Konuya yakın bir kaynak ise SAMA'nın ABD'nin baskısıyla platformdan çekilip çekilmediği konusunda, Suudi Arabistan'ın projedeki rolünün başından itibaren sınırlı olduğunu kaydederek, söz konusu karardan "daha geniş bir sonuç çıkarmanın yanlış olacağını" belirtti.

Blokzincir teknolojisini kullanan platform, merkez bankalarının kendi dijital para birimleri üzerinden doğrudan işlem yapabilmesini sağlayarak döviz işlemlerinin süresini ve maliyetini azaltmayı hedefliyor.

Suudi Arabistan Merkez Bankası, 2023'te Uluslararası Ödemeler Bankası (Bank for International Settlements) çatısı altında mBridge'e "gözlemci üye" olarak katılmış, 2024’te ise Çin, Hong Kong, Tayland ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) de dahil olduğu aktif katılımcılar arasına girmişti.

Ticari kullanıma açılması planlanan platformun uluslararası para transferi sağlayan SWIFT gibi ödeme sistemlerine bağımlılığı ve doların işlemlerde aracı para birimi olarak rolünü azaltma potansiyeli taşıması, ABD'de tartışmalara yol açmıştı.

Ekonomim

Elektrikli taşıt sahipleri 2026 Ağustos ayında 3 milyon 527 bin 70 şarj işleminde, 3.7 milyon saat şarj gerçekleştirdi. Şarj başına tüketim 27,63 kWh (kilowatt saat) oldu. Bu tüketim miktarı, bir hanenin ucuz tarife sınırıyla (aylık 240 kWh) kıyaslandığında yaklaşık 3 günlük elektrik tüketimine karşılık geliyor.

DC ile AC arasındaki fark

Elektrikli taşıt araçlarındaki hızlı artışa paralel, lisans alarak bu alanda hizmet veren şirketlerin sunduğu soket sayısında da hızlı bir artış olmuştu. Ağustos ayı sonu itibariyle bu alanda 48 bin 649 şarj noktasına ulaşıldığı, bunların 21 bin 116’sının DC (doğru akım-hızlı şarj), 27 bin 533’ünün ise AC (alternatif akım-yavaş şarj) nitelikli olduğu belirtildi.

DC şarj istasyonlarında zaman kazanılıyor ancak enerji kaybı ve batarya soğutma gibi nedenlerle AC istasyonlarına kıyasla biraz daha fazla elektrik çekiliyor. Verilere göre vatandaşların yüzde 85,5’i DC soketleri kullanarak taşıtlarını şarj etti.

En çok tüketim hafta sonu

Taşıtların en fazla günün 16.00-17.00 saatleri arasında şarj edildiği, 18.00-19.00 arasının da bu seviyeye yakın olduğu belirlendi. En fazla tüketim ise Cumartesi ve Pazar günlerinde yapıldı. En az şarj yapılan gün ise Salı oldu. Elektrikli taşıtların artışıyla, merkezi bir uygulama ile bilgilerin takibi, gelecekte elektrik tüketiminden taşıt üreticileri ve vatandaşlara kadar geniş bir alanda üretim-hizmet sunumu ve tüketici tercihlerini ilgilendiren karar süreçlerine destek verecek veri de oluşuyor.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Financial Times'ın incelediği şirket sunumuna göre OpenAI, 2026-2030 döneminde toplam 278 milyar dolarlık negatif serbest nakit akışı öngörüyor.

Şirketin bu dönemde özellikle yapay zekâ modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılması için gereken bilgi işlem gücü ile altyapıya yönelik harcamalarını artırması bekleniyor. Yüksek yatırım ihtiyacı, OpenAI'ın büyümesini sürdürebilmek için yeni finansman kaynaklarına ihtiyaç duyabileceğine işaret ediyor.

Şirket değerini 1,2 trilyon dolara taşıyabilecek görüşmeler

Financial Times, hafta içinde yayımladığı bir başka haberinde OpenAI'ın yeni yatırım görüşmeleri yürüttüğünü aktarmıştı. Söz konusu görüşmelerin, ChatGPT'nin geliştiricisi olan şirketin değerini olası bir halka arz öncesinde yaklaşık 1,2 trilyon dolara çıkarabileceği belirtilmişti.

OpenAI, haziran ayında halka arz için gizli başvuruda bulunmuştu. Ancak şirketin halka açılma takvimine ilişkin yeni bir gelişme yaşandı. CEO Sam Altman, cumartesi günü yaptığı açıklamada yapay zekâ güvenliği konusundaki endişeleri gerekçe göstererek OpenAI'ın 2026 yılında halka açılmayacağını bildirdi.

Gelirde 10 katlık artış bekleniyor

OpenAI'ın yüksek harcamalarına karşılık önümüzdeki yıllarda gelirlerinde de güçlü bir büyüme öngörülüyor. Şirketin tahminlerine göre bu yıl 36 milyar dolar seviyesinde olması beklenen gelir, 2030'a gelindiğinde 350 milyar dolara ulaşacak.

Bu gerçekleşirse OpenAI'ın geliri söz konusu dönemde yaklaşık 10 katına çıkmış olacak. Şirket ayrıca on yılın sonuna kadar toplam 840 milyar dolarlık kümülatif gelir elde etmeyi öngörüyor.

Dünya

Daha önce binlerce kişilik iş gücü azaltma kararı alan şirkette yaklaşık 4 bin 100 pozisyonun daha kaldırılması planlanırken Volkswagen ve Porsche ise söz konusu iddialara ilişkin açıklama yapmadı.

700 milyon Euro'luk açığı kapatmayı hedefliyor

Yeni işten çıkarmalar, Volkswagen'ın bugüne kadarki en kapsamlı yeniden yapılanma sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Planla yaklaşık 700 milyon Euro'luk genel gider açığının kapatılması hedefleniyor.

Alman ekonomi gazetesi Handelsblatt, 4 bin 100 kişiyi etkileyebilecek yeni kesintilerin "mevcut anlaşmalara ek olarak" planlandığını bildirdi.

Porsche'de daha önce de önemli ölçüde iş gücü azaltma kararı alınmıştı. Şirket yönetimi ile çalışan temsilcileri temmuz ayında 5 bin kişilik işten çıkarma konusunda anlaşmaya varmış, bu sayı daha önce belirlenen 4 bin kişilik kesintiye eklenmişti.

Mevcut planların uygulanması halinde Porsche'nin çalışan sayısının 2035'e kadar yaklaşık beşte bir oranında azalması bekleniyor. Son gündeme gelen 4 bin 100 kişilik ek kesinti ise yeniden yapılanmanın kapsamını daha da genişletebilir.

Volkswagen kâr beklentisini düşürdü

Yeni işten çıkarma planı, Volkswagen'ın yıllık kâr marjı beklentisini sert şekilde aşağı çekmesinin ardından gündeme geldi. Şirket, daha önce yüzde 4 ila yüzde 5,5 aralığında öngördüğü yıllık faaliyet kâr marjını en fazla yüzde 1 olarak revize etti. Bu düşüşte Porsche ile bağlantılı değer kaybının önemli rol oynadığı belirtildi.

Damla Kaya-Dünya

Sabah'ın haberine göre Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli denetleme raporu doğrultusunda harekete geçen İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri, 15 şüpheliyi yakalayarak gözaltına aldı.

Şüpheliler, emniyetteki işlemleri için İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü’ne götürüldü.

Katılımevim soruşturmasında yeni dalga

Soruşturmaya dayanak oluşturan SPK raporunda, Katılımevim Tasarruf Finansman AŞ paylarında piyasa dolandırıcılığı yapıldığına ilişkin tespitlere yer verildiği belirtildi.

Operasyonun söz konusu tespitler doğrultusunda gerçekleştirildiği bildirilirken, soruşturma kapsamında ayrıntılı incelemelerin sürdüğü kaydedildi.

Ne olmuştu?

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının MASAK'a 17 Eylül'de gönderdiği müzekkerede, Pusula Finans Holding AŞ, Tera Yatırım Menkul Değerler AŞ, Hedef Holding AŞ ve Bulls Yatırım Menkul Değerler AŞ ile bunların alt şirketlerinin yöneticilerine ilişkin mali verilerin temin edilmesi talep edilmişti.

Şirketlerin tüm yöneticilerinin açık kimlik bilgilerinin tespit edilmesi, bunların 2024 yılından günümüze kadar yurt dışına gerçekleştirdikleri para ve kripto varlık transferleri ile tüm para giriş-çıkışlarının ham veri halinde Başsavcılığa gönderilmesi istenmişti.

Bu şirketlerin yöneticilerinin yanı sıra birinci derece yakınlarının para ve kripto varlık hareketlerini kapsayan mali incelemeyle, bu kişiler üzerinden yurt dışına para aktarılıp aktarılmadığı veya kripto varlık çıkarılıp çıkarılmadığının belirlenmesinin amaçlandığı öğrenilmişti.

Böylece yöneticilerin yalnızca kendi hesap ve varlık hareketleri değil, birinci derece yakınları üzerinden gerçekleştirildiği değerlendirilebilecek olası mali işlemlerin de araştırılması hedeflenmişti.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Terörizmin Finansmanı ve Aklama Suçları Soruşturma Bürosunca yapılan soruşturmada, Tera Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, Tera Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Emre Alkin, Tera Yatırım Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesi Kerem Alkin, Tera Portföy Genel Müdürü Alper Öztürk ile Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan gözaltına alınmıştı.

Şüpheliler Emre Tezmen ve Alper Öztürk'e ait makam odalarında polis ekiplerince arama yapılmıştı.

Dün, Doğa Sigorta Yönetim Kurulu Başkanı Nihat Kırmızı, Tera Yatırım Yönetim Kurulu üyeleri Bülent Uygun ile Abdulkadir Özkan gözaltına alınmıştı. Böylece soruşturma kapsamında gözaltına alınan şüphelilerin sayısı 8'e yükselmişti.

Ekonomim

Türk dünyası, spor üzerinden kültür diplomasisi sayesinde küresel arenada kendisine yeni imajlar, imkânlar ve zenginlikler üretebilir. Zira ortak kültürümüz, etkin iletişim ile çok büyük güç sağlar

Kazakistan Türk Dili Konuşan Gazeteciler Derneği’nin “İpek Yolunu Canlandıracak Türk Markası Oluşturmak” panelindeyiz. Kürsüde; Avrasya Kültür ve Spor İşbirliği Dernek Başkanı Ahmet Tüzün var. Türk ülkelerinde etnospor, dünya göçebe oyunları hakkında, bilgi-yoğun vizyoner sunum yapıyor.

Kültürel diplomasi öncelikle Türk ülkeleri arasında işbirliğine yönelik değeri bir alan… Dijitalleşme ve yapay zekânın insan hayatına hâkim olduğu bir dönemde; aynı köklere ve ortak değerlere sahip toplulukların birbirleriyle yakınlaşmaları ve işbirliği alanları oluşturmaları, ihtiyaç haline geldi bile.

