Verilere göre, aynı dönemde kısa vadeli dış borç stoku yüzde 2,5 artışla 170,7 milyar dolar olurken, uzun vadeli dış borçlar yüzde 3,9 yükselerek 368,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Özel sektörün dış borcu 318 milyar dolara çıktı

Dış borç stokunun alt sektörlere göre dağılımına bakıldığında, kamu sektörünün borcu bir önceki çeyreğe göre yüzde 3,3 artarak 197,9 milyar dolara yükseldi.

Özel sektörün dış borcu ise yüzde 4,2 artışla 318 milyar dolara çıktı. Buna karşılık TCMB'nin dış yükümlülükleri yüzde 4,8 azalarak 23,1 milyar dolar seviyesine geriledi.

Dış borçta en büyük pay kredilerin

Dış borç stokunun enstrüman dağılımında en yüksek pay yüzde 46,2 ile kredilerde gerçekleşti. Kredileri yüzde 19,5 ile borç senetleri ve yüzde 17,2 ile mevduatlar izledi.

Borç stokunun para birimi dağılımında ise ABD doları ağırlığını korudu. Toplam dış borcun yüzde 48,9'unu ABD doları, yüzde 28,8'ini euro, yüzde 12,2'sini Türk lirası ve yüzde 10,1'ini diğer para birimleri oluşturdu.

Geri ödemeler 24 ay ve üzerinde yoğunlaşıyor

Kredi ve borç senetlerinin ödeme projeksiyonları, anapara geri ödemelerinin ağırlıklı olarak 24 ay ve üzerindeki vadelerde yoğunlaştığını ortaya koydu.

13-24 aylık dönemde anapara geri ödemeleri görece sınırlı kalırken, 0-12 aylık kısa vadede ise ağırlıklı olarak özel sektör kredilerinden kaynaklanan bir ödeme profili öne çıktı.

Dünya

Telmo Pievani’nin “Kusurların Doğal Tarihi” kitabı gerçekten öğretici bilgilerle dolu. Kitabın daha dokuzuncu sayfasına ulaştığımızda, “Olaylar olduktan sonra fikir yürütmek, evrimi anlamaya çalışırken düşmanımızdır; çünkü aynı koşullarda meydana gelebilecek sayısız alternatif sonucu ve senaryoyu küçümseme eğilimine yol açar” cümlesi durup düşünmemize yol açtı.

Kültür arka planımızda olaylar olduktan sonra yol gösterme eğilimini kanıtlayan güzel bir özdeyişimiz de var: “Araba devrilince yol gösteren çok olur!”

İş dünyasındaki gelişmelerle ilgili öngörme ve önlem alma disiplini hayati önemde. Sanırım bu genellemeye kimsenin itirazı yoktur. Yoktur, ama öngörme-önlem alma emeği ile olaylar olup bittikten sonra yol gösterme eğilimini karşılaştırırsanız şaşırtıcı sonuçlara ulaşabilirsiniz!

Öngörülerimizin yaşamın öz gerçekliğine yakın durması için “tarih bilinci” etkili zihinsel araçlardan biridir. Tarih bilincimizi sadece olumlu yönleriyle ele alırsak eksik bir değerlendirme yaparız. Tarih yazınının bilince etkisinin sadece olumlu yönlerini öne çıkarırsak aşırı değerlendirme tuzaklarına düşebiliriz. Dengeli bir bakış için geçmişi değerlendirirken olumlu değerlendirmeler kadar olumsuz değerlendirmeleri de sorgulamalıyız.

Olup bittikten sonra

Ölçülerimizden biri Pievani’nin geçmişi değerlendirirken nelere özen göstermemiz gerektiğini anlatan genellemelerini dikkate almaktır:

- Olup bitenleri değerlendirirken, aynı koşullarda meydana gelebilecek sayısız alternatif sonucu ve senaryoyu küçümseme eğilimi öne çıkabilir.

- Fikir yürütürken anomalilerin zorunlu ve eksiksiz görünmesine, bu yüzden de kusurlu olmalarına rağmen kusursuz görünümün baskın hâle gelmesine yol açabilir.

- Bizleri gerçekliği baş aşağı çevirmeye teşvik edebilir.

- Zihnimizin bazı olayları seçip diğerlerini ihmal ederek kaderci ve yazgıcı akıl yürütme eğilimini güçlendirebilir.

- Sanki geçmişte hiçbir seçenek yokmuş gibi düşünme kolaycılığı yaratabilir.

- Her şeyin başlangıçtaki alın yazısıyla belirlendiği ve kaderin ağlarını önceden ördüğü inancına ve sonucun kaçınılmaz olduğunu sorgusuzca kabullenmeye götürebilir.

- Geriye bakarak nedenler-sonuçlar, öncesi ile sonrası, niyetler ile gerçeklikler arasında bağ kurmayı önemsemeyebilir.

- Animizme ve teolojiye güçlü bir psikolojik eğilimi tetikleyebilir.

- Amaç çerçevesinde düşünme, niyet sahibi aktörlerin hedeflerini açıkça sergiledikleri ve bu hedeflere ulaşmaya çalıştıkları anlatıları gölgeleyebilir.

- Kozmik ve biyolojik evrimin kusurlardan kusursuzluğa, basitten karmaşığa, inorganik maddeden düşünen maddeye geçişlerini eksik değerlendirmeye yol açabilir.

- Kritik anlarda gücümüzün bilincinde olmak yerine, saptırmalarla gücü dağıtabilir.

Tarih yazını durağan bir olgu değil, dinamiktir. Aynı tarihçi, aynı olay ya da olguları farklı zaman aralıklarında yeniden değerlendirdiğinde anlatım biçimi kadar içerik de değişir. Bu değişmenin nedenlerinden biri, tarihçinin zaman içindeki birikiminin farklılaşması, bakış açısının değişmesi, belge-bilgiye yüklediği değerlerin farklılaşmasıdır.

İnsan doğasının değişkenliği

Bir başka etken jeopolitik gelişmeler, hükümet kararları, iş gücü hareketleri, nüfus oluşumları, kültürel değerler ve teknolojik etkilerin birlikte değiştirdiği “zamanın ruhunun” okunmasıdır. Erişebildiğimiz belge ve bilgiler değişmese de zamanın ruhunun telkin ettiği düşünce çerçevesi anlatımın biçimini de özünü de değiştirebilir.

Bir de “insan doğası değişkeni” vardır. İnsan doğası, kendi iç algısının yanı sıra çevrenin açık ve örtük baskısına göre de belli eğilimler yaratır; o eğilimlerin baskın hâle gelmesi durumunda da insanın putunu kendi yapıp kendi putuna taptığı süreç güçlenebilir.

Belgeye erişim, malumat oluşumu ve bilgiye dönüştürme süreci de geçmişi değerlendirmede “kusur açığını” tümden kapatmayı engelleyebilir. Kulaklarımıza hoş geldiği için “hoşgörülü” olmayı olumlu bir davranış olarak özendirebilir. Oysa hoşgörü kavramı büyüklük, kibir ve üstünlük bileşenleri taşır. Hoşgörüde özveride bulunan biz oluruz; öteki ise bizim hoşgörümüzden yararlanır. Hoşgörü tek yönlü bir özveri vurgusudur; fırsat eşitliğini ve eşit hakları kapsamaz. Hoşgörüye değil, “gönüllü paylaşım” gerçekliğine daha yakın durmalıyız. Olup bitenleri anlatırken hoşgörü ile paylaşma arasındaki dengeyi nasıl kurduğumuz da özenle değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Tarih anlatımının dinamik karakteri, Arapçadan dilimize aktarılan kavramlarla anlatırsak, sürekli bir “tetkik” işidir. Tetkik sürdükçe, tarih anlatımı da değişiklik gösterir. Tetkik ettiklerimizi “tartacak” ölçülerimiz yoksa işin sırrı olan dengeyi kaçırırız. Tetkik eder, tartarsak “tanımlayabiliriz”; hangi koşullarda ne gibi reflekslerle yüzleşeceğimizi öngörerek davranışlarımıza yol gösterebiliriz. Tetkik, tartma ve tanımlama bizi “tedbir” alma noktasına taşır.

Evrendeki değişme dinamikleri

Canlı yaşamının hem temel içgüdüsü hem de gelişmesinin temel dinamiği, olası gelişmeler karşısında alternatif tepki biçimlerinin belirlenmesidir. Her tedbir stratejisi, yarattığı farklı taktiklerin oluşturduğu uyum ile uygulamaların aldığı sonuçların birbirini tamamlaması durumunda amacına ulaşabilir. Özellikle sosyal olaylarda iki noktayı birleştiren en kısa yolun doğru olmadığını, “taktikler” gerektiğini de bilmeliyiz. Strateji, taktik ve uygulamaların iç bütünlüğü ilke ve kurallardan oluşan bir kurumsal yapının “teşviki” ile beslenirse gelişme de kesintisiz sürebilir. Kararlı uygulamalar sırasında yapılan iyi işlerin “takdir edilmesi” daha çok insanın rızaya dayalı katkı yapma gücünü artırır. Ödül ve ceza bağlamı, takdir etmenin de bir itici güç olduğunu gösterir. Takdir edilme “teşekkürle” başlar; katılım ve paylaşımın gücünü artırır; “tekâmülün” de itici gücüne dönüşür.

Evrendeki gelişme dinamikleri bizi “temel değişmezlerimizin neler olduğunu sorgulamaya” götürür. Geçmişte olup bitenleri değerlendirirken, sorgulama merakını diri tutmanın, aklı emanet etmeme kararlılığının, bilinmezle yüzleşme özgüveninin sağlam olması gerekir.

Geçmişi değerlendirirken “ilkeli ve dengeli kuşku” korunmazsa, “altın çağ yaratma” ve romantik bir yaklaşımın aşırı basitleştirilmiş anlatımı üzerine kurulu değer yargılarının saptırdığı işlere kalkışarak kendimizi israf edebiliriz.

Bilgilerimiz görgüye, araştırmaya, arkeolojiye, antropolojiye, psikolojiye, meta analizine dayalı olsa da her zaman eksiklidir; o nedenle gerçekliği aramanın etkili yolu, “dengeli kuşkuyu” koruyabilmektir.

