Çalışmaların tamamlanmasının ardından, Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi için beyanname sistemleri ivedilikle yeniden aktif hale getirilecektir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Bu kapsamda Komisyon, Google'a ilk ihlal nedeniyle 460 milyon euro ve ikinci ihlal nedeniyle 430 milyon euro olmak üzere toplam 890 milyon euro para cezası verdi. AB Komisyonu, verilen para cezalarının ihlallerin "ciddiyeti ve süresi" dikkate alınarak belirlendiğini açıkladı.

Komisyon ayrıca Google'ın söz konusu ihlalleri sona erdirmesini istedi. Buna göre Google'ın Arama sonuçlarında üçüncü taraf hizmetlere kendi hizmetleriyle eşit, adil ve ayrımcı olmayan şekilde davranması ve Google Play üzerinden uygulama dağıtan geliştiricilerin kullanıcılarla mağaza içi ve dışında serbestçe iletişim kurmasına ve sözleşme yapmasına teknik ve hukuki olarak izin vermesi gerekiyor.

Google'ın Komisyon kararlarına 60 gün içinde uyması gerekiyor. Aksi halde şirket, küresel yıllık cirosunun yüzde 5'ine kadar günlük para cezası riskiyle karşı karşıya kalabilir.

AA

Yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı ise, yüzde 35 oldu.

Haziran ayında yapılan PPK toplantısında politika faizi değiştirilmemiş ve yüzde 37’de sabit tutulmuştu.

TCMB'nin bir sonraki toplantısı 10 Eylül tarihinde gerçekleştirilecek.

Ekonomim

Küle, rekabet otoritelerinin asli görevinin, piyasaların rekabetçi yapısını güçlendirmek, pazara giriş engellerini azaltmak ve ekonomik etkinliği artıracak mekanizmaların sağlıklı şekilde işlemesine katkı sunmak olduğunu anlatarak, uyguladıkları yaptırımların, bu amaca ulaşmak için araçlardan yalnızca biri olduğunu bildirdi.

Soruşturmalar kapsamında aldıkları kararlara ilişkin bilgi veren Küle, "Bu yılın ilk yarısında 209 teşebbüs hakkında yaklaşık 17 milyar lira tutarında idari para cezası uygulanması kararlaştırıldı. Ancak bizim açımızdan bu dönemin en önemli çıktısı, rekabeti bozucu davranışlara müdahale ederken piyasalarda kalıcı ve sürdürülebilir rekabet koşullarını güçlendirecek mekanizmaları hayata geçirmiş olmamızdır." dedi.

Küle, geleneksel sektörlerdeki soruşturmaların yanı sıra dijital platformlar, ödeme sistemleri, iş gücü piyasaları ve teknoloji odaklı pazarlarda önemli kararlar aldıklarını belirterek, dijitalleşme, veri ekonomisi ve yapay zeka gibi alanlarda yaşanan gelişmeleri yakından takip ederek analiz yöntemlerini ve uygulama kapasitesini sürekli geliştirmeye devam ettiklerini söyledi.

Kurumun yalnızca ihlallere müdahale eden bir otorite olmadığına işaret eden Küle, rekabetçi piyasaların gelişimini destekleyen, yatırım ortamının güçlenmesine katkı sağlayan ve tüketici refahını merkeze alan önemli bir politika kurumu olduklarını kaydetti.

"Tarla bitkileri tohumları soruşturmasını kararlılıkla sürdürüyoruz"

Küle, yılın ilk yarısında farklı sektörlerdeki soruşturmalarla rekabet hukukunun güncel ihtiyaçlarına cevap veren önemli adımlar attıklarına işaret ederek, "Tarımdan dijital piyasalara, tüketim mallarından ödeme sistemlerine kadar birçok alanda aldığımız kararlarla, hem rekabetçi piyasa yapısının güçlendirilmesini hem de tüketicilerin daha etkin işleyen piyasalardan faydalanmasını hedefledik." ifadesini kullandı.

Tarım sektörünün, doğrudan gıda arzını, üretim maliyetlerini ve tüketici refahını etkileyen stratejik bir alan olduğuna dikkati çeken Küle, "Tarımsal üretimin temel girdisi olan tohum sektöründe rekabetçi yapının korunması yalnızca ilgili pazar bakımından değil, gıda arzının sürdürülebilirliği ve üretimde verimliliğin artırılması açısından da büyük önem taşıyor. Bu kapsamda hibrit sebze ve meyve tohumları pazarında, rekabete duyarlı bilgileri rakipleriyle paylaşan teşebbüsleri tespit etmek suretiyle toplamda 189 milyon lira idari yaptırımları uyguladık. Rekabetçi düzenin tesisi için önlemlerimizi aldık. Tarla bitkileri tohumları pazarında yürüttüğümüz soruşturmayı da kararlılıkla sürdürüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

"Tüketicilere rekabetçi hizmetler sunulmasına katkı sağlayacak"

Küle, teknoloji ve dijital platformlar gibi konulara ilişkin dosyaların ocak-haziran döneminde öncelikli çalışma alanları arasında yer aldığını ifade ederek, bu kapsamda Google Play Store, Mastercard ve Visa soruşturmalarındaki kararların, hem yenilikçiliği teşvik edeceğini hem de tüketicilere daha rekabetçi hizmetler sunulmasına katkı sağlayacağını söyledi.

Kast ajansları ile menajerlik alanında sonuçlandırdıkları soruşturmayla, sektörde rekabetçi yapıyı güçlendirecek önemli yapısal yükümlülükler tesis ettiklerini belirten Küle, bu çerçevede yürüttükleri soruşturmalara ilişkin bilgi verdi.

Küle, devam eden soruşturmaların, rekabet hukukunun güncel ve gelişen gündemini yansıttığını aktararak, "Halihazırda yürüttüğümüz 47 soruşturma kapsamında dijital platformlardan eğitim hizmetlerine, iş gücü piyasalarından tarım ve gıda sektörüne kadar ekonominin birçok farklı alanındaki rekabetçi endişeleri kapsamlı şekilde değerlendiriyoruz." ifadesini kullandı.

"Süt soruşturmalarında son aşamaya yaklaştık"

Bazı soruşturmalar kapsamında rekabetçi endişelerin soruşturma süreci devam ederken telafisi güç sonuçlar doğurmasını önlemek amacıyla geçici tedbir kararları aldıklarını bildiren Küle, endüstriyel dondurma ve yumuşak şeker sektörlerindeki soruşturmalarda satış noktalarında rakip ürünlere alan tahsis edilmesine yönelik geçici tedbirler uyguladıklarını anımsattı.

Küle, tarım ve gıda sektöründe yürüttükleri süt soruşturmalarında sürecin son aşamasına gelindiğine işaret ederek, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Çiğ süt piyasasına ilişkin rekabetçi endişeler ile kamuoyunda 'süt karşılığı yem' olarak bilinen uygulamaya yönelik incelemelerimizi büyük ölçüde tamamladık. Bu dosyaların da önümüzdeki dönemde sonuçlandırılmasını öngörüyoruz. Bu çalışmaların ortak noktası, rekabeti yalnızca ihlaller ortaya çıktıktan sonra müdahale edilen bir alan olarak değil, üretimi, yatırımı, yenilikçiliği ve tüketici refahını destekleyen temel bir ekonomi politikası aracı olarak görmemizdir. Önümüzdeki dönemde de hem geleneksel sektörlerde hem de dijital ekonomide etkin ve öngörülebilir bir rekabet düzeninin güçlendirilmesine yönelik çalışmalarımızı aynı kararlılıkla sürdüreceğiz."

"Öncelik tüketici refahı"

İzin verdikleri her birleşme ve devralma işleminin, yatırım ortamının desteklenmesi ile rekabetçi piyasa yapısının korunması arasında hassas bir denge gözetilerek değerlendirildiğine dikkati çeken Küle, bu anlayış doğrultusunda yılın ilk yarısında Getir'in belirli faaliyetlerinin Uber tarafından devralınması işlemine, Uber'in Türkiye'ye 500 milyon dolar yatırım taahhüdünü içeren kapsamlı paket çerçevesinde izin verdiklerini anımsattı.

Küle, yılın ikinci yarısında hem geleneksel sektörlerde hem de dijital ekonomide rekabetin etkin şekilde korunmasına yönelik çalışmaları aynı kararlılıkla sürdüreceklerini belirterek, hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin dosyaların, gelecek dönemde uygulama gündemlerinde daha fazla yer tutacağını öngördüklerini söyledi.

Veri, ağ etkileri, algoritmalar ve yapay zeka destekli iş modellerinin, pazar gücünün oluşumunu ve kullanılma biçimini önemli ölçüde değiştirdiğine işaret eden Küle, şunları kaydetti:

"Bu nedenle rekabet hukukunun da değişen piyasa koşullarına uyum sağlayacak şekilde sürekli gelişmesi gerekiyor. Bunun yanında yapay zeka temelli ekonomik analiz modellerini uygulama süreçlerimize daha etkin şekilde entegre ederek, başta ihale piyasaları olmak üzere rekabet riski taşıyan sektörlerde proaktif denetim anlayışımızı daha da güçlendireceğiz. Amacımız, rekabet ihlallerine yalnızca sonradan müdahale eden değil, riskleri önceden tespit ederek önleyici politika ve uygulamaları hayata geçiren bir rekabet otoritesi olmaktır. Hedefimiz, rekabetçi piyasa yapısının güçlenmesine katkı sağlayan, yatırım ve yenilikçiliği destekleyen, tüketici refahını önceleyen bir rekabet düzeninin geliştirilmesine öncülük etmek. Önümüzdeki dönemde hukukun bize tanıdığı yetkileri etkin, öngörülebilir ve kararlı şekilde kullanarak değişen ekonomik koşullara uyum sağlayan, güçlü kurumsal kapasitesiyle politika üreten ve piyasalarda etkin rekabetin korunmasına katkı sunan bir otorite olmaya devam edeceğiz."

AA

ÖSYM tarafından yayımlanan tercih kılavuzu, vakıf üniversitelerindeki milyonluk eğitim ücretlerini gözler önüne serdi.

