Sanayimizin durumunu daha net göre­bilmek adına, BKYD Danışmanlık tarafın­dan hazırlanmış olan İSO 500 ve İSO İkinci 500 verilerini kapsayan 1.000 sanayi kuru­luşunun karşılaştırmalı analiz raporunu inceledim. Rapor, şirketlerimizin operasy­onel bir başarı gösterdiğini, ancak finansal ve stratejik bir sıkışma yaşadığını verilerle doğruluyor.

Fabrika çalışıyor, bilanço yoruluyor

Rapordaki rakamlara göre, İSO 500’de üretimden satışlar reel olarak yüzde 2,1 büyürken, İkinci 500’de bu büyüme yüzde 0,2 ile neredeyse yatay kalmış durum­da. Sanayimiz daralma sonrası kırılgan bir dengelenme yaşıyor. Asıl çarpıcı olan da şu: Her iki grupta da operasyonel kâr üretilmesine rağmen, vergi öncesi kâr mar­jı İSO 500’de yüzde 3,4’e, İkinci 500’de ise yüzde 2,2’ye kadar gerilemiş durumda.

Bunun en büyük nedeni elbette finans­man giderleri. Her iki grupta da faali­yet kârının yaklaşık yüzde 85-87’si fi­nansman giderleri tarafından yutuluy­or. Yani sanayicimiz aslında kendisi için değil, büyük ölçüde finansmanı sağlayan­lar için çalışıyor. Üstelik kısa vadeli mali borçların payı İSO 500’de yüzde 49,5 iken, İkinci 500’de yüzde 54’e ulaşmış durum­da. Bu tablo bize, özellikle orta ölçekli san­ayicimizin çok ciddi bir refinansman riski taşıdığını söylüyor.

Sorun yalnızca yüksek faiz mi?

Elbette yüksek faiz ortamı, zayıflayan dış talep ve kur politikası sanayicimizi zorluy­or. Hepsi gerçek, hepsi yakıcı. Ancak son yıllarda sürekli tekrar ettiğim bir konu var: Artık “pazar büyüyor, ben de büyürüm” an­layışı sona erdi. Yalnızca konjonktürü, dev­leti veya dış koşulları suçlayarak kendi hat­alarımızı örtemeyiz.

Bugün birçok şirkette asıl sorun, ciro ba­zlı yönetim anlayışının sürmesidir. Han­gi ürünün veya müşterinin gerçekten kârlı olduğunu bilmeden daha fazla satmaya çalışmak intihardır. İşletme sermayesi iyi yönetilmiyor, stoklar nakde dönüşmüyor. Ciro büyürken nakit yaratılamıyor.

Yönetim kurulları neyi değiştirmeli?

BKYD raporunda da açıkça ortaya ko­yulduğu gibi, 2026 yılı sanayicilerimiz için bir hacim ve pazar payı savaşı yılı ol­mamalıdır. 2026, bilanço ve nakit savun­ması yılıdır; 2027 ise ancak doğru adımlar atılırsa seçici yatırım ve ölçekleme yılı ola­bilecektir.

Bu süreçte yönetim kurullarının ma­sasında şu başlıklar olmalıdır: Nakit dönüşüm süresi, borç oranının disiplin al­tına alınması ve ürün bazında katkı mar­jlarının şeffaflaştırılması. Ayrıca çalışan başına katma değerin teknolojiyle yukarı çekilmesi şarttır. Ar-Ge yoğunluğumuz İSO 500’de yüzde 0,72, İkinci 500’de ise yüzde 0,57 gibi yetersiz seviyelerdeyken, sanay­imizin küresel arenada ve Avrupa’nın sınır­da karbon gibi yeni duvarları veya Çin’in yapay zekaya dayalı verimlilik felsefesi karşısında rekabet etmesi çok zordur.

Yeni oyunda kim kazanacak?

Bu dönemin kazananları, en büyük fabri­kalara sahip olanlar olmayacak. Kazanan­lar; konfor alanından çıkıp cirodan çok nakit üretimine odaklanan, veriyi karar süreçlerine entegre eden ve stratejisini iş modeliyle uyumlu hale getiren şirketler olacak.

Yönetim kurullarının temel sorusu artık “Ne kadar büyüdük?” değil, “Büyüme ne kadar nakit, tekrar edilebilir kâr, döviz geli­ri, teknoloji değeri ve bilanço dayanıklılığı üretti?” olmalıdır. Bu ise farklı bir yönetim anlayışı gerektiriyor.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

Değerlendirme notunda, kamunun yanında özel sektörün de veri merkezleri, siber güvenlik başta olmak üzere dijital ekonomideki farkındalığı bulunduğu ve bu alanda izlenen milli çözümler geliştirme yanında yabancı doğrudan yatırım çekme girişimlerinin de olumlu olduğu vurgulandı. Buna karşılık, TBMM’de kabul edilen düzenlemenin bu anlayış ve yaklaşımı karşılamadığı vurgulandı.

Ekonomik boyutu gözden kaçıyor

Taner Çıtak tarafından hazırlanan değerlendirme notunda, bu tür düzenlemelerde ekonomik boyutun gözden kaçabildiğini vurgulayarak, riskin küresel dijital ekonomiden izolasyona kadar varabileceğine dikkat çekildi. “Düzenlemenin en önemli ve çoğu zaman gözden kaçan boyutu ekonomiktir. Uluslararası dijital ekonomiye entegrasyon; sermaye, veri ve hizmet akışlarının kesintisizliğine ve hukuki öngörülebilirliğe dayanır” denilen notta, “Bu risklerin ortak paydası şudur: Sorun, güvenlik amacının kendisi değil; amacı gerçekleştirmek için seçilen araçların, dijital ekonominin işleyişi için vazgeçilmez olan öngörülebilirlik ve süreç güvencesi beklentileriyle henüz tam uyumlu olmamasıdır” ifadesine yer verildi.

Risk alanları nasıl sıralanıyor?

Değerlendirmede, yerli ve yabancı yatırım kararlarından AB’nin dijital tek pazarına uyumun bozulmasına kadar risk alanları şöyle sıralandı:

• Yatırım ortamı ve veri merkezi kararları: Küresel bulut sağlayıcıları ve veri merkezi yatırımcıları, lokasyon seçiminde düzenleyici öngörülebilirliği başlıca kriter olarak değerlendirmektedir. İçerik veya alan adlarının kısa süreler içinde idari kararla erişime kapatılabildiği bir çerçeve, Türkiye'nin bölgesel veri merkezi üssü olma hedefiyle gerilim oluşturabilir.
• Yerli girişim ekosistemi: Alan adları ve barındırma altyapısı üzerindeki idari yükümlülükler ve yaptırım riski; yerli teknoloji girişimlerinin, e-ticaret platformlarının ve yazılım ihracatçılarının maliyetlerini artırabilir, uluslararası müşteri ve yatırımcı nezdinde rekabet gücünü zayıflatabilir.
• AB dijital tek pazarıyla uyum: Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ile şeffaflık ve süreç güvencelerini dijital ticaretin ön koşulu haline getirmiştir. Türkiye'nin çerçevesinin bu standartlardan uzaklaşması; veri akışları, dijital hizmet ihracatı ve olası yeterlilik/uyum değerlendirmeleri bakımından ilave engeller doğurabilir.
• Kontrol dışı mecralara kayış: Erişilebilir ve kayıtlı mecraların daralması bilgi akışını durdurmamakta; kullanıcıları VPN'lere ve denetimi çok daha güç, uçtan uca şifreli kanallara yönlendirmektedir. Bu durum, düzenlemenin kamu düzenini koruma amacını zayıflatabilecek bir yan etki üretmektedir.
• İtibar ve endeks etkileri: Uluslararası dijital özgürlük ve iş yapma kolaylığı endekslerindeki olası gerilemeler, doğrudan yabancı yatırım kararlarında ve teknoloji ortaklıklarında referans olarak kullanılmakta; izolasyon etkisini kendi kendini besleyen bir döngüye dönüştürebilmektedir.

Nasıl bir yol izlenmeli?

Değerlendirme notunda, yapılması gereken iyileştirmeler ve bu alandaki politika önerilerine de yer verildi. Taner Çıtak’ın değerlendirmesinde, siber tehditlerin arttığı bir ortamda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesinin gerekli olduğuna işaret edilirken, bu güçlendirme için seçilen araç ve usulün hassas olması gerektiğine vurgu yapıldı. Bu yaklaşımla, düzenlemenin mevcut halinin öngörülebilirliği zayıflatan, idareye geniş takdir hakkı tanıdığı, önce uygulama, sonra denetim sıralamasının ülkeyi küresel dijital ekonomiden izole etme riski barındırdığına dikkat çekildi. Güvenlik ve ekonominin birlikte gerçekleşebilmesi için yapılması gereken iyileştirmeler şöyle sıralandı:

• Kavramların netleştirilmesi: “Gecikmesinde sakıncalı hal” kavramının, kanunda sayılan somut ve dar suç kategorilerine bağlanması.
• Yargısal güvencenin öne alınması: Gerçek aciliyet halleri dışında hâkim kararının müdahaleden önce alınmasının esas kılınması; sonradan onay usulünün gerekçeli ve esaslı incelemeye tabi tutulması.
• Görev ayrışması: Siber Güvenlik Başkanlığı'nın görev tanımının altyapı ve şebeke korumasına odaklanması; içerik ve alan adı süreçlerinde sivil ve bağımsız denetim mekanizmalarının korunması.
• Şeffaflık mekanizması: DSA'daki gerekçeli bildirim uygulamasına benzer şekilde, kısıtlama kararlarının gerekçeleriyle birlikte kayıt altına alındığı ve düzenli raporlandığı bir şeffaflık çerçevesi kurulması.
• Etki analizi: Düzenlemenin veri merkezi yatırımları, girişim ekosistemi ve AB dijital müktesebatıyla uyum üzerindeki etkilerine ilişkin düzenli ekonomik etki analizlerinin yapılması.

ABD ve Avrupa örnekleri

Bilgi notunda, yapılan düzenlemeler ekonomik etki yanında, Anayasal çerçeve açısından değerlendirildi ve ABD ile Avrupa uygulamaları incelendi. Bu kapsamda, Anayasa açısından haberleşme hürriyeti ile hâkim kararı esasına rağmen yetkinin idaredeki operasyonel bir güvenlik birimine verilmesinin, istisnanın kural haline gelmesi riski doğurduğuna dikkat çekildi. Ayrıca, “gecikmesinde sakıncalı hal” kavramının hukuki somut kriterlere bağlanmasının yaratacağı belirsizliğin sorun noktası olduğu, iki saatte uygulama zorunluluğu, alan adı düzeyinde müdahale imkânının amaç ile araç arasında orantısızlık yarattığı vurgulandı. Yargısal değerlendirmenin müdahaleden sonraya bırakılmasının da telafisi güç zararlar bakımından hak arama hürriyetinin etkinliğini azaltacağına dikkat çekildi.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Bu çetin coğrafyada, hele ki küresel rekabetin jeopolitik risklere dayandığı ortamda Türkiye, sanayi kabiliyetini korumak, geliştirmek zorunda ama hükümet sanki sanayiye düşman gibi davranıyor

Sanayi, bir şeyden çok üretmek demektir. Türkiye, üretmek ve ürettiğini satmak zorunda olan bir ülke... Çin’den İtalya’ya dek, sanayisi ekonomi içinde %20’den fazla olan yegâne ülkeydik ama son yıllarda sanki bizi sanayiden uzak tutan ekonomi politikaları uygulanmaya konmuş gibi görünüyor.

Literatürde buna; “prematüre de-idustrialization” deniyor. Normal bir şey değil yaptıkları... Bugün fazlaca övündüğümüz savunma sektörü de ülkenin sanayileşme kabiliyetine dayanıyor. Bindiğin dal sanayi ama sen onu kesiyorsun? Hangi akla hizmettir, neden şakağımıza sıkar bir ekonomi yönetimi?

SANAYİYE BU DÜŞMANLIK NİYE? ANLAYAN BERİ GELSİN…

Sanayi üretim endeksi üzerinden bakıldığında, durum daha da vahim görünüyor. Bunda 30 yıl önce sanayinin ekonomideki payı, %30’lara varmışken bugün, OVP marifetiyle bu pay, %20’nin de altına indirilmiş durumda. Hayati soru şudur: Sanayi üretmezse ihracata konu malı nereden bulabileceğiz?