Dengeli kuşku bizi “mutlak doğruculuk” gibi çok tehlikeli bir yolda ilerlemekten alıkoyar.

İnsan olmak zor zanaat

“Araba devrilince yol gösterme” halkın akıl birikiminde karşılık bulmayan tutumlardan biridir. Önemli olan arabanın yolundaki fırsat ve tehlikeleri öngörerek önlem almaya destek olabilmektir. Bilim araçlarını kullanarak olay ve olguların neden-sonuç bağlamlarını kavramayı, eğilimlerin fırsat ve tehlikelerini öngörmeyi, gücümüzün sınırlarını oluşturan olanak ve kısıtlarımızı net olarak tanımlamayı, son çözümlemede de değer üreterek yaşama “anlam katmayı” önemsemeliyiz.

İnsan olmak zor zanaat. Aynı anda, aynı olaya tanıklık edenlerin anlatımlarında bile önemli farklılıklar bulunduğu binlerce kez kanıtlanmıştır. İyisi mi, kendimizi önyargıların, yerleşik doğruların, kalıp düşüncelerin, kör inançların, ilkesiz hırsların, ölçüsüz tutkuların seline kaptırmayalım.

Rüştü Bozkurt-Ekonomim

Teklif milyonlarca doları buluyor

Business Insider'a konuşan konuya yakın iki kaynağa göre YouTube, seçilmiş içerik üreticileriyle görüşmelere başladı. Şirket, videoların belirli bir süre sadece YouTube'da yayınlanması karşılığında milyonlarca dolarlık ödeme teklif ediyor.

Görüşmelerin henüz başlangıç aşamasında olduğu, anlaşmaların süresi ve şartlarının ise içerik üreticisine göre değişebileceği belirtiliyor. Aynı kaynağın iddiasına göre YouTube, özel yayın anlaşmasını kabul etmeyen içerik üreticilerinin pazarlama desteği ve marka iş birlikleri gibi imkanlarını da geri çekecek.

YouTube için alışılmadık bir adım

YouTube bugüne kadar içerik üreticilerine ağırlıklı olarak reklam gelirlerinden pay verirken, içeriklerini kendi bünyesinde tutmaları için doğrudan yüksek ödemeler yapmaya mesafeli duruyordu. Ancak Netflix'in son dönemde içerik üreticilerine yönelmesi dengeleri değiştirdi.

Netflix, geniş kitlelere ulaşan YouTube yıldızlarının içeriklerini kataloğuna eklerken video podcast tarafında da büyümeye başladı. Netflix de bazı podcast anlaşmalarında programların YouTube'dan kaldırılmasını şart koşuyor.

YouTube'un milyon dolarlık teklifleri de en iyi içerik üreticilerini rakibe kaptırmama çabası olarak değerlendirilirken iki şirketin aynı içerik üreticilerinin peşine düşmesiyle dijital yayıncılıkta yeni bir rekabet alanı açıldı. Bundan sonraki mücadelede ise ünlü içerik üreticilerinin hangi platformu seçeceği merak konusu oldu.

Dünya

***

Sonuç:

“Gelirlerden vergi toplanamayacağını bi­len” karar alıcılara, başka bir yol kalmıyor…

Dolaylı vergilere (KDV, ÖTV gibi…) (Ekme­ği, sebzeyi, arabayı, yakıtı, bilgisayarı, tele­fonu alan zenginin de, fakirin de aynı oranda ödediği vergi…) yükleniyor…

***

Sonuçta:

Toplam vergi gelirleri içerisinde dolaylı vergilerin payı yüzde 65’i aşıyor…

Gelir ve servetten alınan vergilerin payı ise yüzde 35’e yaklaşabiliyor…

***

Vergi kaçırmanın ve/veya vergiden kaçın­manın en büyük suçlar arasında yer aldığı ABD’de bu oran:

Gelir ve servetten alınan vergiler yüzde 84…

Dolaylı vergiler yüzde 16…

***

Almanya’da:

Gelir ve servetten alınan vergiler yüzde 74…

Dolaylı vergiler yüzde 26…

***

OECD ülkelerinin dolaylı vergi ortalaması: yüzde 30…

***

Temmuz ayında, toplanabilen vergi kalem­lerinden iki örnek:

KDV’de tahsilat, geçtiğimiz yılın aynı ayına göre yüzde 46 artmış…

Kurumlar Vergisi’nde tahsilat, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 70 azalmış…

VELHASIL

“Kurumlar vergisinde farklı oran uygulama­ları” gibi, sorun büyüten uygulamalarla:

Üretim ekosisteminde istismar artmış ve art­maya devam ediyorsa;

Yarattığı/yaratacağı haksız rekabet ile so­rumlu mükellefi üretimden uzaklaştırıyorsa;

Dolayısıyla açıkları kapatmak daha da zorlaş­mışsa/zorlaşıyorsa;

Ve bu orantısızlık, borçlanma rekorları kırıl­masında, nedenler arasındaysa;

Ve bu döngüyü güçlendiriyorsa;

O döngü, kalkınmayı ve kamuyu besleyenin değil, kamu kaynaklarını ve kalkınmayı törpü­leyenin önünü daha da açıyorsa, “vergi refor­mu” için geç kalınmış/kalınıyor demektir…

***

Vergi reformu gecikirken; atılan “küçük adımlarla” da, umutlar canlı tutuluyor…

Ancak…

Küçük adımların, “büyük/olumlu sonuçlar” doğurabilmesi için, “atılacak/atılan adımların” etki analizinin iyi yapılması gerekiyor…

Ferit Barış Parlak-Dünya

Kampanya kapsamında ABD'deki öğrencilere Google AI Pro, 140'tan fazla ülkedeki öğrencilere ise Google AI Plus ücretsiz sunulacak. Başvurular 31 Aralık 2026'ya kadar devam edecek.

Öğrenci merkezi, çalışma defterleri, etkileşimli görseller ve Gemini Live üzerinden Deep Research gibi yeni özellikler de uygun Gemini kullanıcıları için dünya genelinde kademeli olarak kullanıma açılıyor.

Öğrenciler için özel merkez oluşturuldu

Gemini'a eklenen öğrenci merkezi, ders çalışma sürecinde ihtiyaç duyulan araçları tek bir noktada topluyor. Kullanıcılar bu bölümden çalışma defteri oluşturabilecek, bilgi kartları hazırlayabilecek ve deneme sınavları yapabilecek.

Google, yeni öğrenme araçlarını kullanıma sundukça öğrenci merkezine eklemeyi planlıyor.

Bilgi eksikleri yapay zekâyla belirlenecek

Yeni çalışma defteri özelliği, öğrencilerin ihtiyaçlarına göre şekillenen bir öğrenme ortamı sunacak. Gemini, tanılayıcı testler aracılığıyla öğrencilerin bilgi eksiklerini tespit edebilecek ve ders materyallerine dayanan kısa konu anlatımları hazırlayabilecek.

Öğrenciler ilerlemelerini canlı gösterge panelinden takip edebilecek. Önümüzdeki haftalarda ders içeriklerine grafik ve görsellerin de eklenmesi planlanıyor.

Etkileşimli 3D simülasyonlar hazırlanabilecek

Gemini, sohbet ekranı üzerinden çalışan etkileşimli 3D simülasyonlar ve dinamik tablolar da oluşturabilecek.

Öğrenciler, "Bana göster" ifadesiyle başlayan komutlar yazarak DNA'nın çalışma yapısını üç boyutlu inceleyebilecek veya bir sarkaçtaki enerji hareketlerini görüntüleyebilecek.

Araştırmalar sesli komutla başlatılabilecek

Gemini Live'a eklenen özellik sayesinde kapsamlı Deep Research çalışmaları sesli komutla başlatılabilecek. Araştırma, kullanıcı telefonunu kilitlediğinde veya başka bir uygulamaya geçtiğinde arka planda devam edecek.

Çalışmanın tamamlanmasının ardından kullanıcıya bildirim gönderilecek. Öğrenciler daha sonra araştırmanın sonuçlarını Gemini Live ile eller serbest biçimde konuşarak değerlendirebilecek.

Damla Kaya-Dünya

Altın, 4.500 doların üzerinde tutunarak son iki ayın en yüksek seviyelerine yakın işlem gördü.

ABD Hazinesi’nin uzun vadeli tahvillere yönelik likidite desteğini artıracağını duyurması, ABD tahvil getirileri ile doların gerilemesine yol açarken, bu gelişme altın fiyatlarını destekledi.

Bu arada gram altın da 6.978 TL ile son 4 ayını zirvesini test etti.

Altın fiyatlarında son durum

İç ve dış piyasayı etkileyen altın ve döviz kurundaki değişimler merakla takip ediliyor. Vatandaşlar günün ilk saatlerinden itibaren “Gram altın, çeyrek altın, ons altın fiyatı bugün ne kadar?” araştırmaları yapıyor.

İşte 20 Ağustos 2026 Perşembe gününün ilk saatlerinde güncel altın fiyatları tablosu…

Güncel altın satış fiyatları

* Gram altın satış fiyatı: 6.936,93 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.293,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.580,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 44.410,06 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 44.994,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 111.365,72 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.497,23 dolar

Aleyna Harman-Ekonomim

Vatandaşlar, günlük yakıt maliyetlerini takip edebilmek için “Bugün benzin ne kadar?”, “Motorin fiyatı kaç TL?”, “Akaryakıt fiyatlarında son durum ne?” gibi sorulara yanıt arıyor.

Peki, 20 Ağustos 2026 Perşembe günü itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de benzin ve motorin fiyatları ne kadar?

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları…

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 71.46 TL

Motorin litre fiyatı: 79.73 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 71.31 TL

Motorin litre fiyatı: 79.58 TL

LPG litre fiyatı: 33.19 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 72.43 TL

Motorin litre fiyatı: 80.83 TL

LPG litre fiyatı: 33.89 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 72.73 TL

Motorin litre fiyatı: 81.12 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

Ekonomim

Eğer bir ürün bedava ise, asıl ürün sizsiniz. Bunu bedava check-up davetlerinde çok net görüyorsunuz. Önce sizi tedirgin ediyor, sonra özellerin paralı müdavimi yapıyorlar

Farkında mısınız, bilmem ama özel hastanelerde çok fazla “bedava checkup” kampanyası yapılıyor. Sanırsınız UNICEF, halk sağlığı için küresel bir proje başlatmış ve bizim sektördekiler de sorumluluk bilinciyle halka “bedava checkup” hizmeti veriyor.

