreticiliği yapıyor. Bunun yanında takipçilerine bir mobil uygulamayı tanıtıyor ve uygulamayı indirip üye olan her kullanıcı üzerinden gelir elde ediyor.

Burada para Instagram veya YouTube’dan gelmiyor. Gelir, başka bir uygulamaya kullanıcı yönlendirilmesi karşılığında elde ediliyor.

İdare, yukarıda açıkladığımız şartların yerine getirilmesi halinde bu kazancın da mükerrer 20/B kapsamında değerlendirilebileceğini belirtiyor.

Bence özelgenin dikkat çekici tarafı da burası. Çünkü dijital ekonomide artık klasik reklam gelirinin yanında satış ortaklığı, yönlendirme, üyelik veya performansa bağlı ödeme modelleri giderek yaygınlaşıyor.

İnternetten eğitim verenler açısından da önemli

Bir başka özelgede Instagram üzerinden e-kitap tanıtımı, internetten e-kitap satışı ve Zoom üzerinden kişisel gelişim kursları verilmesi ele alınıyor.

Özellikle internet üzerinden verilen kurs ve eğitimler açısından 2024’te yapılan değişikliğin uygulamadaki karşılığını burada görüyoruz. Bireysel kurs ve eğitim hizmetleri artık Kanunda açıkça örnek verilen faaliyetlerden.

Ancak kişinin internet üzerinden birkaç farklı iş yapması, bütün gelirlerinin otomatik olarak 20/B’ye gireceği anlamına gelmiyor. Hangi gelirin hangi faaliyetten doğduğuna ayrıca bakmak gerekiyor.

Ödemenin adı değil, neyin karşılığında yapıldığı önemli

Dijital dünyada gelir sadece reklam bedelinden ibaret değil. Sponsorluk, ürün tanıtımı, tıklama başına ödeme, satıştan komisyon, kullanıcı veya üyelik başına ödeme gibi çok farklı modeller var.

Özelgeler, ödemenin adından çok geliri doğuran faaliyetin niteliğinin önem taşıdığını gösteriyor. Sosyal medya üzerinden yapılan bir tanıtımın karşılığının sabit reklam bedeli yerine satış veya yönlendirme başına ödenmesi tek başına 20/B uygulamasına engel değil.

Her internet geliri 20/B’ye girmez

Bir kazancın internet üzerinden elde edilmesi, tek başına 20/B kapsamında olduğu anlamına gelmiyor. Faaliyetin içerik üretimi, bireysel kurs ve eğitim, veri işleme ve geliştirme, ürün tanıtımı veya mobil uygulama geliştirme gibi maddede öngörülen faaliyetlerle bağlantısının bulunması gerekiyor.

Üstelik aynı kişinin bazı gelirleri 20/B kapsamındayken bazı gelirleri kapsam dışında kalabilir. Özellikle birden fazla gelir kanalı bulunanların her faaliyeti ayrı değerlendirmesinde fayda var.

Gelir İdaresi’nin temmuz ayında yayımladığı özelgeler bize şunu gösteriyor: 20/B artık sadece YouTube veya Instagram’dan reklam geliri elde edenleri ilgilendiren bir düzenleme değil. İnternetten eğitim verenden ürün tanıtana, uygulama geliştirenden başka bir uygulamaya kullanıcı yönlendirene kadar oldukça geniş bir alan var.

Ama sınırın nerede çizileceği her zaman bu kadar kolay değil.

Bu nedenle internetten gelir elde edenlerin “Yüzde 15 vergi kesiliyor, konu kapanıyor” demeden önce şu soruya cevap vermesi gerekiyor:

Benim elde ettiğim kazanç gerçekten mükerrer 20/B kapsamında mı?

Esas No. 2026/908
Karar No. 2026/2771
Tarihi: 30.03.2026

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalının müvekkili aleyhine Ankara 1. İş Mahkemesinin 2008/1115 Esas sayılı dosyası ile alacak davası açtığını, yapılan yargılamada davanın kabulüne karar verildiğini, kararın Yargıtay tarafından bozulması üzerine Mahkemece davanın reddine karar verildiğini, kararın kesinleştiğini, bilirkişi raporuna göre müvekkili İdarenin davalıya fazladan ödeme yaptığının tespit edildiğini, davalı tarafa fazladan yapılan ödemelerin iadesi için yazı gönderildiğini ancak ödeme yapılmadığını ileri sürerek yapılan fazla ödemenin davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı cevap dilekçesinde; açılan davanın haksız olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı sonrasında alınan bilirkişi raporu dikkate alınarak davaya konu edilen 01.01.2005 – 19.12.2008 tarihleri arasındaki dönem bakımından aynı ücretle çalışan işçilere davalı ile benzer ve aynı oranlarda ücret zammının uygulandığı, dava açmayan işçilerin davalıyla aynı ücreti aldığı, buna göre davacı Kurumun fazla ödenen tutarı talep etme hakkının bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; kaldırma kararı sonrasında yapılan inceleme ile Mahkemece davanın reddine karar verilmesinin yerinde olduğu ayrıca bir borcu ifa etmek düşüncesiyle davacı işveren tarafından fazla ödeme nedeni ile davalı işçide bir zenginleşme olduğunun sabit olduğu ancak bu hukuki işlemi gerçekleştiren fakirleşen işverenin kendisi olup mal varlığında eksilme iradesine dayandığı, davalı işçi fazla yapılan ödemenin hakkı olduğunu kabul ettiğinden iyiniyetli olduğunun kabulü gerektiği, davacı işveren davalının alacaklarını hatalı hesaplasa da kendi hesaplaması ile karşı tarafa güven verdiği, dava açıldığında hatalı olarak ödenen miktarın iyiniyetli kabul eden davalı işçinin geri verme anında yedinde kaldığının da belirlenemediği, hatalı ödemeyi yapan davacı işverenin ekonomik ve sosyal açıdan üstün, iyiniyetle zenginleşen işçinin ise zayıf konumda olduğu, güvenin korunması, hakkaniyet ilkeleri gereği bir borcu ifa etmek düşüncesiyle davacı işveren tarafından yapılan fazla ödemenin istenmesinin doğru olmadığı gerekçeleriyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; hükme esas alınan bilirkişi raporundaki tespitlerin eksik inceleme ve araştırmaya dayandığını, hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre davalıya fazla ödenen miktarın tahsili istemine ilişkindir.

Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 62. maddesi (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nun 78. maddesi) gereğince, borç olmayanı rızası ile ödeyen kimse yanlışlığa düştüğünü ispat ettiği takdirde ödediğini geri isteyebilir. Bu maddede belirtilen yanlışlık eda ile ilgili olup edada bulunanda bağışlama irade ve arzusunun bulunmadığını gösteren bir yanılmadır. Başka bir deyişle, davacı idarenin tahakkuk memuru hataya düşmeseydi, davalıya edada bulunmayacağı anlamına gelmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05.12.1984 tarihli ve 1982/13-387 Esas, 1984/997 Karar sayılı kararı ile herhangi bir şart tasarrufa dayanmayan salt hatalı ödemelerin idare tarafından Borçlar Kanunu’nun sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebileceği açıklanmıştır.

Somut uyuşmazlıkta, davalı içinin davacıya karşı fark alacaklar istemiyle açtığı davada Ankara 1. İş Mahkemesinin 2011/1153 Esas, 2012/18 Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği ve kararın onanarak kesinleştiği anlaşılmıştır.

Bu durumda, Mahkemece; kesinleşen Ankara 1.İş Mahkemesinin 2011/1153 Esas, 2012/18 Karar sayılı dosyasında yer alan bilirkişi raporu ile hesaplanan fazla ödeme tutarının hüküm altına alınması gerekirken, yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş olması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

30. 03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Düzenlemenin gerekçesinde de belirtildiği üzere, söz konusu uygulamayla yurt dışındaki varlıkların banka veya aracı kurumlara bildirilmesi suretiyle Türkiye’ye getirilerek milli ekonomiye kazandırılması ve ekonominin canlandırılması ayrıca, Türkiye’de bulunan ancak işletmelerin kayıtlarında yer almayan varlıkların kanuni defterlere kaydedilmesi ve işletmelerin bu varlıklarla faaliyetlerini daha güçlü şekilde yürütmelerinin sağlanması amaçlanıyor.

Varlık barışının genel uygulamasına ilişkin gerek Genel Tebliğlerde ve GİB Rehberlerinde açıklamalar yer almakta gerekse meslek mensupları tarafından kaleme alınan makalelerde düzenleme kapsamında genel bilgilere yer verilmektedir.