Türkiye, “ince buz tabakası üzerinde, hızla gitmek zorunda kalan kayakçı” gibidir. Her hız kestiğinde, ekonomik krizin buzlu sularına gömülüveren bir kayakçı… Altındaki buz tabakasının kalınlığı ise sanayinin ekonomideki payını gösteriyor ve %20’lere inceltilmiş haliyle hayli kırılgan hale getirildik.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Sanayisizleşmeye dair…

Erken sanayisizleşmenin sonucu?

Orta gelir tuzağı derinleşir, verimlilik artışı yavaşlar, gelir dağılımı daha da bozulur, demokrasi ve kurum kalitesinde gerileme riski artar, dış borç ve ithal bağımlılığı kronikleşir, kalıcı kopuş gelir.

Yeniden sanayileşme mümkün mü?

Teknik olarak evet... Bunun için reel kuru rekabetçi düzeyde tutmak, iç ticaret hadlerini düzeltmek, aktif, seçici sanayi politikaları uygulamak şart. Aksi halde 2030’larda düşük gelir düzeyine ineceğiz.

NOT/SANAYİSİZLEŞMEK; “GAFLET VE DALALET VE HATTA HIYANETTİR”

“Sanayisizleştirme; beceriksizliğin mi yoksa taammüdün eseri midir?” diye sorguladığımda, ne yazık ki otoritenin günahlarıyla yüzleşiyoruz. “Zamanında çok kâr ettin” söylemiyle, sanayicinin feryadına kulak tıkamak, nasıl bir gafletin neticesidir? Uyarıyoruz ama gafleti aşan, hıyanete varan bir tutum.

SANAYİ LÛGATI

İmalat sanayi: Endüstrimizin bel kemiği, ihracatımızın dayandığı üretim kabiliyetimiz

Savunma sanayi; 3 tarafı deniz, 4 tarafı sorunla çevrili bu coğrafyada var olma savaşımız

Sanayi teşvikleri: Hak edene ve değer üretene verilmesi gereken ama zombilere giden…

Yapısal reform: Kamudan beklenen ama sanayicinin de yapması gereken reformlar

Şeref OĞUZ-Ekonomim

2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde yanıltıcı reklam, haksız ticari uygulamalara ilişkin 21 binin üzerinde dosya karara bağlanırken, bunlara 185 milyon liranın üzerinde para cezası verildi.

Kurul, vize randevu garantisi, vize garantisi, hızlı başvuru gibi taahhütleri içeren reklamlar nedeniyle incelemeye aldığı 6 firmanın reklamlarına 3 aya kadar tedbiren durdurma kararı verdi. İnceleme sürecinin sonunda ise 5 firmanın reklam ve tanıtımlarının durdurulmasına karar verildi.

Sosyal medyadaki “Kâbe ve Ravza kokusu” ifadeleri kullanılarak yapılan tanıtımlara yönelik yapılan incelemede de dini duygularının istismar edilerek satış ve pazarlama faaliyetinde bulunulduğu değerlendirildi. Bu reklama ilişkin 3 aya kadar durdurma kararı verildi.

Ekonomim

2026 yılının ilk yarısında genel bütçe açığı 974 milyar 816 milyon lira ile 1 trilyon liraya yaklaştı. Bu dönemde gelirde hedefin yüzde 47.3’ü tahsil edilirken, giderde ise hedefin yüzde 45.6’sı harcandı. Son üç yılda ödeme kabiliyeti azalırken, buna bağlı olarak bütçenin tahakkuk tahsilat performansı da geriledi. 2024 Ocak-Haziran döneminde yüzde 63.8 olan tahsilat/tahakkuk oranı, bu yılın ilk yarısında yüzde 56.8’e kadar geriledi.

Performans pek parlak değil

Bütçe harcamalarının en önemli kalemini ise 1 trilyon 462 milyar lira ile faiz oluştururken, aynı dönemde yatırıma ise bunun 5’te 1’ine karşılık gelen 267 milyar lira harcandı. Bütçenin gelir kaleminde ödeme alışkanlığındaki zayıflık da dikkat çekti. Ocak-Haziran döneminde 13 trilyon 382 milyar liralık tahakkuka rağmen tahsilat yüzde 56.8’de kaldı. Ekonomik programın ticari hayata etkisi açılan kapanan şirketler, icra iflas istatistiklerine yansırken, yılın ilk yarısındaki bütçe performansı da çok parlak bir grafik çizmedi. Aradan geçen 6 aylık zaman diliminde sadece Haziran ayında aylık bazda bütçe fazlası verilirken, Şubat ayındaki 71 milyar liranın dışında diğer ayların tamamında açık 200 milyar liranın üzerinde gerçekleşti.

Tahsilat oranları geriliyor

Geliri artırıp tasarruf yoluyla harcamaları azaltmaya çalışan ekonomi yönetimi, bu noktada istediği tasarruf ve tahsilat oranlarını da yakalayamadı. Bu yılın tamamında gelir beklentisi 16 trilyon 82 milyar lira düzeyindeydi. Yılın ilk yarısında tahakkuk 13 trilyon 382 milyar lira olurken, tahsilat 7 trilyon 602 milyar lirada kaldı. Bu verilere göre tahsilat tahakkuk oranı ise yüzde 56.8 seviyesinde kaldı. Bundan önceki dönemlerde bu oran yüzde 60’ın üzerinde gerçekleşti. Yürürlükteki programın başladığı 2023 yılının ilk yarısında tahsilat tahakkuk oranı yüzde 50.9 seviyesindeyken, 2024 yılının aynı döneminde yüzde 63.8’e çıktı. Geçen yılın ilk yarısında ise söz konusu oran yüzde 62.4 olarak hesaplandı.

Tasarruf, yatırımlarda yapıldı

Bütçede tasarruf faiz yerine yatırımda yapıldı. Yılın başında yatırımlar için 1 trilyon 32 milyar liralık ödenek ayrıldı ancak 6 aylık dönemde bunun sadece 267 milyar liralık kısmı harcandı. Üstelik köylerin ve kentlerin altyapıları için ayrılan ödenekten harcama yapılmazken, harcamanın tamamı sadece ‘diğer sermaye transferleri’ kaleminden gerçekleştirildi. Aynı dönemde faiz harcamaları ise yatırımın yaklaşık 5.5 katına karşılık gelen 1 trilyon 462 milyar lira düzeyinde oldu. Yılın tamamı için 2 trilyon 741 milyar lira olarak öngörülen faiz harcamasıyla uyumlu olan bu tutar, 6 aylık 8 trilyon 577 milyar liralık toplam tahsilatın yüzde 17.04’ünü oluşturdu.

Yatırım kalemleri nelerden oluşuyor?

Genel bütçe giderlerinde 18 trilyon 801 milyar liralık başlangıç ödeneğinin 1 trilyon 32 milyar liralık kısmını sermaye transferleri oluşturuyor. Sermaye transferleri ise KÖY-DES, BEL-DES, Kalkınma Ajansları, Cazibe Merkezleri Destekleri, SOGEP ve ‘diğer’ başlıklı kalemler yer alıyor. Ancak yılın ilk yarısında yurt içi sermaye transferlerine (yatırım) aktarılan tutar 267 milyar 96 milyon lirada kalırken, köy ve kentlerin altyapılarına harcama yapılan KÖY-DES, BEL-DES gibi projelere hiç harcama yapılmadı. Aynı şekilde kalkınma ajanslarına da yatırım amaçlı herhangi bir kaynak aktarılmadı. Bu dönemde sadece detayları açıklanmayan, ‘diğer’ başlığında 267 milyar 96 milyon liralık harcama yapıldı.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

İlk bakışta bu sorunun cevabı “evet” ya da “hayır” gibi görünse de, 1 Seri No.lu Genel Tebliğ birlikte incelendiğinde bunun doğru olmadığı görülmektedir. Çünkü Tebliğ, bütün mükellefler için tek bir uygulama öngörmemekte; farklı kişi grupları bakımından farklı şartlar getirmektedir.

Bankadaki varlık için mükellefin sıfatı belirleyici

Tebliğin 6'ncı maddesinin birinci fıkrasında, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye'de bulunan, ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının bankalara veya aracı kurumlara bildirilebileceği düzenlenmiştir.

Bu fıkrada aranan temel şart, varlığın mükellefe ait olması ve kanuni defter kayıtlarında yer almamasıdır. Dikkat edilirse, varlığın bildirimden önce banka veya aracı kurumlarda bulunmaması gerektiğine ilişkin herhangi bir şart öngörülmemiştir.

Nitekim Tebliğde yer alan Örnek 5'te, bir anonim şirketin banka hesabında bulunan 15 milyon TL tutarındaki döviz varlığının şirkete ait olduğu, ancak kanuni defter kayıtlarına intikal ettirilmediği belirtilmiş ve bu döviz varlığının banka aracılığıyla bildirim konusu yapılabileceği açıkça ifade edilmiştir.

Ancak Tebliğin 6'ncı maddesinin ikinci fıkrasında farklı bir düzenleme yer almaktadır.

Bu fıkra üç ayrı grubu kapsamaktadır.

Birinci grup, gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerdir.

İkinci grup, gelir vergisi mükellefi olmakla birlikte Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutma zorunluluğu bulunmayan kişilerdir. Örneğin yalnızca gayrimenkul sermaye iradı, ücret, menkul sermaye iradı veya değer artış kazancı nedeniyle beyanname veren kişiler bu kapsamda değerlendirilebilir.

Üçüncü grup ise ticari, zirai veya serbest meslek kazancı nedeniyle gelir vergisi mükellefi olmakla birlikte, bildireceği varlığı işletmesi veya mesleki faaliyeti kapsamında değil, şahsi mal varlığı olarak bildirmek isteyen gelir vergisi mükellefleridir.

İşte Tebliğ, yalnızca bu üç grup için kanunda ve tebliğ taslağında yer almayan ilave bir şart getirmektedir. Buna göre bu kişilerin bildirecekleri para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının Türkiye'de bulunması, ancak bildirim tarihi itibarıyla hâlihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmaması gerekmektedir.

Aynı para, farklı kişiler için farklı sonuç

Buradan çıkan önemli sonuç şudur: “Hâlihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmama” şartı bütün mükellefler için geçerli genel bir şart değildir. Bu şart yalnızca Tebliğin 6/2'nci fıkrasında sayılan üç grup bakımından uygulanmaktadır.

Örneğin banka hesabında bulunan ancak muhasebe kayıtlarına alınmamış 15 milyon TL dövizi bulunan bir anonim şirket, Tebliğdeki Örnek 5 uyarınca bu varlığı bildirebilirken; hiçbir ticari faaliyeti bulunmayan bir gerçek kişi, banka hesabındaki kendi şahsi dövizini Tebliğin 6/2'nci fıkrası nedeniyle bildirememektedir.

Benzer şekilde, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetine ait olup kanuni defterlerine kaydetmediği banka mevcudu 6/1 kapsamında değerlendirilebilirken; aynı kişinin mesleki faaliyetiyle ilişkilendirmeden bildirmek istediği şahsi banka hesabındaki para 6/2 kapsamına girecektir. Dolayısıyla aynı kişi bakımından dahi, bildirimin hangi sıfatla yapıldığı farklı hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

Şekli şart, ekonomik gerçeği değiştirir mi?

Kanaatimce tartışmanın odak noktası da tam burasıdır.

Sorun, paranın bankada bulunması değildir. Sorun, Tebliğin farklı mükellef grupları için farklı şartlar öngörmesidir.

Bu farklılık uygulamada ilginç sonuçlar doğurabilecek niteliktedir. Örneğin banka hesabındaki şahsi parasını bildiremeyen bir gerçek kişinin, bu parayı bankadan çekip daha sonra yeniden yatırması hâlinde Tebliğdeki şartın şeklen sağlandığı ileri sürülebilecektir.

Elbette böyle bir yöntem güvenli veya önerilebilir değildir. Vergi hukukunda vergiyi doğuran olayın gerçek mahiyeti esastır. Paranın kısa süreli olarak bankadan çekilip yeniden yatırılması ekonomik gerçeği değiştirmez. Ancak böyle bir ihtimalin dahi tartışılıyor olması, Tebliğin getirdiği ilave şartın uygulamada şekli sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Kanun koyucunun amacının mükellefleri paralarını bankadan çekip yeniden yatırmaya yönlendirmek olduğu düşünülemez.

