Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgilere göre, ağustos ayı itibarıyla trafiğe kayıtlı otomobil sayısı 18 milyon 37 bin 907 olarak kaydedildi. Aynı dönemde motosiklet sayısı 7 milyon 608 bin 433’e ulaştı.

En fazla motosiklet İstanbul’da

İller bazında motosiklet sayısında ilk sırayı İstanbul aldı. Kentte trafiğe kayıtlı motosiklet sayısı 971 bin 480 olarak belirlendi.

İstanbul’u 563 bin 170 motosikletle Antalya ve 549 bin 833 motosikletle İzmir takip etti.

Trafiğe kayıtlı motosiklet sayısının en düşük olduğu il ise Ardahan oldu. Ardahan’da 1455 motosiklet bulunurken, bu ili 2 bin 113 ile Tunceli, 2 bin 348 ile Hakkari ve 2 bin 602 ile Bingöl izledi.

7 ilde motosiklet otomobili geçti

TÜİK verileri, bazı illerde motosiklet sayısının otomobil sayısının üzerine çıktığını da ortaya koydu. Aydın, Kilis, Manisa, Muğla, Iğdır, Şırnak ve Şanlıurfa’da trafiğe kayıtlı motosikletlerin sayısı otomobillerden fazla oldu.

Kilis’te 14 bin 507 otomobile karşılık 42 bin 81 motosiklet bulunuyor. Aydın’da 248 bin 830 otomobile karşılık 266 bin 141, Manisa’da 285 bin 696 otomobile karşılık 351 bin 713 motosiklet trafiğe kayıtlı durumda.

Muğla’da 294 bin 321 otomobile karşılık 325 bin 559 motosiklet bulunurken, Iğdır’da 8 bin 569 otomobile karşılık 14 bin 694 motosiklet kayıtlarda yer aldı.

Şırnak’ta trafiğe kayıtlı 9 bin 530 otomobile karşılık 9 bin 665 motosiklet bulunuyor. Şanlıurfa’da ise 120 bin 768 otomobile karşılık motosiklet sayısı 127 bin 205 olarak kaydedildi.

En büyük fark Manisa’da

Motosiklet sayısının otomobil sayısını geçtiği iller arasında iki araç türü arasındaki en büyük fark Manisa’da görüldü.

Kentte 351 bin 713 motosiklete karşılık 285 bin 696 otomobil bulunurken, aradaki fark 66 bin 17 olarak hesaplandı.

AA

Ocak-ağustos döneminde ise konut satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,8 düşüşle 950 bin 529 olarak gerçekleşti.

İlk el ve ikinci el satışlar geriledi

Türkiye genelinde ilk el konut satışları ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,5 azalarak 44 bin 378'e geriledi.

İkinci el konut satışları ise yıllık bazda yüzde 19,4 düşüşle 83 bin 32 oldu.

Toplam konut satışları içinde ilk el konutların payı yüzde 34,8, ikinci el konutların payı ise yüzde 65,2 olarak gerçekleşti.

Ocak-ağustos döneminde ilk el konut satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,4 azalarak 308 bin 394'e, ikinci el konut satışları ise yüzde 9,2 düşerek 642 bin 135'e geriledi.

İpotekli konut satışları yüzde 7,2 arttı

Toplam satışlardaki düşüşe karşın ipotekli konut satışlarında artış görüldü. Türkiye genelinde ipotekli konut satışları ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,2 artarak 22 bin 131'e yükseldi.

Diğer konut satışları ise yüzde 18,3 azalarak 105 bin 279 oldu. Toplam konut satışlarında ipotekli satışların payı yüzde 17,4, diğer satışların payı yüzde 82,6 olarak kaydedildi.

Ocak-ağustos döneminde ipotekli konut satışları yıllık bazda yüzde 27,6 artışla 188 bin 813'e çıkarken, diğer konut satışları yüzde 12,7 azalarak 761 bin 716'ya geriledi.

Mevsim etkisinden arındırılmış satışlar aylık bazda arttı

Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla ilk el konut satışları yüzde 4,5, ikinci el konut satışları yüzde 19,4 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ise bir önceki aya kıyasla ilk el konut satışları yüzde 3,5, ikinci el konut satışları yüzde 0,7 arttı.

Yabancılara konut satışında sınırlı artış

Yabancılara yapılan konut satışları ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 0,1 artarak 1.938'e yükseldi. Yabancılara satışların toplam konut satışları içindeki payı yüzde 1,5 oldu.

Ocak-ağustos döneminde yabancılara yapılan konut satışları ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,3 azalarak 13 bin 141'e geriledi.

Ağustosta ülke uyruklarına göre en fazla konut satışı 343 ile Rusya Federasyonu vatandaşlarına yapıldı. Rusya'yı 147 konutla Ukrayna ve 140 konutla İran vatandaşları izledi.

Ekonomim

Komite, piyasalardaki hareketliliğin sınırlı sayıdaki portföy yönetim şirketinin bünyesindeki bazı fonlarda ortaya çıkan kredi ve likidite sorunlarından kaynaklandığını bildirdi.

"Yapısal bir risk bulunmuyor"

17 Eylül'de gerçekleştirilen toplantıda sermaye piyasalarındaki son gelişmeler ele alındı. Yapılan değerlendirmede, Borsa İstanbul ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığı vurgulandı.

Dünya

Ancak sosyal güvenlik sistemi­mizde gündelikçi kadınlar açı­sından üzerinde yeniden düşü­nülmesi gereken önemli bir so­run var:

Bir kadın ay içinde fiilen 30 gün çalışsa bile, farklı evlerdeki çalışmalarının her biri aynı ki­şi yanında 10 günden az kalıyor­sa, çalıştıranların ödediği prim­ler emeklilik primi niteliğinde olmuyor. Yani kadın çalışıyor, SGK’ya adına prim de ödeniyor; fakat bu prim emeklilik için ge­rekli prim günlerini tamamlama­sına yetmiyor.

Emeklilikte prim günü çok önemli

Emeklilik denildiğinde çoğu zaman yaş şartı konuşuluyor. Oy­sa emekli aylığı bağlanabilmesi için sigortalılık statüsüne ve ilk sigorta tarihine göre aranan prim ödeme gün sayısının da tamam­lanması gerekiyor.

Geçmişte sigortalı olmuş ve EYT kapsamına giren bir kişi yaş şartı aranmadan emeklilik hakkı elde edebilir; ancak bunun için yine tabi olduğu emeklilik koşul­larındaki prim gününü ve diğer şartları tamamlaması gerekir. Daha sonraki tarihlerde ilk defa sigortalı olanlarda ise ilgili mev­zuata göre yaş şartının yanında gerekli prim gün sayısının da bu­lunması gerekir.

Dolayısıyla mesele sadece “Kaç yaşında emekli olurum?” sorusu değil.

Bir o kadar önemli soru da şu­dur: “Emeklilik için gereken prim günümü tamamlayabilecek miyim?”

Ev hizmetlerinde gündelik ça­lışan kadınlar açısından sorun tam burada ortaya çıkıyor.

30 gün çalışıyor, ama 30 günlük emeklilik primi yok!

5510 sayılı Kanunun Ek 9’un­cu maddesinde ev hizmetlerinde çalışanlar, aynı kişi yanında ayda 10 gün ve daha fazla çalışanlar ile 10 günden az çalışanlar şeklinde ikiye ayrılıyor.

10 gün ve üzerinde çalışanlar 4/a kapsamında tüm sigorta kol­larına tabi tutulurken, 10 günden az çalışanlar çalıştıran tarafın­dan yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında bildiriliyor.

Şimdi bir gündelikçi kadını düşünelim.

1 Ayda, bir evde 9 gün, ikinci evde 8 gün, üçüncü evde 7 gün, dördüncü evde 6 gün çalışıyor.

Toplam 30 gün.

Kadın ayın 30 günü çalışıyor, ücretini emeğiyle kazanıyor. An­cak hiçbir evde 10 güne ulaşa­madığı için çalıştıranların Ek 9 kapsamında ödediği primler ma­lullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi değil, iş kazası ve meslek hastalığı primi.

Dolayısıyla bu ödemeler üze­rinden kadının emeklilik hesabı­na 30 günlük hizmet yazılmıyor.

9 gün ile 10 gün arasında sos­yal güvenlik uçurumu, 2026 yılı rakamları farkı çok açık gösteriyor.

SGK’nın belirlediği günlük pri­me esas kazanç alt sınırı 1.101 TL. Aynı kişi yanında 10 günden az çalışan ev hizmetlisi için çalıştı­ran, bunun yüzde 2’si oranında iş kazası ve meslek hastalığı primi ödüyor.

Buna göre 2026 yı­lında 1 günlük çalışma için 22,02 TL, 5 günlük çalışma için 110,10 TL, 9 günlük çalışma için 198,18 TL prim ödeniyor.

Ancak bunlar emeklilik primi değil. Aynı evde çalışma 10 gü­ne ulaştığında sistem değişiyor. Çalışan 4/a kapsamında sigor­talı oluyor. 2026 günlük prime esas kazanç alt sınırı üzerinden, teşvik ve prim indirimleri hesa­ba katılmadan 10 günlük toplam prim 4.266,38 TL, 30 günlük top­lam prim ise 12.799,13 TL oluyor.

Dolayısıyla 9’uncu gün ile 10’uncu gün arasında yalnızca bir günlük çalışma farkı bulunması­na rağmen sosyal güvenlik açı­sından çok keskin bir ayrım orta­ya çıkıyor.

Asıl mağduriyet emeklilik kapıya geldiğinde ortaya çıkacak

Ev hizmetlerinde çalışan ka­dınların sosyal güvenlik mevzua­tının bütün ayrıntılarını bilmesi­ni bekleyemeyiz.

Bir kadın adına SGK’ya bildi­rim yapıldığını ve prim ödendiği­ni biliyorsa doğal olarak “Benim sigortam yatıyor” diye düşüne­bilir. Oysa 10 günden az çalışma kapsamında çalıştıranın ödediği yüzde 2’lik prim, kadının emekli­lik prim gününü artırmıyor.

