SGK’nın yasal mevzuatı uyarınca; şahıs şirketlerinden limited şirketlere, iflastan tasfiyeye kadar sigortalılığın bittiği o kritik tarihleri ve yapılması gereken zorunlu işlemleri adım adım inceleyelim.

ŞAHIS ŞİRKETLERİ
Kollektif, adi komandit ve donatma iştiraki ortakları şahıs şirketlerinde ortakların sigortalılık kaderi doğrudan vergi dairesine bağlı. Bu şirketlerde ortak olan kişilerin sigortalılığı, vergi mükellefiyetlerinin bittiği tarihte sona erer.

* Bitiş tarihi: Vergi mükellefiyetinin kapandığı gün.

* Bildirim görevi: Bu işlemi ortaklar değil, Gelir İdaresi Başkanlığı (vergi daireleri) yapar.

* Yasal süre: Vergi dairesi, kapanış tarihinden itibaren en geç iki ay içinde durumu SGK’ya bildirmek zorunda.

* Erken tamamlama kuralı: Vergi dairesi kapanış işlemlerini iki aydan önce resmi olarak tekemmül ettirirse, tamamlandığı tarihten itibaren en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirmekle yükümlü.

* Sonuç: Bildirim ne zaman yapılırsa yapılsın, sigortalılık verginin bittiği gün itibarıyla geriye dönük olarak sonlandırılır.

ANONİM ŞİRKETLER
Anonim şirketlerde her ortağın sigortalı olma zorunluluğu yok; bu kural sadece yönetim kurulu üyesi olan ortaklar için geçerli.
* Bitiş tarihi: Yönetim kurulu üyeliği görevinin resmen bittiği tarih.

* Bildirim görevi: Bildirimi şirket yetkilileri ya da bizzat sigortalı ortağın kendisi yapmalı.

* Yasal süre: Görevin bitiminden itibaren en geç 10 gün içinde ‘sigortalı işten ayrılış bildirgesi’ ile SGK’ya başvuru yapılmalı.

LİMİTED VE KOMANDİT ŞİRKETLER
Limited şirketlerde sigortalılığı bitiren en yaygın durum hisse devridir. Türk Ticaret Kanunu'ndaki güncellemeler doğrultusunda bu süreç artık daha pratik.

* Bitiş tarihi: Hisse devrine onay verilen ortaklar kurulu karar tarihi.

* Gerekli belgeler: Hisse devrine ilişkin noter sözleşmesi ve ortaklar kurulu kararı yeterli. Ticaret Sicil Gazetesi ile de işlem yapılabilir.

* Bildirim görevi ve süre: Karar tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde şirket yetkilileri veya ortak tarafından işten ayrılış bildirgesi SGK’ya verilmeli.

Şirketteki ortaklığınızın fiilen bitmesi ya da dükkanın kapısına kilit vurmanız, devletin gözünde işlemlerinizin bittiği anlamına gelmez. Kanunun belirlediği 10 günlük bildirim sürelerini ihmal etmek, gelecekte karşınıza hiç beklemediğiniz, haksız ve ağır prim borçları çıkarabilir. Hissenizi devrettiğiniz ya da tasfiyeye gittiğiniz an resmi evraklarınızı da usulüne uygun şekilde kapatın.

SGK, ihmal edenleri asla affetmez. Sorumluluklarını yasalara uygun şekilde yerine getirenler emeklilikte şok yaşamaz. Çalışmadığı halde kendini başka şirketlerden (4/1-a kapsamında) sigortalı gösterenler ile kendine ait şirkette (4/1-a) sigortalısı gösterenlerin ise sigortalılığı da emekliliği de iptal edilir.

İFLAS VE TASFİYE DURUMU
Mahkeme bir şirket hakkında iflas kararı verdiğinde, ortağın sigortalılığının ne zaman biteceği tamamen ortağın kendi talebine bağlı.

* Ortak talepte bulunursa: Mahkemenin iflası açtığı kararı SGK’ya sunarak sigortalılığını hemen bitirebilir. Bu durumda bitiş tarihi mahkemenin iflası açtığı karar tarihidir.

* Ortak talepte bulunmazsa: Ortak hiçbir başvuruda bulunmazsa sigortalılığı devam eder ve prim borcu işlemeye başlar. Bu durumda sigortalılık, ancak mahkemenin iflasın kapatılmasına karar verdiği tarihte kendiliğinden sona erer.

* Geriye dönük işlem yasağı: İflas tamamen kapatıldıktan sonra SGK'ya başvurup "Ben aslında yıllar önce iflas açıldığında ortaklığı bırakmıştım, primlerimi silin" şeklinde geriye dönük bir hak iddia edilemez.
Şirketin tasfiye girmesi durumunda da iki farklı senaryo var:

* Ortak talepte bulunursa: Tasfiyenin başlamasına karar verildiği tarihte ortak SGK'ya başvurursa, sigortalılığı tasfiyenin başlangıç tarihinde bitirilir.

* Ortak talepte bulunmazsa: Ortak talepte bulunmazsa tasfiye süresince sigortalılığı ve prim ödemesi devam eder. Sigortalılık, tasfiye sürecinin bittiğine dair kararın Ticaret Siciline tescil edildiği tarihte sona erer.

* Yasal süre: Her iki durumda da tescil veya karar tarihinden itibaren 10 gün içinde işten ayrılış bildirgesi SGK'ya verilmeli. Tasfiye kapatıldıktan sonra geriye dönük tarih düzeltmesi istenemez.

ŞİRKET ORTAĞI BAŞKA BİR İŞTE SİGORTALI ÇALIŞIYORSA
Ticari hayatta en çok kafa karıştıran durumlardan biri, bir şirkette ortak (4/1-b - Bağ-Kur) olan birinin, başka bir iş yerinde sigortalı çalışan (4/a - SSK) olarak işe girmesidir. Kanun bu duruma net bir kural getirmiştir:

* 4/1-a (SSK) üstünlüğü: Bir kişinin hem şirket ortaklığı hem de başka bir yerde sözleşmeli çalışması varsa, 4/1-a (işçilik) sigortalılığı geçerli sayılır. Şirket ortaklığından kaynaklanan 4/1-b sigortalılığı, başka yerdeki 4/a çalışmasının başladığı tarihten bir gün önce kendiliğinden sona erer.

* Tasfiye sürecinde çalışma: Şirketi tasfiye sürecinde olan bir ortak, başka bir yerde 4/1-a'lı olarak çalışmaya başlarsa Bağ-Kur'u durur. Ancak bu 4/1-a'lı işinden ayrıldığı an, şirketin tasfiyesi hâlâ devam ediyorsa, işten ayrıldığı günün ertesi günü Bağ-Kur sigortalılığı otomatik olarak yeniden başlar.

* Kendi şirketinde sigortalı olma yasağı: Bir şirket ortağı, ortak olduğu şirketten asla 4/1-a'lı (işçi) olarak bildirilemez. Bu şekilde yapılan bildirimler ve ödenen primler geçersiz sayılır. Bu durum genellikle uzun yıllar sonra emeklilik talebinde bulunan şirket ortaklarının büyük bir şok yaşamasına neden olur.

Bugün bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin Varlık Barışı kapsamında bildirimde bulundukları varlıklar için yasal defterlerine kaydettikleri özel fon hesabını ortaklarına dağıtmaları konusunu ele alacağım.

Yasal düzenlemeye göre, bildirilen varlıklar Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükellefler tarafından bildirim tarihi itibarıyla kanuni defterlere kaydedilir.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bu kapsamda yasal defterlerine kaydettikleri varlıklar için pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz, işletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmez (7852 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen geçici 19 uncu maddenin 4 üncü fıkrası).

Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu varlıkları defterlerinde ayrıca gösterirler.

Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz ve bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir.

Bu yasal düzenleme (7582 sayılı Kanun), bir önceki varlık barışına ilişkin düzenleme (7417 sayılı Kanun) ile aynı olduğu gibi, her iki düzenlemeye ilişkin tebliğlerdeki açıklamalar da aynıdır.

Son iki düzenlemeye ilişkin tebliğde özel fonların dağıtılması halinde vergilendirme durumuna yer verilmemiştir.

Oysa son iki düzenlemeden önceki yasal düzenlemeye (7256 sayılı Kanun) ilişkin tebliğde, bu konuda açıklama yapılarak; varlık barışına konu varlıklara ilişkin tutarların (özel fonların), kurumlar vergisi mükellefleri tarafından ortaklara dağıtılması halinde kar dağıtımına bağlı stopajın yapılmayacağı, gerçek kişi ortaklar ile kurumlar vergisi mükellefi olan ortaklar tarafından elde edilen tutarların da vergilendirilmeyeceği belirtilmişti.7256 sayılı Kanunun ilgili bölümü de 7582 ve 7417 sayılı Kanunların metni ile fonların 2 yıl geçmeden çekilemeyeceği hükmü hariç aynıdır.

Bu nedenle yeni varlık barışında da iki düzenleme öncesi tebliğde yapılan açıklamaların geçerli olduğunu düşünüyorum.

1. Fonun iki yıl geçtikten sonra işletmeden çekilmesi halinde vergilendirme durumu

Yasal düzenlemede yer alan, varlıkların dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayacağına ve bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebileceğine ilişkin hüküm, fonların gelir veya kurumlar vergisi bakımından dönem kazancının tespitinde dikkate alınmamasını (yani işletme bünyesinde gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulmamasını) hem de bunların kurumlarca ortaklara dağıtılması halinde kar dağıtımı vergilemesi yapılmamasını (yani dağıtım nedeniyle kar dağıtım stopajı yapılmayacağı gibi kar payının gerektirdiği gelir veya kurumlar vergisi ödenmemesini) ifade eder.