Tebliğle getirilen şart hukuken tartışmalı

Kanaatimce bu düzenlemenin dava konusu edilmesi hâlinde temel tartışma, Kanunda yer almayan ilave bir şartın Tebliğ ile getirilip getirilemeyeceği olacaktır. Danıştayın yerleşik içtihadına göre idarenin düzenleme yetkisi Kanunun uygulanmasını açıklamakla sınırlıdır. Verginin kanuniliği ilkesi ve normlar hiyerarşisi gereği, Tebliğlerle Kanunda öngörülmeyen yeni yükümlülükler veya hak daraltıcı şartlar ihdas edilemez. Bu nedenle “hâlihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmama” şartının hukuki niteliği de kuşkusuz yargısal denetime konu olabilecek hususlardan biri olacaktır.

Sonuç olarak “bankadaki para varlık barışına girer mi?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.

Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin işletmelerine ait, ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan banka mevcudu bakımından Tebliğ, bankada bulunmayı engel olarak görmemektedir. Buna karşılık gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, defter tutma zorunluluğu bulunmayanlar ile varlığını işletmesiyle ilişkilendirmeden bildirmek isteyen gelir vergisi mükellefleri için ilave olarak “hâlihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmama” şartı aranmaktadır.

Dolayısıyla doğru soru “Para bankada mı?” değildir.

Doğru soru, “Bu para kime ait, hangi sıfatla bildiriliyor ve Tebliğin hangi fıkrası uygulanıyor?” sorusudur. Kanaatimce varlık barışı uygulamasında önümüzdeki dönemde en fazla tartışılacak husus da bu ayrım olacaktır.

Bugünün konusu, bütün giderleri kapsamıyor. Konuyu, ağırlıklı olarak yasal zorunluluklar nedeniyle ödenen, birçoğunun kapanan yıla veya aya ilişkin hasılat, üretim miktarı veya kâr gibi unsurlar üzerinden hesaplanıp izleyen dönemde ödenen bazı giderlerin kurum kazancının tespitinde ne zaman dikkate alınacağıyla sınırlamaya çalışacağım.

Yasal zorunluluklar nedeniyle yapılan bazı ödemeler

Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasının (1) no.lu bendinde, gelirin elde edilmesi ve devam ettirilmesi için yapılan harcamaların gider kaydedileceği hükmü yer alıyor.

Bir faaliyetin yapılması için vergi kanunları dışındaki kanunlar bazı ödemelerin yapılmasını zorunlu kılmışsa, bu ödemeler, gelirin elde edilmesi ve devam ettirilmesi için zorunlu giderlerdendir ve başka bir yasal düzenlemeyle yasaklanmadığı hallerde, bu kapsamda gider kaydedilir.

Bu kategoriye girebilecek çok örnek var. Birkaçını saymak gerekirse, şunlar söylenebilir:

• Maden Kanunu gereği, bir önceki yıl faaliyetlerine ilişkin olarak verilen bilgi formları üzerinden hesaplanan ve haziran ayı sonuna kadar ödenen Devlet hakkı.
• Petrol Kanunu gereği, üretilen petrol üzerinden hesaplanan ve üretimin yapıldığı ayı izleyen ay içinde beyan edilerek tahakkuk ettirilen ve ödenen Devlet hissesi.
• Elektrik Piyasası Kanunu gereği net satış hasılatı üzerinden hesaplanan EPDK katılma payı,
• Elektrik Piyasası Kanunu gereği, üretilen enerjiden yola çıkılmak suretiyle DSİ tarafından yıllık olarak hesaplanan ve izleyen yıl ödenen hidroelektrik kaynak katkı payı.
• Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na göre, ticari bilanço kârı üzerinden hesaplanan ve haziran ve ekim aylarında iki taksitte ödenen munzam aidat.
• Çevre Kanunu gereği, izleyen ayda beyan edilerek tahakkuk ettirilen ve ödenen geri kazanım katılım payı.
• Türk Standartları Enstitüsü Kuruluş Kanunu’na göre, önceki yıl bilançosuna göre safi kâr üzerinden hesaplanan ve ödenen aidat.

Tahakkuk tanımı

Tahakkuk, gelir veya giderin mahiyet ve tutar itibariyle kesinleşmesi olarak tanımlanıyor. Mahiyet ve tutar itibariyle kesinleşmeyen gelirler elde edilmiş sayılmıyor, giderler ise yapılmış kabul edilmiyor. Bu tanım doğrultusunda alacak ve borcun kesin olarak hesaplanabildiği ve hukuken talep edilebilir hale geldiği tarihte tahakkuk gerçekleşmiş sayılıyor.

Tahakkuk esasından ne anlaşılması gerektiği konusunda bugüne kadar gördüğüm en ayrıntılı değerlendirme 22.12.2004 tarihli ve E:2004/1 K:2004/1 sayılı Danıştay İçtihadı Birleştirme Genel Kurul kararında yer alıyor. Bu kararda;

• Tahakkuk, gelirin ve giderin mahiyetinin ve miktarının kesinleşmesi ve kişiselleşmesiyle birlikte, hukuken istenebilir duruma gelmeyi sağlayan işlemin ve olayın gerçekleşmesiolarak tanımlanıyor,
• Mahiyeti ve tutarı itibariyle kesinleşme, taraflar arasında mevcut ticari ilişkide edimlerin eksiksiz yerine getirilmesi suretiyle karşılıklı mutabakatla belirlenen bedele hak kazanılmasıve bu bedelin belirginleşerek kesinleşmesini ifade ettiği belirtiliyor,
• Alacak ve borcun, alacaklısının ve borçlusunun kimliğinin tespiti kişiselleşmesini, muhatap tarafından istenebileceği safhaya gelmesi de borcun veya alacağın hukuken istenebilirliğini ifade ettiği açıklanıyor,
• Gelirin tahsil edilmiş veya giderlerin ödenmiş veya ödenmemiş olmasının tahakkuk esasına etkisi bulunmadığı, mahiyeti ve tutarı itibariyle kesinleşmiş, kişiselleşmiş bir alacak veya borç taraflar arasında varılan mutabakatla kararlaştırılmış, ancak ödeme dönemleri (vade) nedeniyle henüz ifa edilebilir safhaya gelmemiş olabileceği tespiti yapılıyor.

Çok sayıda Danıştay kararında da tahakkuk tanımı var ama yukarıdaki kararla yetineyim ve bir de Mali İdare tanımı vereyim. Son zamanlarda verilen özelgelerde tahakkuk, gelir veya giderin miktar ve mahiyet itibariyle kesinleşmiş olması yani geliri veya gideri doğuran işlemin tekemmül etmesinin yanı sıra miktarının ve işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartlarının da belirlenmiş olması olarak tanımlanıyor.

Gider yazma zamanı konusunda özelge ve yargı kararları

Bir önceki bölümde yer alan tahakkuk tanımları arasında önemli bir fark yok gibi gözüküyor. Gelir İdaresi özelgelerinde yer alan tanımdaki, “işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartlarının da belirlenmiş olması” ifadesi kafa karıştırabilir ancak bu açıklama kısmının yukarıda örneklerini yazdığım giderler açısından bir önemi yok. Örneklerin çoğunda zaten ödeme şartları da ilgili kanunda belirlenmiş durumda.

Tanımlarda bugünün konusu açısından bir farklılık yok ama tanımların uygulaması konusunda paralellik de yok. Özelge ve kararlar aynı yönde değil. Birkaç farklı yorumu özetleyeyim.

• Mali İdare öteden beri Maden Kanunu gereği ödenen Devlet hakkıtutarının fiilen ödendiği tarihte gider yazılabileceği yönünde görüşler veriyor. (16.04.1986 tarih ve 5114 sayılı, 18.01.2007 tarih ve 3723 sayılı, 19.02.2013 tarih ve 1 sayılı, 20.02.2013 tarih ve 230 sayılı, 12.03.2015 tarih ve 283 sayılı özelgeler.) Yargı kararları aynı yönde değil. Maden Kanunu uyarınca ödenen Devlet hakkının ödendiği dönemde gider yazılmasını zorunlu kılan bir düzenleme olmadığı, Kanun'da öngörülmeyen bir zorunluluğun özelgeler ile getirilerek, Hazine paylarının tahakkuk ettiği dönemde değil ödendiği dönemde gider yazılmasının, Kanun gereği sahip olunan giderleştirme hakkının kullanmasını engellediği, bu durumun verginin yasallığı ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle yapılan cezalı tarhiyatları kaldıran kararlar var. (Danıştay Dördüncü Dairesinin 22.12.2022 tarih ve E:2020/2366 K:2022/8946 sayılı kararı, Danıştay Üçüncü Dairesinin; 08.10.2024 tarih ve E:2023/6031 K:2024/5180 ve 15.12.2025 tarih ve E:2023/8674 K:2025/5499 sayılı kararları.)
• Danıştay Üçüncü Dairesinin, EPDK katılım payının, ilgili mevzuat çerçevesinde, satışların yapıldığı yıla ilişkin olarak elde edilen hasılat üzerinden hesaplanan gelir ve gidere ilişkin bir tutar olduğu, dönemsellik ilkesinin gereği olarak 2018 yılı hasılatı üzerinden 31.12.2018 tarihinde tahakkuk eden EPDK katılım payınınbu yıl hesapları ile ilişkilendirilerek gider yazılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, Bölge İdare Mahkemesince verilen kararı bozan yeni tarihli bir kararı var. Kararda tahakkuk tarihinin ne zaman olduğu açıkça belirlenmiş. (Danıştay Üçüncü Dairesinin 18.11.2025 tarih ve E:2023/7110 K:2025/4631 sayılı kararı.)
• Gelir İdaresi’nin, hidroelektrik kaynak katkı payının kuruma bildirildiği tarihte (02.04.2018 tarih ve 53937 sayılı özelge), TOBB’a ödenen levha kayıt ücretinin ödendiği dönemde (18.02.2016 tarih ve 91 sayılı özelge), geri kazanım katılım payının beyan edilerek fiilen ödendiği tarih itibarıyla (31.05.2024 tarih ve 30.07.2024 tarihli özelgeler) gider yazılabileceği yönünde görüşleri var.

Kişisel değerlendirmem

• Öncelikle bir belirleme yapayım. Yukarıda örnek olarak ifade ettiğim giderlerin Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/1. maddesi kapsamında gider olarak kabul edildiğini düşünüyorum. Özelge ve yargı kararları da konuyu bu çerçevede değerlendiriyor. Bu giderlerden en azından bazılarının vergi benzeri olduğu ve aynı maddenin 5 numaralı bendi kapsamında gider yazılacağı görüşünde olanlar olabilir.
• Başka bir kanun gereği yapılan ödemelerin gider yazma zamanı konusunda ilgili kanunda özel düzenleme olabilir. Varsa bu düzenlemeyi dikkate almak gerekiyor. Örneğin, yukarıda örnek olarak ifade ettiğim ödemelerden, Türk Standartları Enstitüsü Kuruluş Kanunu’na göre ödenen aidat için özel hüküm var. Söz konusu Kanun’da, gelir ve kurumlar vergilerine tabi teşekküllerce tediye olunanaidatın, o yılın hesap döneminde masraf kaydedileceği öngörülmüş. Buradaki tediye kavramı ticaret ve muhasebe dillerinde fiili ödeme anlamına gelebilir. Benzer şekilde, 5510 sayılı Kanun’un 88. maddesinde, Kuruma fiilen ödenmeyen prim tutarının gider yazılamayacağına ilişkin açık düzenleme var. Bu açık düzenleme gereği, tahakkuk eden ve hesaben ödenen ancak fiilen ödenmeyen primlerin gider yazılması mümkün değil.
• Ticari kazancın tespitiyle ilgili Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunu dışındaki kanunlarda da hüküm olabiliyor. Bu hükümlerin aslında çoğu gereksiz (çünkü Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/1. maddesi gider yazma açısından yeterli), bir kısmında da gider tanımlanırken “ödenen” kavramı kullanılarak gider yazmanın fiilen ödemeye bağlanmış olup olmadığı tartışması yaratıyor. Bu Kanunlara örnek olarak Bankacılık Kanunu’nda yer alan kredi kuruluşlarınca Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna “ödenen” sigorta primlerinin kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edileceğine ilişkin düzenleme söylenebilir. Bu hükmün, primin gider yazılmasını fiili ödemeye bağladığını düşünmüyorum, gider yazma konusunda tereddüt olmaması amacıyla getirildiğini düşünüyorum.
• Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin 2, 3 ve 8 numaralı bentlerinde de ödeme kavramı var ve bu kavramın fiili ödeme olup olmadığı halen tartışılıyor. Bu konuyla ilgili ben de birden fazla makale yazdım. Burada tekrar konuya girmeyeceğim.
• Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/1. maddesi kapsamındaki giderler için tahakkuk ilkesinin geçerli olduğu açık. Bu konuda tartışma olmaması gerekir. Dolayısıyla, özel bir düzenleme olmadıkça, gider yazmayı fiili ödemeye bağlayan görüşlere katılmak mümkün değil. Tahakkukun ne zaman gerçekleştiği elbette tartışılabilir. Yukarıda özetlediğim EPDK payıyla ilgili konuda olduğu gibi.
• Bir bildirim veya beyan yapıldığı durumda, mahiyet ve tutar itibariyle kesinleşmenin bildirim veya beyan tarihinde olduğu düşüncesinde değilim. Gider tahakkukunun vergi tahakkukunda farklı olduğunu düşünüyorum. Bu çerçevede ödemenin, örneğin kapanan yılın cirosu veya kârı üzerinden hesaplandığı durumda, ciro veya kârın hesaplanabildiği yıl sonu itibariyle gider tahakkuku gerçekleşiyor. Benzer şekilde örneğin, Maden Kanunu gereği ödenen Devlet hakkı tutarının belirlenmesi için bildirim zamanını beklemeye gerek yok, üretilen maden miktarına bağlı olarak yılın son günü itibariyle Devlet hakkı tutarı hesaplanabilir, dolayısıyla giderin tahakkuk etmiştir. Özetle, yukarıda özetlediğim yargı kararlarındaki gerekçelere katılıyorum.