Yıllarca farklı evlerde çalışan bir kadın bunun sonucunu belki bugün fark etmeyecek.

Asıl sorun emeklilik zamanı geldiğinde ortaya çıkacak.

Yaşı dolmuş olabilir. EYT kap­samında olup yaş şartına dahi ta­bi olmayabilir. Fakat emeklilik için gerekli prim gününü tamam­layamamışsa emekli aylığı bağ­lanamayacaktır. İşte bu neden­le gündelikçi kadınlar açısından “30 gün çalışmak” ile “30 gün si­gortalı olmak” arasındaki farkın ortadan kaldırılması gerekiyor.

Çalışılan günler emeklilikte birleşmeli

Mevcut düzenleme 10 günden az çalışanlara uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası primleri­ni kendilerinin ödeme imkânı ta­nıyor. Ancak 2026 yılında bunun aylık tutarı alt sınırdan 11.065,05 TL. Düşük ve düzensiz gelirle ça­lışan bir gündelikçi kadından bu tutarı her ay kendi cebinden kar­şılamasını beklemek ne kadar gerçekçi?

Bu nedenle mevcut kolay sigor­talılık sistemi bir adım ileri götü­rülmeli. Bir kadın bir evde 9, di­ğerinde 8, diğerinde 7, başka bir evde 6 gün çalışıyorsa bu 30 gün­lük emeğin emeklilik sisteminde de karşılığı bulunmalı. Çalışılan gün kadar uzun vadeli prim öden­mesini sağlayacak, prim yükünü çalışan ve çalıştıran açısından makul hale getirecek, gerektiğin­de devlet desteğiyle güçlendirile­cek yeni bir model tartışılmalı.

Bundan çalışan kadar SGK da kazanır. Prim tabanı genişler, ka­yıtlı istihdam güçlenir ve bugün uzun vadeli prim sisteminin dı­şında kalan çalışmalar sisteme dahil edilir.

Peki mevcut sistemde ev hizmetlisinin sigortası nasıl yapılır?

Yasal düzenleme değişinceye kadar evinde gündelikçi, bakıcı veya başka bir ev hizmetlisi çalış­tıranların mevcut yükümlülükle­rini yerine getirmeleri gerekiyor. “Haftada birkaç gün geliyor” de­nilerek çalışma kayıt dışı bırakı­lamaz.

10 günden az çalıştırılanlarda: Ek 9 kapsamında bildirim yapı­lır ve çalışılan gün sayısı üzerin­den iş kazası ve meslek hastalı­ğı primi ödenir. 2026’da bu tu­tar günlük 22,02 TL’dir. SGK da 10 günden az ev hizmetlisi çalış­tıranların Kanun uygulamasında işveren sayılmadığını belirtiyor.

10 gün ve üzerinde çalıştırılan­larda: SGK’nın Kolay İşveren­lik Uygulaması devreye girer. İlk kez ev hizmetlisi çalıştıracak kişi e-Devlet üzerinden işyeri tescil başvurusunu yaparak Kolay İş­verenlik kapsamına geçebilir.

Ev Hizmetlerinde Kolay İşve­renlik” süreç özetle şöyledir:

1- İşyeri tescili yapılır: e-Dev­let üzerinden işyeri bildirgesi oluşturularak gerçek kişi ve Ko­lay İşverenlik kapsamında ev hizmetleri işyeri tescil edilir. SGK, ev hizmetlerinde “9700.10 - Ev içi çalışan personelin işve­renleri olarak hane halklarının hizmetleri” NACE kodunu kulla­nıyor.

2- e-SGK işlemleri tamam­lanır: Tescil sonrasında gerek­li e-SGK/e-Bildirge kullanıcı ve onay işlemleri gerçekleştirilir.

3- Çalışanın beyanı yapılır: Ça­lışanın işe girişi, çalışma günleri, prime esas kazancı ve gerekli di­ğer bilgiler sisteme girilir. Kolay İşverenlik kapsamındaki ev hiz­metlerinde işe giriş ve işten ayrı­lış işlemleri elektronik ortamda gerçekleştirilebiliyor.

4- Prim tahakkuku takip edilip ödenir: Beyan edilen gün ve ka­zanç üzerinden prim tahakkuku oluşturulur. Gün ve kazanç de­ğişmediği sürece sistem sonra­ki aylardaki tahakkuku son be­yana göre oluşturmaya devam eder; değişiklik olduğunda bilgi­ler güncellenir.

Kısacası ev hizmetlerinde ça­lışanların kayıt altına alınması için artık önemli kolaylıklar var. Çalıştıranların da hem çalışan­larının hak kaybına uğramaması hem de SGK yaptırımlarıyla kar­şılaşmaması için yükümlülükle­rini zamanında yerine getirmesi gerekiyor.

Ancak bundan sonraki he­def “kolay sigortalılıktan kolay emekliliğe” geçmek olmalı.

Çünkü sosyal güvenlik sistemi açısından önemli olan bir kadı­nın ay içinde kaç farklı evin ka­pısından girdiği değil, toplam kaç gün çalıştığı ve bu emeğin kaç gü­nünün emekliliğine sayıldığıdır.

Ayda 30 gün çalışan bir kadı­nın, yıllar sonra “Çalıştım ama prim günümü tamamlayama­dım” demek zorunda kalmadığı bir sistem kurmalıyız.

Özgür Erdursun-Dünya

Mezuniyet sonrasında çalışmaya başlamayan gençler, belirlenen süre ve yaş sınırları içinde GSS primi ödemeden sağlık hizmetlerinden yararlanabiliyor.

Okuldan mezun olan gençlere 2 yıl süreyle GSS muafiyeti tanınıyor. Bu dönemde işe girmeyen gençler, Genel Sağlık Sigortası primi ödemeden sağlık hizmeti alabiliyor.

Ancak muafiyet süresinde mezuniyet türüne göre farklı yaş sınırları uygulanıyor. Lise mezunları için üst yaş sınırı 20, üniversite mezunları için ise 25 olarak belirleniyor.

Lise mezunları için GSS muafiyetinde azami yaş sınırı 20. Bu nedenle mezuniyet tarihinde 19 yaşında olan bir genç, 2 yıl değil en fazla 1 yıl süreyle prim ödemeden sağlık hizmetlerinden yararlanabiliyor.

Genç daha sonra üniversiteye başlarsa, mezuniyetinin ardından 2 yıl daha veya 25 yaşını dolduruncaya kadar GSS muafiyetinden faydalanabiliyor.

Üniversite mezunlarında GSS muafiyeti, mezuniyet tarihinden itibaren 2 yıl uygulanıyor. Ancak bu imkândan en fazla 25 yaşına kadar yararlanılabiliyor.

İki yıllık GSS muafiyeti, öğrencinin mezuniyet tarihinden itibaren başlıyor. Mezuniyet bilgileri, Milli Eğitim Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurumu kayıtlarından elektronik ortamda alınarak GSS tescil işlemleri gerçekleştiriliyor.

Mezuniyetin üzerinden 2 yıl geçmesine rağmen işe giremeyen veya bu süre dolmadan yaş sınırına ulaşan gençler, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından GSS yükümlüsü sayılıyor. Bu durumda her ay mevcut rakamlarla 1981 lira prim ödenmesi gerekiyor.

Ödeme gücü bulunmayanların GSS primi devlet tarafından karşılanıyor. Bunun için hanedeki kişi başına düşen brüt gelirin, brüt asgari ücretin üçte biri olan 11 bin 10 liranın altında olması şartı aranıyor.

Dünya

Pay Ayrılan İdari Para Cezaları

Pay Ayrılan İdari Para Cezaları Tahsilatından sonra çeşitli kurumlara payların da ayrıldığı ‘Pay Ayrılan İdari Para Cezaları’ kaleminde 135 milyar liralık tahakkuka karşılık 61 milyar 536 milyon liralık tahsilat yapıldı ve tahsilat oranı yüzde 45,5 oldu. Bu kalemin alında takip edilen trafik para cezaları toplam cezaların yüzde 10’una karşılık geliyor ve toplam tahakkuk 135,3 milyar lira oldu. Yılın tamamında 73 milyar 344 milyon liralık gelir beklenen trafik para cezalarında 8 aylık tahakkuk, 8 bunun iki katına yaklaştı. Ancak tahsilat 61,5 milyar lirada kaldı ve tahsilat oranı yüzde 45,5 oldu. Bütçe gelirlerinin tahakkukuna cari yıl yanı sıra geçmiş yıllardan kalan alacaklar da dahil edildiği için, toplam tahakkuk tutarı, tahsilatın üzerinde oluşuyor.

Vergi cezası ödeme alışkanlığı yok!

Cezaların en önemli kısmını ise vergi cezaları oluşturuyor. Ancak vergi cezalarında ödeme alışkanlığı diğer kalemlerin çok çok altında seyretti. Toplam 812 milyar 550 milyon liralık tahakkukun sadece yüzde 11’ine karşılık gelen 89 milyar 135 milyon liralık kısmı tahsil edilebildi. Bunun da tamamına yakını belge düzeni vs dahil usulsüzlükleri içeren kalemden oluştu. Diğer vergi cezaları olarak adlandırılan bu kalemde 717 milyar 880 milyon liralık tahakkuka karşılık tahsilat 27 milyar lirada kaldı ve tahsilat tahakkuk oranı yüzde 3.8 seviyesinde gerçekleşti.

Hüseyin Gökçe-Ekkonomim

BİST100 endeksinde 95 hisse düştü bu hisselerin 40’ı taban fiyatı gördü, toplamda 586 hisse günü kayıpla kapattı. Peki ne oldu da dün Borsa İstanbul çöktü böylesi büyük bir panik satışı yaşandı? Bunun için 2 -3 yıl öncesine dönmek ve yatırım fonları ile bazı hisse senetleri arasında kurulan ilişkiyi ve küresel endeks sağlayıcılar ile piyasa uzmanlarından gelen uyarılara rağmen 28 Ağustos’a kadar atılmayan adımları hatırlamak gerekiyor.