Aslında yok öyle bir şey… Checkup için gidiyorsunuz; aklınıza hayalinize gelmeyecek sorunlarınız olduğunu anlatıyorlar size. Zaten sağlık konusunda hassas zihinleriniz tedirgin ediliyor ve anlıyorsunuz ki “bedava peynir, yalnızca fare kapanında bulunur.” Sonrasında pahalı testler, gerekli gereksiz (!) tedaviler…

HASTALIĞIN TANIMI DEĞİŞTİ: “NORMALDEN AZ BİR FARKLILIK GÖSTEREN DURUM”

Sağlıklı insandan hasta yaratmak mümkün müdür? Eğer satacak ilacınız, ödetecek vizite ücretiniz varsa pekâlâ mümkündür. İlaç şirketleri son 50 yılda 32 bin hastalık üretti. Artık her hastalığın bir ilacı, her ilacın da bir hastalığı var. Bunun için hastalığın tanımını medya yardımıyla değiştiriverdiler.

“Normalden az bir farklılık gösteren durum...” Öncelikle, herkes hasta; kadın olmak başlı başına bir hastalık… Hele ki genç kız olmak ağır bir vaka… Kalp riski, hiperaktivite, obezite, binlerce çeşit alerji, kolesterol, adet öncesi sendromu, estetik kaygılar. İşte size bedava checkup ile söylenecek olanlar…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Bedava check-upa dair…

Karşılık buluyor mu?

Elbette… Checkup için gidenlerin en az yüzde 20’si kendisine sunulan sonuçlara bakıp tedirgin oluyor ve bu defa paralı muayene, operasyon… Ama en fazla da bitmez tükenmez tanı ve tetkik faturaları…

Kamu bu işin neresinde?

Neredeyse hiçbir yerinde… Kendi vatandaşına bedava sağlık hizmeti vermesi gerekirken özellerin insafına terk edildik. Dar gelirli için artık sağlık aslanın ağzında. Kelle fiyatına sağlık, ölmek bedava…

NOT

PEKİ, BİZ NASIL HAYATTA KALDIK?

Her hastalığın bir ilacı, her ilacın bir hastalığı var artık. Hepimiz bu anlaşmaya imza atmışçasına peynirin tadından, domatesin kokusundan, ekmeğin lezzetinden olduk. Üstelik bunu sağlıklı olmak adına yaptık… Önerilenlere bakıyor ve sisteme, sektöre soruyoruz: Peki, biz nasıl hayatta kaldık?

ÖZEL SAĞLIK LÛGATİ

Şehir hastaneleri: Ben bunlara HASTA AVM’LERİ diyorum. Ne ararsan bulunur, derde devadan gayrı

Özel sağlık: Parası olan için kuyruk, bekleme olmaksızın beş yıldızlı oda ama az yıldızlı sağlık hizmeti

Checkup: Kişinin bir şikâyeti veya hastalığı yokken yaptırdığı genel ve detaylı sağlık taraması

Teşhis/tanı: Hastanın gösterdiği belirti, bulgu ve testlere dayanarak tıbbi çözüm önerme süreci

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Spirit Airlines’ın iflas süreci kapsamında satışa çıkarılan veri seti oldukça geniş bir içeriğe sahip. Anlaşma kapsamında çalışan e-postaları, Microsoft Teams mesajları, elektronik tablolar ve takvimler Google’a aktarılacak.

Bunun yanı sıra şirketin pazarlama, verimlilik ve operasyon süreçlerine ilişkin veriler de satışın kapsamında bulunuyor. Spirit’in kamuya yönelik işlemlerinden elde edilen rezervasyon ve sadakat programı verileri ile işlem kayıtları da veri setinin parçaları arasında.

Çalışanlara ilişkin insan kaynakları bilgilerinin de arşivde bulunduğu belirtiliyor. Ancak çalışan ve müşteri verilerinin kişisel tanımlamada kullanılabilecek bilgilerden arındırılacağı açıklandı.

Donanımhaber'in aktardığına göre Google sözcüsü, şirketin Spirit Airlines’a ait kurumsal veri setinin bir bölümünü satın aldığını ve bu verilerin ürünlerin ve yapay zeka modellerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini söyledi.

Veriler, yapay zeka sistemlerinin eğitilmesi ve geliştirilmesi açısından değer taşıyor

Hava yolu şirketleri son yıllarda yapay zekayı özellikle bilet fiyatlarının belirlenmesi ve uçuş planlamasının daha verimli yapılması gibi alanlarda daha fazla kullanmaya başladı. Bu nedenle Spirit’in operasyonlarına ilişkin geçmiş veriler, yapay zeka sistemlerinin eğitilmesi ve geliştirilmesi açısından değer taşıyor.

Spirit Airlines, yüksek borç yükü ve artan yakıt maliyetlerinin yarattığı finansal baskının ardından mayıs ayında tüm operasyonlarını durdurmuştu. Şirket o tarihten bu yana iflas süreci kapsamında sahip olduğu varlıkları elden çıkarmaya çalışıyor.

Ekonomim

Bankalararası Kart Merkezi, temmuz ayına ilişkin verileri açıkladı.

Buna göre, temmuz ayı itibarıyla Türkiye'de kredi kartı sayısı 151,7 milyon, banka kartı 223,2 milyon, ön ödemeli kart sayısı 101,3 milyon oldu. Geçen yılın aynı dönemine göre kredi kartı sayısı yüzde 11, banka kartı sayısı yüzde 4 arttı, ön ödemeli kart sayısı yüzde 3 geriledi. Toplam kart sayısı ise yüzde 4 artarak 476,2 milyona ulaştı.

Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlarla temmuzda yapılan ödemelerin toplam tutarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 37 artarak 2 trilyon 974,9 milyar lira oldu. Bu ödemelerin 2 trilyon 541,8 milyar lirası kredi kartları, 425,8 milyar lirası banka kartları, 7,3 milyar lirası ise ön ödemeli kartlarla yapıldı.

Aynı dönemde ödeme tutarı kredi kartlarında yüzde 38, banka kartlarında yüzde 39 artarken ön ödemeli kartlarda yüzde 43 geriledi.

Kartlarla yapılan ödeme sayısı yüzde 11 artarak 2 milyara yükseldi. Bunun 1 milyar 181,3 milyonunu kredi kartları, 783,5 milyonunu banka kartları, 33,2 milyonunu ise ön ödemeli kartlar oluşturdu.

Ödeme sayılarında büyüme oranı ise geçen yılın aynı dönemine göre kredi kartları ve banka kartlarında yüzde 12 artış yönünde oldu. Ön ödemeli kartlarla yapılan ödeme sayısı ise yüzde 35 azaldı.

İnternetten kartlı ödemeler 908,9 milyar liraya ulaştı

Geçen ay internetten yapılan kartlı ödemelerin tutarı yıllık bazda yüzde 34 artarak 908,9 milyar liraya ulaştı. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı yüzde 30 oldu.

Aynı dönemde internetten kartlı ödeme sayısı ise yüzde 11 artarak 258,7 milyona yükseldi. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı yüzde 13 olarak gerçekleşti.

Kartlarla yapılan temassız ödeme sayısı yüzde 9 artarak 1 milyar 336,8 milyon oldu. Temassız ödeme tutarı ise aynı dönemde yüzde 44 artarak 1 trilyon 15,3 milyar liraya yükseldi. Temmuz ayında mağaza içi yapılan her 5 kartlı ödemeden 4'ü temassız gerçekleşti.

FinansınGündemi.com

3065 sayılı KDV Kanununun 9/1 ve 29/1 inci maddelerinde yer alan hükümlerden bahsedildikten sonra Kanunun (29/5) maddesinde Bakanlığımıza verilen yetki çerçevesinde, vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar tarafından tevkif edilen ve tevkifatın yapıldığı döneme ait 1 No.lu KDV Beyannamesinden önce verilen aynı döneme ait 2 No.lu KDV Beyannamesiyle süresinde beyan edilerek süresinde ödenen KDV'nin, 2 No.lu KDV Beyannamesinin ait olduğu dönemin 1 No.lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapılması uygun bulunmuştur.

Ayrıca, KDV Genel Uygulama Tebliğinde; Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar tarafından tevkif edilerek beyan edilen ancak kısmen ödenen KDV'nin ödendiği kısım itibarıyla indirim konusu yapılması mümkündür.

Ayrıca kısmi tevkifata tabi işlemlerde, işlem bedeli üzerinden hesaplanan KDV'nin satıcı tarafından beyan edilecek kısmı, alıcı tarafından takvim yılını takip eden takvim yılı aşılmamak şartıyla işleme ait fatura veya benzeri belgenin defterlere kaydedildiği döneme ilişkin olarak verilmesi gereken 1 No.lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapılır.

2 No.lu KDV Beyannamesiyle beyan edilen ve tahakkuk eden KDV'nin mükellefin iade alacağından mahsubu suretiyle ödenmesi mümkündür. Bu durumda iade talebine ilişkin standart iade talep dilekçesi ve iade için aranan belgelerin eksiksiz ve tam olarak verilmiş (mahsuben iade talepleri YMM Raporu sonucuna göre yerine getirilen iadelerde YMM Raporu dahil) ve hangi vergilendirme dönemine ilişkin tahakkuk eden 2 No.lu KDV Beyannamesinden kaynaklanan borca mahsubunun talep edildiğinin belirtilmiş olması gerekir. Söz konusu mahsup talebinin bu şekilde yapılmış olması halinde, mahsuba konu edilen KDV tutarının 1 No.lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapılacağı dönem yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde tespit edilir."

açıklamaları yer almaktadır.