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

2024 yılında AB ülkelerinde çalışan 32,9 milyon kişi, AB dışı ülkelere yapılan ihracatın desteğiyle istihdam edildi. Başka bir ifadeyle, AB’deki toplam istihdamın yüzde 15’ini oluşturan işçi, diğer ülkelere yapılan ihracatla finanse edildi. 2010 yılında bu oran yüzde 12,1 olarak hesaplandı.

EUROSTAT, ayrıca AB dışı ülkeler tarafından mal ve hizmetlerin “nihai kullanımında” yer alan AB katma değerini ve istihdamını analiz etti. AB dışı ülkelerde ürünlerin nihai kullanımı 2024 yılında 2 trilyon 788 milyar avro brüt katma değer yarattı. Bunun AB istihdamına katkısı ise 31 milyon 595 bin kişi olarak hesaplandı.

AB dışı ülkelere yapılan ihracattan kaynaklanan katma değerin 675,8 milyar avroluk kısmını Almanya yarattı. Bu ülkeyi Fransa (389,3 milyar avro), İrlanda (280,8 milyar avro), İtalya (271,0 milyar avro) ve Hollanda (231,6 milyar avro) izledi.

TÜRKİYE İHRACATTA 7, İSTİHDAMDA 5’İNCİ SIRADA

AB ülkelerinden gerçekleştirilen mal ve hizmet ihracatının AB’de yarattığı 2 trilyon 788 milyar avroluk katma değer ve 31,6 milyon kişilik istihdamın ülkelere göre dağılımında ilk sırayı ABD alıyor. ABD’nin mal ve hizmet alımları AB’de 585,8 milyar avro katma değer yaratırken, 6 milyon AB işçisinin istihdamını destekledi. Mal ve hizmet ihracatının AB’de yarattığı katma değer bakımından ABD’yi Çin (289,8 milyar avro), İngiltere (276 milyar avro), İsviçre (126,6 milyar avro), Hindistan (89,6 milyar avro), Japonya (87,9 milyar avro) ve Türkiye (77,1 milyar avro) izledi.

Mal ve hizmet ihracatının AB’deki istihdama katkısı bakımından ise Türkiye beşinci sırada yer aldı. İlk sırayı 6 milyon 30 bin kişi ile ABD alırken, bu ülkeyi İngiltere (3 milyon 358 bin kişi), Çin (3 milyon 106 binkişi), İsviçre (1 milyon 476 bin kişi), Türkiye (975 bin kişi), Hindistan (967 bin kişi), Japonya (921 bin kişi) izledi.

Türkiye’nin AB’nin mal ve hizmet ihracatındaki payı, AB katma değerine ve istihdamına katkısı gümrük birliğinde adil revizyon taleplerinde ne kadar haklı olduğunu da ortaya koyuyor. Türkiye, AB’nin üçüncü ülkeler ile imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarına dahil edilmeyip bu ülkeler ile tek tek pazarlık masasına oturmak zorunda bırakıldığı için de haksız bir uygulama ile karşı karşıya bulunuyor.

Adlî tatilin en önemli sonucu dava açma süreleri bakımından ortaya çıkmaktadır. İYUK uyarınca dava açma süresinin son günü adlî tatile rastlarsa, süre adlî tatilin bitimini izleyen günden itibaren yedi gün uzar. Dolayısıyla dava açma süresinin son günü 20 Temmuz-31 Ağustos tarihleri arasına denk geliyorsa, süre 7 Eylül’e kadar uzayacaktır.

Buna karşılık, dava açma süresinin son günü 1 Eylül veya sonrasına rastlıyorsa adlî tatil hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle 2 Ağustos ve sonrasında tebliğ edilen vergi/ceza ihbarnamelerinde, 30 günlük dava açma süresinin son günü adlî tatil sonrasına denk geleceğinden yedi günlük uzama söz konusu olmayacaktır.

Örneğin 4 Ağustos’ta tebliğ edilen bir vergi/ceza ihbarnamesine karşı dava açma süresi 3 Eylül’de sona erer. Bu tarih adlî tatil dönemine rastlamadığından süre 7 Eylül’e uzamaz.

31 Ağustos’un hafta sonuna veya resmî tatile rastlaması adlî tatil süresini uzatmadığı gibi, yedi günlük ek sürenin başlangıcını da değiştirmez. Yedi günlük ek süre her hâlükârda 1 Eylül’den itibaren işlemeye başlar. Ancak uzayan sürenin son günü olan 7 Eylül’ün de resmî tatile veya hafta sonuna rastlaması hâlinde dava açma süresi ilk iş günü mesai saati bitimine; UYAP üzerinden yapılacak başvurularda ise aynı gün saat 23:59’a kadar uzar[1].

Nitekim 2026 yılında hem 31 Ağustos hem de 7 Eylül tarihleri pazartesi gününe denk geldiğinden, bu konuda uygulamada herhangi bir tereddüt yaşanması da beklenmemektedir.

Süre ne kadar uzayacak?

Dava açma süresinin son günü adlî tatile rastlıyorsa, süre adlî tatilin bitimini izleyen günden itibaren yedi gün uzar. 2026 yılı bakımından bu süre 7 Eylül Pazartesi sona ermektedir.

Burada en sık yapılan yanlış, adlî tatil boyunca dava açma sürelerinin durduğunun zannedilmesidir. Oysa idari yargıda dava açma süreleri adlî tatil boyunca işlemeye devam eder. Sürenin uzaması için, yalnızca dava açma süresinin son gününün adlî tatile rastlaması gerekir.

Örneğin 5 Ağustos 2026 tarihinde tebliğ edilen bir vergi/ceza ihbarnamesine karşı 30 gün içinde dava açılabilir. Bu süre 4 Eylül 2026 tarihinde sona ermektedir. Sürenin önemli bir kısmının (6 Ağustos-31 Ağustos) adlî tatile rastlaması bu sonucu değiştirmez. Çünkü dava açma süresinin son günü adlî tatil içinde değil, 4 Eylül’de sona ermektedir. Bu nedenle dava açma süresi 7 Eylül’e uzamayacaktır.

Bu yaklaşım Danıştay’ın içtihadıyla da uyumludur. Nitekim Danıştay 3. Dairesi, 23 Şubat 2021 tarihli kararında, adlî tatilde tebliğ edilen vergi/ceza ihbarnamesine karşı dava açma süresinin işlemeye devam ettiğini vurgulamıştır.

Dava açmak için adlî tatilin bitimini beklemek gerekir mi?

Hayır, adlî tatil dava açılmasına engel değildir. Dava açmak için adlî tatilin sona ermesini beklemek zorunlu değildir. Adlî tatil süresince de dava açılabilir. Kanunun sağladığı 7 günlük ek süre, dava açmayı ertelemeyi zorunlu kılan bir düzenleme değil, hak kaybını önlemeye yönelik bir güvencedir. Bu nedenle ilgililer isterlerse adlî tatil içinde de davalarını açabilir, isterlerse uzayan süre içinde bu haklarını kullanabilirler.

Adlî tatilin vergi idaresi başvurularına etkisi var mı?

Vergi idaresine yapılacak başvurular bakımından adlî tatilin herhangi bir etkisi yoktur. Çünkü adlî tatil yalnızca yargısal başvuru süreleri bakımından sonuç doğurur. Uzlaşma, cezada indirim ve benzeri idari başvuru süreleri adlî tatilden etkilenmez.

Örneğin 28 Temmuz 2026 tarihinde tebliğ edilen bir vergi/ceza ihbarnamesine karşı hem uzlaşma başvurusu hem de vergi mahkemesinde dava açma süresi 30 gündür. Bu durumda uzlaşma başvurusunun en geç 27 Ağustos tarihinde yapılması gerekir. Buna karşılık, dava açma süresinin son günü adlî tatile rastladığından, vergi mahkemesinde dava açma süresi 7 Eylül’e kadar uzar. Dolayısıyla adlî tatil yalnızca dava açma süresini uzatır; vergi idaresine yapılacak başvuruların sürelerini uzatmaz.

Danıştay adlî tatile tabi mi?

Evet. Danıştay bakımından da adlî tatil uygulanmaktadır. Ancak bu husus İYUK’a değil, 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 86’ncı maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre Danıştay daireleri de her yıl 20 Temmuz-31 Ağustos tarihleri arasında çalışmaya ara verir. Bunun sonucu olarak, 2575 sayılı Kanun’un 87’nci maddesinde sayılan istisnalar dışında Danıştay’daki yargısal süreler de adlî tatil hükümlerine tabidir.

Anayasa Mahkemesi adlî tatile tabi mi?

Hayır. Anayasa Mahkemesi bakımından adlî tatil uygulaması bulunmamaktadır. Bu nedenle bireysel başvuru süresi ile Mahkeme tarafından verilen diğer usul süreleri, adlî tatil döneminde de işlemeye devam eder. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvurular bakımından adlî tatile bağlı bir süre uzaması söz konusu değildir.

Sonuç olarak

31 Ağustos’un hafta sonuna veya resmî tatile denk gelmesi, adlî tatil süresini uzatmaz. Vergi yargısında belirleyici olan, adlî tatilin ne zaman sona erdiği değil; dava açma süresinin son gününün adlî tatil dönemine rastlayıp rastlamadığıdır. Bu nedenle süre hesaplamalarının bu kurala göre yapılması, hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşımaktadır.

2026 yılı bakımından çalışmaya ara verme dönemi 20 Temmuz Pazartesi günü başlayacak ve 31 Ağustos Pazartesi günü sona erecektir.

Buna göre yeni adlî yıl 1 Eylül 2026 Salı günü başlayacaktır.

Dava açma süresinin son günü adlî tatile rastlayan hâllerde, uzayan sürenin son günü 7 Eylül 2026 olacaktır.

Fiziksel ortamda yapılacak başvuruların 7 Eylül mesai saati bitimine kadar tamamlanması gerekir. Elektronik ortamda dava açılması hâlinde ise başvuru, UYAP üzerinden aynı gün saat 23:59’a kadar yapılabilecektir.

Bu nedenle, özellikle vergi ve ceza ihbarnameleri ile ödeme emrine karşı dava açacak mükelleflerin süre hesaplamalarını adlî tatilin başlangıç ve bitiş tarihlerine göre değil, dava açma süresinin son gününün adlî tatil dönemine rastlayıp rastlamadığına göre yapmaları gerekir.

[1] Mustafa Balcı; Kamu İcra Hukuku ve 6183 sayılı Kanun Uygulaması, On İki Levha yayıncılık, 3. Baskı, İstanbul, 2023, s.907-909.

Gözaltı veya tutukluluk süresi içinde işçiye ücret öden­mez, sigorta primi yatırılmaz. Bildirim süresinin bitiminden sonra sözleşme feshedil­mezse iş sözleşmesi askıda kalır. Askı süresi içerisinde tutukluluk de­vam et­tiği sürece sözleşme işveren tarafından her zaman derhal feshedilebilir. İşçi­nin gözaltına alınmasına veya tutuklanmasına neden olan olayın işyeri içinde ya da dışında gerçekleşmesi önem taşımaz.