Nitekim 7256 sayılı Kanuna ilişkin tebliğde, bildirilen varlıklara ilişkin fonların kurumlar vergisi mükellefleri tarafından ortaklara dağıtılması halinde kar dağıtımına bağlı stopaj yapılmayacağı ve gerçek kişi ortaklar ile kurumlar vergisi mükellefi olan ortaklar tarafından elde edilen bu tutarların vergilendirilmeyeceği açıklanmıştı.

7256 sayılı Kanunun ilgili bölümü de 7582 sayılı Kanun metni ile fonların 2 yıl geçmeden çekilemeyeceği hariç aynı olduğundan, yeni varlık barışında da özel fonların 2 yıl geçtikten sonra çekilmesi halinde vergileme (stopaj ve ortak nezdinde gelir veya kurumlar vergisi açısından vergileme) yapılamayacağını düşünüyorum.

2. Fonun iki yıl içinde işletmeden çekilmesi halinde vergilendirme durumu

Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin, varlık barışı kapsamında kanuni defterlerine kaydettikleri varlıkları için pasifte özel bir fon hesabına kaydettikleri tutarlar, bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz.

Bu yasak pasifteki fonlara ilişkin olup, aktife alınan varlıkların işletme faaliyetleri için serbestçe tasarrufuna engel değildir.

Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerde fonun iki yıl içinde ortaklarca çekilmesi, yani fonun nakden ortaklara dağıtılması veya kayda alınan varlıkların fona mahsup edilmek suretiyle ortaklara verilmesi; serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerde ise varlıkların bu mükelleflerce işletmeden çekilmesi halinde fon dönem kazancına dahil edilecektir.

Kurumlarda ayrıca bu tutarlar kar dağıtım stopajına tabi tutulacak (tam mükellef kurum ortaklara dağıtılan tutarlar hariç) ve gerçek kişilerde gelir vergisine, kurum ortaklarda ise iştirak kazancı istisnasının uygulanmadığı durumlarda kurumlar vergisine tabi tutulacaktır.

3. Fonun işletmeden çekişi halinde vergi korumasından yararlanılamaz mı?

Vergi korumasından yararlanabilmek için aşağıdaki şartlara uyulması gerekir:

a) Yurt dışında bulunan bildirime konu varlıkların;

• Bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde Türkiye’ye getirilerek banka veya aracı kurumlara yatırılması ya da Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi,
• Bildirilen varlıklara ilişkin tarh edilen verginin süresinde ödenmesi ve taahhüt edilen tutarlara ilişkin taahhüt şartlarına uyulması,
• Bildirime konu edilen varlıkların Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce kanuni defterlere kaydedilmesi, yasal defterlerine kaydettikleri bu kıymetler için pasifte özel fon hesabı açılması (veya kanuni defterlerin ilgili sayfalarında gösterilmesi), bu fon hesabının ve varlıkların iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilmemesi ve fon hesabının sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılmaması.

1. b) Türkiye’de bulunan ve bildirime konu edilen varlıkların;

• Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce kanuni defterlere kaydedilmesi, yasal defterlerine kaydettikleri bu kıymetler için pasifte özel fon hesabı açılması (veya kanuni defterlerin ilgili sayfalarında gösterilmesi), bu fon hesabının ve varlıkların 2 yıl geçmedikçe işletmeden çekilmemesi ve fon hesabının sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılmaması,
• Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmayanlar tarafından banka veya aracı kurumlardaki hesaplara yatırıldığını gösterir belgelerle tevsik edilmesi,
• Bildirilen varlıklara ilişkin tarh edilen verginin süresinde ödenmesi ve taahhüt edilen tutarlara ilişkin taahhüt şartlarına riayet edilmesi.

Buna göre, son varlık barışı uygulamasında, pasifte özel fon hesabı açılmazsa (veya kanuni defterlerin ilgili sayfalarında gösterilmezse), bu fon hesabı ve varlıklar 2 yıl geçmeden işletmeden çekilirse ve fon hesabı sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılırsa vergi korumasından yararlanılmaz.

Önceki bölümde ifade ettiğim üzere, varlıklar işletmeden çekilmeyip işletme faaliyetleri gereği kullanılabilir, hatta elden çıkarılabilir. Bu durum vergi korumasından yararlanmayı engellemez.

ANCAK, 2 yıl geçtikten sonra fonun dağıtılması vergi korumasını engellemez!

4. Karşılaştırma tablosu

Son üç düzenlemeye ilişkin yasal düzenleme ve tebliğlerin ilgili bölümlerinin karşılaştırılmasına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:

Prim desteğinden Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı turizm işletmesi belgesine sahip özel sektöre ait konaklama tesisleri yararlanacak. Söz konusu tesislerde bu yıl mayıs – aralık aylarında istihdam edilen işçiler için prim teşviki sağlanacak.

YABANCI İŞÇİLERE UYGULANMAYACAK

Turizm sektöründe çok sayıda yabancı işçi çalışıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 2025 yılında 350 bin yabancı işçiye verilen çalışma izninin 43 bin 521’i konaklama sektörüne ait bulunuyor.

Turizm sektörüne sağlanan prim teşviki, yabancı uyruklu işçiler ile sosyal güvenlik destek primine tabi olan emekli işçilere ve yurt dışında çalışan Türk vatandaşı işçilere uygulanmayacak.

BORCUNU TECİL EDEN İŞVERENLER DE YARARLANACAK

Prim teşvikinden yararlanabilmek için iş yeri ile ilgili muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin yasal süresi içinde verilmesi, primlerin yasal süresinde ödenmesi, Sosyal Güvenlik Kurumuna prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmaması gerekiyor. Ancak, SGK’ya olan prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarını tecil ettiren ve taksitlendirenler bu taksitlendirme devam ettiği sürece teşvikten yararlanacaklar.

Mevcut bir işletmenin kapatılarak, değişik ad, unvan veya iş birimi altında açılması, yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması veya destekten yararlanmak amacıyla muvazaalı işlem tesis edildiğinin tespit edilmesi halinde sağlanan teşvik gecikme cezası ile birlikte işverenden tahsil edilecek.

Devlet tarafından sağlanan her türlü prim teşvikinde, sigortasız işçi çalıştıran veya kazançları eksik bildirenlere yaptırım uygulanıyor. Prim desteği sağlanırken bu durumun ortaya çıkması halinde prim desteği iptal ediliyor.

Bu destekten yararlanan iş yerlerinin aynı dönemde diğer sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinden yararlanması halinde, verilecek destek tutarı, söz konusu teşvik, destek ve indirimler uygulandıktan sonra ödenmesi gereken sigorta primi tutarını aşamayacak.

OTELİN FAAL OLMADIĞI DÖNEMDE PRİM TEŞVİKİ UYGULANMAYACAK

Teklife göre prim teşviki mayıs – aralık aylarında çalıştırılan işçileri kapsayacak. Ancak, destek, tesislerin faaliyette bulunduğu aylarla sınırlı tutulacak. Sezon dışında kapalı olan tesisler destekten yararlanamayacaklar.

1,7 MİLYON İŞÇİ İÇİN DESTEK

Kanun teklifinin etki analizine göre, konaklama tesislerinde mayıs – aralık döneminde çalışan toplam 1 milyon 733 bin işçi için yaklaşık 5,36 milyar lira destek sağlanacak. Bu sayı, 7 aylık dönemde istihdam edilen toplam işçi sayısını ifade ediyor.

Söz konusu banka, savunma alanında başta KOBİ’ler olmak üzere şirketlere uzun vadeli finansman imkanı sunacak çok taraflı bir banka olarak tasarlanıyor.

Kanada'nın Montreal kentinde icra edilen müzakerelerden sonra Milli Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Savunma Sanayi Başkanlığı'ndan temsilcilerin katılımıyla yapılan değerlendirmeler sonucunda şu aşamada bankaya katılma taahhüdünde bulunmama kararı alındığı öğrenildi.

Bloomberg HT

Örgüt bünyesinde kullanılan paravan şirketlere ilişkin finansal tespitlere yer verilen iddianamede, "Dosya kapsamında temin edilen MASAK raporları, banka hesap hareketleri, şirket kayıtları ve finansal veriler birlikte değerlendirildiğinde, örgüt tarafından kullanılan şirketlerin olağan ticari faaliyet yürütmek amacıyla kurulmuş bağımsız işletmeler şeklinde değil, suç gelirlerinin kabul edilmesi, farklı hesaplar arasında dolaştırılması, katmanlaştırılması ve sonraki finansal aşamalara aktarılması amacıyla oluşturulmuş örgütsel bir finansal ağın parçaları şeklinde faaliyet gösterdiği anlaşılmıştır." ifadeleri kullanıldı.

