Deutsche Bank ve Wells Fargo gibi bankalar, savaşın etkisiyle güvenli liman olarak yükselen doların bu rallisinin artık sona ermiş olabileceğini belirtiyor. Wells Fargo stratejistleri dolara karşı İsveç kronu alınmasını önerirken, Deutsche Bank dolarda genel bir satış tavsiye ediyor ve euro/dolar paritesinin ilerleyen dönemde 1,20 seviyesinin üzerine çıkabileceğini öngörüyor.

JPMorgan stratejistleri ise savaş harcamalarına da işaret ederek, doların orta vadede bu çatışmadan zayıflayarak çıkabileceğini düşünüyor.

Bunun gerekçesi de ABD ile İran arasında sağlanan kırılgan ateşkesin, yatırımcıları daha riskli varlıklara yönlendirmesi. Bankalara göre artık dolara karşı pozisyon almak için uygun bir zaman. Küresel yatırımcılar da bu yönde hareket ediyor gibi görünüyor. State Street verilerine göre, yatırımcıların dolara karşı hedge oranları son iki yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Opsiyon piyasasında ise dolara olan güven zayıfladı ve yatırımcı pozisyonları son haftaların en kötümser seviyesine geriledi. Bloomberg Dolar Spot Endeksi, savaşın küresel piyasaları sarstığı mart ayında yükselmişti. Bu dönemde yatırımcılar, kriz zamanlarında genellikle güvenli liman olarak görülen dolara yönelmişti.

Ancak son bir haftada dolar bu kazanımların büyük kısmını geri verdi ve şubat sonunda çatışmalar başlamadan önceki seviyelere neredeyse geri döndü. Bu gelişmelerin sonucunda, doların güvenli liman cazibesi azalırken, yatırımcılar yeniden doları geçen yıl %8 düşüren faktörlere odaklanmaya başladı. Bu nedenler arasında Fed’in faiz indirme ihtimali de bulunuyor. Londra’daki XTB’de araştırma direktörü olan Kathleen Brooks, “ABD ile İran arasındaki gerilim kısa sürede çözülürse doların daha uzun süre zayıf kalması mümkün” öngörüsünde bulundu.

Citigroup analistleri ise mevcut koşullarda dolara yatırım yapmanın risk-getiri açısından hala avantajlı olabileceğini ifade ediyor. Onlara göre, yüksek emtia fiyatları riskli varlıkların yükselişini sınırlayabilir ve bu durum tahvil getirileri ile doları destekleyebilir.

Bloomberg HT

Adaylarda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ilgili maddesinde yer alan genel şartlara sahip olmak, en az 4 yıllık eğitim veren yükseköğretim kurumlarının ilgili fakülte, yüksekokul veya bölümlerinden ya da bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak şartları aranacak.

Ayrıca adayların, giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmaları, görevini devamlı olarak yapmaya engel durumları bulunmaması, ÖSYM tarafından 2024 veya 2025'te yapılan Kamu Personeli Seçme Sınavı'nda ilgili puan türünde asgari 70 puan almış olmaları gerekecek.

Başvurular 17 Nisan'da başlayacak

Sınav için başvurular 17 Nisan'da başlayacak, 3 Mayıs saat 23.59 itibarıyla sona erecek.

Adaylar, başvurularını e-Devlet üzerinden, Sosyal Güvenlik Kurumu-Kariyer Kapısı Kamu İşe Alım veya Kariyer Kapısı adresinden gerçekleştirebilecek.

Sınav, tek aşamalı ve sözlü olarak 15-26 Haziran tarihlerinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü toplantı salonunda yapılacak.

Ekonomim

Vatandaşlar, günün ilk saatlerinden itibaren gram, çeyrek ve ons altına ilişkin güncel fiyatları merak ederek arama motorlarında sorguluyor.

17 Nisan Cuma altın fiyatlarında güncel durum şöyle:

* Gram altın satış fiyatı: 6.914,33 TL
* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.416,00 TL
* Yarım altın satış fiyatı: 22.901,00 TL
* Tam altın satış fiyatı: 45.080,47 TL
* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 45.524,00 TL
* Gremse altın satış fiyatı: 113.046,89 TL
* Ons altın satış fiyatı: 4.793,60 dolar

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Rasyonele dönelim dedik, yola çıktık ama 4 yıldır geçmişin etkilerinden kurtulamadık. Üstelik enflasyon hedefi de tutturulamadı. O halde önceliğimizi üretimi artırmaya doğru yönlendirelim

*******

Leadworld Ekonomi Forumu’ndayız. Kürsüde; asansör konuşmalarında Vahap Munyar, İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran’ı konuk ediyor. Savaşla şekillenen konjonktürde mücbir sebepten söz ediyor; “OVP’den çıkmamız, yeni OVP’ye geçmemiz dışında nefes alacak, umutlanacak yer yok.”

Bu tespitin gerekçesini, tüm detaylarıyla Merve Yiğitcan’ın haberinden okuyabilirsiniz. Benim aynen katıldığım görüş de bu… Bizi rasyonele döndürmek için üretilen ve 4 yıldan beri uygulanan Orta Vadeli Program, enflasyonu çözemediği gibi kendisinden beklenen faydaları sağlamayı başaramadı.

ÇÖZEMİYORSAN YA VAZGEÇ YA DA DEĞİŞTİR

Ekonomiyi yanlış yerden soğutmaya başlaması da üretim alanında yeni sıkıntıları getirdi. Faydadan vazgeçtim sanayisizleşme sürecini tetikledi, tarımı geriletti, bazı kesimlere kaynak aktarma dışında, makroekonomik verilerde iyileşme sağlasa da adeta dağ fare doğurdu, katlandığımıza değmedi.

O halde Hakan Aran’ın altını çizdiği “enflasyonla mücadele programına ara vermeliyiz” önerisini hükümetin ciddiye alması, akla yakın görünüyor. Zira savaşın daha da bozduğu üretim yapısı, enflasyonla mücadelede faz değişikliğini zorunlu kılıyor. Çözemiyorsan, ya vazgeç ya da değiştir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Enflasyonla mücadeleye dair…

Neden çözemiyoruz?

Çünkü bizdeki enflasyon, kamu kaynaklı… Bütçe açığının başat aktör olduğu süreçler var. Doludizgin harcama sürerken kamuflasyon dozu artıyor, TÜİK de kamufle ediyor. Çözemiyor ama gizliyoruz.

Programdan çıkılsa?

Zaten seçim ekonomisinin devreye alınacağı bu yılsonunda OVP fiilen son bulacak, sıkı para politikası gevşeyecek, enflasyon değirmenine oluk oluk para akacak. Enflasyonla mücadele yalan olacak.

NOT/ ÜRETİMİ ARTIRMAYA, SANAYİSİZLEŞTİREN ADIMLARI TERK ETMEYE İHTİYAÇ VAR

Hakan Aran, enflasyonla mücadele programına ara verilip, sanayinin dönüşümü programına odaklanılması gerektiğini savunurken, üretimi artıracak adımları da gündeme taşıyor. Savaş ortamı mücbir sebep ve bizim önceliğimiz, başaramadığımız alanda ısrar yerine, üretime odaklanma olmalı.

ENFLASYONLA MÜCADELE LÛGATI

Kamuflasyon: Kamunun zam yaparak enflasyonu düşüreceğine dair taşıdığı fantastik düşünce

TÜİK kamuflajı: Endeks oyunları, sepet ağırlıklarıyla oynayıp enflasyonu kamufle etme davranışı

OVP: Orta Vadeli Program. Defalarca güncellendi ama öngördüğü hedefler büyük ölçüde ıskalandı

Mücbir sebep: Deprem, sel, grev, hastalık, ağır ekonomik kriz ve savaş gibi dışsal olaylar bütünü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Çok sayıda başlık içeren düzenleme ile gelir ve kurumlar vergisinden SGK primlerine, bedelli askerlikten deprem bölgesindeki konut ve iş yerlerine kadar farklı alanlarda yeni hükümler getirdi.

Bedelli askerlik ücreti arttı

Kanunla bedelli askerlik için esas alınan tutar 240 bin TL’den 300 bin TL’ye çıkarıldı. Ancak bedelli askerlik ücreti memur aylık katsayısına göre hesaplandığı için vatandaşların ödeyeceği gerçek tutar yaklaşık 417 bin TL seviyesine yükseldi.

ÖTV’siz araç alımında kapsam genişledi

Teklifte son anda yapılan değişiklikle, ortopedik engel oranı yüzde 40’ın üzerinde olan kişilerin ÖTV’siz araç alabilmesinin önü açıldı.

Ortopedik engelleri nedeniyle ehliyet alamayan kişiler, 10 yılda bir kez olmak üzere ÖTV muafiyetli araç satın alabilecek.

Buna göre belirlenen araç gruplarında, belli bir üst fiyat sınırını aşmamak kaydıyla, engelliliğine uygun özel tertibat yaptıran ya da ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayan malul ve engelliler için ÖTV istisnası uygulanacak.

Depremzedelere peşin ödemede indirim

6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelerde yürütülen projeler kapsamında üretilen konut ve iş yerleri için borçlandırma bedellerinin 31 Aralık 2026’ya kadar peşin ödenmesi halinde indirim uygulanacak. Buna göre en fazla bir konut için yüzde 74, en fazla bir iş yeri için yüzde 48 indirim yapılacak.

Bahis reklamı giderlerine vergi indirimi yok

Kanunla Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle, her türlü şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderleri gider olarak yazılamayacak. Böylece söz konusu harcamalar vergi matrahının tespitinde indirim konusu olmaktan çıkarıldı.