Buna göre, Şirketiniz tarafından birden fazla beyan döneminde tevkifata tabi tutulan ve 2 No.lu KDV Beyannamelerinde beyan edilerek tahakkuk eden KDV tutarlarının ödendiği vergilendirme dönemine ilişkin 1 No.lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapılması gerekmektedir.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Gelir Vergisi Kanunu’nda düzenlenen engellilik indirimi uygulaması ile • engelli ücretliye, • bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretliye, • engelli serbest meslek erbabına, • bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabına kolaylıklar sağlanması hedeflenmiştir. Bugün yazımızda vergi kanunlarımızda yer alan başlıca kolaylıklar üzerinde duracağız. En başta gelen düzenleme Gelir Vergisi Kanunu’muzda yer almaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’nda engellilik ve istisna

Vergi mevzuatı kapsamında engelli vatandaşlarımıza yönelik uygulama ve avantajlardan biri Gelir Vergisi Kanunu’nun 31'inci maddesinde düzenlenen engellilik indirimidir. Aşağıdaki engellilik dereceleri itibarıyla belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir. Maddedeki düzenlemeye göre:

Çalışma gücünün asgari %80'ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari %60'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgari %40'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır.

Engellilik indirimi, çalışma gücü kaybı olanların ücret ve/veya kazançlarına, girecekleri derecelere göre belirlenen miktarda indirimin uygulanmasıdır. Miktarlar 2026 yılı itibarıyla:

• Birinci derece engelliler için 12.000 TL • İkinci derece engelliler için 7.000 TL
• Üçüncü derece engelliler için 3.000 TL'dir.

Bu tutarlar, engelli ücretlilerde ve bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretlilerde aylık gelir vergisi matrahından indirilir.

Serbest meslek faaliyetinde bulunan engelliler ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabının beyan edilecek yıllık gelirlerinden aylık olarak belirlenen tutarlar yıllık olarak hesaplanarak indirilir.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre, gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında engellilik indiriminden şu kişiler yararlanır:

Engelliler ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunanlar. Bakmakla yükümlü olunan kişi, engelli kişinin tabi olduğu çalışma mevzuatı veya bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumunun mevzuatına göre bakmakla yükümlü sayılan anne, baba, eş ve çocuklarını ifade etmektedir. Çocuklarda yaş sınırlamasına gidilmeksizin işlem yapılacaktır.

Ayrıca, engelli vatandaşlarımıza yönelik olarak Özel Tüketim Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi, Katma Değer Vergisi ve Emlak Vergisi Kanunlarında düzenlenen istisnalar bulunmaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre dar mükellefiyete tabi kimseler hakkında engellilik indirimi uygulanmaz.

Bakmakla yükümlü olunan kişi

Bakmakla yükümlü olunan kişi, engelli kişinin tabi olduğu çalışma mevzuatı veya bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumunun mevzuatına göre bakmakla yükümlü sayılan anne, baba, eş ve çocuklarını ifade etmektedir. Çocuklarda yaş sınırlamasına gidilmeksizin işlem yapılacaktır.

Engellilik indiriminden yararlanmak için yapılması gerekenler

Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen kişilerin engellilik vergi indirimi başvurularını Dijital Vergi Dairesi aracılığıyla ya da bir dilekçe ve aşağıda belirtilen belgelerle birlikte defterdarlıklara (Gelir Müdürlüğüne), bağımsız vergi dairesi bulunan ilçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, vergi dairesi bulunmayan ilçelerde ise mal müdürlüklerine yapmaları gerekir.

1. a) Engelli hizmet erbabı için:

• Müracaat formu-dilekçe, • çalıştığı iş yerinden alınacak, işveren tarafından imzalanıp kaşelenmiş, çalıştığına dair yazı, • T.C. kimlik numarasını içeren nüfus cüzdanı fotokopisi, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

1. b) Hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu engelli kişiler için:

• Müracaat formu-dilekçe, • çalıştığı iş yerinden alınacak, işveren tarafından imzalanıp kaşelenmiş, çalıştığına dair yazı, • kendisinin ve engelli kişinin T.C. kimlik numaralarını içeren nüfus cüzdanı fotokopileri, • engelli kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

1. c) Engelli serbest meslek erbabı için:

• Müracaat formu-dilekçe, • vergi kimlik numarasını gösteren belge (vergi levhasının fotokopisi), • T.C. kimlik numarasını içeren nüfus cüzdanı fotokopisi, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

1. d) Serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu engelli kişiler için:

• Müracaat formu-dilekçe, • vergi kimlik numarasını gösteren belge (vergi levhasının fotokopisi), • kendisinin ve engelli kişinin T.C. kimlik numaralarını içeren nüfus cüzdanı fotokopileri, • engelli kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.
  

Geçerli raporlar ve iş yeri değişikliği

Yetkili hastanelerce düzenlenen ve Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilerek çalışma gücünün asgari %40’ını kaybetmiş olduğu karara bağlanan engelli sağlık kurulu raporları, vergi indirimi uygulamasında dikkate alınmaktadır.

Engellilerin başvuruları sırasında 2007 yılı ve sonraki tarihlerde ilgili yönetmeliğe uygun olarak düzenlenmiş raporlarının mevcut olduğunu beyan edenlerin bu raporları da Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmek üzere kabul edilmektedir.

İşe girmek, engelli kimlik kartı almak, sosyal yardımlardan faydalanmak gibi değişik amaçlarla alınan ve Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmemiş engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden engellilik indiriminden yararlanılması mümkün değildir.

Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen vatandaşların diğer kurumların sevki sonucu aldıkları raporlar, engelli sağlık kurulu raporu formatına uygun olmaları durumunda, engellilik indirimi yönünden de geçerlidir ve bu raporların Merkez Sağlık Kurulunca yapılması gereken değerlendirmeye sunulması mümkündür.

Herhangi bir şekilde işyeri değiştiren ücretlilerin daha önce işlem tesis ettirdikleri müdürlüklere yeni iş yerlerinin adreslerini bildirerek buradan yeni işyerlerine hitaben yazı almaları yeterli olacaktır. Bu engellilerin yeniden rapor almalarına gerek yoktur. Bulundukları il sınırları dışına giden ücretliler de aynı şekilde hareket edebileceklerdir.

Malul ve engellilere tanınan ÖTV istisnası

Malul ve engellilere, belirli büyüklüğü aşmayan ve belirlenmiş özelliklere sahip taşıt alımında indirim sağlanmaktadır. Ancak konunun açıklanması bu yazı kapsamını aşar niteliktedir. Bu konu ayrı bir yazıda ele alınabilecektir. Her on yılda sadece bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılabilir. Dolayısıyla, taşıtın istisna kapsamında satın alındığı tarihten itibaren on yıllık süre geçmeden aynı veya farklı kategoride sınıflandırılan ikinci bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılamaz.

Engellilere KDV’de sağlanan vergi avantajları

Engellilerin eğitimleri, meslekleri, günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş her türlü araç-gereç ve özel bilgisayar programlarının teslimi KDV'den istisnadır. Örneğin; görme engellilerin kullandıkları baston, yazı makinesi, kabartma klavye; ortopedik engellilerin kullandıkları tekerlekli sandalye, ortez-protez gibi cihaz ve araçlar ile özel bilgisayar programları istisna kapsamında kabul edilir.

Binek otomobili ve diğer nakil vasıtalarının ise sözü edilen “araç-gereç” kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.

Engelliler dışında engelli olmayanlar tarafından da kullanılması mümkün olan araç ve gereçlerin teslimi, bu istisna kapsamında değildir. İstisna, özellikle engellilere yapılan teslimlerle sınırlı olmayıp, kapsama giren araç ve gereçlerin her safhada tesliminde ve ithalinde uygulanır.

Ayrıca, mal ve hizmetlere uygulanan KDV oranlarını belirleyen 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na ekli (II) sayılı listenin 26'ncı sırasında "Yaşlı, sakat ve düşkünler için bakım ve huzurevleri ile yetimhanelerde verilen hizmetler" sayılmak suretiyle engellilere bakımevlerinde verilen hizmetlere indirimli (%10) KDV uygulanması öngörülmüştür.

Emlak vergisinde sağlanan avantajlar

Türkiye sınırları içinde brüt 200 metrekareyi geçmeyen tek meskene veya tek meskende hisseye sahip olan (intifa hakkına sahip olunması hâli dâhil) engelliler, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanır.

Meskeninde bizzat oturmayan engellinin, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanma durumu

İndirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulanmasından yararlanabilmek için meskende bizzat oturma şartı aranmamaktadır. Bu nedenle, sahip olduğu tek meskeni kiraya verip başka yerde ikamet eden engelliler de diğer şartları taşımaları kaydıyla indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanarak emlak vergisi ödemeyecektir.

Ekonomim.com | Akif AKARCA / Dr.Mehmet ŞAFAK

Özellikle yabancı para değerlerindeki artışlar dolayısıyla dövizli borçların değerlenmesi sonucu şirketlerde hem kur farkı zararlarının oluşması hem de borçların şişmesi söz konusudur. Bu olgu ise özellikle döviz cinsinden borcu olan şirketlerin Ticaret Kanunu’nun 376. maddesine dikkat etmeleri gereğini ortaya çıkarmaktadır.

Ticaret hukuku yönünden

TTK’nın 376. maddesi, son yıllık bilançodan sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığının anlaşıldığı hâllerde yönetim kuruluna durumu derhal genel kurula bildirme, bu toplamın üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığının anlaşılması durumunda ise genel kurula üçte bir sermaye ile yetinme yahut sermayenin tamamlanması kararını alma yükümlülüğü getirmiştir. Aksi hâlde şirket feshedilmiş sayılır. Yönetim kurulu, şirketin borca batık bulunduğu şüphesini uyandıran emarelerin mevcut olması hâlinde ise aktiflerin satış fiyatları esas alınarak bir ara bilançosu tanzim etmek yükümlülüğü altındadır. Şirketin aktiflerinin şirket alacaklılarının alacaklarını karşılamaya yetmediği hâllerde ise yönetim kurulunun durumu derhal mahkemeye bildirmesi, iflası veya iflasın ertelenmesini talep etmesi gerekmektedir (Bu konuda 1.1.2027 tarihine kadar uygulama alanı bulacak olan ve 15.9.2018 günlü Resmî Gazete’de yayımlanmış Türk Ticaret Kanunu’nun 376. maddesine ilişkin Yönetmelik’e ve değişikliklerine bakılmalıdır). Yönetim kurulunun bu görevlerindeki ihmali, Türk Ceza Kanunu karşısında görevi ihmal suçunu (md. 257/2) oluşturabileceği gibi kusurlu iflas hâlini de oluşturabilir.