Bu bağlamda yazımızda genel uygulama ve kapsamdan ziyade uygulamaya ilişkin özellikli konulara yer verilecektir.

Yurt dışından varlığı transfer eden ile Türkiye’deki bankalarda hesap açan bildirim sahibinin farklı olması varlık barışına engel midir?

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan sorulardan birisi, varlık barışı kapsamında yurt dışındaki varlığını Türkiye’ye transfer etmek isteyen ancak transfer eden kişiyle, bu varlıkla ilgili bildirimde bulunan hesap sahibi kişinin farklı kişiler olması hususudur. Gerek gerçek kişiler nezdinde gerekse şirketlerde söz konusu transferler çeşitli nedenlerle farklı kişiler tarafından yapılabilmektedir.

Örneğin gerçek kişi Bay (A) yurt dışı varlık barışı kapsamında bankaya bildirimde bulunmuştur. Ancak yurt dışı para transferini Bay (A)’nın yurt dışında ortağı olduğu (Z) Şirketi yapmıştır.

Bu minvalde bu ve buna benzer durumda olanlar, varlık barışından yararlanmaya engel bir durum söz konusu değildir. Söz konusu uygulamada esas itibarıyla, bildirimin zamanında yapılması ve bildirim konusu varlığın zamanında yurda getirilmesine bakılmaktadır. Varlığı transfer edenin farklı kişi olması hususu ne Kanunda ne de Tebliğde belirtilen şekil şartlarından birisi değildir. Bu bakımdan söz konusu durumda olan kişiler de uygulamadan faydalanma hakkına sahiptir.

Yurt dışı varlık barışı kapsamında varlık transferini bildirimden önce yapanlar düzenlemeden yararlanılabilir mi?

Yurt dışı varlık barışında bildirim sahibi kişiler uygulamadaki bazı noktaları atlayarak önce transfer işlemlerini gerçekleştirerek varlıklarını Türkiye’ye getirmekte, sonrasında ise bildirimde bulunabilmektedirler. Her ne kadar varlık barışı düzenlemesinde bildirimin önce transferin sonra yapılması esas olsa da mükelleflerin haklarını korumak adına önceki varlık barışı uygulamalarında vergi idaresince bu konuda olumlu bir yaklaşım sergilenmiştir.

Bu bağlamda, 7582 sayılı Kanunla Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 19 uncu maddenin yürürlük tarihi olan 4 Haziran 2026 tarihinden sonra yurt dışındaki varlıklarını Türkiye’ye transfer eden ve varlıkları bu tarihten sonra Türkiye’ye getirdiğini tevsik edebilen kişilerin sonrasında varlık barışı bildiriminde bulunmaları ve bildirime konu ettikleri tutarları bildirimin yapıldığı hesaba intikal ettirmeleri şartıyla, geçmiş dönemlerde olduğu gibi düzenlemeden faydalanabileceklerini düşünüyorum.

“Fiziki olarak yurt dışından getirilen varlıklar” ibaresinden ne anlaşılması gerekmektedir. Kargo taşımacılığı yoluyla Türkiye’ye getirilen varlıklar için de yurt dışı varlık barışından faydalanılabilinir mi?

Varlık barışına ilişkin yayımlanan Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ’in (Seri No: 1) 5 inci maddesinde, yurt dışında bulunan varlıkların Türkiye’ye getirilmesine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Buna göre söz konusu varlıklardan yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde olmak kaydıyla; gümrük işlemlerinin tamamlanarak ülkeye getirilmesi ve gümrük işlemlerinin tamamlanmasını takip eden ilk iş günü sonuna kadar Türkiye’deki banka veya aracı kurumlara yatırılması gerekiyor. Ancak Türkiye’ye fiziki getirmenin yolcu beraberinde getirmeyi mi kapsadığı ya da posta, kargo taşımacılığı vasıtasıyla yurda getirilen varlıklar için de uygulamadan yararlanılıp yararlanılamayacağı konusunda anılan Tebliğ’de herhangi bir açıklama bulunmuyor.

Geçmiş varlık barışı düzenlemelerinde de benzer hükümlere de yer verilmiş ve posta ya da kargo aracılığıyla yurda getirilen madde kapsamındaki varlıklar için bildirimde bulunabilmesi ve varlık barışı hükümlerinden faydalanılabilinmesi mümkün görülmüştür. Buradaki önemli husus, bildirim tarihinden itibaren bu varlıkların Kanunda belirtilen süre ve şekilde banka ve aracı kurumlardaki hesaplara intikal ettirilmesidir.

Mükellefiyet kaydı olmayan kişiler hangi durumlarda yurt içi varlık barışından faydalanabilir?

Kurumlar Vergisi Kanununun geçici 19 uncu maddesinde, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için bildirimde bulunabileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükme göre yurt içi varlık barışı hükümlerinden faydalanabilmek için gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmak zorunludur. Ancak gelir vergisi mükellefiyeti için ticari, zirai veya mesleki bir faaliyet nedeniyle mükellefiyetin bulunması gerekmektedir.

Bu bağlamda; ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dolayısıyla gelir vergisi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişiler de mükellefiyet kaydı tesis ettirerek gelir vergisi yönünden varlık barışı uygulamasından faydalanabilecektir. Ancak buradaki önemli husus, gelir vergisi mükellefi olunan dönemle sınırlı olmak üzere uygulamadan faydalanılabileceğidir. Örneğin 2026 yılı içerisinde ticari kazanç yönünden gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen bir kişinin önceki yıllara ait beyan dışı bıraktığı gelirleri nedeniyle varlık barışı hükümlerinden faydalanması mümkün değildir. Bu kişi, önceki dönemler için de madde hükümlerinden faydalanmak istiyorsa, bildirime konu gelirin içinde bulunduğu tarihi de dikkate almak suretiyle geriye yönelik mükellefiyet tesis ettirmeli ve varlık barışı kapsamındaki gelirlerini bu bildirime konu etmelidir.

Sonuç olarak varlık barışı düzenlemeleri, kayıt dışı varlıkların ekonomiye kazandırılması ve işletmelerin finansal yapılarının güçlendirilmesi açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Ancak uygulamanın sağladığı avantajlardan yararlanılabilmesi için Kanun ve Tebliğdeki şartların dikkatle değerlendirilmesi ve sürecin mevzuata uygun şekilde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. Bu yönüyle varlık barışı, hem mükellefler hem de ekonomi açısından önemli sonuçlar doğuran özel bir vergi politikası aracı olarak değerlendirilebilir.

KPMG | Mehmet Vasıf Ulusoy
Dolaylı Vergi Hizmetleri Lideri

Araştırmadan geliştiremez, geliştirmeden de katma değerli ürün üretemezsin. Biz ise biat temelli eğitim sistemiyle Ar-Ge’nin mucizevi faydalarını ıskalıyor, aldığımız teşvikleri de haram ediyoruz

1- SORUN: Yasa yoktu, çıkardık. Kaynak yoktu, yarattık. Araştırma ve geliştirmeye milyarlarca para harcadık ancak Ar’ı başarsak da Ge’yi başaramadık. Daha doğrusu başaranlarımız elbette oldu fakat bizdeki bu süreç, ne yazık ki amaçlanan faydayı sağlamadığı gibi insan, mekân, zaman israfı doğdu.

2- ETKİSİ: Sahi; neden başaramıyoruz? Aklımız mı kıt? Yeterince zeki değil miyiz? Ar-Ge’yi çökülecek kaynak olarak mı görüyoruz? Ahlakımız mı eksik? Verdiğimiz Ar-Ge teşvikini takip mi etmiyoruz? Yandaşa kaynak aktarma kurnazlığımızda mı? Aslında sorun daha derinde, sosyo-kültürel yapılarda…

KAYNAK DEĞİL İDRAK SORUNU

3- ÇÖZÜM: Vardığım 10 başarısızlık sebebi; 1- Farklı olandan KORKU, 2- Bize benzemeyenden NEFRET, 3- Rakiple düello yerine PUSU, 4- Akıl yerine KURNAZLIK, 5-Sabır yerine TELAŞ, 6- Merak yerine BİAT, 7- Bilgi yerine KANAAT, 8- Özgün yerine TAKLİT, 9- Kazan yerine KAYBET, 10- Ödül yerine CEZA…

4-YÖNTEM: Hal böyle olunca AR-GE; ‘Arakla, Getir’ halini alıyor. Başarılı AR-GE projelerine bakın; buradaki düşünceler özgür, gençleri meraklı, farklı fikirleri cezasız… Bırakın çocuklar merak etsin, onların merak repertuvarını daraltmayın, genişletin. Eğitim sisteminizi nas’lardan kurtarın, başarın.