Soruşturma konusu şirketlere ilişkin finansal veriler incelendiğinde, örgüt bünyesinde kullanılan şirket hesaplarına yüzlerce farklı gerçek ve tüzel kişiden yüksek hacimli para girişlerinin gerçekleştiği vurgulanan iddianamede, şu tespitler yer aldı:

"Yalçın Aktariye hesaplarına 1075 farklı gerçek kişi ve 462 farklı tüzel kişiden yaklaşık 257 milyon lira, Bilhan Group hesaplarına 135 farklı gerçek kişi ve 107 farklı tüzel kişiden yaklaşık 593 milyon lira, Atahan Gıda hesaplarına yaklaşık 708 milyon lira, Biyal Tarım hesaplarına yaklaşık 406 milyon lira, Fast Gayrimenkul hesaplarına yaklaşık 233 milyon lira, İMA Bilişim hesaplarına yaklaşık 213 milyon lira, Öznacar İnşaat hesaplarına yaklaşık 149 milyon lira, Maysan Gıda hesaplarına yaklaşık 136 milyon lira, Arbe Bilişim hesaplarına yaklaşık 101 milyon lira ve Metro Sanayi hesaplarına yaklaşık 85 milyon lira seviyesinde para girişleri gerçekleştiği tespit edilmiştir."

İddianamede, şirket hesaplarında tespit edilen işlem hacmi, para transfer yoğunluğu, işlem yapan gerçek ve tüzel kişi sayısı ile şirketlerin faaliyet alanları, ticari organizasyonları ve mali yapıları birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu finansal büyüklüklerin olağan ticari faaliyetlerle açıklanamayacak seviyede olduğu, bu durumun şirketlerin gerçek ticari faaliyet yürütmekten ziyade örgüt tarafından oluşturulan finansal sistem içerisinde fon kabulü ve transferi amacıyla kullanıldıklarını gösterdiği belirtildi.

Soruşturmaya konu şirketlerin birbirinden bağımsız ticari işletmeler olmadığının altı çizilen iddianamede, bu paravan şirketlerin örgütün suçtan elde edilen gelirleri finansal sisteme kabul etmek, katmanlaştırmak ve kaynağından uzaklaştırmak amacıyla oluşturduğu örgütsel finans sisteminin birbirini tamamlayan unsurları olarak faaliyet gösterdikleri öne sürüldü.

Paravan şirketlerin, suçtan elde edilen gelirlerin farklı hesaplar arasında dolaştırılması, döviz bürolarına aktarılması, kripto varlıklara dönüştürülmesi, ödeme kuruluşları vasıtasıyla kaynağından uzaklaştırılması ve yurt dışına çıkarılması amacıyla oluşturuldukları ifade edildi.

Sahte arayüzlü internet siteleri üzerinden forex ve e-pin dolandırıcılığı

Paravan şirketler ile örgüt yöneticisi ve üyeleri tarafından oluşturulan finansal yapı içerisine dahil edilen fonların suçtan kaynaklanan gelirlerden oluştuğu belirtilen iddianamede, örgüt yapılanmasının özellikle lisanssız forex yatırım sistemleri, yasa dışı bahis faaliyetleri, bilişim sistemleri kullanılarak gerçekleştirilen nitelikli dolandırıcılık eylemleri, sahte internet siteleri oluşturulması suretiyle gerçekleştirilen dolandırıcılık faaliyetleri, banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması ile çeşitli dijital dolandırıcılık yöntemleri üzerinden sistematik şekilde suç geliri elde ettiği, elde edilen bu gelirlerin daha sonra örgüt kontrolündeki finansal ağ içerisine dahil edildiği vurgulandı.

İddianamede suç gelirlerinin "sahte arayüz-internet sitesi oluşturularak, forex yatırım dolandırıcılığı ve e-pin sistemleri" kullanılarak elde edildiği, Türkiye genelinde başsavcılıklar tarafından bu dolandırıcılık yöntemine ilişkin 1112 soruşturma ve kovuşturma sürecinin yürütüldüğü kaydedildi.

Söz konusu finansal akışlar bütün halinde değerlendirildiğinde, dolandırıcılık eylemlerinden elde edilen suç gelirlerinin önce sanal POS altyapısı kullanan paravan şirket hesaplarında toplandığı, devamında farklı şirketler arasında transfer edilerek dağıtıldığı ve son aşamada Kapalıçarşı'da faaliyet gösteren döviz büroları aracılığıyla döviz veya altın alımı yapılması yöntemiyle kaynağından uzaklaştırılmaya çalışıldığı tespitine iddianamede yer verildi. İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesinin, iddianame üzerindeki incelemesi sürüyor.

Ekonomim

Yıllık enflasyonun haziranda yüzde 32,1'e gerilediğini ifade eden Karahan, arz şoklarının manşet enflasyonu yukarı çektiğini bildirdi.

Karahan, "Kira ve eğitimdeki katılığın azalması hizmet sektöründeki dezenflasyonu destekliyor" değerlendirmesinde bulundu.

Son zamanlarda temel mal enflasyonunun güçlü seyrettiğini dile getiren Karahan, fiyat baskılarının azalmasının beklendiğini vurguladı.

Karahan, son dönemde enflasyondaki hızlanmanın kısa vadeli enflasyon için yukarı yönlü riskler oluşturduğunu belirtti.

Enflasyon beklentilerindeki bozulmanın sınırlı kaldığını ifade eden Karahan, hanehalkı ve reel sektör enflasyon beklentilerindeki dağılımın iyileşme gösterdiğini kaydetti.

Karahan, kapasite kullanımının tarihi ortalamaların altında kaldığını dile getirerek, talep göstergelerinin ekonomik aktivitede yavaşlamaya işaret ettiğini aktardı.

Kredi büyümesinin yavaşladığını belirten Karahan, ticaret açığının yılın ikinci çeyreğinde daraldığını vurguladı.

Karahan, turizm üzerindeki etkilerin sınırlı kaldığını belirtti.

Ödemeler dengesi tarihsel ortalamalara göre ılımlı seyrediyor

Ödemeler dengesinin tarihsel ortalamasına kıyasla ılımlı seviyede seyrettiğini dile getiren Karahan, "Hane halkı döviz talebi sınırlı kaldı. Hane halkının Türk lirasına olan talebi güçlü kalmaya devam ediyor" ifadesini kullandı.

Karahan, rezervlerin güçlü seviyede olduğunu kaydetti.

Orta Doğu'daki çatışmaların dezenflasyon sürecinin gecikmesine yol açtığını ifade eden Karahan, ekonomik aktivitedeki yavaşlamanın sıkı finansal koşullarla devam ettiğini aktardı.

Karahan, şu ifadeleri kullandı:

"Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek olan sıkı para politikası duruşu, talep, döviz kuru ve beklenti kanalları aracılığıyla dezenflasyon sürecini güçlendirecek. Para Politikası Kurulu, politika faizine ilişkin atılacak adımları enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir."

Para politikası kararlarının enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alındığını belirten Karahan, enflasyon görünümünün ara hedeflerden belirgin bir biçimde ayrışması durumunda para politikası duruşunun sıkılaştırılacağını vurguladı.

Dünya

Rapora göre, Türkiye'de bir yıl içinde 5 bin 650 kişi daha dolar milyoneri olurken, artış oranı bakımından yalnızca Litvanya'nın gerisinde kaldı. Türkiye, Letonya, Macaristan, İrlanda, Rusya ve İsrail gibi ülkeleri geride bırakarak servet artışında dikkat çeken ekonomiler arasında yer aldı.

Enflasyon yaşayan ülkelerde dolar milyoneri hızlı artıyor

Veriler, servet artışının yalnızca gelişmiş ekonomilerle sınırlı kalmadığını, yüksek enflasyon yaşayan ve varlık fiyatlarında güçlü yükseliş görülen ülkelerde de dolar bazında milyoner sayısının hızla arttığını ortaya koydu.

Öte yandan mutlak sayı bakımından tablo farklı bir görünüm sergiledi. ABD, 441 bin 78 yeni dolar milyoneriyle açık ara ilk sırada yer alırken, Birleşik Krallık 43 bin 139, Fransa 34 bin 604, İspanya 32 bin 707 ve Japonya 31 bin 428 yeni milyonerle listenin üst sıralarında yer aldı.

Dolar milyoneri sayısındaki artış oranına göre ülkeler

Raporda, milyoner sayısındaki artışın ülkelerin ekonomik büyüklüğünden ziyade finansal varlıkların değer kazanması, sermaye piyasalarının performansı, döviz hareketleri ve gayrimenkul fiyatlarındaki yükseliş gibi faktörlerden etkilendiği belirtiliyor. Türkiye'nin yüksek artış oranıyla listenin üst sıralarında yer alması, son dönemde varlık fiyatlarında yaşanan yükselişin servet dağılımına etkisini de ortaya koyuyor.

Ekonomim

15 bin robot üretildi, hedef 50 bin

Agibot, haziran ayında toplam 15 bin insansı robot üretimine ulaşarak sektörün en hızlı üretim yapan şirketlerinden biri haline geldi.

Şirket, 2026 yılı sonuna kadar 40 bin ila 50 bin robot sevkiyatı gerçekleştirmeyi hedefliyor. Yetkililere göre üretim kapasitesindeki hızlı artış, yeni tedarikçilerin seri üretim kabiliyeti sayesinde mümkün oldu.

Gerçek üretim hattında 7 gün 24 saat çalıştılar

Agibot'un amiral gemisi robotları, Çin'in Jiangxi eyaletindeki Longcheer Technology'nin tablet üretim tesisinde 23-28 Haziran tarihleri arasında aralıksız test edildi.

8 robot; malzeme yükleme, boşaltma, ürün transferi gibi işlemleri 1 milimetre hassasiyetle gerçekleştirdi. Robotlar ayrıca hatalı ve sağlam ürünleri yüzde 100 doğrulukla ayırt etmeyi başardı.