Dedikodular yayıldı, endişeler arttı

Borsa İstanbul’da yaşananları anlamak için öncelikle yakın tarihten başlayalım. Piyasada dün uzmanların EKONOMİ’ye verdiği bilgiye göre en önemli dedikodu BİST30 hissesi Destek Finans Faktoring’in yeni endeks düzenlemeleri kapsamında BİST30’dan çıkarılacağına yönelikti. Bu bazı para piyasası fonlarının teminat olarak gösterip ters repo işlemi yaptığı önemli bir hisse senedi. Bu hissenin BİST30’dan çıkarılması teminat durumunu etkileceği için para piyasası fonlarında sıkıntı yaratabilecek bir durum. Bir diğer dedikodu ise yine piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre MSCI’nın Türkiye ile ilgili olumsuz bir karar alabileceğine yönelik olarak yayıldı. İkisi de dedikodu olarak sosyal medyada yayıldı ve bu yatırımcıları endişelendiren en önemli konulardan biri oldu.

Likidite sorunu çığ gibi büyüyor

İkinci sorun ise temerrüt korkusu. Sermaye Piyasası Kurulu’nun 28 Ağustos’ta açıkladığı yeni yatırım fonu rehberiyle çıkışları hızlandıran ve sert getiri kaybı yaşayan Pusula Portföy yatırım fonlarına yönelik önceki gün temerrüde düştüğünü açıkladı. Bu durum piyasada korkuyu arttırırken diğer portföy yönetim şirketlerine de sirayet edebileceği endişesi tüm yatırım fonlarında çıkışları hızlandırdı. Peki bu yatırım fonlarından çıkışlar yine borsaya sirayet ediyor.

Üçüncü sorun sosyal medyada da bu korku ve endişelerin körüklenmesiyle kartopu etkisi yaşanmaya başladı. Ve dördüncü önemli sorun da yatırım fonlarında çıkışların bu korkuyla hızlanmasıyla bir likidite sorunu oluşması oldu. Uzmanlara göre çok konuşulan fonların ağırlıklı hisse pozisyonları tek yönlü ve yüksek tutarlarda olduğundan satmak istediklerinde ya da yatırımcılardan gelen satış emirlerini karşılamak durumunda kaldıklarında pozisyonlar nakde dönemedi alıcı bulamadığından ve bu da bir likidite krizi yaratıyor. Likidite krizi de dünkü borsada sert satışları getirdi. Fonlarında nakit ihtiyacını karşılayabilmek için portföy yönetim şirketleri ellerindeki her hissede satışa geçerken domino etkisi gibi diğer yatırımcılar da satışa eşlik etti.

Açıklamalar kafaları karıştırdı

Aslında bu dönemde iki kurumun kafa karıştıran açıklamalarını da dün Borsa İstanbul’da yaşanan sert satışa eklemek gerekiyor. Geçen hafta Tera Grubu, sorun yaşayan Pusula Portföy’ün dahil olduğu Pusula Finans Holding ve Katılımevim’i almak için harekete geçtiğini açıkladı önceki gün bu kurumların yönetim kurulu başkanlığına da Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen’in geçtiği duyuruldu kurumsal basın açıklamasıyla. Ancak aynı gün Pusula Portföy yatırım fonlarında temerrüde düştüğünü açıkladı, Tera Grubu ise devir tamamlanmadığı için bu konuda sorumluluğunun bulunmadığını duyurdu. Bu durum da yatırımcının paniğini körükleyen bir hamle oldu.

Hem SPK hem de Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek geçen yıl kasımdan bu yana yatırım fonlarına yönelik manipülasyonları önlemek için harekete geçeceklerini vurgularken bu adımlar mayısta başlayan küresel endeks sağlayıcı MSCI’nın uyarılarının sertleşmesine kadar atılmadı. SPK 28 Ağustos’ta yatırım fonlarını sil baştan düzenleyen köklü bir değişikliğe imza attı ve üzerine fiili dolaşım oranına yönelik yeni hesaplamayı devreye soktu. Üst üste gelen bu değişikliklere uyum bazı hisse senetlerinde kayıplara yol açtı bu durum da paniği artırdı. Gelecek üç ayda da SPK uyum süreci için portföy yönetim şirketlerinin çalışmaları devam edecek.

Toplam net çıkış 210.25 milyar lira 28 Ağustos tam bir dönüm noktası oldu. O günden bugüne TEFAS’a açık ve kapalı yatırım fonlarında net para çıkışı 210 milyar 255 milyon 818,9 bin lira oldu. Yatırım fonlarının portföy büyüklüğü 9 trilyon 912,8 milyar liradan 9 trilyon 578,5 milyon liraya geriledi. 334.3 milyar liralık bir kayıp yaşandı. Bu çıkışlarda ilk sırayı temerrüde düştüğünü açıklayan Pusula Portföy’ün Para Piyasası Fonu aldı. Bu dönemde net çıkış 96.5 milyar liraya geldi. Yani tüm yatırım fonlarında yaşanan net çıkışın neredeyse yarısı tek bir fondan kaynaklandı. İkincilik Garanti Portföy İkinci Para Piyasası Fonu’nda oldu ve 61.6 milyar liralık net çıkış gerçekleşti. Tera Portföy Birinci Serbest Fonu’ndan aynı dönemde net çıkış 59.5 milyar lira oldu. Yüklü miktarda para çıkışlarının yaşandığı ilk on fonun 6’sı para piyasası fonu, dördü serbest fon oldu.

İbrahim Turhan’a soruşturma

Öte yandan eski Borsa İstanbul Başkanı ve eski TCMB Başkanı Yardımcısı İbrahim Turhan hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, sermaye piyasası araçları hakkında yatırımcıda korku ve paniğe sebep olacak nitelikte paylaşımlar yaptığı tespit edilen İbrahim Mustafa Turhan hakkında resen soruşturma başlatıldığını bildirdi.

Tera Portföy'ün fonlarındaki hisseler taban

Borsa İstanbul'da dün saat 11.42'ye kadar 382 pay bazında devre kesici işleme girdi. 60'yi aşkın şirket hissesi aynı saatlerde taban oldu. Destek Finans Faktoring, Anel Elektrik, Çitlekçi, Altınkılıç Gıda, Tera Yatırım, Tera Finansal Yatırımlar Holding, Tera Yatırım Teknoloji Holding, Işıklar Enerji, İzmir Fırça, Karsan Otomotiv, Kardemir Çelik, Peker GMYO, SASA, Ral Yatırım Holding, Çates Elektrik ise yüzde 10 düşüşle taban gördü. Taban olan hisselerin ise Pusula Finans Holding'i satın alma anlaşması yapan Tera Grubu'nun hisseleri olması veya Tera Portföy fonlarında çoğunlukla yer alan hisseler olması dikkat çekti. Destek Finans Faktoring BİST30'da yer aldığı için uzmanların verdiği bilgiye göre hem PPF fonlarında ters repo işlemlerinde teminat hisse olarak öne çıkıyor Tera Portföy fonlarında hem de hissi olarak fonlarda yer alıyor. Yüzde 10 düşerek taban olan şirketlerden Anel Elektrik, Altınkılıç Gıda, Tera Yatırım, Tera Finansal Yatırımlar Holding, Tera Yatırım Teknoloji Holding, Kardemir Çelik ve Peker GMYO Tera Portföy'ün dört fonunda yer alırken, Çitlekçi üç fonunda, Karsan Otomotiv ise bir fonunda bulunuyor. Yüzde 10 düşerek taban olan Işıklar Enerji ve İzmir Fırça ise Pusula Portföy'ün fonlarının portföyünde bulunan şirketlerden.

Atlas Portföy ödemeleri talepten 5 gün sonraya çekti

Pusula Portföy'ün önceki günkü yatırım fonları için temerrüt açıklamasının ardından dün de Atlas Portföy yatırım fonlarında çıkış ödemelerini talepten 2 iş günü sonrasında değil 5 iş günü sonrasında yapabileceğini açıkladı. Atlas Portföy'den Kamuyu Aydınlatma Platformu'na yapılan açıklamada SPK'nın 28 Ağustos'taki kararına işaret edilerek "Atlas Portföy Serbest Fon (DFI) portföyünün likidite yapısı, portföyde yer alan varlıkların mevcut piyasa koşullarındaki işlem hacmi ile katılma payı iade taleplerinin Fon portföyü üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmiştir" denildi. Yapılan değerlendirme sonucunda açıklamaya göre fon portföyünün likidite riskinin etkin şekilde yönetilmesi, katılma payı iade taleplerinin sağlıklı bir şekilde karşılanabilmesi, portföy varlıklarının yatırımcıların aleyhine olabilecek piyasa koşullarında elden çıkarılmasının önlenmesi ve fon katılma payı sahiplerinin menfaatlerinin korunması amacıyla, Fon'un birim pay değeri hesaplama sıklığı ile katılma payı iade esaslarının yeniden belirlenmesine karar verildi.

Buna göre fon birim pay değeri her iş günü hesaplanarak katılma payı satım talimatları her iş günü kabul edilirken ve bedeller T+2 iş gününde yatırımcılara ödenirken artık yeni uygulama ile fon birim pay değeri ayda bir kez olmak üzere ayın on beşinci (15.) iş günü hesaplanacak. Katılma payı satım talimatları her iş günü kabul edilecek, talimatlar değerleme gününde hesaplanacak birim pay fiyatı üzerinden gerçekleştirilecek. Katılma payı satım bedelleri ise ilgili değerleme tarihini takip eden beşinci iş gününde yatırımcılara ödenecek. Yeni uygulama 16/09/2026 tarihinde Tefas kuralları gereği saat 13:30 (valör atlama saati) itibarıyla iletilecek katılma payı satım talimatlarından itibaren geçerli olacak.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Altın fiyatları, yatırımcıların ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz artışına gitmesini ve para politikasında ek sıkılaşma sinyallerini değerlendirmesiyle Perşembe günü yüzde 1’in üzerinde değer kazandı.