DÜNYA ARENASINDA TÜRK SPORLARIYLA ÖN PLANA ÇIKABİLİRİZ

Aynı soydan gelen, aynı tarihi yaşayan, aynı dil ailesine sahip olan, aynı kültürel değerleri asırlardır yaşatan Türk topluluklarının birbirlerine daha yakın olmaları, tanışmaları, kolaylıkla anlaşmaları ve kaynaşmaları, beraberinde sayısız fayda üretir. Ahmet Tüzün; “kültür diplomasisi bunu sağlar” diyor.

“Biz; atlarla, kurtlarla, kartallarla konuşan bir milletin çocuklarıyız. Bugün anlaşma yolunda çeşitli zorluklarımız ve engellerimiz var. Bütün güçlükleri geride bırakarak el ele, gönül gönüle olabiliriz. Bunu da öncelikle kültür, sanat, müzik, basın ve spor yoluyla hızlandırabilir.” Dikkate değer bir fikir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Kültür diplomasisine dair…

Neden spor üzerinden?

Türkler sporda engin bir tarihe ve zengin bir kültüre sahip… Güreş, okçuluk, Kazak parsı, kartallı avcılık, aşık atmak, göktörü oyunu, cirit, çövgen (polo), futbolun atası tepük, Ahal teke ve niceleri…

Dünya Göçebe oyunları?

Turan Kurultayı (Macaristan), Naadım Festivali (Moğolistan), Ahalteke At Bayramı (Türkmenistan), Isıah Bayramı (Yakutistan), Sabantoy (Tataristan), Kırkpınar ve Dünya Göçebe Oyunları da olabilir.

NOT

SPOR, EN ÖNEMLİ KÜLTÜR TAŞIYICISI VE TANITIM ALANI. OLİMPİYAT GİBİ…

Muhteşem coğrafyamızı, güzelliklerimizi birbirimize tanıtmalıyız. Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Azerbaycan, Türkiye ve kadim Türk varlığının eşsiz potansiyeline ve ihtişamına sahip bütün bölgelerimizi yakından tanımalı, zenginliklerimizi kültür diplomasisiyle dünyaya tanıtmalıyız.

KÜLTÜR DİPLOMASİSİ LÛGATI

Kültür diplomasisi: Bir ülkenin kendi kültürel değerleri, sanatı ve yaşamını tanıtma süreçleri

Göçebe oyunları: Türkilerde geleneksel sporların tanıtımını sağlayan uluslararası organizasyon

Turan Coğrafyası: Orta Asya'da Ceyhun nehri ile Çin arasında kalan tarihi ve kültürel bölge

Spor iletişimi: Spora dair bilgi, olay, haber ve öykülerin hedef kitlelere doğru, hızlı ve etkili aktarımı

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Her gün taban oldular

Yatırım fonlarında yaşanan likidite krizi geçen hafta Borsa İstanbul’u salladı. Kamu, dört bir koldan sorunun yayılmasını önlemek için adımlar atarken krizin faturası ağır oldu. Borsa İstanbul BIST 100 endeksi geçen hafta yüzde 8,18, bankacılık endeksi yüzde 3,65, halka arz endeksi ise yüzde 20,84 kayıp yaşadı. BIST 100’ün piyasa değeri 12,8 trilyon liraya geriledi. Teminat tamamlama çağrıları, sert düşüşün yaşandığı 16 Eylül sonrasında 1,76 trilyon liraya çıkarken 18 Eylül itibarıyla 452,6 milyar liraya geriledi. Geçen hafta sadece 19 hisse yükselirken 3 hissenin fiyatında önceki haftaya göre değişim olmadı. 591 hisse kayıp yaşadı. Yani borsada işlem gören şirketlerin yüzde 96,4’ü geçen haftayı kayıpla geçirdi. En dikkat çekici gelişme ise Sermaye Piyasası Kurulu’nun işleme kapattığı veya tasfiye kararı aldığı yatırım fonlarının portföylerinde yer alan şirket hisselerinin her gün taban olmasıydı. Selçuk Ecza, Anel Elektrik, Hedef Holding, Katılımevim, Gündoğdu Gıda, Odine ve Pasifik Eurasia hisseleri geçen hafta yüzde 40,86 düştü, yani her gün taban gördü.

Halka arz endeksinde sert kayıp

Borsa İstanbul’daki 36 endeksin tümü geçen hafta düşerken en düşük kayıplar yüzde 2,58 ve yüzde 3,65 ile sigorta ve bankacılık endekslerinde gerçekleşti. En sert düşüşler ise yüzde 24,02 ile bilişim, yüzde 20,84 ile halka arz, yüzde 20,77 ile finansal kiralama ve faktoring endekslerinde yaşandı. Borsadaki hisselerin yüzde 96’sından fazlası değer kaybedince şirketlerden de birbiri ardına pay geri alım açıklamaları gelmeye başladı. Geri alım programları devam eden şirketlerin yanı sıra programlarını tamamlayan ya da güncelleyen şirketler de öne çıktı.

Toplam 91 şirketten geri alım

Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) verilerinden EKONOMİ’nin yaptığı hesaplamalara göre, 18 Eylül günü 47 şirket kendi paylarında geri alım gerçekleştirdi. Uzmanlara göre, şirketlerinin değerinin olması gerekenin altında olduğunu düşünen, hisse fiyatının şirketin gerçek performansını yansıtmadığına inanan şirketler, hem kendilerini hem de hisselerine yatırım yapan yatırımcıları korumak için geri alıma yöneldi. Bu 47 şirketin kendi paylarında yaptığı tek günlük geri alımların tutarı 3,8 milyar lirayı geçti. Bazı hisselerde geri alım programı dışında yönetim kurulu üyelerinden gelen alım emirleri dikkat çekti.

Haftanın son işlem günü hızlansa da pay geri alımları geçen hafta boyunca hareketlenmeye başlamıştı. KAP duyurularından yapılan hesaplamalara göre, 14-17 Eylül’de 44 şirket kendi paylarında geri alım gerçekleştirdi ve bu alımların büyüklüğü de yaklaşık 1 milyar liraya ulaştı. Böylece geçen hafta toplam 91 şirket geri alım gerçekleştirdi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu da bankaların pay geri alımlarında esneklik sağlayan kararını geçen hafta açıkladı. Yeni geri alım programları açıklayan şirketler arasında haftanın ilk işlem günü 2,5 milyar liralık programıyla Türk Telekom öne çıktı. Enerya ile Ahlatçı Holding 2 milyar liralık geri alım programını duyururken yeni halka arz şirketlerinden Çitlekçi’nin 1 milyar liralık pay geri alım programı açıklaması dikkat çekti. Metropol 1,2 milyar liralık, Gedik Yatırım ise 700 milyon liralık geri alım programını devreye aldığını duyurdu. Toplam 13 şirket, geçen hafta 11,2 milyar lira büyüklüğünde geri alım programı kararı açıklamış oldu.

Bir haftada fonlardan çıkış 371,4 milyar lira

Kriz, yatırım fonlarında nakit çıkışını hızlandırdı. Bir haftalık toplam net nakit çıkışı 371 milyar 380,5 milyon liraya ulaşırken işleme kapatılan ve tasfiye kararı alınan fonların dışında para piyasası fonlarındaki çıkışlar dikkat çekti. Geride bıraktığımız haftada 439 yatırım fonuna net nakit girişi gerçekleşirken 940 fondan nakit çıkışı yaşandı. Böylece TEFAS'a açık veya kapalı 2 bin 50 fonun yüzde 46'sında nakit çıkışı görüldü. Merkezi Kayıt Kuruluşu verilerine göre, 31 Ağustos itibarıyla 10,97 trilyon lira olan yatırım fonlarının toplam piyasa değeri, 18 Eylül itibarıyla 10,46 trilyon liraya indi. Yaklaşık 510 milyar liralık piyasa değeri kaybı gerçekleşti.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Oysa örneğin en yanıltıcı kısmı tam da ‘tek prompt’ ifadesi. Çünkü ortaya çıkan sonuç, modelin tek seferde verdiği parlak bir cevabın ürünü değildi. Verilen ilk talimat, kendi içinde iş bölümü yapan, üreten, eleştiren ve yeniden deneyen geçici bir mikro-organizasyonu harekete geçirdi.

Yapay zeka ile çalışmanın temel birimi artık yalnızca prompt ve cevap ikilisi değil, yönetilen iyileştirme döngüsü haline geliyor.

Bu sistemde bir yönetici ajan hedefi daha küçük parçalara ayırıyor. Üretici ajanlar farklı parçalar üzerinde çalışıyor. Ayrı eleştirmenler ise ortaya çıkan ürünü somut bir kalite ölçütüyle karşılaştırıyor. Sonuç yeterli değilse eksik belirleniyor, çalışma üreticiye geri gönderiliyor ve yeni bir tur başlıyor. İnsan her adımı tek tek yürütmek yerine hedefi, kalite çıtasını, müdahale noktalarını ve durma koşulunu tasarlıyor.

Bu yaklaşım, alıştığımız chatbot kullanımından farklı. Chatbot modelinde insan sorar, yapay zeka cevaplar ve çoğu zaman süreç orada biter. Döngü modelinde ise ilk çıktı nihai ürün değil, iyileştirilecek ilk sürümdür. Sistem yalnızca üretmekle kalmaz; karşılaştırır, eksik bulur ve yeniden üretir.

Üreten ile değerlendirenin ayrılması da tesadüf değildir. Bir çıktıyı hazırlayan ajan, yaptığı tercihlerin gerekçelerini bildiği için kendi sonucunu kolayca savunabilir. Taze bağlama sahip bağımsız bir eleştirmen ise açıklamalara değil, gerçek çıktıya bakar. Bu ayrım, şirketlerdeki icra ve denetim rollerinin dijital karşılığı olarak düşünülebilir.

Bu nedenle şirketler açısından yeni yetkinliği yalnızca ‘daha iyi prompt yazmak’ olarak tanımlamak yetersiz kalıyor. Prompt mühendisliği tek bir etkileşimi iyileştirir. Döngü mühendisliği ise işin tamamlanma biçimini yeniden tasarlar.

Buradaki mesele yalnızca teknoloji değil, aynı zamanda organizasyon tasarımıdır. Bir işi hangi parçalara ayırmalıyız? Hangi parçalar paralel ilerleyebilir? Kalite neye göre ölçülmeli? Hangi kararlar yapay zekaya bırakılabilir, hangilerinde insan onayı vazgeçilmezdir? Yakın gelecekte yöneticilerin önemli bir bölümü, insan ekiplerin yanında bu tür dijital iş bölümlerini de tasarlamak zorunda kalacak.

Üstelik bu yaklaşım yazılım geliştirmeyle sınırlı değil. Bir pazarlama kampanyasında araştırma, fikir geliştirme, metin üretimi ve marka uyumu ayrı döngüler halinde çalışabilir. Bir raporda veri analizi ile iddia denetimi farklı ajanlara verilebilir. Önemli olan ajan sayısı değil, işin değerlendirilebilir parçalara ayrılması ve her parçanın gerçek bir kalite eşiğine bağlanmasıdır.