Şirket, bunun insansı robotların artık yalnızca gösteri amaçlı değil, gerçek sanayi üretiminde aktif olarak kullanılabildiğini gösterdiğini belirtti.

İlk hedef elektronik, otomotiv ve lojistik sektörü

Agibot yöneticileri, 2026 ve 2027 yıllarında insansı robotların fabrikalarda büyük ölçekli kullanılmaya başlanacağını öngörüyor. Şirket, robotlarını ilk etapta; tüketici elektroniği, yarı iletken paketleme ve test, otomotiv sanayisi, lojistik, depolama gibi sektörlerde yaygınlaştırmayı planlıyor.

İş gücü sorunlarını azaltmayı hedefliyor

Şirket yetkililerine göre insansı robotlar; personel bulma zorluğunu azaltabiliyor, çalışan devir hızından kaynaklanan sorunları en aza indirebiliyor, eğitim maliyetlerini düşürebiliyor, üretim kalitesinde istikrar sağlayabiliyor.

Duygusal değişimlerden etkilenmeyen ve plansız devamsızlık yapmayan robotların üretim yönetiminde önemli avantaj sağlayacağı ifade ediliyor.

Dünyanın en büyük robot veri platformu kurulacak

Agibot, 2024 yılında bedensel yapay zekâ için sektörün ilk açık kaynaklı büyük veri setini yayımladığını hatırlattı.

Şirket, 2026 yılında bu veri tabanını daha da büyüterek dünyanın en kapsamlı ve en yüksek kaliteli robot eğitim platformunu oluşturmayı hedefliyor. Amaç, robotların "beynini" oluşturan yapay zekâ modellerini daha hızlı ve daha başarılı şekilde eğitmek.

Damla Kaya-Dünya

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın açıklamasına göre, 1-5 Temmuz tarihleri arasında vatandaşlar 7 milyon 600 bin içecek ambalajını depozito iade makinelerine teslim ederken kayıtlı kullanıcı sayısı ise 1,3 milyonu aştı.

Kayıt yaptırmayan işletmelere ceza

Zorunlu uygulama süreci kapsamında otel, restoran ve kafe işletmelerinin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerinden kayıt işlemlerini tamamlayarak birlikte çalışacakları yetkilendirilmiş saha operatörlerini belirlemeleri gerekiyor.

Ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı şekilde ilerleyebilmesi için bu sürecin ekim ayı sonuna kadar tamamlanması gerekiyor.

Belirlenen süre sonunda yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmeler hakkında ise ilgili mevzuat kapsamında gerekli idari işlemler uygulanacak.

Her ambalaj için 20 kuruş teşvik

Sisteme kayıt yaptıran işletmelerde biriktirilen DOA logolu plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları, yetkilendirilmiş operatörler tarafından düzenli olarak toplanarak geri dönüşüme kazandırılıyor.

İşletmelere sisteme teslim ettikleri her DOA logolu ambalaj için 20 kuruş teşvik ödemesi yapılırken, toplama, taşıma ve doğrulama süreçleri dijital altyapı üzerinden takip ediliyor.

Ambalajların yüzde 65'i bu işletmelerde tüketiliyor

Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, depozito kapsamındaki plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının yaklaşık yüzde 65'inin otel, restoran ve kafelerde tüketildiğini belirtti.

Öztürk, işletmeleri kayıt işlemlerini ve yetkilendirilmiş operatör seçimlerini vakit kaybetmeden tamamlamaya davet ederek, sistemin başarısında işletmelerin önemli rol oynayacağını vurguladı.

Hedef yılda 25 milyar ambalajın geri kazanılması

DOA Sistemi ile Türkiye'de her yıl piyasaya sürülen yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüme kazandırılması hedefleniyor. Sistemin ekonomiye yıllık 30 milyar liralık katkı sağlaması beklenirken, ilk aşamada geri kazanım oranının yüzde 50'ye, ilerleyen dönemde ise yüzde 80'e çıkarılması amaçlanıyor.

AA

Avrupa rekoru...

Avrupa'da haziranda 530 binle rekor sayıda elektrikli araç satıldı. Bu satış hacmi aylık bazda yüzde 28, yıllık bazda ise yüzde 31 büyümeye karşılık geldi. Avrupa'da elektrikli araç satışlarındaki rekor artışta destekleyici yasal düzenlemeler ve Orta Doğu'daki savaş sonrası yükselen akaryakıt fiyatları etkili olmaya devam etti.

Çin'de satışlar geçen yıla göre düştü

Dünyanın en büyük elektrikli araç pazarı Çin'de satışlar haziranda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 11 düşüşle 1 milyon oldu. Satışlar yılın ilk yarısında 4,9 milyonla geçen yılın aynı dönemindeki seviyenin yüzde 14 altında kaldı.

Öte yandan, Çinli elektrikli araç üreticilerinin hazirandaki ihracatı 500 binle yeniden rekor kırdı.

Kuzey Amerika'da düşük performans

Kuzey Amerika'da hazirandaki elektrikli araç satışları ise geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13 azalarak 130 bin oldu. Bölgedeki satışlar yılın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 20 düşüşle 730 bin olarak hesaplandı.

Özellikle ABD'de elektrikli araçlara yönelik teşviklerin kaldırılması satışları baskılamaya devam ediyor. Dünyanın geri kalanındaki elektrikli araç satışları ise haziranda yıllık bazda yüzde 98 artarak 300 bin oldu. Satışlar yılın ilk yarısında yüzde 91 büyümeyle 1,4 milyona yükseldi.

AA

10 Temmuz itibariyle geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatına 3,08 TL zam geldi. Bu zamla birlikte İstanbul Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 69,84 TL'ye çıktı. Geçen hafta İstanbul Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 64,61 TL seviyesindeydi.

Son gelen zamla birlikte motorine bir hafta içinde 5,23 TL zam geldi.

Benzinin litre fiyatında ise değişiklik gerçekleşmedi.

Bloomberg HT

Son verilere göre geçen yıl satılan evlerin yarısı 51 ila 100 metrekare büyüklüğünde olurken, en fazla tercih edilen konut tipi ise 51-75 metrekarelik daireler oldu. Sektör temsilcileri bu eğilimin 2026 yılında da devam edeceğini belirtiyor.

Fiyatlardaki sert yükseliş tercihleri değiştirdi

Yunanistan'da konut fiyatları son 10 yılda yaklaşık yüzde 85 ila 100 arasında yükseldi. Bu artış, birçok alıcının bütçesine uygun bir ev bulabilmek için daha küçük metrekareli konutları tercih etmesine neden oldu.

Aidat ve emlak vergileri de etkiledi

Tercih değişiminin ikinci önemli nedeni ise konutların işletme giderleri. Büyük evlerde ısınma, soğutma, aidat ve emlak vergileri daha yüksek olduğu için, daha düşük maliyetli küçük daireler alıcılar açısından daha cazip hale geliyor.

Çocuksuz çiftlerin sayısı artıyor

Yunanistan'da nüfus azalırken tek kişilik hanelerin ve çocuksuz çiftlerin sayısı artıyor. Bu durum geniş konut ihtiyacını azaltırken, yeni projelerde uzun koridorlar ve büyük giriş holleri yerine yaşam alanını daha verimli kullanan kompakt tasarımlar öne çıkıyor.

En çok 51-75 metrekarelik daireler satıldı

2025 yılında gerçekleşen konut satışlarının; yüzde 26,4'ünü 51-75 metrekarelik daireler, yüzde 25,9'unu 76-100 metrekarelik konutlar, yüzde 19,2'sini 50 metrekare ve altındaki evler oluşturdu.

Buna karşılık 101-150 metrekare arasındaki konutların payı yüzde 20,8'de kalırken, 151 metrekarenin üzerindeki büyük evlerin satış oranı yalnızca yüzde 7,7 olarak gerçekleşti.

Atina ve Selanik'te de tablo değişmedi

51-75 metrekarelik daireler Atina bölgesindeki satışların yüzde 29'unu, Selanik'te yüzde 30'unu, Yunanistan'ın diğer bölgelerinde ise yüzde 24,6'sını oluşturdu.

Küçük konutlara artan ilgi aynı zamanda ülkedeki barınma sorununa işaret ediyor. Eurostat verilerine göre Yunanistan'da yaşayan her üç kişiden yaklaşık biri (yüzde 28,3), aşırı kalabalık konutlarda yaşamını sürdürüyor. Ayrıca ülkedeki konut koşullarının 2022 yılına kıyasla kötüleştiği belirtiliyor.

Damla Kaya-Dünya

Bir yıllık artış yüzde 67’ye çıktı

Son bir yıllık dönemde artış çok daha dikkat çekici oldu. 2025 Mayıs ayında 55,7 milyar TL olan yurt dışı harcamaları, bir yıl içinde yaklaşık yüzde 67 artarak 93,1 milyar TL'ye ulaştı. Aynı dönemde işlem sayısı da 40,4 milyondan 52,1 milyona yükseldi. Veriler, yurt dışı seyahatleri ile yabancı ülkelerdeki fiziksel mağazalarda yapılan kartlı harcamaların hız kesmeden arttığını gösterdi.