İKİ SORU İKİ CEVAP / GE’liştirememeye dair…

Yerimiz mi dar?

Değil. Şu anda 1,368 Ar-Ge merkezimiz var ve buralarda 91,767 kişi çalıyor. Ayrıca 81 ilimizde toplam 416 OSB’de 68 bin firma üretim yapıyor ve hemen hepsi Ar-Ge teşviki kovalıyor, çoğu da alabiliyor.

Yenimiz mi dar?

Değil, Ar-Ge ile ürününü bir üst lige çıkaran, yeni zenginlik alanları bulan, geliştirenlerimiz var şükür. Ama siyasi yakınlık, yandaşlık, ahlaksızlık, denetimsizlik sebebiyle, zihni kötüye çalışanlarımız da çok.

NOT

HER ARAYAN BULMAMIŞTIR AMA BULANLAR HEP ARAYANLAR OLMUŞTUR

Bugün özellikle OSB’lerde, aldığı teşvik ile mucizeler yaratan şirketler gördüm. Ortak özellikleri, yeni, farklı bir şeyler aramalarıydı. “Neden Ar-Ge?” diye sorduğumda, konfor alanları olmaması, kısıtlı imkânlarla çalışmaları, rakiplerinin baskısı ve küresel rekabetin yıkıcı tehditlerini sıralıyorlardı bana…

AR-GE LÛGATI

Ar-Ge: Araştırma ve Geliştirme. Research and Development (R&D) kelimesinden tercümeyle türettik.

Ür-Ge: Ürün Geliştirme. Genelde biz, Ar-Ge diye başlıyor ama Ür-Ge olarak harcıyoruz kaynakları

Tersine mühendislik: Nihai ürünü alıp onu parçalarına ayırarak yeniden üretim süreci oluşturmak

Ar’akla Getir: Çin’lilerin yaptığı, kopyacılık, taklitçilik ve sanayi casusluğuyla bir fikre, yeniliğe çökme

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Örtülü sermaye düzeltmesinde ödeme koşulu

Yasal düzenleme gereği, örtülü sermaye üzerinden hesaplanan veya ödenen faiz ve benzerleri, hesap döneminin son günü itibariyle dağıtılmış kâr payı sayılıyor, daha önce yapılan vergilendirme işlemlerinin buna göre düzeltilmesi gerekiyor.

Düzeltmenin yapılması, yine yasal düzenleme gereği, örtülü sermaye kullanan kurum adına tarh edilen verginin kesinleşmiş ve ödenmiş olması koşuluna bağlı.

Borç alan kurumun örneğin zararlı olduğu, dolayısıyla bu kurum nezdinde tarh edilen ve ödenen bir vergi olmadığı durumda, borç veren kurumda düzeltme yapılıp yapılmayacağı, bir başka ifadeyle elde edilen faizin, kâr payı olarak iştirak kazançları istisnasına konu edilip edilemeyeceği, yirmi yıldan beri tartışılıyor.

Gelir İdaresi’nin görüşü

Gelir İdaresinin görüşü farklı şekillerde anlamaya müsait. Ancak uygulaması açık denebilir. Borç verilen şirkette matrah oluşmaması nedeniyle yapılan bir tarhiyat ile kesinleşen ve ödenen bir vergi yoksa borç veren şirket tarafından da düzeltme yapılarak iştirak kazançları istisnasından yararlanılmasın kabul etmiyor.

Yargı kararları

Konuyla ilgili bugüne kadar çok sayıda yargı kararı çıktı. Daha önce yazdığım makalelerde kararları zaman zaman özetledim, üzerine yorumlar yaptım. Kısaca yeniden özetleyeyim.

Yargı kararları, uzun süre istikrar kazanmadı. 2023 ve 2024 yıllarında çıkan dört Danıştay Veri Dava Daireleri Kurul (Danıştay VDDK) Kararı, beyanname süresi içinde yapılan düzeltmelerde, ödeme koşulunun aranmayacağı yönünde oldu. Bu kararlar sonrasında ben de artık İdarenin konuyu bu çerçevede netleştirmesinde ve uygulamayı bu kararlar doğrultusunda yönlendirmesinde yarar olduğunu yazdım.

İdare görüşünü kararlar doğrultusunda değiştirmedi ancak Danıştay içtihadı değişti. Danıştay VDDK, örtülü sermaye düzeltmesinde, örtülü sermaye kullanan kurum adına tarh edilen vergilerin kesinleşmiş ve ödenmiş olması şartının, hesap dönemi kapanmadan önce yapılacak düzeltme işlemleri bakımından da gerçekleşmesi gerektiği sonucuna ulaştı ve bu yönden içtihat değişikliğine karar verdi. (Danıştay VDDK’nın 05.02.2025 tarih; E:2023/398 K:2025/1 ve E:2024/774 K:2025/2 sayılı kararları.)

Bu kararlar sonrasında yazdığım makalede ben de, içtihat değişikliği kararının İçtihadı Birleştirme Kararı olmadığını, hukuken bağlayıcılığının bulunmadığını, ancak pratikte artık farklı bir karar çıkacağını zannetmediğimi, dolayısıyla düzeltme için borç alanın matrah beyan etmesini ve vergi ödemesini bekleyip geriye doğru düzeltme talebinde bulunmaktan başka yol olmadığını yazmıştım.

Son Danıştay kararları

Nihayet geçtiğimiz günlerde, borç alan kurumda vergiye tabi kazanç ortaya çıktığı ve tarh edilen verginin kesinleşerek ödendiği dönemde, borç verenin ilgili dönem beyannamesinin düzeltilip ödenen verginin iade edilmesi gerektiği yönünde, Danıştay Üçüncü Daireye ait 16 Aralık 2025 tarihli ondan fazla karar Danıştay’ın internet sitesine kondu (K:2025/5555, K:2025/5556, K:2025/5557, K:2025/5558, K:2025/5559, K:2025/5560, K:2025/5574 K:2025/5576, K:2025/5577, K:2025/5580 ve K:2025/5603 sayılı kararlar).

Kararların tam metnine Danıştay’ın sitesinden ulaşmak ve incelemek mümkün. Ben kararların gerekçelerinin kısa bir özetini yapmakla yetineyim.

- Örtülü sermaye düzenlemesi, öz sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faizlere benzer etkilerin giderilmesine yönelik, bir vergi güvenlik müessesesidir. Bu husus gözetilerek yasal düzenlemenin; Vergi Usul Kanunu’nun 3. maddesinde çerçevesi çizilen yorum sistematiği içerisinde, öz sermayeye ilişkin faiz kısıtlamaları ve değerleme müessesesine ilişkin hükümlerle birlikte ve hükmün konuluşundaki maksadı kavrayacak biçimde yorumlanması gerekmektedir.

- Örtülü sermaye düzenlemesiyle, borç veren kurumlar için bazı koşullarda sağlanan düzeltme hakkıyla, hem mükerrer vergilendirme önlenmekte, hem de cezalandırma ile karşılaşılmadan işlemlerin düzeltilmesine olanak sağlanmaktadır.

- Örtülü sermaye niteliğindeki borcu kullanan şirketin ilgili yılda faiz giderini kanunen kabul edilmeyen gider olarak kaydetmesi, sonradan kâra geçerek kurumlar vergisi ödemesi durumunda bu gideri kendi bünyesinde vergilendirdiği anlamına geleceğinden, faiz gelirini daha önce kurumlar vergisi matrahına dahil etmiş olan borç veren nezdinde iade hakkı doğuracaktır.

- Aksi yorum, borcu kullanan şirketin ilgili yıldan sonraki yıllara aktarabileceği zararının azalması ve borç veren şirketin de matrahına dahil olması nedeniyle, aynı faiz gelirinin her iki şirket bünyesinde de vergilendirilerek mükerrer vergilendirmeye yol açacak ve yasal düzenlemenin amacına aykırı olacaktır.

Danıştay Üçüncü Dairesi, özetlediğim gerekçelerle, örtülü sermaye niteliğindeki borcu kullanan şirketin daha sonra kâra geçerek, tahakkuk eden kurumlar vergisini ödediği durumda, koşulların sağlanmasıyla birlikte kâr payı sayılacak faiz geliri için önceden ödenen kurumlar vergisinin iadesi isteminin reddi işleminde hukuka uygunluk görmemiş, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararlarını bozmuş.