Petrol fiyatlarında bir önceki gün görülen yükselişin hız kesmesi de altın fiyatlarındaki artışı destekleyen unsurlar arasında yer aldı.

Altın fiyatlarında son durum

İç ve dış piyasayı etkileyen altın ve döviz kurundaki değişimler merakla takip ediliyor. Vatandaşlar günün ilk saatlerinden itibaren “Gram altın, çeyrek altın, ons altın fiyatı bugün ne kadar?” araştırmaları yapıyor.

İşte 17 Eylül 2026 Perşembe gününün ilk saatlerinde güncel altın fiyatları tablosu…

Güncel altın satış fiyatları

* Gram altın satış fiyatı: 6.723,44 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 10.968,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 21.930,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 44.202,43 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 43.719,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 110.845,05 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.297,39 dolar

Aleyna Harman-Ekonomim

Vatandaşlar, günlük yakıt maliyetlerini takip edebilmek için “Bugün benzin ne kadar?”, “Motorin fiyatı kaç TL?”, “Akaryakıt fiyatlarında son durum ne?” gibi sorulara yanıt arıyor.

Akaryakıt ürünlerinden motorinin litre fiyatına 4 lira 80 kuruş zam geldi.

Böylece motorinin litre fiyatı 100 TL'yi aşarak üç haneye ulaştı.

Peki, 17 Eylül 2026 Perşembe günü itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de benzin ve motorin fiyatları ne kadar?

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları…

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 80.40 TL

Motorin litre fiyatı: 100.40 TL

LPG litre fiyatı: 34.99 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 80.20 TL

Motorin litre fiyatı: 100.20 TL

LPG litre fiyatı: 34.39 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 81.30 TL

Motorin litre fiyatı: 101.50 TL

LPG litre fiyatı: 35.09 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 81.60 TL

Motorin litre fiyatı: 101.80 TL

LPG litre fiyatı: 34.99 TL

Dünya

Washington'ın bazı alanlarda Avrupa ile ticareti durdurabileceğini de söyleyen Trump, Kanada'nın Birliğe katılması fikrini "gülünç" olarak nitelendirdi.

AB'den Kanada'ya yeni model

Gerilimin fitilini von der Leyen'in Avrupa Parlamentosu'ndaki konuşmasında yaptığı açıklama ateşledi. Kanada Başbakanı Mark Carney'ye seslenen von der Leyen, iki taraf arasındaki mevcut Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması'nın (CETA) ötesine geçerek "Gelecek İçin İttifak" kurmak istediklerini açıkladı.

Plan ileri imalat, savunma, enerji, kritik mineraller, yapay zekâ, kuantum teknolojileri ve siber güvenlik gibi stratejik alanlarda işbirliğinin genişletilmesini öngörüyor. Von der Leyen ayrıca Carney'ye, "Kanada'nın AB'nin ilk ortak üyesi olmasının önünü açmak için sizinle birlikte çalışmak istiyorum" diye seslendi.

Trump'la gerilim Kanada'yı Avrupa'ya yöneltti

Ottawa'nın Avrupa ile bağlarını güçlendirme arayışında Washington ile bozulan ticari ilişkiler de etkili oldu. Trump'ın tarifeleri ve Kanada'nın ABD'nin 51'inci eyaleti olması yönündeki açıklamaları iki komşu arasındaki gerilimi artırdı. İhracatının yaklaşık yüzde 70'ini ABD'ye yapan Kanada ise bu pazara bağımlılığını azaltmaya çalışıyor.

Carney daha önce büyük güçler arasındaki rekabet karşısında orta ölçekli ülkelerin birlikte hareket etmesi gerektiğini savunmuş ve AB ile "benzersiz bir ittifak" kurulması çağrısında bulunmuştu.

Washington'dan yeni hamle

Ticaret gerilimi sürerken Trump, Kanada ürünlerinin ABD federal kamu alımlarından çıkarılmasını öngören bir başkanlık muhtırası da imzaladı. Beyaz Saray, kararın Ottawa'nın yerli ürünlere öncelik veren "Kanada Malı Al" politikasına karşılık alındığını açıkladı.

Kanada ise Washington'a karşı ticari seçeneklerini çeşitlendirirken Avrupa ile savunmadan teknolojiye uzanan daha kapsamlı bir ekonomik ve stratejik yapı kurmayı hedefliyor.

AB mevzuatında halihazırda "ortak üyelik" adıyla tanımlanmış resmi bir statü bulunmadığından, önerilen modelin kapsamı ve hukuki çerçevesi yapılacak müzakerelerle şekillenecek.

Dünya

Bir çalışan ABD’de milli gelire 40 $ katkı sağlarken AB’de bu rakam 29 $ ve Türkiye’de 5 $’dır. Türkiye; tüm süreçlerinde toplam faktör verimliliği yani iş bereketi tesis etmek zorundadır

1- SORUN: CB Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın dilinde fazlaca seslendirilen bir kavram var; faktör verimliliği… Kendisi bunu; “mümkün olan en düşük kaynak harcamasıyla en fazla çıktıyı elde etmek” diye tanımlıyor. Nitekim hükümetin de toplam faktör verimliliğini arttırmayı hedeflediğini söylüyor.

2- ETKİSİ: Faktör verimliliği, ekonomik üretim sürecinde kullanılan üretim faktörlerinin (emek, sermaye, doğal kaynaklar) ne kadar etkin, verimli bir şekilde kullanıldığını ölçen kavramdır. Belirli miktar girdiden (iş gücü, makine, hammadde) ne kadar çıktı (ürün, hizmet) elde edildiğini gösterir.

FAKTÖR VERİMLİLİĞİ: İŞİN BEREKETİ

3- ÇÖZÜM: Dilimizde bunu ifade eden kelime; “işin bereketi” olabilir. Türkçede “bereket” genellikle bir işin veya kaynağın beklenenden daha fazla çıktı, kazanç veya fayda sağlamasını ifade eder. Bu, halk dilinde bolluk, verim, uğur gibi kavramlarla ilişkilendirilir. İşte faktör verimliliğinin Türkçesi…

4- YÖNTEM: Her ne kadar bereketi ölçemesek de bunu, işimizin çıktı verimiyle müşahede edebiliriz. Her ne kadar “bereket”, daha çok kültürel, duygusal ve manevi anlam içerse de işte faktör verimliliği; “bereketin ölçülebilir türüdür” diyebiliriz. Toplam faktörler ahenginin bereket getirdiği kesindir.

2 SORU 2 CEVAP / Berekete dair…

Faktör verimsizliğimizin nedeni?

Üretim sürecindeki girdilerin optimal verimlilikte kullanılmaması… İnsan kaynağının nepotizme kurban edilmesi, projelerin yandaşa peşkeş çekilmesi, zombi şirketlere kamu kaynağının gömülmesi…

Bereketli işin sırrı nedir?

İşi ehline vermek, kamu yararı gözetmek, hukuk devleti olmak, yetki ve sorumluluğu eşit paylaşmak, sadakat yerine liyakati esas almak. Yandaşı, candaşı kollamak yerine vatandaşı, yoksulu öncelemek.

NOT

BEREKETLİ TOPRAKLAR ÜZERİNDE…

Orhan Kemal’in 1954’te yazdığı roman, bu adı taşıyordu. Ekmeğini Çukurova’da aramak zorunda kalan üç köylü arkadaşın öyküsüdür ve bu kitabı oluşturan malzeme; “bir lokma ekmek için çok kötü şartlarda çalışmak zorunda olan insanlardan” derlendi. Tıpkı bizim bereketsiz işletmelerimiz gibi…

VERİMLİLİK LÛGATI:

Bereket: Az tohumla çok hasat. Az emekle çok iş. Sürecin değer üretme kabiliyeti

Faktör verimliliği: Girdilerin başarılı kavuşumundan yüksek çıktı elde etme süreci

Kâr: Bir işin neticesindeki hasılattan maliyet düşülünce geriye kalan kazanç

Verimlilik: Gün boyu otlayan kara inekten 2 kilo süt sağarken verimli inek 10 sağılır

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Yeni sistemle yaşlılık veya kronik rahatsızlık nedeniyle günlük yaşamını tek başına sürdüremeyen kişilerin evde veya bakım merkezlerinde ihtiyaç duyduğu hizmetlerin finansmanı sigorta modeliyle desteklenecek.

TÜİK verilerine göre Türkiye'de 65 yaş ve üzerindeki nüfus son 5 yılda yüzde 20.5 artarak 9 milyon 583 bin kişiye ulaştı. Yaşlıların toplam nüfus içindeki payı da yüzde 9.5'ten 11.1'e yükseldi. 2020'de 7 milyon 954 bin olan 65 yaş üzeri nüfusa beş yılda yaklaşık 1.6 milyon kişi eklendi.

Barış Ergin'in Sabah'taki haberine göre demografik değişimin hızlanmasıyla birlikte uzun dönemli bakımın finansmanı da sosyal güvenlik sisteminin temel gündemlerinden biri haline geldi. OVP kapsamında ilgili bakanlıkların ortak çalışmasıyla uzun dönemli bakım sigortasının altyapısı oluşturulacak. Evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin sürekli hale getirilmesi ve bu hizmetlerin uzaktan sağlık uygulamalarıyla bütünleştirilmesi de planlanıyor.

Yeni model sigorta sektörü açısından da yeni bir alan oluşturacak. Sistemin nasıl finanse edileceği, primlerin kim tarafından ödeneceği, devlet katkısının bulunup bulunmayacağı ve özel sigorta şirketlerinin sistemde nasıl bir rol üstleneceği yapılacak çalışmalar sonucunda netleşecek.

Uzun dönemli bakım sigortasının yalnızca sağlık harcamalarını değil, yaşlanan nüfus nedeniyle ailelerin üzerinde giderek artan bakım maliyetini de paylaşması hedefleniyor.