Yabancıların harcaması sınırlı arttı

Buna karşılık yabancı kartlarla Türkiye'de yapılan alışverişlerde artış oldukça sınırlı kaldı. 2025 Mayıs ayında 41 milyar TL olan alışveriş tutarı, 2026 Mayıs ayında 48,4 milyar TL'ye yükselerek yalnızca yüzde 18 arttı. İşlem adedi ise aynı dönemde 10,3 milyondan 11,5 milyona çıkarak yüzde 11,6 yükseldi. İki veri birlikte değerlendirildiğinde dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. Türk tüketicilerinin yurt dışındaki kartlı harcamaları hem işlem adedi hem de tutar bazında rekor seviyelere ulaşırken, yabancı turistlerin Türkiye'deki alışveriş harcamaları aynı hızda büyümüyor. Başka bir ifadeyle, Türklerin yurt dışına taşıdığı alışveriş talebi, turistlerinTürkiye'ye getirdiği alışveriş talebinden çok daha hızlı artıyor.

Yüksek enflasyon-döviz ilişkisi

Sektör temsilcileri, bu eğilimin en önemli nedenleri arasında Türkiye'de yüksek enflasyon nedeniyle fiyatların döviz bazında da pahalı hale gelmesini gösteriyor. Özellikle alışveriş turizminin lokomotifi olan hazır giyim, ayakkabı, kozmetik ve elektronik ürünlerinde fiyat avantajının zayıflaması, turistlerin harcamalarını sınırlandırırken, Türk tüketicileri de alışveriş için yurt dışına yöneltiyor. Bu durum, Türkiye'nin uzun yıllardır sahip olduğu “uygun fiyatlı alışveriş ülkesi” konumunun yeniden güçlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

30 Euro'luk muafiyetin kaldırılması da durduramadı

Benzer durum alınan önlemlere rağmen online dış ticarette de kendini gösterdi ve yurt dışından yapılan online alışverişlerde 30 Euro’luk gümrük muafiyetinin tamamen kaldırılmasına rağmen online harcamalardaki artış hız kesmedi. BKM verilerine göre yerli kartlarla yurt dışındaki internet sitelerinden yapılan harcamalar, 2025 Mayıs ayındaki 29,2 milyar TL seviyesinden 2026 Mayıs ayında 43,6 milyar TL'ye yükselerek bir yılda yaklaşık yüzde 49 arttı. Aynı dönemde yabancı kartlarla Türkiye'deki internet sitelerinden yapılan online alışverişler ise 15,9 milyar TL'den 19,5 milyar TL'ye çıkarak yaklaşık yüzde 23 büyüdü. Böylece Türk tüketicisinin yurt dışı e-ticaret harcamalarındaki artış, yabancı tüketicilerin Türkiye'deki online harcamalarının yaklaşık iki katı hızda gerçekleşti. Veriler, ithal ürünlere yönelik gümrük tedbirlerine rağmen yurt dışı e-ticaret talebinin güçlü seyrini koruduğunu, buna karşılık Türkiye’deki online perakendenin yabancı müşterilerden aynı ölçüde pay alamadığını ortaya koydu.

Yerlilerin online’da yurtdışına alışveriş turu harcaması arttı

BKM'nin mayıs ayı sektörel verilerine göre, onlineda yerli kartlarla yurt dışında en fazla harcama yapılan sektör seyahat harcamalarını da içeren hizmet sektörü oldu. 17,2 milyar TL’ye ulaşan sektörü 9 milyar TL ile seyahat acenteler/taşımacılık, 2,7 milyar TL ile konaklama, 1,6 milyar TL ile havayolu izledi. Perakendeyi kapsayan elektrik elektronik harcaması 1,8 milyar TL, giyim harcaması 1 milyar TL’ye ulaştı. Yabancılar ise onlineda yurtiçinden 9 milyar TL ile havayolu, 2,4 milyar TL ile konaklama, 2 milyar TL ile de seyahat acentesi/taşımacılık harcaması yaptı. Perakende harcamaları ise yerlilerin yurtdışından yaptığı harcamaların 3’te 1'i oranında gerçekleşti.

Yener Karadeniz-Ekonomim

Avrupa geçen haftaki sıcak havaların ardından ölülerini sayıyor. 2023’te, nispeten daha hafif geçen sıcak hava dalgasında 60 bin kişi feci şekilde can vermiş. Özellikle yaşlılar, Avrupa’nın ortasında klimaya ulaşamadıkları için hayatını kaybediyor. Klima artık modern hayatın gereği haline geldi. Peki, Kuzey Avrupa’da klima neden yaygın değil? Araştırınca, geçen hafta ekonomide üretim yerine hizmetlerin öne çıktığına dair yaptığım tespitime daha çok güvendim. Gelin, tartışalım.

Çin, klimayı da bir meta haline getirmeyi başardı

Aslında bundan yirmi yıl önce öyle her yerde klima olmazdı. En azından Ankara’da durum böyleydi. Evlerde klima kullanılmazdı. Ofislerde de klima ofisin tamamında değil, statü göstergesi olarak makam odalarında ve misafire hürmeten toplantı odalarında olurdu. 2010’larda bu durum değişti. Önce ofislere, sonra evlere patır patır klimalar takılmaya başladı. Evet, havalar son yirmi yılda biraz ısındı ama klimaların artık neredeyse her yerde olmasının asıl sebebi başka.

Klima fiyatları, 2017’den önceki 20 senede küresel ölçekte reel olarak yüzde 50 oranında düşmüş. Peki nasıl? Çin’deki klima üretimi sayesinde. Bugün dünyada yeni takılan her 100 klimanın 84’ü Çin’de üretiliyor. Çin, birçok üründe olduğu gibi klimayı da bir meta haline getirmeyi başardı. Peki, klima üretimi bu kadar kolaylaşmış ve ucuzlamışken Avrupalılar neden hâlâ hayatlarını sıcaktan kaybediyor?

Avrupa kural değiştirdi, usta arzında sorun oluştu

Küreselleşme sayesinde klima üretimi ucuzladı. Ama klimayla ilgili hizmetler göreli olarak pahalandı. Çünkü klima ünitelerinin arzı artıyor ama bunları takacak beceriye sahip usta sayısı aynı hızda artmıyor. Darboğaz üretimde değil, hizmette oluşuyor. Paris’te yaşlılar sıcaktan ölürken, usta olmadığı için takılamayan binlerce klima depolarda bekliyordu. 2010’ların ortasında Türkiye’de benzer bir kısıt oluşmuştu. O zaman yeni taşınan bir arkadaşım klimayı Suriyeli bir ustanın taktığını söylemişti. Tabii, Suriye sıcak bir memleket olduğu için bu alanda deneyim daha fazla. Demek ki, Türkiye 2010’ların ortasından itibaren işgücü piyasasındaki kısıtların önüne geçebilecek bir esneklik sergilemiş.

Avrupa ne yapmış? 2024’te Avrupa Birliği klima kurallarını iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında revize etmiş. Klimaların zararlı gazlarını önlemek için yeni ustalık kriterleri getirip yalnızca buna sahip olanların klima monte etmesine izin vermiş. Ustaların yüzde 80’i aniden klima takamaz olmuş. Avrupa’da 2030’a kadar 300 bin yeni klima teknisyeni gerekiyor. Avrupa’da çalışmaya niyetiniz varsa, klima montajı ve tamiri çok cazip bir alan. Saatlik ücret 100 avronun üzerinde. Tabii, çalıştıracak usta bulabilirseniz.

Ancak Avrupa’daki mesele işgücü piyasasının katılığıyla sınırlı değil. Öncelikle kıtada binalar eski. Avrupalılar da vatandaşlarından çok tarihi binalarını korumayı tercih ettikleri için bu binalara klima takmak çok zor. Eğer bina bir şekilde koruma altındaysa, klima takmadan önce belediyeden, anıtlar kurulundan izin alınıyor. Koruma altında olmayan binalarda ise binanın dış görünümü değişeceği için kat maliklerinin çoğunluğundan izin alınması gerekiyor. Yani hem işgücü piyasası hem de klima takma işi lüzumsuz yere çok fazla kurala tabi kılınmış durumda.

2005’te Ankara’da Rekabet Kurumu’nda işe başladığımda her mayıs ayında aynı tartışma hasıl olurdu. O zamanlar kurumun şirketlerden alınan harçlardan oluşan geniş bir bütçesi vardı. Kurul her yıl -özellikle yargı kökenli üyelerinin tercihiyle- bütün çalışanların odalarına klima takılmasını reddedip kalan parayı sene sonunda merkezi bütçeye aktarırdı. Nitekim, o dönemki Cumhurbaşkanı Sayın Ahmet Necdet Sezer de Anayasa Mahkemesi Başkanı olduğu dönemde üyelerin odalarına klima taktırmayıp bütçeyi sene sonunda iade etmişti. Geçen sene bu durumu, Singapur’un kurucusu Lee Kuan Yew’in “Singapur’u bir bataklıktan dünyanın en zengin ülkesi haline nasıl getirdiniz?” sorusuna “İlk iş devlet dairelerine klima taktırdım.” cevabıyla mukayese eden sosyal medya paylaşımım linçlenmişti.

Medeniyet nedir? Bize kurallara ve kurumlara bağlı olmak diye öğretmişlerdi. Avrupa’nın klima ile imtihanını izleyince düşünüyorum da galiba medeniyet aslında “adapte olabilme gücü”ymüş. Dünya hızla değişiyor. Eğer güçlü kurallarınız ve kurumlarınız olmasına rağmen bunlar değişime adapte olamazsa, bir müddet sonra geri kalırsınız. Klimanın politik ekonomisini inceleyince, --daha birçok konu gibi-- sanayimizin hizmetlerle imtihanını da bu çerçevede değerlendirebileceğimizi görüyorum. Eski paradigmalara takılıp yeni dünyada rekabetçi olamayız. O nedenle gelin, klimalarımızı açıp adaptasyon üzerine düşünelim!