Sonuç olarak;

Bir vergi güvenlik önlemi olan örtülü sermaye uygulamasında mükerrer vergilemenin önlenmesi için borç verende düzeltme işlemi, ya borç alanın vergi ödeyip ödemediğine bakılmaksızın, beyanname verme süresi içinde yapacağı düzenlemeye bağlı olarak aynı dönemde yapılabilir ya da borç alan kurumun vergi ödediği dönemde borç veren kurumun ilgili dönem beyannamesi düzeltilerek yapılabilir.

Birinci seçenek, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 2025 yılında verdiği içtihadı değiştirme kararları ile fiilen olanaksız hale geldi. Böylece borç verende sonradan düzeltme dışında mükerrer vergiyi önleme olanağı fiilen kalmadı. Geldiğimiz noktada, yukarıda bahsettiğim kararlarla, sonradan geriye dönük düzeltme yolunun hukuken açık olduğu görülüyor.

Yukarıda belirttiğim Danıştay Üçüncü Daire kararları, kesinleşmiş kararlar değil. Kararların tamamı bozma kararları. Şimdi bu kararların akıbetini ve Danıştay Dokuzuncu Daire kararlarını beklerken, bir taraftan da Mali İdarenin düzeltme başvuruları konusundaki tutumunu beklememiz gerekecek.

Örneğin iş akdi 21/5/2023 tarihinde feshedilmiş ve 2023/5. Ayda 21 günlük hizmet bildirimi yapılmış olan bir sigortalı için geriye yönelik düzenlenecek 120 günlük ek bildirgelerin;

2023/5. Ay için 9 gün

2023/6. Ay için 30 gün

2023/7. Ay için 30 gün

2023/8 Ay için 30 gün

2023/9. Ay için 21 gün üzerinden düzenlenmesi gerekmektedir.

Ancak sigortalının iş akdinin feshedildiği ayda istirahat, ücretsiz izin, devamsızlık gibi nedenlerle eksik gün bildiriminde bulunulmuş olması halinde, bu defa akdin feshedildiği aydaki prim gün sayısı ayın çektiği gün sayısından eksik gün sayısı düşülerek hesaplanmalıdır.

Bu bağlamda 21/5/2023 tarihinde iş akdi feshedilmiş sigortalının, 2023/5. Ayda 01-istirahat eksik gün koduyla 4 gün eksik gününün bulunması nedeniyle SGK’ya 17 prim gün sayısı ve 4 gün eksik gün sayısı bildiriminde bulunulduğu varsayıldığında, öncelikle 21/5/2023 tarihli işten ayrılış bildirgesi iptal edilecektir. Bu durumda;

2023/5. Ayın 31 gün çekmesi ve sigortalının bu ayda 4 gün eksik gününün bulunması nedeniyle, prim gün sayısı toplamının 31- 4 = 27 olması icap etmektedir. Haliyle evvelce 17 günlük bildirimde bulunulmuş olması nedeniyle işe iade kararı sonrasında 2023/5. Ay için düzenlenecek ek bildirgenin 27-17 = 10 gün üzerinden düzenlenmesi gerekecektir. Bu durumda 120 günlük süreye ilişkin ek bildirgenin;

2023/5. Ay için 10 gün

2023/6. Ay için 30 gün

2023/7. Ay için 30 gün

2023/8 Ay için 30 gün

2023/9. Ay için 20 gün üzerinden düzenlenmesi gerekecektir.

18 YAŞINI DOLDURMADAN ANNE/BABASINA AİT İŞYERİNDEN SİGORTALI OLANLAR

Gerek 506 sayılı yasada, gerekse 5510 sayılı yasada hizmet akdine tabi çalışmakla birlikte 18 yaşından küçük olanların 4/a kapsamında sigortalı olamayacaklarına yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır.

5510 sayılı Kanuna göre 18 yaşından önce sigortalı olanların sigortalılık sürelerinin 18 yaşını doldurdukları tarihte başladığı kabul edilmektedir. 18 yaşından önceki süreler için ödenen primler ise sadece prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilmektedir. Ayrıca sigortalıların aylığa hak kazanma koşullarının belirlenmesinde 506 sayılı Kanunun geçici 81.maddesine göre 18 yaş uygulamasına bakılmaksızın, ilk işe giriş tarihine göre yaş, prim günü ve sigortalılık süresi koşulları tespit edilmektedir.

18 yaşından önce anne/babasına ait işyerinden bildirilen sigortalılıklar geçerli sayılmıyor.

2013/11 sayılı SGK Genelgesinde, ana/babasına ait işyerinde çalışan mümeyyiz küçüklerin vasinin iştiraki ile yazılı olarak yapılmış ve hâkim tarafından tasdik edilmiş bir hizmet akdi mevcut olmadıkça sigortalı sayılmalarına imkân bulunmadığı; işverenin 18 yaşını bitirmiş veya 18 yaşından evvel evlendiği için reşit sayılmış çocuklarının hizmet akdine tabi çalışmaları halinde sigortalı sayılacakları açıklanmıştır.

Bu bakımdan ana/ babasına ait işyerinden 18 yaşını doldurmadan bildirilen hizmet süreleri yukarıda belirtilen şartlar sağlanmamış ise emekli aylığı başvurularında prim gün sayısının hesabına dahil edilmemektedir.

Yargı kararına dikkat!

18 yaşından önce annesine ait inşaat işyerinden bildirilen sigortalılık süresinin iptal edilmesi nedeniyle yargı yoluna başvuran bir sigortalı için özetle;

*İlk derece mahkemesince, hakim onayı olmaksızın çocuğun hizmet akdi ile ana veya babaya ya da 3. şahsa ait işyerinde fiilen çalıştırılması halinde, bu durum ana, baba ve 3. şahsın hukuki ve cezai sorumluluğunu gerektirir ise de çocuğun fiilen gerçekleşmiş olan çalışmasının iptal edilmesi ve çocuğun sosyal güvenlik hakkının elinden alınmasının mümkün bulunmadığı ve dinlenen tanık beyanları, dosya kapsamı ve belirtilen kanun hükümleri dikkate alınarak 18 yaş altındaki çalışmalarının geçerli olduğunun tespitine karar verilmiş,

*Kurum tarafından yapılan istinaf başvurusuna istinaden Bölge Adliye Mahkemesince, gerek mülga 506 Sayılı Kanunda gerekse 5510 Sayılı Kanunda; davalı Kurumun işlemine dayanak yaptığı mülga 743 Sayılı Medeni Kanun’un 271. maddesine veya halen yürürlükte bulunan TMK’nin 345. maddesine yapılmış herhangi bir atıf bulunmadığı gibi anılan madde hükümlerine aykırı davranılması halinde sigortalılık koşullarının oluşamayacağına yönelik herhangi bir düzenlemeye de yer verilmemesi, esasen çocuk yararına konulmuş olan hukuk kurallarının; çocuk aleyhine yorumlanmasının ve böylece vazgeçilmesi, devredilmesi, feragat edilmesi mümkün olmayan ve kişiye sıkı sıkıya bağlı sosyal güvenlik hakkından çocuğun mahrum bırakılmasının hukuk ve adalet ilkeleri ile de bağdaşmaması nedeniyle , İlk Derece Mahkemesi’nin kararında isabetsizlik görülmeyerek davalı Kurumun yerinde bulunmayan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş,

*Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararına Kurum tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtayın 23/2/2023 tarihli kararı ile Kurum vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmeyerek, Bölge Adliye Mahkemesinin kararının onanmasına karar verilmiştir.

Eurobond yatırımlarında çoğu zaman yalnızca kupon gelirleri üzerinde durulmakla birlikte, yatırımcının ekonomik getirisi bundan ibaret değildir. Bir Eurobond yatırımından elde edilen sonuç üç farklı şekilde ortaya çıkabilmektedir. Bunlardan ilki kupon ödemeleri nedeniyle elde edilen faiz gelirleri, ikincisi kıymetin vadesinden önce elden çıkarılması halinde oluşan alım satım kazancı veya zararı, üçüncüsü ise Eurobondun itfa tarihinde nominal bedeli üzerinden geri ödenmesi sonucunda ortaya çıkan gelir unsurudur.

Bu nedenle Eurobond yatırımının vergisel analizinde yalnızca kupon ödemelerine değil, satın alma fiyatı ile nominal değer arasındaki ilişkiye ve kıymetin ne şekilde elden çıkarıldığına da bakılması gerekir.

Konunun somut biçimde ele alınabilmesi için yazı boyunca tek bir örnek Eurobond esas alınacaktır. Buna göre nominal değeri 100.000 ABD Doları olan, yıllık %6,5 kupon oranına sahip ve yılda iki kez kupon ödeyen bir Eurobond dikkate alınacaktır. Bu kıymetin her bir kupon ödemesi 3.250 ABD Doları tutarındadır.

Temiz fiyat ve kirli fiyatın anlamı

İkincil piyasada gerçekleştirilen Eurobond işlemlerinde yatırımcının ödediği toplam bedel yalnızca kıymetin piyasa değerinden oluşmaz. Satın alma tarihinde son kupon ödeme tarihinden itibaren oluşmuş işlemiş faiz de alış bedelinin içerisinde yer alır.

Bu nedenle uygulamada temiz fiyat ve kirli fiyat ayrımı yapılmaktadır. Temiz fiyat, kıymetin piyasa değerini ifade ederken, kirli fiyat temiz fiyat ile işlemiş faizin toplamından oluşmaktadır.

Dolayısıyla yatırımcı Eurobondu satın alırken bir taraftan tahvilin piyasa değerini, diğer taraftan ise satıcının tahsil etmediği ancak hak kazandığı faiz kısmını ödemektedir.

Nitekim 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde de kuponlu bir tahvilin satın alınmasında işlemiş faizin bulunması halinde, işlemiş faiz tutarının kupon alış bedeli, temiz işlem fiyatının ise tahvilin alış bedeli olarak kabul edileceği belirtilmiştir. Aynı düzenlemede temiz fiyatın, sözleşme fiyatından işlemiş faizin düşülmesi suretiyle bulunacağı ifade edilmektedir.

Vergisel açıdan bakıldığında bu iki unsurun birbirinden ayrıştırılması gerekir. Çünkü işlemiş faiz, tahvil maliyetinden ziyade ileride tahsil edilecek ilk kuponun bir bölümünün peşinen satın alınmasını ifade etmektedir.

İşlemiş faizin kupon gelirine etkisi

İki kupon tarihi arasında satın alınan bir Eurobondda, alış sırasında ödenen işlemiş faiz ilk kupon ödemesinin bir kısmının yatırımcı tarafından önceden finanse edilmesi anlamına gelir.

Tebliğ uyarınca işlemiş faiz, temiz işlem fiyatı üzerine eklenmesi gereken ve son kupon tarihinden sonra tahvili elde tutma süresiyle orantılı kupon faizini ifade etmekte olup, son kupon tarihinden valör tarihine kadar geçen gün sayısının kupon dönemi gün sayısına oranlanması suretiyle hesaplanır.

Örnek Eurobondumuzun satın alınması sırasında yatırımcı tarafından 1.500 ABD Doları işlemiş faiz ödendiğini varsayalım. Yatırımcı daha sonra ilk kupon döneminde 3.250 ABD Doları tahsil edecektir.

Ancak tahsil edilen 3.250 ABD Dolarının tamamı ekonomik anlamda faiz geliri olarak değerlendirilemez. Çünkü bunun 1.500 ABD Dolarlık kısmı yatırımcı tarafından satın alma sırasında satıcıya ödenmiştir.

Bu durumda, yalnızca işlemiş faiz dikkate alındığında ilk kupon döneminde değerlendirilecek tutar:

3.250 − 1.500 = 1.750 ABD Doları

olacaktır.

Böylece yatırımcının fiilen elde etmediği bir gelirin ikinci kez vergileme konusu yapılmasının önüne geçilmiş olur.

Kupon gelirlerinde beyan esası

Hazine tarafından yurt dışında ihraç edilen Eurobondlardan elde edilen kupon faizleri menkul sermaye iradı niteliğinde olup, bu gelirler üzerinden yapılan tevkifatın oranı sıfırdır. Bu nedenle yatırımcı bakımından kaynakta kesilen ve nihai vergi niteliği taşıyan bir stopaj söz konusu değildir. Verginin doğması ise doğrudan yıllık beyan esasına bağlanmıştır.

Bununla birlikte, elde edilen her kupon gelirinin tek başına beyan edilmesi gerekmez. Kupon faizleri, ancak ilgili yılda elde edilen tutarın belirlenen beyan sınırını aşması halinde beyana konu edilir. Bu sınır, Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesinde yer alan tarifenin ikinci gelir dilimindeki tutar (2026 yılı için 400.000 TL) olup, her yıl yeniden belirlenmektedir.

Önemli olan bir diğer husus, bu sınırın yalnızca Eurobond kupon gelirleri için ayrı olarak değil, yatırımcının aynı yıl içinde elde ettiği ve beyana tabi olan diğer menkul ve gayrimenkul sermaye iratları ile birlikte dikkate alınmasıdır. Yani beyan yükümlülüğünün doğup doğmadığı belirlenirken, kupon gelirleri tek başına değil, aynı kategoride değerlendirilen diğer gelir unsurları ile toplanarak sınır ile karşılaştırılır.

Bu toplam tutarın ilgili yıl için belirlenen sınırı aşması halinde, kupon gelirinin tamamı yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecektir. Sınırın altında kalınması halinde ise söz konusu gelirler için beyanname verilmesi gerekmez. Kupon faizinin döviz cinsinden olması nedeniyle, beyana esas tutar tahsil tarihindeki Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek hesaplanır.

Primli olarak satın alınan Eurobondlar

Eurobondlar her zaman nominal değerleri üzerinden işlem görmezler. Özellikle kupon oranının piyasa faizlerinin üzerinde olduğu dönemlerde yatırımcılar aynı nakit akımına ulaşabilmek için nominal değerin üzerinde bedeller ödeyebilmektedir.

Örnek Eurobondumuzun temiz fiyatının 108.000 ABD Doları olduğunu varsayalım. Bu durumda yatırımcı tarafından ödenen prim tutarı:

108.000 − 100.000 = 8.000 ABD Doları olacaktır.

Buradaki önemli husus, yatırımcının itfa tarihinde geri alacağı tutarın yine 100.000 ABD Doları olmasıdır. Başka bir ifadeyle yatırımcı tarafından ödenen 8.000 ABD Dolarlık ilave tutar itfada geri alınacak bir unsur değildir.

Bu ödeme esasen daha yüksek kupon getirisinden yararlanabilmek amacıyla yapılmaktadır. Bu nedenle söz konusu farkın ekonomik mahiyeti gelecekte tahsil edilecek kupon gelirleri ile ilişkilidir.

Prim tutarının kupon dönemleriyle ilişkilendirilmesi

Nominal değerin üzerinde ödenen tutarın nasıl dikkate alınacağı hususunda tebliğ açık bir çerçeve sunmaktadır. 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin "Tahvil alış bedelinin itfa bedeli ve işlemiş faiz tutarının üzerinde olması" başlıklı bölümünde, satın alma bedelinin itfa bedeli ile varsa işlemiş faiz tutarının üzerinde olması, başka bir deyişle temiz fiyatın itfa bedelini aşması durumunda, fazla olan kısmın izleyen dönemlere ilişkin faiz kuponlarının maliyeti olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Bu düzenleme uyarınca nominal değeri aşan tutarın tamamı tek bir döneme yüklenmemekte, yatırımın kalan kupon dönemlerine yayılmaktadır.

Örnek Eurobondumuzun itfasına kadar 8 adet kupon ödemesi kaldığını varsayalım. Bu durumda her kupona düşen prim tutarı şu şekilde hesaplanacaktır:

8.000 / 8 = 1.000 ABD Doları

Dolayısıyla her kupon döneminde elde edilen ekonomik getiri hesaplanırken 1.000 ABD Dolarlık prim payı dikkate alınacaktır.

Buna göre satın alma sonrasında tahsil edilen ilk kupon döneminde hem alışta ödenen işlemiş faiz hem de o kupona isabet eden prim payı birlikte dikkate alınacaktır:

3.250 − 1.500 − 1.000 = 750 ABD Doları

Takip eden kupon dönemlerinde ise işlemiş faiz unsuru ortadan kalkacak, ancak ilgili kupona düşen 1.000 ABD Dolarlık prim payı dikkate alınmaya devam edecektir. İkinci kupon döneminde de tahsil edilecek tutar yine 3.250 ABD Doları olacağından net gelir:

3.250 − 1.000 = 2.250 ABD Doları olarak hesaplanacaktır.

Bu yaklaşım, tebliğde öngörülen "izleyen dönemlere ilişkin faiz kuponlarının maliyeti" anlayışının pratikteki yansımasıdır ve yatırımcının satın alma sırasında ödediği ilave bedel ile sonraki dönemlerde elde ettiği kupon gelirleri arasında ekonomik bir eşleştirme sağlamaktadır.

İskontolu olarak satın alınan Eurobondlar

Uygulamada daha az tartışılmakla birlikte, Eurobondların nominal değerlerinin altında satın alınması da mümkündür. Özellikle piyasa faiz oranlarının yükseldiği dönemlerde bazı Eurobondların önemli iskontolarla işlem gördüğü bilinmektedir.