10.09.2026 tarihinde yayınlanan EKONOMİ Gazetesi’nde yayınlanan yazımızda dar mükellef kurumlarda kurum kazancı üzerinde durmuştuk. Bugün yazımızda dar mükellef kurumların kazanç beyanı ve vergilerin ödenmesi konusunu ele alacağız.

Yıllık beyanname

Yıllık beyan esasında vergilendirilen dar mükellef kurumların vergilendirme dönemi, hesap dönemidir. Kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerin vergilendirme dönemi ise özel hesap dönemleridir. Kesinti suretiyle ödenen vergilerde, istihkak sahiplerince ayrıca yıllık veya özel beyanname verilmeyen hallerde, vergi kesintisinin ilgili bulunduğu dönemler vergilendirme dönemi sayılır. Dar mükellef kurumlarca, özel beyanname ile bildirilmesi gereken kazançların vergilendirilmesinde, vergilendirme dönemi yerine kazancın elde edilme tarihi esas alınacaktır.

Dar mükellefiyette yıllık kurumlar vergisi beyannamesi, dar mükellef kurumun;

- Türkiye’deki işyeri veya daimi temsilcisinin bulunduğu yerin,

- Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci bulunmaması halinde, yabancı kuruma kazanç sağlayanların bağlı olduğu yerin vergi dairesine verilecektir.

Beyannamenin verilme zamanı ve şekli

Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine verilecektir. Buna göre, kurumlar vergisi beyannamesinin hesap döneminin takvim yılı olduğu hallerde 1-25 Nisan tarihleri arasında, özel hesap dönemi uygulanıyorsa bu dönemin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar verilmesi gerekmektedir. Ayrıca, dar mükellef kurumlarda tarhiyatın muhatabının Türkiye’yi terk etmesi halinde beyannamenin, dar mükellefin ülkeyi terk etmesinden önceki on beş gün içinde verilmesi gerekmektedir.

Beyannamelerin şekil, içerik ve ekleri Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenir. Mükellefler beyanlarını bu beyanname ile yapmak veya bu beyannamelerde yazılı bilgilere uygun olarak bildirmek zorundadır.

Özel beyan zamanı tayin olunan gelirler

Dar mükellef kurumların, vergiye tabi kazancının Gelir Vergisi Kanunu’nda yazılı telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri gayri maddi hakların satışı, devir ve temliki karşılığında alınan bedeller hariç olmak üzere, diğer kazanç ve iratlardan ibaret olması halinde bu kazançların; yabancı kurum veya Türkiye’de bunlar adına hareket eden kimseler tarafından kazancın elde edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 27’nci maddesinde belirtilen vergi dairesine beyanname ile bildirilmesi gerekmektedir.

Diğer kazanç ve iratların belirlenmesi konusunda Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili hükümlerinin uygulanması gerekmekte olup diğer kazanç ve iratlara ilişkin hükümlerde yer alan vergilendirilmeme konusunda getirilen kayıt, şart ve süreler ile istisnalar dar mükellef kurumlarca elde edilen diğer kazanç ve iratların belirlenmesinde dikkate alınmayacaktır. Bunun tek istisnası, Türkiye’ye bizzat getirilen nakdi ve ayni sermaye karşılığında elde edilen menkul kıymetler ile iştirak hisselerinin elden çıkarılması sırasında kur farkı kazancına dair hükümlerdir. Bu nedenle, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan, diğer kazanç ve iratların tespitinde kur farkı kazancı ile ilgili belirlemeler, dar mükellef kurumlar için de geçerli olacaktır.

Beyannamenin verilme yeri

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 27’nci maddesinde özel beyan zamanı tayin olunan gelirlerle ilgili olarak kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği vergi daireleri hakkında aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir.

Dar mükellef kurumlar tarafından elde edilen diğer kazanç ve iratların türüne göre kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği vergi daireleri;

- Taşınmazların elden çıkarılmasından doğan diğer kazanç ve iratlarda taşınmazın bulunduğu,

-Taşınırların ve hakların elden çıkarılmasından doğan diğer kazanç ve iratlarda mal ve hakların Türkiye’de elden çıkarıldığı,

- Ticari veya zirai bir işletmenin faaliyetinin durdurulması veya terk edilmesi karşılığında elde edilen diğer kazanç ve iratlarda işletmenin bulunduğu,

- Arızi olarak ticari işlemlerin yapılmasından veya bu nitelikteki işlemlere aracılıktan elde edilen kazançlar ile arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla elde edilen kazançlarda faaliyetin yapıldığı,

-Arızi olarak Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda yolcu veya yükün taşıta alındığı,

- Zarar yazılan değersiz alacaklarla karşılık ayrılan şüpheli alacakların tahsili dahil olmak üzere terk edilen işlerle ilgili olarak sonradan elde edilen diğer kazanç ve iratlar ile ticari, zirai veya mesleki bir faaliyete hiç girişilmemesi veya ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde edilen diğer kazanç ve iratlarda ödemenin Türkiye’de yapıldığı,

- Diğer hallerde Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenen yerin vergi dairesidir.

Dar mükellefiyette tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 28’inci maddesinde dar mükellefiyette tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.

Tarhiyatın muhatabı

Dar mükellefiyete tabi yabancı kurumların vergisi, bu kurumların;

- Türkiye’deki müdür ve temsilcileri,

-Müdür ve temsilcileri mevcut değilse, kazanç ve iratları yabancı kuruma sağlayanlar,

adına tarh olunur.

Kurumlar vergisi, tarhiyatın zamanı

-Vergi dairesine beyannamenin verildiği günde,

- Beyanname posta ile gönderilmişse, vergiyi tarh edecek daireye geldiği tarihi izleyen üç gün içinde,

beyannamenin verildiği veya gönderildiği vergi dairesince tarh olunacaktır.

Ödeme süresi

Dar mükellefiyette kurumlar vergisi,

- Yıllık beyanname ile bildirilenlerde beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar,

- Muhtasar beyanname ile bildirilenlerde beyannamenin verildiği ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar,

-Özel beyannameyle bildirilenlerde beyanname verme süresi içinde,

-Tarhiyatın muhatabının Türkiye’yi terk etmesi halinde beyanname verme süresi içinde,

- Tasfiye veya birleşme hallerinde verilecek beyannamelerde ise beyanname verme süresi içinde

ödenir.

Or­taya çıkan tablo neticesinde ülkemizde akıllı telefon fi­yatları üzerindeki vergi yü­künün ulaştığı seviye bir kez daha gündeme geldi. Geçtiği­miz günlerde piyasaya çıkan bu telefonun fiyatı ve telefon üzerindeki vergi yükü haber­lere konu olunca tüketim har­camalarındaki vergi yükü de yeniden gündeme gelmiş ol­du. Buna bağlı olarak vergi si­temimizin önemli yapısal so­runlarından biri olan ve vergi adaletini olumsuz etkileyen dolaylı vergilerin yüksekliği­nin yeniden ele alınmasının gerekliliği ortaya çıktı.

ABD’de 1999 dolar bizde 230 bin lira

Ülkemizde satışa sunu­lan markanın başlangıç fiya­tı ABD’de 1.999 dolar sevi­yesinden başlarken, Türkiye fiyatı yaklaşık 4.742 dolara ulaşıyor. Bu farkın nedenine baktığımızda yaklaşık 112 bin 734 TL olan akıllı telefonun, vergisiz fiyatı üzerine toplam 117 bin 263 TL vergi ekleni­yor ve fiyatı yaklaşık 230 bin liraya ulaşıyor.

●TRT bandrol ücreti: (%12) 13.690 TL,

●ÖTV: (%50) 63.888 TL,

●KDV: (%20) 38.333 TL,

●Toplam Vergi: 117.263 TL olarak hesaplanıyor.

Bu noktada ülkemizde uy­gulanan vergi sisteminin en çok eleştirilen konularından biri olan KDV ve ÖTV gibi tü­ketim üzerinden dolaylı ver­gilerin ağırlığı gündeme ge­liyor.

Dolaylı vergilerin payı yüksek

Türk Vergi Sistemi'nde ya­pılan değişiklikler ve yenilik­lere rağmen düşme eğilimde olsa da KDV ve ÖTV gibi har­cama üzerinden alınan dolay­lı vergilerin toplam vergiler içerisinde payı yüksek oran­da seyretmektir. Bu yüksek seyir enflasyonu da olumsuz yönde etkilemekte ve fiyat ar­tışlarına yol açmaktadır. Do­laylı vergilerin toplam ver­gi gelirleri içerisindeki payı yaklaşık yüzde 65 ler civarın­da seyretmektedir. Bu oran OECD ülkelerinde yüzde 30- 35’ler seviyesindedir. Dolaylı vergilerle ilgili Türkiye eko­nomisinin 3 yıllık yol haritası niteliğindeki 2027-2029 dö­nemini kapsayan Orta Vadeli Programı toplantısında Hazi­ne ve Maliye Bakanı Şimşek; “Dolaylı vergiler adil vergi­ler olarak görülmez. Vergi­de adaleti sağlamak için çok ciddi tedbir aldık. Bu sayede dolaylı vergilerin toplam ver­giler içindeki payını azalttık. Bu pay 2023'te yüzde 65,5'e kadar çıkmıştı. 2026 için tahminimiz yüzde 60'ın altı­na kadar inebilir.” Şeklinde açıklama yaptı.

Vergiyi tabana yaymak

Dolaylı vergilerin payını azaltmak ve vergi adaletini sağlamak için verginin taba­na yayılması gerekiyor. Ver­ginin tabana yayılması; ver­gi yükünün toplumun tüm kesimlerine dengeli şekilde dağıtılması ve kayıt dışı eko­nominin önlenerek daha faz­la kişinin vergi sistemine dâ­hil edilmesi anlamına geliyor. Kayıt dışı ekonomi ile müca­delede mali denetim teknik­lerinin ve denetim yaklaşımı­nın değişmesi, denetimlerde yapay zeka kullanımı, mü­kellefe ceza kesilmeden önce izaha davet edilmesi gibi uy­gulamalar önemli sonuçlar alınmasını sağlamakta. An­cak şunu da gözden kaçırma­yalım, vergiyi vergi verenden almak ve kayıtlı mükellefle­ri denetlemek önemli olmak­la birlikte, hiç vergi verme­yen ve sisteme dahil olmayan ekonomik faaliyetleri denet­lemek ve kayıt altına almak daha da önemlidir.