Öte yandan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile anonim şirketler için 50 bin lira olan asgari sermaye tutarı 250 bin liraya (kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan şirketlerde 100 bin liradan 500 bin liraya), limited şirketler için 10 bin lira olan asgari sermaye tutarı 50 bin liraya yükseltilmiştir. 7511 sayılı Kanun’la getirilen düzenlemeye göre, sermayeleri en az sermaye tutarının altında olan anonim ve limited şirketlerin, 31.12.2026 tarihine kadar sermayelerini yeni sermaye tutarlarına yükseltmeleri gerekmektedir. Yapılacak sermaye artırımlarında bu asgari tutarların dikkate alınmasında yarar vardır. Ayrıca bu sermaye artırımı için illa son yılı beklemek de gerekmemektedir.

Vergi mevzuatı yönünden

Sermaye artırımı kanunen zorunlu olmadığı hâlde, vergi mevzuatı dolayısıyla şirket menfaati gereği sermaye artırımının gerekli olmasına yol açan müessese ise “örtülü sermaye faizi” müessesesidir.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nda örtülü sermaye müessesesi kapsamında kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili olan kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları her türlü borcun, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye kabul edilmiştir.

Alınan borçların örtülü sermaye sayılan kısmı için ödenen veya hesaplanan faiz, kur farkları, vade farkları ve benzeri giderler, Kanun’un 11/b maddesi gereğince kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmak durumundadır. Öte yandan bu tutarlar, ilişkili kişiye dağıtılan kâr payı olarak nitelendirilmekte, ödeme yapılanın gerçek kişi olması hâlinde stopaj mükellefiyeti doğmakta ve geliri elde eden açısından kâr payı statüsünde vergilendirmeye yol açmaktadır.

Burada kurumların yapmış oldukları borçlanmaların örtülü sermaye olup olmadığı yönündeki tespit, borçların hesap dönemi başındaki bilançoda yer alan öz sermaye ile kıyaslanması suretiyle yapılmaktadır. Kurumun dönem başı öz sermayesinin sıfır veya negatif değerler taşıması durumunda, söz konusu kurumun ortak ve ortaklarla ilişkili kişilerden yaptığı borçlanmaların tamamı örtülü sermaye olarak değerlendirilmektedir. Bu durum kurumlara, dönem başında öz sermayelerini gerekli şekilde oluşturarak, dönem içinde örtülü sermaye durumunun oluşmaması için borçlanmalarını önceden planlayabilme olanağını da sağlamıştır.

2027 yılı için 2026 yılı sonu itibarıyla geçerli olan öz sermaye miktarı, maliyetleri gider yazılabilecek borçların belirlenmesinde temel teşkil edecektir. Örtülü sermaye kapsamına giren borçları bulunan kurumlar sermayelerini dış kaynaklardan artırmak suretiyle, ilişkili kişilerden borçlanmalarda daha uygun bir konum yaratabilirler. İç kaynaklardan yapılacak sermaye artırımının ise öz sermayeyi artırıcı bir etkisinin olmadığı da unutulmamalıdır.

Öte yandan nakit sermaye artırımlarını teşvik maksadıyla 6637 sayılı Kanun’la Kurumlar Vergisi Kanunu’nun “diğer indirimler” başlıklı 10. maddesine eklenen (ı) bendi ile şirketlerin nakit yoluyla sermaye artırımlarını teşvik etmek, bu yolla yabancı kaynak yerine özkaynağa yönelmelerini temin etmek amacıyla yeni bir düzenlemeye gidilmiştir. Bu düzenlemeye göre kısaca “sermaye şirketleri, nakdi sermaye artışlarının nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden Merkez Bankası tarafından indirimden yararlanılan yıl için en son açıklanan "Bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı" dikkate alınarak, ilgili hesap döneminin sonuna kadar hesaplanan tutarın yarısını (%50’sini)” kurumlar vergisi beyannamesinde kurum kazancından indirebileceklerdir. 7338 sayılı Kanun’la buradaki %50 oranı, nakdi sermaye artırımının yurt dışından getirilecek nakitle karşılanan kısmı için %75’e çıkartılmıştır.

Öte yandan 1.1.2021’den itibaren uygulamaya geçen finansman gider kısıtlamasında da sermaye artırımı, özkaynağı yükselterek yabancı kaynak oranını düşüreceğinden, önümüzdeki yıl için gider yazma olanağı kısıtlanacak finansman yükünün de azalmasına yol açacaktır.

Sermaye şirketlerinin bu aktardıklarımız ışığında mevcut sermayelerini gözden geçirmelerinde yarar vardır. Bu yıl da bu konuyu her yıl olduğu gibi hatırlatayım istedim.

Ekonomim.com | Bumin DOĞRUSÖZ

Serma­ye piyasası; işletmelere gerek payların halka arzı gerekse borçlanma aracı ihracı yoluyla kaynak temini konusunda birçok alternatif sunmaktadır. Payların halka arzı, şirket sermayesini oluşturan mev­cut paylarının veya sermaye artışı yapı­larak ihraç edilecek yeni payların halka satılmasıdır. Borsa İstanbul’da işlem gö­rebilmek için halka arz izahnamesinin SPK tarafından onaylanması, şirket pay­larının halka arz edilmesi ve sonrasında payların Borsa kotuna alınması gerek­mektedir.

Halka arz süreci

Şirket paylarının halka arz edilip iş­lem görmesi için aşağıdaki adımların ta­mamlanması gerekmektedir.

-SPK’ya başvuru

-Borsa İstanbul Grubuna başvuru

-SPK ve Borsa İstanbul uzmanlarının şirketi incelemeleri

-Borsa İstanbul tarafından şirketin işlem görebileceği pazarın belirlenmesi

-SPK tarafından izahnamenin onay­lanması

-Satış süreci, dağıtım esasları, satış sonuçlarının duyurulması

-Borsa kotuna alınma ve payların iş­lem görmeye başlaması

Payların halka arzına onay verilmesi süreci SPK’nın, Borsa’da kota alınma ve işlem görme süreci ise Borsa İstanbul’un incelemesine tabidir.

Halka arzda; ortaklara ait mevcut pay­ların halka arzı, sermaye artırımı yoluy­la ihraç edilecek payların halka arzı veya iki yöntemin birlikte kullanılması seçe­neklerinden biri kullanılabilir.

Halka arz edilen kurumlarda vergi avantajı

7256 sayılı Kanunla, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32. maddesine ekleme ya­pılarak, finansal kuruluşlar hariç, payla­rını asgari yüzde 20 oranında halka arz eden şirketler için halka arzdan itiba­ren beş hesap dönemi boyunca kurumlar vergisi oranı 2 puan indirimli olarak uy­gulanması yürürlüğe girmiş bulunmak­tadır. Söz konusu düzenleme; 01.01.2021 tarihinden, özel hesap dönemine tabi olan mükelleflerde ise 2021 takvim yı­lında başlayan özel hesap döneminin ba­şından itibaren elde edilen kazançlara uygulanacaktır. 2 puanlık vergi indiri­minden faydalanmak isteyen kurumla­rın başlangıçta halka kapalı olması ge­rekmektedir. Söz konusu maddenin yü­rürlük tarihi olan 17.11.2020 tarihinden önce paylarını halka arz etmiş olanlar şirketlerin bu indirimden faydalanmala­rı mümkün değildir.

Halka arz oranı önemli

Kurumlar vergisi oranının indirim­li olarak uygulanmasının bir diğer şar­tı; şirketlerin paylarını en az yüzde 20 oranında halka arz etmeleridir. %20’lik oranın hesabında halka arz edilen tutar­la birlikte ulaşılan toplam sermaye tu­tarı dikkate alınacaktır. En az yüzde 20 oranındaki halka açıklığın, ilk defa hal­ka arzın gerçekleştiği hesap dönemin­den itibaren beş hesap dönemi boyunca korunması gerekmektedir. Bu şartın ih­lal edilmesi halinde indirimli vergi ora­nı uygulaması nedeniyle zamanında ta­hakkuk ettirilmemiş vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte tahsil edilecektir.

Finansal kuruluşlara vergi avantajı yok

Bankalar, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, finansman şirketle­ri, ödeme ve elektronik para kuruluşları, yetkili döviz müesseseleri, varlık yöne­tim şirketleri, sermaye piyasası kurum­ları ile sigorta ve reasürans şirketleri ve emeklilik şirketleri indirimli oran uygu­lamasından yararlanamazlar.

Dünya | Mahmut Bülent YILDIRIM

Haziran 2026 ayı itibariyle inşaat üretimi endeksi yıllık bazda %6 azalmış durumdadır. Bina inşaatı sektörü endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre %7.5 azalmıştır. Bina dışı yapılarda ise yıllık bazda %4.5 artış olduğunu görmekteyiz. Mayıs 2026 ayında yıllık bazda %3.1 düşüşten, Haziran ayında yıllık bazda %6 düşüşe gelmesi ve 2 aydır aylık bazda da %0.5 düşüşle ayı tamamlaması bir şeylerin yapılması gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Üretim düşerse ne olur?

Fiyatlarda rekabetçi bir ortam oluşmaz ve sektörde kar marjları yükselebilir. Ancak düşen üretim sadece inşaat sektörünü değil, o sektöre iş yapan tüm sektörleri de olumsuz etkiler. Örneğin pencere, kapı, mobilya, kablo, çimento, inşaat demiri üretimi gibi tüm sektörlerde üretim yavaşlamasına yol açar.

Bunun en önemli sebebi talep eksikliğidir. Talebin olmadığı yerde yüksek kredi maliyetleriyle üretim yapıp beklemek ciddi zarar riski taşır. Örneğin evi olanın kredi ile ev alamaması talepte zayıflamaya yol açtığından satışlardaki zayıflama üretimin de yavaşlamasına yol açabilir.

Şimdi gelelim satışlarla ilgili verilere,

TÜİK Temmuz ayı verilerini açıkladı. Yukarıda ise Haziran ayı üretim verilerine bakmıştık. Temmuz ayında ilk el satışlar bir önceki yıla göre %8.6 düşerek 42,529 adede gerilemiştir. Oysa ilk el işyeri satışlarında aynı dönemde 5,777 adetle %16,4 artış olmuştur. Konut satışlarında yasal sınırlama olmasaydı satışların pozitif olma ihtimali de artacaktı. Bu durumda satış ihtimali artan müteahhitler de üretimi artıracak ve üretimde artış yaşanabilecekti. Bu durum tüm yan sektörlere de üretim artışı olarak yansıyacaktı. Kaldı ki söz konusu sektörün krediye ulaşımı da neredeyse imkansız hale geldiğinden satışlar daha çok tasarruf finansman şirketleri üzerinden de geliyor olabilir.