Ancak daha fazla ajan, otomatik olarak daha iyi sonuç anlamına gelmiyor. Söz konusu oyun da hedeflenen Call of Duty kalitesine ulaşamadı. Projenin açık kaynak değerlendirmesinde, birbirine sıkı biçimde bağlı işlerin farklı ajanlara paralel dağıtılmasının koordinasyon sorunları yarattığı görülüyor. Bazı aşamalarda tek bir sorumlunun yürüttüğü sıralı iyileştirme, çok sayıda ajanın eş zamanlı çalışmasından daha başarılı oldu.

Bu bulgu iş dünyası için kritik. Kötü tasarlanmış bir döngü, yalnızca üretkenliği değil, hatayı ve koordinasyon maliyetini de büyütebilir. Eğer hedef belirsizse, kalite ölçütü zayıfsa veya eleştirmen yanlış şeyi ölçüyorsa sistem aynı hatayı daha hızlı ve daha fazla tekrarlayacaktır. Otonomi, yönetişim ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Aksine artırıyor.

Şirketlerin bugün sorması gereken soru, “Çalışanlarımız daha iyi prompt yazıyor mu?” ile sınırlı kalmamalı. Daha önemli soru şu: Hangi iş süreçlerimizi hedef, üretim, bağımsız değerlendirme, geri bildirim ve insan onayı içeren öğrenen döngülere dönüştürebiliriz?

Yapay zeka çağında farkı en uzun komutu yazanlar yaratmayacak. Farkı, doğru kalite standardını kuran, eleştiriyi üretimden ayıran ve insanın nerede devreye gireceğini bilenler yaratacak. Çünkü prompt bir talimat verir. Döngü ise bir çalışma sistemi kurar.

İstanbul Ticaret Odası Gazetesi | ADNAN VEYSEL ERTEMEL

Birinci sorun, 7524 sayılı Kanunla vergi asılları uzlaşma kapsamı dışında tutulmuştur. Buna rağmen mükellefin vergi yönünden de uzlaşma başvurusu yaparak dava açma süresini kaçırması halinde, açılan davanın süre yönünden kabul edilip edilmeyeceğidir.

İlk bakışta bu soruya, geçmiş içtihatlar nedeniyle olumsuz cevap verilebileceği düşünülebilir. Gerçekten de Danıştay'ın yerleşik kararlarında, kanunen uzlaşma kapsamında bulunmayan vergi veya cezalar için yapılan uzlaşma başvurularının dava açma süresini durdurmayacağı kabul edilmektedir.

UZLAŞMA BAŞVURUSU DAVA AÇMA SÜRESİNİ KORUR MU?

Ancak 7524 sayılı Kanun sonrasında ortaya çıkan durum, önceki uyuşmazlıklardan önemli ölçüde farklıdır. Çünkü yaklaşık altmış yıldır vergi aslı ile vergi ziyaı cezası birlikte uzlaşmaya konu edilmekte; mükellefler de bu yerleşik uygulamaya göre hareket etmektedir.

7524 sayılı Kanun yalnızca vergi asıllarını uzlaşma kapsamı dışına çıkarmıştır.
Buna rağmen vergi ve ceza aynı ihbarname ile tebliğ edilmekte, ihbarnamelerde yetkili uzlaşma komisyonu vergi ve ceza ayrımı yapılmadan gösterilmekte ve uzlaşma davet yazılarında kullanılan matbu belgeler mükellefte önceki uygulamanın devam ettiği yönünde bir kanaat oluşturmaya devam etmiştir.

Bu nedenle 7524 sayılı Kanun sonrasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların, eski içtihatlarla birebir çözümlenip çözümlenemeyeceği tartışmalıdır. Hukuki güvenlik, meşru beklenti, yanıltıcı işlem ilkeleri çerçevesinde yargının bu yeni duruma farklı yaklaşması düşünülebilir.

Bir sonuç getirir mi bilinmez ama ihbarname ile tebliğ edilen vergi aslı ile buna bağlı vergi ziyaı cezasının tek bir tarhiyat işleminin unsurları olduğu, ceza yönünden uzlaşmanın dava açma süresine etkisinin vergi aslı bakımından da sonuç doğurması gerektiği ileri sürülebilir.

KANUNİ DÜZENLEME GEREKİYOR

Bununla birlikte, 7524 sayılı Kanun sonrasında bu gerekçelerle dava açma süresini koruyan veya uyuşmazlığın esasına giren emsal nitelikte bir yargı kararına henüz rastlanmamıştır. Ancak yaklaşık altmış yıllık yerleşik uygulama nedeniyle çok sayıda mükellefin aynı yanılgıya düşmesi kaçınılmazdır. Bu nedenle, vergi asılları yönünden yapılan uzlaşma başvurusunun da dava açma süresini koruyacağının açık bir kanun hükmüyle düzenlenmesinde yarar vardır.

Mükelleflerin isterlerse vergi asılları bakımından genel dava açma süresi içinde doğrudan dava açabilmelerine, isterlerse cezalar yönünden yürütülen uzlaşma görüşmelerinin sonucuna göre kanunda öngörülen süre içerisinde vergi aslı ve ceza için birlikte dava açabilmelerine imkân tanınması, mükellef mağduriyetini gidermek bakımından önemli görünmektedir. Usul ekonomisi de bunu gerektirmektedir.

VERGİ DAVASI KAZANILIRSA UZLAŞILAN CEZAYA NE OLACAK

İkinci sorun ise en az birincisi kadar önemlidir. 7524 sayılı Kanun sonrasında mükellef cezalar yönünden uzlaşarak uzlaşılan tutarları ödemiş, buna karşılık vergi asılları için dava açmış ve davayı kazanmışsa; vergi aslı ortadan kalktığı gerekçesiyle uzlaşma sonucu ödediği vergi ziyaı cezalarını geri isteyip isteyemeyeceği belirsizliğini korumaktadır.

Bu konuda da 7524 sayılı Kanun sonrasında verilmiş doğrudan bir yargı kararı veya emsal tespit edilememiştir. İncelenen kararlar daha çok, Vergi Usul Kanunu Ek 6’ncı madde uyarınca uzlaşma tutanaklarının kesin olduğu ve üzerinde uzlaşılan hususlar hakkında dava açılamayacağı ilkesine dayanmaktadır.

Ancak burada klasik uzlaşma uyuşmazlıklarından farklı bir durum bulunmaktadır. Çünkü mükellef uzlaşmayı değil, uzlaşmanın dayanağını oluşturan vergi aslını yargı kararıyla ortadan kaldırmaktadır. Vergi ziyaı cezasının vergi aslına bağlı olması karşısında, vergi tamamen kaldırıldığı halde uzlaşma kapsamında ödenen cezanın hukuki akıbetinin ne olacağı konusunda henüz oluşmuş bir içtihat bulunmamaktadır.

ÇÖZÜM NEREDE

7524 sayılı Kanun'un uygulanması bakımından bugün itibarıyla iki temel belirsizlik devam etmektedir. Bunlardan ilki, uzlaşma başvurusunun dava açma süresini koruyup korumadığıdır. İkincisi ise vergi davasının kazanılması hâlinde uzlaşma sonucu ödenen cezanın geri alınıp alınamayacağıdır.

İkinci sorunun çözümü büyük ölçüde yargının oluşturacağı içtihatlara bağlı görünmektedir. Buna karşılık birinci sorunun, mükelleflerin yaklaşık altmış yıllık yerleşik uygulamadan kaynaklanan haklı beklentilerini de dikkate alacak şekilde, kanun koyucu tarafından açık bir yasal düzenlemeyle çözüme kavuşturulması hukuki güvenlik bakımından zorunludur.

Yusuf İleri | Odatv.com

OLAY NASIL GERÇEKLEŞMİŞ?

Yargıtay'ın geçtiğimiz günlerde gündeme gelen bir kararı tam da bu sorulara cevap veriyor. Bir şirkette mühendis olarak çalışan işçiye, işini yürütmesi için şirket tarafından cep telefonu verilmiş. İşveren bazı durumlardan şüphelenerek işçiden telefonu hemen vermesini istemiş ve telefondaki yazışmalarda işveren ve çalışma arkadaşlarına yönelik hakaretler bulunmuş. İşveren de bu nedenle işçiyi tazminatsız olarak işten çıkartmış.

KONU MAHKEMEYE TAŞINIYOR

Şirket telefonundaki özel yazışmaların işveren tarafından okunarak işten çıkarma gerekçesi yapılması yargıya taşındı. Yerel mahkeme, telefon şirkete ait olsa bile işverenin çalışanın özel mesajlarını izinsiz okuma ve fesih gerekçesi yapma hakkı bulunmadığına karar verdi. İşçi lehine manevi tazminata da hükmedilen karar, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından onandı. Olayda işveren, mesajlarda iş arkadaşlarına yönelik dedikodu, lakap ve hakaret içerikleri bulunduğunu ileri sürdü. Ancak yazışmalar hukuka aykırı elde edildiği için içerikleri değerlendirilmedi. Telefonun işverene ait olması, işverene telefonun içerisindeki her türlü kişisel bilgiye sınırsız şekilde ulaşma hakkı vermiyor. İşverenin işyerini yönetme, kendisine ait araçların kullanım esaslarını belirleme ve belirli şartlar altında bunların kullanımını denetleme hakkı var. Ancak bu hak sınırsız değil. İşçinin özel hayatının gizliliği ve kişisel verilerinin korunması da gerekiyor. Bu nedenle işveren "Telefon benim, içindeki her şeye bakarım" diyemiyor. Üstelik böyle durumlarda yalnızca yazışmanın içeriği değil, işverenin bu yazışmaya nasıl ulaştığı da önemli.

İŞÇİ DE DİKKAT ETMELİ

Ancak Yargıtay'ın kararından "Şirket telefonunda istediğimi yapabilirim" sonucu da çıkmıyor. İşveren tarafından verilen telefon sonuçta bir iş aracı. İşveren şirket telefonunun yalnızca iş amacıyla kullanılmasını isteyebilir, bazı uygulamaların yüklenmesini yasaklayabilir veya bilgi güvenliği nedeniyle çeşitli sınırlamalar getirebilir. İşveren bu telefonla ilgili kullanım kurallarını belirlemiş ve işçi buna aykırı davranmışsa bu durumda işveren feshe kadar süreci götürebilir.

ŞİRKET TELEFONUNDA KİŞİSEL HESAP OLMAZ

Özellikle kişisel WhatsApp hesabını şirket telefonunda kullanmak, özel fotoğraf ve belgeleri burada saklamak veya işle ilgisi bulunmayan uygulamaları yüklemede dikkatli olmak gerekiyor. İşçi, işverenin tahsis ettiği telefonda kişisel profil oluşturup bunun üzerinden müşteriden elde edilen bilgileri kullanırsa işinden olabilir. Yine şirket hesabından kişisel işlemler yapmak ya da şirket profili ile kişisel fayda sağlamak işçiyi işinden edebilir. Bu nedenle kişisel uygulamaları ve özel yazışmaları işçinin kendi telefonunda tutması önemli. İşçinin işyerinin telefon ve bilgisayar kullanım kurallarına uyması hem özel hayatını hem işini koruyacak.