Bir yanda, modelleri bu olayların bazılarında önemli rol oynayan OpenAI ve Anthropic gibi sektör devleri geliştirme hızının düşürülmesini ve daha sıkı kurallar getirilmesini istiyor. Diğer yandan ise sektör, hem şirketler hem de devletler arasında son derece sert bir rekabet içinde.

Peki tartışmanın merkezinde ne var ve taraflar hangi görüşleri savunuyor?

DW Türkçe derledi.

Son olaylarda ne yaşandı?

Son dönemde kamuoyuna yansıyan özellikle üç olay tartışmayı tetikledi.

OpenAI, Antropic ve Meta'ya ait yapay zeka modellerinin, dış dünyadan izole edildiği düşünülen test ortamlarından kendi başlarına çıkarak öngörülen işlevlerinin çok ötesinde hareket ettiği açıklandı.

Bazı modeller, olayla ilgisi olmayan üçüncü tarafların sistemlerine de girdi. Üstelik bu durum bazı vakalarda haftalarca fark edilmedi.

Yapay zeka ajanları, yazılım açıklarından yararlandı ve kendi aralarında koordinasyon kurdu. Örneğin bir Anthropic modeli, sisteme sızmak için gereken zararlı yazılımı, geliştiricilerinin talimatı veya denetimi olmadan kendi başına üretti.

OpenAI ise kendi yazılımının Hugging Face adlı harici platformun sistemine izinsiz eriştiği olayı "benzeri görülmemiş bir siber olay" olarak nitelendirdi. Şirkete göre modeller, dar kapsamlı bir test hedefine ulaşmak için olağanüstü çaba gösterdi.

OpenAI ve Anthropic'in yöneticileri ne istiyor?...

Geçen hafta OpenAI ve Anthropic'in eski bir çalışanı olan Jacob Coxon sosyal medya platformu X'te yaptığı paylaşımda, yapay zekanın denetimsiz biçimde geliştirilmesinin, biyolojik silah üretimi veya kritik altyapıya ölümcül saldırılar gibi yollarla X neden olabileceği uyarısında bulunmuştu.

Şimdi yapay zekaya yön veren üst düzey yöneticiler de benzer uyarılar dile getirmeye başladı. Anthropic CEO'su Dario Amodei de yayımladığı bir makalede gelişmenin olası sonuçlarına dikkat çekti.

Yapay zekada "ciddi riskler" gördüğünü belirten Amodei'ye göre, bu teknoloji o kadar hızlı gelişebilir ki böyle bir sistem altı ila 12 ay içinde internetin tamamını ele geçirebilecek kapasiteye ulaşabilir.

Amodei, yapay zeka modellerinin kendilerini giderek daha hızlı geliştirme yeteneğinin insan denetiminden çıkabileceği uyarısında da bulunuyor.

Geliştirme hızı düşürülmezse geliştiricilerin kendi teknolojilerini anlamakta dahi zorlanabileceğini savunuyor.

Anthropic CEO'su, araştırmacılara etkili güvenlik önlemleri geliştirebilmeleri için bir ila iki yıl kazandıracak şekilde sektör genelinde geliştirme hızının düşürülmesini öneriyor.

Bağımsız denetçilerin şirketlere doğrudan erişebilmesi, uluslararası standartların belirlenmesi ve denetim olmadan kendi kendini geliştirebilen sistemlerde daha ihtiyatlı davranılması önerileri arasında.

OpenAI CEO'su Sam Altman da bu çağrıya destek verdi. OpenAI, şirket içinde dışarıdan denetçilere yer vereceğini açıkladı.

Amodei'yi uzun süredir eleştiren teknoloji milyarderi Elon Musk da X'te "Dario haklı" diye yazdı.

Bu çağrılar ne kadar inandırıcı?

Buna kesin bir yanıt vermek güç. Şirketlerin niyetinden kuşku duyan uzmanlar var. Eleştirilerde sektördeki sert rekabete ve şirketlerin hukuki sorumluluk risklerinden korunma isteğine dikkat çekiliyor.

Ayrıca en büyük geliştiricilerin standartları esas alınarak oluşturulacak yeni kurallarla daha küçük şirketlerin zayıflatılmak istendiği suçlaması da var.

Almanya Yapay Zeka Federal Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Rasmus Rothe, çağrıların ardında öncelikle "son derece katı ekonomik çıkarlar" görüyor.

Rothe'ye göre bir yandan son derece güçlü sistemlere ilişkin anlatılar yaklaşan halka arzlar öncesinde şirketlerin değerini yükseltiyor, diğer yandan kamuoyundaki tartışma şirketleri "devasa sorumluluk ve tazminat risklerinden" korumaya yarıyor.

OpenAI'nin planlanan halka arzını gelecek yıla ertelemesi de dikkat çekti.

Altman, güvenlik tartışmasına atıfla "Tam da şimdi halka açılmak pek akıllıca olmazdı" dedi. Ancak planlanan halka arz, zayıf mali sonuçlar nedeniyle daha önce de baskı altındaydı.

Şirketlerin kendi seçtikleri denetçileri ofislerine davet etmesi de eleştiriliyor. Geliştiricilerin açıkladıkları önlemleri ne ölçüde ve ne kadar sıkı uygulayacakları belirsiz.

İddialara karşı çıkanlar var mı?

Sorunun cevabı kısa ve net: Evet.

Amodei'nin makalesine tepki gösteren yazılım şirketi Palantir'in kurucularından Joe Lonsdale, X'te "Dünya iyi olacak arkadaşlar" diye yazdı.

"Korku içinde yaşamamak" gerektiğini belirten Lonsdale, insanların çocuk sahibi olmaya, ailelerini sevmeye ve şirket kurmaya devam etmelerini istedi:

"Liderlerin önünde büyük sorumluluklar ve zorluklar var ama herkesi korkutmanın faydası yok. Bunun üstesinden gelebiliriz."

Palantir'in iş modeli Anthropic, OpenAI ve diğer sohbet robotu ya da dil modeli geliştiricilerinden önemli ölçüde farklı. Kurucuları arasında Lonsdale'in yanı sıra Alman kökenli Peter Thiel de bulunuyor.

Her ikisi de ABD Başkanı Donald Trump'a yakın isimler olarak biliniyor. Palantir Avrupa'da özellikle veri koruma konusunda eleştiriliyor.

Hükümetler tartışmaya nasıl yaklaşıyor?

ABD Başkanı Donald Trump risklerin abartıldığını düşünüyor ve yapay zekaya çok sıkı düzenlemeler getirilmesine karşı çıkıyor.

ABD'nin bu teknolojide dünyaya öncülük ettiğini ve Çin'in çok ilerisinde olduğunu savunan Trump, bu üstünlüğün küresel rekabette tehlikeye atılmaması gerektiğini belirtiyor.

"Yapay zekada kim kazanırsa o kazanır" diyen Trump, bazı "koruyucu sınırlar" getirilebileceğini ancak yapay zekanın "kötülükten çok daha fazla iyilik" getireceğini söylüyor.

Pekin yönetimi ise ABD'li teknoloji şirketlerinin düşman algısı yarattığını savunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, tehdit senaryolarının yayılmasının ve kötü niyetli rekabetin küresel iş birliğini baltaladığını belirtiyor.

Buna karşın Devlet Başkanı Şi Cinping uluslararası düzeyde ortak kurallar üzerinde hızla uzlaşılması çağrısında bulundu.

Alman hükümeti de teknoloji şirketlerinin uyarılarını "çok ciddiye aldığını" açıkladı. Ülkenin en üst düzey güvenlik organı Ulusal Güvenlik Konseyi konuyu iki kez ele aldı. Almanya, soruna münferit değil küresel çözümler bulunması çağrısında bulunuyor.

Federal hükümet, yapay zekanın sunduğu ekonomik, verimlilik ve tıp alanındaki fırsatların yanı sıra risklere karşı da harekete geçilmesi gerektiğini belirtiyor.

Hükümet Sözcü Yardımcısı Steffen Meyer, çözüm arayışlarının G7 gibi uluslararası platformlarda yürütülmesini istedi.

Meyer, "Sadece kıyamet senaryolarını düşünmemeliyiz. Her ikisini de yapmalıyız: Fırsatları değerlendirmeli, risk gördüğümüz yerde ise kararlı biçimde harekete geçmeliyiz" dedi.

Federal Dijitalleşme Bakanlığı da modellerin test ortamlarından çıkarak bağımsız biçimde başka sistemlere girebilmesini "tamamen yeni bir tehdit senaryosu" ve "paradigma değişimi" olarak nitelendirdi.

Bilim insanları ve uzmanlar ne diyor?

Araştırmacılara göre asıl tehlike ani ve küresel bir çöküşten ziyade kontrolün yavaş yavaş kaybedilmesi olabilir. Stuttgartlı yapay zeka araştırmacısı Thilo Hagendorff, Science Media Center'a yaptığı açıklamada "Yapay zeka üzerindeki kontrolün kaybedilmesi tek bir olay değildir" dedi.

Hagendorff'a göre insanlar giderek daha fazla kararı bağımsız hareket eden yazılım sistemlerine devrederse bir noktadan sonra bunları yeniden kontrol altına almak için gereken zaman ve teknik imkan kalmayabilir.

Hagendorff, sektör temsilcilerinin yapay zekanın insanlığı yok etme riskini örneğin yüzde 10 olarak ifade etmesini ise ölçülebilir hiçbir veriye dayanmayan bir "sahte kesinlik" olarak nitelendiriyor.