İkinci el satışlar ev değiştirme amacını da içerisinde barındırdığından ilk el satışlara katkı sağlamaktadır. Ancak verilere baktığımızda ikinci el satışlarda 2026 yılı Temmuz ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre %20,8 daralma olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla ikinci el piyasasındaki durgunluk ilk el üretimini de olumsuz etkilemektedir. Kaldı ki Haziran ayında inşaat sektörü ciro endeksinin yıllık bazda %29.9 artması, enflasyon oranından düşük olduğu için reel olarak bir artışın olmadığını göstermektedir. Aylık bazda ise %0,7 daralma söz konusudur. Ayrıca gayrimenkul ticaretinde de Haziran ayında aylık ciro %1.5 daralmıştır.

Fiyatlar düşebilir mi?

Talebin daralması lokasyon bazında farklı etkide olsa da, fiyatlarda aşağı yönlü baskıya yol açabilir. Ancak fiyat düşüşü maliyet düşüşünden değil daha çok kredi borçlarının bir an önce ödenmesi isteğinden kaynaklanacaktır. Çünkü kredi maliyetleri kredi faizi+dosyamasrafı+tahsis ücreti +vbücretler adı altında alınan paralarla %60 lara ulaşmaktadır. Bu durumda vakit geçtikçe zarar ihtimali de artmaktadır.

Maliyetlerdeki değişim fiyat düşüşlerine zemin hazırlar mı?

TÜİK inşaat maliyet endeksi Haziran 2026 verilerine göre bina malzeme maliyetleri yıllık bazda %27.78 aylık bazda da %1.68 artarken fiyatlar nasıl geri gelebilir ki? Fiyatların geri gelmesi ya kar marjından feragat etmek, ya da yüksek faizli banka kredi borcundan kurtulmak için söz konusu olabilir.

Sonuç olarak;

Üretimin yavaşladığı, kredi sınırlamaları ve kredi maliyetlerinin çok yüksek olduğu bir ortamda, malzeme ve işçilik maliyetleri artarken, fiyatların sağlıklı bir şekilde geri gelmesi mümkün değildir. Yüksek kredi maliyetlerinden kurtulmak isteyen müteahhitler zorunlu olarak fiyat kırabilirler. Bu durumda sektörde bazı sermaye yapısı zayıf inşaat firmaları hakkında konkordato, iflas gibi haberleri duyma ihtimalini de artırmaktadır.

Saygılarımla.

FinansınGündemi | Hikmet BAYDAR

Oysa OECD ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın (UNDP- United Nations Development Programme) birlikte yürüttüğü Sınır Tanımayan Vergi Müfettişleri (Tax Inspectors Without Borders-TIWB) girişiminin 2026 yılı raporu, meseleye biraz başka bir yerden bakmamız gerektiğini gösteriyor.

Çünkü vergi gelirini artırmanın yolu her zaman yeni vergi koymaktan ya da mevcut vergilerin oranını yükseltmekten geçmiyor. Mevcut verginin doğru tespit edilmesi ve etkin biçimde denetlenmesi de kamu gelirlerini önemli ölçüde artırabiliyor.

Rapor bunun için oldukça çarpıcı rakamlar ortaya koyuyor.

TIWB, bugüne kadar 71 gelişmekte olan ülkede toplam 165 program yürüttü. Bu programlar sonucunda 2,72 milyar dolar ilave vergi geliri tahsil edildi, 7,67 milyar dolarlık ilave vergi tutarı hesaplandı ve 2,53 milyar dolarlık devreden zarar reddedildi. Üstelik 2025 yılı, devam eden program sayısı bakımından girişimin bugüne kadarki en yoğun yılı oldu.

Daha çarpıcı olan ise şu: Rapora göre TIWB programlarının başlangıcından bu yana program maliyetlerine harcanan her 1 dolar karşılığında 125 dolar ilave vergi geliri elde edildi.

Yani vergi politikası açısından üzerinde düşünülmesi gereken temel meselelerden biri şu: Vergi gelirini artırmak için mükellefin üzerine sürekli yeni bir vergi yükü bindirmek mi daha doğru, yoksa mevcut vergilerin doğru ve etkin biçimde denetlenmesine daha fazla kaynak ayırmak mı?

Vergi denetiminin şekli değişiyor

Rapordaki bir diğer önemli nokta, uluslararası vergi denetiminin son yıllarda geçirdiği dönüşüm.

TIWB başlangıçta ağırlıklı olarak transfer fiyatlandırması ve uluslararası vergi incelemelerine odaklanmıştı. Ancak bugün çalışma alanı oldukça genişlemiş durumda.

Vergi suçlarının soruşturulması, finansal hesap bilgilerinin otomatik değişimi kapsamında elde edilen bilgilerin etkin kullanılması, ülke bazlı raporlama verilerinin değerlendirilmesi, vergi idarelerinin dijitalleşmesi ve küresel asgari kurumlar vergisinin uygulanması artık programın çalışma alanları arasında. Dijital ticarette KDV denetimlerine yönelik çalışmaların da başlaması planlanıyor.

Bu değişim aslında bize vergi denetiminin nereye doğru gittiğini de gösteriyor.

Artık yalnızca mükellefin defterini ve belgelerini inceleyen klasik bir vergi denetiminden söz etmiyoruz. Uluslararası veri değişiminin, veri analizinin, risk değerlendirmesinin, sektör bilgisinin ve ülkeler arası iş birliğinin giderek daha fazla öne çıktığı bir vergi denetimi sistemine doğru gidiyoruz.

Örneğin otomatik finansal hesap bilgisi değişimi kapsamında bir ülkenin başka ülkelerden bilgi elde etmesi tek başına yeterli değil. Asıl mesele alınan bu bilgilerin işlenmesi, diğer verilerle eşleştirilmesi, riskli mükelleflerin belirlenmesi ve gerektiğinde vergi incelemesine dönüştürülmesi.

Benzer durum ülke bazlı raporlama, yani CbCR (Country-by-country reporting) verileri açısından da geçerli. Büyük çok uluslu şirketlerin hangi ülkede ne kadar gelir elde ettiği, ne kadar vergi ödediği ve ekonomik faaliyetlerini nerede yürüttüğü konusunda vergi idarelerinin elinde artık geçmişle kıyaslanamayacak ölçüde veri bulunuyor.

Dolayısıyla mesele giderek bilgiye ulaşmaktan çok bilgiyi kullanabilme kapasitesine dönüşüyor.

Çok uluslu şirketlerin denetiminde sektör uzmanlığı öne çıkıyor

Raporda dikkat çekilen bir başka husus da çok uluslu şirketlerin denetiminde sektör uzmanlığına duyulan ihtiyacın artması.

Vergi idareleri artık özellikle finansal hizmetler, telekomünikasyon ve madencilik gibi doğal kaynak sektörlerinde faaliyet gösteren çok uluslu şirketlerin incelenebilmesi için bu sektörlerin iş modellerini ve değer zincirlerini bilen uzmanlara ihtiyaç duyuyor.

Bu oldukça önemli.

Çünkü karmaşık çok uluslu bir şirket yapısını yalnızca vergi mevzuatını bilerek çözmek her zaman mümkün değil. Şirketin nasıl para kazandığını, grup içindeki fonksiyonların nerede gerçekleştirildiğini, risklerin hangi şirket tarafından üstlenildiğini ve grup içi fiyatlandırmanın ekonomik mantığını da anlamak gerekiyor.

Dolayısıyla geleceğin vergi müfettişinin yalnızca iyi bir vergi hukukçusu ya da denetçi olması yeterli olmayabilir. Sektörü, finansmanı, veriyi ve uluslararası şirket yapılarını da okuyabilmesi gerekecek.

Nitekim OECD raporunda, klasik transfer fiyatlandırması denetimine yönelik talebin artık daha istikrarlı hale geldiği; buna karşılık sektörel uzmanlığa, otomatik bilgi değişimine, ülke bazlı raporlama verilerinin kullanımına, vergi suçlarının soruşturulmasına ve küresel asgari vergiye ilişkin desteğe talebin arttığı belirtiliyor.

Küresel asgarî vergi de artık uygulama ve denetim konusu

Rapordaki önemli başlıklardan biri de küresel asgarî kurumlar vergisi.

OECD'nin GloBE (Global Anti-Base Erosion) kuralları kapsamında, yıllık geliri 750 milyon avroyu aşan çok uluslu şirket gruplarının faaliyet gösterdikleri ülkelerde yüzde 15 efektif asgari vergiye tabi tutulması öngörülüyor.

OECD'nin raporda kullandığı tahmine göre küresel asgari verginin dünya genelinde yıllık 155 ila 192 milyar dolar arasında ilave kurumlar vergisi geliri yaratabileceği değerlendiriliyor.

Ancak burada da sorun yalnızca ilgili kanuni düzenleme yapmak değil.

Efektif vergi oranının hesaplanması, ek verginin belirlenmesi, çok uluslu grupların denetlenmesi ve gerekli idari altyapının kurulması oldukça teknik bir kapasite gerektiriyor. Bu nedenle TIWB kapsamında küresel asgari verginin uygulanmasına yönelik özel programlar da başlatılmış durumda. İlk pilot program 2025 yılında Kuzey Makedonya’da gerçekleştirildi.

Üstelik bu başlığın Türkiye açısından başka bir önemi daha var: vergi teşvikleri.

OECD ve UNDP, TIWB 2.0 kapsamında vergi harcamaları konusunda da ortak çalışmaların genişletileceğini; vergi teşviklerinin tasarımı ve gözetiminin politika analizi ile denetim odaklı çalışmalar birlikte yürütülerek güçlendirileceğini belirtiyor.