Programın temel amacı dengeli, sürdürülebilir ve kapsayıcı büyümeyi sağlamak, ekonominin istihdam oluşturma kapasitesini geliştirmek, ekonomik kazanımları toplumun geniş kesimlerine yaymak ve adil gelir dağılımını güçlendirmek olarak belirlenmiş. Bu yaklaşım önemli. Çünkü büyümenin toplumsal karşılığı, yalnızca millî gelirin ne kadar arttığıyla değil, bu artışın kaç kişiye iş, gelir güvencesi ve daha iyi bir hayat sunduğuyla ölçülür.

Program döneminde Türkiye ekonomisinin 2027’de yüzde 4.2, 2028’de yüzde 4.6 ve 2029’da yüzde 5 büyümesi hedefleniyor. Kişi başına gelirin ise 2026 için öngörülen 20 bin 523 dolardan 2029’da 24 bin 842 dolara yükselmesi bekleniyor. Ancak sosyal politika açısından daha dikkat çekici hedef, istihdam düzeyindeki artış. 2026 yılında 32 milyon 579 bin kişi olarak tahmin edilen istihdamın 2027’de 33 milyon 236 bine, 2028’de 33 milyon 925 bine ve 2029’da 34 milyon 711 bine ulaşması öngörülüyor. Başka bir ifadeyle, üç yıllık dönemde yaklaşık 2 milyon 132 bin kişiye ilave istihdam sağlanması hedefleniyor.

İş gücünde kadınlar önemli

Yeni OVP’nin en güçlü sosyal politika boyutlarından biri, kadınların işgücüne katılımının bakım hizmetleriyle birlikte ele alınmasıdır. Programda ekonomik ve erişilebilir çocuk bakım hizmetlerinin artırılması, bakım hizmetlerinin yaşlı ve engelli bireyleri de kapsayacak biçimde genişletilmesi öngörülüyor. Ayrıca çocukların güvenli ortamlarda bulunmalarını sağlamak ve kadınların işgücüne katılımını desteklemek amacıyla okul sonrası kültür, sanat ve spor programlarının yaygınlaştırılması hedefleniyor. Programda nüfus artış hızındaki düşüşün sosyal güvenlik dengesi üzerindeki etkilerinin incelenmesi ve uzun dönemli bakım sigortasının altyapısının oluşturulmasının öngörülmesi de stratejik önemdedir.

Gençler için kalıcı iş şart

OVP’de ne eğitimde ne de istihdamda olan gençlerin İşgücü Uyum Programı’ndan daha fazla yararlanması hedefleniyor. Mesleki eğitim, yetkinlik ve beceri geliştirme programlarının gençlerin ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesi, genç işsizliğiyle mücadelede doğru bir adımdır. Buradaki temel başarı ölçütü, programa katılan genç sayısından çok, gençlerin program sonrasında kalıcı ve kayıtlı bir işe geçebilmesidir. OVP’nin aktif işgücü programlarının istihdam etkisinin düzenli olarak değerlendirilmesini ve kaynakların kalıcı istihdama geçiş performansı yüksek programlara yönlendirilmesini öngörmesi bu nedenle önemlidir. Program, yeşil ve dijital dönüşümün işgücü piyasası üzerindeki etkilerini de sosyal politika çerçevesinde ele alıyor.

Dönüşümün etkileri nasıl?

Yeşil işler, dönüşümden etkilenecek meslekler, iş kaybı riski taşıyan alanlar ve yeni beceri ihtiyaçları için bir “Yeşil Dönüşüm İşgücü Piyasası ve Meslek Haritası” hazırlanacak. Ulusal Adil Geçiş Stratejisi’nin 2027-2029 dönemine ilişkin uygulama, eş güdüm ve izleme mekanizması hayata geçirilecek. Daha da önemlisi, dönüşümden en fazla etkilenecek çalışan kesimleri için hedefli sosyal koruma ve istihdam tedbirleri geliştirilecek, sosyal tarafların politika tasarımına ve izleme süreçlerine katılımı güçlendirilecek. Bundan sonraki aşamada başarının temel ölçütü, bu hedeflerin vatandaşın gündelik hayatında ne ölçüde hissedildiği olacaktır. İşsizliğin düşmesi kadar sağlanan işlerin niteliği, kişi başına gelirin artması kadar bu gelirin toplum içinde nasıl paylaşıldığı, enflasyonun gerilemesi kadar ücretlerin satın alma gücü ve büyümenin hızlanması kadar refahın hanelere yansıması önemlidir.

Nitekim güçlü ekonomi ile güçlü sosyal politika birbirinin alternatifi değildir. Kalıcı ekonomik başarının zemini çalışanı koruyan, üretkenliği yükselten, aileleri destekleyen, kadınların ve gençlerin önündeki engelleri azaltan ve kimseyi dönüşümün gerisinde bırakmayan bir işgücü piyasasıdır.

Öncelikle yetim aylığı kimlere bağlanır sorusuyla başlayalım. Evlilik bağı içinde doğan çocukların yanı sıra ölen sigortalı ve eşi tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı hükme bağlanmış çocuklar yetim aylığı bağlanmasında hak sahibi sayılırlar.

Sigortalı anne babasını kaybeden çocuklar 18 yaşını dolduruncaya kadar yetim aylığı alırlar. Lise ve dengi öğrenim görmeleri halinde 20, yükseköğrenim yapmaları halinde ise 25 yaşını dolduruncaya kadar yetim aylığı almaya devam ederler.

Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında yitirip malul olan kız veya erkek çocuklara yetim aylığı bağlanır.

Sosyal güvenlik sistemimiz, her ne kadar kimi zaman suistimal edilse de kız çocuklarını korumak amacıyla bazı ayrıcalıklar tanımıştır. Bunların başında da yetim aylığı gelir. Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kız çocuklarına yetim aylığı bağlanır.

KİMLER ÇALIŞIRKEN YETİM AYLIĞI ALABİLİR?

Kadın veya erkek çocukların yetim aylığı alabilmesi için Türkiye’de veya yabancı bir ülkede çalışmaması, kendi çalışmasından dolayı emekli aylığı almaması gerekir.

Çalışmama kuralında istisna tutulanlar şöyledir:

Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular,

Mesleki Eğitim Kanunu’nda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler,

Meslek liselerinde okumakta iken veya yükseköğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler,

Kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler,

2547 Sayılı Yükseköğrenim Kanunu’na tabi olarak kısmi zamanlı çalıştırılan ve aylık prime esas kazançları asgari ücretten fazla olmayan öğrenciler,

İŞKUR tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan kursiyerler.

ÖĞRENCİ İKEN 4/A’LI ÇALIŞANLARIN YETİM AYLIĞI KESİLMEZ

Bu saydığım kişilerin yetim aylığı, çalıştıkları gerekçesiyle kesilmez. Çalışırlarken yetim aylığını da almaya devam ederler.

2018 yılında, yukarıda saydıklarıma ilave önemli bir istisna daha sağlandı. Buna göre, hak sahibi çocuklardan 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanların 4/a (SSK) kapsamında sigortalı çalışmaları, yetim aylığı almalarına engel oluşturmaz. Bu çocukların yaş ve öğrencilik nitelikleri devam ettiği sürece, yetim aylıkları kesilmez. Kanunda, öğrenci iken 4/a statüsünde çalışan çocukların ücretleri konusunda bir sınırlama bulunmamaktadır. Öğrenci iken asgari ücretin üzerinde ücretle çalışanlar da yaş sınırlarını aşmamak kaydıyla öğrencilik döneminde yetim aylığı almaya devam ederler.

Ancak, öğrenim çağında bulunan hak sahibi çocuklara, yabancı ülke mevzuatına göre veya Türkiye’de 4/b (esnaf) ve 4/c (kamu görevlisi) statüsünde çalışmaları halinde yetim aylığı verilmez.

YETİM AYLIĞI ALIRKEN İSTEĞE BAĞLI SİGORTA YAPTIRILABİLİR

İsteğe bağlı sigorta, 18 yaşını doldurduktan sonra yaptırılabiliyor. Kanuna göre isteğe bağlı sigorta zorunlu sigorta kapsamında çalışma olarak kabul edilmediğinden, özellikle kız çocukları isteğe bağlı sigorta yaptırsalar da yetim aylığı almaya devam ederler.

SPK düzenlemelerine göre yatırım fonlarının çeşitleri bellidir. Para piyasası fonu ile ilgili tanımı aynen şu şekildedir; “Portföyünün tamamı devamlı olarak, vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan ve portföyünün günlük olarak hesaplanan ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonları kapsayan şemsiye fonlar “PARA PİYASASI ŞEMSİYE FONU"dur. Görüleceği üzere likiditesi yüksek olması şartı bulunmaktadır. Ayrıca bir vade sınırı da bulunmaktadır. Peki hanginiz aldığınız para piyasası fonunun özel sektör tahvili aldığını düşünebilir ki? Bu tahvili alan fonun adı tahvil fonu olmalı hatta daha detayı özel sektör tahvil fonu denilmelidir ki insanlar aldığı fonun özel sektörün temerrüd riskini aldığını anlayabilsin. Yani özel sektörün tahvili ödeyemeyeceği riskinin olduğunu bilsin. Dolayısıyla isimle alınan pozisyonlar pek de örtüşmemektedir. Bunun yanında özel sektör tahvil piyasası henüz yeterince likit olmadığından SPK tanımına da uymamaktadırlar.

Fonların portföy dağılımı ve büyüklüğü önümüzdeki dönemlerde satışların hangi menkul kıymette, ne kadar olacağını bize göstermesi nedeniyle gelelim fonların portföy dağılımına;
https://www.tefas.gov.tr/tr/fon-verileri?fundType=YAT&startDate=2026-09-01&endDate=2026-09-20&sfonTurKod=107&view=portfolioDistribution linki bize tefas yani fon bilgilendirme platformunda para piyasası fonlarının hangi portföy dağılımına sahip olduğunu göstermektedir.

Listeye baktığımızda fonların tamamının ya para piyasası, ya mevduat ya da repo pozisyonlarının olduğunu görüyoruz. Bu durum gelecek iadelerde ödeme sorununun oluşmasını engelleyecek önemli bir sigortadır. Ağırlıklı repo pozisyonlarının olması önemlidir. Ancak bazı fonlarda az da olsa özel sektör tahvili bulunmaktadır. Ancak yatırımcı bunların fonlara alınabileceğini detayda izahname veya içtüzüğüne bakmazsa bilemez. Fonun adı tahvil fonu değil para piyasası fonudur. Nadiren de olsa para piyasası fonunda vadeli işlem teminatında para tutulduğunu da gördük. Demek ki vadeli işlem pozisyonu alan bile var. Tabi ki bu pozisyonların alınabilmesi için iç tüzüklerinde belirtilmiş olması ve SPK’nın da bu iç tüzüğü onaylaması gerekiyor. Yani işlemler SPK izni alınarak yapılmış durumda.