BES katkısına prim muafiyeti

Kanunla birlikte işverenlerin çalışanlar adına yaptığı bireysel emeklilik ödemelerinin bir kısmı da sosyal güvenlik priminden muaf tutulacak.

Yemek yardımı düzenlemesi

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapılan değişiklikle, işyerinde yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek. Bu tutar, yeniden değerleme oranına göre her yıl artırılacak.

BOTAŞ’a borç terkin düzenlemesi

Kanuna eklenen geçici maddeyle, BOTAŞ’ın Ticaret Bakanlığı'na bağlı tahsil dairelerine olan ve vadesi geldiği halde ödenmemiş vergi, fon, pay ve idari para cezası borçlarının, Hazine’den olan görevlendirme bedeli alacaklarına karşılık mahsup edilerek terkin edilmesi düzenlendi. Düzenleme, 31 Aralık 2026 sonuna kadar oluşmuş ya da oluşacak görevlendirme alacaklarını da kapsıyor.

Kamu taşınmazlarında özelleştirme yolu

Hazineye ait taşınmazlara ilişkin kanunda yapılan değişiklikle, çeşitli kamu idareleri ile bunlara bağlı kurum ve kuruluşların mülkiyetinde bulunan taşınmazların, talep edilmesi halinde özelleştirme kapsam ve programına alınabilmesine olanak tanındı. Düzenlemede, satıştan elde edilen gelirin giderler düşüldükten sonra ilgili idare hesabına aktarılacağı belirtildi.

Bazı hükümler daha sonra yürürlüğe girecek

Kanunun büyük bölümü yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Ancak yükseköğretim kurumları ve bazı KDV istisnalarına ilişkin değişikliklerin 1 Ocak 2027’de, kamulaştırmaya ilişkin KDV hükmünün ise yayımı izleyen ikinci aybaşında yürürlüğe girmesi kararlaştırıldı. Serbest bölgelere ilişkin düzenleme ise 1 Ocak 2026’dan itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere yayım tarihinde yürürlüğe girdi.

Ekonomim

Bu programın en dikkat çekici yönü, vergi idaresinin inceleme öncesinde mükellefle temas kurması. Bu yönüyle uygulama klasik anlamda bir denetim değil, önleyici bir kontrol mekanizması niteliği taşıyor. Amaç, inceleme başlatmadan önce mükellefi uyarmak ve gönüllü uyumu artırmak. Bu nedenle gönderilen yazılar cezai nitelikte değil, yönlendirici bir uyarı olarak değerlendirilmek gerekiyor.

Denetimin Zamanı Değişti

Beyanname Gözetim Programı ile birlikte denetimin zamanı değişmiş durumda. Eskiden beyanname verilir, ardından risk analizi yapılırdı. Yeni sistemde ise risk analizi beyanname verilmeden önce başlıyor. Vergi idaresi mükelleflerin mali tablolarını, sektör ortalamalarını ve farklı veri kaynaklarını analiz ederek riskli mükellefleri belirliyor.

Riskli görülen mükelleflere gönderilen yazılarda genellikle beyan edilen matrahın düşük olduğu, sektör ortalamalarına göre uyumsuzluk bulunduğu veya finansal verilerle beyan arasında fark olduğu ifade edilerek beyannamenin gözden geçirilmesi isteniyor. Böylece mükellefe beyannameyi düzeltme imkânı tanınmış oluyor. Bu durum, vergi denetiminde inceleme öncesi bir filtre oluşturulduğunu gösteriyor.

Risk Analizi Nasıl Yapılıyor?

Programın temelini veri analizi oluşturuyor. Vergi idaresi yalnızca beyannameye bakarak değil, farklı veri kaynaklarını karşılaştırarak risk analizi yapıyor. Özellikle yüksek ciroya rağmen düşük kâr beyan edilmesi, sektör ortalamalarının altında kârlılık, sürekli zarar beyan edilmesi ve devreden KDV’nin büyümesi önemli risk göstergeleri arasında yer alıyor.

Bunun yanında yüksek finansman gideri, banka hareketleri ile beyan uyumsuzluğu, grup şirketleri ile yapılan işlemler ve ilişkili taraf hareketleri de analiz edilen alanlar arasında bulunuyor. Bu göstergeler aslında vergi incelemelerinde uzun süredir kullanılan kriterler. Ancak yeni modelde bu kriterler inceleme sonrası değil, beyanname öncesinde devreye giriyor.

Çoklu Veri Analizi Dönemi

Yeni dönemin en önemli özelliği veri kaynaklarının genişlemiş olması. Artık yalnızca kurumlar vergisi beyannamesi değil, KDV beyannameleri, geçici vergi beyannameleri, e-fatura verileri, e-defter kayıtları, banka hareketleri ve sektör ortalamaları birlikte analiz ediliyor.

Bu verilerin karşılaştırılması, beyan ile gerçek faaliyet arasındaki farkların daha hızlı tespit edilmesini sağlıyor. Özellikle yüksek işlem hacmine rağmen düşük kâr beyan eden şirketlerin bu analizlerde öne çıktığı görülüyor. Bu durum, vergi idaresinin artık yalnızca beyana değil, verinin tamamına baktığını gösteriyor.

Geçen Yılın Sonuçları Ne Söylüyor?

Programın etkisi ilk uygulamada açık şekilde görüldü. 2024 hesap dönemine ait olup 2025 yılında verilen kurumlar vergisi beyannameleri öncesinde yürütülen çalışmada yüz binlerce mükellef taramadan geçirildi. Bu analizler sonucunda on binlerce mükellef riskli olarak değerlendirildi ve bu mükelleflere beyannamelerini gözden geçirmeleri yönünde yazılar gönderildi.

Yapılan çalışmaların sonucunda önemli bir kısmı beyannamelerini revize etti. Açıklanan verilere göre yaklaşık on yedi bin mükellef matrah artışına gitti. Bu düzeltmeler sonucunda toplamda otuz milyar liranın üzerinde ilave matrah beyan edildi. İzaha davet süreçleriyle birlikte değerlendirildiğinde ilave vergi tahakkukunun daha da yükseldiği görülüyor. Bu sonuçlar, programın temel amacının inceleme yapmadan gönüllü matrah artışı sağlamak olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

Amaç İnceleme Değil, Uyum

Beyanname Gözetim Programı’nın amacı doğrudan inceleme yapmak değil. Programın temel hedefi, incelemeye gitmeden matrah artışı sağlamak ve gönüllü uyumu artırmak. Bu nedenle gönderilen yazılar inceleme yazısı niteliği taşımıyor.

Mükellefe, beyanını gözden geçirmesi için bir fırsat veriliyor. Eğer mükellef düzeltme yaparsa süreç kapanıyor. Düzeltme yapılmazsa dosya izaha davete veya vergi incelemesine gidebiliyor. Bu yönüyle program, inceleme öncesi son uyarı niteliği taşıyor.

2025 Kurumlar Vergisi Beyannameleri İçin Beklenti

2026 yılında verilecek 2025 yılı kurumlar vergisi beyannamelerinde bu programın daha yoğun uygulanması bekleniyor. Özellikle düşük kâr beyan eden şirketlerin odakta olacağı görülüyor. Bunun yanında sürekli zarar eden firmalar, devreden KDV’si yüksek olan mükellefler ve finansman gideri yüksek şirketler riskli gruplar arasında yer alıyor.

Bu nedenle kurumlar vergisi beyannamesi verilmeden önce mali tabloların yeniden değerlendirilmesi önem kazanıyor. Sektör kârlılık oranları ile karşılaştırma yapılması, finansman giderlerinin kontrol edilmesi ve devreden KDV’nin analiz edilmesi bu süreçte belirleyici hale geliyor.

Yazı Gelen Mükellefler Ne Yapmalı?

Bu program kapsamında yazı alan mükelleflerin en kritik hatası, yazının içeriğini yeterince analiz etmeden rutin bir bilgilendirme olarak değerlendirmek olabiliyor. Oysa bu yazılar, beyanname öncesinde yapılan risk analizine dayalı bir uyarı niteliği taşıyor. Bu nedenle yazı alan mükelleflerin, mali tablolarını ve beyanlarını risk unsurları açısından yeniden gözden geçirmeleri ve gerekli kontrolleri yapmaları önem taşıyor.

Kârlılık analizinin yapılması, sektör ortalamaları ile karşılaştırma yapılması, finansman giderlerinin kontrol edilmesi ve devreden KDV’nin incelenmesi bu süreçte önem taşıyor. Gerekirse beyannamenin gözden geçirilerek düzeltme yapılması, ileride doğabilecek inceleme riskini azaltabiliyor.

Vergi Denetiminde Yeni Dönem

Beyanname Gözetim Programı vergi denetiminde yeni bir modele geçildiğini gösteriyor. Artık denetim beyanname sonrası değil, beyanname öncesinde başlıyor. Veri analizi, sektör karşılaştırmaları ve çoklu veri kullanımı yeni dönemin temel unsurları haline geliyor.

Bu değişim, mükellefler açısından da yeni bir yaklaşımı zorunlu kılıyor. Beyannameyi vermek artık sürecin sonu değil, risk analizinin başlangıcı haline geliyor. Vergi idaresi beyannameleri yalnızca kabul etmiyor; analiz ediyor, karşılaştırıyor ve riskli gördüğü durumlarda müdahale ediyor.

Kısacası, vergi incelemesi artık kapıyı çalmadan önce uyarı gönderiyor. Bu uyarıyı dikkate alanlar için süreç yönlendirici, dikkate almayanlar için ise inceleme kaçınılmaz hale geliyor.