Örneğin, 2 yıl hizmet olan işçi işyeri dışında karıştığı bir olayda tutuk­lanarak cezaevine gönderilmesi halinde, işçinin bildirim süresi altı hafta ola­cağından işveren, işçinin iş sözleşmesini tutuklanma tarihinden altı hafta geç­tikten sonra sona erdirebilir. İşte kıdem tazminatına esas hizmet süresinin he­sabı bu süre dikkate alınarak yapılır^[1].

Peki, hakkında herhangi bir tutuk­lama kararı bulunmayan sadece adli kontrol tedbiri uygulanan işçinin iş söz­leşmesi de işveren tarafından haklı nedenle sona erdirilebilecek midir?

“İstinaf uygulamasına göre, “hakkında herhangi bir tutuk­lama kararı bulunmayan sadece adli kontrol tedbiri uygulanan işçinin iş söz­leşmesi İş Kanunu m.25/IV kapsamında feshedilemeyecektir.” Çünkü 4857 sayılı Kanun m.25/IV’de işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hallerinde, işe devamsızlığı aynı Kanunun 17 nci madde­sindeki bildirim sü­relerini aşması durumunda işverene iş sözleşmesini derhal feshetme yetkisi vermiştir. Gözaltı ve tutukluluk süresi bildirim önellerini aşmadıkça iş sözleş­mesi işverence derhal feshedilemez. “Somut olayda, davalı işveren tarafından SGK’ya verilen ayrılış bildirgesinde ise çıkış kodunun 27 “işveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih” iş akdinin feshi olarak gös­terildiği anlaşılmaktadır.

Davacının 02/11/2018 tarihinde işlediği bir suç nedeniyle gözaltına alındığı, 13/11/2018 tarihinden itibaren davacı hakkında adli kontrol tedbiri uygulandığı, davacının gözaltında geçirdiği 1 günlük sürenin Kanunun ara­dığı süreyi aşmadığı gibi hakkında herhangi bir tutuklama kararının da bu­lunmadığı, davacı hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasının ise, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/IV maddesi uyarınca işverene haklı nedenle fesih im­kanı vermeyeceği açık olup, işveren fesih bildirimindeki fesih nedeni ile bağlı olup sonradan bunu değiştiremeyeceği gibi başka bir nedene de dayandıramayacağı gözetildiğinde davacının iş akdinin işveren tarafından feshinin haklı ve geçerli bir nedene dayanmadığı anlaşıldığından mahkemece verilen karar isabetli bulunmuştur”^[2].

Sonuç olarak, hakkında herhangi bir tutuklama kararı bulunmayan sa­dece adli kontrol tedbiri uygulanan işçinin iş sözleşmesi işverence haklı nedenle feshedilemez. Çünkü 4857 sayılı Kanun m.25/IV’de işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hallerinde, işe devamsızlığı aynı Kanunun 17’nci madde­sindeki bildirim sü­relerini aşması durumunda işverene iş sözleşmesini derhal fesih yetkisi verilmiştir.

[1] İNCİROĞLU, Lütfi, Sorulu Cevaplı İş Hukuku Uygulaması, 5. Baskı, İstanbul 2023, s.319.

[2] Bursa BAM 9HD.08.01.2020 T., E.2019/2508, K.2020/68; Çil Şahin, İş Hukuku Yargıtay İlke Kararları, 9.Baskı, (2019-2021). Ankara 2022. s.968-969.

Lütfi İNCİROĞLU

Sayı: 2026-29

DUYURU

KONU: 27 Haziran 2026 tarihli Bağımsız Denetçilik ve Sürdürülebilirlik Denetçiliği Sınav Sonuçları

Sınav sonuçlarına ilişkin itirazlar, sonuçların Kurum internet sitesinde duyurulmasını izleyen yedi gün içerisinde itiraz ücreti olarak her bir modül için 100,00 TL’nin Kurum hesabına yatırılarak sınav adının ve itiraz edilen modüllerin yazılı olduğu dilekçe ile yapılacaktır. Kurumumuz söz konusu itirazları en geç 10 (on) gün içerisinde inceleyip sonuçlandırarak adaylara bildirecektir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

27 Haziran 2026 tarihli Bağımsız Denetçilik ve Sürdürülebilirlik Denetçiliği Sınav Sonuçları İçin Tıklayınız.

Financial Times'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre Trump yönetimi, şubat ayında yürürlüğe giren yüzde 10'luk genel ithalat vergisinin sona ermesinin ardından yeni bir tarife düzenine geçmeyi planlıyor.

Yaklaşık 60 ülke için yeni tarife iddiası

Haberde, yeni vergilerin bu hafta içinde açıklanabileceği ve yaklaşık 60 ülkeyi kapsayabileceği öne sürüldü. Ülkelere uygulanacak oranların yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişmesi bekleniyor.

Trump, şubat ayında tüm ülkelerden yapılan ithalata yüzde 10 oranında gümrük vergisi getiren kararı imzalamıştı. Beyaz Saray, söz konusu adımın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesi kapsamında atıldığını duyurmuştu.

ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle uygulanan tarife 24 Şubat'ta yürürlüğe girmişti. Düzenlemenin süresi 24 Temmuz Cuma günü sona erecek.

Kanada ürünlerine yüzde 50 ek vergi

Trump yönetimi kısa süre önce Kanada menşeli bazı ürünlere yüzde 50 oranında ek gümrük vergisi uygulanmasını öngören üç başkanlık bildirisinin imzalandığını da açıklamıştı.

Tarifenin, ürünlerin ABD-Meksika-Kanada Anlaşması kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın şarap, alkollü içecekler, hokey sopaları ve çimento dahil çok sayıda ürüne uygulanacağı belirtildi. Enerji ürünleri, potas, balık ve kritik mineraller ise uygulama dışında bırakıldı.

Yeni tarifeler 19 Ağustos'ta başlayacak

Beyaz Saray, Kanada'ya yönelik ek vergilerin başkanlık bildirilerinin imzalanmasından 30 gün sonra, 19 Ağustos'ta yürürlüğe gireceğini duyurdu.

Trump yönetimi kararın gerekçeleri arasında Kanada'nın otomobil ticaretindeki uygulamalarını gösterdi. Kanada'nın diğer ülkelerden yapılan ithalata aynı koşulları uygulamadığı savunuldu.

Beyaz Saray verilerine göre Kanada'nın ABD'den motorlu araç ithalatı, Nisan 2025-Mart 2026 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 22 azaldı.

Alkollü içecek ve süt ürünleri de gerekçeler arasında

ABD yönetimi, Kanada'nın Amerikan menşeli alkollü içeceklerin satış ve dağıtımını durdurduğunu da öne sürdü. Kanada'nın ABD'den alkollü içecek ithalatının Mart 2025-Şubat 2026 döneminde yaklaşık yüzde 81 gerilediği bildirildi.

Kanada'nın süt ürünleri sektöründeki "karmaşık ve korumacı" sisteminin de yeni tarifelerin gerekçeleri arasında bulunduğu belirtildi.

AA

• Ahbap Derneği soruşturmasında ikinci dalga operasyonda Oğuzhan Uğur ve Emre Kartaloğlu'nun da arasında olduğu 9 şüpheli tutuklandı.
• Emre Kartaloğlu, TÜRMOB başkanıyken 6 Şubat depremleri sonrası Ahbap Derneği için hazırladığı 'Usulsüzlük bulunmamaktadır' raporu nedeniyle suçlanıyor.
• Kartaloğlu savunmasında, denetim talebinin Ahbap Derneği'nden yazılı olarak geldiğini ve sadece talebi değerlendirip denetim ekibine yönlendirdiğini belirtti.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Ahbap Derneği'ne yönelik yürütülen soruşturma kapsamında ikinci dalga operasyon gerçekleşmişti. Bu kapsamda aralarında sosyal medya fenomeni Oğuzhan Uğur ile eski TÜRMOB Başkanı ve CHP'nin Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisi bünyesinde oluşturulan Ticaret ve Politika Kurulu Başkanlığı görevini yürüten Emre Kartaloğlu'nun da bulunduğu 9 şüpheli dün gece saatlerinde tutuklandı.

"USULSÜZLÜK BULUNMAMAKTADIR" RAPORU BAŞINI YAKTI

Halen CHP Parti Meclisi Üyesi olan Kartaloğlu'nun, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) Başkanı olduğu dönemde 6 Şubat depremlerinin ardından dernek için hazırladığı "Usulsüzlük bulunmamaktadır" rapor nedeniyle suçlandığı belirtiliyor.

SAVUNMASI ORTAYA ÇIKTI

Emre Kartaloğlu, dün çıkarıldığı nöbetçi Sulh Ceza Hakimliği tarafından tutuklandı. Kartaloğlu'nun hakimlikte yaptığı savunma ortaya çıktı.

Savunmasında üzerime atılı suçlamayı anladığını ve daha önce emniyet ve savcılıkta verdiği ifadeleri aynen tekrar ettiğini belirten Kartaloğlu, "Ben 10 yıl boyunca Maliye Bakanlığında çalıştım daha sonrasında yaklaşık 15 yıldır Yeminli Mali Müşavirlik yaptım, 2019-2025 yılları arasında TÜRMOB başkanlığı yaptım, yaşanan deprem felaketi sonrası bölgede bulunan yurttaşlarımız için yardım kampanyası başlattık, meslektaşlarımız başta olmak üzere bize yardım derneklerinin topladıkları paraları doğru yerlere ulaşıp ulaşmadığının denetimi konusunda talep geldi" dedi.

"DENETİM TALEBİ DERNEKTEN GELDİ"

Ahbap Derneği'nden denetim için kendilerine yazılı talep geldiğini belirten Kartaloğlu, savunmasına şöyle devam etti:

"Ahbap derneğinden yazılı denetim talebi geldi, bizde bu talebi kabul ettik ve denetimlerimizi yaptık, bizim denetimimiz 06/02/2023 - 30/06/2023 tarihleri arasını kapsamaktaydı, bu düzenlediğimiz rapor sınırlı bir tespit raporudur. Vakıfbank ve İşbankasına yatan paraların denetimini yaptık, isnat edilen suçları işlemedim, ben sadece gelen talebi değerlendirerek denetim ekibine yönlendirdim, dosyada yer alan denetim ekibi haricindekileri tanımıyorum, suçsuzum, bakıma muhtaç annem ve 2 kızım bulunmaktadır, alzeihmer hastası annem yatalaktır, tutuklanmam durumunda ailem mağdur olacaktır, ben buraya gelene kadar tüm aşamalarda kolluğa elimden gelen tüm yardımı yaptım, telefon bilgilerimi paylaştım. saklayacak gizleyecek bir delilim yoktur, Serbest bırakılmayı talep ederim."

SUÇLAMALAR NE?

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nca, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü koordinesinde yürütülen Ahbap soruşturmasında aralarında Haluk Levent'in de bulunduğu şüphelilere yönelik, "suç işlemek amacıyla örgüt kurma", "nitelikli dolandırıcılık" ve "kara para aklama" suçlamaları yöneltiliyor.

İkinci dalga operasyonda tutuklanan Oğuzhan Uğur ile Emre Kartaloğlu'nun da aralarında bulunduğu şüphelilere ise "hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma" ve "kara para aklama" suçlamaları yöneltiliyor.

Fahrettin Öztürk

Haberler.com

İBB Genel Sekreteri Volkan Demir'in başkanlık ettiği ihalede, evrak kontrolünün ardından teklifi tam olan 23 kişinin başvurusu geçerli kabul edilerek açık artırma aşamasına geçildi.

Yapılan ihalede 23 plaka, KDV hariç 6 milyon 140 bin lira ile 6 milyon 250 bin lira arasındaki fiyatlarla satıldı.

Plaka kullanım hakkı 29 yılla sınırlı yeni taksiler yoldan değil, uygulamalar üzerinden müşteri alacak. Yeni taksiler, diğerlerinden ayırt edilmesi için özel tasarımlarıyla hizmet verecek.

İBB, 12 Haziran 2025'te başlattığı "Uygulama Bazlı Taksi Taşımacılığı" kapsamında düzenlenen ihalenin ilk 8 etabında 633 plaka satarken, bugünkü ihaleyle birlikte satılan toplam plaka sayısı 656'ya ulaştı.