Öte yandan önde gelen Avrupalı ekonomistler, siyasetçiler ve yapay zeka uzmanlarından oluşan bir grup da AB hükümetlerinin yapay zekayı yeterince ciddiye almadığını savunuyor.

Grup, güvenli tedarik zincirleri kurulmasını, Avrupa kurumlarına üst düzey yapay zeka uzmanlığı ve teknolojisi kazandırılmasını, yapay zeka veri merkezlerinin kurulmasının kolaylaştırılmasını ve kritik altyapının yapay zeka kaynaklı tehditlere karşı güçlendirilmesini öneriyor.

BM'den uyarı: Düzenleme için zaman daralıyor

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de yapay zekanın geliştirilmesinde düzenleme yapılması çağrısında bulundu. Türk, hükümetlere ve geliştiricilere hitaben kaleme aldığı yazıda dünyanın geri dönüşü olmayan bir dönüm noktasına yaklaştığını belirtti.

Türk'e göre yapay zeka sistemlerindeki arızalar veya yapay zeka ajanlarının kasıtlı eylemleri hayati hizmetleri durdurabilir, iletişimi kesintiye uğratabilir ve kritik altyapıyı istikrarsızlaştırabilir.

Düzenleme için zamanın daraldığını vurgulayan Türk, yapay zeka destekli dezenformasyon kampanyalarının şimdiden kamuoyu tartışmalarını çarpıttığını, toplumsal bütünlüğü zayıflattığını ve demokratik kurumlara zarar verdiğini kaydetti.

BM yetkilisi, yapay zeka ajanlarının yeteneklerinin bağımsız uzmanlar tarafından denetlenmesini, denetçilerin modellere, belgelere ve test ortamlarına erişebilmesini istiyor.

İnsan hakları alanında da şirketlere özen yükümlülüğü getirilmesini talep eden Türk, "Hiçbir ülke bu teknolojiyi tek başına düzenleyemez. Hiçbir şirket de dünyanın hangi riskleri göze alacağına tek başına karar vermemeli" dedi.

Rekabet "frene basmayı" zorlaştırıyor

Anthropic CEO'su Amodei'nin geliştirme hızını düşürme çağrısına Sam Altman ve Elon Musk'ın yanı sıra Microsoft CEO'su Satya Nadella ile DeepMind CEO'su Demis Hassabis de destek verdi.

Ancak yapay zeka sektörüne yüz milyarlarca dolar yatırılmış durumda ve şirketler arasındaki rekabet son derece sert. Bu nedenle hiçbir şirket geliştirme hızını tek başına düşürmenin getireceği rekabet riskini üstlenmek istemiyor.

Anthropic, OpenAI ve Google'ın temmuz ayından bu yana profesyonel bir denetim mekanizması oluşturulmasını görüştüğü bildiriliyor.

Amodei, demokratik ülkelerdeki yapay zeka şirketlerinin koordineli biçimde yavaşlamasını öneriyor ancak Çin'in bu sürecin dışında kalmasını istiyor.

Çin'in yapay zeka alanındaki ilerlemesinin bu yaklaşımın "en zor ikilemi" olduğunu da kabul ediyor.

Pekin ise ABD'nin düzenleme anlayışını Çin'e genişletme girişimlerine kuşkuyla yaklaşıyor. Çin, ABD'li şirketlerin tercih ettiği kapalı sistemlerin aksine serbestçe erişilebilen ve değiştirilebilen açık yapay zeka modellerini destekliyor.

Bu modeller kullanıcıların parametreleri değiştirebilmesi nedeniyle daha zor denetlenebiliyor ve kötü niyetli amaçlarla da kullanılabiliyor.

Amodei, Batılı şirketlerin rekabette geriye düşmeden geliştirme hızını azaltabilmesi için en gelişmiş ABD bilgisayar çiplerinin Çin'e ihracatının daha sıkı denetlenmesini ve Batılı yapay zeka teknolojisinin Çinli geliştiricilerin eline geçmesini önleyecek tedbirlerin güçlendirilmesini istiyor.

DW Türkçe

Türkiye Grand Prix'si, İstanbul Park'ın yeniden takvime dahil edilmesiyle birlikte 1-3 Ekim 2027 tarihlerinde gerçekleştirilecek.

Yarışın ana organizasyonu 3 Ekim Pazar günü yapılacak. Türkiye, Formula 1 takvimine 2021'den sonra yeniden dönmüş olacak.

Formula 1'in 2027 sezonunda toplam 24 Grand Prix düzenlenecek. Sezon 14 Mart'ta Bahreyn Grand Prix'si ile başlayacak ve 12 Aralık'ta Abu Dabi'de sona erecek.

Türkiye Grand Prix'si ise sezonun son bölümünde, Azerbaycan ve Singapur yarışları arasındaki üçlü yarış serisinin ikinci ayağı olarak takvimde yer alacak.

Açıklamada, Türkiye Grand Prix'sinin bilet satışı ve resmi duyuruları için organizasyonun internet sitesinden ön kayıt yaptırılabileceği de aktarıldı.

İstanbul Park'a 6 yıl sonra Formula 1 dönüşü

İstanbul Park'ta Formula 1 heyecanı son olarak 2021 yılında yaşandı. Böylece 2027'deki yarış, Türkiye'nin Formula 1 takvimine dönüşünden yaklaşık altı yıl sonra gerçekleştirilecek.

Türkiye'deki son Formula 1 yarışı 10 Ekim 2021'de düzenlendi. Yarışı Mercedes pilotu Valtteri Bottas kazanırken, Max Verstappen ikinci, Sergio Perez üçüncü oldu.

Bottas'ın zaferi, İstanbul Park'taki son Formula 1 yarışının galibi olarak kayıtlara geçti.

İstanbul Park, 2020 ve 2021 yıllarında COVID-19 pandemisinin Formula 1 takviminde yol açtığı değişiklikler nedeniyle yeniden takvime dahil edilmişti.

2020'deki yarış ise Lewis Hamilton'ın kariyerindeki yedinci dünya şampiyonluğunu garantilediği yarış olarak tarihe geçti.

Türkiye, Formula 1'e ilk kez 2005 yılında ev sahipliği yaptı. İstanbul Park, 2005-2011 arasında yedi yarışa ev sahipliği yaptı.

Pandemi döneminde 2020 ve 2021'de iki kez daha takvime dahil edilen Türkiye Grand Prix'siyle birlikte Türkiye bugüne kadar toplam 9 Formula 1 yarışına ev sahipliği yaptı.

İstanbul Park'ta ilk yarış 2005'te yapıldı

İstanbul Park'ın Formula 1 serüveni 2005 yılında başladı. 5,33 kilometrelik pist, özellikle yüksek hız ve çoklu viraj yapısıyla takvimdeki farklı karakterdeki pistlerden biri olarak öne çıktı.

Pistin en dikkat çekici bölümü ise uzun ve çoklu apeksli 8. viraj oldu.

Formula 1 tarafından da pistin en teknik bölümlerinden biri olarak tanımlanan bu viraj, sürücüler için yüksek hızda denge ve hassasiyet gerektiren bölümlerden biri olarak biliniyor.

İstanbul Park'ta en fazla yarış kazanan pilot ise Felipe Massa. Ferrari ile yarışan Brezilyalı pilot, 2006, 2007 ve 2008 yıllarında üst üste üç kez Türkiye Grand Prix'sini kazandı.

Kimi Räikkönen, Jenson Button ve Sebastian Vettel de İstanbul Park'ta zafer yaşayan pilotlar arasında bulunuyor.

Türkiye'nin dönüşü 2031'e kadar garanti

Türkiye'nin Formula 1'e dönüşü yalnızca 2027 sezonuyla sınırlı olmayacak.

Nisan 2026'da yapılan anlaşmayla İstanbul Park'ın 2031 sezonu sonuna kadar Formula 1 takviminde yer alması konusunda anlaşmaya varıldı.

Formula 1'in açıklamasına göre Türkiye Otomobil Sporları Federasyonu (TOSFED), gelecekteki yarışların organizasyonunda Formula 1'in yerel teslimat ortağı olacak.

Hazırlık çalışmalarının 2027 yarışı için şimdiden başladığı açıklanmıştı.

2027 takviminde 10 sprint yarışı

2027 sezonunun dikkat çeken değişikliklerinden biri de sprint yarışlarının sayısındaki artış oldu. Formula 1, 2027'de 10 sprint hafta sonu düzenleyecek.

Böylece sprint formatının uygulandığı hafta sonlarının sayısı önceki sezona göre artırılmış olacak. Monaco da ilk kez sprint hafta sonuna ev sahipliği yapacak.

2027 takviminde Türkiye'nin yanı sıra Portekiz de Formula 1'e geri dönecek.

Portimão'daki yarış 20 Haziran'da yapılacak. Buna karşılık Hollanda'daki Zandvoort ve Barcelona'nın takvimdeki konumu değişecek.

Formula 1, yarış sayısını 24'te tutmak amacıyla bazı Avrupa yarışlarında rotasyon uygulayacak.

2027 Formula 1 takvimi

14 Mart: Bahreyn
21 Mart: Suudi Arabistan
4 Nisan: Avustralya
11 Nisan: Japonya
25 Nisan: Çin
9 Mayıs: Miami
23 Mayıs: Kanada
6 Haziran: Monaco
20 Haziran: Portimão, Portekiz
4 Temmuz: Avusturya
18 Temmuz: Büyük Britanya
1 Ağustos: Belçika
29 Ağustos: Macaristan
12 Eylül: Madrid, İspanya
19 Eylül: Azerbaycan
3 Ekim: Türkiye – İstanbul Park
17 Ekim: Singapur
31 Ekim: ABD
7 Kasım: Sao Paulo, Brezilya
21 Kasım: Meksika
5 Aralık: Las Vegas
10 Aralık: Katar
12 Aralık: Abu Dabi

2027 sezonunda böylece 24 yarış ve 10 sprint hafta sonu bulunacak. Sezonun Türkiye ayağı ise 1-3 Ekim hafta sonunda İstanbul Park'ta düzenlenecek.