Merkez Bankası haftalık para ve banka verilerine göre yurtiçi yerleşiklerin yabancı para mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak 987 milyon dolar geriledi. Gerçek kişilerin yabancı para mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak altın mevduatı kaynaklı 25 milyon dolar artarken, tüzel kişilerin döviz mevduatı da 1 milyar 12 milyon dolar geriledi. Tüzel kişilerde yabancı para mevduatındaki gerilemenin kaynağı dolar cinsi mevduattaki düşüş oldu.

Yabancı yeniden hisse ve tahvilde alımda

Orta Doğu’yu karıştıran savaş boyunca devlet tahvillerinde sert satış yapan yabancı yatırımcılar ateşkes haftasında yeniden alıma döndü. Merkez Bankası haftalık menkul kıymet verilerine göre 10 Nisan haftasında yabancı yatırımcı 430.3 milyon dolarlık hisse, 712.7 milyon dolarlık da devlet tahvil alımı yaptı. Yabancı yatırımcı geçen hafta 217.8 milyon dolarlık hisse, 784.3 milyon dolarlık tahvil satışı yapmıştı. Böylece yabancı yatırımcılar 7 haftanın ardından ilk kez devlet tahvillerinde net alıcı pozisyonuna geçti. Son dört haftada yabancının toplam hareketi hisse senedi tarafında 211 milyon dolar alım, devlet tahvilleri tarafında ise 1 milyar 572 milyon dolar satış yönünde gerçekleşti.

Uzmanlar yabancı yatırımcıların dezenflasyona yönelik sürecin tekrardan başlamasına da bağlı olarak kademeli olarak tekrar pozisyonlarını artırmasını beklese de bölgedeki gelişmelere bağlı olarak piyasalarda dalgalanmanın yüksek seyretmesini bekliyor. Yılbaşından beri ise 10 Nisan itibariyle yabancıdan hisse senedinde 1 milyar 549 milyon dolarlık net alış, devlet tahvillerinde 1 milyar 581 milyon dolarlık net satış ve özel sektör tahvillerinde 1 milyar 374 milyon dolarlık alışlarla birlikte toplamda 1 milyar 341 milyon dolar giriş görüldü.

Toplam rezervler 170.9 milyar dolara yükseldi

Ateşkes kararının açıklandığı geçen hafta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) toplam rezervleri, bir önceki haftaya göre 9 milyar 270 milyon dolar artarak 170 milyar 915 milyon dolara yükseldi. TCMB, verilerine göre, 10 Nisan itibarıyla Merkez Bankası brüt döviz rezervleri 5 milyar 650 milyon dolar artışla 64 milyar 67 milyon dolara çıktı. Brüt döviz rezervleri, 3 Nisan'da 58 milyar 417 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu. Bu dönemde altın rezervleri de 3 milyar 618 milyon dolar artışla 103 milyar 229 milyon dolardan 106 milyar 847 milyon dolara yükseldi. TCMB net uluslararası rezervleri 10 Nisan itibarıyla 9.9 milyar dolar arttı ve 55 milyar 591 milyon dolar oldu. Swap hariç rezervler ise 3 Nisan haftasında 18.4 milyar dolarken 10 Nisan haftasında 32.2 milyar dolara yükseldi.

Şebnem Turhan-Ekonomim

4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu’nun 1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren otomatik katılıma ilişkin Ek-2’nci madde hükümleri uyarınca, işverenler çalışanlarını Otomatik Katılım Sistemi’ne (OKS) dâhil etmekle yükümlü tutulmuştur.

OKS kapsamına giren kişiler

OKS, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ya da 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi kapsamında mavi kart sahibi olan, 45 yaşını doldurmamış, kamuda veya özel sektörde bir işverene bağlı olarak ücretli çalışanları (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4a ve 4c maddeleri kapsamındaki çalışanlar ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20’nci maddesi kapsamında kurulmuş olan sandıkların iştirakçisi olan çalışanları) kapsamaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve ilgili diğer kanunlar uyarınca çalışan sıfatını haiz olmak kaydıyla, 18 yaşını doldurmamış çalışanlar da OKS emeklilik planına dahil edilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, 2022 yılı Ocak ayında yapılan yasal değişiklikle 45 yaşını doldurmuş çalışanlara da, talep etmeleri halinde OKS planlarına dahil olma imkânı verilmiştir.

Yabancı uyruklu çalışanlar OKS’ye dâhil edilmemekte, buna karşın, Türk vatandaşı olmayıp mavi kartı olan çalışanların ise OKS’ye dâhil edilmesi gerekmektedir.

OKS katkı payı tutarının hesaplanması

Çalışan katkı payı; çalışanın 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesi çerçevesinde belirlenen prime esas kazancının (kamu çalışanları için emeklilik keseneğine esas aylığının) %3’üne karşılık gelen tutardır. 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında kurulmuş olan sandıkların iştirakçisi olan çalışanlar içinse bu çalışanların bağlı bulunduğu sandığa, katılım payı, kesenek veya diğer adlar altında ödediği tutarların hesaplanmasına esas kazancının %3’üne karşılık gelen tutardır.

Ancak, çalışan, otomatik katılıma ilişkin emeklilik sözleşmesinde belirlenen tutardan daha yüksek bir tutarda kesinti yapılmasını işverenden talep edebilmektedir.

Katkı paylarının emeklilik şirketine aktarımı

Hesaplanan OKS katkı payı tutarlarının, en geç çalışanın ücretinin ödeme gününü takip eden iş günü, 4632 sayılı Kanun hükümleri uyarınca işveren tarafından emeklilik şirketine aktarılması gerekmektedir.

İşverenin, çalışan için aynı dönem içinde ücret dışında farklı tarihlerde birden fazla ödeme (ikramiye, bonus, maaş farkı, prim vb.) yapması halinde ise her bir ödemeye karşılık gelen katkı payı tutarlarının en geç müteakip ücret ödeme gününü takip eden iş gününe kadar emeklilik şirketine aktarması gerekmektedir.

OKS’de işverenlerin yükümlülük başlangıç tarihleri

Özel sektörde istihdam edilen çalışanların sisteme otomatik olarak dâhil edilmesinde aşağıdaki kademeli geçiş takvimi öngörülmüştür.

(*) Çalışan sayısının belirlenmesinde, birden fazla işyeri olan işverenler için bütün işyerlerindeki çalışanların toplamı göz önünde bulundurulmaktadır.

İşverenler, OKS’ye dâhil olduktan sonraki bir tarihte çalışan sayısının azalması durumunda sistemde kalmaya devam etmektedirler.

1 Ocak 2019 tarihinden itibaren ise çalışan sayısı 5 ve üzerinde olan tüm işyerleri sisteme otomatik olarak dâhil edilmektedir.

OKS’de işveren yükümlülükleri

İşverenlerin OKS sisteminde temel olarak aşağıdaki şekilde yükümlülükleri bulunmaktadır.

- Emeklilik şirketinin seçimi

- OKS işlemleri için yetkili belirleme

- Fonların Seçimi

- Kapsama giren çalışanların sisteme dahil edilmesi

- OKS kesintisinin tam ve doğru yapılması

- OKS kesinti tutarının süresinde emeklilik şirketine aktarılması

OKS kapsamına giren işverenler, öncelikle çalışanları adına en az bir emeklilik şirketi ile sözleşme yapmakla yükümlüdür. Bununla birlikte, birden fazla emeklilik şirketi ile de sözleşme yapılması mümkündür.

İşverenler, OKS kapsamındaki işlemleri gerçekleştirmek üzere yetkili birimini ve yetkili kişileri belirlemesi gerekmektedir. Söz konusu yetkili kişi ya da birim, işverenin OKS kapsamındaki yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve çalışanların emeklilik hesaplarına ilişkin taleplerinin ilgili emeklilik şirketine iletilmesinden sorumlu olacaktır.

İşveren olarak, sisteme giriş esnasında çalışanlardan faizli ve faizsiz fon tercihlerini almaları, tercihte bulunmayan çalışanlar için ise söz konusu tercihi işveren tarafından yapmaları gerekmektedir.

Yine, OKS katkı paylarının çalışanların ücretlerinden doğru şekilde kesilip, emeklilik şirketine zamanında ve eksiksiz aktarılması gerekmektedir.

Söz konusu verilerin emeklilik şirketine hatalı olarak gönderilmesi durumunda, çalışanların birikimlerinde oluşacak kayıptan işveren sorumlu tutulmaktadır. Aynı şekilde, katkı paylarını emeklilik şirketine eksik ya da geç aktarılması veya aktarılmaması durumunda da, çalışanların birikiminde oluşan parasal kaybı ve her türlü masrafı karşılamak ve gerekli düzeltmeleri yapmak da işverenin sorumluluğundadır.

Ayrıca, işverenin OKS kapsamındaki kesinleşmiş borçları Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) tarafından 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine göre tahsil edilerek emeklilik şirketine aktarılmaktadır.

OKS yükümlülüklerine ilişkin yaptırım

4632 sayılı Kanunun “Çalışanların otomatik olarak bir emeklilik planına dâhil edilmesi” başlıklı Ek-2’nci maddesi uyarınca işverenlerin OKS kapsamındaki yükümlülükleri bakımından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından denetlenmekte, yükümlülüklere aykırılık durumunda da her bir çalışan ve her ay için idari para cezası (2026 yılında 1617 TL) uygulanmaktadır.