Dünya

Büşra Alakoyun, Mustafa Mert Karaca, Mikail Bıyıklı

20 Temmuz 2026•Güncelleme: 21 Temmuz 2026

İSTANBUL

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alınan ve Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'ne sevk edilen 10 şüphelinin sulh ceza hakimliğindeki işlemleri tamamlandı

AHBAP Derneği soruşturmasında ifade veren tutuklu şüpheli Alper Çelik: Söylendiği miktarlar kadar para kaybettik

Sulh ceza hakimliği, şüpheliler Oğuzhan Uğur, Gülgün Öztürk, Suzan Düşküner, Emir Taşar, Emre Kartaloğlu, Hüseyin Küçük, Fatih Eke, Muharrem Karataş ve Ersin Gökgün'ün tutuklanmasına karar verdi.

Hakimlik, şüpheli Özgür Ömer Güner hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmasına hükmetti.

Ahbap Derneği soruşturmasında gözaltına alınan 2 şüphelinin emniyet ifadesine ulaşıldı

"Ahbap Derneği adına toplanan bağışların şüphelilerin hesaplarına aktarıldığı" iddiasına yönelik soruşturma kapsamında gözaltına alınan derneğin eski Yönetim Kurulu Üyesi ve Saymanı Hüseyin Küçük ve Fatih Eke'nin emniyet ifadesine ulaşıldı.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünde alınan ifadesinde şüpheli Hüseyin Küçük, net tarihini hatırlamadığını, Ahbap Derneği Yönetim Kurulu'nda yer aldığını ve Mayıs 2024'ten sonra da ayrıldığını söyledi.

Derneğin 2022 ile Mayıs 2024 arasında saymanlık görevini yürüttüğünü belirten Küçük, bu süreçte derneğe yapılan bağışların amacına uygun şekilde harcanarak ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması için çalıştığını öne sürdü.

Küçük, deprem döneminde bazı günler 50-60 sözleşme düzenleyip imzaladıklarını, yüzlerce alım işlemi gerçekleştirdiklerini anlatarak, alımların piyasa rayicinin altında olduğunu iddia etti. Küçük, denetimlerde de bu malzemelerin deprem bölgesindeki ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldığının ortaya konulduğunu savundu.

Ahbap Derneğinin topladığı yardım miktarına ilişkin Küçük, "Bildiğim kadarıyla 4 milyar TL civarında para toplandı. Bu para, depremin ilk gününden itibaren bölgeden gelen ihtiyaçlar çerçevesinde ve özellikle bölgedeki AFAD yetkililerinin, vali ve kaymakamların bize ilettiği ihtiyaç skalasına uygun olarak harcanmış ve deprem bölgesine ulaştırılmıştır." beyanında bulundu.

Küçük, derneğin faaliyetlerinin denetlendiğini öne sürerek, "Hem İstanbul Valiliği hem de İçişleri Bakanlığı tarafından bu süreçleri doğru ve düzgün yaptığımıza dair dernek incelenmiş ve raporlanmıştır. En son 2025 senesinde İçişleri Bakanlığı Mülkiye Başmüfettişleri incelemelerini yapmış, benim dernek yönetiminden ayrıldığım 2024 Mayıs ayı da dahil olmak üzere herhangi bir suistimal ve problem görmemişlerdir." ifadelerini kullandı.

Derneğe yönelik denetim sürecinde herhangi bir yönlendirmesinin bulunmadığını savunan Küçük, depremin ilk günlerinde Ahbap Derneğinin yoğun kamuoyu baskısıyla karşı karşıya kaldığını, bu nedenle yönetim kurulu olarak tedirginlik yaşadıklarını ve sürecin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için derneğin denetlenmesi gerektiğini düşündüklerini ifade etti.

“Bu çeklerin bankadan alınıp başka şahıslara dağıtıldığını duyunca çok sinirlendim”

Derneğin harcamalarının doğru şekilde denetlenmesi amacıyla Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) tarafından anlık denetim yapılmasını talep ettiklerini belirten Küçük, "Bu denetim tabii ki o dönemde çok detaylı bir denetim değildi. Biz gelen paranın doğru harcandığı denetlensin diye kendimiz istedik. Bir de uluslararası denetim olsun istedik. İsmini şu an hatırlamadığım bir şirket de denetime geldi. Bu gelen denetim elemanlarıyla önceden bir tanışıklığımız yoktur." ifadelerini kullandı.

Küçük, çek görüntülerinin telefonunda bulunmasına ilişkin ifadesinde şunları söyledi:

“Biz Ahbap Derneği yönetiminden ayrıldıktan sonra Ahbap Derneği İktisadi İşletmesi adına Haluk Levent çek çıkartmış. Bu çekler bir sürü kendi ticari alacak verecek meselelerinde kullanılmış. Tabii ben hem avukat olmam hem Ahbap Derneği eski yönetim üyesi olmam ve Haluk Levent'i tanıyan biri olmam sebebiyle o dönemde bu çekleri Haluk Levent'ten alan bazı şahıslar benim numarama bir şekilde ulaşarak, çeklerin ödenmesi alınmayınca çeklerin görüntüsünü bana atarlardı. Ben de bu çeklerle ilgili bir bilgimin olmadığını söylerdim.”

Çeklerin alacaklısıyla veya tarafıyla yan yana gelmediğini iddia eden Küçük, "Bu çeklerin bankadan alınıp başka şahıslara dağıtıldığını duyunca çok sinirlendim, hem Haluk Levent'e hem de cirosu olan Yeliz Kaya ile çok esaslı kavgalar ettim. Sadece ve sadece bu olayı doğru bulmadığım için bu tepkiyi gösterdim. Telefonumda bulunan çeklerin bir kısmı, daha sonra bu çekler ödenince Yeliz Kaya tarafından 'Abi bu çekleri toparlıyoruz.' diye bana göndermiş olabilir. Çeklerin kesildiği ve alındığı tarihte ben Ahbap Derneğinde bulunmuyordum." beyanında bulundu.

Küçük, görev yaptığı dönemde Ahbap Derneği Yönetim Kurulunun toplumda saygınlığı bulunan, alanlarında başarılı isimlerden oluştuğunu savunarak, şunları kaydetti:

“2024 Mayıs ayına kadar Yönetim Kurulunun herhangi bir usulsüzlüğe izin vermesi mümkün değildir. Ekonomik durumları iyi, saygınlıkları üst düzey insanlardır. Zaten dosya kapsamında iddia edilen usulsüzlüklerin tamamı 2024 yılı tarihinden sonradır. Yeni Yönetim Kurulundaki kişilerin hepsi Ahbap çalışanlarından oluşturulmuştur. Daha doğrusu biz Yönetim Kurulundan gönderilerek kendisine 'hayır' diyemeyecek çalışanlardan oluşan bir Yönetim Kurulu oluşturmuştur. Olayın aslı budur. İş ve işleyişten anlayan biz deneyimli kişileri uzaklaştırıp, iş ve işleyişten uzak kendi kişisel işlerine hizmet edecek bir dernek yapısı oluşturduktan sonra, derneği kullanarak her türlü çek, senet, gayrimenkul işlerine girmiş ve birçok insanı mağdur etmiştir.”

Fatih Eke'nin ifadesi

Şüpheli Fatih Eke de ifadesinde, bir dönem kripto borsası ile pay alım satımıyla ilgilendiğini belirterek, 2023 yılının sonlarına doğru reklam amacıyla kurduğu "Nigella Chain" isimli ekosistemi, Haluk Levent'in satın almak istemesi üzerine 2025 yılının başında kendisine sattığını söyledi.

Haluk Levent'in bu coinin ismini "HLK" olarak değiştirdiğini belirten Eke, "Bu satış ile ilgili Haluk Levent bana çekler verdi. Bu çeklerin de tamamının karşılığını alamadım. Bu konu ile ilgili dava açıldı ve Haluk Levent bu konudan dolayı ceza da almıştı. Bu coinler Türk borsasında yoktu. Zaten Türkiye dışına ve içine de transferi mümkün değildi. Bu işler için ücreti mukabilinde yazılımcı olarak çalışanlarım vardı. Ancak herhangi bir ortağım yoktu. Haluk Levent'e sattıktan sonra bu kripto işleri ile herhangi bir uğraş içerisinde bulunmadım." ifadelerini kullandı.

Şüpheli Eke, Haluk Levent ile coin satışı nedeniyle ticari ilişkisi bulunduğunu, bu kapsamda Yeliz Kaya aracılığıyla hesaplarına miktarını hatırlamadığı tutarlarda para gönderildiğini öne sürerek, kalan ödemenin çek karşılığında yapılmasının kararlaştırıldığını ancak bu tutarın yalnızca bir kısmını tahsil edebildiğini, geri kalanını ise halen alamadığını kaydetti.

Söz konusu satış için toplam 7 milyon dolar karşılığında anlaştıklarını öne süren Eke, kendisine yaklaşık 3 milyon dolar tutarında çek verildiğini, kalan 4 milyon doların ise yaklaşık 1 milyon dolarlık kısmının nakit ve banka hesabı üzerinden gönderildiğini ifade etti.

Eke, ifadesinde şunları söyledi:

“(Haluk Levent) Benim Ahbap Derneği için Hatay Samandağ'da bir okul yapmamı istemişti. Adı da Nigella Sörf Merkezi idi. Projeyi satın alınca 1,5 milyon dolar da okul için bu satış hesabında kendisi (Haluk Levent) düşüş yaptı. Geriye kalan 1,5 milyon dolar da yazılımcı ve diğer teknik tarafa borcum vardı. Bunları ödeyeceğini söyledi ama ödemedi. Ben kullandığım çeklerden ödenmeyen kısmını, kullandığım kişiler benden tahsil etmek istedi. Bu nedenle zor durumda kaldım. Bana küçük küçük paralar gönderiyordu. Bu sebepten dolayı işlerim zarar gördü. Ayrıca okul projesi de parası benden kesilmiş olmasına rağmen atıl kaldı. Ben okulun yapılmamasını öne sürerek parasını istediğimde de 250 bin dolar civarında ödeme yaptı. 'Üstünü de istemiyorum yeter ki bana vermiş olduğun çekleri öde.' dedim.”

Eke, kendi hesabından Yeliz Kaya'ya gönderilen paraların, Haluk Levent'in kendi şirketinin reklam yüzü olması nedeniyle Levent'in talimatıyla Kaya'nın hesabına aktarıldığını öne sürdü.

Şüpheli Fatih Eke, "Haluk Levent ile aramızda bir ticari ilişki gerçekleşmiştir ve bu ticari ilişkiden kaynaklı da mağdur olmuşumdur. Benim Ahbap Derneği ile herhangi bir bağlantım yoktur. Suçsuzum ve mağdurum." beyanında bulundu.

Operasyon

İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünce, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde, "suç işlemek amacıyla örgüt kurma", "nitelikli dolandırıcılık" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarının önlenmesi ile şüphelilerin yakalanmasına yönelik çalışma yürütülmüştü.

Bu kapsamda, Ahbap Derneği çalışanlarına yönelik hazırlanan MASAK raporları, hesap hareketleri incelemeleri ile teknik ve fiziki takip çalışmaları sonucunda, şüphelilerin mali profilleriyle uyumsuz yüksek tutarlı para hareketlerinin bulunduğu, aralarında yüksek miktarlı para transferleri gerçekleştirildiği, şans oyunları hesaplarına yüksek meblağlarda para aktararak bahis oynadıkları ve bu yolla yüksek miktarlarda para kaybettikleri, ayrıca kısa süre içerisinde aralarında zincirleme şekilde çok sayıda tapu devir işlemi gerçekleştirdikleri tespit edilmişti.

Yürütülen soruşturma kapsamında, Ahbap Derneği üyesi ve dernek çalışanlarıyla bağlantılı olduğu belirlenen, aralarında derneğin kurucusu şarkıcı Haluk Levent'in de yer aldığı 17 şüpheli, 12 Temmuz'da düzenlenen operasyonla gözaltına alınmış, çalışmaların devamında 9 zanlı daha yakalanmıştı.

Şüphelilerden 1'i emniyetteki işlemlerinin ardından bırakılırken, adliyeye sevk edilen 25 şüpheliden aralarında Haluk Levent'in de bulunduğu 14'ü tutuklanmış, 11 şüpheli hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmıştı.

İstanbul İl Jandarma Komutanlığı Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünce İstanbul, İzmir, Kocaeli ve Muğla'da düzenlenen eş zamanlı operasyonda ise 17 şüpheli gözaltına alınmıştı.