BirGün'ün haberine göre, vakıf üniversitelerinde 2025-2026 akademik yılına kıyasla 2026-2027 akademik yılındaki artış ortalama yüzde 25 ila yüzde 160 oranında seyretti.

Vakıf üniversitelerinde okumanın yıllık maliyeti artık 3 milyon TL’yi aştı.

Yüzde 159'luk dev zam!

Belirlenen fiyatlara göre, özellikle tıp, diş hekimliği ve hukuk gibi bölümlerdeki rekor artışlar dikkat çekti.

Fiyat artışında başı çeken Nişantaşı Üniversitesi oldu. Üniversite, tıp fakültesi için yıllık ücretini yüzde 159,7’lik dev zamla 1 milyon 439 bin TL’den 3 milyon 740 bin TL’ye çıkardı.

Ancak Nişantaşı Üniversitesi yüksek zam yapan tek üniversite olmadı. Beykent Üniversitesi, İç Mimarlık bölümü için yüzde 101,8’lik artışa gitti.

Buna göre 2025’te yıllık ücreti 1 milyon 7 bin 407 TL olan bölümün 2026-2027 akademik yılı için belirlenen ücreti 2 milyon 33 bin TL’yi buldu. Öte yandan Sabancı, Koç ve Acıbadem gibi köklü vakıf üniversitelerinde lisans ve tıp eğitimlerinin yıllık eğitim ücretleri 2 milyon TL ile 3,3 milyon TL bandına yükseldi.

İstanbul Aydın Üniversitesi’nde ise İşletme bölümü fiyatı yüzde 91,1 zamlanarak 1,3 milyon TL’ye, Eczacılık bölümü ise yüzde 87,5 artışla 1,5 milyon TL’ye ulaştı.

Rakipleri Oxford ve Cambridge

Türkiye'deki vakıf üniversitelerinin fiyatlarının Oxford ve Cambridge gibi dünyanın önde gelen üniversiteleriyle yarıştığı görüldü.

Oxford Üniversitesi'nde yıllık öğrenim ücretleri 37 bin 380 sterlin ile 62 bin 820 sterlin (yaklaşık 2,3-3,9 milyon TL) arasında değişirken, Cambridge Üniversitesi'nde ücretler 29 bin sterlinden (yaklaşık 1,8 milyon TL) başlıyor. Cambridge'de tıp eğitiminin yıllık ücreti ise 70 bin 554 sterlin (yaklaşık 4,4 milyon TL).

Ekonomim

Buna göre, lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı 2024'te yüzde 75 iken, 2025'te yüzde 73,9 olarak kayda geçti. Ön lisans mezunları için kayıtlı istihdam oranı ise 2024'te yüzde 66,4 iken, 2025'te yüzde 65,7 olarak hesaplandı.

Lisans seviyesinde en yüksek kayıtlı istihdama sahip bölümler sırasıyla tıp (yüzde 95,5), özel eğitim öğretmenliği (yüzde 90,8), havacılık elektrik ve elektroniği (yüzde 89,9), matematik mühendisliği (yüzde 89,8) ile hemşirelik (yüzde 89,8) oldu.

Uluslararası Standart Eğitim ve Öğretim Alanları Sınıflaması 2013'e göre, lisans seviyesinde kayıtlı istihdam oranının en yüksek olduğu ilk 5 alan sağlık ve refah (yüzde 84,5), mühendislik, imalat ve inşaat (yüzde 82,1), bilişim ve iletişim teknolojileri (yüzde 76,7), eğitim (yüzde 75,4) ile iş, yönetim ve hukuk (yüzde 74,1) olarak belirlendi.

Ön lisans seviyesinde en yüksek kayıtlı istihdama sahip bölümler polis meslek eğitimi (yüzde 92,6), elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı (yüzde 87,4), uçak teknolojisi (yüzde 84,8), kontrol ve otomasyon teknolojisi (yüzde 83,9) ile elektrik (yüzde 83,7) olarak sıralandı.

Ön lisans mezunlarında kayıtlı istihdam oranının en yüksek olduğu eğitim ve öğretim alanları mühendislik, imalat ve inşaat (yüzde 76,3), doğa bilimleri, matematik ve istatistik (yüzde 71,9), hizmetler (yüzde 70,4), tarım, ormancılık, balıkçılık ve veterinerlik (yüzde 67,9) ile bilişim ve iletişim teknolojileri (yüzde 67,6) olarak kayıtlara geçti.

En kısa iş bulma süresi "dil ve konuşma terapisi" bölümünde

Lisans mezunlarında ortalama ilk iş bulma süresi 2024 yılında 14,4 ay iken, 2025 yılında 14,2 ay oldu. Ön lisans mezunlarının ortalama ilk iş bulma süresi ise 2024 yılında 16 ay iken, 2025 yılında 15,8 ay olarak hesaplandı.

Lisans mezunlarının ilk iş bulma süresi ortalamasının en kısa olduğu bölümler dil ve konuşma terapisi (2,4 ay), tıp (3,9 ay), özel eğitim öğretmenliği (4,4 ay), eczacılık (4,6 ay) ve ergoterapi (7,6 ay) olarak belirlendi.

Lisans mezunları için ilk iş bulma süresinin en kısa olduğu ilk 5 eğitim ve öğretim alanı da sağlık ve refah (9 ay), bilişim ve iletişim teknolojileri (11,4 ay), mühendislik, imalat ve inşaat (11,6 ay), eğitim (12,9 ay) ile hizmetler (13,4 ay) olarak saptandı.

Ön lisans mezunlarının ilk iş bulma süresi ortalamasının en kısa olduğu 5 bölüm polis meslek eğitimi (3 ay), optisyenlik (9,9 ay), aşçılık (10,8 ay), eczane hizmetleri (11,6 ay) ile sivil havacılık kabin hizmetleri (11,7 ay) oldu.

Ön lisans mezunları için ilk iş bulma süresi en kısa ilk 5 eğitim ve öğretim alanı da hizmetler (13,7 ay), doğa bilimleri, matematik ve istatistik (13,8 ay), mühendislik, imalat ve inşaat (14,3 ay), sağlık ve refah (15,4 ay) ile bilişim ve iletişim teknolojileri (15,8 ay) olarak kayıtlara geçti.

Ortalama kazancın en yüksek olduğu lisans bölümü pilotaj
Lisans mezunlarında aylık ortalama kazancı en yüksek 5 bölümün sırasıyla pilotaj, matematik mühendisliği, uzay mühendisliği, uçak mühendisliği ile kontrol ve otomasyon mühendisliği olduğu görüldü.

Ön lisans mezunlarında aylık ortalama kazancı en yüksek 5 bölüm uçak teknolojisi, perakende satış ve mağaza yönetimi, polis meslek eğitimi, elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı ile marka iletişimi olarak belirlendi.

Lisans mezunlarının kendi alanında çalışma oranı yüzde 56,7

Ücretli çalışan (SGK 4/A) lisans mezunlarının öğrenim gördükleri eğitim ve öğretim alanı ile uyumlu bir meslek grubunda çalışma oranı 2024 yılında yüzde 56,1 iken, bu oran 2025'te yüzde 56,7 olarak gerçekleşti. Ön lisans mezunlarında ise bu oran 2024 yılında yüzde 51 iken, 2025 yılında yüzde 50,8 oldu.

Ücretli çalışan lisans mezunlarının öğrenim gördükleri eğitim ve öğretim alanı ile uyumlu bir meslek grubunda çalışma oranının en yüksek olduğu ilk 5 alan sağlık ve refah (yüzde 80,4), iş, yönetim ve hukuk (yüzde 79,6), eğitim (yüzde 64,8), mühendislik, imalat ve inşaat (yüzde 63,6) ile bilişim ve iletişim teknolojileri (yüzde 56,1) olarak kayıtlara geçti. En düşük uyum ise yüzde 20,6 ile sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon alanında gerçekleşti.

Ön lisans mezunlarının öğrenim gördükleri eğitim ve öğretim alanı ile uyumlu bir meslek grubunda çalışma oranının en yüksek olduğu ilk 5 alan da iş, yönetim ve hukuk (yüzde 64,1), mühendislik, imalat ve inşaat (yüzde 60,1), hizmetler (yüzde 59,8), doğa bilimleri, matematik ve istatistik (yüzde 46,2) ile sağlık ve refah (yüzde 44,3) oldu. En düşük uyum ise yüzde 7,8 ile sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon alanında gerçekleştiği tespit edildi.

AA

Vatandaşlar, günlük yakıt maliyetlerini takip edebilmek için “Bugün benzin ne kadar?”, “Motorin fiyatı kaç TL?”, “Akaryakıt fiyatlarında son durum ne?” gibi sorulara yanıt arıyor.

Akaryakıt ürünlerinden benzinin litre fiyatına 1 lira 30 kuruş zam yansıtıldı.

Böylece benzin fiyatı bazı illerde 70 TL'ye yaklaştı.

Peki, 23 Temmuz 2026 Perşembe günü itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de benzin ve motorin fiyatları ne kadar?

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları…

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 67.00 TL

Motorin litre fiyatı: 74.28 TL

LPG litre fiyatı: 31.19 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 66.85 TL

Motorin litre fiyatı: 74.13 TL

LPG litre fiyatı: 30.59 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 67.97 TL

Motorin litre fiyatı: 75.40 TL

LPG litre fiyatı: 31.19 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 68.25 TL

Motorin litre fiyatı: 75.67 TL

LPG litre fiyatı: 30.99 TL

Ekonomim

Ehliyet iptalinin şartları belli oldu

Kabul edilen maddelere göre, ilk kez ehliyet alanlar ile sürücü belgesi herhangi bir nedenle iptal edildikten sonra yeniden belge almaya hak kazananlar, ehliyetin düzenlendiği tarihten itibaren 2 yıl boyunca aday sürücü statüsünde değerlendirilecek.

Bu 2 yıllık aday sürücülük süresi içinde ehliyetin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir trafik kuralı ihlali yapılması, toplam 75 ceza puanına ulaşılması, araç türüne bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespit edilmesi veya dönüş kuralları, yayalara geçiş üstünlüğü ile emniyet kemeri ya da kask gibi koruyucu sistemlerin kullanımına ilişkin kuralların üç kez ihlal edilmesi halinde sürücü belgesi iptal edilecek.