Bu kez aynı Eurobondun, farklı piyasa koşullarında nominal değerinin altında, 94.000 ABD Doları temiz fiyatla satın alındığını varsayalım.

Bu durumda yatırımcı yalnızca kupon gelirlerinden faydalanmayacak, aynı zamanda kıymeti nominal değerinin altında satın almış olması nedeniyle ek bir getiri elde etme potansiyeline de sahip olacaktır.

İtfa tarihinde tahsil edilecek tutar 100.000 ABD Doları olacağından, alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark:

100.000 − 94.000 = 6.000 ABD Doları olarak ortaya çıkacaktır.

Bu fark yalnızca kur hareketlerinden kaynaklanan bir unsur değildir. Yatırımcının nominal değerin altında yaptığı alımdan kaynaklanan ekonomik getiriyi ifade etmektedir.

Dolayısıyla iskontolu alınan Eurobondlarda, kupon gelirlerinin yanı sıra itfa tarihinde ortaya çıkan bu farkın da yatırımın toplam sonucunun bir parçası olarak değerlendirilmesi gerekir. İdarenin son dönemde verdiği görüşlerde de nominal değerin altında alınan Eurobondların itfasında ortaya çıkan bu farkın faiz geliri niteliğinde değerlendirildiği görülmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, itfada ortaya çıkan bu farkın vergilendirme yönteminin, değer artış kazancından farklı olmasıdır. İlgili tutarın faiz geliri olarak değerlendirilmesi nedeniyle, itfa gününün Merkez Bankası döviz alış kuru ile Türk Lirasına çevrilmesi gerekir. Alım tarihi ile itfa tarihi arasındaki fark döviz cinsinden bulunacağından ve alım tarihindeki tutar Türk Lirası olarak hesaba katılmayacağından, burada bir endeksleme yapılması söz konusu değildir.

İskontolu alınan Eurobondun satılması

İskontolu alınan bir Eurobond her zaman itfaya kadar elde tutulmayabilir.

Yatırımcının yukarıdaki örnekte olduğu gibi Eurobondu 94.000 ABD Dolarına satın aldığını ve daha sonra piyasadaki faiz düşüşü nedeniyle fiyatın 98.000 ABD Dolarına yükseldiğini varsayalım.

Yatırımcı kıymeti bu aşamada satarsa ekonomik olarak:

98.000 − 94.000 = 4.000 ABD Doları

getiri elde etmiş olacaktır.

Ancak burada ortaya çıkan gelir, artık itfa gelirinden değil satış işleminden kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla söz konusu tutar, kupon gelirlerine ilişkin kurallardan farklı bir çerçevede değerlendirilmekte ve alım satım kazancının vergilendirilmesine ilişkin esaslara tabi olmaktadır.

Bu örnek, aynı ekonomik değerin farklı şekillerde elde edilmesinin farklı vergisel sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

Ara dönemde satışta işlemiş faizin durumu

Eurobondun iki kupon tarihi arasında elden çıkarılması halinde dikkat edilmesi gereken bir başka husus, satış sırasında tahsil edilen işlemiş faizdir. Yatırımcı Eurobondu ara dönemde sattığında, alıcı yalnızca kıymetin piyasa değerini değil, son kupon tarihinden satış tarihine kadar oluşmuş işlemiş faizi de ödemektedir. Başka bir ifadeyle satıcı da tıpkı alışta olduğu gibi kirli bir fiyat üzerinden tahsilat yapmaktadır.

Burada dikkat çeken husus, alış aşamasında işlemiş faiz için öngörülen ayrıştırmanın satış aşaması bakımından aynı şekilde düzenlenmemiş olmasıdır. Tebliğde temiz alış fiyatı kavramı tanımlanmış olmakla birlikte, satış tarafında benzer bir ayrıştırmaya yer verilmemiştir.

Uygulamada, Eurobondun ara dönemde elden çıkarılması halinde tahsil edilen işlemiş faiz ayrı bir menkul sermaye iradı olarak değil, satış bedelinin bir unsuru olarak değer artış kazancının hesabında dikkate alınmaktadır.

Konuyu somutlaştırmak için, hiç kupon tahsil edilmeden gerçekleştirilen bir ara dönem satışını ele alalım. Nominal değeri 100.000 ABD Doları olan örnek Eurobondumuzun temiz fiyatla 99.000 ABD Dolarına satın alındığını ve alış sırasında 500 ABD Doları işlemiş faiz ödendiğini varsayalım. Bu durumda kirli alış bedeli 99.500 ABD Doları olmaktadır.

Yatırımcının bu kıymeti henüz hiçbir kupon tahsil etmeden ara dönemde sattığını ve satış anında temiz fiyatın 100.500 ABD Doları, tahsil edilen işlemiş faizin ise 2.000 ABD Doları olduğunu kabul edelim. Bu durumda satış anında elde edilen kirli bedel 102.500 ABD Doları olacaktır.

Değer artış kazancının hesabında satış bedeli olarak, tahsil edilen kirli tutarın tamamı, yani içindeki 2.000 ABD Dolarlık işlemiş faiz de dahil olmak üzere 102.500 ABD Doları dikkate alınacaktır. Alış maliyeti olarak ise temiz alış fiyatı olan 99.000 ABD Doları esas alınacaktır. Buna göre kazanç:

102.500 − 99.000 = 3.500 ABD Doları olarak ortaya çıkacaktır.

Görüldüğü üzere bu tutarın içinde hem kıymetin gerçek fiyat artışı hem de satışta tahsil edilen işlemiş faiz birlikte yer almakta ve tamamı değer artış kazancı olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, satış sırasında tahsil edilen işlemiş faizin ekonomik niteliği itibarıyla faiz sayılıp sayılmayacağı hususu teorik olarak tartışmaya açık olup, konuya ilişkin açık bir idari düzenleme bulunmamaktadır.

Alım satım kazancında enflasyon etkisi ve endeksleme

Eurobondların vadesinden önce elden çıkarılması halinde elde edilen kazanç veya zararın belirlenmesinde yalnızca döviz bazındaki alış ve satış fiyatlarına bakılması yeterli değildir.

Vergisel hesaplama Türk Lirası bazında yapılmaktadır. Bu nedenle satış tarihinde elde edilen TL tutarı ile alış tarihindeki maliyetin TL karşılığı karşılaştırılmaktadır. Ayrıca mevzuatta yer alan şartların gerçekleşmesi halinde alış maliyetinin Yİ-ÜFE artış oranı dikkate alınarak endekslenmesi de mümkün olabilmektedir.

Örneğin yatırımcının alış maliyetinin TL karşılığının 3.000.000 TL, satış tarihinde ise satış bedelinin TL karşılığının 4.800.000 TL olduğunu varsayalım. Alış ve satış tarihleri arasındaki dönemde Yİ-ÜFE artışının mevzuatta öngörülen şartları sağladığını ve maliyetin 3.000.000 TL'den 4.100.000 TL'ye endekslendiğini kabul edelim.

Bu durumda vergisel kazanç:

4.800.000 − 4.100.000 = 700.000 TL

olarak hesaplanacaktır.

Görüldüğü üzere endeksleme uygulaması enflasyon nedeniyle ortaya çıkan nominal artışın tamamının vergileme konusu yapılmasını önlemekte ve reel kazanca daha yakın bir sonuç elde edilmesini amaçlamaktadır.

Değerlendirme

Eurobond yatırımlarından elde edilen sonuçların doğru analiz edilebilmesi için yatırımın yalnızca kupon gelirlerinden ibaret olmadığı unutulmamalıdır. Bir Eurobond yatırımı; dönemsel kupon gelirleri, kıymetin vadesinden önce elden çıkarılması halinde doğan alım satım kazancı ve itfa tarihinde ortaya çıkan sonuç olmak üzere üç farklı gelir unsuru doğurabilmekte olup, bunların her biri kendi niteliği içerisinde değerlendirilmelidir.

Özellikle ikincil piyasada yapılan işlemlerde temiz fiyat, kirli fiyat, işlemiş faiz, prim ve iskonto unsurlarının doğru ayrıştırılması büyük önem taşımaktadır. Primli alımlarda nominal değerin üzerinde yapılan ödeme ile kupon gelirleri arasında, iskontolu alımlarda ise alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark arasında güçlü bir ekonomik ilişki bulunmaktadır. İşlemiş faizin kupon alış bedeli, temiz fiyatın tahvilin alış bedeli olarak kabul edilmesi ve itfa bedelini aşan kısmın izleyen kupon dönemlerine yayılması esasları da bu ayrımın mevzuattaki karşılığını oluşturmaktadır.