Adliyeye sevk edilen 12 şüpheliden 4'ünün tutuklanmasına, 8'i hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verilmişti. Böylece soruşturma kapsamında toplam tutuklu sayısı 18'e yükselmişti.

Soruşturma kapsamında, derneğin ve bazı şüphelilerin mal varlıklarına el konulmuştu.

Ayrıca soruşturma kapsamında Oğuzhan Uğur'un da aralarında bulunduğu 10 kişi gözaltına alınmıştı.

Emniyetteki işlemlerinin ardından Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'ne götürülen 10 şüphelinin savcılıkta ifadeleri alınmıştı.

İfade işlemlerinin ardından şüphelilerden Oğuzhan Uğur, Gülgün Öztürk, Suzan Düşküner, Emir Taşar, Emre Kartaloğlu, Hüseyin Küçük, Fatih Eke, Muharrem Karataş ve Ersin Gökgün "hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarından tutuklama talebiyle sulh ceza hakimliğine sevk edilmişti.
Şüpheli Özgür Ömer Güner ise adli kontrol talebiyle hakimliğe gönderilmişti.

AA

Jeopolitik gerilim, sıcak savaş ve küresel belirsizliğin dam­gasını vurduğu yılın ilk beş ayında, sermaye akımları aleyhte olmasına rağmen Türkiye’ye park etmiş geniş tanımlı sıcak para sto­ku 12 milyar dolar büyüdü.

Merkez Bankası verilerine gö­re 2025 sonunda 308 milyar 877 milyon dolar olan Türkiye’deki ge­niş tanımlı sıcak para stokunun piyasa değeri, mayıs sonu itiba­rıyla 320 milyar 894 milyon dola­ra ulaştı. Türkiye’nin cari açığı ve net hata noksan kaleminde kayna­ğı meçhul döviz çıkışının hızla bü­yüdüğü sıkıntılı beş ayda yabancı­lara ait sıcak para yatırımlarının portföy değeri net olarak 12 milyar 17 milyon dolar arttı.

149,7 milyar dolarlık portföy yatırımı

Sıcak para stokunun 149 milyar 723 milyon dolarla en büyük bölü­münü, ilk beş ayda değeri 7 milyar 220 milyon dolar artan portföy ya­tırımları oluşturuyor. Portföy ya­tırımlarının da 61 milyar 592 mil­yon doları genel hükümet, 21 mil­yar 801 milyon doları bankalar, 19 milyar 97 milyon doları özel sektör­ce ihraç edilenler olmak üzere top­lam 102 milyar 490 milyon dolarlık bölümü Türk borçlanma senetle­rinde bulunuyor.

Yabancıların Türk borçlanma senetlerindeki portföyünün değe­ri ilk beş ayda yalnızca 684 milyon dolar artarken, portföydeki asıl büyüme Türk şirket hisse senet­lerinde yaşandı. Yabancı portföy yatırımlarının piyasa değeri ola­rak 47 milyar 233 milyon doları­nı Türk hisse senetleri ile yatırım fonu payları oluşturuyor. Bu port­föyde piyasa değeri olarak 37 mil­yar 11 milyon dolarlık Türk şirket hissesi ve 4 milyar 580 milyon li­ralık banka hissesi ile yurt dışı yer­leşiklerin sahipliğinde bulunan yatırım fonu paylarından kaynak­lanan 5 milyar 642 milyon dolar tutarında bir büyüklük yer alıyor.

İlk beş ayda yabancıların portfö­yündeki banka hisselerinin değeri 683 milyon, yatırım fonu payları­nın değeri de 1 milyar 503 milyon dolar düşerken, şirket hisselerin­den oluşan portföylerinin değeri 8 milyar 722 milyon dolar arttı.

Kayıtları Merkezi Kayıt Kurulu­şu’nca (MKK) tutulan hisse senetle­rinin piyasa değeri her ay açıklanan “uluslararası yatırım pozisyonu” tablosunda stok veri; iki dönem ara­sındaki değişim ise fiyat ve kur ha­reketlerinden arındırıldıktan son­ra ödemeler dengesi tablosundaki “sermaye hesabı” kalemine “akım veri” olarak kaydediliyor. Yabancı­lar ilk beş ayda hisse senetlerinde 1 milyar 754 milyon, borçlanma se­netlerine de 5 milyar 635 milyon do­larlık alış, yatırım fonlarında ise 1 milyar 71 milyon dolar satış olmak üzere akım veri olarak net 6 milyar 318 milyon dolarlık portföy yatırı­mı yapmış olmalarına rağmen, mev­cut portföylerinin değerinin bunun üzerinde arttığı görülüyor.

Yabancının 96,4 milyar dolar mevduatı var

Yabancıların Merkez Bankası’n­daki kısa vadeli mevduat hacmi­nin 1 milyar 328 milyon dolar aza­lışla 23 milyar 637 milyon dolara düştüğü ilk beş ayda, bankalardaki TL cinsi mevduatları 4 milyar 132 milyon dolar artarak 28 milyar 864 milyon, yabancı para cinsi mevdu­atları da 1 milyar 945 milyon dolar artarak 43 milyar 945 milyon dola­ra çıktı. Buna göre yabancıların sı­cak para niteliğindeki söz konusu efektif ve mevduatlarının toplam hacmi beş ayda 4 milyar 749 mil­yon dolar büyüyerek 96 milyar 446 milyon dolar oldu.

Yabancıların mayıs sonu itiba­rıyla bankalardan 6 milyar 468 mil­yon dolar ve diğer sektörlerden 4 milyar 643 milyon dolar olmak üze­re Türkiye’den 11 milyar 111 milyon dolarlık kısa vadeli kredi alacağı bulunuyor. Beş ayda bankalar kısa vadeli kredi borçlarını 1 milyar 788 milyon dolar küçültürken, diğer ke­simlerin bu tür borçları 713 milyon dolar arttı. Özel sektörün yurt dı­şına kısa vadeli ticari kredi borcu ise beş ayda 1 milyar 123 milyon do­lar artarak mayıs sonu itibarıyla 63 milyar 614 milyon dolar oldu.

Hacmin büyümesi ne anlama geliyor?

Sıkıntılı geçen ilk beş aydaki ödemeler dengesi gelişmelerinde hızla büyüyen cari açığı finanse edebilmek için başvurulan Merkez Bankası resmi rezervlerindeki kümülatif 33,3 milyar dolar erime, ülkeden çok büyük boyutta bir net nakit çıkışını gösteriyor. Ödemeler dengesi literatüründe “kayıt dışı/bavul ticareti/ kaynağı belirsiz sermaye” gibi adlarla tanımlanan ve geniş tanımlı oynaklığa doğrudan etki eden “net hata ve noksan” kaleminde ilk beş aydaki 18 milyar 478 milyon dolarlık tarihi çıkışın bu gelişmede büyük payı bulunuyor.

Bu dönemde Türkiye’deki sıcak para stokunun değerinin büyümesi ise yeni para girişini değil; yalnızca yabancıların mülkiyetinde içerideki hisse senedi, tahvil, yüksek faizli TL mevduat gibi varlıkların piyasa fiyatı ve muhasebe bazında değer kazanmasından kaynaklanıyor.

Sıcak para ilgisinin nedenleri

Türkiye, makroekonomik dengelerin hassas olduğu ve tam da bu yüzden dünyadaki en yüksek getiri/faiz arbitraj fırsatlarından birini sunan, sıcak paracılar için adeta bir “cennet” ama aynı zamanda her an patlayabilecek bir “risk alanı” niteliğinde. Uzmanlara göre, Türkiye’nin sıcak para için kârlı olmasının temel nedenleri ve mekanizmaları şöyle:

Yüksek carry trade getirisi: Yabancı yatırımcı yurt dışından düşük faizle (örneğin dolar veya euro) borçlanıyor, bu dövizi Türkiye’ye getirip TL’ye çevirip yüksek Türk Lirası mevduat faizine veya kısa vadeli tahvile yatırıyor. Yatırım süresi boyunca Dolar/TL kuru yatay seyreder veya TL’nin değer kaybı yerel faiz oranının altında kalırsa, yabancı yatırımcı dönem sonunda tekrar dövize döndüğünde dolar bazında dünyada eşine az rastlanır çift haneli kâr elde ediyor.

BIST’te ucuz değerleme (Dolar bazlı çarpan): Jeopolitik gerilimler, enflasyon ve kur şokları nedeniyle devasa şirketlerin piyasa değerleri dolar bazında çarpan olarak (Fiyat/ kazanç, piyasa değeri/defter değeri) küresel emsallerine göre çok ucuzluyor.

Hızlı kâr: Risk iştahı yüksek fonlar dipten topladıkları hisselerle kısa sürede büyük ralliler yakalayabiliyor. Yabancının hisse stoku değerinin ocak-mayıs döneminde 8 milyar dolar artması bu yüksek karlılık ve kâğıt üzerindeki değerlenmenin somut örneği.

Yüksek tahvil faizleri: Merkez Bankası’nın enflasyonu düşürmek için uyguladığı yüksek politika faizi, tahvil getirilerini yabancılar için küresel piyasaların (özellikle gelişmiş ülkelerin) çok üzerine çıkarmış bulunuyor.

Türkiye için risk mi?

Orta Vadeli Program (OVP) hedeflerine göre Türkiye’nin gayri safi yurt içi hasılası (GSYH) 2026 yılının tümünde 1 trilyon 658 milyar dolar olarak öngörülüyor. Buna göre 320 milyar dolarlık yabancı sıcak para hacmi bunun yüzde 19’una denk geliyor. Akademik çalışmalarda bir ülkeye yıllık bazda giren net sıcak para akımının GSYH’ye oranında güvenli sınır genelde yüzde 1-3 arası olarak kabul görüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) küresel finansal istikrar raporlarına göre, gelişmekte olan ülkelerde yabancıların elindeki toplam portföy/borç stoku yükümlülüklerinin GSYH’ye oranında ortalama yüzde 15-20 bandı yapısal bir gerçeklik olarak kabul ediliyor. Literatürün kabul ettiği asıl “güvenli standart” ise bu stokun Merkez Bankası rezervlerine oranı.

Türkiye’de bu oranın yüksek düzeylere ulaşmış olması, ekonominin dışsal şoklara, küresel likidite dalgalan-malarına ve jeopolitik risklere karşı aşırı kırılgan olduğunu gösteriyor. Bu büyüklükteki bir finansal stoğun önemli bir kısmının olası bir panik anında ülkeden çıkmaya çalışması, döviz kuru üzerinde yıkıcı bir baskı (devalüasyon sarmalı) yaratma potansiyeline sahip. Sıcak paranın GSYH içindeki payının bu kadar yüksek olması, dolar bazlı milli geliri ve kişi başına düşen kazancı kâğıt üzerinde yüksek gösteren bir illüzyon da yaratıyor. Ancak bu finansman üretime değil, yüksek faiz arbitrajına dayandığı için kalıcı bir refah üretmiyor.

Naki Bakır-Dünya

Yatırımcılar, ABD ile İran arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik girişimlerin petrol kaynaklı enflasyon risklerini ve ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz patikasını nasıl etkileyebileceğini değerlendirdi.

Spot altın yüzde 0,9 artışla ons başına 4.042,69 dolara yükseldi. Ağustos vadeli ABD altın vadeli kontratları ise yüzde 0,8 primle 4.047,40 dolardan işlem gördü.

Tastylive Küresel Makro Araştırmalar Başkanı Ilya Spivak, “Altının 4 bin dolar seviyesi civarında taban oluşturmaya çalıştığı ve buradan yeniden yükseliş trendine girmeyi hedeflediği görülüyor” dedi.

Spivak, “Orta Doğu’dan gelen başlıklar hâlâ piyasaları etkiliyor ancak yatırımcılar bu gelişmeleri giderek daha sınırlı ölçüde fiyatlıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Petrol fiyatları ise ABD ile İran arasında yürütülen arabuluculuk çabalarına ilişkin haberler, iki tarafın karşılıklı yeni saldırıları ve Yemen’deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a deniz ablukası tehdidini birlikte değerlendiren piyasaların etkisiyle geriledi.

Husiler, Tahran ile Washington’ın geçen ay imzalanan kırılgan geçici anlaşmayı kurtarmak amacıyla diplomatik temasları yeniden başlatmak istediğine işaret eden gelişmelere rağmen deniz ablukası ilan etti. Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili de Tahran’ın, geçici anlaşmayı korumaya yönelik arabulucuların sunduğu 10 günlük ateşkes teklifini aldığını söyledi. Teklifin, savaşı sona erdirecek kalıcı bir anlaşmanın önünü açması amaçlanıyor.