Küresel asgari kurumlar vergisinin uygulanmaya başladığı bir dünyada bu konu giderek daha önemli hale gelecek. Çünkü bir ülkenin çok uluslu bir şirkete sağladığı düşük oranlı kurumlar vergisi avantajının bir kısmı, belirli koşullarda başka bir ülkede alınacak ek vergiye dönüşebilecek.

Dolayısıyla bundan sonra yalnızca “ne kadar vergi teşviki veriyoruz?” sorusunu değil, “verdiğimiz teşvik gerçekten yatırım çekiyor mu ve yeni uluslararası vergi düzeninde hâlâ aynı sonucu doğuruyor mu?” sorusunu da sormak gerekecek.

Türkiye bu kez yardım alan değil, uzmanlık sağlayan tarafta

Raporun Türkiye açısından belki de en dikkat çekici bölümü ise Türkiye’nin TIWB sistemindeki konumu.

Türkiye, 2025 yılında Nijerya’da başlatılan iki programda ATAF, Hindistan ve Birleşik Krallık ile birlikte uzmanlık sağlayan ülkeler arasında yer alıyor. Programlardan biri otomatik finansal hesap bilgisi değişimi kapsamında elde edilen verilerin, diğeri ise ülke bazlı raporlama verilerinin etkin kullanımına yönelik. OECD, bu iş birliğini TIWB 2.0 kapsamında çok ortaklı iş birliğinin teknik kapasiteyi nasıl güçlendirebileceğine ve Güney-Güney iş birliğini (South–South co-operation) nasıl geliştirebileceğine örnek olarak gösteriyor

Nijerya programının amacı offshore finansal bilgilerin ve çok uluslu şirketlere ilişkin ülke bazlı verilerin analiz edilerek daha hedefli vergi incelemelerinin yapılabilmesi ve vergiye uyumun artırılması.

Daha da önemlisi OECD raporunda Vergi Denetim Kurulu Başkanı Muhsin Atçı’nın değerlendirmesine de yer verilmiş. Atçı, Türkiye’nin TIWB girişimine katkı sağlamasından duyulan memnuniyeti ifade ederken programın ülkeler arasında deneyim ve uygulama paylaşımı açısından önemine dikkat çekiyor. Raporda bunun Türkiye’nin TIWB programına ilk katılımı olduğu da açıkça belirtiliyor.

Bu küçümsenecek bir ayrıntı değil.

Türkiye bu programda bu kez teknik destek alan bir ülke olarak değil, başka bir ülkenin vergi idaresine uzmanlık sağlayan ülke olarak yer alıyor.

O hâlde Türkiye açısından sorulması gereken soru

Türkiye’nin başka bir ülkeye CRS (Common Reporting Standard) ve ülke bazlı raporlama verilerinin kullanılması konusunda uzmanlık sağlayabilecek kapasiteye sahip olması kuşkusuz önemli.

Ancak bu durum beraberinde başka bir soruyu da getiriyor:

Türkiye sahip olduğu bu kapasiteyi kendi vergi sisteminde ne ölçüde etkin kullanıyor?

Türkiye otomatik bilgi değişimi kapsamında önemli miktarda finansal bilgi elde ediyor. Büyük çok uluslu şirketler hakkında ülke bazlı raporlama verilerine ulaşabiliyor. Dijital vergi altyapısı bakımından da uzun yıllardır önemli bir birikime sahip.

Dolayısıyla önümüzdeki dönemde tartışılması gereken mesele sadece yeni vergilerin ne olacağı ya da hangi verginin oranının artırılacağı olmamalı.

Asıl tartışılması gerekenlerden biri de mevcut vergi kapasitesinin ne kadarının gerçekten kullanılabildiği olmalı.

OECD-UNDP raporunun ortaya koyduğu 2,72 milyar dolarlık ilave tahsilat bunun mümkün olduğunu gösteriyor. Üstelik programın etkisi yalnızca tahsil edilen vergiyle sınırlı değil; rapora göre programlar vergi idarelerinin teknik kapasitesinin, mevzuatının ve gönüllü uyumun gelişmesine de katkı sağlıyor.

Sonuç ve genel değerlendirmem

OECD-UNDP raporunun Türkiye açısından ortaya koyduğu tablo bence önemli ve olumlu. Çünkü Türkiye, vergi denetiminde yalnızca uluslararası standartları takip eden ya da teknik destek alan bir ülke konumunda değil; sahip olduğu bilgi birikimini ve denetim kapasitesini başka ülkelere aktarabilecek bir noktaya gelmiş durumda. Türkiye’nin Nijerya’da yürütülen CRS ve ülke bazlı raporlama programlarında uzmanlık sağlayan ülkeler arasında yer alması ve OECD’nin bunu TIWB 2.0’ın çok taraflı iş birliği modeline örnek göstermesi, Türk vergi denetiminin ulaştığı teknik kapasite bakımından dikkate değer bir göstergedir. Raporda bunun Türkiye’nin TIWB programına ilk katılımı olduğunun özellikle belirtilmesi de bu açıdan anlamlıdır.

Bu nedenle Türkiye’nin vergi denetimindeki birikimini küçümsememek gerekir. Uzun yıllara dayanan vergi inceleme geleneği, yetişmiş insan kaynağı, dijital vergi altyapısı ve özellikle uluslararası vergilendirme alanında oluşan teknik kapasite bugün başka bir ülkenin vergi idaresine katkı sağlayabilecek seviyededir. OECD raporunda Vergi Denetim Kurulu Başkanının değerlendirmesine doğrudan yer verilmesi de Türkiye’nin artık bu uluslararası yapının yalnızca izleyicisi değil, katkı sunan aktörlerinden biri haline geldiğini gösteriyor.

Ancak bu başarı aynı zamanda Türkiye açısından önemli bir sorumluluk da doğuruyor. Eğer Türkiye, başka bir ülkenin offshore finansal bilgileri ve çok uluslu şirketlere ilişkin ülke bazlı raporlama verilerini daha etkin kullanabilmesi için uzmanlık sağlayabiliyorsa, aynı kapasitenin kendi vergi sisteminde de en yüksek düzeyde kullanılması gerekir. Bundan sonraki mesele yalnızca bilgiye sahip olmak değil; o bilgiyi doğru risk analizine, doğru mükellef seçimine ve etkin bir vergi incelemesine dönüştürebilmektir.

Dolayısıyla Türkiye açısından hedef, mevcut denetim kapasitesini korumaktan öteye geçip onu yeni uluslararası vergi düzenine göre daha da güçlendirmek olmalıdır. Sektörel uzmanlık, veri analitiği, otomatik bilgi değişimi, ülke bazlı raporlama, küresel asgari vergi ve dijital ticaret gibi alanlarda vergi denetiminin niteliği belirleyici olacaktır. OECD raporunun da gösterdiği üzere vergi idarelerine yönelik talep tam olarak bu alanlara doğru kaymaktadır.

Netice itibariyle Türkiye’nin vergi gelirlerini artırma tartışmasında yalnızca yeni vergi, oran artışı ya da istisnaların kaldırılması seçeneklerine sıkışmaması gerekir. Güçlü ve nitelikli bir vergi denetimi de başlı başına bir maliye politikası aracıdır. Türkiye’nin OECD-UNDP programında başka ülkelere uzmanlık sağlayan bir konuma gelmiş olması, bu kapasitenin varlığını zaten ortaya koyuyor.

Bundan sonrası, bu kapasitenin Türkiye’de ne ölçüde etkin kullanılacağı meselesidir.

Ve belki de asıl üzerinde durmamız gereken nokta tam olarak budur: Türkiye’nin vergi denetiminde ulaştığı bu kapasiteyi, yeni vergi koymanın alternatifi değilse bile, mevcut vergilerin daha adil ve daha etkin toplanmasının en güçlü araçlarından biri haline getirmek.

T24 | Murat BATI

Vergi incelemelerinde raporlama süreçlerini hızlandırmak, tekrarlayan işlemleri otomatikleştirmek, hata riskini azaltmak ve raporlarda yeknesaklığı güçlendirmek amacıyla geliştirilen ROS, devreye alındığı tarihten bugüne 20 bini aşkın raporun hazırlanmasına destek verdi.

Sistemin SBD incelemelerinde kullanılmasıyla birlikte raporlama süreçlerinde önemli bir hızlanma sağlandı ve sahte belge düzenleme incelemelerinde raporlama süreleri 21 güne kadar indirildi. Elde edilen bu tecrübenin ardından aynı hız ve verimlilik yaklaşımının şimdi Sahte Belge Kullanma incelemelerine de taşınması hedefleniyor.

Yeni SBK modülüyle birlikte sahte belge düzenleyenlere ve kullananlara yönelik incelemelerin raporlama boyutunda SBD–SBK otomasyon zinciri tamamlanmış oldu. Böylece sahte belgeyle mücadelede verinin analizinden incelemeye, incelemeden raporlamaya uzanan süreçte dijital araçların kullanım alanı daha da genişletildi.

Bu gelişme, 1 Ekim 2025 tarihinde uygulamaya konulan Sahte Belge ile Mücadele Stratejisinin hayata geçirilmesi bakımından da önemli bir aşamayı ifade ediyor. Strateji, sahte belgeyle mücadelede yalnızca belgeyi düzenleyenlerin değil, kullananların ve sistemin diğer unsurlarının da bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasını öngörüyor. SBK raporlarının otomasyona alınmasıyla birlikte bu bütüncül yapının raporlama ayağında önemli bir eşik daha aşılmış oldu.

Rapor Otomasyon Sistemi, Vergi Müfettişinin mesleki değerlendirmesinin yerine geçen bir sistem değil, bir karar destek ve otomasyon aracı olarak geliştirildi. Sistem tarafından oluşturulan raporlar taslak niteliğinde olup rapora yansıtılan tablo, tutar ve değerlendirmelerin nihai kontrolü raporu düzenleyen Vergi Müfettişine aittir. Böylece teknoloji, mesleki değerlendirmeyi ikame etmek yerine, Vergi Müfettişlerinin zamanlarını rutin işlemlerden ziyade inceleme, analiz ve değerlendirmeye ayırabilmelerine hizmet etmektedir.

Vergi Denetim Kurulunun veri analitiği, risk analizi ve rapor otomasyonu alanlarında geliştirdiği dijital kapasite, sahte belgeyle mücadelede denetimin etkinliğini her geçen gün artırmaktadır.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, teknolojiyi Vergi Müfettişinin mesleki tecrübesiyle buluşturan yeni karar destek ve otomasyon araçlarını geliştirmeye; daha hızlı, etkin ve güçlü bir vergi denetimi altyapısı oluşturmaya devam edecektir.