Kupon gelirleri bakımından tevkifat oranının sıfır olması, tek başına bir vergisiz gelir anlamına gelmemektedir. Bu gelirler, ilgili yılda elde edilen ve beyana tabi diğer menkul ve gayrimenkul sermaye iratları ile birlikte belirlenen sınırı aşması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmektedir. Dolayısıyla beyan yükümlülüğü, kupon gelirinin tek başına değil, aynı kapsamdaki diğer gelirlerle birlikte değerlendirilmesi sonucunda ortaya çıkmaktadır.

Bir diğer önemli husus, elde edilen gelirlerin döviz cinsinden değil Türk Lirası bazında hesaplanmasıdır. Bu noktada gelir unsurunun niteliği belirleyici olmaktadır. Faiz geliri sayılan kupon ödemeleri ile iskontolu alımlarda itfada doğan farkta, döviz cinsinden bulunan tutar yalnızca tahsil ya da itfa günündeki Merkez Bankası döviz alış kuru ile Türk Lirasına çevrilmekte ve bu gelirlerde endeksleme uygulanmamaktadır. Buna karşılık vadeden önce satıştan doğan değer artış kazancı, alış ve satış bedellerinin ilgili tarihlerdeki kurlarla Türk Lirasına çevrilmesi ve şartların oluşması halinde alış maliyetinin Yİ-ÜFE artış oranında endekslenmesi suretiyle hesaplanmaktadır.

Öte yandan, alış aşamasında işlemiş faiz için öngörülen ayrıştırmanın satış aşamasında aynı şekilde düzenlenmemiş olması, ara dönem satışlarında tahsil edilen işlemiş faizin değer artış kazancı içerisinde değerlendirilmesi sonucunu doğurmaktadır. Bu husus, uygulamada dikkate alınması gereken, ancak niteliği itibarıyla tartışmaya açık bir alan olarak öne çıkmaktadır.

Kanaatimizce Eurobond yatırımlarında sağlıklı bir vergi analizinin temel şartı, yatırımın tüm yaşam döngüsüne birlikte bakılmasıdır. Kupon gelirleri, itfa sonucu ve alım satım kazançları bir bütün olarak ve her biri kendi vergileme rejimi içerisinde değerlendirildiğinde, yatırımcının gerçek ekonomik getirisi daha doğru ortaya çıkmakta ve vergisel sonuçlar daha sağlıklı biçimde analiz edilebilmektedir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), “2026 yılında gençler için küresel istihdam trendleri” başlıklı bir rapor yayımladı. Raporda, dünyada genç istihdamı ve işsizliği bölgeler bazında ele alındı. Yapay zekanın gençler üzerinde yarattığı risklere dikkat çekildi.

Rapora göre, COVID-19 pandemisinin ardından genç işsizliğinde görülen temkinli ve kısa ömürlü toparlanma durma noktasına geldi. Küresel ekonomik büyümedeki yavaşlama, istihdam yaratmadaki azalma, jeopolitik gerilimler ve hızlı teknolojik değişim gençler için okuldan insana yakışır işe geçişi giderek zorlaştırıyor.

2023 yılında yüzde 12,3’le son yirmi yılda en düşük seviyeye ulaşan 15-24 yaş arası gençlerin küresel işsizlik oranı, 2025 yılında yüzde 12,4’e yükseldi. Bu oran dünya çapında 67 milyon işsiz gence karşılık geliyor.

EĞİTİMDE İSTİHDAMDA YER ALMAYAN (NEET) GENÇLERİN ORANI YÜZDE 20’YE ÇIKTI

İstihdamda, eğitimde veya mesleki eğitimde yer almayan (NEET) gençlerin küresel oranı da yeniden yükselişe geçerek, 2023’teki yüzde 19,7’den 2025’te yüzde 20’ye ulaştı. 2023’ten bu yana NEET statüsündeki genç sayısı 9 milyon artarak 257 milyona çıktı. Raporda, gençler arasında NEET oranındaki artış eğiliminin endişe verici olduğu vurgulandı.

Rapora göre dünyanın neredeyse tüm bölgelerinde genç işsizlik oranları artıyor. 2023 ile 2025 yılları arasında, 11 alt bölgenin 8’inde ve ayrıca yüksek gelirli, alt-orta gelirli ve düşük gelirli ülkelerde genç işsizlik oranı yükseldi.

En büyük artışlar Kuzey Afrika, Kuzey Amerika ile Kuzey, Güney ve Batı Avrupa’da kaydedildi. Orta ve Batı Asya ile Doğu Avrupa’da ve üst-orta gelirli ülkelerde, genç işsizlik oranında iyileşme sağlanırken, NEET kapsamındaki genç sayısında artış yaşandı.

Latin Amerika ve Karayipler bölgesindeki ülkeler, hem genç işsizlik oranında hem de genç NEET oranında düşüş gösteren tek bölge oldu. Ancak, bu sonuçların alınmasında genç nüfusun azalmasının da katkısı oldu.

Rapora göre, genç erkekler işgücü piyasasına giriş konusunda hâlâ avantajlı konumdalar. NEET sorunu dünyanın hemen hemen tamamında daha çok kadınları etkiliyor. 2025 yılında, NEET durumundaki her üç gençten ikisini kadınlar oluşturdu. Gençlerde NEET oranı kadınlarda yüzde 27,4 , erkeklerde yüzde 13,1 olarak gerçekleşti. İstihdam edilen genç erkeklerin nüfusa oranı yüzde 43,3 olurken, genç kadınlarda bu oran yüzde 30,6’da kaldı.

GENÇLER KAYIT DIŞI ÇALIŞMAK ZORUNDA KALIYORLAR

Raporda, düzenli iş bulamayan gençlerin kayıt dışı çalışmaya yönelmesinin, insana yakışır işlere erişmelerini de zorlaştırdığı belirtildi. Rapora göre, düşük ve alt-orta gelirli ülkelerdeki genç işçilerin yaklaşık onda dokuzu kayıt dışı istihdamda yer alıyor. Üçte ikisi 25-29 yaş aralığındaki genç yetişkinlik döneminde hâlâ güvencesiz işlerde çalışıyor.

Yüksek gelirli ülkelerde gençlerin işgücü piyasasına girişinin giderek zorlaşmasının nispeten yeni bir olgu olduğu vurgulandı. Genç işsizlik oranındaki artışın özellikle Kuzey Amerika’da belirgin olduğu, 2023’te %8,3 olan genç işsizlik oranının 2025’te yüzde 9,8’e yükseldiği kaydedildi. Avrupa’da ise bu oran ortalama yüzde 15.

TÜRKİYE’DE DURUM NE?

Türkiye’de ise pandemi öncesi 2019 yılında yüzde 25,2’ye kadar çıkan genç işsizlik oranı, 2022 yılında yüzde 20’nin altına indi, 2025 yılında ise yüzde 15,3 olarak gerçekleşti. Ne eğitimde ne istihdamda olan 15-24 yaş grubundaki gençlerin oranı ise 2020 yılında yüzde 28,4 iken, 2023 yılında yüzde 22,5’e geriledikten sonra 2025 yılında yüzde 23,3’e yükseldi.

Rapora göre, tüm dünyada genç istihdamı azalırken, yetişkin istihdamı artmaya devam ediyor. Küresel genç işsizlik oranı 2023’teki yüzde 12,3’ten 2025’te yüzde 12,4’e yükselirken, 25 yaş ve üzeri yetişkinlerin işsizlik oranı yüzde 3,7’den yüzde 3,6’ya düştü.

GENÇLER İÇİN ORTA VASIFLI İŞLER AZALIYOR

Genç istihdamının azaldığı görülen yerlerde, en çok etkilenenler orta vasıflı mesleklerdeki işler oldu. Bunlar arasında büro destek işleri, hizmet ve satış işleri, vasıflı tarım, ormancılık ve balıkçılık işleri, zanaat ve ilgili meslekler. Ayrıca tesis ve makine operatörleri ile montajcılar da bu grupta yer alıyor.

GENÇ İSTİHDAMINA YAPAY ZEKA TEHDİDİ

Şu anda 15 ile 29 yaş arası gençlerin sahip olduğu işlerin yüzde 6,1’inin, yapay zekaya en fazla maruz kalan işler olduğu belirtildi. Yapay zekaya maruz kalan işlerin yalnızca yüzde 10’u tamamen ortadan kalkarsa, bu durumun büyük ölçüde yüksek gelirli ülkelerde 5,6 milyon genç çalışanın işsizlikle karşı karşıya kalması, iş değiştirmesi veya işgücünden ayrılması anlamına geleceği kaydedildi.