Emeklilik şirketleri, OKS kapsamında sözleşme akdettikleri işverenlere ilişkin verileri düzenli olarak EGM’ye iletmekte, EGM tarafından da SGK verileri baz alınarak işverenlerin, sözleşme akdetme, çalışanlarını giriş takvimine uygun şekilde sisteme dâhil etme, katkı payının asgari orana uygunluğu, katkı payının emeklilik şirketine süresinde aktarılıp aktarılmadığı gibi hususlar yönünden kontrol edilmekte ve yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na raporlanmaktadır. Ayrıca ihbar ve şikâyet üzerine İş Müfettişlerince işverenlerin OKS kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri incelenmekte ve yükümlülüklere aykırılık durumunda da idari para cezası uygulanmaktadır.

Dolayısıyla, işverenlerin gerek idari para cezası gerekse çalışanların birikimlerinde oluşacak parasal kayıp ve masraflardan sorumlu olması gibi yaptırımlarla karşılaşmamak için OKS ile ilgili yükümlülüklerini süresinde yerine getirmeye dikkat etmeleri gerekmektedir.

Sosyal güvenlik mevzuatına göre işyerinin devrinden bahsedilebilmesi için işyerinin faaliyet halinde iken bütün tesisat ve işçileri ile diğer bir işveren tarafından devir alınması ve o işverene intikal etmesi gerekir. Haliyle işyeri devri, işyerinin aktif /pasifi ve tesisatıyla birlikte el değiştirmesinin yanı sıra işyerinde 5510/4-a kapsamında çalışanların bulunması ve bu çalışanların hizmet akitlerinin de kesintisiz devam etmesi halinde gündeme gelmektedir.

Bu bakımdan, ilk işveren kendi işçilerinin hizmet akdini feshederek faaliyetini tatil etmişse, başka bir anlatımla 5510/4-a kapsamında çalışan sigortalılar bulunmaksızın yapılan bir devir nedeniyle yeni işyeri sahibinin devir nedeniyle işyeri bildirgesi verme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

İşyeri bildirgesinin verilmesi gereken 10 günlük süre ne zaman başlar?

10 günlük süre, devir işleminin;

• Ticaret sicil gazetesinde yayımlanması halinde ilan tarihini,
• Ticaret sicil gazetesinde yayımlanmaksızın sözleşme ile yapılması halinde ise sözleşme tarihini

takip eden günde başlar.

Devir halinde işyeri bildirgesi nasıl verilir?

Devir halinde işyeri bildirgesi, devreden (eski) işverenin e-Bildirge kullanıcısı tarafından e-Devlet uygulamalarında yer alan “İşyeri Bildirgesi (4-a lı Sigortalı Çalıştırılanlar Yönünden)” sekmesinden “Değişiklik İşlemleri”, “Yeni Değişiklik” seçenekleri işaretlendikten sonra devredilen işyerinin 23 haneli SGK sicil numarası girilerek yapılır.

Gerekli bilgilerin sisteme girilmesi sonrasında işyerinin devrini gösteren ticaret sicil gazetesi veya devir sözleşmesi, devralan (yeni) işverene ait ticaret sicil gazetesi, vergi levhası ve imza sirküleri taranarak SGK’ya gönderilir.

İşyeri bildirgesi sonrasında yeni işyeri dosyası tescil edilir mi?

İşyeri bildirgesinin SGK’ya gönderilmesinin ardından ilgili sosyal güvenlik merkezince devir bildirgesinin onaylanması sonrasında devreden işverene ait eski SGK dosyasının unvan, vergi/TC kimlik numarası, yönetici/ortak bilgileri güncellenmektedir. Dolayısıyla işyeri devri sonrasında devralan işveren adına yeni bir SGK dosyası açılmadığından devir sonrasındaki işlemler devreden işverence alınmış eski SGK işyeri dosyası üzerinden yapılmaktadır.

Ayrıca devir sonrası devreden işverene verilmiş e-Bildirge şifresi devir sonrasında da aktif olacağından, devralan işverenin yeni e-Bildirge şifre başvurusunda bulunma zorunluğu bulunmamaktadır.

Devir nedeniyle işe giriş bildirgesi ve işten ayrılış bildirgesi verilir mi?

İşyerinin devri nedeniyle hizmet akdi devam eden sigortalılar yönünden işten ayrılış ve işe giriş bildirgesi düzenlenmez.

Devredilen işyerindeki alt işveren numaraları kapatılır mı?

İşyerinin devri halinde alt işverenler yönünden e-Bildirge şifrelerinin askıya alınması veya devralan işveren ile alt işverenler arasında yeniden sözleşme yapılması şartı aranılmadığından, işyerinin devri sonrasında alt işverenlerin SGK bildirimlerini devir öncesinde olduğu gibi yapmaları mümkündür.

Devir halinde muhtasar ve prim hizmet beyannamesi nasıl verilir?

İşyerinin devri halinde devir tarihinden önceki sürelere ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin devreden işveren tarafından “asıl” nitelikteki beyanname ile devir tarihinden sonraki bildirimlerinin de devreden işveren tarafından “ek” nitelikteki beyannameyle yapılması mümkün olduğu gibi işyeri devrinin gerçekleştiği ayda devir tarihinden önceki ve sonraki sürelere ilişkin 30 günlük “asıl” nitelikteki beyannamenin devreden veya devralan işveren tarafından düzenlenmesine de izin verilmektedir.

Devralan işveren prim teşvik ve desteklerinden devreden işveren gibi yararlanabilir mi?

Gerek 05510, 14857, 06111 gibi kanun numaralı prim teşviklerinden gerekse asgari ücret desteğinden ilgili kanunlarda öngörülen şartların sağlanması kaydıyla devralan işveren tarafından da yararlanılması mümkündür. Söz konusu teşvik ve desteklerden yararlanılması noktasında devreden işverence sistem üzerinden yapılan tanımlamalar devralan işveren için de geçerli olacağından devralan işverence ayrıca tanımlama yapılmasına ve SGK nezdinde ayrıca prim teşvik ve desteklerinden yararlanmak amacıyla başvuru yapılması söz konusu değildir.

Alt işveren devri olur mu?

Sosyal güvenlik uygulamalarında alt işverenliğin devrine yönelik bir uygulama yürütülmemektedir. Dolayısıyla alt işverence yürütülen bir işin başka bir gerçek veya tüzel kişi işverene devredilmesi durumunda, yeni alt işverenle asıl işverenin yeniden alt işverenlik sözleşmesi düzenleyerek, ayrıca alt işveren numarası alması gerekecektir.

İşyerinin devri halinde devralan işverenin sorumluluğu nedir?

İşyerinin devri halinde devreden işverenin sigorta primi ve gecikme zammı borçlarından, devreden işverenle birlikte devralan işveren de müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmakta ve buna aykırı aykırı sözleşmeler SGK’ya karşı geçersiz kabul edilmektedir.

İdari para cezalarında ise devir tarihinden önceki bir tarihte işlenmiş fiiller yalnızca devreden işverene tebliğ edilmekte, devralan işverene tebliğ edilmemektedir. Ancak devreden işverene tebliğ edilen idari para cezalarının ödenmemesi halinde söz konusu cezaların devralan işverenden tahsili cihetine gidilmektedir.

Devir tarihinden önceki sürelere ilişkim ödenmeyen prim ve idari para cezası borçlarının tahsili noktasında 6183 sayılı Kanun gereği icra takibine geçilirken devreden işverenle birlikte aynı zamanda devralan işverene de ödeme emri gönderilmektedir.

Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki sendikalı işçilerin ücretleri işveren ile sendika arasında imzalanan sözleşme ile belirlenmektedir. Toplu iş sözleşmeleri genellikle 2 yıl olarak imzalanmakta ve süre bitiminde yeniden pazarlık masasına oturulmaktadır.

Son yıllarda imzalanan toplu iş sözleşmelerine bakıldığında genellikle sözleşmenin ilk 6 ayında reel ücret artışı alındığı, izleyen 6’şar aylık dönemlerde ise en az enflasyon oranında ücret zammı yapıldığı görülüyor. Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçilerin ücretleri enflasyonun altında kalmıyor.

Sendikalı olmayan iş yerlerinde ise ücretler bizzat işveren tarafından belirleniyor. Pazarlık gücü olan çalışanlar işverenle doğrudan görüşerek ücret zammını belirleyebilirken, işçilerin çoğunluğunun ücret zammı işverenin serbest iradesiyle belirleniyor.

Kimi işletmelerde yapılan ücret zamları enflasyonun hayli altında kalabiliyor. Yılın herhangi bir ayında ücret zammı yapılıp ocak ayından başlamak üzere geriye dönük herhangi ödeme de yapılmayabiliyor.

İŞVEREN YILDA DÖRT İKRAMİYEYİ 12’YE BÖLDÜ AMA ZAM YAPMADI

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 22 Ekim 2025 tarihli (Esas No: 2025/507, Karar No: 2025/672) kararı ücret zammı konusundaki kriterlere açıklık getirdi. Söz konusu karara konu dosyaya göre, 1989 yılından 2005 yılına kadar aynı şirkette çalışan işçi, aynı iş yerinde aynı şekilde çalışmak üzere taşeron firmaya devredildi. Taşeron firmaya geçince işveren işçiye 2006 yılında yazılı bir belge teklif etti. Yılda dört ikramiye ve sosyal yardımların 12 aya bölünerek bordroda “diğer” kalem altında ödeneceğini bildirdi. İşçi belgeyi imzaladı.