Çatışmalardaki son tırmanış pazartesi günü petrol fiyatlarını bir ayı aşkın sürenin en yüksek seviyesine taşırken, giderek daha fazla sayıda politika yapıcı kalıcı enflasyonu kontrol altına almak için faizlerin artırılması gerekebileceğini savunuyor.

Yüksek faiz oranları, faiz getirisi olmayan altın tutmanın fırsat maliyetini artırıyor.

Piyasalar Fed’in gelecek haftaki toplantısında faizleri sabit bırakmasını büyük ölçüde beklerken, CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar eylül ayında faiz artırımı olasılığını yüzde 64 olarak fiyatlıyor.

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 2,2 artışla ons başına 57,67 dolara, platin yüzde 0,8 yükselişle 1.607,20 dolara ve paladyum yüzde 0,8 primle 1.263,73 dolara çıktı.

Bloomberg HT

Çinli reasürörler uzun yıllar Çin sermaye­sini takip etti. Çin artık yalnızca üretimin de­ğil; finansmanın, sigortanın, reasüransın ve bunlardan doğan katma değerin de kendi ül­kesinde oluşmasını hedefliyor. Hedef artık yalnızca Çin yatırımlarını desteklemek değil; uluslararası risklerin de Şanghay'da fiyat­landığı küresel bir piyasa oluşturmak.

Son iki yılda Hong Kong‘un offshore RMB merkezi olarak güçlendirilmesi, yuan cinsin­den finansal ürünlerin yaygınlaştırılması, serbest ticaret bölgelerine yapılan yatırımlar ve şimdi de Şanghay‘ın uluslararası reasürans merkezi olarak konumlandırılması bu strate­jinin parçaları. Çünkü reasürans yalnızca risk transferi değildir. Bir risk nerede fiyatlanı­yorsa, o riskle ilgili bilgi, uzmanlık ve karar al­ma mekanizmaları da zamanla aynı merkezde birikmeye başlar. Bir enerji santraline kredi verecek banka da, büyük bir altyapı yatırımı­nı finanse edecek fon da önce aynı soruyu so­rar: "Bu risk nasıl yönetilecek?"

Bu sorunun cevabı güçlü reasürans piyasala­rında verilir. Reasürans; yatırım ortamını güç­lendirir, büyük projelerin finansmanını kolay­laştırır ve uluslararası sermayeye güven verir.

Ancak bunun için finansal kapasite tek ba­şına yeterli değil. Hukuki öngörülebilirlik, sözleşme güvenliği ve yatırımcı güveni de en az sermaye kadar önemli.

Dünyanın önde gelen reasürans merkezle­rine baktığımızda her birinin farklı bir değer önerisiyle öne çıktığını görüyoruz. Londra yüzyıllardır uzmanlığı, güçlü hukuk sistemi ve karar alma mekanizmalarını temsil ediyor. Bermuda alternatif sermaye, CatBond ve In­surance-Linked Securities (ILS) piyasaları­nın küresel merkezi konumunda. Singapur inovasyon, alternatif risk transferi ve sürekli gelişen düzenleyici yapısıyla Asya‘nın teknik uzmanlık merkezi olmayı sürdürüyor. Ma­lezya ise katılım finansı, takaful ve retakaful­da geliştirdiği uzmanlıkla farklılaşıyor. Du­bai International Financial Centre (DIFC), bağımsız düzenleyici yapısı, İngiliz common law esaslı hukuk sistemi, uluslararası tahkim altyapısı ve yatırımcı dostu lisanslama mode­liyle küresel şirketlerin kendilerini güvende hissedecekleri bir piyasa oluşturdu.

Peki Türkiye?

Bölgesinin en gelişmiş sigorta piyasaların­dan biri olarak Türkiye uluslararası proje de­neyimine sahip müteahhitleri, enerji, ulaştır­ma, denizcilik ile altyapı risklerinde teknik bilgi birikimiyle yarışa sıfırdan başlamıyor.

İstanbul Avrupa, Orta Doğu, Karadeniz, Kafkasya ve Türk Devletleri arasında doğal bir ticaret ve yatırım merkezi konumunda.

İstanbul'un diğer önemli avantajı Türki­ye‘nin ve çevre coğrafyanın ürettiği risk hac­mi. Çünkü riskin olduğu yerde sigorta ihtiya­cı, sigortanın olduğu yerde ise reasürans ih­tiyacı doğar. Bu da İstanbul'u doğal bir risk yönetimi merkezi olabilecek konuma taşıyor.

İstanbul Finans Merkezi de bu perspektifle bankacılık ve sermaye piyasalarının yanında sigorta ve reasürans ekosisteminin de güçlen­mesi; brokerleri, reasürörleri, hukuk bürola­rını, aktüerleri, insurtech girişimlerini ve ve­ri analitiği şirketlerini aynı çatı altında buluş­turma fırsatı sunabilir. Böyle bir ekosistem yalnızca reasürans kapasitesi oluşturmaz; yüksek katma değerli hizmet ihracatı, nitelik­li insan kaynağı ve yatırımcı güveni de üretir.

Artık reasüransa sigorta şirketlerinin kendi risklerini paylaştığı teknik bir mekanizma ola­rak değil, ülkelerin rekabet gücünü artıran stra­tejik bir kaldıraç olarak bakmanın zamanı geldi.

Küresel risk transferi haritası yeniden şe­killenirken, Türkiye‘nin sahip olduğu teknik bilgi birikimi, stratejik konumu ve İstanbul Finans Merkezi‘nin sunduğu imkânlar yeni bir fırsat penceresi açıyor.

İstanbul, neden olmasın?

Zeynep Türker-Dünya

Karar, California öncülüğündeki 12 eyaletin, Paramount'un Warner Bros. Discovery'yi satın almasını engellemek amacıyla 13 Temmuz'da dava açmasının ardından geldi.

California, Arizona, Colorado, Connecticut, Massachusetts, Minnesota, Nevada, New Jersey, New Mexico, New York, Oregon ve Washington başsavcılıkları, iki şirketin birleşmesinin film ve televizyon pazarında rekabete zarar vereceğini, sinema salonlarına, temel kablolu yayın dağıtıcıları ile izleyiciler açısından olumsuz sonuçlar doğuracağını savunmuştu.

Dava dilekçesinde, birleşmeye izin verilmesi halinde oluşacak yeni şirketin, yalnızca ABD pazarında sinema filmlerinin yaklaşık üçte birini ve temel kablolu televizyon programlarının da yaklaşık üçte birini kontrol edeceği ileri sürülmüştü.

Davacı eyaletler, mahkeme birleşmeye ilişkin nihai kararını verene kadar işlemin tamamlanmasının engellenmesi için geçici durdurma kararı talep etmişti. Yargıç Araceli Martinez-Olguin, eyaletlerin talebini kabul etti.

Paramount'un Warner Bros. Discovery'yi satın alma süreci

Paramount, 8 Aralık 2025'te Warner Bros. Discovery'nin tamamını hisse başına 30 dolar nakit karşılığında satın almak üzere toplam 108,4 milyar dolarlık işletme değerine denk gelen bir teklif sunduğunu duyurmuştu.

Paramount'un söz konusu teklifi, Netflix'in WBD ile anlaşmaya vardığını açıklamasının ardından gelmişti.

Netflix, 5 Aralık 2025'te Warner Bros.'un film ve televizyon stüdyoları ile HBO Max ve HBO'yu da kapsayacak şekilde, 72 milyar dolarlık öz sermaye değeri ve 82,7 milyar dolarlık toplam işletme değeri üzerinden satın alma için WBD ile anlaşmaya vardığını açıklamıştı.

WBD Yönetim Kurulu'nun başlangıçta Netflix ile yapılan anlaşmayı desteklemesine karşın, Paramount teklifini şubat ayında hisse başına 31 dolara yükselterek revize etmişti.

WBD yönetiminin bu hamleyi "üstün teklif" olarak kabul etmesi üzerine Netflix, fiyat artırımına gitmeyerek çekilme kararı almıştı.

Süreç, 27 Şubat'ta Netflix ile olan anlaşmanın feshedilmesi, Paramount Skydance'in 2,8 milyar dolarlık fesih bedelini ödemesi ve WBD ile kesin bir birleşme anlaşmasına varıldığının duyurulmasıyla nihai aşamaya taşınmıştı.

ABD Adalet Bakanlığı Antitröst Birimi, 12 Haziran'da Paramount Skydance'in Warner Bros. Discovery'yi satın alma planının pazarda rekabeti bozmayacağına karar vermişti.

AA

Gizli amaç; asgari ücreti düşürme aracı mı üretmektir? MÜSİAD’ın ısrarı her ne kadar satın alma gücünü arttırmak üzerine olsa da çözdüğünden daha fazla sorun üreteceği kesin bir çalışma bu

MÜSİAD’ın periyodik olarak gündemde tuttuğu sektörel ve bölgesel asgari ücret konusunda hazırlıklar yürütülüyor. Önerinin savunduğu; “çalışanların satın alma gücünün korunması ile üretimin ve istihdamın sürdürülebilir şekilde desteklenmesi…” Akla yakın(!) ve mantıklı(!) görünüyor değil mi?

Ancak bizim bu alanda tecrübemiz var. 1951-1974 arası bölgesel asgari ücreti uyguladık, yaşadığımız sorunlar yüzünden terk ettik, ulusal asgari ücrete döndük. Biliyoruz ki üniter devletlerin çoğunda (AB misal) ulusal düzeydedir de eyaleti sitemi olan ABD, Kanada, Çin gibi ülkelerde dahi sorunlar üretir.

ZATEN BOZUK OLAN GELİR DAĞILIMINI DAHA DA BOZACAK

Öncelikle coğrafi temelli ücret ayrımı, eşitlik ilkesine aykırıdır, hukuki ve anayasal tartışmalar üretir. Asgari ücretin özü; “en düşük ücret” olmasıdır, bölgesel uygulama bu tanımı bozar ve bazı bölgelerde daha düşük ücret, bir düzey oluşturmasını sağlar. Kayıt dışı istihdamı teşvik eder vergi kaybı üretir.

Düşük yaşam maliyetli bölgelerde asgari ücret daha düşük belirlenirse, o bölgelerdeki yoksulluk ve gelişmişlik farkı artar. Zengin bölgeler (İstanbul, Ankara vb.) daha yüksek ücret alırken, az gelişmiş bölgeler daha da geride kalır. Bu da zaten bozuk olan gelir dağılımı adaletsizliğini çok daha büyütür.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Sektörel&coğrafi ücret farkına dair…

Yoğun göç ve büyük şehir sorunları?

Düşük ücretli bölgelerden yüksek ücretli metropollere (özellikle İstanbul’a) göç artışı beklenir. Bu durum, konut fiyatlarını ve kiraları daha da yükseltir; trafik, altyapı, eğitim, sağlık hizmetine yüktür.

İdari ve uygulama zorlukları nelerdir?

Bölgeleri nasıl tanımlayacaksınız? İller mi, il içindeki semtler mi? Aynı il içinde bile yaşam maliyeti çok farklıdır (İstanbul’da Şişli ile Sultanbeyli, Ankara’da Çankaya ile Sincan). Sınıflı toplum üretebilir.

NOT

İŞVERENLER TAŞINIRSA DENGESİZ KALKINMA HORTLAYABİLİR

İşverenler maliyetleri düşürmek için üretimlerini düşük ücretli bölgelere taşıyabilir. Bu da yüksek ücretli bölgelerde istihdam kaybına, düşük ücretli bölgelerde ise düşük katma değerli işlerin yoğunlaşmasına yol açar. SGK prim yükünde fark doğar. Kaldı ki hangi bölge daha az gelişmiş sayılacak?

SEKTÖREL ÜCRET FARKI LÛGATI

İşgücü hareketliliği: Daha fazla ücret ödeyen sektörlere doğru akım, diğerlerini istihdamsız bırakabilir

İşçisi pahalı sektör: Katma değer mi, yoksa ciro, ihracat ve kârlılık mı pahalı istihdamı belirleyecek?

Bölgesel farklılık: Aynı bölgedeki doğal, çevre ve kaynaklar, binlerce farklı bölge tanımayacaktır

Hukuki sorunlar: Eşitlik, liyakat gibi farklılıklar, çalışan sözleşmelerinde adaleti zedeleyebilecektir

Şeref OĞUZ-Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.