İnşaat, imalat ve gıda hazırlama gibi meslekleri de kapsayan operasyonel teknik mesleklerdeki gençler için iş görünümünün de bir ölçüde sorunlu olduğu belirtildi.

Bilim, mühendislik, sağlık, bilgi ve iletişim teknolojileri gibi yüksek vasıflı, bilgiye dayalı teknik alanlarda gençler için iş imkânlarının daha iyi bir performans sergilediği ve çoğu ülkede istikrarlı bir büyüme gösterdiği vurgulandı. Bu alanlardaki istihdam artışının, tüm ülke gelir gruplarında olumlu olduğu ancak özellikle düşük ve alt-orta gelirli ülkelerde daha belirgin olduğu dile getirildi.

Raporda, genç istihdamını artırmak ve genç işsizliğini önlemek için tavsiyelere yer verildi. Kaliteli eğitim, çıraklık programları ve yaşam boyu öğrenme yoluyla gençlerin üretken katılım için hazırlanması, etkili istihdam hizmetleri ve aktif işgücü piyasası politikaları yoluyla işgücü piyasasına geçişin kolaylaştırılması önerildi.

Hatta açıklanan bazı rakamlar birkaç maaşa denk gelecek seviyelere ulaşmış durumda. Gerek basında gerek sosyal medyada, şu üniversitenin, bu belediyenin veya başka bir kamu kurumunun belirli bir bankayla yaptığı promosyon anlaşmaları gündemden düşmüyor.

Bu promosyon anlaşmaları çoğunlukla üç yıllık süreyle yapılıyor. Bankalar maaş ödemelerini kendi bünyelerinde gerçekleştirebilmek, kredi kartı ve diğer bankacılık ürünlerini kullandırabilmek amacıyla çalışanlara belirli bir tutarda promosyon ödemesi yapıyor. Böylece hem banka yeni müşteri kazanıyor hem de çalışanlar önemli bir ekonomik avantaj elde ediyor.

Örneğin bazı üniversiteler veya kamu kurumları 2026 yılı başında personeline 100 bin TL civarında promosyon ödemesi yaptı.

Peki bu 100 bin liralık promosyon ödemesi üzerinden gelir vergisi kesilecek mi? Promosyonu alan kişinin ayrıca beyanname vermesi gerekecek mi? Başka bir vergi söz konusu olabilir mi?

Daha da önemlisi, emeklilerin bankalardan alacağı promosyon ödemeleri vergiye tabi mi?

Gelin birlikte bakalım.

Gelir vergisi açısından

Gelir Vergisi Kanunu'nun 61'inci maddesi uyarınca bir ödemenin ücret sayılabilmesi için öncelikle çalışan ile işveren arasında bir hizmet ilişkisinin bulunması gerekir. Banka ile kamu kurumu çalışanı arasında ise böyle bir ilişki bulunmamaktadır. Bu nedenle promosyon ödemesinin banka tarafından doğrudan çalışanın hesabına yatırılması halinde söz konusu ödeme ücret niteliği taşımayacak ve gelir vergisine tabi olmayacaktır.

Aynı şekilde bankanın promosyon tutarını önce kuruma aktarması, kurumun da bu tutarı hiçbir şekilde gelir kaydetmeden aynen personele dağıtması halinde kurum yalnızca aracı konumunda olacağından yapılan ödeme ücret sayılmayacak ve gelir vergisi hesaplanmayacaktır.

Buna karşılık promosyon ödemesi banka tarafından kuruma yapılır, kurum da bu tutarı kendi gelirlerine dahil ettikten sonra personele ödeme yaparsa artık yapılan ödeme banka promosyonu niteliğini kaybedecektir. Bu durumda çalışanlara yapılan ödeme ücret kapsamında değerlendirilecek ve gelir vergisine tabi olacaktır.

Emeklilerin bankalardan aldığı promosyonlarda da sonuç değişmemektedir. Emekli ile banka arasında herhangi bir hizmet ilişkisi bulunmadığından, emekli aylığının belirli bir süre ilgili bankadan alınması karşılığında banka tarafından yapılan promosyon ödemesi ücret niteliğinde değildir. Bu ödeme Gelir Vergisi Kanunu'nda sayılan diğer gelir unsurlarından herhangi birinin kapsamına da girmediğinden gelir vergisine tabi olmayacak ve emeklinin bu promosyon nedeniyle ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesi gerekmeyecektir. Daha basit bir ifadeyle emeklilerin bankalardan alacakları promosyonlardan gelir vergisi alınmayacaktır.

Veraset ve intikal vergisi açısından

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca karşılıksız (ivazsız) olarak edinilen mal ve haklar veraset ve intikal vergisine tabidir.

Ancak banka promosyonları karşılıksız bir kazandırma değildir. Banka bu ödemeyi maaş ödemelerini kendi bünyesinde gerçekleştirmek, müşteri portföyünü genişletmek ve çeşitli bankacılık hizmetlerini kullandırmak amacıyla yapmaktadır. Başka bir ifadeyle promosyon ödemesi bankanın ticari faaliyetinin bir parçasıdır.

Dolayısıyla banka promosyonları ivazsız bir intikal niteliğinde olmadığından veraset ve intikal vergisi de söz konusu olmayacaktır.

Daha basit bir ifadeyle emeklilerin bankalardan alacakları promosyonlardan veraset ve intikal vergisi de alınmayacaktır.

Damga vergisi açısından

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca ancak Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yer alan kâğıtlar damga vergisine tabidir. Maaş, ücret ve benzeri ödemeler nedeniyle düzenlenen ve Kanunda belirtilen kâğıtlar da damga vergisinin konusuna girmektedir.

Banka promosyonları ise hizmet karşılığı yapılan bir ücret ödemesi değildir. Bu nedenle banka tarafından doğrudan çalışana veya emekliye yapılan promosyon ödemeleri nedeniyle düzenlenen kâğıtlar üzerinden damga vergisi hesaplanmayacaktır.

Daha basit bir ifadeyle emeklilerin bankalardan alacakları promosyonlardan damga vergisi de alınmayacaktır.

KDV açısından

KDV Kanunu'nun 1, 4 ve 20'nci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, banka promosyonu karşılığında çalışan veya emekli tarafından bankaya KDV'nin konusuna giren bir mal teslimi veya hizmet ifasında bulunulmadığından, yapılan promosyon ödemesi KDV'ye tabi değildir.

Nitekim Samsun Vergi Dairesi Başkanlığının 07.04.2014 tarihli özelgesinde de farklı bir noktaya dikkat çekilmiştir. Buna göre şirketin promosyon ödemesinden komisyon alması veya promosyonun bir kısmının şirkete bırakılması halinde, şirket tarafından bankaya sunulan bu hizmet nedeniyle alınan tutar üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. Dolayısıyla KDV doğuran işlem promosyonun çalışana ödenmesi değil, şirketin bankaya sunduğu hizmet karşılığında elde ettiği menfaattir.

Ezcümle

Son dönemde gerek çalışanlara gerekse emeklilere ödenen banka promosyonlarının ulaştığı tutarlar azımsanmayacak seviyelere geldi. Ekonomik şartların giderek ağırlaştığı bir dönemde, özellikle emeklilerin bazı ihtiyaçlarını karşılamalarına katkı sağlayan bu ödemeler, banka promosyonlarının önemini daha da artırıyor.

Vergisel açıdan ise durum oldukça net. Bankalar tarafından doğrudan çalışanlara veya emeklilere ödenen promosyonlar gelir vergisine, veraset ve intikal vergisine ve KDV'ye tabi değildir; bu ödemeler nedeniyle düzenlenen kâğıtlar üzerinden de damga vergisi hesaplanmayacaktır. Promosyon nedeniyle ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi de gerekmemektedir.

Kısacası emeklilerin bankalardan aldıkları promosyonlardan herhangi bir vergi kesilmeyecek; bankanın ödediği promosyonun tamamı emeklinin cebinde kalacaktır.

Ancak emeklilerin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için banka promosyonlarını bekler hâle gelmesi de üzerinde düşünülmesi gereken ayrı bir mesele. Emekliyi promosyonlara muhtaç bırakan ekonomik koşulların ortaya çıkması, herhâlde yalnızca bankaların cömertliğiyle açıklanamaz; bunun arkasında uygulanan ekonomi ve gelir politikalarının, dolayısıyla siyasi tercihlerin de payı olsa gerek.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.