Lagarde, bunlardan ilkinin genişleyen küresel ticaret olduğunu, Avrupa'nın dünyanın en açık ekonomilerinden biri haline geldiğini ve ticarete açıklık bakımından ABD'nin yaklaşık iki katına ulaştığını söyledi.

Küreselleşmenin Avrupa ekonomisine büyük fayda sağladığını ancak ticaretin sürekli genişleyeceğinin artık varsayılamayacağını dile getiren Lagarde, geçen yıl dünya genelinde 2 bin 500'den fazla ticaret kısıtlamasının yürürlüğe konulduğuna işaret etti.

Ucuz enerji dönemi geride kaldı

Avrupa'nın büyüme modelinin ikinci ayağının ise nispeten ucuz enerjiyle desteklenen orta teknoloji ağırlıklı imalat sanayisi olduğunu belirten Lagarde, bu avantajın da giderek ortadan kalktığını dile getirdi.

Çin'in üretimde değer zincirinin üst basamaklarına çıktığına dikkati çeken Lagarde, Çin'in pek çok alanda Avrupa'nın doğrudan rakibi konumuna geldiğini ifade etti. Lagarde, geçen yıl AB’de enerji yoğun sektörlerin ödediği elektrik fiyatlarının ABD’nin iki katından fazla, Çin’in ise yaklaşık yüzde 50 üzerinde olduğuna dikkat çekti. Bu tablo, özellikle enerjiye bağımlı Avrupa sanayisinin küresel rekabette elini zayıflatıyor.

Üçüncü değişim jeopolitik alanda

Lagarde'ye göre üçüncü değişim ise jeopolitik alanda yaşanıyor. Avrupa ekonomisi uzun yıllar ABD’nin güvenlik şemsiyesi ve görece istikrarlı küresel düzen sayesinde yatırımlarını güvenlikten çok verimlilik üzerine kurabildi. Artan jeopolitik gerilimler ise şirketleri tedarik zincirlerini ve kritik bağımlılıklarını yeniden değerlendirmeye zorluyor.

Lagarde, bu üç değişimin Avrupa açısından kalıcı sonuçlar doğurabileceğini belirterek, "Avrupa'nın savaş sonrası büyüme modelinin aşındığını görüyoruz. Bunun bir zamanlar bildiğimiz şekline dönmesi de pek olası değil." dedi.

Avrupa'nın uzun vadede iç talepteki dayanıklılığı kalıcı bir büyüme kaynağına dönüştürmesi gerektiğini vurgulayan Lagarde, bunun için ortak pazarın ölçeğinden daha iyi yararlanılması gerektiğini ifade etti. Avrupa'da bilimsel bilgi ve araştırmaların ticari başarıya dönüştürülmesinde sorun yaşandığını, yeni teknolojilerin ekonomi genelinde yayılmasını engelleyen unsurların şirketlerin ölçek büyütmesini de zorlaştırdığını dile getirdi.

Yapay zeka vurgusu...

Avrupa'nın ilk dijital devrimi büyük ölçüde kaçırdığını, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yayılmasından doğan ticari kazanımların orantısız biçimde başka bölgelerde elde edildiğini söyleyen Lagarde, "Yapay zekayla gelen ikinci dijital devrimde aynı deneyimi tekrarlama lüksümüz yok." dedi.

Lagarde, Avrupa'da yapay zeka yatırımlarının yaygınlaştırılması ve ölçeklendirilmesi için tek pazardaki ve sermaye piyasalarındaki parçalanmış yapının giderilmesi ve AB içindeki engellerin kaldırılması gerektiğini kaydetti.

Sermaye piyasalarının daha hızlı bütünleştirilmesi gerektiğini vurgulayan Lagarde, AB liderlerinin piyasa entegrasyonu paketine ilişkin süreci tamamlaması gerektiğini söyledi.

AA

Bakan Şimşek'in kullandığı ifadeler şöyle:

"İkinci çeyrekte mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 7,9’a gerilerken istihdam çeyreklik 155 bin kişi arttı.

Tarım hariç sektörlerde son bir yıldaki ortalama kayıt dışı istihdam oranı yüzde 15,7 ile tarihsel ortalamanın oldukça altında seyretti.

Çalışanlarımıza sosyal güvence sağlayan kayıtlı istihdamın artması kamu maliyesi açısından da önemli kazanımlar sağlıyor.

Beşeri sermayeyi güçlendiren, istihdamı destekleyen ve iş gücüne katılımı artıran politikalarımızı sürdürüyoruz."

Ekonomim

Özpeynirci'nin paylaştığı verilere göre, temmuz ayında otomotivden alınan ÖTV geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,55 gerilerken, satışlardaki düşüşün ağustos ve eylül aylarında da sürmesi bekleniyor. Sektörde hem iç pazardaki daralma hem de üretim ve ihracattaki kayıplar endişeyi artırıyor.

Türk otomotiv sektöründe uzun yıllar sonra ilk kez Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tahsilatında düşüş yaşanması, iç pazardaki daralmanın boyutunu ortaya koydu.

Otomotiv editörü Emre Özpeynirci'nin Oksijen TV'de yaptığı değerlendirmelere göre, temmuz ayında ÖTV tahsilatı geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 2,55 azaldı. Düşüşün ağustos ve eylül aylarında da devam etmesi bekleniyor.

Otomotiv pazarı temmuzda yüzde 25 daraldı

Otomotiv pazarındaki daralma şubat ayından bu yana sürerken, temmuz ayında düşüş yüzde 25'e ulaştı. Ağustos ayına ilişkin beklentiler ise satışların yaklaşık 75 bin adet seviyesinde kalacağı yönünde.

Bu gerçekleşirse ağustos ayı, son 4-5 yılın en zayıf ağustos aylarından biri olacak. Geçen yıl ağustos ayında 102 binin üzerinde araç satılmış olması, beklenen düşüşün boyutunu ortaya koyuyor.

ÖTV gelirinde bütçe hedefi riski

Otomotivden elde edilen ÖTV gelirindeki düşüş, bütçe hedefleri açısından da risk oluşturuyor. Verilen değerlendirmelere göre, devletin otomotivden beklediği yıllık ÖTV geliri yaklaşık 900 milyar TL seviyesinde bulunuyor.

Yılın ilk 7 ayında ise yaklaşık 419-420 milyar TL tahsil edildi. Bu rakam, yıllık hedefin yaklaşık yüzde 44'üne karşılık geliyor. Geçen yılın aynı döneminde hedefin yüzde 47-48'lik bölümüne ulaşılmış olması, bu yılki tahsilat performansındaki gerilemeyi ortaya koyuyor.

Pazarın daralmaya devam etmesi halinde yıl sonu bütçe hedefinin yakalanamaması ihtimali güçleniyor.

Bu durum, bütçe açığının kontrol altında tutulması amacıyla otomotiv vergilerinde yeni düzenlemeler yapılabileceği endişesini de beraberinde getiriyor.

Yeni ÖTV artışı riski sektörü endişelendiriyor

Yakın dönemde getirilen maktu ÖTV düzenlemesiyle Cumhurbaşkanı'na bu vergiyi artırma konusunda geniş bir yetki verilmesi de sektörün gündemindeki önemli başlıklardan biri.

Mevcut durumda Türkiye'de satılan ortalama bir otomobilden alınan ÖTV'nin yaklaşık 718 bin 300 TL seviyesine ulaştığı belirtiliyor. Yeni bir vergi artışı, zaten daralan iç pazarda tüketicinin otomobile erişimini daha da zorlaştırabilir.

Üretim ve ihracatta da sert kayıp

Sektördeki olumsuz tablo yalnızca iç pazarla sınırlı kalmadı. Temmuz ayında toplam otomotiv üretiminin yüzde 19,16 gerilediği, otomobil üretimindeki düşüşün ise yüzde 32'ye ulaştığı belirtiliyor.

İhracat tarafında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Temmuz ayında toplam otomotiv ihracatı yüzde 20,41 azalırken, otomobil ihracatındaki gerileme yüzde 39'a ulaştı.

Otomotiv sanayisinde kapasite kullanım oranının da yüzde 62 seviyelerine kadar gerilemesi, sektördeki üretim baskısını artıran unsurlardan biri oldu.

Fabrikalardaki yatırımlar düşüşte etkili

Üretimdeki gerilemenin bir bölümünde fabrikalarda gerçekleştirilen yeni model yatırımları ve bant yenileme çalışmalarının etkisi bulunuyor. Renault Clio ve Hyundai Inster gibi modeller için yapılan çalışmaların üretim rakamlarını aşağı çektiği belirtiliyor.

Ancak sektör temsilcilerine göre sorun yalnızca geçici üretim kesintilerinden kaynaklanmıyor. Avrupa otomotiv pazarındaki dönüşüm de Türkiye'nin ihracat kapasitesi açısından yeni bir baskı oluşturuyor.

Elektrikli araç dönüşümü Türkiye için kritik

Avrupa pazarının hızla elektrikli araçlara yönelmesi, Türkiye açısından önemli bir rekabet riski yaratıyor. Türkiye'nin Avrupa'ya ihraç edebildiği elektrikli araç çeşitliliğinin henüz yeterli seviyeye ulaşmamış olması, sektörün önündeki temel sorunlardan biri olarak öne çıkıyor.

Bunun yanında Avrupa'nın sanayi politikası kapsamında gündeme gelen "Made in Europe" yaklaşımının Türkiye'yi nasıl etkileyeceğine ilişkin belirsizlikler de yeni yatırımlar açısından soru işaretleri yaratıyor.

İç pazarda satışların gerilemesi, ÖTV tahsilatının düşmesi, üretim ve ihracattaki kayıpların aynı dönemde ortaya çıkması, Türkiye otomotiv sektörünün çok yönlü bir baskıyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Sektörde en büyük endişe ise bütçe hedeflerinin tutturulamaması halinde yeni vergi düzenlemelerinin gündeme gelmesi ve bunun otomobil fiyatları üzerinden doğrudan tüketiciye yansıması.

Ekonomim

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.