Ussal Şahbaz-Ekonomim

Turizm sektörünün görünümü

Kültür ve Turizm Bakanlığının yayımladığı sınır istatistiklerine göre 2025 yılında Türkiye’ye gelen yabancı ziyaretçi sayısı 52,7 milyon seviyesinde gerçekleşmiş, yabancı ziyaretçi ve yurt dışında yaşayan vatandaş ziyaretçilerin birlikte hesaplandığı toplam ziyaretçi sayısı ise 63,9 milyonu aşmıştır. Buna karşın yabancı ziyaretçi sayısındaki yıllık artışın yalnızca yaklaşık yüzde 0,28 düzeyinde kalması, sektörün 2025 yılında nominal olarak yüksek hacmini korumakla birlikte güçlü bir büyüme ivmesi yakalayamadığını ortaya koymaktadır.

Yine, Bakanlığın Mayıs 2026 sınır istatistiklerine göre, Mayıs ayında Türkiye’yi ziyaret eden yabancı sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,58 azalarak 4.856.862 kişi olmuştur. Ocak-Mayıs 2026 döneminde ise yabancı ziyaretçi sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,56 azalışla 15.226.624 kişi olarak gerçekleşmiştir.

Turizm konaklama tesislerine öngörülen istihdam teşviki

3 Temmuz 2026 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan 2/3764 sayılı “Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” ile turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesislerine yönelik sigorta primi desteği sağlanması öngörülmektedir.

Teklifin TBMM’de görüşmeleri sırasında bazı değişiklikler olabilecek ise de, yazımızda teklifte yer alan düzenlemeler çerçevesinde turizm konaklama tesislerine sağlanacak istihdam teşviki konusunda bilgi verilecektir.

Teşvikten yararlanma şartları

Söz konusu teşvikten yararlanılabilmesi için işyerinin:

- Özel sektöre ait konaklama tesisi olması

- 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunun kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı turizm işletmesi belgesine sahip olması

- Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamelerinin yasal sürede verilmesi

- Tahakkuk eden cari ay sigorta primlerinin yasal süresinde ödenmesi

- SGK’ya ödeme vadesi geçmiş prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcunun bulunmaması veya varsa tecil ve taksitlendirilmiş ya da yapılandırılmış olması

Gerekmektedir.

Teşvik tutarı

Yukarıda belirtilen şartları sağlayan turizm konaklama tesisi işyerine ilgili ayda/dönemde SGK’ya verilen muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde kayıtlı 5510/4-a (SSK) bendi kapsamında uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlılık ve ölüm) tabi sigortalıların prim ödeme gün sayısının 116,67 TL ile çarpılması (prim gün sayısı x 116,67 TL) suretiyle bulunacak tutarda teşvik sağlanacaktır.

Dolayısıyla, bir kişi için 30 gün üzerinden sağlanacak teşvik tutarı (30 gün x 116,57 TL) 3500,10 TL olacaktır.

Konaklama tesislerine sağlanacak olan bu teşvik İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacaktır.

Düzenlemenin İşsizlik Sigortası Fonuna maliyetinin yaklaşık 5,36 milyar TL olacağı tahmin edilmektedir. Bu yönüyle teklif, turizm sektöründe işveren maliyetlerinin azaltılması ve istihdamın korunması amacıyla geçici fakat hedefli bir destek mekanizması olduğunu söyleyebiliriz.

Teşvik süresi

Konaklama tesisi işyerleri 2026/Mayıs-Aralık dönemine ilişkin olmak üzere, tesisin faaliyette bulunduğu aylar/dönemler ile sınırlı olmak üzere en fazla 8 ay süreyle teşvikten yararlanabileceklerdir.

Teşvikten yararlanamayacak olan işyerleri

Aşağıda belirtilen durumların tespiti halinde söz konusu konaklama tesisi işyerleri teşvikten yararlanamayacak, yararlanılmış olması halinde de gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte geri alınacaktır.

- Mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad ve unvan altında ya da yeni bir iş birimi olarak açılması veya yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi muvazaalı yöntemlere başvurularak söz konusu destekten yararlandığı tespit edilen işyerleri,

- 2026/Mayıs-Aralık döneminde çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği (kayıt dışı çalıştırma) veya bildirilen sigortalıları fiilen çalıştırmadığı (sahte sigortalılık) tespit edilen işyerleri

- 2026/Mayıs-Aralık döneminde sigortalıların prime esas kazançlarını SGK’ya bildirmediği veya eksik bildirdiği tespit edilen işyeri

Ancak, ilgili ayda 2026/ Mayıs- Aralık dönemine ait aylık brüt asgari ücretin onda birini (3303 TL) geçmeyecek tutarda eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti durumunda, SGK tarafından yapılacak ihtar üzerine 15 günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerleri söz konusu destekten yararlanmaya devam edebileceklerdir.

Teşvikten yararlanamayacak olan sigortalılar

Söz konusu destek aşağıda belirtilen sigortalılar hakkında uygulanmayacaktır.

- Sosyal güvenlik destek primine tabi olanlar (emekli çalışanlar)

- Yabancı uyruklu sigortalılar

- Yurtdışında çalışan sigortalılar

Teşvik tutarının SGK prim borçlarına mahsubu

Söz konusu destek, klasik anlamda doğrudan nakit hibe niteliğinden ziyade sosyal güvenlik primi yükünün azaltılmasına yönelik bir istihdam teşviki olarak kurgulanmıştır.

Buna göre, yararlanılacak olan teşvik tutarı söz konusu işyerlerinin SGK’ya ödeyecekleri sigorta primlerinden otomatik olarak mahsup edilecektir.

Ancak, söz konusu teşvikten yararlanan işyerlerinin aynı ayda/dönemde diğer sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinden yararlanması halinde; söz konusu teşvik tutarı, diğer teşvik, destek ve indirimler uygulandıktan sonra destekten yararlanılan aya/döneme ait SGK’ya ödenmesi gereken sigorta prim tutarını aşamayacaktır.

Bunun dışında, İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacak olan tutarlar, gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gelir, gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmayacaktır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı verileri, 2025 yılında yabancı ziyaretçi sayısındaki artışın oldukça sınırlı kaldığını, 2026 yılının ilk beş ayında ise yabancı ziyaretçi sayısında düşüş yaşandığını göstermektedir.

Dolayısıyla, TBMM’ye sunulan kanun teklifinde öngörülen düzenleme, turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesislerine sigorta primi desteği sağlayarak işveren maliyetlerini azaltmayı, kayıtlı istihdamı korumayı ve sektörün dışsal şoklara karşı dayanıklılığını kısmen de olsa artırmayı hedeflemektedir.

Bu düzenleme, tek başına turizm sektörünün tüm yapısal sorunlarını çözmeye yeterli olmasa da iş gücü kaybının önlenmesi, hizmet kalitesinin korunması bakımından önemli bir kamusal destek olduğu değerlendirilmektedir.

Spot altın yüzde 0,2 artışla ons başına 4.128,92 dolara yükseldi. Buna rağmen haftalık bazda yüzde 1’in üzerinde değer kaybetmesi bekleniyor. ABD vadeli altın kontratları ise 4.139,50 dolarda yatay seyretti.

Doların bir haftanın en düşük seviyesine gerilemesi, dolar cinsinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha cazip hale getirdi.

KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, “Altın, dünkü yükselişin ardından bugün konsolidasyon sürecinde. Yatırımcılar, ABD-İran ilişkilerine yönelik belirsizlik nedeniyle daha fazla yükseliş yönünde pozisyon almakta temkinli davranıyor.” dedi.

Petrol fiyatları ise ABD ile İran’ın karşılıklı saldırılarını sürdürmesi nedeniyle haftalık yükselişe hazırlanıyor. İran Silahlı Kuvvetleri, ABD’nin İran’ın güney kıyıları ve doğu eyaletlerine yönelik saldırılarının ardından perşembe günü Körfez ülkelerindeki ABD askeri altyapısını hedef aldı.

Son saldırı dalgası, enflasyon endişelerini artırırken Fed’in bu yıl faiz artıracağı beklentilerini de güçlendirdi. CME’nin FedWatch verilerine göre piyasalar, geçen hafta yaklaşık yüzde 54 olan eylül ayında faiz artırımı olasılığını yüzde 64 olarak fiyatlıyor.

Altın, genellikle enflasyona karşı korunma aracı olarak görülse de yüksek faiz ortamında faiz getirisi sunmayan bir varlık olması nedeniyle cazibesini kaybedebiliyor.

Waterer, “Petrol fiyatları mevcut seviyelerde kaldığı sürece altının geri çekilmelerde alıcı bulmaya devam etmesini bekliyorum. Ancak petrolde yaşanacak sert bir yükseliş, enflasyon ve faiz endişelerini yeniden alevlendirebilir ve bu durum altın için olumsuz olur.” değerlendirmesinde bulundu.

Bu hafta yayımlanan Fed’in haziran toplantı tutanakları, politika yapıcıların yüksek enflasyona ilişkin endişelerinin arttığını ortaya koydu.