Yatırım fonları yatırımcı adına piyasalarda işlem yapar ve getirisini günlük olarak çıkardığı fiyatlara yansıtırken portföy durumunu da günlük olarak raporlar. Bu rapor SPK tarafından da görülmektedir. Mevzuata aykırı durumda SPK devreye girmekte ve gerekli cezai yaptırımları uygulamaktadır.

İşleme kapatılan ve tasfiye sürecine sokulan fonların günlük değerlemelerinden vazgeçilerek belli periyotlarda fiyatlama yapılması ve iade kabulü söz konusu olacaktır. Bu dönem içerisinde oluşabilecek değer değişikliği de doğrudan yatırımcılara yansıyacaktır. Şişirilmiş hisse senedi olan, ya da temerrüde düşmüş bir özel sektör tahvili olan fonlarda ciddi fiyat değişimleri söz konusu olabilir. Bu durumda fiyatlaması olmayan, tahtası kapalı bir hisse senedi varsa, ya da temerrüde düşen bir şirketin tahvili varsa değerlemesi nasıl yapılacak? Yoksa tamamen zarar mı yazılacak? Bu detaylar son derece önemlidir. O yüzden fonlarda bulunan hisse senetlerinin satışı tamamlanana kadar ilgili hisse senedinin tahtası kapatılmamalıdır. Aksi halde fonun da nakde dönmesi imkansızlaşacaktır. 550.000 civarında yatırımcıyı etkileyecek gelişmeler diğer yatırımcıların da güvenini test eder durumdadır. Fonların toplam büyüklüğünün ise 830 milyar TL civarında olduğu söylenmektedir. Tabi ki bu paranın ne kadarı hisse, portföyde hangi hisselerden ne kadar var gibi sorular borsada gelecek satışların nerede ve ne kadar olacağını gösterecektir. Fonlarda bulunan para piyasası, repo devlet tahvili vb enstrümanların çokluğu borsada da satış baskısının azalacağı anlamına gelir. Ancak portföy dağılımının son durumunu Takasbank ve SPK ile ilgili aracı kurum yöneticileri tarafından bilinmektedir. O yüzden fonlarda bulunan hisse senedini satmadan kendi şahsi hesaplarından satışa geçip geçmedikleri de incelenmelidir.

Tasfiye edilecek fonların menkul kıymet bacağında satışlar tamamlanınca kamuya muhakkak açıklanmalıdır. Çünkü hisse senetleri piyasası üzerindeki olumsuz etkisi de böylece kalkacaktır.

Bu durumda şişirilmiş, manipülatif bir şekilde fiyatları yukarı çekilmiş belirli hisseler dışında başkaca bir sorun çıkmayacaktır. Ancak bu hisselerde işleme kapama ya da ciddi fiyat kırılımları yatırımcıların da beklemediği kadar ciddi zararlarla karşılaşması anlamına gelir. Eğer fonun tipi bu riskin alınmamasını gerektiriyorsa, ilgili aracı kurum ve fon yöneticileri de bu durumdan sorumlu tutulmalıdır.

Gelelim hisse senedinin aşırı fiyat yükselişine; Bu durumu gören SPK nasıl bir yol izlemiş onu iyi analiz etmek gerekiyor. Bir hisse senedinin fiyatı kısa sürede 10 kat artıyorsa SPK bunun izahını istemeliydi ve uygun görmediğinde de bu hareketi yapanların hisse senetlerine de bloke koymalıydı.

Önümüzdeki dönem fonların varlık satışlarının olacağı dönem ancak gelecek satışlar borsa için ciddi bir risk oluşturmayacaktır. Ancak kısa vadede çok para kazanmak için hareket edenlerin bir kısmının üzüleceği bir döneme giriyor olabiliriz.

Sevgiyle kalın,

Finansingundemi.com | Hikmet BAYDAR

Konuya ilişkin sahada yaşanan bir takım tereddütler nedeniyle SGK tarafından yeni bir genelge yayımlanmıştır. Yayımlanan 2026/21 sayılı Genelge ile söz konusu desteğin uygulamasına ilişkin açıklamalarda bulunulmuştur.

SGK’ya Başvuru Gerekli mi?

Turizm işletmesi belgesine sahip işyerlerinin listesi destek süresince her ay Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından SGK’ya bildirileceği için bu işverenlerin destekten yararlanmak için ayrıca SGK’ya başvuruda bulunmasına gerek bulunmamaktadır. Bu işyerlerinin destek tutarı gerekli kontroller yapıldıktan sonra sistem tarafından otomatik olarak hesaplanacaktır.

Desteğin Kapsamı

– Destekten sadece uzun vadeli sigorta kollarına tabi olan sigortalılar için faydalanılacaktır.

– Turizm ücret desteğinden, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar, yabancı sigortalılar ile yurtdışında çalışan sigortalardan dolayı yararlanılamayacaktır.

– Destek kapsamına giren asıl işverenlerden iş alan alt işverenler de turizm ücret desteğinden yararlanabilecektir.

Destekten Yararlanılacak Prim Ödeme Gün Sayısının Hesabı

– 2026 yılı Mayıs ila Aralık aylarında turizm ücret desteğinden yararlanılacak destek tutarı, uzun vadeli sigorta kollarına tabi olan sigortalılar için yasal süresinde verilen asıl ve ek beyannamelerin toplamından iptal nitelikteki belgelerdeki gün sayısı düşülerek bulunacak toplam prim ödeme gün sayısı dikkate alınarak hesaplanacaktır.

– Destekten yararlanılacak prim ödeme gün sayısının hesabında yasal süresi dışında verilen ve gün sayısını artıracak mahiyetteki asıl ve ek muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kayıtlı sigortalılar için bildirilen prim ödeme gün sayıları dikkate alınmayacaktır.

– Yasal süresi dışında verilen ve gün sayısını azaltacak mahiyetteki muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kayıtlı sigortalılar için bildirilen prim ödeme gün sayıları destekten yararlanılacak günün hesabında dikkate alınacaktır.

Destekten Yararlanma Şartları

Turizm işletmesi belgesine sahip destek kapsamına giren işyerlerinin turizm ücret desteğinden yararlanabilmeleri için;

– İşyerinin özel sektör işverenlerine ait olması ve faaliyette olması,

– Muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin yasal süresinde verilmesi,

– Tahakkuk eden primlerin yasal süresi içinde ödenmesi,

– İşyerinin yasal ödeme süresi geçmiş sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarının bulunmaması, borçlarının çeşitli kanunlar gereğince yapılandırılmış veya 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine istinaden tecil ve taksitlendirilmiş olması,

– 2026 yılı Mayıs ila Aralık ayları/dönemi için çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği veya bildirdiği sigortalıları fiilen çalıştırmadığı yönünde herhangi bir tespitin bulunmaması,

– 2026 yılı Mayıs ila Aralık ayları/dönemi için sigortalıların prime esas kazançlarının bildirilmediği veya eksik bildirildiği yönünde tespitin olmaması, (Yapılan kontrol ve denetimlerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden 2026 yılı Mayıs ila Aralık döneminde ilgili ayda toplam brüt asgari ücretin onda birini (3.303,00 TL) geçmeyecek tutarda eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti durumunda, Kurumca işverene yapılacak ihtar üzerine on beş günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerlerinde 2026 yılı Mayıs ila Aralık aylarında/döneminde turizm ücret desteğinden yararlanılacaktır.) şartlarını sağlaması gerekmektedir.

Hesaplama ve Mahsup

– Destek kapsamına giren işyerlerinde 4/a kapsamında uzun vadeli sigorta kollarına tabi bildirilen sigortalıların prim ödeme gün sayılarının 116,67 Türk lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar destekten yararlanılacaktır. Dolayısıyla ay içinde kesintisiz çalışan bir işçi için 3.500 TL destek uygulanacaktır.

– Hesaplanan destek tutarı işverenin destek kapsamına giren işyerine ait takip eden ay/aylardan doğan sigorta prim borçlarına mahsup edilecektir.

2025 Faaliyet Raporu ve dijital denetimin yeni aşaması

VDK’nın 2025 Faaliyet Raporu’nu yalnızca bir yıllık faaliyetlerin özeti olarak değil, Ku­rulun dijital dönüşüm yolculuğunda geldiği noktayı gösteren önemli bir kilometre taşı olarak görmek gerekiyor. KURGAN, VEDAS, e-İnceleme ve e-Tutanak gibi uygulamalar, denetim süreçlerinin giderek daha fazla veri ve teknoloji ekseninde yürütüldüğünü gös­teriyor. Özellikle KURGAN ile risklerin iş­lem düzeyinde analiz edilmesi ve erken uyarı mekanizmalarının kullanılması, vergi dene­timinde reaktif yaklaşımdan proaktif yakla­şıma geçiş açısından önemli bir adım. Riskin ortaya çıkmasını beklemek yerine, veriyi kul­lanarak riski önceden görebilmek hem dene­timin etkinliğini hem de gönüllü uyumu güç­lendirebilir. Bu yaklaşım, daha yenilikçi ve dayanıklı altyapıları destekleyen SKA 9 ile de örtüşüyor. Kâğıt ve fiziksel arşiv ihtiyacının azalması ise kaynakların daha verimli kulla­nılmasına dayanan SKA 12 açısından anlamlı bir sonuç ortaya çıkarıyor.

Mükellef açısından zaman, maliyet ve karbon

Dijitalleşmenin belki de en somut sonuç­larından biri mükellef açısından ortaya çıkı­yor. e-İnceleme sayesinde bilgi ve belgelerin elektronik ortamda paylaşılması, özellikle farklı şehirlerde şubeleri veya üretim tesis­leri bulunan işletmeler açısından ciddi bir kolaylık sağlıyor.Eskiden bir inceleme için hazırlanan dosyaların taşınması, belgelerin çoğaltılması, arşivlenmesi ve zaman zaman fiziki görüşmeler için yapılan yolculuklar düşünüldüğünde, dijital ortamın sağladığı ta­sarrufun yalnızca zamansal ve mali olmadı­ğı görülüyor. Yapılmayan her gereksiz yolcu­luk, mükellef açısından bir maliyetin; çevre açısından ise ulaşım kaynaklı bir emisyonun azalması anlamına geliyor. Bu yönüyle dijital vergi denetimi, doğrudan bir iklim politikası olmamasına rağmen SKA 13 – İklim Eylemi açısından da dolaylı bir katkı sunuyor. e-Tu­tanak uygulamasıyla fiziki kâğıt ve imza sü­reçlerinin elektronik ortama taşınması da bu dönüşümün başka bir örneğini oluşturuyor.