Aday sürücülerin ehliyeti iptal edilirse yeniden kurs ve sınav şartı

Mynet'in haberine göre, aday sürücü belgesi iptal edilen kişilerin yeniden ehliyet alabilmesi için belirli aşamaları tamamlaması gerekecek. Buna göre sürücüler;

Trafik idari para cezalarının tamamını ödemiş olmak, varsa iptal veya geçici geri alma bekleme sürelerini tamamlamak, psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinden geçerek sürücülüğe engel durumları olmadığını belgelemek, sürücü kurslarına tekrar kayıt yaptırarak teorik ve direksiyon sınavlarında başarılı olmak zorunda kalacak.

Aday sürücü belgesine ilişkin iptal işlemleri yetkili trafik zabıtası birimlerince yürütülecek.

Ekonomim

Asıl mesele, asgari ücretin yeniden gerçek anlamına ka­vuşturulmasıdır.

Çünkü asgari ücret, işvere­nin çalışanına ödemesi gereken standart ücret değildir. Asga­ri ücret; devletin, “Bir çalışana bunun altında ücret ödeyemez­sin.” diyerek belirlediği en dü­şük yasal ücret sınırıdır. Yani çalışma hayatının tabanıdır.

Ne var ki Türkiye’de uzun yıl­lardır asgari ücret, taban ücret olmanın ötesine geçmiş, fiilen çalışma hayatının referans üc­reti hâline gelmiştir. Ücret pa­zarlıkları asgari ücret üzerin­den yapılmakta, birçok işye­rinde çalışanların önemli bir bölümü ya asgari ücret almakta ya da asgari ücretin çok az üze­rinde ücretlerle çalışmaktadır.

İşte üzerinde durulması ge­reken temel sorun da budur.

Bugün konuşmamız gereken konu, asgari ücretin kaç lira olacağı değil, asgari ücretle ça­lışanların sayısının nasıl azal­tılacağıdır.

Çünkü gelişmiş ekonomiler­de başarı, asgari ücreti sürekli artırmakla değil; çalışanların büyük bölümünü asgari ücretin üzerine taşıyabilmekle ölçülür.

Ortalama ücretler yükselmelidir

2026 verilerine göre SSK kapsamındaki çalışanların or­talama aylık net kazancı yak­laşık 53 bin TL seviyesindedir. Özel sektörde bu rakam yak­laşık 49 bin TL, kamuda ise 68 bin TL civarındadır.

Bu veriler önemli olmakla birlikte tek başına yeterli değil­dir. Çünkü ortalama ücret, yük­sek gelirli çalışanların etkisiyle yukarı çıkabilir. Esas bakılması gereken göstergelerden biri de ücretlerin dağılımıdır.

Ancak hangi göstergeye ba­karsak bakalım, şu gerçeği göz ardı edemeyiz:

Asgari ücret ile ortalama üc­ret arasındaki mesafe daraldık­ça çalışma hayatında ücret ba­samakları da ortadan kalkmak­tadır.

Bu durum sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir sorundur.

Kıdemin ve tecrübenin karşılığı kalmıyor

Bir işyerinde bugün işe baş­layan çalışan ile aynı işi beş yıl­dır yapan çalışanın ücretleri birbirine yaklaşabiliyorsa, bu­rada ciddi bir ücret politikası problemi vardır.

Sekiz yıllık bir ustayla yeni işe başlayan bir işçinin nere­deyse aynı ücreti alması, sade­ce çalışan açısından değil, işve­ren açısından da sağlıklı değil­dir.

Çünkü ücret, yalnızca yapı­lan işe değil; bilgiye, tecrübeye, verimliliğe ve sorumluluğa da karşılık vermelidir.

Kıdemin ücrette karşılığı­nı bulamadığı bir sistemde ça­lışanların motivasyonu azalır. Mesleki gelişim yavaşlar. Nite­likli iş gücünü elde tutmak zor­laşır. Sonuçta hem işletmeler hem de ekonomi zarar görür.

Bölgesel ve sektörel modeller tartışılabilir

Elbette yaşam maliyetleri her şehirde aynı değildir.

İstanbul ile Anadolu’nun bir­çok ili arasında kira, ulaşım ve barınma maliyetleri bakımın­dan ciddi farklar bulunmakta­dır.

Aynı şekilde tekstil, turizm, bilişim, tarım veya ağır sanayi sektörlerinin maliyet yapıları da birbirinden farklıdır.

Bu nedenle bölgesel veya sek­törel ücret modellerinin tartı­şılması doğaldır.

Nitekim ABD’de eyaletler farklı asgari ücret uygulayabil­mektedir. Kanada’da eyaletler kendi ücretlerini belirlemek­tedir. Japonya’da prefektörle­re göre farklı asgari ücret uygu­lanmaktadır. Hindistan’da ise sektör, meslek ve bölgeye göre değişen daha karmaşık bir yapı bulunmaktadır.

Ancak her ülkenin ekono­mik yapısı, kayıt dışılık oranı, sendikal örgütlenmesi ve gelir dağılımı birbirinden farklıdır. Dolayısıyla başka ülkelerde uy­gulanan bir modelin aynı şekil­de Türkiye’ye taşınması doğru olmayabilir.

Üstelik ücret farklılaştırma­sının tek yolu da asgari ücret değildir. Toplu iş sözleşmeleri, meslek bazlı ücret tarifeleri, kı­deme bağlı ücret sistemleri ve sektörel taban ücretler de bu amaca hizmet edebilir.

Asıl hedef ne olmalı?

Bana göre Türkiye’nin temel hedefi çok nettir.

Asgari ücret, yeniden gerçek anlamına döndürülmelidir.

Yani asgari ücret, çalışanla­rın büyük bölümünün aldığı ücret değil; yalnızca altında üc­ret ödenemeyen yasal taban üc­ret olmalıdır.

Başarılı bir ücret politikası, her yıl milyonlarca insanın gö­zünü sadece asgari ücret görüş­melerine çevirdiği bir sistem değildir.

Başarılı ücret politikası; or­talama ücretlerin yükseldiği, mesleki deneyimin karşılığı­nı bulduğu, kıdemin ücretlere yansıdığı ve çalışanların büyük bölümünün zaten asgari ücre­tin üzerinde gelir elde ettiği bir sistemdir.

Türkiye’nin önünde duran gerçek hedef de tam olarak bu­dur.

Bölgesel ya da sektörel asgari ücret elbette tartışılabilir. An­cak asıl tartışmamız gereken konu, Türkiye’de asgari ücretin ortalama ücret olmaktan na­sıl çıkarılacağıdır. Çünkü güçlü ekonomi, asgari ücretin yüksek olduğu ekonomi değil; çalışan­larının büyük bölümünün za­ten asgari ücretin üzerinde ka­zandığı ekonomidir. Bu hedefe ulaşabildiğimiz ölçüde hem ça­lışanlarımızın refahını artıra­bilir hem de çalışma hayatında adalet, motivasyon ve verimli­liği daha güçlü bir şekilde sağ­layabiliriz.

Özgür Erdursun-Dünya

Kısa vadeli mevduat faizlerinin marttan itibaren yüzde 40’ın üzerine çıkması ve fonlama maliyetlerinin yükselmesi marjlar üzerinde baskı yaratırken sektörde takipteki alacak bakiyesinin artması da sıkıntı olarak öne çıkıyor. Aracı kurumların bilanço beklentilerinde çeyreklik yüzde 20 üzerinde net kar daralması öngörülürken yıllık sadece yüzde 8 kar artışı tahmin edildi.

Ak Yatırım

Kurum daralan net faiz marjı nedeniyle bankaların ikinci çeyrek kârlarında yüzde 20’nin üzerinde düşüş bekliyor. Böylece büyük bankaların 2026 ilk yarısında ortalama öz kaynak getirisinin yüzde 20’yi geçmesi zor görünüyor. Önceki çeyreğe göre swap dahil net faiz gelirinde (NFM) yüzde 20’ye yaklaşan düşüş ve net faiz marjında 100 baz puan civarı erime öngören kurum, kredi risk maliyetinin 30 baz puan kadar artışla 250 baz puana çıkması ve önceki çeyreğe göre Hazine işlemlerinin zayıflayan performansı banka bazında kârları baskılayabilecek. Diğer taraftan komisyon gelirlerinin yüzde 10 civarı artışla ve faaliyet giderlerinin de yatay kalarak kârları olumlu etkilemesini bekliyoruz. 3Ç26’da ise devam eden marj baskısı ve faaliyet giderlerinde döngüsel artışlar nedeniyle anlamlı bir toparlanma zayıf görünüyor.

Deniz Yatırım

Araştırma kapsamındaki bankaların toplam net kâr rakamında çeyreklik bazda yüzde 22 azalış, yıllık bazda ise yüzde 8 artış bekleyen kurum; kamu bankalarının çeyreklik kâr daralmasının özel bankalara kıyasla daha sınırlı kalacağı düşüncesinde. Kamu kesimi açısından net kârın çeyreklik bazda yüzde 12 azalış, yıllık bazda ise yüzde 43 artış tahminleyen Deniz Yatırım uzmanları özel sektör bankalarının (TSKB dahil) ise net kârının çeyreklik bazda yüzde 26 daralmasını, yıllık bazda ise yüzde 1 seviyesinde yataya yakın seyir izlemesini bekliyor. Kuruma göre bu çeyrekte bilanço görünümünde öne çıkan başlıklar; artan fonlama maliyetlerinin etkisiyle daralan TL kredi-mevduat makası ve artış kaydeden karşılık giderleri oldu. Kârlılık tarafında ise, trading zararlarının, fonlama maliyetlerindeki yükselişin ve artan swap giderlerinin ikinci çeyrekte gelir tablosu üzerindeki marj baskısı net görüldü. Takipteki kredi oranındaki yükseliş beklentimize paralel olarak artan karşılık giderlerinin kârlılık üzerindeki negatif etkisi sürdü.

Garanti BBVA Yatırım

Kurum, kapsamındaki bankalar için çeyreklik bazda ortalama yüzde 29 net kâr daralması öngördü. Analistlere göre bu çeyrekte öne çıkan başlıklar “Kredi-mevduat makasında yaklaşık 250 baz puanlık daralma sonucu net faiz marjlarında ortalama 45 baz puanlık gerileme, güçlü komisyon gelirlerine karşın dönemsel ücret artışlarının etkisiyle faaliyet giderlerinde yükseliş ve artan takip girişleri nedeniyle karşılık giderleri ile risk maliyetindeki yukarı yönlü seyir” oldu. Yıla güçlü başlayan bankacılık sektöründe savaş nedeniyle yükselen kısa vadeli mevduat faizleri ve artan fonlama maliyeti karlılıkta baskı yarattı. Komisyon gelirlerindeki güçlü seyir ve faaliyet giderlerindeki kontrollü artış kârlılığı desteklese de, artan takipteki alacak girişleri nedeniyle karşılık giderlerindeki yükseliş sektörün temel baskı unsuru olmaya devam etti. Kurum ikinci çeyreğin bankalar açısından marj tarafında zorlu geçmesini ve birçok bankanın 2026 net faiz marjı beklentilerini aşağı yönlü revize etmesini bekliyor.

Ünlü & Co

Kurum analizinde ikinci çeyrekte bankalar için yıllık yüzde 5 net kar artışı birinci çeyreğe göre ise yüzde 25 düşüş beklentisini vurguladı. Araştırma kapsamındaki bankaların iştirak gelirlerinden arındırılıp yalnızca net faaliyet karına bakıldığında ise zayıflığın daha belirgin olduğunu ve yüzde 47 çeyreklik düşüş yaşandığını vurgulayan kurum TL fonlama maliyeti baskısı sürerken net faiz marjı ve aktif kalitesinin bozulduğuna işaret etti. Araştırmaya göre TÜFE tahmin revizyonları ise TÜFE'ye endeksli kağıtlar üzerinden zayıflığı kısmen telafi etti. Garanti ve TSKB'nin pozitif, İş Bankası ve Halkbank'ın negatif ayrışmasını bekliyor.

Yapı Kredi Yatırım

Daralan TL kredi-mevduat makası, artان swap maliyetleri ve artan karşılıklar nedeniyle ikinci çeyrekte kurum takibindeki bankaların net karında çeyreksel yüzde 17 düşüş, yıllık olarak ise yüzde 10 artış öngördü. İkinci çeyrekte yüzde 9 TL kredi büyümesi tahmin eden kurum net faiz marjlarında TL kredi mevduat makasındaki ortalama 150 baz puan düşüş nedeniyle yaklaşık 60 baz puan gerileme görmeyi bekliyor. Kurumun analizine göre ticari-kur-swap sonuçlarında ise artan swap maliyetleri ve azalan ticari kazançlar kaynaklı düşüş yaşanacak, artan takibe girişler nedeniyle karşılıklarda artış gözlenecek.

Şebnem Turhan

Türkiye uçmak istiyor ama gücü sınırlı. Bu gücü kanatlarına verirse uçabilecek. Ancak bu gücü prangalarına harcarsa, orta gelir tuzağında patinaj yapacak, sanayisizleşecek, fakirleşecek

Kadının biri hem kör hem fakir hem de kısır imiş. Her gün tanrıya dua edermiş; Allah’ım bana göz ver… Rabbim bana çocuk ver… Tanrım bana altın ver… Yaratan duymuş bu kısır, kör ve fakir kadını… Tanrı Hızır’ı görevlendirmiş; “git bu kadının 3 dileğinden birini; ama sadece birini yerine getir” diye...

Hızır, kadına gelmiş; “Biliyorum kısırsın, çocuk istersin. Körsün görmek istersin. Fakirsin altın istersin. Tanrı dualarını kabul etti ama sadece 1 dileğini yerine getirmek için beni görevlendirdi. Kör, kısır, fakir ladın, uzun uzun düşünmüş ve cevaplamış; “Çocuğumun altın saydığını görmek istiyorum” diye.

HEM YÖNETİCİLER SEMİRSİN HEM HALK FAKİRLİK ÇEKMESİN

Öykü burada bitiyor ama biz devamını biliyoruz: Yalnızca 1 dileklik kredi, 3 isteğe yetmiyordu fakat kadın kurnazca davrandığı için hiç biri yerine getirilmemiş oldu. Tıpkı elindeki imkân setini ihtiyaçlar ile buluşturmada öncelik oluşturamayan ve her şeyi aynı anda talep eden Türkiye ekonomisi gibi…

Ekonomi kısır; zombi şirketleri, yandaşları, verimsiz kurumlarıyla… Her alanda üretkenlik ihtiyacı var. Ekonomi fakir; dış kaynak olmadan gelişemiyor, yöneteni zengin ama yurttaşları fakru zaruret içinde. Ekonomi kör; eğitimi çözemedik, dünya uzaya açılırken biz siyasetin kısır ufkuna saplandık kaldık.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Odaklanamamaya dair…

Tercihlerimiz mi sorunlu?

Değil… Gelişmiş dünya ile benzeşen ÖNEMLİ taleplerimiz var fakat bunları gerçekleştirmede ÖNCELİK yok. Hepsini aynı anda istiyoruz. Misal sanayileşme stratejisi dahi oluşturamadan sanayisizleşiyoruz.

Vazgeçişlerimiz peki?

Sorun da burada zaten. Her tercih bir vazgeçiştir. Tercihin doğru olsa da vazgeçişlerin de olmalı. Hem kanatlarını güçlendirmek istiyor hem de giderek ağırlaşan prangalarından vazgeçmek istemiyorsun.

NOT

KÖR, KISIR, FAKİR EKONOMİMİZDE SİZİN TEK TERCİHİNİZ HANGİSİ OLURDU?

Türkiye gelişiyor. Ancak çelişerek. Gelişim; uygarlık talepkâr girişimcilerimiz, vizyoner sanayicilerimiz, OSB’lerimiz… Çelişki: hem kör hem kısır hem fakir ekonomimizde bir öncelik oluşturamayışımız. Siz olsaydınız, Hızır’a ne cevap verirdiniz? Görmek mi, altın mı, çocuk mu? Tek öncelikli isteğin hangisi?

ODAKLANMA LÛGATI

Tercih: Psikolojide, ekonomide, felsefede tercih, alternatifler arasından en uygununu seçmektir

Vazgeçiş: Her tercihin doğal uzantısı… Yararsız işten, haktan, ilişkiden, işten feragat etme halidir

Önemli: Değeri, anlamı, gerekliliği yüksek olan, özenilmesi gereken, mühim, ehemmiyetli olan

Öncelikli: İşin veya kavramın, diğerine göre daha önemli, acil, vazgeçilmez olanını seçme hali

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Ceza soruşturmasının, 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrasında Ahbap Derneği hakkında hazırlanan ve kamuoyunda güven oluşturan raporla bağlantılı olduğu anlaşılmaktadır. Dosyanın ayrıntıları henüz kamuoyuna tam olarak yansımamıştır.

Bu yazının temel sorusu şudur: Kamuoyunda Ahbap Derneği hakkında güven oluşturan süreçten doğan sorumluluk yalnızca raporu hazırlayanlara mı aittir, yoksa bu süreci planlayan, raporun hazırlanmasına karar veren ve kurumsal güvence sağlayan TÜRMOB yönetimine mi?

KAMUOYUNA VERİLEN GÜVENCENİN GERİ ALINMASI

Öncelikle belirtmek gerekir ki bir rapor yalnızca yazılı metinden ibaret değildir. Kamuoyuna hangi açıklamalarla sunulduğu, irade beyanları da oluşturduğu güven ilişkisinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu nedenle rapor ile kamuoyuna yapılan açıklamalar birlikte değerlendirilmelidir

TÜRMOB yönetimi, 6 Şubat Depremi sonrasında yaptığı açıklamalarla Ahbap Derneğinin faaliyetlerinin denetlendiği ve güvence altına alındığı yönünde güçlü bir güven algısı oluşturmuştur. Bu söylem milyonlarca vatandaşın bağış kararını etkileyerek Ahbap’a yöneltmiştir. Lakin aynı TÜRMOB Ahşap soruşturması sonrası yaptığı ilk basın açıklamasında, düzenlenen çalışmanın Ahbap'ın tüm faaliyetlerini kapsayan bir denetim raporu değil; "sınırlı özel amaçlı bir uygunluk” çalışması olduğunu ifade etmiştir.

Gözaltılar sonrasında yaptığı basın açıklamasında ise, uygunluk çalışmasının kapsamını daha da daraltmış, "06.02.2023-30.06.2023 tarihleri arasında Derneğin kayıtlı iki banka hesabına gelen bağışlar ile bu hesaplardan yapılan ödemelerin tespiti" ile sınırlı olduğunu açıklamıştır. Aynı açıklamada, "Ahbap Derneği'nin kötü niyetli bir biçimde yanıltıcı bir algı oluşturmaya çalıştığını göstermektedir." ifadeleriyle düne kadar güven verdiği Ahbap'ı suçlamaya başlamıştır.

Böylece TÜRMOB, Ahbap'ın bu raporları internet sitesinde yayımlayarak kamuoyunda güven oluşturduğunu kabul etmektedir. Ancak aynı güvenin kendi kurumsal açıklamalarıyla oluşturulduğu gerçeğini görmezden gelmektedir. Oysa vatandaşların bağış kararını etkileyen, Ahbap'ın raporu yayımlaması değil, TÜRMOB'un kurumsal otoritesiyle bu rapora verdiği güvencedir.

TÜRMOB, aynı basın açıklamasında “raporları okumadığı anlaşılan bazı medya mensupları” diyerek bizleri de suçlamaktadır. Oysa kamuoyunun sorduğu soru son derece basittir: Madem hazırlanan çalışma yalnızca sınırlı kapsamlı bir uygunluk raporuydu, o hâlde neden deprem sonrasında Ahbap'ın faaliyetlerinin kapsamlı biçimde denetlendiği izlenimi oluşturacak açıklamalar yapılmıştır? Esasen bu açıklamanın kendisi de kamuoyundaki güvenin raporlardan değil, TÜRMOB'un yaptığı açıklamalardan kaynaklandığını dolaylı olarak ortaya koymaktadır. TÜRMOB’un bu raporları hala yayımlaması da kayda değerdir.

RAPORU HAZIRLAYANLAR MI, KARAR ERKİ Mİ?

Önceki TÜRMOB Başkanı Emre Kartaloğlu basına yansıdığı kadarıyla ifadesinde, TÜRMOB’un “Kanunen doğrudan denetim yetkisi bulunmadığını” kabul etmiştir. SPK ve KGK tarafından da böyle bir yetki verilmediği açıktır.

Tutuklanan TÜRMOB Bağımsız Denetim Merkezi Kurul üyeleri ise ifadelerinde Ahbap hakkında hazırlanan raporların kamuoyunda anlaşıldığı gibi kapsamlı bir denetim olmadığını söylemişlerdir.

Ancak bu açıklamalar, raporun hazırlanmasına ilişkin karar sürecini ve kurumsal iradeyi açıklamaya yetmemektedir. Bu kişilerin bu raporun hazırlanma sürecine hangi gerekçeyle ve hangi iradeyle dâhil oldukları, raporun kapsamı konusunda herhangi bir yönlendirme veya baskıyla karşılaşıp karşılaşmadıkları, hatta kurumsal iradeyi meşrulaştırmak amacıyla kullanılıp kullanılmadıkları da henüz bilinmemektedir. Ancak mevcut tablo, TÜRMOB yönetiminin kamuoyunda Ahbap Derneğinin faaliyetlerinin kapsamlı biçimde denetlendiği yönünde güçlü bir güven oluşturmasına karşılık, yalnızca sınırlı kapsamlı bir uygunluk raporu hazırlandığını göstermektedir. Yani vatandaşların bağış kararını etkileyen, raporun teknik metni değil, TÜRMOB yönetiminin o rapor üzerinden kamuoyuna verdiği güvence olmuştur.

Bu nedenle asıl üzerinde durulması gereken husus; bu süreci planlayan, bu güveni oluşturulmasını isteyen ve kamuoyuna açıklamasını sağlayanların kimlerden oluştuğudur. Nitekim TÜRMOB'un son açıklamasında, eski Genel Başkan Emre Kartaloğlu'nun özellikle savunulması da dikkat çekicidir. Bu vurgu, deprem sonrasında kamuoyuna verilen güven ve yürütülen sürecin yönetim tarafından sahiplenildiğin göstermektedir. İşte esasen TÜRMOB’un önceki başkanı ve TÜRMOB Bağımsız Denetim Merkezi Kurul üyelerinin tutuklanması sonucunu getiren bu yapının üstlendiği roldür.

LİYAKATIN TASFİYESİ VE DİSİPLİN MEKANİZMASI

TÜRMOB Genel Başkanlığı, yalnızca Vergi Usul Kanunu bilgisiyle yürütülebilecek bir görev değildir. Bu nedenle TÜRMOB Başkanında yalnızca mesleki kıdem değil; devlet kuramı, kamu maliyesi, vergi teorisi ve politikası, milli güvenlik, idare hukuku ve kamu yararı gibi alanlarda da yeterli bilgi ve birikim aranması gerektiği açıktır. TÜRMOB'da Genel Başkanlık görevi bakımından fiilen iki dönem uygulamasının bulunduğu bilinmektedir. Bu çerçevede Emre Kartaloğlu'nun Genel Başkanlığa hangi liyakat ölçütleri esas alınarak uygun görüldüğü sorusunun doğal muhatabı, Genel Sekreter Yahya Arıkan'dır.Ne var ki bu eksiklikleri görebilecek bilgi ve birikime sahip meslek mensupları yıllar içinde işletilen disiplin mekanizmaları yoluyla susturulmuş 136 bin meslek mensubunun katkıları sıfırlanmıştır. Bu nedenle disiplin mekanizmalarıyla oluşturulan korku ortamında ortaya çıkan sessizlik ve görünürdeki destek, 136 bin meslek mensubunun özgür iradesini yansıtan gerçek bir destek olarak değerlendirilemez

TÜRMOB yönetimindeki kişilerin büyük çoğunlukla İstanbul YMM Odası tarafından seçildiği malumdur.TÜRMOB ve İstanbul YMM Odası katlarında, tekrar ve tekrar seçilme ile kişisel büroları büyütmek amacıyla disiplin temelli bir suç organizasyonu kurulmuştur. Otuz yedi yıldır değişmeyen isimler ve yönetim anlayışı bunun sonucudur. Bu organizasyonda, özellikle İstanbul Yeminli Mali Müşavirler Odası Başkanı H. İbrahim Aktan ile Başkan Yardımcısı Bayram Turan Çiftçi'nin etkisi büyüktür. Rekabet Kurumu tarafından yürütülen soruşturma ile Ahbap Soruşturması bu organizasyonun sonucu olarak gelmiştir.

SORUMLULUĞUN GERÇEK MUHATAPLARI

Bu nedenle esas tartışılması gereken bu süreci planlayan, bu güvenin oluşturulmasını isteyen, kamuoyuna açıklanmasını sağlayan, bugün de bu sürecin arkasında duran, Ahbap bağlantılarını kuran ve disiplin organizasyonları aracılığıyla bu yapının sürdürülmesini sağlayanlar olmalıdır.

Yusuf İleri

Odatv.com

Kamu borçlarını süresinde ödemeyenler hakkındaki cebri takip, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre yapılmaktadır ve kamu alacaklısı kurumun borçluyu bu kanuna göre takibi, kural olarak ödeme emrinin tanzim ve tebliği ile başlar. Ödeme emri tebliğinin borçluya yüklediği en önemli görev veya yük, hiç şüphesiz borcu 15 gün içinde ödemektir. Ancak borcun 15 gün içinde ödenmeyecek olması halinde, borçlunun mal bildiriminde bulunması gerekmektedir.

6183 sayılı Kanunun 59 uncu maddesine göre mal bildirimi; “kamu borçlusunun, kamu alacağını karşılayacak miktarda, gerek kendi elindeki, gerekse üçüncü şahıslar elindeki taşınır ve taşınmaz malları ile alacak ve haklarının; nev’ini, mahiyetini ve miktarını veya malı olmadığını ve yaşayış tarzına göre geçim kaynakları ile buna nazaran borcunu ne şekilde ödeyebileceğini tahsil dairesine yazılı veya sözlü olarak beyan etmesidir.” Bu beyan günümüzde elektronik ortamda da yapılabilmektedir.

Mal bildirimi ile kamu görevlileri ve kamusal işlerde çalışanların belli aralıklara ve/veya belli koşullarda yapmak zorunda oldukları mal beyanı (servet beyanı) ile karıştırılmaması gerekir. Mal beyanında tüm mal, hak ve alacakların beyanı zorunluluğu söz konusu iken, mal bildiriminde asıl olan borcu karşılayacak miktarda malın bildiriminde bulunmaktır. Borç miktarını aşan malvarlığının bildirilmesi zorunlu ve gerekli değildir.

Mal bildirimi mutlaka bir malın bildirilmesini ifade etmez. Haczedilebilir malı olmayan borçluların haczedilebilecek nitelikte malları olmadığını bildirmeleri de mal bildirimi hükmündedir.

Mal bildiriminde borçlu malın değerini de göstermekle birlikte, bildirilen malın borcu karşılayıp karşılayamayacağının takdiri alacaklı kamu idaresine ait bulunmaktadır. Alacaklı kamu idaresince, beyan olunan malların borcu karşılayamayacağına veya haciz ve satışının çok güç olacağına kanaat getirilmesi halinde, borçludan ek bildirimde bulunması istenebilir.

Borçlunun mal bildiriminde bulunmuş olması, alacaklı idare tarafından alacağın mutlaka beyan olunanlardan tahsil edileceği anlamına gelmemektedir. Alacaklı idare, mal bildirimi dışında kendisi tarafından tespit edilen malları da, mal bildirimindeki mallarla birlikte veya onlara tercihan haczedebilir.

Bildirimin kapsamı

Maliye Bakanlığı A/1 sayılı Tahsilat Genel Tebliğinde, 59 uncu maddede yer alan borçlunun “her türlü gelirlerini” ve “yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını” ve “buna nazaran borcunu ne suretle ödeyebileceğini” bildirme yükümlülüğünün, borca yetecek kadar mal bildiriminde bulunmayanları kapsadığını, borcuna yetecek kadar mal bildiriminde bulunan borçluların, bu hususları da ayrıca bildirme zorunluluklarının olmadığını açıklamıştır.

Ancak Kanunun 114. maddesinde, mal bildiriminde malı olmadığı yönünde bildirimde bulunanlara ayrıca son adreslerini, varsa devamlı mükellefiyetlerinin bulunduğu dairelerin listesini, nüfus suretlerini verme yükümlülüğü getirilmiştir.

Kamu borçlusunun bir tüzel kişi olması halinde, mal bildiriminde bulunma yükümlülüğü kanuni temsilcisine aittir.

Dava açanların durumu

Kamu borçlusunun ödeme emri ile istenen alacağın tamamına karşı dava açması halinde mal bildiriminde bulunma süresi, Vergi Mahkemesinin kararına kadar uzamaktadır. Buna karşılık borcun bir kısmının dava edilmesi halinde mal bildiriminde bulunma süresi sadece dava konusu yapılan kısım için uzar.

Mahkeme Kararının davanın reddi yönünde olması halinde (kısmen reddi yönünde olması halinde reddedilen kısım için) borçlunun ayrıca bir bildirimi beklemeksizin ret kararının kendisine tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ret olunan tutar kadar mal bildiriminde bulunması gerekmektedir.

Öte yandan davanın yürütmeyi durdurmadığı hallerde, örneğin ihtirazi kayda dayanılarak açılan davalarda, yürütmenin durdurulması kararı verilmediği müddetçe takip işlemleri süreceğinden, ödeme emri tebliği halinde, yine mal bildiriminde bulunma zorunluluğu söz konusu olacaktır. Buna karşılık ihtiyati haciz yolu ile borcu karşılayacak değerde mal haczi yapılmış olması halinde, borçlunun dava sonucunda ayrıca mal bildiriminde bulunmasına gerek bulunmamaktadır.

6183 sayılı Kanunda mal bildirimi konusunda pek çok fiil için hürriyeti bağlayıcı cezalar da öngörülmüştür. Hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren fiilleri ise köşemizin sınırları dolayısıyla gelecek yazıma bırakıyorum.

18 Temmuz tarihli Resmi Gaze­tede yayımlanan Danıştay Vergi Dava Dairele­ri Kurulunun 2026/2 E. Sayılı kararıyla konu­nun hukuki değerlendirilmesi yapılarak “re’sen araştırma ilkesi” hatırlatılmış oldu. Verilen ka­rarın vergi hukukunda “kıyas yasağı” ilkesi ile de ilişkili olduğu değerlendirilmelidir.

ATV (AII Terrain Vehicle) satışları incelemeye alındı

Tip Onayı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ta­rafından yayınlanan tekerlekli araçlar ile bu araçlarda kullanılan bazı aksamların, Yönet­melikler ve Teknik Düzenlemelere göre uy­gunluğunun onaylanmasıdır. ATV tipi araç­ların tip onay belgesinde “T3-Traktör” olarak gösterilmesi ve bayilerin bu araçları traktör olarak ÖTV siz satması üzerine vergi müfet­tişleri inceleme başlatmıştı.

Vergi mevzuatı­na göre, traktör satışlarında ÖTV oranı yüzde 0 (sıfır) olarak uygulanırken, ATV cinsi araç­larda bu oran yüzde 25 olarak uygulanıyor. Ya­pılan vergi incelemelerinde; araçların tip onay belgesinde cinsinin T3-Traktör olduğunun be­lirtilmesine karşın bu araçların Gümrük Tari­fe İstatistik Pozisyonu (G.T.İ.P.) numarasında yer alan ATV cinsi araç olduğu iddia edilerek bu araçlara 2020 yılı için özel tüketim vergile­ri tarh edilmiş ve vergilerin bir katı tutarında vergi ziayı cezası kesilmişti.

Vergi yargısında çelişkili kararlar çıktı

Otomotiv Bayileri tarafından 2020 yılının Ocak, Haziran ila Eylül dönemleri için tarh edilen özel tüketim vergileri ile vergilerin bir katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezalarının iptali istemiyle vergi davası açıldı Vergi ve ce­zaları yargıya taşıması üzerine farklı illerdeki mahkemelerden çelişkili kararlar çıktı. İstan­bul Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulu; İstanbul 3. ve 8. Vergi Dava Daireleri ile Bursa 1. Vergi Dava Dairesi’nin kesin nitelikteki ka­rarları arasında “aykırılık” bulunduğunu belir­terek, bu çelişkinin giderilmesi için Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’na başvurdu.

Danıştay’dan ÖTV kararı çıktı

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu re’sen araştırma yetkisi kapsamında vergi mahke­melerinin sadece belgelere ya da vergi daire­sinin tek taraflı iddialarına göre karar verme­mesi gerektiğine hükmetti. Kararda; vergi in­celeme raporlarında yer alan tespitler ile Özel Tüketim Vergisi Kanunu, Gümrük Kanunu ve Gümrük Tarife Cetveli Açıklama Notları göz önünde bulundurularak, yargı mercileri tara­fından, inceleme yetkisi kullanılmak ve gere­kirse bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiy­le araçların hangi gümrük tarife istatistik po­zisyonunda sınıflandırılması gerektiği tespit edildikten sonra karar verilmesi gerektiğine hükmedildi.

Danıştay’ın bu kararına göre, tip onay bel­gesindeki niteleme tek başına belirleyici de­ğildir; aracın gümrük tarife istatistik pozisyo­nundaki yerinin izahname ve açıklama not­larına göre, gerekirse bilirkişi yoluyla ayrıca tespit edilmesi gerekmektedir. Söz konusu ka­rar kanunda açıkça yer almayan bir vergisel olayın benzer durumlara bakılarak genişletile­meyeceğini ifade eden “kıyas yasağı” ilkesi açı­sından da önemli bir karardır.

Uyuşmazlık, tüketiciden farklı tarihlerde kullandığı altı kredi nedeniyle toplam 5.021,24 TL BSMV tahsil edilmesinden kaynaklandı. Tüketici bu tutarın iadesi amacıyla icra takibi başlattı; bankanın itirazı üzerine itirazın iptali davası açtı. Banka ise takibin haksız ve dayanaksız olduğunu savunarak davanın reddini istedi.

Antalya 3. Tüketici Mahkemesi, BSMV’nin mükellefinin faiz geliri elde eden banka olduğunu, bu verginin tüketiciye ödetilmesini öngören hükmün tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulduğunu ve 6502 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi kapsamında haksız şart oluşturduğunu kabul etti. Bu gerekçeyle bankanın icra takibine yaptığı itirazın iptaline, takibin devamına ve itiraz edilen alacağın yüzde 20’si oranında icra inkâr tazminatına hükmetti.

Yargıtay ise dosyada bulunan sözleşme öncesi bilgi formu ile tüketici kredisi sözleşmelerinde gider vergileri ve sair vergilerin tüketici tarafından ödeneceğinin, ayrıca BSMV dâhil toplam geri ödeme tutarlarının açıkça yazıldığını tespit etti. Önceki Yargıtay kararlarına da atıf yapan Daire, tarafların BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasını sözleşmeyle kararlaştırabileceklerini ve bu hükmün haksız şart niteliğinde olmadığını belirterek ilk derece mahkemesi kararını kanun yararına bozdu.

BSMV nasıl bir vergidir?

Uyuşmazlığın daha iyi anlaşılabilmesi için öncelikle BSMV’nin hukuki niteliğine kısaca değinmek gerekir.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV), ayrı bir vergi kanununda düzenlenmiş bir vergi olmayıp, 23 Temmuz 1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 28 ilâ 33’üncü maddeleri arasında düzenlenen bir vergi türüdür.

1985 yılında Katma Değer Vergisi’nin yürürlüğe girmesiyle Gider Vergileri Kanunu kapsamındaki birçok vergi kaldırılarak KDV sistemine dahil edilmiş, ancak banka, banker ve sigorta şirketlerinin gerçekleştirdiği işlemler KDV kapsamına alınmamıştır. Bu nedenle BSMV, Gider Vergileri Kanunu bünyesinde uygulanmaya devam etmiştir.

Kanuna göre BSMV’nin konusu, banka ve sigorta şirketleri ile bankerlerin yaptıkları işlemler dolayısıyla kendi lehlerine nakden veya hesaben aldıkları paralardır. Bu verginin en önemli özelliği ise kanuni mükellefinin Gider Vergileri Kanunu’nun 30’uncu maddesi uyarınca banka, banker ve sigorta şirketleri olmasıdır. Dolayısıyla vergi idaresine karşı beyanname vermek ve vergiyi ödemekle yükümlü olan kişi kredi kullanan tüketici değil, bankanın kendisidir.

İşte Yargıtay kararının tartışma noktası da burada başlamaktadır. Kanuni mükellefi banka olan bir verginin ekonomik yükü, taraflar arasındaki sözleşmeyle tüketiciye aktarılabilir mi? Yargıtay bu soruya EVET cevabını vermiştir. Ancak bu sonucun vergi hukuku bakımından sağlıklı değerlendirilebilmesi için Vergi Usul Kanunu’nun özel sözleşmelere ilişkin yaklaşımına da bakmak gerekir.

Şöyle ki…

Önemli bir husus

Kararın vergi hukuku bakımından en önemli yönü, taraflar arasında yapılan özel sözleşmelerin vergi idaresini bağlayıp bağlamayacağı ve kanuni vergi mükellefiyetinin sözleşmeyle değiştirilip değiştirilemeyeceği noktasında ortaya çıkmaktadır.

Bu sorunun cevabı Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almaktadır: “Vergi kanunlarıyla kabul edilen haller müstesna olmak üzere, mükellefiyete veya vergi sorumluluğuna müteallik özel mukaveleler vergi dairelerini bağlamaz.”

Yargıtay kararında Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesine açıkça yer verilmemiştir. Bununla birlikte Daire, sözleşme öncesi bilgi formu ile kredi sözleşmelerinde gider vergileri ve BSMV dâhil toplam geri ödeme tutarlarının açıkça gösterildiğini tespit etmiş; önceki içtihatlarına da dayanarak BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasına ilişkin sözleşme hükmünün haksız şart oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır.

İlk derece mahkemesi ise BSMV’nin kanuni mükellefinin banka olmasından hareketle, bu verginin ekonomik yükünün tüketiciye aktarılmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Kanaatimce vergi hukuku bakımından kanuni mükellefiyet ile ekonomik vergi yükünün farklı kişiler üzerinde bulunabilmesi mümkün olmakla birlikte, bu durum BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasının her zaman hakkaniyete uygun olduğu anlamına gelmez.

Özellikle bankaların standart kredi sözleşmeleri karşısında tüketicinin sözleşme şartlarını müzakere etme imkânının son derece sınırlı olduğu dikkate alındığında, bankanın kendi kanuni vergi yükümlülüğünü ayrı bir maliyet kalemi olarak tüketiciye yüklemesi tüketicinin korunması ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

Kararın düşündürdükleri: Verginin mükellefi ile yükünü taşıyan kişi aynı olmak zorunda mı?

Yargıtay’ın bu kararı ilk bakışta birçok kişiye şaşırtıcı gelebilir. Çünkü 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 30’uncu maddesi uyarınca BSMV’nin kanuni mükellefi banka, banker ve sigorta şirketleridir. Bu durumda akla doğal olarak şu soru gelmektedir: Kanunen vergiyi ödemekle yükümlü olan banka ise bu verginin ekonomik yükü neden tüketiciye yansıtılabilmektedir?

Bu sorunun cevabı, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükü arasındaki ayrımda yatmaktadır.

Vergi kanunları, vergi borcunun kime ait olduğunu belirler. Kanuni mükellef, vergi idaresine karşı sorumlu olan kişidir; beyannamesini verir ve vergiyi öder. Buna karşılık verginin ekonomik yükü, çoğu zaman piyasa koşulları ve fiyat mekanizması sonucunda başka bir kişi üzerinde kalabilir. vergi teorisinde verginin yansıması olarak ifade edilen olgu da budur.

En bilinen örnek Katma Değer Vergisi’dir. KDV’de kanuni mükellef vergiye tabi teslim veya hizmeti gerçekleştiren kişidir; ancak verginin ekonomik yükü fiyatın içinde nihai tüketici tarafından taşınır. Benzer şekilde bankalar da kullandırdıkları kredilerin maliyet unsurlarını faiz, komisyon veya sözleşmede yer alan diğer gider kalemleri aracılığıyla fiyatlandırabilmektedir.

İnceleme konusu kararda Yargıtay, BSMV’nin kanuni mükellefinin banka olduğu gerçeğini tartışmaya açmamış; buna karşılık sözleşme öncesi bilgi formu ve kredi sözleşmesindeki düzenlemeleri esas alarak, BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasını öngören hükmün haksız şart oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır. Kanaatimce bu yaklaşım, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükünün birbirinden farklı kavramlar olduğu gerçeğiyle de uyumludur.

Bununla birlikte kararın tartışmaya açık yönü de bulunmaktadır. Tüketici hukukunun temel amacı, taraflar arasındaki ekonomik güç dengesizliğini gidermektir. Bankaların kredi sözleşmeleri büyük ölçüde standart metinlerden oluşmaktadır. Her ne kadar tüketici sözleşmeyi imzalamadan önce maliyet kalemleri hakkında bilgilendirilse de uygulamada bu hükümleri müzakere ederek değiştirme imkânı son derece sınırlıdır. Dolayısıyla bir hükmün açıkça yazılmış olması ile tüketicinin o hükmü serbest iradesiyle kabul etmiş olması her zaman aynı anlama gelmeyebilir.

İlk derece mahkemesi de tam bu noktadan hareket ederek BSMV’nin tüketiciye yüklenmesini haksız şart olarak değerlendirmiştir. Yargıtay ise sözleşme öncesi bilgilendirmeyi ve sözleşmedeki açık düzenlemeyi yeterli görerek farklı bir sonuca ulaşmıştır.

Bu yönüyle karar yalnızca BSMV’ye ilişkin bir uyuşmazlığı çözmemektedir. Aynı zamanda vergi hukukunun temel sorularından birini yeniden gündeme getirmektedir: Kanuni mükellef ile verginin ekonomik yükünü taşıyan kişi her zaman aynı kişi olmak zorunda mıdır? Karar, tüketici hukuku bakımından tartışmaları sürdürmekle birlikte, bu soruya somut olay özelinde olumsuz cevap vermektedir.

Sonuç ve genel değerlendirme

Yargıtay’ın bu kararı, ilk bakışta yalnızca BSMV’ye ilişkin teknik bir uyuşmazlığı çözüyor gibi görünse de gerçekte vergi hukuku ile tüketici hukukunun kesiştiği önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşımaktadır.

Vergi hukukunda çoğu zaman gözden kaçan husus, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükününaynı kavramlar olmadığıdır. Vergi kanunları, verginin kim tarafından beyan edilip ödeneceğini belirler. Buna karşılık verginin ekonomik yükünün kimin üzerinde kalacağı, her zaman vergi kanunlarıyla değil; piyasa koşulları, fiyat mekanizması ve taraflar arasındaki hukuki ilişkiler çerçevesinde şekillenebilmektedir.

Nitekim meslektaşım Prof. Dr. Memduh Aslan da sosyal medya hesabında, bankaların BSMV’yi ayrı bir kalem olarak tüketiciye yüklemesi klasik anlamda bir vergi yansıması değil, gerçek finansman maliyetini perdeleyen bir fiyatlandırma tekniğidir. Aslan, bu yöntemin tüketicinin kredi maliyetini olduğundan düşük algılamasına neden olduğunu ve bu nedenle tüketici hukukunun koruyucu yaklaşımıyla bağdaşmadığını ifade etmektedir.

Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesi ise özel sözleşmelerin vergi idaresi karşısındaki etkisini düzenlemektedir. Bu hüküm, tarafların sözleşmeyle kanuni vergi mükellefini değiştiremeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Buna karşılık somut olayda olduğu gibi kanunda açık bir yasak bulunmaması hâlinde, verginin ekonomik yükünün özel hukuk ilişkisi içinde diğer tarafa yansıtılabilmesi ayrı bir değerlendirme konusudur.

Bu yaklaşım yalnızca BSMV’ye özgü değildir. Katma Değer Vergisi’nde kanuni mükellef teslim veya hizmeti gerçekleştiren kişi olmasına rağmen ekonomik yük çoğu zaman nihai tüketici tarafından taşınmaktadır. Benzer şekilde birçok vergi ve harçta da kanuni yükümlülük ile ekonomik yük aynı kişide birleşmeyebilmektedir.

Kanaatimce ilk derece mahkemesinin ulaştığı sonuç, tüketici hukukunun koruyucu amacı bakımından daha isabetlidir. Her ne kadar vergi hukuku açısından kanuni mükellefiyet ile verginin ekonomik yükü birbirinden farklı kavramlar olsa ve verginin ekonomik yükünün sözleşmeyle başka bir tarafa yansıtılması teorik olarak mümkün bulunsa da bankaların standart kredi sözleşmeleriyle BSMV’yi ayrı bir maliyet kalemi olarak tüketiciye yüklemeleri tüketici aleyhine önemli bir dengesizlik yaratmaktadır. Bu nedenle BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasının, tüketicinin korunması ilkesiyle bağdaşmadığı kanaatindeyim.

Son tahlilde bu karar, yalnızca bankaların BSMV’yi tüketiciye yansıtıp yansıtamayacağına ilişkin değildir. Aynı zamanda vergi hukuku ile tüketici hukukunun aynı olaya farklı perspektiflerden yaklaşabileceğini de göstermektedir.

Vergi hukuku bakımından kanuni mükellefiyet ile ekonomik vergi yükü farklı kişiler üzerinde toplanabilse de tüketici hukukunun amacı ekonomik bakımdan zayıf durumda bulunan tarafı korumaktır.

Kanaatimce somut olayda tüketicinin korunmasına öncelik verilmesi daha isabetli olurdu. Bu nedenle kararın, vergi hukuku kadar tüketici hukuku bakımından da tartışılmaya devam edeceği kanaatindeyim.

e-Beyanname Test için: https://ebeyanname.gib.gov.tr/ebyn-test.exe

Tebliğ: https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/660/teblig/11878

1. Yabancı Plaka / Pasaport Numarası ile Ödeme

Türkiye Dijital Vergi Dairesi Uygulamasında Login öncesi "Hızlı Ödeme" sekmesi altında yer alan Yabancı Plaka / Pasaport Numarası ile Ödeme (Payment Using a Foreign License Plate or Passport Number) ekranı kullanıma açılmıştr.

2. Two-Factor Giriş Yöntemi GİB Mobil Uygulaması üzerinden mobil onay olacak şekilde güncellenmiştir.

3. Küresel ATV Bildirim Formuna ait PDF çıktısının alınabilmesi sağlanmıştır.

4. Uygulama Üzerinden Taksi Çağırma Hizmeti için nace kodu kontrolü hizmeti eklenmiştir.

5. Seri:B Sıra No:20 Tahsilat Genel Tebliği kapsamında tecil dosyalarının listelenmesi sağlanmıştır.

6. Seri:B Sıra No:20 Tahsilat Genel Tebliği kapsamında oluşturulan ödeme planlarının görüntülenmesi sağlanmıştır.

BNE Intellinews'in aktardığı S&P analizinde, haziran ortasından itibaren küresel enerji fiyatlarına ilişkin tahminlerin gerilemesinin enflasyon risklerini bir ölçüde hafiflettiği belirtildi. Ancak temmuz ortasında Orta Doğu'daki gerilim ve çatışmaların yeniden şiddetlenmesinin olumlu beklentileri sınırlandırdığı kaydedildi.

Enerji fiyatlarına ilişkin beklentiler zayıfladı

Bölgedeki askeri hareketliliğin, küresel enerji fiyatlarının 2026'nın ikinci yarısında daha düşük seviyelerde dengeleneceği yönündeki öngörüleri zayıflattığı ifade edildi. Enerji piyasalarındaki gelişmelerin, TCMB'nin para politikası kararlarında yakından takip edeceği başlıklar arasında yer aldığına dikkat çekildi.

Faiz indirimi için dördüncü çeyreği işaret etti

Andrew Birch, TCMB'nin faiz indirimlerine yeniden başlama isteğine ilişkin bazı sinyaller verdiğini ancak para politikasındaki temkinli yaklaşımını koruduğunu belirtti.

Birch, "Temmuz ayında enflasyonda yaşanacak olası bir gevşemenin hemen yeni bir faiz indirim döngüsünü tetiklemesi beklenmiyor. Ancak enflasyon önümüzdeki aylarda düşmeye devam ederse, Merkez Bankası dördüncü çeyrekte yapılabilecek bir faiz indirimi için zemin hazırlamaya başlayabilir" değerlendirmesinde bulundu.

Piyasanın beklentisi faizin sabit tutulması

Ekonomistler ve uluslararası finans kuruluşlarının genel beklentisi de TCMB'nin 23 Temmuz'daki PPK toplantısında faiz değişikliğine gitmeyeceği yönünde şekillendi. Merkez Bankası'nın bekle-gör politikasını sürdürerek sonbahar öncesinde küresel enerji piyasalarındaki dengeleri ve aylık enflasyonun ana eğilimini izlemeye devam edeceği tahmin ediliyor.

Bloomberg

İç piyasada yükseliş dolar/TL kurundaki hareketlerle de desteklenirken, gram altında sadece iki gün içinde gelen 200 TL'nin üzerindeki değer kazancı yatırımcıları yeniden altına çekti.

Yükselişin arkasındaki iki kritik neden

Altındaki toparlanma Orta Doğu'da yükselen gerilim ile Fed'in faiz kararına ilişkin belirsizliğin ardından geldi. Analistler, jeopolitik risklerin güvenli liman talebini artırdığını, Fed'in faiz indirimlerini ertelemesi veya yeniden faiz artırabileceğine yönelik beklentilerin ise piyasada temkinli bir görünüm oluşturduğunu belirtiyor.

Değerlendirmelere göre merkez bankalarının güçlü altın alımları da fiyatlarda uzun vadeli yükselişi destekliyor.

Dev bankalardan yeni tahminler

Uluslararası yatırım bankaları ise fiyatlardaki oynaklığa rağmen altına ilişkin iyimser tahminlerini koruyor.

Goldman Sachs, 2026 yıl sonu için altın fiyatının 4.900 dolar olacağını öngörüyor.
HSBC, yıl sonu beklentisini 4.750 dolar olarak koruyor.
Bernstein ise 2026 ortalama ons altın tahminini 4.533 dolara yükseltti.

Gram altın için iki değişken

Türkiye'de ise gram altının yönünü belirleyen iki temel unsur öne çıkıyor; ons altın fiyatındaki hareketler ve dolar/TL kurundaki değişim.

Bu nedenle küresel piyasalarda altın yükselmese bile kurdaki hareket gram altını yukarı taşıyabiliyor.

Gözler Fed toplantısında

Piyasalar şimdi ay sonunda yapılacak Fed toplantısına odaklandı. Fed Başkanı Kevin Warsh'ın vereceği mesajlar, altının kısa vadeli yönü açısından kritik önem taşıyor.

Faiz artırımı ihtimali altın üzerinde baskı oluştursa da Orta Doğu'da artan riskler ve merkez bankalarının altın alımlarına devam etmesi güvenli liman talebini destekleyerek fiyatların yükselişini sürdürebilir.

Dünya

Daily Mirror, Daily Express, Daily Star ve Manchester Evening News dahil 120’den fazla yayın markasının sahibi olan şirketin toplam geliri yılın ilk yarısında yüzde 9 azalarak 232,9 milyon sterline geriledi.

Google’dan gelen trafik yüzde 55 azaldı

Reach’in internet sitelerine Google üzerinden yönlendirilen ziyaretçi sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 55 düştü.

Bu kayıp, şirketin kendi sitelerinde gerçekleşen toplam sayfa görüntülemesini yüzde 40 azalttı. Ziyaretçi hacmine bağlı programatik reklam gelirleri de doğrudan etkilendi.

Şirket yönetimi, dijital performanstaki bozulmanın önemli bölümünü Google kaynaklı yönlendirme trafiğinin azalmasına bağladı. Trafikteki kayıp ilk çeyrekten sonra ikinci çeyrekte de devam etti.

Dijital gelir 54,2 milyon sterline indi

Reach’in dijital geliri ilk altı ayda yüzde 11,4 azalarak 61,1 milyon sterlinden 54,2 milyon sterline geriledi.

İnternet sitelerindeki görüntülenme sayısına bağlı dolaylı dijital gelirler yüzde 16,2 düştü. Reklamverenler ve tüketicilerle doğrudan kurulan ticari ilişkilerden elde edilen gelirlerdeki kayıp ise yüzde 3,9 ile daha sınırlı kaldı.

Yerel reklam faaliyetleri hariç tutulduğunda doğrudan dijital gelir yüzde 6 arttı. Şirket, bu sonucu video içerikleri ve gelir çeşitlendirme çalışmalarına bağladı.

Bilançoda 43,5 milyon sterlin zarar oluştu

Reach, yılın ilk yarısında yasal hesaplara göre 43,5 milyon sterlin faaliyet zararı açıkladı. Şirket geçen yılın aynı döneminde 29,7 milyon sterlin faaliyet kârı elde etmişti.

Zararda iki baskı öne çıktı. İki baskı tesisinin kapatılması nedeniyle 36,1 milyon sterlin değer düşüklüğü gideri kaydedildi. Yayın hakları ve gazete markaları için 21,7 milyon sterlin amortisman gideri yazıldı.

Yeniden yapılanma maliyetleri de 18,9 milyon sterline ulaştı. Buna karşılık tek seferlik kalemlerin dışarıda bırakıldığı düzeltilmiş faaliyet kârı 43 milyon sterlin oldu.

Maliyet kesintisi kâr marjını korudu

Gelirlerdeki 23,1 milyon sterlinlik kayba rağmen şirket, maliyetlerini 22 milyon sterlin azaltmayı başardı.

Düzeltilmiş faaliyet giderleri yüzde 10,3 düşerek 190,4 milyon sterline geriledi. İş gücü maliyetleri, gazete kâğıdı harcamaları ve baskı tesislerinde yapılan tasarruflar maliyet düşüşünde etkili oldu.

Düzeltilmiş faaliyet kâr marjı yüzde 17,5’ten yüzde 18,5’e yükseldi. Ancak şirketin maliyet azaltarak kârlılığı koruma kapasitesinin sınırlı olduğu endişesi hissedeki satışları durduramadı.

Temettü yarıya indirildi

Reach yönetimi, büyüme yatırımları için daha fazla nakit ayırmak amacıyla ara dönem temettüsünü yarıya indirdi.

Geçen yıl hisse başına 2,88 peni olan ödeme, bu yıl 1,44 peniye düşürüldü. Şirketin kapalı emeklilik fonları için 2026 yılında 57 milyon sterlin ödeme yapması gerekiyor.

Baskı tesislerinin kapatılmasına bağlı nakit maliyetinin ise 25 milyon sterline ulaşması bekleniyor. Yönetim, temettü politikasının 2028’den itibaren yeniden değerlendirileceğini bildirdi.

Basılı gazetede okur kaybı hızlandı

Google trafiğindeki düşüş yalnızca dijital tarafta yaşanan bir sorun değil. Reach’in basılı gazete satışlarındaki gerileme de hız kazandı.

Basılı yayınların tirajı yılın ilk yarısında yüzde 22 azaldı. Fiyat artışlarına rağmen tiraj geliri yüzde 6,6 düşerek 134,7 milyon sterline indi.

Basılı reklam geliri yüzde 11,1, üçüncü taraflara verilen baskı hizmetlerinden elde edilen gelir ise yüzde 15,6 geriledi. Toplam basılı yayın geliri yüzde 8,3 düşüşle 178 milyon sterlin oldu.

Şirket hacim yarışından çıkıyor

Reach yönetimi, gelecekte daha fazla sayfa görüntüleme peşinde koşmak yerine özgün içeriklere, güçlü yayın markalarına ve daha yüksek gelir sağlayan okuyucu ilişkilerine odaklanacağını açıkladı.

Şirketin stratejisi, Google gibi dış platformlardan gelen değişken trafiğe bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Bu kapsamda dijital abonelikler, video içerikleri ve doğrudan reklam anlaşmaları öne çıkarılacak.

Reach, bir yıldan kısa sürede 15 farklı yayınında ücretli dijital abonelik sistemini başlattı. Ücretli abone sayısı 40 bini aşarken yıl sonu hedefi 75 bin olarak belirlendi.

Yapay zekâdan gelir arıyor

Google’ın yapay zekâ destekli arama özellikleri yayıncıların sitelerine yönlendirilen tıklamaları azaltırken Reach, aynı teknolojiden yeni bir gelir kanalı oluşturmaya çalışıyor.

Şirket, içeriklerinin yapay zekâ sistemlerinde kullanılmasına yönelik lisans anlaşmaları yapıyor. Büyük teknoloji şirketleriyle yürütülen anlaşmaların yanı sıra yapay zekâ platformlarının içeriklere kullanım başına ödeme yaptığı sistemler de deneniyor.

Reach, yapay zekâ şirketlerinin kendi içeriklerini her gün milyonlarca kez kullandığını belirtiyor. Yönetim bu kullanımın ücretsiz veri aktarımı yerine lisans geliri oluşturmasını istiyor.

Büyük yayıncılar Google’ı tartışıyor

Reach’in bilançosu, medya sektöründe büyüyen daha geniş bir sorunu görünür hale getirdi.

Google’ın arama sonuçlarında doğrudan yapay zekâ yanıtları vermesi, kullanıcıların haber ve bilgi sitelerine tıklamadan aradıkları bilgiye ulaşmasına imkân sağlıyor. Bu durum yayıncıların ziyaretçi, reklam ve abonelik gelirlerini zayıflatıyor.

Reddit, USA Today, Politico, The Economist ve People gibi büyük içerik üreticileri, Google’ın içeriklerine erişimini sınırlama ya da yapay zekâ sistemlerinin kullanımından çıkma seçeneklerini değerlendiriyor.

Ancak Google’ın içerik tarayıcısını tamamen engellemek, yayıncıların geleneksel arama sonuçlarındaki görünürlüğünü de kaybetmesi anlamına gelebiliyor. Bu nedenle yayıncılar trafik kaybı ile Google’dan tamamen çıkma riski arasında kalıyor.

Arama ekonomisinin gelir paylaşımı bozuldu

Geleneksel internet modelinde arama motorları yayıncıların içeriklerini sıralıyor, karşılığında sitelere ziyaretçi gönderiyordu. Yayıncılar da bu ziyaretçilerden reklam ve abonelik geliri elde ediyordu.

Yapay zekâ destekli arama sistemleri ise farklı sitelerdeki bilgileri tek bir yanıt içinde birleştiriyor. Kullanıcı yanıtı arama ekranında aldığı için asıl içeriğin bulunduğu siteye geçme ihtiyacı azalıyor.

Reach’in yüzde 55’lik Google trafik kaybı, bu dönüşümün yalnızca teorik bir risk olmadığını gösterdi. Arama alışkanlıklarındaki değişim artık yayıncıların bilançosuna, temettüsüne ve piyasa değerine doğrudan yansıyor.

Piyasa şimdi gelir modelini izleyecek

Reach, yılın tamamı için piyasa beklentilerini karşılayacağını ve 2026’da yaklaşık 95,9 milyon sterlin düzeltilmiş faaliyet kârına ulaşabileceğini öngörüyor.

Ancak yönetim, dijital sektördeki baskının yılın geri kalanında ve 2027’de devam edeceğini kabul ediyor.

Piyasa bundan sonra Google kaynaklı trafikte istikrar sağlanıp sağlanamayacağını, dijital abonelik hedefinin tutturulmasını ve yapay zekâ lisans anlaşmalarından elde edilecek geliri izleyecek.

Şirket maliyetleri azaltarak kâr marjını koruyabilir. Buna karşılık kalıcı çözüm, dış platformlardan gelen okura daha az bağımlı ve doğrudan gelir üreten bir yayıncılık modeli kurabilmesine bağlı olacak.

Murat Ali Oral-Dünya

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.