HSBC ise perşembe günü, ABD’de para politikasına ilişkin beklentilerin daha şahin bir yöne kayması ve doların güçlenmesini gerekçe göstererek 2026 ve 2027 yıllarına ilişkin ortalama altın fiyatı tahminlerini aşağı yönlü revize etti.

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 0,8 artışla ons başına 60,46 dolara, platin yüzde 1,6 yükselişle 1.636,68 dolara ve paladyum yüzde 1,6 artışla 1.267 dolara çıktı. Buna karşın üç metal de haftalık bazda değer kaybetmeye hazırlanıyor.

Bloomberg HT

Türkiye’nin bu listede yer alması, ülkemiz açısından raporun altı çizilmesi gereken nok­tası. Türkiye, KAV‘yi yasal düzenlemeye kavuş­turarak bu reformu erken benimseyen ülkeler arasında konumlanmış görünüyor.

KAV, OECD’nin odak alanıydı

Rapora göre, KAV, 2025 boyunca OECD’nin gelişmekte olan ülkelere yönelik çalışmaların­da öne çıkan bir odak alanıydı. 2026 ve deva­mında bu önceliğin daha da büyümesi bekleni­yor. Bunun nedeni, çok sayıda ülkenin KAV’yi hâlihazırda uygulamaya koyarken, birçok geliş­mekte olan ülkenin hem bu vergi kapsamında­ki seçeneklerini hem de kendi vergi teşvikleri­nin akıbetini anlamaya çalışması. Bu noktada rapor, “Yan Yana” (Side-by-Side) adı verilen ve 5 Ocak 2026’da kabul edilen bir pakete işaret ediyor. Paket, küresel asgari vergi düzenleme­lerinin uyumlu işleyişini sağlamayı hedefleyen şu unsurları içeriyor: sadeleştirme önlemleri, çok uluslu grupların vergi teşviklerinin nasıl ele alınacağı, belirli koşulları karşılayan grup­lar için “güvenli liman” uygulamaları ve yurt içi ek vergilerin, yerel vergi matrahlarının korun­masında birincil mekanizma olarak kalması il­kesinin pekiştirilmesi. OECD’nin bu alandaki desteği somut rakamlara dayanıyor. Rapora gö­re gelişmekte olan tüm Kapsayıcı Çerçeve üye­si ülkeler, KAV’nin kendileri üzerindeki olası etkisini gösteren güncellenmiş bir ekonomik etki değerlendirmesi almış; çerçeve üyesi ol­mayan yedi ülke ise bu değerlendirmeyi talep üzerine edinmiş durumda. KAV ve vergi teşvi­ki reformu konusunda yirmi ülkeye ikili destek sağlanmış; bunların on beşi özellikle teşvik re­formu ve etki analizi konusunda teknik yardım almış. Desteğin bir kısmı da bölgesel çalıştaylar aracılığıyla verilmiş durumda.

‘Amsterdam Diyaloğu’

Raporda, reformun yalnızca yasa yapımıy­la bitmediğini, idari tarafının da örgütlenme­si gerektiğini gösteren bir başlık ise “Amster­dam Diyaloğu”. Bu girişim, Vergi İdaresi Fo­rumu’nun, KAV’nin uygulanmasında idareler arası eşgüdüm ve tutarlılığı geliştirmek üzere yürüttüğü bir çalışma. Rapora göre, 2025’in ilk yarısında altmıştan fazla ülkeden temsilcinin katıldığı iki sanal çalıştay ve Manchester’da yüz yüze bir toplantı düzenlenmiş; bu ilk aşama önden uyuma odaklanırken, ardından KAV risk değerlendirmesine ayrılan ikinci aşama başla­tılmış. Rapor, önümüzdeki dönemin gündemini de ele alıyor. KAV’ye ilişkin rehberlerin yayım­lanmasının ardından 2026’da daha fazla çalış­maya ihtiyaç duyulacağını belirtiliyor. Ülkele­rin özellikle uygun vergi teşviklerini sınıflan­dırmak, politika etkilerini değerlendirmek ve yurt içi asgari ek vergilerden elde edilecek ge­lirleri daha isabetli tahmin etmek için desteğe ihtiyaç duyabileceği vurgulanıyor.

İnşaatın bir kısmının tamamlandığı gerekçesiyle “kısmi ilişkisizlik” talep eden işverenler yönünden Yönetmelikte asgari işçilik araştırması yapılacağına dair herhangi bir düzenleme bulunmamasına rağmen talep eden ve inşaatın bitirildiği kısmını kanıtlayan işverenlere kısmi ilişiksizlik belgesi verilmektedir. Halbuki 16/5/2026 tarihinde yayımlanan Yönetmelik değişikliğinde “kısmi ilişiksizlik” belgesi talep edilen işverenler yönünden bir cümlelik ilave bir düzenlemeyle, uygulamanın yasal zemine oturtulması mümkündü, ama olmadı.

Asgari işçilik araştırma işleminde özel nitelikteki inşaatlarının maliyetinin hesaplanması sırasında, 16/5/2026 öncesinde inşaatın bitirildiği yıldan bir önceki yıla ait birim maliyet bedeli esas alınmakta iken, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde yapılan değişiklik ile 16/5/2026 tarihinden itibaren inşaatın başladığı yıl ile bitirildiği yıldan önceki yıllar arasındaki maliyet bedellerinin aritmetik ortalamasının esas alınması yöntemine geçilmiştir.

Yönetmelikte yapılan bu değişiklikler sonrasında kısmi ilişiksizlik belgesi talep eden işverenler yönünden de 2026/16 sayılı Genelge ile değişikliğe gidilmiştir.

Genelde uyanık müteahhitlerce asgari işçilik maliyetlerini azaltmak ve fark işçilikten kaynaklanan prim borçlarıyla karşılaşmamak maksadıyla yapılan bu talepler, bitirilen kısmın kanıtlanması kaydıyla (yapı denetim tutanağı ile kolayca kanıtlanması mümkün) SGK tarafından kabul edilmektedir.

Yönetmelik değişikliği öncesinde inşaatın tamamlanan bölümü için kısmi ilişkisizlik belgesi verildikten sonra, kalan kısım için ilişkisizlik belgesi talep edildiğinde, sonradan ilişiksizlik belgesi talep edilen kısmın işe başlama tarihi olarak, inşaata ilk defa başlanılan tarih esas alınmakta idi. Ayrıca ilk kısım için “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla bildirilmiş olan işçilikler, ikinci kısım için yapılan asgari işçilik araştırma işleminde “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına da dahil edilmekte idi.

2026/16 sayılı Genelgede ilk defa 16/5/2026 ve sonrasında kısmi ilişkisizlik belgesi verilen inşaatlarda, kalan kısım için sonradan ilişiksizlik belgesi talep edildiğinde,

• İkinci kısmın başlama tarihi olarak ilk kısmın bitirildiği tarihten sonraki ilk defa sigortalı bildirimi yapılan tarihin kabul edileceği,

• İlk kısmın başlayıp bittiği tarihler arasındaki “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarının, “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla olması halinde, fazladan bildirilen işçiliklerin ikinci kısım için yapılacak araştırma işlemi sırasında “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına dahil edilmeyeceği açıklanmıştır.

İlk defa 16/5/2026 tarihinden önce kısmi ilişiksizlik belgesi alan işverenlere geldiğimizde, inşaatın kalan kısmını 16/5/2026 tarihinden sonra bitirmeleri halinde, ilk kısmın bitirildiği tarihten sonraki ilk defa sigortalı bildirimi yapılan tarihin ikinci kısmın başlama tarihi olarak kabul edileceği, ayrıca ilk kısım için yapılan hesaplamada “Kuruma Bildirilmesi Gereken İşçilik” miktarından fazla olan işçiliklerin ikinci kısım için yapılacak araştırma işleminde “Kuruma Bildirilmiş Olan İşçilik” miktarına dahil edileceği açıklanmıştır.

Ne var ki ikinci kısmi ilişiksizlik belgesi için yapılacak araştırma işleminde işe başlama tarihi olarak bir önceki kısmın bitirildiği tarihi izleyen gün kabul ediliyorsa, ki öyle, ilk kısım için fazladan bildirilmiş olan (ikinci kısmi ilişiksizliğe konu olan bölümün inşasına başlanılan tarihten önce bildirilmiş olan) işçiliklerin hesaplamaya dahil edilmesi nedeniyle, bu uygulamanın, Yönetmeliğin 112/1. fıkrasında yer alan “İşin başlangıç tarihinden önce ve bitim tarihinden sonra Kuruma bildirilmiş olan sigorta primine esas kazanç tutarları ile gün sayıları araştırma işleminde dikkate alınmaz. “hükmüne aykırılık teşkil ettiği ayan beyan ortadadır.

Bu nitelikteki işverenler yönünden ikinci kısmın başlama tarihi, fazla işçiliğin bildirildiği süre kadar geri götürülmüş olsa idi hiç değilse uygulama, Yönetmeliğe uygun hale getirilmiş olurdu. Veya başka bir yöntem de bulunabilirdi elbet, ama maalesef bulunmamış.

2026/16 sayılı Genelgede, kısmi ilişiksizlik belgesi talep eden işverenlerce fark işçilikten kaynaklanan prim borcunun bir ay içinde ödenmemesi halinde araştırma işleminin iptal edileceği açıklanmış.

Ancak, fark işçilikten kaynaklanan prim borçlarıyla ilgili olarak;

• 5510 sayılı Kanunun 85. maddesinde “Tebliğ edilen prim ve gecikme cezası ve gecikme zammının ödendiği veya ödeneceğinin işveren tarafından yazılı olarak taahhüt edilmesi halinde borç kesinleşir.”

• Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 112. maddesinde ise “İşverence borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi, taahhütname verilmesi veya itirazda bulunulmaması halinde borç kesinleşir ve işlemler sonuçlandırılır.”

Hükümlerine yer verilmiştir.

Haliyle yönetmelikle getirilen düzenleme kanuna; genelge ile getirilen düzenleme ise hem kanuna hem de yönetmeliğe aykırı ne yazık ki.

Hadi bunu da geçtik, kısmi ilişkisizlik talep eden işverenlerce bir ay içinde fark işçilik borcu ödenmediği takdirde asgari işçilik araştırma işlemi iptal edilecek ise ruhsat vermeye yetkili kurumlarca inşaatın tamamlanma seviyesinin bildirilemediği durumlarda inşaatın tamamlanma seviyesi ve tamamlanma tarihinin tespiti amacıyla zaten devasa bir iş yükü altında olan sosyal güvenlik denetmenlerini boş yere meşgul etmiş olmayacak mıyız?

Geçenlerde Londra’da oturduğumuz mahallenin sakinlerinin de üye olduğu Nextdoor adlı aplikasyondan gelen mesajlara bakıyordum. Civardaki mahallelerden de haberler geldiği için gözüme bir mesaj çarptı. Komşu ilçe sınırları içindeki Wimbledon semtinin sakinleri Wimbledon tenis turnuvasıyla ilgili bir şikayet daha doğrusu bir yakınmaydı bu:

“Köpeğimi gezdirmek için Wimbledon Parkı'na gittim ama orası artık tenis etkinlikleri için bir otoparka dönüştürülmüş! Yolun karşısındaki spor kulübünü devraldıktan sonra ellerinde yeterli alan kalmadı mı sanki? Bu tam anlamıyla bir açgözlülük çünkü hiç şüphesiz otopark ücreti alacaklar!” Tenis turnuvasının yapılacağı üç hafta boyunca Wimbledon Parkı otopark alanı olarak kapatılmıştı. Köpeğini dolaştırmaya giden bu Wimbledon sakini de şikayetini böyle dile getirmişti.

Aradan birkaç gün geçti ve turnuva başladı ki bu kez protestocular çıktı ortaya. Wimbledon turnuvasını düzenleyen All England Lawn Tenis Club’ın (AELTC) genişleme projesinden şikayetçi olan bir kitle olduğunu biliyorum. 50 kadar protestocu da turnuva için geceden veya sabahın erken saatlerinden itibaren sıraya giren tenis severlerin hemen yanında ve kameraların önünde itirazlarını dile getirdi “Tenisi severim, betondan nefret ederim. Ağaçları seviyoruz” sloganlarıyla…

Tüm bu itirazların sebebi AELTC’nin büyük genişleme projesi... Mevcut kampüsün karşı tarafındaki golf kulübünü birkaç yıl önce satın aldılar. Bu alana 8 bin seyirci kapasiteli büyük bir kort daha inşa etmeyi planlıyorlar. Ayrıca 38 adet küçük kort da inşa edilecek ve her şey yolunda giderse 2032'den itibaren eleme turları da burada oynanacak. Wimbledon da bu genişleme sayesinde gelir seviyesi de bu yılki 450 milyondan 600 milyon sterline çıkarabilir…

64 takımlı kupaya hazır olun

Wimbledon tenis turnuvası sadece bir örnek. İngiltere'de, Avrupa’da veya dünyanın diğer bölgelerindeki büyük turnuvalar ve şampiyonalar büyük bir büyüme iştahına kapılmış durumda. Daha fazla takım, daha fazla katılımcı, daha fazla maç, daha fazla seyirci ve elbette daha fazla gelir arzusu tüm etkinlik sahiplerini ve de diğer paydaşları cezbetmiş durumda.

Bakın FIFA’nın düzenlediği Dünya Kupası’na. Bu yıl takım sayısı 32'den 48'e çıktı. Özellikle ABD’deki seyirci kapasiteleri yüksek stadyumlar sayesinde hem daha fazla maç hem daha fazla seyirci rakamlarına ulaşıldı. İkinci turdaki Fransa-İsveç maçı sırasında turnuvanın toplam seyirci sayısı 5 milyon sınırını aştı. Hem FIFA hem ev sahipleri hem de yayıncılar bu durumdan son derece memnun görünüyor. Önceki haftalarda FIFA’nın bu turnuvayı da içeren dönemden toplam 13 milyar dolarlık gelir beklediğini söylemiştik. 48 takıma çıkılmasa bu rakama da ulaşılmazdı.

Henüz bu turnuvayı bitirmedik ama şimdiden 64 takımlı Dünya Kupası önerileri duyuluyor bile. 48 takımlı turnuvanın eleme ve fikstür açısından yarattığı sorunlar gerekçe gösterilerek kupadaki takım sayısının 64'e çıkması yönünde tavsiyeleri okuyoruz. Tabii bu daha da fazla maçın oynanacağı daha uzun süren bir turnuva anlamına da gelecek. Gelirler daha da artacak… Belki 2034’te 20 milyar dolar gelir temin edecek 64 takımlı Dünya Kupası…

ABD’deki dalga

Dünyanın en bereketli spor pazarı diyebileceğimiz ABD’de bu büyüme iştahı belki 40 yıldır sürüyor. Yeni stadyum ve tesis konusunda zaten öncü durumdalar. Mevcut tesislerin yerine daha konforlu ve daha lüksünü yapmak için kamu kaynaklarını kullanmaktan hiç çekinmiyor takımlar. Burada amaç kapasiteden önce bilete ve yeme içmeye daha fazla harcayacak zengin seyirciye özel alanları arttırmak. Ülkedeki dört büyük ligin 2024’te sadece bilet geliri 15 milyar doları bulmuştu.

ABD’deki bu artış ve genişleme sadece tesislerle de sınırlı değil. Ülkenin hem büyük hem de orta boy liglerindeki takım sayısı da artıyor bir yandan. Mesela basketbolun zirvesi NBA’de iki takımlık bir genişleme olacak önümüzdeki yıllarda. Takım sahiplerinin lige katılmak için 7 ila 10’ar milyar dolar ödeyeceği tahmin ediliyor. Keza futbol ligi MLS’te ve kadın liglerinde istikrarlı genişleme devam ediyor. MLS’teki takım sayısı 10 yılda 20’den 30’a yükseldi. Kadınlar basketbol ligi WNBA’de takım sayısı iki yıl evvel 12’ydi. Orada da 2030’da lig 18 takımla oynanacak.

Kulüplerin büyüklük sevdası

En başta da dediğim gibi bu ne Wimbledon’a ne FIFA’ya özgü bir sorun… Hemen hemen her spor dalında önde gelen turnuvalar ve şampiyonalar bu büyüyen spor pazarından daha fazla pay alabilmek için genişleme stratejileri ortaya koyuyor. Mesela bu büyüme hevesine en çok futbolda rastlıyoruz. Zengin kulüplerin baskısıyla UEFA’nın Şampiyonlar Ligi’ni nasıl genişlettiğini gördük. İki yıl önce takım ve maç sayısı artırıldı. Ancak bu artış mevcut durumda kalmayabilir. İlerleyen yıllarda daha da genişlemiş bir Şampiyonlar Ligi’yle karşı karşıya kalabiliriz. Keza Avrupa’nın önde gelen 12 kulübünün beş yıl önce giriştiği süper lig projesini de unutmayalım. Şimdilik rafa kaldırılmış görünse de birkaç yıl sonra küllerinden doğabilir. Kulüpler de bireysel olarak büyüme ve genişleme akımından geri kalmıyor. Daha büyük ve daha lüks stat inşa etme akımı ABD’den

Avrupa’ya sıçrayalı yaklaşık 20 yıl oldu. Son dönemde de hızlandı… Avrupa’nın en büyük kulüpleri ya yeni stat inşa etme ya da mevcut stadyumlarını tamamen yenileme peşindeler. Geçen yıllarda Real Madrid’in bunu gerçekleştirdiğini gördük. Şimdi Barcelona, Camp Nou Stadı’nı yenileme çalışmasını bitirmenin eşiğinde. İngiltere'de önde gelen kulüplerin hemen hemen tamamı statlarını ya genişlettiler ya da yeni stada kavuştular son 20 yılda. Şimdi Manchester United ülkenin en büyük stadyumunu inşa etmenin peşinde. 2 milyar sterline mal olması beklenen bu 100 bin kişilik yeni stadyum eskisine göre 25 binden fazla seyirciyi ağırlamakla beraber muhtemelen kulübün gelirlerinde büyük bir sıçrama sağlayacak. 2035’te hizmete girdiğinde Manchester United’ın gelirleri tahminen 1 milyar sterlin sınırına dayanır…

Diğer takım sporları farklı mı? Voleybol, hentbol, basketbol gibi dallarda dünya ve kıta şampiyonaları giderek daha fazla takımın katılımıyla yapılıyor. Bu sporları yöneten uluslararası federasyonlar takım sayısını 16'dan 24'e, hatta 24'ten 32'ye çıkarmakta bir sakınca görmüyor. Elbette Avrupa merkezli kalmamak diğer kıtalara yayılmak her federasyonun işine yarıyor. Yayın pastası büyüyor, Asya gibi pazarlardan yeni sponsorlar işin içine giriyor.

Alp Ulagay-Dünya

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.