COP31 yolunda VDK’nın dijital dönüşüm katkısı

Bu yıl Türkiye açısından önemli başlıklar­dan biri de COP31’in 9-20 Kasım 2026 tarih­lerinde Antalya’da yapılacak olması. İklim mücadelesinde kamu kurumlarının her kat­kısının doğrudan görünür olması gerekmi­yor. Vergi Denetim Kurulu’nun dijital dönü­şüm çalışmaları da bu açıdan önemli. Daha az kâğıt ve fiziki belge, daha az seyahat ve zaman kaybı üzerinden sürdürülebilirliğe katkı sağ­lıyor. KURGAN gibi sistemlerle risklerin da­ha erken görülmesi ve gönüllü uyumun art­ması, gelecekte gereksiz denetim ve fiziki sü­reçlerin de azalmasına yardımcı olabilir. Bu da dolaylı olarak karbon ayak izinin düşme­sine katkı sunar. SKA 16 açısından bakıldı­ğında güçlü kurum olmak, sadece daha fazla denetim yapmak değil; riski önceden gören, uyumu teşvik eden ve teknolojiyi etkin kulla­nan bir yapı kurabilmek demek. Dijital dönü­şümün belki de en önemli kazanımlarından biri, henüz tam olarak ölçemediğimiz bu gö­rünmeyen katkı.

Akla gelen sorular ve cevaplar

Sırayla bakalım.

1 Tasfiye ödemesi vergi ka­nunu karşısında bir “fona iade” midir; stopaj nasıl he­saplanacak?

Yatırım fonu katılma payla­rından elde edilen gelirler, Ge­lir Vergisi Kanunu’nun geçi­ci 67’nci maddesi kapsamında, ödemeyi yapan banka veya ara­cı kurum tarafından kaynağında stopaja tabi tutulur. Kanun bu vergilemeyi katılma payının “fo­na iadesi” olayına bağlar. Tasfi­yede yatırımcı payını kendi ira­desiyle iade etmiyor; fon kendi kendini kapatıyor. Ancak sonuç aynıdır: pay ortadan kalkıyor ve karşılığında bir bedel ödeni­yor. Bu nedenle tasfiye ödeme­sinin de fona iade gibi işlem gö­receğini, saklayıcı bankanın sto­paj matrahını “ödenen tutar eksi alış bedeli” olarak hesaplayaca­ğını düşünüyorum.

Burada iki pratik nokta var. Bi­rincisi, ödeme tek seferde değil, bankanın belirleyeceği dönem­lerde kısım kısım yapılacak. Her kısmi ödemede maliyetin nasıl eşleştirileceği (ilk giren ilk çıkar kuralı bu tabloya nasıl uygulana­cak) belirsiz; bir kısmi ödemede kâr, diğerinde zarar çıkması ihti­mali var. İkincisi, yatırımcıların büyük çoğunluğu alış bedelinin altında bir ödeme alacak; zararla çıkışta stopaj yok. Asıl mesele o zararın ne olacağı.

2 Zararla çıkan yatırımcı bu zararı başka kazançların­dan düşebilir mi, düşebilirse ne zamana kadar?

Geçici 67 sisteminde zarar mahsubu şu şartlarla mümkün: zarar, aynı takvim yılı içinde, ay­nı banka veya aracı kurum nez­dinde, “aynı tür” menkul kıy­metlerden elde edilen kazanç­lardan düşülebilir. Bu üç şartın her biri tasfiye mağduru için ay­rı bir tuzak barındırıyor:

Aynı yıl: Tasfiye üç ay sürecek; ödemelerin bir kısmı 2027’ye sarkarsa, zarar 2027’nin zara­rı olur. 2026’da başka fon veya hisse kazancı olan yatırımcı için mahsup fırsatı yıl sonuyla kapa­nır; kalan zarar sonraki yıla dev­retmez.

Aynı kurum: Fon paylarını A bankasından almış, hisse kazan­cını B aracı kurumunda elde et­mişseniz, banka kendiliğinden mahsup yapamaz. Bunun çözü­mü, izleyen yıl Mart ayında ve­rilecek “ihtiyari beyanname”dir: yıl içinde farklı kurumlarda olu­şan aynı tür kazanç ve zararlar bu beyannamede netleştirilir, fazla kesilen stopaj iade alınır.

Aynı tür: Geçici 67 uygulama­sında menkul kıymetler sınıf­lara ayrılıyor; yatırım fonu ka­tılma payları kural olarak kendi başına bir sınıf, hisse senedi yo­ğun fonlar ise hisse senetleriy­le aynı sınıfta değerlendiriliyor. Tasfiyeye giren fonun türü, zara­rın hangi kazançlardan düşüle­bileceğini belirleyecek. Serbest fon zararının hisse kazancından düşülüp düşülemeyeceği, bu yıl vergi idaresine çokça sorulacak.

Pratik tavsiyem şu: Tasfiye kapsamındaki yatırımcılar, bu­günden itibaren fon alış tarih­lerini, alış bedellerini ve aynı yıl içinde başka kurumlarda elde ettikleri menkul kıymet kazanç­larını bir dosyada toplasınlar. Mahsup imkanını araştırsınlar.

3 Şirket bilançosunda fon payı taşıyan kurumsal ya­tırımcının durumu farklı mı?

Şirketlerin fon payları için tablo daha karışık. 2023’te ya­pılan değişiklikle yatırım fonu katılma paylarından elde edi­len kazançlara ilişkin kurumlar vergisi istisnası, o tarihten son­ra alınan paylar için kaldırılmış­tı. Buna 5 Eylül’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı eklendi: kurumların para piyasası fonla­rından elde ettiği kazançlardaki %0 stopaj %10’a çıkarıldı. Yani kurumsal yatırımcı bir yandan stopaj yükü artarken, diğer yan­dan tasfiye zararıyla karşı kar­şıya.

Kurumlar için zarar mahsubu geçici 67’nin dar kalıbına bağlı değil; tasfiyeden doğan zarar ti­cari kazancın tespitinde dikkate alınır. Ancak iki noktaya dikkat edilmeli. Birincisi, dönem so­nu değerlemesi: fon payları he­nüz nakde dönmemişken 2026 bilançosunda hangi değerle yer alacak, değer düşüklüğü gider yazılabilecek mi, yoksa zarar an­cak fiilen ödeme alındığında mı kesinleşecek? İkincisi, geçici vergi: üçüncü dönem geçici ver­gi beyanı Kasım’da verilecek; o tarihte tasfiye tamamlanmamış olabilir. Zararı erken yazan şir­ket inceleme riski alır, geç ya­zan fazla vergi öder. Bu konuda GİB’in bir açıklama yapmasını beklemek makul olur; yapmaz­sa özelge talep edilmesini öne­ririm.

4 İleride bir tazminat alınır­sa onun vergisi ne olur?

Hukukçu meslektaşlarım ge­çen hafta yatırımcının kurucu ve yöneticiden tazminat isteye­bileceği halleri ayrıntılı yazdı. Bir gün tazminat alınırsa vergisi ne olur? Gerçek kişi için malvar­lığında meydana gelen bir eksil­menin telafisi, kural olarak gelir vergisinin yedi gelir unsurun­dan hiçbirine girmez; tazmina­tı vergilendirmek için özel hü­küm gerekir. Kurumlar için ise durum tersidir: alınan tazminat ticari kazanca dahil olur, ama za­ten daha önce gider yazılan zara­rı telafi ettiği için net vergi etkisi sıfıra yakındır.

Son söz

Tasfiye kararının vergi ka­nunlarında özel bir karşılığı yok; mevcut kurallar bu duruma uyarlanacak. Bu da yorum far­kı ve ihtilaf demek. Yatırımcı­ya tavsiyem: Belgeleri saklayın, yıl sonunu beklemeden mahsup imkânını hesaplatın, kurumsa­nız değerleme kararını mali mü­şavirinizle birlikte verin.

Mali İdarenin ilk etapta ve hızlıca aklımıza gelen ve gelebi­lecek konularda hızlıca açıkla­ma yapıp yol göstermesinde fay­da görüyoruz.

IBAN üzerinden gerçekleştirilen transferlerde dekont açıklamalarında yer alan kelimeler veya alanın boş bırakılması, vatandaşlar için ciddi hukuki ve mali riskler doğuruyor.

Sistem tarafından yapılan denetimlerde, açıklamasına "Kira" yazılan düzenli ödemeler ile ev sahibinin vergi beyannameleri otomatik olarak karşılaştırılıyor.

Beyan edilmemiş bir gelir tespit edildiğinde mülk sahibine izah daveti gönderiliyor.

Bunun yanı sıra ticari kazancı gizlemek ya da vergiden kaçınmak amacıyla açıklamaya yazılan "Borç iadesi" veya "Emanet" gibi ifadeler denetimlerden kaçmaya yetmiyor.

Resmi bir sözleşme veya senetle belgelenmeyen bu tür transferler, doğrudan faturasız satış olarak değerlendirilerek vergi cezasına konu ediliyor.

AÇIKLAMAYI BOŞ BIRAKANLAR RİSK ALTINDA

Yargıtay kararlarına göre; açıklaması boş bırakılan veya sadece nokta, rastgele harf içeren transferler hukuken "var olan bir borcun ödenmesi" şeklinde kabul ediliyor.

Bu durum, borç olarak verilen paranın geri alınamaması halinde hukuki hak iddia etmeyi oldukça zorlaştırıyor.

Sosyal medya veya butiklerden yapılan alışverişlerde ise dekonta "ürün/hizmet bedeli" yazılmasına rağmen işletme tarafından fatura kesilmemesi durumunda özel usulsüzlük cezası uygulanıyor.

İşletmelerin tüketicileri şahsi IBAN kullanımına yönlendirmesi de mevzuata aykırı bulunuyor.

20 KARAKTER KURALI

Belirli limitlerin üzerindeki para transferlerinde en az 20 karakterlik net açıklama yazılması zorunluluğu aranıyor.

Amacı belirsiz veya kişinin gelir profiliyle uyumsuz olan yüksek tutarlı transferler bankalar tarafından şüpheli işlem olarak değerlendirilerek hesap blokajıyla sonuçlanabiliyor.

HAK KAYBI YAŞANMAMASI İÇİN YAPILMASI GEREKENLER

Uzmanlar, ileride yaşanabilecek mağduriyetlerin önüne geçilmesi adına şu uyarılarda bulunuyor: Transferin niteliğini "Çocuğun eğitim harçlığı", "Borç verme", "Araç satış peşinatı" gibi açık ifadelerle tanımlayın.

Resmi ve ticari ödemelerde dekont açıklamasına mutlaka fatura numarası, sözleşme tarihi veya tapu/ruhsat detaylarını ekleyin.

Hukuki uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlaması için açıklama alanını eksiksiz doldurmayı ihmal etmeyin.

Fonlarda parası olan vatandaşlarımızın sayısı 500 bin kişinin üzerinde olduğu ve fonlarda yer alan para tutarının da 850 milyar TL üzerinde olduğu ifade edilmektedir.

Ancak bu tasfiye sürecinde yatırımcılar çok ciddi kayıplar yaşayabilecektir. Para piyasası fonlarında kayıplar yaşanmayabilir ama asıl kayıplar hisse senedine endeksli fonlarda yaşanacaktır.

Özellikle Tera Yatırım'ın hisse senedine endeksli fonlarında çok ciddi kayıplar yaşanabilecektir. Fonlarda tutulan yaklaşık 850 milyar TL’nin 500 milyar TL’sinden fazlasının Tera Yatırım fonlarında olduğu ifade edilmektedir. Dolayısı ile ister Tera Yatırım hisse senedine endeksli fonlarda olsun, ister diğer şirketlerin hisse senedine endeksli fonlarında olsun portföyünde özellikle belli şirketlerin hisse senedini elinde bulunduran fonlar çok büyük zararlar yazacaktır. Neden böyle söylediğimizi aşağıda açıklayalım.

Yukarıda yer alan tablo yaşadığımız süreci tüm çıplaklığı ile ortaya koymaktadır. TEHOL hariç başlangıç tarihi olarak 1 Şubat 2025 tarihini esas aldığımızda (önceki tarihlerde olağanüstü durumlar mevcut değildir) BİST 100 endeksi (1 Şubat 2025 tarihi hafta sonuna denk geldiğinden 3 Şubat 2025 tarihi esas alınmıştır) %45 artış göstermişken tabloda yer verdiğimiz özellikle Tera Yatırım bünyesindeki fonların ortağı olduğu hisseler %25978’e kadar artış göstermiştir. Türkiye’nin fon gerçeği bu tabloda yer almaktadır. Bütün sıkıntı buradan doğmuştur.

BİST yüz endeksinin %45 arttığı bir dönemde bu hisseler neden %4000, %5000, %6000, %10000, %26000 artış göstermiştir? Bu şirketler bu artışı hak edecek neler yapmıştır? Bu artışın bilançoda karşılığı var mıdır? Karlar bu ölçülerde artmış mıdır? Neden bu kağıtlar bu boyutta artmıştır.

Tabloya VSNMD- Vişne Madencilik firması bilinçli olarak alınmıştır. Vişne Madencilik 7 Şubat 2025 tarihinde 28.79 TL iken 21 Temmuz 2025 tarihinde 496,22 TL’ye çıkarak %1624 artış göstermiş ve sonraki süreçte 7 Eylül 2026 tarihindeki fiyatı 41.31 TL olmuştur. %1624’lük artış gitmiş BİST 100’ün ortalama artışına yaklaşmıştır. Yani balon patlamış gerçek durum ortaya çıkmıştır. Bu fonların şişirdiği hisse fiyatları da Vişne Madencilik'le aynı duruma gelebilecektir. Bu da bu hisselere dayalı yatırım fonlarının devasa kayıplarla karşılaşması anlamına gelecektir.

Burada bahsettiğimiz şirketlerin değerleri örneğin yüzde birine, beşine, onuna düşerse bu zararı küçük yatırımcılar mı, yoksa bu sonucu doğuranlar mı, yoksa devlet mi karşılayacaktır? Konuşulması gereken asıl mesele budur.

Kanaatimce bu zararı zar zor ufak tefek birikim yapan 500 bin civarı yatırımcı değil, bu kağıtların fiyatlarını şişirerek çok büyük paralar elde edenler bu zararı karşılamalıdır. Aslında yapılacak olan haksız kazanç elde edenlerden bu kazançlar geri alınmalıdır. Kimlerin, hangi kişilerin ya da hangi şirketlerin bu artışlardan büyük paralar kazandığı tamamen kayıt altındadır. Bu kişilerden bu paralar tavizsiz geri alınmalıdır. 500 bin civarındaki küçük yatırımcının parası toplasanız 30-40’ı bulmayacak kişilere aktarılamaz. Bu dünyanın hiçbir coğrafyasında kabul edilebilir bir sonuç değildir.

SPK bu fonların yöneticileri hakkında yurt dışı çıkış yasağı koydu ve hatta bugün mal varlıklarına tedbir koydu. Bunlar gerekli ve yerinde adımlardır. Ancak fon yönetici ve sahipleri ile sınırlı düşünmek kanaatimce yeterli değildir. Dolaylı olarak büyük çaplı işlem yaparak büyük kazançlar elde eden her ismin mal varlıklarına tedbir konularak bu paralar geri alınmalıdır. Diğer yandan sürecin bu noktalara gelmesinde SPK ve ilgili kurumlar zamanında maalesef denetim yapmamışlardır. Aslında bu yaşananlar uzun süredir herkesin bildiği konulardı. Pusula Portföy yöneticisinin yurt dışına kaçmasını beklemek mi gerekirdi?

Nitekim Borsanın Gündemi sitesi 10 Mart 2025 tarihinde “Tera Yatırım Menkul’ün sahibi Emre Tezmen ve borsanın kaymağını yiyen 12 kişi kim?”, 6 Mart 2025 tarihinde “SPK, usulsüz işlem yapan Tera Yatırım’ı yakaladı!”, 6 Mart 2025 tarihinde “Borsa operasyonlarının yeni merkez Tera Yatırım” başlıklı haberler yaparak konuyu bu boyutlara gelmeden ilgili tarafları uyarmıştı.

Bu haberlerin çıktığı tarihler itibariyle yukarıda yer verilen tabloda görüleceği üzere söz konusu hisselerin fiyatları henüz bir balona dönüşmemişti. Müdahale yerinde olmuştur ama maalesef geç kalınmıştır. Bu nedenle de küçük yatırımcılar mağdur edilmemelidir. %20000 artıştan kimler yararlandı ise o paralar geri alınmalı ve küçük yatırımcıların süreci zararsız atlatması sağlanmalıdır.

Bu işlemlerin şirket ortak ve yöneticileri boyutu ile Sermaye Piyasası Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Caza Kanunu, Vergi Kanunları ile Masak Kanunu’nda parasal ve hapis cezası karşılığı bulunmaktadır.

Toplumun beklentisi, olayı bu boyuta getirenler ve özellikle de bu işlerden çok büyük paralar kazananların bu kazançların ellerinden alınması ve cezalarını çekmeleridir.

FinansinGündemi.com | Dr. Ekrem ÖNCÜ

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, nisan ayında gelir vergisi beyannamesi sayısının 5,5 milyona ulaşarak rekor kırdığını, 401 bin mükellefin ise ilk kez beyanname verdiğini açıklamıştı.

Şimşek, kayıt dışılıkla mücadele ve etkin denetimler sayesinde gönüllü uyumun arttığını da belirtmişti.

Gelir vergisi beyannamesi sayısının artması elbette önemli. Özellikle daha önce beyan dışı kalan gelirlerin sistem içine alınması kayıt dışılıkla mücadele bakımından olumlu bir gelişme. Ancak meseleye yalnızca “5,5 milyon beyanname ile rekor kırıldı” şeklinde bakmak, Türkiye'deki gelir vergisi sisteminin asıl sorununu gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Çünkü gelir vergisi açısından önemli olan yalnızca kaç kişinin beyanname verdiği değil; bu beyannameler üzerinden ne kadar vergi tahakkuk ettiği, bunun ne kadarının tahsil edildiği ve nihayetinde gelir vergisi yükünün kimlerin üzerinde kaldığıdır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 2026 yılı Ocak-Ağustos dönemi bütçe gerçekleşmeleri bu açıdan oldukça dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.

2026 yılının ilk sekiz ayında toplam gelir vergisi tahsilatı yaklaşık 2 trilyon 568,5 milyar TL oldu. Bunun yalnızca 195,1 milyar TL'si beyana dayanan gelir vergisinden, 2 trilyon 316,4 milyar TL'si ise stopaj yoluyla alınan gelir vergisinden oluştu.

Başka bir ifadeyle, beyana dayanan gelir vergisinin toplam gelir vergisi tahsilatı içindeki payı yaklaşık yüzde 7,6 iken stopaj yoluyla alınan gelir vergisinin payı yüzde 90,2 düzeyinde.

Bu rakamlar, 5,5 milyon beyanname rekorunun gelir vergisinin genel yapısı içindeki yerini de gösteriyor. Beyanname sayısı milyonlarla ifade edilmesine rağmen gelir vergisi tahsilatının çok büyük bölümü hâlâ beyan üzerinden değil, stopaj yoluyla gerçekleştiriliyor.

Beyan edilen verginin de tamamı tahsil edilemiyor

Tahakkuk ve tahsilat rakamlarını birlikte değerlendirdiğimizde tablo daha da belirginleşiyor.

2026 yılının ilk sekiz ayında beyana dayanan gelir vergisinde yaklaşık 316,2 milyar TL vergi tahakkuk etmiş, bunun 195,1 milyar TL'si tahsil edilmiş. Buna göre tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 61,7 düzeyinde kalmış.

Yani tahakkuk eden her 100 liralık beyana dayanan gelir vergisinin yaklaşık 62 lirası tahsil edilebilmiş.

Stopaj yoluyla alınan gelir vergisinde ise aynı dönemde yaklaşık 2 trilyon 632 milyar TL tahakkuka karşılık 2 trilyon 316 milyar TL tahsilat gerçekleşmiş. Buradaki tahsilat/tahakkuk oranı yaklaşık yüzde 88.

Dolayısıyla beyana dayanan gelir vergisi ile stopaj arasında yalnızca tahsil edilen verginin büyüklüğü bakımından değil, tahakkuk eden verginin tahsil edilebilme kabiliyeti açısından da ciddi bir fark bulunuyor.

Beyana dayanan gelir vergisinde tahakkuk eden verginin yaklaşık yüzde 38'i henüz tahsil edilememişken stopajda tahsilat oranı yüzde 88'e ulaşmış durumda.

Bu fark, gelir vergisi sistemimizin hangi gelirleri daha kolay vergilendirebildiğini de açık biçimde ortaya koyuyor.

Ücretlinin vergisi daha cebine girmeden kesiliyor

Burada teknik bir hususun altını çizmek gerekiyor. Stopaj yoluyla alınan 2 trilyon 316 milyar TL'lik gelir vergisinin tamamı ücretlilerden kesilen vergiden oluşmuyor. Gelir Vergisi Kanunu uyarınca ücretlerin yanı sıra iş yeri kira ödemeleri, mevduat faizi gibi başka bazı ödemeler üzerinden de gelir vergisi stopajı yapılıyor.

Dolayısıyla bu tutarın tamamını ücretlilerin ödediği gelir vergisi olarak göstermek doğru olmaz. Üstelik Hazine ve Maliye Bakanlığı stopajın gelir türlerine göre dağılımını da yayımlamıyor.

Ancak bu teknik ayrım, Türkiye'deki gelir vergisi sisteminin temel gerçeğini değiştirmiyor. Ücretliler, gelir vergisinin en kolay ve en düzenli tahsil edildiği kesimlerin başında geliyor. Vergi literatüründe ücretlilerin bu durumunu anlatmak için zaman zaman “kümesteki kazlar” benzetmesi de kullanılmaktadır.

Çünkü ücretlinin vergisi, maaşı kendisine ödenmeden önce işveren tarafından kesilip vergi idaresine yatırılıyor. Vergi idaresinin ücretliyi bulmasına, gelirini tespit etmek için ayrıca denetim yapmasına ya da onu beyana davet etmesine çoğu durumda gerek kalmıyor.

Maaş belli, matrah belli, işveren belli. Vergi de daha ücretlinin cebine girmeden kesiliyor.

Bu nedenle Bakan Şimşek'in açıklamasında kullandığı “gönüllü uyum” kavramı ile ücretlilerin vergilendirilme biçimi arasında önemli bir fark bulunuyor. Ücretliler açısından gönüllü uyumdan ziyade, kaynağında ve otomatik bir vergilendirme söz konusudur.

5,5 milyon beyannameye bir de bu açıdan bakalım

Beyanname sayısının 5,5 milyona ulaşması ve 401 bin mükellefin ilk kez beyanname vermesi kayıt dışılıkla mücadele bakımından oldukça önemlidir. Ancak bu rakamların tek başına gelir vergisinde kayıt dışılığın önemli ölçüde azaldığını ya da vergi adaletinin güçlendiğini göstermesi de pek mümkün değildir.

Beyanname sayısının artması kadar, bu beyannamelerde gösterilen gelir ve matrahların gerçek durumu yansıtması, bu matrahlar üzerinden yeterli miktarda vergi tahakkuk etmesi ve tahakkuk eden verginin de tahsil edilebilmesi gerekir.

Nitekim 2026 yılının sekiz aylık verileri bu açıdan oldukça çarpıcıdır. Beyana dayanan gelir vergisinde 316,2 milyar TL tahakkuka karşılık 195,1 milyar TL tahsilat yapılmış ve tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 61,7'de kalmıştır. Buna karşılık stopaj yoluyla 2,3 trilyon TL'yi aşan gelir vergisi tahsil edilmiş ve tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 88'e ulaşmıştır.

Bu tablo, gelir vergisinin ağırlıklı olarak nereden ve hangi yöntemle tahsil edildiğini göstermesi bakımından 5,5 milyon beyanname sayısından çok daha açıklayıcıdır.

Kayıt dışılıkla mücadele, kuşkusuz daha önce beyan edilmeyen gelirlerin sisteme alınmasını ve daha fazla kişinin beyanname vermesini de gerektirir.

Aksi hâlde bir tarafta beyanname sayısında rekorlardan söz edilirken diğer tarafta gelir vergisinin çok büyük bölümü, vergisi daha gelir sahibinin eline geçmeden stopaj yoluyla kesilen kesimler üzerinden tahsil edilmeye devam eder.

Ücretli zaten sistemin içindedir. Geliri kayıt altındadır, vergisi hesaplanmaktadır ve daha maaşını almadan kesilmektedir. Bu nedenle kayıt dışılıkla mücadelede asıl yoğunlaşılması gereken alan, zaten kolay vergilendirilen ücretliler değil, gerçek gelirine ve matrahına ulaşılmakta güçlük çekilen kesimlerdir.

401 bin kişinin ilk kez beyanname vermesi bu açıdan önemlidir. Fakat bundan sonraki aşamada başarının ölçüsü, beyanname sayısının daha da artırılması değil; bu beyannamelerin gerçek gelirleri ne ölçüde kavradığı ve bunun vergi gelirlerine ne ölçüde yansıdığı olmalıdır.

Sonuçta 5,5 milyon beyanname bir istatistiktir; vergi adaleti ise vergi yükünün nasıl dağıldığıyla ilgilidir.

Beyanname başına vergi tahsilatı ne kadar?

Rakamı bir başka açıdan da değerlendirelim. 2026 yılının ilk sekiz ayında beyana dayanan gelir vergisinden 195,1 milyar TL tahsil edildi. Bu tutarı Şimşek’in açıkladığı 5,5 milyon beyanname sayısına böldüğümüzde, beyanname başına yaklaşık 35 bin 473 TL gelir vergisi tahsilatına karşılık gelen bir büyüklük ortaya çıkıyor.

Elbette 5,5 milyon beyanname sayısı ile Ocak-Ağustos dönemindeki tahsilat rakamı dönem ve kapsam bakımından bire bir örtüşmediğinden, bu tutarı teknik anlamda “mükellef başına ödenen ortalama vergi” olarak kabul etmek doğru olmayabilir. Ancak bu hesaplama, beyanname rekorunun gelir vergisi tahsilatı içindeki ağırlığını görmek bakımından dikkat çekicidir.

Bir tarafta 5,5 milyon beyanname ve 195,1 milyar TL beyana dayanan gelir vergisi tahsilatı, diğer tarafta ise yalnızca sekiz ayda 2,3 trilyon TL’yi aşan stopaj yoluyla gelir vergisi tahsilatı bulunuyor. Üstelik stopajın önemli bir bölümünü, vergisi daha geliri eline geçmeden kesilen ücretliler oluşturuyor.

Bu tablo, beyanname sayısındaki rekorun tek başına gelir vergisi sistemindeki başarıyı göstermeye yetmeyeceğini ortaya koyuyor.

Son tahlilde

401 bin kişinin ilk kez beyanname vermesi ve toplam beyanname sayısının 5,5 milyona ulaşması kayıt dışılıkla mücadele açısından önemlidir. Ancak vergi adaleti bakımından başarı, beyanname sayısından çok, gerçek gelire ve gerçek matraha ulaşılmasıyla ölçülmelidir.

Ücretlinin geliri zaten kayıt altında; vergisi hesaplanıyor ve daha maaşı eline geçmeden kesiliyor. Dolayısıyla kayıt dışılıkla mücadelede asıl mesele, zaten kolay vergilendirilen ücretlilerden daha fazla vergi almak değil, beyan dışı kalan veya gerçek tutarının altında beyan edilen gelirleri kavrayabilmektir.

Sonuçta 5,5 milyon beyanname önemli bir istatistiktir; vergi adaleti ise vergi yükünün mali güce göre nasıl dağıldığıyla ilgilidir.

T24.com | Murat BATI

YEREL MAHKEME: İŞ AĞIRDI, FESİH HAKLIYDI
İş Mahkemesi’nde görülen davada (Esas No: 2022/312, Karar No: 2023/304), 2008-2022 yılları arasında mağaza sorumlusu olarak çalışan işçi, bel fıtığı rahatsızlığı nedeniyle ağır işlerde çalışamadığını, sağlığının bozulduğunu belirterek, iş akdini haklı nedenle feshettiğini beyan edip kıdem tazminatını talep etti.

Davalı işveren ise işçinin kendi rızasıyla istifa ettiğini, mağazada ağır yük taşınmadığını, ürünlerin forklift ile taşındığını savunarak, davanın reddini istedi.

Yerel mahkeme; dosyaya sunulan sağlık raporları ve tanık beyanlarını yeterli görerek işçinin ağır işte çalıştırıldığı ve feshin haklı olduğu kanaatine vardı. Mahkeme, davanın kabulü ile işçiye kıdem tazminatı ödenmesine karar verdi.

İSTİNAF: YEREL MAHKEME KARARI İSABETLİDİR
Davalı işveren vekilinin itirazı üzerine dosya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi’ne taşındı (Esas No: 2024/615, Karar No: 2025/2463). İstinaf Mahkemesi, yaptığı incelemede davalı tanıklarının dahi işin ağır yük kaldırmayı gerektirdiğini beyan ettiğini, üniversite hastanesinden alınan sağlık kurulu raporunda ‘ayakta ve ağır kaldırması gereken işlerde çalışması uygun değildir’ ifadesinin yer aldığını vurguladı.

İstinaf Dairesi; 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/I-(a) maddesi gereğince yapılan işin işçinin sağlığı için tehlike oluşturduğunun sabit olduğuna, İlk Derece Mahkemesi'nin delil toplama ve değerlendirmesinde bir isabetsizlik bulunmadığına karar vererek, işverenin istinaf başvurusunu esastan reddetti.

YARGITAY: RAPOR HÜKÜM KURMAYA ELVERİŞLİ DEĞİL
Davalı işverenin temyiz başvurusu üzerine dosya Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin önüne geldi (Esas No: 2026/1668, Karar No: 2026/4110). Yargıtay, yaptığı hukuki denetimde mezkur alt mahkemelerin kararlarını hatalı buldu ve şu temel gerekçelerle hükmü bozdu:

* Tek hekim raporu yetersiz: Dosyadaki 6 Temmuz 2023 tarihli iş ve meslek hastalıkları uzmanı raporunun tek hekim tarafından düzenlendiği ve mahkemenin sorduğu hususları tam olarak açıklayamadığı belirtildi.

* Genel ifadeli sağlık kurulu raporu hüküm kurmaya elverişli değil: Dosyadaki üniversite hastanesi raporunda yer alan ‘ayakta ve ağır işlerde çalışamaz’ ibaresinin, feshin doğrudan 4857 sayılı Kanun'un 24/I-(a) maddesine uygunluğunu tek başına ispata yetmeyeceği vurgulandı.

* Üçlü bilirkişi heyeti şart: Mahkemenin tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanelerinden; fizik tedavi, nöroloji ve beyin cerrahi uzmanlarından oluşacak üçlü bilirkişi heyeti ataması gerektiği ifade edildi.

* Somut araştırma yapılmalı: İşyerinin fiziki özellikleri, çalışma şartları ve işçinin bizzat yaptığı iş bir bütün olarak incelenmeli; mevcut işin yapılmasının işin niteliği gereği işçinin sağlığı ve yaşayışı için gerçek bir tehlike arz edip etmediği netleştirilmeli.
Yargıtay, eksik araştırmaya dayalı kararı bozarak dosyayı İlk Derece Mahkemesi’ne geri gönderdi.

Hasılıkelam; hak ararken usul, esastan önce gelir. Sağlık nedeniyle iş akdini feshetmeyi düşünen çalışanlar, kulaktan dolma bilgilerle veya yetersiz uzman raporlarıyla işten ayrılmamalı. İş Kanunu'nun aradığı nitelikte tam teşekküllü sağlık kurulu raporunu temin ettikten sonra adım atmaları lehlerine olacaktır.

KARARIN ÇALIŞANLAR VE İŞVERENLER AÇISINDAN ÖNEMİ

Yargıtay’ın kararı, çalışma hukukunda “Meyve veren ağaç taşlanır ama usulüne göre toplanır” kaidesini bir kez daha hatırlatıyor. Sağlık sebebiyle kıdem tazminatına hak kazanmak sanıldığı kadar basit değildir.

İşçinin yalnızca rahatsızlanması değil, hastalığının doğrudan yaptığı işin niteliğinden kaynaklandığını veya o işi yapmasının sağlığını tehlikeye düşürdüğünü eksiksiz bir heyet raporu ile tevsik etmesi mecburidir.

“Yarım tabip candan eder” misali, eksik ve tek hekim raporlarıyla hareket etmek işçiyi haklıyken haksız duruma düşürebilir. Daha da ötesi tazminat başta olmak üzere haklarından mahrum bırakabilir.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.