Ancak, işçi 2016 yılında emeklilik sebebiyle işten ayrılınca dava açtı. Söz konusu ikramiye ve sosyal yardımların 2006 yılında 316,70 TL, 2007 yılı şubat ayından 2013 yılı mart ayına kadar olan dönemde 551,30 TL, 2014 yılında 595 TL, 2015 yılı ocak ayında 586 TL, mart ayında 386 TL, 2016 yılı ocak ayında 239 TL, haziran ayında ise 258 TL olarak ödendiğini belirtti. İşverenin sözleşme değişikliği yapılan ilk yıl zam yaptığını ancak sonraki yıllarda zam yapmadığını belirten işçi, ücret farkı ve kıdem tazminatı farkının ödenmesini talep etti.

İŞVEREN “İŞÇİ SÖZLEŞME DEĞİŞİKLİĞİNİ KABUL ETTİ” DEDİ

İşveren işçinin kendi iradesiyle çalışma koşullarında esaslı değişiklik anlamına gelen iş sözleşmesinde değişiklik yapılmasını kabul ettiğini savundu.

İşçi ise imzaladığı belgenin çalışma koşullarında değişikliği kabul ettiği anlamına gelmediğini, o dönem işçilere bordroyu “sadeleştirmek” için bu yola gidildiğinin söylendiğini belirtti.

İŞ MAHKEMESİ İKRAMİYENİN ASGARİ ÜCRET ZAMMI ORANINDA ARTIRILMASINA KARAR VERDİ

İş Mahkemesi, aynı iş yerinde çalışan başka işçilerin de bu taleplerle açtığı davada verilen Yargıtay kararını emsal kabul ederek, ücret farkı ve kıdem tazminatı farkının ödenmesini kararlaştırdı. Mahkemenin kabul ettiği bilirkişi raporunda, ilk yıldaki “diğer” kaleminde yer alan ödeme asgari ücrete bölündü. Bu şekilde elde edilen katsayı diğer yıllardaki diğer kalemlerine uygulanarak ücret farkı ve kıdem tazminatı farkı hesaplandı. Yargıtay bu yöntemi doğru bulmadı.

Temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kararında, emsal gösterilen işçinin çalışma koşullarında esaslı değişikliği kabul ettiğine dair yazılı rızasının olmadığı, bu davaya emsal gösterilemeyeceği belirtildi. 9. Hukuk Dairesi, imzalanan belgenin çalışma koşullarında değişiklik içerdiği gerekçesiyle işçinin ücret ve kıdem tazminatı farkı alamayacağı yönünde karar verdi.

YARGITAY RIZAYA DAYALI SÖZLEŞME DEĞİŞİKLİĞİ SAYMADI AMA ZAMMIN ASGARİ ÜCRET ZAMMINA ENDEKSLENEMEYECEĞİNE HÜKMETTİ

İş mahkemesinin önceki kararında direnmesi üzerine dosya Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna geldi. YHGK kararında ücret ve ücret zammı ile ilgili çok önemli kriterler ortaya konuldu. İşçinin imzaladığı belgenin sözleşme değişikliği anlamına gelmediğini ancak iş mahkemesinin asgari ücret zammına endeksli ücret farkı hesabının da doğru olmadığına hükmetti.

Kararda, “İşveren, işçi ile aralarında yapılan iş sözleşmesindeki veya iş yerinde uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesi varsa bu toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılan ücreti, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile belirlenmiş bir ücret yoksa asgari ücretin altında kalmamak kaydı ile rayice göre ücret ödemekle yükümlüdür” denildi.

İşverenin işçiye imzalattığı belgenin bordrolardaki karmaşayı ortadan kaldırıp daha basit ve anlaşılır hale getirmeyi amaçladığı kaydedilen kararda, iş mahkemesinde hükme esas alınan bilirkişi raporunda yapılan hesaplamanın ise doğru olmadığı vurgulandı.

Yargıtay kararında, “İşverenin, ücretin miktarı asgari ücretin altına düşmemek kaydıyla bireysel veya toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılmamışsa veya bu yönde bir işyeri uygulaması yoksa işçinin ücretine zam yapma zorunluluğu veya asgari ücrete yapılan zam oranı kadar zam yapma zorunluluğu bulunmamaktadır” denildi.

Yargıtay, işverenin asgari ücret zammı oranında zam yapma yükümlülüğü olmadığını dikkate alarak işçinin ikramiye ve sosyal hakların miktarının asgari ücrete oranlama yapılarak tespit edilmesi ve buna göre ücret farkı ve kıdem tazminatı alacaklarının hesaplanmasının hatalı olduğuna hükmetti. Kararda, ücret farkı ve kıdem tazminatı farkının, asgari ücret yerine, ilk yılda “diğer” kalemindeki ödemenin aynı dönemdeki brüt ücrete oranlanarak hesaplanması gerektiği belirtildi.

Vergi gelirlerinin yüzde 44,58’i KDV ve ÖTV’den geliyor. Dolaylı vergilerin payı yüzde 60 seviyesinde. Yani sistem hâlâ tüketim üzerinden işliyor; harcadıkça ödüyorsunuz. Üstelik gelir vergisinin ilk taksiti ve geçici vergi etkisi ortadan kalktığında bu oran daha da dolaylı vergiler lehine dönecek. Bu tablo, vergi sisteminin yükü geniş kitlelere yaydığını değil, aksine onları merkeze koyduğunu gösteriyor.

Ama asıl mesele burada değil. Asıl mesele, “5,5 milyon beyanname ile rekor” söyleminin ardında saklı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in sosyal medya hesabından yaptığı paylaşım şu şekilde: “Gelir vergisi beyannamesi sayısı 5,5 milyona ulaşarak rekor kırdı; 401 bin mükellef ilk kez beyanname verdi.”

Kağıt üzerinde bakıldığında, milyonlarca kişinin beyanname vermesi vergi sisteminin genişlediği izlenimini yaratıyor. Oysa bu, büyük ölçüde bir görüntüden ibaret.

2026 yılı Mart sonu itibarıyla toplam gelir vergisi tahsilatı 870 milyar lirayı aşmış durumda. Bunun yalnızca 97 milyar lirası beyan yoluyla tahsil edilmiş. Buna karşılık 752 milyar lira stopaj yoluyla, yani daha gelir elde edilmeden kesilerek alınmış. Her ne kadar 2025 yılı Ocak–Mart dönemine kıyasla beyan yoluyla tahsil edilen gelir vergisi yüzde 220 oranında artmış olsa da bu artış tutar olarak 30 milyar TL’den 97 milyar TL’ye yükselmekle sınırlı kalmıştır. Nitekim söz konusu tutar, 2026 yılı Ocak–Mart döneminde tahsil edilen toplam vergi gelirlerinin yalnızca yüzde 2,89’una karşılık gelmektedir.

Oysa devlet, gelir vergisinin yaklaşık yüzde 87’sini daha gelir mükellefin eline geçmeden, stopaj yoluyla tahsil etmektedir. Buna rağmen hem söylemde hem de mevzuat düzeyinde “beyan esasına dayalı sistem”den söz edilmeye devam edilmekte.

Gerçekte olan ise şu: Beyan sistemi tali, stopaj sistemi asli hale gelmiş durumda.

Avukatlar, doktorlar, kuyumcular, galericiler, mühendisler, taksiciler ve benzeri çok sayıda meslek grubunca milyonlarca beyanname verilmesine rağmen, bu beyanların vergi üretme kapasitesi oldukça sınırlı kalmaktadır. Verginin büyük bir bölümü zaten daha önceden stopaj yoluyla tahsil edilmekte, beyanname ise çoğu durumda yalnızca şekli bir yükümlülük ve kayıt işlemi niteliği taşımaktadır.

Ve en nihayetinde bu durum maalesef vergi yükünün kimlerin üzerinde olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Vergi yükü, gelirini beyan eden ama düşük katkı yapan geniş bir kitlenin değil, geliri daha oluşmadan kesilenlerin, yani başta ücretlilerin omuzlarında. Ücretli kesim, vergiyi ödeyip ödememeyi tartışamıyor bile. Pazarlık yok, erteleme yok, kaçınma imkânı yok.

Stopaj sistemi tam da bu yüzden tercih ediliyor: Çünkü en kolay, en hızlı ve en garanti tahsilat yöntemi bu.

Ama kolay olan her zaman adil olan anlamına gelmiyor.

Bugün ortaya çıkan tablo, vergi sisteminin teknik bir tercih değil, aynı zamanda bir yük dağılımı tercihi olduğunu gösteriyor. Devlet, vergiyi en kolay kimden alabiliyorsa, yükü de esas olarak onun üzerine yüklüyor.

Üstelik bu yapıya dolaylı vergilerin ağırlığı da eklendiğinde, tablo daha da ağırlaşıyor: hem kazanırken kesiliyor hem de harcarken alınıyor.

Sonuç olarak ortada bir rekor var. Ama bu rekor, vergi sisteminin güçlendiğini değil; beyanın sistem içindeki etkisinin ne kadar sınırlı kaldığını ve stopajın ne kadar baskın hale geldiğini gösteriyor.

Gerçek değişmiyor: Türkiye’de vergi sistemi kâğıt üzerinde beyana dayanıyor. Ama fiiliyatta bu sistemin adı stopaj.

Ve bu sistemde verginin en ağır yükünü, itiraz edemeyenler taşıyor.

Çalışma süreleri, ücret, iş sağlığı ve güvenliği, dinlenme hakkı, kayıt düzeni ve benzeri birçok konuda mevzuata uygunluğun sağlanması hem işçilerin korunması hem de işverenler arasında adil rekabet ortamının sürdürülmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu'nun amacı, işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. Kanun ile çalışma şartları, çalışma ortamı, tarafların hakları ve yükümlülükleri düzenlenerek çalışma hayatında düzenin sağlanması ve taraflar arasındaki ilişkinin hukuki güvence altına alınması amaçlanmaktadır.

Bu kapsamda İş Kanunu'nda çalışma hayatının izlenmesi, denetlenmesi ve teftişine ilişkin özel hükümler bulunmaktadır. İş Kanunu'nun yedinci bölümünde çalışma hayatının denetimine ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Böylece çalışma yaşamında mevzuata aykırılıkların tespiti, giderilmesi ve önlenmesi amacıyla idari denetim mekanizması oluşturulmuştur.

İş Kanunu'nun 91'inci maddesi uyarınca, Devlet çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın uygulanmasını izlemek, denetlemek ve teftiş etmekle görevlidir. Bu görev, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı iş müfettişleri tarafından yerine getirilmektedir. İş müfettişleri, ihtiyaca yetecek sayı ve nitelikte görevlendirilmektedir.

İş müfettişleri, görevlerini yerine getirirken işyerlerini ve eklentilerini inceleyebilmekte, işin yürütülme şeklini araştırabilmekte, gerekli belgeleri talep edebilmekte ve işyerinde kullanılan araç, gereç, makine ile malzemeleri denetleyebilmektedir. Ayrıca işçilerin yaşam alanları, dinlenme yerleri, sağlık ve güvenlik şartları da inceleme kapsamına girmektedir. Bu yönüyle denetim yalnızca bilgi ve belge üzerinden değil, fiili çalışma ortamı üzerinden de yürütülmektedir.

Denetim sürecinde işverenlerin ve işçilerin de önemli yükümlülükleri bulunmaktadır. Kanun gereği işverenler ve işçiler, iş müfettişleri tarafından çağrıldıklarında gelmek, bilgi ve belge sunmak, istenen kayıtları ibraz etmek ve denetimin yürütülmesi için her türlü kolaylığı göstermek zorundadır. Aynı yükümlülük, gerekli görülen diğer kişiler bakımından da geçerlidir. İş müfettişlerinin görevlerini geciktirecek veya engelleyecek davranışlar hukuki sorumluluk doğurabilecektir.

Çağrıldıkları zaman gelmemek, ifade ve bilgi vermemek, gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermemek, iş müfettişlerinin görevlerini yapmak için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermemek ve bu yoldaki emir ve isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmemenin idari para cezası 2026 yılı için 241.992 TL'dir.

Öte yandan Bakanlık İş Müfettişlerinin düzenlediği tutanaklar ve raporlar da önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

Kanun uyarınca iş müfettişleri tarafından tutulan tutanaklar, aksi ispat edilinceye kadar geçerli kabul edilmektedir. İşçi alacaklarına ilişkin rapor ve tutanaklara karşı ise taraflar otuz gün içinde iş mahkemesine itiraz edebilmektedir. Bu nedenle denetim sürecinde tutulan kayıtlar, olası uyuşmazlıklarda güçlü delil niteliği taşımaktadır.

Kanun, denetimin sağlıklı yürütülmesi kadar tarafların korunmasına da önem vermiştir. İşverenlerin, denetim sırasında işçilere telkinde bulunmaları, gerçeği gizlemeye yönlendirmeleri veya işçilerin resmi makamlara başvurması nedeniyle kötü davranışta bulunmaları yasaklanmıştır.

Aynı şekilde işçilerin de kötü niyetli şekilde gerçeğe aykırı beyanlarda bulunmaları ve denetimi yanıltmaları yasaktır. Böylece denetim mekanizmasının dürüstlük içinde işlemesi amaçlanmıştır. Ayrıca Kanun hükümlerinin etkin şekilde uygulanabilmesi için, gerekli görülmesi halinde zabıta kuvvetleri iş müfettişlerine görevlerini yerine getirirken her türlü yardımı sağlamakla yükümlüdürler.

Ek olarak, ifade ve bilgilerine başvurulan işçilere işverenlerce telkinlerde bulunma, gerçeği saklamaya yahut değiştirmeye zorlama veyahut ilgili makamlara ifade vermeleri üzerine onlara karşı kötü davranışlarda bulunmak da idari para cezasına neden olmaktadır. Bu fiilin idari para cezası tutarı da 2026 yılı için 241.992 TL'dir.

Sonuç olarak, 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca çalışma hayatının denetimi, yalnızca idari bir kontrol mekanizması değildir. Kamu düzenini, çalışma barışını, işçi haklarını ve mevzuata uygun çalışma düzenini koruyan temel bir yapıdır.

Bu nedenle işverenlerin kayıt düzenlerini doğru tutmaları, çalışma koşullarını mevzuata uygun yürütmeleri ve denetim süreçlerine hazırlıklı olmaları büyük önem taşımaktadır. Aynı şekilde işçilerin de haklarını bilerek doğru bilgi vermeleri, çalışma hayatında şeffaf ve hukuka uygun bir düzenin oluşmasına katkı sağlayacaktır.

Bu noktada Türk iş dünyasının Türkiye'nin içinde bulunduğu koşullara odaklanması gerektiğine değinen Aran, Türkiye’nin 4’üncü yılına giren bir enflasyonla mücadele programı uyguladığını hatırlatarak, “Bu program başladığı zaman yüzde 85 olan bir enflasyonumuz vardı; Merkez Bankası’nın rezervleri -60 milyar dolara inmişti ve yüzde 8,5 TL faiz oranı vardı. Yani bu program bu şartlarda başladı. Şimdi bu programın içerisinde bugüne kadar geldiğimiz noktada yüzde 85 olan enflasyonu yüzde 30'a kadar indirebilmiş olduk ve -60 milyar dolarlarda olan Merkez Bankası'nın rezervini de şu anda 160 milyar dolarlara çıkarmış olduk” ifadelerini kullandı.

"Programın kaybedeni reel sektör ve bankalar"

“Bu program KOBİ'lere, sanayiciye, iş insanına iyi gelen bir program değil. Bu program aslında devletin kasasını tekrar doldurmaya ve ekonomide bozulan dengeleri yerine getirmeye odaklı bir program” diyen Aran, “Bu programın kaybedenleri de reel sektör ve bankalar. Ama bu kaybı niye göze alıyoruz? Enflasyon aslında bütün kötülüklerin anası ve bunun düşürülmesi konusunda da ulusal bir mutabakat olduğu için hepimiz buna katlanıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün işçi-işveren sorunları yaşıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün ev sahibi-kiracı sorunu yaşıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün çalışan-emekli problemi yaşıyoruz. (Katılım finansmanı sistemi) Enflasyon nedeniyle bugün ev almanın yanında bir de araba alma konusu da hayal olup ortak finansmana konu oldu. Yani Türkiye'de araba almak o kadar da uzak bir konu değildi. Şimdi katılım sistemine giriyor vatandaşlarımız ve burada ortaklaşa bir araba almaya çalışıyor. Benim ilk iş hayatına girdiğim 90'lı yıllarda araba fiyatları çok artardı. Enflasyon çok yüksekti. Biz 4-5 arkadaş bir araya gelip, kendi aramızda para biriktirip kurayla sırayla araba alırdık. O dönemleri çağrıştırıyor” ifadelerini kullandı.

"Kültürel yara sarma dönemine ihtiyaç var"

O günlere tekrar geri gelmemek gerektiğine işaret eden Aran, son günlerde okullarda yaşanan ve tüm ülkeyi yasa boğan olayların da yüksek enflasyonla bağlantısına dikkat çekerek, şöyle devam etti: “Dün yaşadığımız o talihsiz olay da tüm dünyada belki görmeye zaman zaman alışık olduğumuz, ama Türkiye'de görmek şöyle olsun, duyduğumuz zaman bile bu bize olmaz dediğimiz şeylerdi. Ama işte yüksek enflasyonun aslında yarattığı yaşam dengesizlikleri ve bu sıradaki kültürel kopmalar, pek çok alandaki maalesef hızlı bozulmalar, bizim hayretler içinde izlediğimiz şeylerin bizde de yaşanır hale getirdi. O yüzden ne yapıp edip enflasyonun tek haneli seviyelere inmesi ve bozulan dengelerin tekrar sağlanması ve bu noktada da tekrar kültürel bir yara sarma dönemine ihtiyaç var.”

"KOBİ’ler en büyük darbeyi vadeli satıştan yiyecekler"

Bu şartlar altında KOBİ’lerin yapabileceği şeylerin sınırlı olduğunu aktaran Aran, “KOBİ’ler bu ortam içerisinde mutlaka Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın izlediği ve değiştirdiği teşvik sistemini yakından takip etmeli. ‘Kendi ürettiğim alan gözden düşen bir alan mı? Yoksa teşvik edilen bir alan mı’ konusuna bakmalı. Eğer gözden düşen bir alanda üretimdeyse günü yönetmeye, fazla gelecekle ilgili kendi işiyle ilgili plan yapmadan sadece yıl sonunu, gün sonunu, ay sonunu getirmeye odaklanmalı. Ama gelecekte devam edecek olan ve teşvik edilen bir alandaysa da bunu ikili yapmalı.

Yani bir taraftan yılı yönetmeli ama öteki taraftan da kendisini o geleceği hazırlayacak olan adımları da düşünmeli, yatırımı da yapmalı” değerlendirmesinde bulundu. Firmaları borç-alacak ilişkisi konusunda da uyaran Aran, “Bu konjonktürde KOBİ’ler en büyük darbeyi vadeli mal verdiği müşterilerinden yiyecekler. Bu konjonktürde önümüzdeki 6 ayda, bir KOBİ’nin bugüne kadar vadeli olarak 3 tane veriyorsam, bir tanesinde belki sorun oluyordu diyorsa; bunun 2'ye çıkacağını düşünmesi lazım. O yüzden kendini buna göre ayarlaması lazım. İkincisi, bankadan alacağı krediyi çok yerinde ve zamanında bu ödeme aksaklığı olduğu zaman kendisini zor duruma düşürmeyecek şekilde doğru yerinde kullanmalı. ‘Zaten ben müşterilerime veriyorum, onları alacağım, yanında da banka kredisini kullandım, onu da ödeyeceğim’ diye bunları bir araya getirirse, müşteriden darbe yediğinde bu sefer onu telafi edecek yeri kalmaz. O nedenle mutlaka banka kredilerini bu dönemde ihtiyaç olduğunda ve zorunlu hale geldiğinde son noktada kullanmayı düşünmeleri gerekiyor” şeklinde konuştu.

"Konjonktür programı yürütmeye imkân vermiyor"

“Sadece yıl sonunu getirip, bu ekonomi programından çıkmamız ve yeni bir ekonomi programına geçmemiz dışında nefes alınacak ya da umutlanacak bir yer görünmüyor” yorumunda bulunan Aran, “(Savaş nedeniyle) Aslında şu anda enflasyonla mücadele etmeyi hala gerekli kılacak ve zorunlu tutacak bir tablo yok. Enflasyonla mücadele konusunda içinde bulunduğumuz konjonktür böyle bir program yürütmeye imkân vermiyor. Petrol fiyatları bu seviyedeyken, arzda problem varken, çok ciddi bir enerji arz şoku içindeyken, doğal gaz fiyatları, navlun ya da içeride bir gün benzine zam ertesi gün indirim varken, bunun tüm sektörlere yansıması; öteki taraftan da gübre aracılığıyla gıda fiyatlarına bunun geçişkenliği… Hepsini düşündüğünüz zaman enflasyon artık kaçınılmaz, tüm dünyada yüksek seyredecek.”

"Merkez ağzıyla kuş tutsa da enflasyon yüzde 27"

Aran, “Şimdi Merkez Bankası ağzı ile kuş tutsa, her toplantıda alınabilecek en sert kararları alsa da enflasyon yüzde 27. ‘Enflasyonla mücadele programını bıraktım ve ben farklı bir programa geçiyorum’ derse de enflasyonun geleceği yer yüzde 32. Yani rasyonel bir davranışa geçilmediği, bu konjonktürde bir deneye kalkışılmadığı durumda yüzde 27 ile 32 arasında bir bantta. Şimdi böyle olunca siz enflasyonla niçin mücadele yapacaksınız? Enflasyonla mücadele programı ile yüzde 27’lik enflasyona gelecekseniz, reel sektör çok ciddi yaralanacak. O yüzden her şeyin bir bedeli var ve bu bedel çok arttı. Enflasyonla mücadele programı bence fiili olarak İran Savaşı'nın çıkması ve petrolün 90-100 dolar bandına gelmesi ile beraber bırakılması ve terk edilmesi gereken bir program” İfadelerini kullandı.

"Sanayinin dönüşüm programına çevirmeliyiz"

Bunun da mutlaka iletişiminin kurulması gerektiğini savunan Aran, sözlerini şöyle sürdürdü: “Yeni bir programa geçilmeli. Bu program da aslında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ifade ettiği o yerinde ve yerli üretimi destekleyecek, 260 odak alanı, 284 stratejik ürünü HITS 30 programında 30 milyar dolarlık bütçenin olacağı alandır. ‘Ben bunun finansmanı için enflasyondaki yükselişi göze aldım.

İçeride tekrar üreten ve Türkiye'yi Avrupa'nın üretim merkezi haline getirecek olan, bir dönüşüme tabi tutuyorum. Bunun için de para harcayacağım ve enflasyonu da yüzde 27-32 bandında tutmak hedefimdir. Düşürmeyeceğim.’ Bu programı, Türkiye'deki sanayinin dönüşüm programına çevirmek lazım. Bu, pek çok kesimi rahatlatır, pek çok sorunu çözer. Enflasyonla mücadele programına da en azından petrol fiyatları tekrar 50'li 60'lı seviyelere indiği zaman devam edilir. İlla her zaman enflasyonla mücadele etmek zorunda değilsiniz. Biz üç haneli enflasyonlarla da yaşamış bir ülkeyiz. Yüksek enflasyonu biliyoruz. Verdiği zararı biliyoruz.”

"Kendi başımıza bir problem yarattık"

Türkiye’nin şu anda çok güçlü olduğunu söyleyen Aran, mevcut enflasyon sorunuyla ilgili de, “Kendi başımıza bir problem yarattık. Hiç dünyada yokken gereksiz yere yarattık. Bir deneyle yarattık ve o deneyle de enflasyonu ve kuru kaçırdık. Tüm dengeleri bozduk. Şimdi aslında bizim enflasyon dışında hakiki bir sorunumuz yok. Enflasyonla mücadele etmek gerekiyor ama bu konjonktürde değil. Bunu kabullenmek lazım. Şu anda Türkiye'nin, reel sektörün, sanayinin ihtiyaç duyduğu programa dönüşmek lazım. O programın adını koyarak yapmak lazım ve ondan sonra da enflasyonla mücadele programına tekrar döneceğini beyan etmek lazım. Yoksa enflasyonla mücadele yapmayalım demiyorum.

Yani siz bir şeyle niye mücadele edersiniz? Yenmek için. E yenemeyeceğinizi gördüyseniz hala o programı devam ettirip yanına başka sorun eklemenin çok mantıklı olmadığını düşünüyorum. Zaten soru şu. Açık iletişim olmadığı için, net iletişim olmadığı için, vatandaş ikna olmadığı için. Hane halkına soruyorlar, ‘Enflasyonu ne görüyorsun?’, ‘Yüzde 50’ diyor. Açıklıyorsunuz enflasyonu yüzde 30-30,5. Hane halkına soruyorsunuz. Yüzde 50, diyor. Yani dolayısıyla zaten hane halkını inandıramamışız ve bir de bu konjonktürde her gün benzine zam yapılırken ‘Ben enflasyonla mücadele programını aksatmadan aynı sertlikte devam ettireceğim’ derseniz, toplumda karşılığı olmuyor. Mutlaka ekonomi yönetimi oturmalı ve bu programdan çıkışı ve yeni bir programa geçişi konuşmalı” değerlendirmelerinde bulundu.

"Enflasyonu bir amaç için yaratalım"

Finansman musluklarının açılması gerektiğini, ancak eskiden olduğu gibi yanlış alanlara olmaması gerektiğini vurgulayan Aran, “O yüzden Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın o Milli Teknoloji Hamlesi’nde işaret ettiği odak ve teknoloji alanları diyorum. Bakanlık, Türkiye'de mevcut OSB'lerin yaklaşık 10 katı büyüklüğünde mega üretim alanları planlıyor. Organize sanayi bölgelerini önümüzdeki 3 yılda yüzde 37 arttırmayı planlıyor. Batarya üretiminden elektrik araçlara, mobiliteden dijital hizmetlerine kadar pek çok konu kapsam içine alınmış durumda. Ya bunlar iyi okunur, desteklenir, para verilir ve bu para verildiği zaman da enflasyon tabii ki yaratır ama enflasyonu bir amaç için yaratalım. Sonrasında onu tekrar toparlarız” diyerek sözlerini tamamladı.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

10 Nisan haftasında toplam krediler 25 trilyon 124,2 milyar TL’ye yükselerek bir önceki haftaya göre yaklaşık 222 milyar TL artış kaydetti.

Kredi kalemlerinde yukarı yönlü seyir devam ederken, tüketici kredileri 3 trilyon 172,0 milyar TL’ye çıktı. Bireysel kredi kartları 3 trilyon 32,8 milyar TL’ye yükselerek artışını sürdürürken, ticari ve diğer krediler 18 trilyon 919,4 milyar TL’ye ulaştı. Taksitli ticari krediler de 3 trilyon 886,5 milyar TL ile yükselişini devam ettirdi.

Kurumsal kredi kartları 910,8 milyar TL seviyesine çıkarken, takipteki alacaklar 688,6 milyar TL’ye yükselerek artış eğilimini korudu.

Menkul kıymetler toplamı 7 trilyon 410,9 milyar TL’ye yükselirken, toplam mevduat 28 trilyon 291,1 milyar TL ile sınırlı artış gösterdi.

KKM'de düşüş sürüyor

Kur Korumalı TL Mevduat ve Katılma Hesapları (KKM) ise düşüşünü sürdürdü. KKM büyüklüğü haftalık bazda 13 milyon TL azalarak 1,50 trilyon TL’ye geriledi.

Gayrinakdi kredi ve yükümlülükler 9 trilyon 887,6 milyar TL’ye yükselirken, saklanan menkul kıymetlerde yeniden artış görüldü. Hem yurt içi hem de yurt dışı yerleşikler adına saklanan menkul değerlerde artış dikkat çekti.

Yabancı para pozisyonlarında ise genişleme öne çıktı. Bilanço içi açık pozisyon -2,26 trilyon TL’ye yükselirken, bilanço dışı fazla pozisyon 2,31 trilyon TL’ye çıktı. Böylece bankacılık sektörünün net genel döviz pozisyonu 45,9 milyar TL’ye yükseldi.

Öte yandan sektörün yasal özkaynakları 5 trilyon 544,3 milyar TL ile yataya yakın seyrini sürdürdü.

Ekonomim

Orta Doğu’da devam eden çatışmaların küresel piyasalarda risk iştahını azaltması, halka açık büyük kulüplerin hisselerine de olumsuz yansıdı. Sahadaki sonuçların beklentilerin altında kalması ve mali sıkıntılar da hisse performanslarını baskıladı.

Manchester United pozitif ayrıştı

İlk çeyrekte İngiltere temsilcisi Manchester United’ın hisseleri yüzde 5,7 yükselirken, İtalya’dan Lazio’nun hisselerinde yüzde 0,4 artış görüldü.

Premier Lig’de sezonu ilk 3 içinde götüren Manchester United, sahadaki istikrarlı performansını sürdürürken finansal tarafta da toparlanma sinyalleri verdi. Kulüp, 31 Aralık’ta sona eren dönemde 4,2 milyon sterlin net kar açıkladı. Bu sonuç, bir önceki yılın aynı dönemindeki 27,7 milyon sterlinlik zarara kıyasla dikkat çekici bir iyileşmeye işaret etti. Hem sportif hem finansal toparlanma, kulübün hisselerine olumlu katkı sağladı.

Birçok kulüp yatırımcısına kaybettirdi...

Buna karşın Hollanda ekibi Ajax yüzde 0,5, İskoçya temsilcisi Celtic yüzde 2, Portekiz’den Benfica yüzde 2,2 ve Sporting Lizbon yüzde 3,5 oranında değer kaybı yaşadı.

Düşüşün daha sert hissedildiği kulüpler arasında Borussia Dortmund, Porto ve Juventus öne çıktı. Dortmund’un hisseleri yüzde 8, Porto’nun yüzde 17,7, Juventus’un ise yüzde 30,6 geriledi.

Ajax’ın Eredivisie’de zirve yarışından uzak kalması da kulübün borsa performansını olumsuz etkileyen faktörler arasında yer aldı.

Celtic’te kar ve gelir geriledi

Celtic’in 31 Aralık 2025’te sona eren altı aylık dönemine ilişkin finansal verileri de zayıf bir tablo ortaya koydu. Kulübün vergi öncesi karı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 70 azalarak 43,9 milyon sterlinden 13,2 milyon sterline düştü. Gelirler ise yüzde 29 azalışla 83,5 milyon sterlinden 59,4 milyon sterline indi.

Borussia Dortmund’un UEFA Şampiyonlar Ligi’nde son 16 play-off turunda Atalanta’ya elenmesi, yayın ve prim gelirlerinde düşüş beklentisini artırdı.

Juventus da Şampiyonlar Ligi play-off aşamasında Galatasaray’a elenirken, Serie A’da da şampiyonluk yarışının gerisinde kaldı. Bu gelişmeler, kulübün hisselerinde sert kayıplara yol açtı.

Dünya

Starbucks ve OpenAI güçlerini birleştirdi ve artık kahve siparişinizi klasik seçiminizle veya menüye bakarak yapmayacaksınız. Doğrudan ChatGPT üzerinden ruh hâlinize göre öneri alabileceksiniz.

ChatGPT'ye Starbucks entegrasyonu geliyor...

Starbucks’ın duyurduğu yeni özellikle birlikte, ChatGPT içinde çalışan özel bir Starbucks uygulaması (şu an beta aşamasında) kullanıcıların “o an ne hissettiğine” göre içecek önerileri sunuyor.

“Güne enerjik başlamak istiyorum”, “Tatlı bir şey canım çekiyor” veya “Hafif ama ferahlatıcı bir içecek arıyorum” gibi komutlarla ChatGPT'nin size sonraki kahvenizi önermesini isteyebilirsiniz.

Fakat belirtelim, ChatGPT doğrudan sipariş oluşturmuyor. Öneriyi veriyor, ardından Starbucks’ın kendi uygulamasına ya da web sitesine yönlendiriyor. Yani siparişi verme adımı hâlâ sizde. Yine de zor kısım “ne istediğini bilmek” olduğu için, ChatGPT bu konuda da zor kısmı hallediyor diyebiliriz.

ChatGPT artık "her şey" uygulaması oldu

Bu özellik aslında daha büyük bir dönüşümün parçası. OpenAI son dönemde ChatGPT’ye farklı uygulamalar entegre ederek kullanıcıların platformdan çıkmadan pek çok işi yapabilmesini sağlıyor.

Ev bakmaktan müzik listesi oluşturmaya kadar pek çok şey artık tek bir sohbet penceresinde mümkün. Starbucks'ın entegresi de bunlardan sadece yenisi... Sonuncusu olmayacağı ise kesin.

Barış Bulut-WebTekno

Rapordaki vurgular belli. Büyüme düşüyor, enflasyon yeniden başını kaldırıyor. Kulağa tanıdık geliyor bu manzara. Evet, IMF raporunda açıkça dillendirilmese de 1970’lerin o tatsız kelimesi olan stagflasyon yeniden masaya geldi.

Dünya bu raporlara bakıyor

IMF raporları her zaman tartışılır. Kimi zaman gecikmiş bulunur, kimi zaman fazla iyimser ya da fazla karamsar. Ama bir gerçek var; dünya bu raporlara bakıyor. Hükümetler, merkez bankaları, yatırımcılar bu tahminleri bir şekilde karar süreçlerine dahil ediyor. Yani IMF konuştuğunda, dünya kulak kabartıyor.

O yüzden biz dönelim uyarı dolu rapora. Aslında IMF Başkanı Kristalina Georgieva’nın son açıklamalarına bakınca, tabloyu okumak zor değildi.

Georgieva'nın açıklamalarında daha yüksek enflasyon, daha düşük büyüme, artan jeopolitik gerilimler, enerji arzında sıkıntılar ve bozulan tedarik zincirlerine atıf vardı. Ve en önemlisi artan belirsizlik vurgusu her fırsatta yapılıyordu. Ve bu uyarılar aynen rapora girdi.

Aslında öncesinde de küresel ekonominin havası çok hoş değildi ama özellikle İran savaşı sonrası tablo daha da ağırlaştı. Enerji fiyatları sadece bir maliyet unsuru değil artık; küresel ekonominin sinir uçlarına dokunan bir risk faktörü haline geldi. Petrol arzındaki daralma, zincirleme etkilerle neredeyse her sektörü vuruyor.

Ama asıl kırılgan olanlar yine aynı: Rezervi zayıf, dışa bağımlı, düşük gelirli ülkeler. Onlar için bu süreç sadece “yavaşlama” değil, doğrudan kriz anlamına gelebilir.

İşte raporda da bunları gördük. Rakamlara boğulmadan başlıklarla anlatmak gerekirse;

- Büyüme tahminleri aşağı çekildi.

- Enflasyon beklentileri yukarı revize edildi.

- Ve en kritik vurgu ise enflasyonun düşündüğümüzden daha kalıcı olabileceği uyarısıydı.

Peki bu tablo ne anlama geliyor?

Bu rapor bize diyor ki; merkez bankalarının işi henüz bitmedi. Faizler kolay kolay düşmeyecek ve finansal koşullar sıkı kalmaya devam edecek demek.

Diğer tarafta ise jeopolitik kırılma var. Küreselleşmenin yerini daha parçalı bir yapı alıyor. “Friend-shoring” gibi kavramlar artık akademik tartışma değil, şirketlerin gerçek stratejisi haline geliyor.

Kısacası dünya ekonomisi sadece yavaşlamıyor, aynı zamanda şekil değiştiriyor.

Peki çözüm ne?

Çözüm tarafında yeni bir şey yok. Ya da vardı da ben göremedim.

IMF yine aynı reçeteyi yazdı. Merkez bankalarına sıkı duruş, hükümetlere hedefli destek ve herkese daha fazla iş birliği çağrısı. Böylece “riskler arttı ama kontrollü senaryoda büyüme devam eder” demeye çalışıyor.

Daha sık şok üreten bir yapı oluşuyor

Bu reçete doğru mu? Büyük ölçüde evet. Ama yeterli mi? İşte orası tartışmalı.

Çünkü içinde bulunduğumuz dönem klasik krizlerden farklı. Daha parçalı, daha öngörülemez ve daha sık şok üreten bir yapı oluşuyor. IMF’nin de son yıllarda sıkça vurguladığı gibi, belki de artık “yeni normal” tam olarak bu. Yani daha düşük büyüme, daha yüksek enflasyon ve daha fazla belirsizlik.

Raporu tek cümlede özetlemek gerekirse, derim ki, “Ekonomiler toparlanmıyor, sadece dengelenmeye çalışıyor. Ve bu denge de aslında pek de konforlu görünmüyor.”

Servet Yıldırım-Ekonomim

2025 yılı şubat ayında 15 milyon 297 bin 723 kişi olan ücretli çalışan sayısı, 2026 yılı şubat ayında 15 milyon 501 bin 511 kişiye yükseldi.

Sanayi geriledi, inşaat ve hizmetler arttı

Alt sektörler incelendiğinde tablo farklılık gösterdi. Şubat ayında sanayi sektöründe ücretli çalışan sayısı yıllık bazda yüzde 3,2 azalırken, inşaat sektöründe yüzde 4,5, ticaret-hizmet sektöründe ise yüzde 3,3 artış kaydedildi.

Veriler, istihdam artışında özellikle hizmet ve inşaat sektörlerinin öne çıktığını ortaya koydu.

Aylık bazda da artış sürüyor

Şubat 2026’da ücretli çalışan sayısı bir önceki aya göre de yüzde 0,4 yükseldi.

Aylık değişimde sanayi sektöründe yüzde 0,1, inşaatta yüzde 0,9 ve ticaret-hizmet sektöründe yüzde 0,5 artış gerçekleşti.

Mutluhan Yıldız-Dünya

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.