Türkiye'de Formula 1 tarihinin kısa özeti

Türkiye'nin Formula 1 geçmişi 2005'e uzanıyor. İstanbul Park'ın takvime girmesiyle başlayan ilk dönem 2011'e kadar sürdü. Ardından Türkiye, 2020 yılında pandemi nedeniyle değişen takvim kapsamında yeniden Formula 1'e ev sahipliği yaptı.

2020 yarışı Lewis Hamilton'ın, 2021 yarışı ise Valtteri Bottas'ın zaferiyle sonuçlandı. 2021'deki yarışın ardından Türkiye yeniden takvimden çıktı.

2027'deki yarışla birlikte Formula 1, İstanbul Park'a geri dönmüş olacak.

Anlaşmanın 2031 sonuna kadar uzanması nedeniyle İstanbul, önümüzdeki yıllarda Formula 1 takviminde yeniden düzenli olarak yer alacak.

Ekonomim

B.K., yanlışlığı eski mülk sahibine bildirdi; ancak netice alamayınca Asliye Hukuk Mahkemesi’nin yolunu tuttu. Davalının kötü niyetli davranarak dava dışı kiracıdan 13 bin 500 TL tutarında kira bedelini tahsil ettiklerini, müvekkilinin talep etmesine rağmen kira bedelini iade etmediklerini iddia etti.

Kira alacağı için icra takip başlatıldığını, davalının haksız olarak takibe itiraz ettiklerini ileri sürerek; itirazın iptali ile takibin devamına, davalı aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etti.

Mahkeme, davanın reddine karar verdi. Mahkemenin kararına yönelik Adalet Bakanlığı’ndan itiraz geldi. Kira bedeli ödemesinin eski kiraya verenin banka hesabına yapıldığı, sözleşmenin kurulmasından sonra kiralananın herhangi bir sebeple el değiştirmesi durumunda yeni malikin kira sözleşmesinin tarafı olacağı hatırlatıldı. Dosyaya Yargıtay 3. Hukuk Dairesi gündemine geldi.

Kira sözleşmesinde, aylık kira bedellerinin her ayın 15’inde ödeneceği kararlaştırıldığı, kiracı tarafından kiraya veren davalıya ödeme yapıldığı hatırlatıldı.

Kararda; ‘’Kira sözleşmesinde kira bedelinin peşin ödeneceği kararlaştırılmış olup davalı kiraya verene yapılan ödeme 15.12.2023 - 14.01.2024 dönemi aylık kira bedelidir. Kiralananı 18.12.2023 tarihinde satın alan davacının, bu tarih itibariyle kira bedellerini tahsil etme yetkisi bulunmakta olup kira bedelini peşin olarak tahsil eden davalı kiraya veren, satış tarihinden sonraki döneme isabet eden kira bedelini davacıya iade etmekle yükümlüdür.

Bu itibarla İlk Derece Mahkemesince; davacının, satış tarihinden sonraki kısma isabet eden kira bedelini davalı kiraya verenden talep etme hakkı bulunduğu göz önünde bulundurularak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeleriyle yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olduğundan, Adalet Bakanlığının yöne ilişkin kanun yararına temyiz isteminin kabulü gerekmiştir. Adalet Bakanlığı’nın kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın aynı Kanunun 363/2 hükmü uyarınca sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozulmasına oy birliği ile karar verildi’’ denildi.

Ekonomim

Petrol fiyatlarındaki yükseliş akaryakıt fiyatlarına yansımaya devam ederken, motorinde yeni bir fiyat artışı gündeme geldi.

Sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre, motorinin litre fiyatına 17 Eylül'den itibaren geçerli olmak üzere 4 lira 62 kuruş zam yapılması bekleniyor.

Motorine son olarak 6 lira 59 kuruş zam yapılmıştı.

İstanbul'da 100 lirayı aşacak

Beklenen zammın pompaya yansıması halinde motorinin litre fiyatı İstanbul Avrupa Yakası'nda 100 lira 22 kuruşa, Anadolu Yakası'nda ise 100 lira 8 kuruşa yükselecek.

Motorinin litresinin Ankara'da 101 lira 37 kuruşa, İzmir'de ise 101 lira 64 kuruşa ulaşması bekleniyor.

Güncel benzin, motorin ve LPG fiyatları

Zam öncesinde İstanbul Avrupa Yakası'nda benzinin litresi 80,26 TL, motorinin litresi 95,60 TL, LPG'nin litresi ise 34,99 TL'den satılıyor. Anadolu Yakası'nda benzinin litre fiyatı 80,12 TL, motorinin 95,46 TL, LPG'nin ise 34,39 TL seviyesinde bulunuyor.

Ankara'da benzinin litresi 81,25 TL, motorinin litresi 96,75 TL, LPG'nin litresi 35,09 TL'den satılıyor. İzmir'de ise benzinin litre fiyatı 81,52 TL, motorinin 97,02 TL, LPG'nin ise 34,99 TL seviyesinde bulunuyor.

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısı temmuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,7 artış gösterdi.

Geçen yıl temmuz ayında 16 milyon 114 bin 128 olan ücretli çalışan sayısı, bu yılın aynı döneminde 16 milyon 393 bin 563 kişiye yükseldi. Böylece ücretli çalışan sayısında bir yılda yaklaşık 279 bin kişilik artış kaydedildi.

Sanayide çalışan sayısı geriledi

Sektörler bazında yıllık değişimler farklılık gösterdi. Temmuz ayında ücretli çalışan sayısı sanayi sektöründe geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,5 azalırken, inşaat sektöründe yüzde 3,5 ve ticaret-hizmet sektöründe yüzde 3,1 arttı.

Aylık bazda değişim olmadı

Sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısı temmuz ayında bir önceki aya göre yüzdesel olarak değişmedi.

Aylık bazda ücretli çalışan sayısı sanayide yüzde 0,1 azalırken, inşaat sektöründe değişim göstermedi. Ticaret-hizmet sektöründe ise yüzde 0,1 artış kaydedildi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Senato’dan ağustos ayında 86’ya karşı 11 oyla geçen düzenleme, Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarına karşı ABD yönetimine yüzde 100’e kadar ek gümrük vergisi uygulama yetkisi verilmesini öngörüyor. Tasarının İran’a yönelik mevcut yaptırımları genişleten hükümleri de bulunuyor.

Türkiye neden risk alanında?

Mevcut Senato metninde Türkiye’nin adı doğrudan yer almıyor. Düzenleme bunun yerine Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarını hedefleyen bir mekanizma kuruyor.

Ancak Türkiye’nin Rus enerji ticaretindeki konumu düzenlemeyi Ankara açısından önemli hale getiriyor. Haziran verilerine göre Türkiye, Çin ve Hindistan’ın ardından Rus fosil yakıtlarının üçüncü büyük alıcısı konumunda bulunuyordu.

Türkiye aynı dönemde Rusya’dan 2,3 milyar euro değerinde fosil yakıt satın aldı. Bunun 1,4 milyar eurosunu petrol ürünleri, 523 milyon eurosunu boru hattı doğal gazı, 196 milyon eurosunu ham petrol oluşturdu.

Türkiye’yi doğrudan listeye ekleme girişimi reddedildi

Temsilciler Meclisi’ndeki görüşmeler sırasında sunulan ayrı bir değişiklik önerisinde Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 10 ülkenin yüzde 100’e kadar tarifeye açık biçimde tabi tutulması istendi.

Listede Türkiye’nin yanı sıra Çin, Hindistan, Azerbaycan, Macaristan, Slovakya, Birleşik Arap Emirlikleri, Singapur, Kazakistan ve Kırgızistan yer aldı. Ancak ülkelerin isimlerini doğrudan tasarıya eklemeyi öngören bu değişiklik Kurallar Komitesi’nde kabul edilmedi.

Bu nedenle bugün oylanması beklenen metinde Türkiye’ye otomatik olarak yüzde 100 tarife uygulanacağına ilişkin bir hüküm bulunmuyor. Buna karşılık Türkiye’nin büyük Rus enerji alıcıları arasında bulunması, tasarının vereceği geniş yetki nedeniyle riskin tamamen ortadan kalkmadığı anlamına geliyor.

Karar ABD Başkanı’na geniş yetki verecek

Tasarı yasalaşırsa ABD Başkanı, Rus enerji ticaretinin büyük alıcılarına yönelik ek gümrük vergileri konusunda önemli bir hareket alanı elde edecek.

Düzenlemede yüzde 100’e kadar çıkabilecek tarifelerin yanı sıra Rusya’nın enerji sektörü, finans kuruluşları ve yaptırımlardan kaçmak amacıyla kullanılan gölge filo da hedefleniyor.

Başkana belirli koşullarda yaptırımları ve tarifeleri uygulamama veya bunlardan muafiyet sağlama imkânı tanınması ise tasarının Kongre’de en fazla tartışılan bölümleri arasında bulunuyor.

Türkiye açısından ticaret riski ne?

Olası bir ek tarife Rusya’dan yapılan ithalata değil, hedef alınan ülkelerin ABD pazarına gönderdiği ürünlere uygulanabilecek. Bu nedenle Türkiye açısından temel risk enerji maliyetinden çok ABD’ye yapılan ihracatın rekabet gücü üzerinde oluşabilir.

Ancak tasarının kabul edilmesi tek başına Türkiye’ye yüzde 100 gümrük vergisi geleceği anlamına gelmeyecek. Önce düzenlemenin Temsilciler Meclisi’nden geçmesi, ardından yasalaşması ve hangi ülkeler için uygulanacağına ilişkin ABD yönetiminin karar vermesi gerekecek.

Türkiye açısından kritik başlık ise Rus enerji alımlarının düzeyi ile Washington’ın yeni yaptırım mekanizmasını nasıl kullanacağı olacak.

Murat Ali Oral-Dünya

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE