Düzenleme, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile 1 Haziran 2019'dan önce imar planlarında yalnızca ticari kullanıma ayrılmış alanlarda bulunan tesislere istisna getirildi.

Belirli tesisler kapsam dışında tutuldu

Yeni düzenlemeye göre, turizm işletmesi veya kısmi turizm işletmesi belgesi bulunan söz konusu tesislerde, aynı malike ait konaklama birimleri üzerinde kat mülkiyeti ya da kat irtifakı bulunması halinde yönetmeliğin 13'üncü maddesinin sekizinci fıkrası uygulanmayacak.

Böylece bu tesislerde mevcut kat mülkiyeti ve kat irtifakı, yönetmeliğe aykırılık olarak değerlendirilmeyecek.

Mevcut uygulamada belge iptal edilebiliyordu

Yönetmeliğin ilgili fıkrası, konaklama hizmeti sunulan tesislerin tek bir bağımsız bölüm sayılmasını öngörüyor. Aynı hüküm kapsamında, konaklama birimleri üzerinde devre mülk, kat irtifakı ve kat mülkiyeti gibi şerhe tabi haklar kurulmasına izin verilmiyor.

Bu şartları karşılamayan tesislere turizm belgesi düzenlenmezken, sonradan aykırılığı tespit edilen işletmelerin belgeleri de iptal edilebiliyordu. Yapılan değişiklikle, belirtilen nitelikleri taşıyan tesisler bu uygulamanın dışında bırakıldı.

AA

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın katılımıyla gerçekleştirilen imza töreninde, programın yeni dönemine ilişkin protokoller KOSGEB ile kamu, özel ve katılım bankalarının temsilcileri tarafından imzalandı.

Yeni düzenlemeyle KOBİ’lerin yanı sıra büyük işletmelerin de finansman desteği almasına imkân sağlanırken, KOSGEB tarafından karşılanan finansman desteği 10 puandan 12 puana yükseltildi.

685 Bin 953 İstihdam Korundu

Program kapsamında geçtiğimiz dönemde 38 bin 208 işletmenin başvurusu onaylandı.

Ağustos 2026 itibarıyla toplam 17 bin 843 işletmeye 11,2 milyar TL destek sağlandı ve 685 bin 953 istihdamın korunmasına katkıda bulunuldu.

Program kapsamında 4 bin 127 işletme 15,4 milyar TL finansmana erişim sağladı.

İmalat Sanayisine Güçlü Finansman Desteği

Programdan, KOSGEB tarafından desteklenen sektörlerde faaliyet gösteren ve merkez veya şube ana ya da yan faaliyet NACE kodu “Kısım C – İmalat” başlığı altında yer alan KOBİ’ler ile büyük işletmeler yararlanabilecek.

Başvuru yapacak işletmelerin İşletme Beyanı’nın güncel olması ve Türk Ticaret Kanunu’nda tanımlanan gerçek veya tüzel kişi statüsünde bulunması gerekiyor.

İşletme başına kullandırılabilecek kredi tutarı, işletmenin 2026 yılı Ocak-Haziran dönemine ait muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde, destek kapsamındaki iş yerleri için beyan edilen prime esas kazanç toplamının aylık ortalaması kadar olabilecek.

Finansal yetkinliği ve Ar-Ge yetkinliği olan işletmeler için kredi tutarı bir kat artırımlı uygulanacak.

Kredi Üst Limitleri Artırıldı

Program kapsamında;

• KOBİ’ler için kredi üst limiti 50 milyon TL,
• Büyük işletmeler için kredi üst limiti 150 milyon TL olacak.

Yeni düzenlemeyle büyük işletmeler için daha önce 50 milyon TL olarak belirlenen kredi üst limiti 150 milyon TL’ye yükseltildi.

Krediler, azami 6 ay anapara ödemesiz dönemli ve azami 36 ay vadeli olarak kullandırılabilecek.

Finansman Desteği 12 Puana Yükseltildi

Kredi kullanan ve 2026 yılı Ocak-Haziran dönemine ait ortalama aylık prim gün sayısını 2026 yılı Temmuz-Aralık döneminde koruyan işletmeler finansman desteğinden yararlanabilecek.

KOSGEB tarafından sağlanan finansman desteği 10 puandan 12 puana yükseltilecek. İşletme başına sağlanabilecek destek tutarı, başvuru tarihinden sonra kullanılan kredi için 12 destek puanına karşılık gelen tutarla sınırlı olacak.

Sabit faizli veya kâr paylı kredilerde bankalar tarafından uygulanabilecek azami oran yüzde 37, değişken faizli veya kâr paylı kredilerde ise TLREF+1 olacak.

Kredi tahsis ve kullandırım ücretleri dâhil olmak üzere bankalar tarafından uygulanabilecek toplam komisyon, kullandırılan kredinin yüzde 1’ini geçemeyecek.

KOBİ’lere Kefalet İmkânı

Program kapsamında kredi kullanacak KOBİ’lere, KGF, KFK ve İGE aracılığıyla kefalet sağlanabilecek. Böylece teminat yetersizliği yaşayan KOBİ’lerin program kapsamında sunulan finansman imkânlarına erişimi kolaylaştırılacak.

15 Banka ile İş Birliği

Program kapsamındaki krediler aşağıdaki bankalar aracılığıyla kullandırılacak:

T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Vakıflar Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türk Ekonomi Bankası, Türkiye İş Bankası, Türkiye Garanti Bankası, Akbank, Yapı ve Kredi Bankası, DenizBank, QNB Bank, Ziraat Katılım Bankası, Kuveyt Türk Katılım Bankası, Türkiye Emlak Katılım Bankası, Türkiye Finans Katılım Bankası ve Vakıf Katılım Bankası.

Başvurular 1 Eylül - 31 Ekim Tarihleri Arasında Alınacak

İstihdamı Koruma Destek Programının genişletilen finansman desteğine ilişkin başvurular, 1 Eylül -31 Ekim 2026 tarihleri arasında alınacak.

Programla imalat sanayinde faaliyet gösteren işletmelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması, üretim kapasitesinin korunması ve istihdamın sürekliliğinin desteklenmesi amaçlanıyor.

Detaylı bilgi için tıklayınız.

Başvuru için tıklayınız.

Bu fazda, taşınmaz sahibi gerçek kişi tarafından e-Devlet Kapısı'ndaki "kira sözleşmesi işlemleri" bölümü üzerinden hazırlanacak sözleşmenin, kiracı ve varsa kefil tarafından e-Devlet Kapısı üzerinden onaylanması sağlanıyor.

Uygulamanın ikinci fazına 9 Mayıs 2025'te geçildi. Buna göre, emlak danışmanları ve yetkilendirilen kişilere de sözleşme hazırlama ve tarafların (taşınmaz sahibi/hissedar, kiracı ve varsa kefil) onayına sunma imkanı tanındı.

Bu hizmetin fonksiyonları, kullanıcıların talepleri doğrultusunda sürekli geliştiriliyor. Bu kapsamda "hata düzeltme" ve "güncelleme" fonksiyonları da kullanıcıların hizmetine sunuldu.

Bütün kira sözleşmeleri e-Devlet'te zorunlu hale getirilecek

Bu sayede hazırlanan sözleşmelerde onay verilmesinin ardından 15 gün içinde yazım, rakam veya bilgi girişlerindeki maddi yanlışlıklar giderilebiliyor. "Güncelle" fonksiyonu ile de sözleşmenin taraflarının iletişim bilgileri, kira tutarı ve ödenmesine ilişkin bilgiler sürekli güncel tutulabiliyor.

Uygulamayla, kira sözleşmeleri için zaman damgalı "barkodlu belge" oluşturulabiliyor ve e-Devlet Kapısı üzerinden doğrulama işlemi gerçekleştiriliyor.

Bakanlıkça, bütün kira sözleşmelerinin e-Devlet üzerinden yapılmasını zorunlu hale getirecek bir çalışma da yapılıyor.

Kira sözleşmelerinin kurumlara iletilmesine gerek kalmıyor

Bu hizmetle, hem vatandaşlar hem de emlak işletmeleri bakımından olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Ayrıca vatandaşlar, doğrulanmış şeffaf bilgilere de erişebiliyor. Böylece, yetki belgesiz kira işlemlerine aracılık edilmesi önlenirken, kiralamaya konu taşınmazın sahipliği de kontrol edilebiliyor. Vatandaşlar, kurumlara kira sözleşmelerini iletme yükünden de kurtulurken, entegre hizmetlerle bürokrasi de azalmış oluyor.

Hizmet kapsamında bugüne kadar 72 bin 581 kira sözleşmesi onaylandı. Uygulama kapsamında 81 ilin tamamında "e-kira sözleşmesi" düzenlendi. Bu hizmetin vatandaşlarca etkin kullanımının sağlanması amacıyla ekranlar kullanıcı dostu olarak tasarlandı. Ayrıca, "kira sözleşmesi işlemleri" giriş ekranında hizmetin kullanım videosuna ve kullanım kılavuzuna yer verildi, böylece vatandaşlar hizmetin adımları konusunda bilgilendirildi. Aynı amaçla hazırlanan kamu spotları da televizyonlarda yayımlanıyor.

"Vatandaş odaklı hizmet anlayışını merkeze aldık"

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, e-Devlet Kapısı üzerinden vatandaşların erişimine açılan "kira sözleşmesi işlemleri" uygulamasının ilgi gördüğünü belirterek, bu sistemi, vatandaş odaklı hizmet anlayışı kapsamında devreye aldıklarını söyledi.

Uygulamanın, vatandaşların bu hizmetten faydalanması için ek maliyete katlanmasına gerek olmayacak şekilde kurgulandığına işaret eden Şimşek, "Hizmet kalitesini artırmak için ekiplerimiz arka planda çalışmaya devam ediyor. Vatandaşlarımızı kira sözleşmesi işlemlerini e-Devlet Kapısı üzerinden yapmaya davet ediyoruz. Böylece, mekandan bağımsız, zaman ve belge maliyeti olmadan hızlı, kolay ve güvenilir şekilde sözleşme işlemleri yapılabilir" dedi.

Bugün başlayacak ve 1 Eylül'e kadar sürecek toplantılarda, jeopolitik gerginliklerin küresel ekonomiye etkisine ilişkin son değerlendirmeler ele alınacak.

Küresel büyüme görünümü, derinleşen küresel dengesizlikler ve dünya genelinde yükselen kamu borç seviyeleri gündemin diğer başlıkları arasında bulunuyor.

Toplantılara katılacak bakanlar ayrıca büyüme dostu politikaları ve özel sektörle işbirliğinin güçlendirilmesi konularını da görüşecek.

Bakan Şimşek'in, toplantılar kapsamında mevkidaşları ve uluslararası finansal kuruluşların başkanlarıyla ikili görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor.

Ekonomim

Yapay zekânın görünmeyen altyapısını oluşturan veri merkezleri, hızla büyüyen elektrik ve su talebiyle yeni bir ekolojik baskı yaratıyor. Yapay zekâ kullanımı arttıkça enerji tüketimi, karbon ayak izi ve su ihtiyacı büyüyor; dijital dönüşüm giderek daha fiziksel bir çevresel maliyet üretiyor.

Yapay zekâ devrimi çoğu zaman ekranlarımızda gördüğümüz uygulamalar, sohbet robotları ve akıllı sistemler üzerinden tartışılıyor. Oysa bu dijital dünyanın görünmeyen bir fiziksel altyapısı bulunuyor: veri merkezleri. Milyarlarca sorguyu işleyen, bulut hizmetlerini ayakta tutan ve yapay zekâ modellerini çalıştıran bu tesisler, artık yalnızca teknoloji sektörünün değil enerji, su ve iklim politikalarının da merkezinde yer alıyor.

Birleşmiş Milletler Üniversitesi tarafından yapılan en güncel çalışmalara göre, yapay zekâ talebindeki büyümenin sürmesi hâlinde veri merkezlerinin yıllık elektrik tüketimi 2030 yılında 945 teravat-saate ulaşacak. Bu miktar, bugün Japonya'nın toplam yıllık elektrik tüketimine denk geliyor. Aynı dönemde veri merkezlerinin su tüketiminin 9,3 trilyon litreye, karbon emisyonlarının ise 399 milyon tona çıkması bekleniyor.

Çalışmaların dikkat çektiği bir başka veri daha çarpıcı. 2025 yılında veri merkezleri yaklaşık 448 teravat-saat elektrik tüketti, 208 milyon ton karbondioksit saldı ve 4,5 trilyon litreyi aşan su kullandı. Başka bir ifadeyle, yalnızca beş yıl içinde enerji, su ve karbon ayak izinin yaklaşık iki katına çıkacağı öngörülüyor.

Sanal dünyanın çok fiziksel gerçekliği

Uzun yıllar boyunca dijitalleşme, kaynak kullanımını azaltan ve çevre dostu bir dönüşüm olarak sunuldu. Kâğıt yerine dosyalar, mağaza yerine e-ticaret, toplantı salonu yerine çevrim içi görüşmeler örnek gösterildi. Ancak yapay zekâ çağında bu anlatının eksik kaldığı daha net biçimde ortaya çıkıyor.

Veri merkezleri aslında 21. yüzyılın fabrikaları. Sanayi çağının fabrikaları kömür ve petrol tüketirken, dijital çağın fabrikaları elektrik ve su tüketiyor. Özellikle büyük dil modelleri ve üretken yapay zekâ sistemleri milyonlarca yüksek performanslı işlemcinin günün her saati çalışmasını gerektiriyor. Bu işlemcilerin oluşturduğu ısıyı kontrol altında tutabilmek için de yoğun soğutma sistemleri kullanılıyor.

Birleşmiş Milletler Üniversitesi araştırmacıları, bugün veri merkezlerinin enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sinin doğrudan yapay zekâ faaliyetlerinden kaynaklandığını, bu oranın 2030'a kadar yüzde 40'a yükselebileceğini belirtiyor. Üstelik enerji talebinin büyük bölümü modellerin eğitilmesinden değil, günlük kullanımından kaynaklanıyor. Sohbet robotlarına yöneltilen milyarlarca soru, yapay zekânın asıl enerji iştahını oluşturuyor.

Su krizinin yeni aktörü

Veri merkezleri tartışılırken çoğu zaman enerji öne çıkıyor. Ancak uzmanlara göre geleceğin daha kritik başlığı su olabilir.

Reuters'ın daha önce yayımladığı kapsamlı bir analiz, orta büyüklükte bir veri merkezinin günde yaklaşık 1,4 milyon litre su kullandığını ortaya koyuyor. İklim değişikliği nedeniyle kuraklık riskinin arttığı bir dönemde bu rakamlar giderek daha fazla dikkat çekiyor.

Birleşmiş Milletler Üniversitesi raporuna göre veri merkezlerinin su tüketimi 2030 yılında 9,3 trilyon litreye ulaşacak. Bu miktar, yaklaşık 1,3 milyar insanın yıllık su ihtiyacına eşdeğer bir hacim anlamına geliyor. Üstelik veri merkezlerinin önemli bir kısmı, arazi ve enerji avantajları nedeniyle zaten su stresi yaşayan bölgelerde kuruluyor.

Bu durum yalnızca çevresel değil, aynı zamanda toplumsal bir sorun yaratıyor. ABD'nin bazı eyaletlerinde veri merkezi yatırımları nedeniyle yerel halk ile teknoloji şirketleri arasında gerilimler yaşanıyor. Çiftçiler yeraltı su kaynaklarının baskı altına girmesinden, yerel yönetimler ise altyapı maliyetlerinin artmasından kaygı duyuyor.

Asıl çelişki: Hem vazgeçilmez hem sorunlu

Veri merkezleri meselesini önemli kılan nokta tam da burada ortaya çıkıyor. Çünkü ne yapay zekâdan ne de çevresel sürdürülebilirlik hedeflerinden vazgeçmek mümkün görünüyor.

Yapay zekâ sağlık araştırmalarından ilaç geliştirmeye, enerji şebekelerinin optimizasyonundan iklim modellemelerine kadar çok geniş bir alanda verimlilik artışı sağlıyor. Hatta yenilenebilir enerji sistemlerinin daha etkin yönetilmesi için de yapay zekâ çözümlerine ihtiyaç duyuluyor. Bir başka ifadeyle, iklim kriziyle mücadelede kullanılması beklenen araçlardan biri yine yapay zekânın kendisi.

Fakat aynı teknoloji, çözmeye çalıştığı problemlerin bir kısmını büyütme potansiyeli de taşıyor. Bu nedenle karşımızda klasik bir teknoloji karşıtlığı veya teknoloji savunuculuğu tartışması bulunmuyor. Mesele, teknolojik ilerleme ile ekolojik sınırlar arasındaki gerilimin nasıl yönetileceği sorusunda düğümleniyor.

Teknoloji şirketleri çözüm arıyor, ama yeterli mi?

Artan baskılar nedeniyle büyük teknoloji şirketleri yeni çözümler geliştirmeye çalışıyor.

Microsoft, yeni nesil veri merkezlerinde kapalı devre sıvı soğutma sistemleri kullanarak su tüketimini dramatik biçimde azalttığını duyurdu. Şirket, bazı yeni tesislerde yıllık su kullanımının bir restoran düzeyine kadar indirilebildiğini savunuyor.

Google ise 2030 yılına kadar kullandığından daha fazla suyu doğaya geri kazandırma hedefi açıkladı. Şirket, yerel su altyapısına yatırım yapacağını ve veri merkezlerinin su kullanımını daha şeffaf biçimde raporlayacağını belirtiyor.

Öte yandan uzmanlar, teknolojik verimlilik artışlarının tek başına yeterli olmayabileceğini düşünüyor. Çünkü yapay zekâ talebi, verimlilik kazanımlarından daha hızlı büyüyor. Enerji ekonomisinde "Jevons paradoksu" olarak bilinen durum burada da kendini gösteriyor: Sistemler daha verimli hâle geldikçe kullanım hacmi büyüyor ve toplam tüketim düşmek yerine artabiliyor.

Yeni çağın siyasi sorusu

Avrupa Birliği'nin veri merkezleri için enerji verimliliği standartları ve sürdürülebilirlik etiketleri hazırlaması tesadüf değil. Veri merkezleri artık yalnızca özel sektör yatırımı olarak görülmüyor; enerji güvenliği, su yönetimi ve iklim politikalarının bir parçası kabul ediliyor.

Birleşmiş Milletler Üniversitesi raporunun belki de en önemli katkısı burada yatıyor. Rapor, yapay zekânın yalnızca karbon salımı üzerinden değerlendirilmesine karşı çıkıyor. Elektrik, su, arazi kullanımı ve elektronik atıklar birlikte ele alınmadıkça gerçek maliyet tablosunun görülemeyeceğini vurguluyor. Veri merkezlerinin kapladığı alanın da 2030'a kadar yaklaşık 6.900 kilometrekareden 14.500 kilometrekarenin üzerine çıkacağı öngörülüyor.

Sonuçta veri merkezleri tartışması bize daha büyük bir gerçeği hatırlatıyor: Yapay zekâ aslında sanal değil, son derece fiziksel bir teknoloji. Her sorgu elektrik şebekesine, su kaynaklarına, madenlere ve araziye dayanıyor.

Bu nedenle önümüzdeki yılların temel sorusu "Yapay zekâ olsun mu olmasın mı?" sorusu olmayacak. Asıl soru, yapay zekâ çağının altyapısını hangi enerji kaynaklarıyla, hangi su politikalarıyla ve hangi sürdürülebilirlik ilkeleriyle kuracağımız olacak. Çünkü teknolojik ilerleme ile ekolojik denge arasında yapılacak bir tercih ne gerçekçi ne de mümkün görünüyor. İnsanlığın önündeki görev, bu iki zorunluluğu aynı denklem içinde buluşturacak yeni bir kalkınma anlayışı geliştirmekten geçiyor. Bu başarılamazsa, dijital uygarlığın yükselişi ekolojik maliyetler nedeniyle kendi sınırlarına çarpacak. Başarılabilirse, yapay zekâ yalnızca geleceğin teknolojisi değil, sürdürülebilir geleceğin de araçlarından biri hâline gelecek.

Dr. S. Armağan Vurdu-Ekonomim

1’ inci fıkrasında, Kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili olan kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye sayılır. denildikten sonra 7’ nci fıkrasında da, örtülü sermaye kapsamında kar payı sayılarak yapılan vergilendirme işleminin düzeltilmesine ilişkin hükme yer verilmiştir.

Danıştay Üçüncü Dairesince verilen 16.12.2025 tarih ve E:2025/4695, K:2025/5580 sayılı Kararda, özetle;

“Örtülü sermaye niteliğindeki borcu kullanan şirketin ilgili yılda faiz giderini kanunen kabul edilmeyen gider olarak kaydetmesi, sonradan kâra geçerek kurumlar vergisi ödemesi durumunda bu gideri kendi bünyesinde vergilendirdiği anlamına geleceğinden, faiz gelirini daha önce kurumlar vergisi matrahına dahil etmiş olan borç veren nezdinde iade hakkı doğuracaktır.

Aksi yorum ise borcu kullanan şirketin ilgili yıldan sonraki yıllara aktarabileceği zararının azalması ve borç veren şirketin de matrahına dahil olması nedeniyle aynı faiz gelirinin her iki şirket bünyesinde de vergilendirilerek mükerrer vergilendirmeye yol açacak ve yukarıda söz edilen yasal düzenlemenin amacına aykırı olacaktır.

Bu durumda, örtülü sermaye niteliğindeki borcu kullanan ilgili şirketin 2022 yılında k âra geçerek, tahakkuk eden kurumlar vergisini ödediği anlaşıldığından söz konusu faiz geliri için 2019 yılında tahakkuk ederek ödenen kurumlar vergisinin iadesi isteminin reddine dair dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediğinden aksi yönde yazılı gerekçe ile verilen Vergi Dava Dairesi kararının bozulması gerekmiştir.” Şeklinde karar vermiştir.

Dolayısıyla, borcu kullanan nezdinde takip eden vergilendirme dönemlerinde ödeme çıkması durumunda, borç veren nezdinde daha önce gelir yazılan tutarın düzeltilmesi başvurularında yukarıda bahsettiğimiz Danıştay Üçüncü Dairesinin söz konusu kararının göz önünde bulundurulması gerektiğini hatırlatmak isteriz.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 2022 yılında yaptığı bir açıklamada, 15 Ağustos 2023 tarihinden önce takibe düşmüş ve değeri 2 bin liranın altındaki icra dosyalarının otomatikman silineceğini açıklamıştı.

Buna ilişkin düzenleme yılın sonunda çıkarken, 2023 yılı Ocak ayından itibaren de uygulama tebliğiyle birlikte dosyalar silindi. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan 5 milyon kişiye ait 10 milyon dosyanın silineceğini açıklamasına rağmen, 2023 yılı Haziran ayı itibarıyla icra iflas dosyası sayındaki net azalış 1.5 milyon olmuştu.

İstatistiklere göre mahkemelerdeki icra iflas dosyası sayısı ekonomi programının uygulanmaya başladığı 2023 yılı Haziran ayında 21 milyon 683 bin düzeyindeydi. 2023 yılını ise mahkemeler 21 milyon 308 bin 196 dosya ile kapattı. Takip eden 2024 yılında icra iflas dosyası sayısı 947 bin adet artarak 22 milyon 256 bin 120’ye yükseldi.

2025’te arttı, 2026’da artış hızı iki katına çıktı

Mahkemelerdeki icra iflas dosyası sayısı 2025 yılından itibaren sert bir yükseliş eğilimine girdi ve yılı 1 milyon 823 binlik artışla 24 milyon 79 bin ile kapattı. İçinde bulunduğumuz 2026 yılında ise icra iflas dosyası sayısı geçmiş dönemlerin çok çok üstünde bir performansla artış gösterdi. Ocak ve Şubat ayları haricinde aylık artan dosya sayısı 200 bini geçti. Hatta yılın ikinci yarısından itibaren bu sayılar da ikiye katlandı ve sadece Haziran ayında icra iflas dosyası sayısı 446 bin 976 artarak 25 milyon 432 bine yükseldi. Takip eden Temmuz’da 364 bin artarak 25 milyon 796 bine yükselen icra iflas dosyası sayısı Ağustos ayı sonu itibarıyla da 282 bin 486 adet daha artarak 26 milyon 78 bin ile ilk kez 26 milyonun da üzerine çıkmış oldu.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Eşdeğer ilaçta yeni uygulama

Yeni tebliğde, ilk kez eşdeğeri üretilerek piyasaya giren bir ilacın fiyatının yüzde 60 seviyesine düşmesi uygulaması kaldırıldı ve ilk yıl fiyatı yüzde 80, ikinci yıl yüzde 75 ve üçüncü yıl yüzde 70 düşürülmesi uygulaması getirildi. Bu ürünler yerli imalatsa ve pazar payları ilk yılın sonunda yüzde 5’e ulaşırsa fiyat düşüşü yüzde 85, üçüncü yıl yüzde 10 pazar payına ulaşırsa yüzde 75 olarak uygulanacak. Piyasada kalması amacıyla fiyat düşüşlerinden koruma amacıyla oluşturulan fiyat korumalı ilaç kapsamında da değişiklik yapıldı. Daha önce 1 Ağustos 1987 öncesinde piyasaya çıkmış ilaçlara fiyat koruması uygulanırken, 1 Ocak 2000 öncesi ilaçlara da fiyat koruması getirilmesi kriteri getirildi. Ayrıca, daha önce sadece ilaç ticari ismiyle koruma uygulanırken, etkin maddeler bazlı bir liste yapılması usulü getirildi.

Tebliğle, hem orijinal hem de eşdeğeri, eşi bulunan ilaçların fiyat almak için başvurması gereken dönemler ve değerlendirme dönemleri de yeniden belirlendi. Bu fiyatları belirlemekle ilgili Fiyat Değerleme Komisyonu yılda bir kez olağan olarak toplanacak, ihtiyaç olması halinde dönem içinde de toplantı yapabilecek. Eğer geri ödeme kapsamında değilse geleneksel bitkisel tıbbi ürünlerin, satıcının beyanıyla fiyatı belirlenecek. Geri ödeme kapsamına alınırsa genel hükümlere göre fiyatı belirlenecek. Yine reçetesiz satılabilen ürünler genel hükümlere göre fiyatlanacak.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Edinilen bilgiye göre yeni dönemde en önemli değişikliklerden biri ürün karmasında yaşanacak. Devir sonrasında alkollü içecek tedarikinin durdurulduğu CarrefourSA’da mevcut stokların eritilmesi için yüksek oranlı indirimlere gidildi. Stokların tamamlanmasının ardından ise CarrefourSA mağazalarında alkollü içecek satışının sona ermesi planlanıyor.

Alkol rafları indirimle boşaltıldı

CarrefourSA’da alkollü içeceklerden boşalacak alanların ise yeni kategorilerle değerlendirilmesi planlanıyor. Bu kapsamda öne çıkan kategorilerden biri “wellness” olacak. Edinilen bilgilere göre şirket, sağlıklı yaşam ve aktif yaşam ekseninde yeni bir ürün grubu oluşturmak için hazırlık yapıyor. Yeni bölümlerde yalnızca gıda ve kişisel bakım ürünlerinin değil, spor ve egzersize yönelik ürünlerin de bulunması planlanıyor.

Böylece CarrefourSA, klasik süpermarket ürünlerinin yanında sağlıklı ve aktif yaşamla bağlantılı gıda dışı kategorilere de daha fazla alan ayıracak. Wellness hamlesinin yalnızca alkollü içeceklerden boşalan rafların doldurulmasıyla sınırlı kalmayacağı, mağazaların yeni dönem ürün ve kategori stratejisinin önemli parçalarından biri haline geleceği belirtiliyor. Bu adımla birlikte özellikle kentli tüketiciye hitap eden, gıda ile yaşam tarzı kategorilerini aynı mağazada buluşturan bir yapı oluşturulması hedefleniyor. Öte yandan markanın isminin değişmesi de gündemde ve bunun için de çalışma yapıldığı edinilen bilgiler arasında.

A101’lerden farklı segmentte olacak

Yeni dönemde CarrefourSA’nın A101 mağazalarının bir alternatifi ya da daha büyük formatı olarak konumlandırılması beklenmiyor. Tam tersine grubun, iki markanın birbirinden farklı müşteri segmentlerine hitap etmesini sağlayacak bir yapı üzerinde çalıştığı belirtiliyor. Sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre CarrefourSA’nın gelecekteki konumlandırmasında, BİM’in ana indirim marketi operasyonundan ayrı geliştirdiği File modeliyle benzer bir ayrışma hedefleniyor. Buna göre A101 uygun fiyat ve yaygın mağaza ağına dayalı indirim marketi kimliğini sürdürürken CarrefourSA; ürün çeşitliliğinin, mağaza deneyiminin ve farklı kategorilerin daha fazla öne çıktığı ayrı bir segmentte faaliyet gösterecek.

Nitekim devir sonrasında yapılan açıklamada da A101 ile CarrefourSA’nın farklı yönetim yapıları altında, ayrı segmentlerde ve kendi marka kimliklerini koruyarak faaliyetlerini sürdüreceği belirtilmişti. Bu ayrışma aynı zamanda Aydın Grubu’nun gıda perakendesinde farklı tüketici gruplarına farklı markalarla ulaşmasına imkân sağlayacak. CarrefourSA’nın özellikle süpermarket ve daha üst segment mağazacılıktaki mevcut müşteri tabanı korunurken ürün karmasında yapılacak değişikliklerle markanın yeni bir kimliğe taşınması planlanıyor.

Mağazaların görünümü de değişiyor

Dönüşüm yalnızca raflarla sınırlı olmayacak. CarrefourSA mağazalarının fiziksel görünümünde de yenilenmeye gidiliyor. Yeni konsept kapsamında mağaza içi yerleşim, kategori alanları ve genel görsel yapının yeniden ele alınması bekleniyor. Özellikle yeni oluşturulacak kategorilerin daha görünür hale getirilmesi ve CarrefourSA’nın A101’den belirgin biçimde ayrışan bir mağaza deneyimine sahip olması üzerinde duruluyor. Wellness kategorisi de bu yeni mağaza kimliğinin dikkat çeken unsurlarından biri olacak.

10 A101, 38 CarrefourSA mağazası rekabet nedeniyle elden çıkarılacak

CarrefourSA'nın yeni dönemine CEO Hatice Evren liderlik ediyor. Devir sonrasında açıklanan yeni yapılanmada da Evren'in şirketin CEO'su olarak görevini sürdüreceği belirtilmişti. Bu kapsamda daha önce şirkette üst düzey yönetimde yer alan birçok isimle de yollar ayrıldı. Bununla birlikte CarrefourSA'nın ayrı yönetim yapısının korunması yalnızca grubun tercihi değil. Rekabet Kurulu, A101'in CarrefourSA'yı devralmasına 30 Temmuz'da koşullu izin verirken şirketlerin bağımsız organizasyon yapılarını korumasını şart koştu. Kurul ayrıca rekabetçi endişelerin bulunduğu bölgelerde 10'u A101, 38'i CarrefourSA olmak üzere toplam 48 mağazanın elden çıkarılmasını kararlaştırdı. Kurul ayrıca işlem sonrasında toplam istihdam seviyesinin üç yıl boyunca korunmasını şart koştu. Her yıl en az 75 KOBİ veya yerel üreticinin desteklenmesi ile yöresel ürünlerinin mağazalardaki görünürlüğünün artırılması da taahhütler arasında bulunuyor.

Yener Karadeniz-Ekonomim

2025 listesinde yine bankalar güçlü. Ama bu bankalarla sınırlı değil. Daha geniş bir dönüşüm söz konusudur:

Bankaları; sigorta şirketleri, emeklilik şirketleri, yatırım kuruluşları, menkul kıymet aracı kurumları ve tüketici finansman şirketleriyle birlikte değerlendirdiğimizde karşımıza çok daha geniş bir finansal sistem çıkıyor.

TSKB, HSBC, Ziraat Katılım, Vakıf Katılım, AnadoluBank ve Türkiye Finans gibi bankaların yanında İş Yatırım, Garanti Yatırım, Yapı Kredi Yatırım ve Deniz Yatırım gibi sermaye piyasası kuruluşları var.

Anadolu Sigorta, Garanti Emeklilik, Allianz Yaşam ve Emeklilik, Sompo Sigorta, Quick Sigorta, Anadolu Hayat Emeklilik ve Agesa da listede.

Katılımevim gibi tasarruf finansman şirketleri ve Mercedes-Benz Kamyon Finans gibi tüketici finansmanı şirketleri de aynı tabloda bulunuyor.

DEVLET BANKALARI KAZANÇ YARIŞININ ZİRVESİNDE

2025 listesinin üzerinde ayrıca durulması gereken taraflarından biri kamu bankalarıdır. Geçen yıl kurumlar vergisi rekortmenleri listesinde ikinci sırada bulunan Ziraat Bankası bu yıl birinci sıraya yükseldi. Türkiye Vakıflar Bankası ise beşinci sıradan üçüncü sıraya çıktı.

Devlet bankalarının ülkenin en büyük kurumlar vergisi mükellefleri arasına girmesi ilk bakışta olumlu bir gelişme olarak görülebilir. Kamu bankası kâr ediyor ve bu kâr üzerinden devlete vergi ödüyor. Fakat iktisadi açıdan mesele burada bitmiyor. Şu soruyu da sormamız gerekiyor: Bankaların bu yüksek kârlılığı hangi ekonomik ilişkinin sonucudur?

Bankanın geliri büyük ölçüde ekonominin diğer aktörlerinin finansman maliyetidir. Bir tarafta banka açısından gelir ve kâr olarak görünen tutar, diğer tarafta sanayicinin, tüccarın veya tüketicinin finansman gideridir. Dolayısıyla bir tarafın vergi rekortmenliği, başka bir tarafın artan finansman maliyetinin sonucu olabilir. Bu nedenle kamu bankalarının listenin zirvesine çıkmasını yalnız “başarı” göstergesi olarak okumak yeterli değildir.

FİNANSIN KAZANCI, REEL SEKTÖRÜN GİDERİ OLABİLİR

Geçen yıl vergi rekortmenlerini değerlendirirken sanayi şirketlerinin finansman giderlerine özellikle dikkat çekmiştik. Sanayicinin üretimden kazandığının önemli bölümünün finansman maliyetlerine gitmesi, kurumlar vergisi rekortmenleri listesindeki finans sektörü ağırlığıyla birlikte okunduğunda daha anlamlı hale geliyor. Ekonominin bir kesiminde gider olan tutar diğer kesiminde gelirdir. Sanayicinin faiz gideri bankanın faiz geliridir.

Dolayısıyla kurumlar vergisi rekortmenleri listesinin zirvesinde finans kuruluşlarının, daha aşağılarında ise ticaret ve üretim şirketlerinin bulunması yalnızca şirketlerin başarı sıralaması olarak görülemez. Bu aynı zamanda ekonomi içindeki gelir transferinin yönünü göstermektedir. Üretimden finansa doğru güçlü bir kazanç aktarımı varsa, vergi rekortmenleri listesinde bunun görülmesi doğaldır.

REEL SEKTÖRÜN DURUMU

Buradan “Türkiye'de üretim yapan şirketler kâr etmiyor” sonucu da çıkarılmamalıdır. 2025 listesinde reel sektörün önemli temsilcileri bulunuyor.

LC Waikiki 7'nci sırada. Turkcell 13'üncü, Unilever 14'üncü, BİM 15'inci sırada. Mercedes-Benz'in üretim şirketi 24'üncü sırada yer alırken ITX Turkey 26'ncı, Philip Morris 27'nci sırada bulunuyor. Listenin ilerleyen sıralarında Beymen, Tüpraş, Oyak Çimento, Doğuş Otomotiv, Eti Soda ve başka önemli şirketleri görüyoruz.

Dolayısıyla üretim ve ticaret elbette kazanç yaratmaya devam ediyor. Ancak finansal kuruluşların liste içindeki yoğunluğu karşısında reel sektörün görünümü zayıf kalıyor.

GEÇEN YILIN “MİLLİ PROTEİNİ” BU YIL YOK

Listelerde yalnız bulunanlara değil, bulunmayanlara da bakmak gerekiyor.
2024 kurumlar vergisi rekortmenleri listesinde beyaz et sektörü dikkat çekiyordu. Şenpiliç ve Banvit'in listeye girmesi üzerine geçen yıl “milli protein: beyaz et” demiştik. 2025 listesinde ise beyaz et sektörünün bu görünürlüğü ortadan kalkmış durumda.

Bunu beyaz et sektörüne yönelik gerçekleştirilen adli operasyonuyla ilişkilendirmek doğru olmaz. Çünkü elimizdeki liste 1 Ocak-31 Aralık 2025 döneminde oluşan kazançlara ilişkin. Adli operasyon ise 2026 yılında gerçekleşti. Peki bir yıl önce vergi rekortmenleri arasında dikkat çeken bir sektör bir yıl sonra neden görünmez hale geldi? Yoksa isimlerini gizlemeyi mi tercih ettiler?

KURUMLAR DA İSİMLERİNİ GİZLİYOR

Gelir vergisindeki 78 gizli rekortmeni bir ölçüde kişisel mahremiyet düşüncesiyle açıklamak mümkün olabilir. Kurumlar vergisinde ise durum daha tartışmalıdır. İlk 100 kurumlar vergisi rekortmeninin 36'sı bilgilerinin açıklanmasını istememiş durumda. Üstelik listenin ikinci sırasındaki kurumun dahi kim olduğunu bilmiyoruz. Burada kişisel mahremiyet gerekçesi artık çok daha zayıftır.

Vergi rekortmenleri arasına girecek büyüklükteki bir kurum, ekonomik ve toplumsal bakımdan zaten kamusal görünürlüğe ulaşmış bir ekonomik aktördür. Hele halka açık şirketler, sektöründe hakim firmalar, büyük üretim ve finans kuruluşları, kamu ihaleleri alan veya kamu kaynaklarını kullanan şirketler söz konusu olduğunda ekonomik şeffaflık ayrıca önem taşır.

DEVLETİN ESKİ REKORTMENLERİ NEREDE?

Bir başka tarihsel değişim de kamu işletmelerinde görülüyor. Türkiye'de vergi rekortmenleri listelerinin zirvelerinde geçmişte kamu iktisadi teşebbüslerini görmeye alışmıştık. Özelleştirmeler bu tabloyu önemli ölçüde değiştirdi.

Bugün bazı kamu kuruluşları listede bulunmaya devam ediyor fakat geçmişteki ağırlıkları yok. 2025 listesinde Eti Maden'in 19'uncu, Kıyı Emniyeti'nin 22'nci sıraya gerilemesi bu değişimin devam ettiğini gösteriyor.

LİSTE NEYİ ANLATIYOR

Bu listede asıl dikkat çekici olan, listedeki sektörel güç ve kazanç dağılımıdır. Hangi sektörler üst sıralarda yoğunlaşmıştır, hangileri gerilemiş ve geçmişte güçlü biçimde temsil edilen hangi sektörler görünürlüğünü kaybetmiştir. Özetle vergi rekortmenleri listesi, Türkiye ekonomisinin geçirdiği yapısal dönüşüm hakkında önemli ipuçları vermektedir.

Odatv.com | Yusuf İLERİ

Altında sert düşüş sürüyor: Ons altın iki haftanın dibini gördü

Piyasaların yakından takip ettiği spot altın, TSİ 07.30 itibarıyla ons başına 4.418,04 dolara gerileyerek yüzde 0,8 değer kaybetti. Böylece 19 Ağustos’tan bu yana en düşük seviyesini gören sarı metal, cuma günü yaşadığı yüzde 3’ün üzerindeki düşüşün ardından kayıplarını artırdı.

ABD altın vadeli işlemleri de yüzde 1,4 gerileyerek 4.466,80 dolar seviyesine indi.

Altında Fed baskısı sürüyor: Piyasalar eylülde faiz artışını fiyatlıyor

Cnbc-E'de yer alan habere göre KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, altın fiyatlarındaki son hareketliliği değerlendirerek, sarı metalin Fed Başkanı Kevin Warsh’ın Jackson Hole Ekonomi Sempozyumu’ndaki şahin mesajlarının ardından toparlanmakta zorlandığını söyledi.

Waterer, ABD’nin İran’daki askerî operasyonunun petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğunu ve bunun enflasyon endişelerini artırdığını belirtti.

Geleneksel olarak enflasyona karşı güvenli liman olarak görülen altın, faiz getirisi sunmaması nedeniyle faiz oranlarının yükseldiği dönemlerde yatırımcılar açısından cazibesini kaybedebiliyor.

Fed Başkanı Kevin Warsh, cuma günü Jackson Hole Ekonomi Sempozyumu’nda yaptığı konuşmada, politika yapıcıların enflasyonun yüzde 2 hedefine geri döneceğine yönelik yeterli güveni sağlayamaması halinde Fed’in “yapacak işi olacağını” ifade etti. Warsh’ın açıklamaları, yeni faiz artırımlarının gündeme gelebileceği beklentilerini güçlendirdi.

CME FedWatch verilerine göre piyasalar, Fed’in eylül ayında faiz artırma ihtimalini yüzde 60 seviyesinde fiyatlıyor.

Orta Doğu’da tansiyon yükseldi: Harg Adası’na saldırı petrol fiyatlarını sıçrattı

Orta Doğu'da artan tansiyon da piyasalardaki risk algısını artırdı. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, İran’ın kilit enerji merkezi Harg Adası'nın hedef alındığını duyurdu. Bu gelişme, Temmuz sonundan bu yana Tahran yönetimine yönelik bilinen ilk doğrudan Amerikan saldırıları olarak kayda geçerken, küresel petrol fiyatları %2'den fazla artış gösterdi.

Gözler ABD istihdam verilerinde

Orta Doğu’da artan gerilim, piyasalarda risk algısını güçlendirirken enerji fiyatlarını da yukarı taşıdı. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, İran’ın stratejik enerji merkezlerinden Harg Adası’nın hedef alındığını duyurdu.

Söz konusu saldırı, Temmuz sonundan bu yana Tahran yönetimine yönelik bilinen ilk doğrudan ABD saldırıları olarak kayıtlara geçti. Gelişmenin ardından küresel petrol fiyatları yüzde 2’nin üzerinde yükseldi.

Değerli metallerde düşüş: Gümüş, platin ve paladyum geriledi

Altın fiyatlarındaki gerilemeye paralel olarak diğer değerli metallerde de satış baskısı etkili oldu. Spot gümüş yüzde 0,4 düşüşle 66,30 dolara gerilerken, platin yüzde 1,3 kayıpla 1.797,03 dolar, paladyum ise yüzde 2,5 düşüşle 1.386,96 dolar seviyesine indi.

Araştırma kuruluşu BMI, istikrarlı yatırım talebi ve sınırlı maden arzının desteğiyle gümüş fiyatlarının mevcut seviyelerini koruyabileceğini öngörüyor. Ancak fiziksel arz sıkıntılarının hafiflemesi halinde gümüşteki yükseliş potansiyelinin sınırlanabileceği değerlendiriliyor.

Ekonomim

İş hukukunun temel ilkelerinden biri olan sadakat borcu, işçinin işverene karşı dürüst davranmasını, işverenin menfaatini korumasını ve zarar vermekten kaçınmasını ifade eder. Bu borç, iş sözleşmesinin kurulmasıyla başlar ve sözleşme sona erene kadar devam eder. Hasta olmadığı halde gerçeğe aykırı rapor almak, bu yükümlülüğün açık bir ihlali niteliğindedir. İşçinin bu raporu sunarak işe gelmemesi ve bu durumu belgeyle desteklemeye çalışması, dürüstlük kuralı ve sadakat borcu ile bağdaşmaz.

Bu durum, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II-e bendi kapsamında haklı nedenle derhal fesih sebebidir. Yargıtay, bu tür olayları doğruluk ve bağlılık kurallarına aykırı davranış olarak değerlendirmekte ve işverenin tazminatsız fesih hakkını kabul etmektedir.

İşverenler, gerçeğe aykırı rapor kullanımını önlemek ve tespit etmek için aşağıdaki adımları atabilir:

– Raporları SGK üzerinden doğrulamak.

– İşyeri hekimi ile süreci koordine etmek.

– Disiplin yönetmeliğine açık hükümler eklemek.

– Savunma isteme ve belge toplama süreçlerini dikkatli yürütmek.

– Rapor süresince çalışanın davranışlarını dikkatle izlemek.

1 Eylül 2026 itibarıyla motorinin litre fiyatına 3 lira ÖTV ve 60 kuruş Katma Değer Vergisi (KDV) eklenecek. Böylece motorinin litre fiyatında toplam 3,60 liralık artış gerçekleşecek.

Motorinin litre fiyatı 80 liranın üzerine çıkacak

NTV'de yer alan habere göre zam sonrası motorinin litre fiyatının İstanbul’da 81,08 liraya, Ankara’da 82,20 liraya, İzmir’de 82,47 liraya yükselmesi bekleniyor. Doğu illerinde ise fiyatın 83,93 liraya ulaşacağı öngörülüyor.

Otomobil deposunda en az 180 lira fark

Ortalama bir otomobilin yakıt deposu yaklaşık 50 litre kapasiteye sahip. Zamlı fiyatla boş bir deponun tamamen doldurulmasının maliyeti en az 180 lira artacak.

Ağır vasıtalarda fark 5 bin 400 liraya çıkacak

Kamyon ve otobüs gibi ağır vasıtalar ise 1.500 litreye kadar yakıt alabiliyor. Deposu tamamen doldurulan bir ağır vasıtanın yakıt maliyeti, litre başına 3,60 liralık artışla birlikte 5 bin 400 lira daha yükselecek.

Ekonomim

BİR EVDEN BİR KİŞİ

TYP başvurularında yalnızca başvuran kişinin durumu değerlendirilmiyor. Aynı evde yaşayanların durumu da önem taşıyor. Adres Kayıt Sistemi'ne göre aynı adreste yaşayan kişilerden yalnızca biri TYP'ye katılabiliyor.

GELİR SINIRI 42 BİN 113 TL

Bir diğer önemli şart ise aynı evde yaşayanların geliri. TYP'nin amacı öncelikle işsiz ve gelir desteğine ihtiyaç duyan kişilerin çalışma hayatıyla bağını korumak. Bu nedenle hane için bir gelir sınırı uygulanıyor. Aynı adreste oturanların, gelir getirici bir işte çalışmaları sonucu elde ettikleri toplam kazanç 42 bin 113,25 TL'yi geçmemeli.

9 AYDAN UZUN TYP YOK

Bir kişinin TYP'lerden yararlanabileceği toplam süre en fazla 9 ay. Örneğin daha önce dört ay TYP kapsamında çalışmış bir kişi yeni bir programa katılırsa, 9 aylık toplam hakkından kalan beş ay kadar çalışabiliyor. 9 aylık süreyi daha önce tamamlayan kişinin yeni bir TYP'den yararlanması mümkün değil.

KURA DA VAR LİSTE DE

TYP'de katılımcılar ilanda belirtilen yönteme göre seçiliyor. Bu yöntem noter kurası, liste yöntemi veya yüzde 80 noter kurası-yüzde 20 liste yöntemi olabiliyor. Bu yüzden başvuru yaparken sadece şartlara değil, adayların nasıl seçileceğine de bakmak gerekiyor.

6 AY ÇALIŞILABİLECEK

TYP kapsamında katılımcılara ödenecek tutar günlük asgari ücret üzerinden hesaplanıyor. Dolayısıyla programa tam ay ve kesintisiz katılan kişinin eline "asgari ücret" geçecek. Ödeme gün üzerinden hesaplandığı için programın ay ortasında başlaması halinde ilk ay daha düşük ödeme yapılacak.

İŞİ OLANLAR BAŞVURAMIYOR

TYP'ye başvuracakların Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, İŞKUR'a

kayıtlı ve 18 yaşını tamamlamış olması gerekiyor. Açık öğretim

öğrencileri dışındaki öğrenciler de başvuramıyor. Ayrıca

halihazırda bir işteçalışanlar da programa katılamıyor.

SGK'ya 4/a veya 4/c kapsamında bildirilenler ile isteğebağlı sigortalılık

dışında 4/b kapsamında sigortalı olanlar TYP'ye katılamıyor.

GSS PRİMİ YATIRILIYOR

TYP'ye katılanların Genel Sağlık Sigortası primi de yatırılıyor. Dolayısıyla TYP yalnızca gelir sağlamıyor. Programa katılan kişinin bu dönem içinde sağlık güvencesinin devam etmesi açısından da önem taşıyor. Özellikle uzun süredir işsiz olan ve sağlık güvencesi konusunda sorun yaşayan kişiler açısından bu nokta çok önemli.

TYP İLANLARI KONTROL EDİLMELİ

Okullar açılmadan önce yeni TYP ilanlarının devam etmesi bekleniyor. İlanların dikkatlice incelenerek gerekli şartların sağlanıp sağlanmadığının kontrol edilmesi önemli. Bir ilanda özel güvenlik sertifikası zorunlu tutulurken başka bir yerde sertifikası olanlara öncelik verilebiliyor. Bu nedenle başvurmayı düşünenlerin İŞKUR e-Şube, e-Devlet ile kendi il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinin duyurularını yakından takip etmeleri gerekiyor.

Kamuoyunda daha çok “vatandaşlık maaşı” adıyla bilinen sistemin temelinde, hanelere asgari gelir güvencesi sağlanması bulunuyor.

Vatandaşlık maaşı olarak anılan uygulamanın resmi adı Aile Gelir Tamamlama Sistemi.

Projenin temel amacı, bir haneye giren toplam gelirin asgari ücret sınırının altında kalmamasını sağlamak.

Sistem kapsamında hanenin toplam geliri dikkate alınacak. Haneye giren para asgari ücretin altında kalıyorsa, eksik kalan bölüm devlet tarafından tamamlanacak.

Sistemin en dikkat çeken noktası, gelir ile belirlenen sınır arasındaki farkın tamamlanmasına dayanıyor.

Örneğin tek başına yaşayan bir yaşlının geliri asgari ücretin altındaysa, devlet tarafından yapılacak destekle bu gelirin asgari ücret seviyesine tamamlanması öngörülüyor.

Buna göre sistem, herkese aynı miktarda ödeme yapılması yerine haneye giren toplam gelir ile asgari ücret arasındaki farkın karşılanması esasına dayanıyor.

Aile Gelir Tamamlama Sistemi'nin erken emeklilik talepleri açısından da etkili olabileceği savunuluyor.

Sistem sayesinde haneye giren gelirin belirli bir seviyede tutulacağı, böylece özellikle kademeli emeklilik isteyen kişilerin yalnızca geçim kaygısı nedeniyle erken yaşta emekli olma ihtiyacının azalacağı öne sürülüyor.

Temel refah seviyesinin gelir desteği yoluyla korunması hedefleniyor.

Aile Gelir Tamamlama Sistemi halihazırda pilot bölgelerde uygulanıyor.

Uygulamanın 2027 yılının başından itibaren Türkiye genelinde tamamen devreye alınması planlanıyor.

Böylece sistem ülke çapında uygulamaya geçtiğinde, haneye giren toplam gelirin belirlenen asgari seviyenin altında kalması durumunda devlet desteğiyle aradaki farkın tamamlanması öngörülüyor.

Giray Topçular-Dünya

Daha önceden tüketilen düşünceleri kullanmak, acaba bir yarın mıdır? Değildir. Parmenides Körlüğü de zaten yarını tahmin ederken bugünü "dönüştürmeden" geleceğe taşıma gafletidir

1900 yılında New York Patent Bürosu’nun müdürü, dünyada artık o kadar çok yoğun keşif ve icatlar olduğunu, bundan sonra icat edilecek bir şey kalmadığını düşünerek istifa etmişti. Düşün; 1900 yılında, “artık icat edilecek bir şey kalmadı” diyerek görevi bırakan bir insan… Tam bir körlük…

Oysa tam da o noktada, insanlık yeni bir çağın eşiğindeydi. Elektriğin devreye girmesiyle her şey dönüştü. Victoria Çağı sona erdi ve yeni bir çağ başladı. Şimdi de yapay zekânın devreye girmesiyle benzer bir dönüşüm yaşıyoruz. Her şey yeniden paylaşılacak, yeni ve cesur bir dünya kurulacak.

YENİ ÇAĞ VE PARMENİDES KÖRLÜĞÜ

Asıl soru şu: Bu yeni dünyada sana yer var mı? Yakın geçmişte Avusturya-Macaristan İmparatorluğu vardı; ama yeni dünyada ona yer kalmadı. Osmanlı da öyle… Yeni dünyanın dengeleri içinde bir yeri yoktu. Şimdi, girdiğimiz bu yeniçağda bize yer var mı? Eğer varsa, onu neyle koruyacağız?

İnsan, gelecek körüdür. Ama onu merak etmekten vazgeçmez. Her gün 2 milyon kahve falı, geleceğe dair bir işaret umuduyla açılır… Yarın, kimseye vaad edilmemiştir. Yarını tahmin etmenin en garanti yolu, onu inşa etmekten geçer ama yarını merak edenin en büyük yanılgısı Parmenides körlüğüdür.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Gelecek körlüğüne dair…

Gelecek körlüğünün ana sebebi?

İnsan, yarını tahmin ederken; bugünü geleceğe uzatır. Yarını bugünün tekrarı ya da doğrusal devamı sanır. Yanılgı, kırılmaları görememesidir. Zira her gün yeni bir başlangıç ve yarına dair sürprizleridir.

Bahtın talihin rolü?

Tahtın; öngördüğün, tahminindir. Bahtın ise hayatın sana sunduğu… Derler ki yarına dair konuşurken dikkat et. Zira hayat (yakın gelecek, yarın) sen plan yaparken olup bitenlerin yekûnundan ibarettir.

NOT

KENDİ GELECEĞİNİN KÖRÜ OLABİLİR MİSİN?

Vizyon, yarına dair bir öyküdür. Yoksa ne olur? Necip Fazıl'ın dediği gibi; "zamanın tık tıkları, güder yaratıkları…" Yarın kaygısı, gelişme sancısı çekmektir. Tomurcuk derdi olmayana "odun" diyoruz zaten… Yarını düşünmeyen ulusların, kurumların ve bireylerin yarını olamayacağına inanıyorum.

YARIN LÛGATI

Gelecek merakı: Faust’a ruhunu şeytana sattıran bu merak olmuştur. Merak et ama takılıp kalma

Türkiye’nin geleceği: Bizlerin vizyonunda olan bitendir, neyi merak ettiğin neyi konuştuğundur

Şirketin yarını: Büyümek için büyümek, kanserli hücrenin ideolojisidir. Sen değer üretmeye bak

Paradigma değişimi: Hayata ve geleceğe baktığın gözlüğün adı

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Çünkü belirsizlik artık iş dünyasının geçici bir dönemi değil, yeni çalışma ortamı.Jeopolitik gerilimlerden ticaret savaşlarına, enerji fiyatlarından faiz ve kur hareketlerine, yapay zekâdan değişen tüketici davranışlarına kadar şirketlerin kontrol alanının dışında kalan değişkenlerin sayısı giderek artıyor. Üstelik bunlardan herhangi biri, birkaç ay önce son derece doğru görünen bir yatırım kararını veya iş planını kısa sürede tartışmalı hale getirebiliyor.

Böyle bir dünyada şirketlerin en büyük yanılgılarından biri belirsizliğin geçmesini beklemek olabilir. Çünkü geçmeyebilir veya beklenenden uzun sürebilir.

PLAN YAPMAK MI, SEÇENEK YARATMAK MI?
Elbette şirketler plan yapmaya devam edecek. Bütçeler, yatırım programları, büyüme hedefleri olacak. Ancak artık tek bir geleceğe göre hazırlanmış kusursuz planlardan çok, farklı geleceklere uyum sağlayabilecek organizasyonlara ihtiyaç var.
Şirketlerin sadece “Planımız nedir?” sorusunu değil, “Planımızın dayandığı varsayımlar değişirse ne yapacağız?” sorusunu da sorması gerekiyor.

Örneğin:
• Enerji fiyatı beklediğimizden çok farklı gerçekleşirse ne yapacağız?

• Finansmana erişim zorlaşırsa hangi yatırımları öne alacağız?

• Yeni bir teknoloji sektörümüzdeki maliyet yapısını değiştirirse ne kadar hızlı adapte olabiliriz?

• Ana ihracat pazarımızdaki koşullar değişirse alternatifimiz hazır mı?

Bu sorular kötümserlik değil. Tam tersine, kurumsal dayanıklılığın başlangıç noktasıdır.

HIZ, BÜYÜKLÜK KADAR ÖNEMLİ
Uzun yıllar boyunca şirketler için ölçek önemli bir rekabet avantajıydı. Büyük bilanço, geniş dağıtım ağı, yüksek üretim kapasitesi şirketlere önemli bir koruma sağlıyordu. Bunlar elbette yine önemli. Ancak günümüz ekonomisinde bunların yanına karar alma hızı da rekabet avantajı için önemli. Burada kastettiğim acele etmek değil. Doğru bilgiye hızla ulaşabilen, organizasyon içinde bu bilgiyi paylaşabilen ve gerektiğinde kararını değiştirebilen çevik yapı önem kazanıyor.
Çünkü belirsizlik dönemlerinde en pahalı olan karar verememektir.

Organizasyonlar büyüdükçe karar süreçleri de doğal olarak uzayabiliyor. Daha fazla toplantı, daha fazla rapor, daha fazla onay mekanizması ortaya çıkıyor. Bu süreçleri gerektiği kadar ve çabuk işleterek hızlı karara dönüştürenler bir adım öne geçebiliyor.
Liderliğin tanımı değişiyor

Belirsizlik, liderlerden beklediğimiz özellikleri de değiştiriyor.

Geçmişte güçlü liderlik çoğu zaman ne yapılması gerektiğini bilmek ve organizasyona yön göstermekle özdeşleştiriliyordu. Bugün ise bilgi elbette gerekli ancak yeterli değil. Bunun yanında karar süreçlerinin hızlandırılması da bir o kadar önemli.
Karar süreçlerinde belirsizliklerin göz önünde bulundurulması alternatifler üretmeyi de gerekli kılar. Bunun için de kurumların yalnızca finansal sermayeye değil, bir tür “hareket alanı sermayesine” sahip olması gerekiyor.

Güçlü bilanço, yetkin insan kaynağı, alternatif tedarikçiler, farklı pazarlara erişim, teknolojik kabiliyet ve hızlı karar mekanizmaları…

Bunların tamamı şirkete gerektiğinde yön değiştirebilme imkânı sağlıyor.

HAZIRLIKLI OLMAK
Belki de önümüzdeki yıllarda şirketleri birbirinden ayıracak temel özellik, geleceği kimin daha doğru tahmin ettiği olmayacak. Çünkü dünyanın nereye gideceğini hiç kimse kesin olarak bilmiyor. Bazen öngörülmeyen savaşlar beklenmeyen veya beklenenden uzun süren gelişmeler çok şeyi değiştirebiliyor.

Bunun için fark yaratacak olan; ihtimallere kimin daha hazırlıklı olduğudur. Bu nedenle yönetim kurullarında ve icra toplantılarında daha çok gözden uzak tutulmaması gereken “yanılma ihtimaline de hazırlanıyor muyuz?” sorusudur.

DEĞİŞEN KOŞULLARLA YAŞAMAYI ÖĞRENMEK
Şirketler için önemli olan, belirsizliğe rağmen yatırım yapmaya, karar almaya ve gerektiğinde hızla yön değiştirmeye hazır olmaktır. Yeni dönemde beklentilerinden farklı çıkan durumlara hazırlıklı olanlar avantaj sağlayacaktır.
Bir atasözü ile bitirelim: “Tüm yumurtaları aynı sepete koymamak” artık çok daha önemli.

İstanbul Ticaret Odası Gazetesi | Osman ARIOĞLU

2016 yılında yapılan değişiklik öncesinde liseden ya da üniversiteden mezun olan gençler mezuniyet sonrasında ebeveynleri üzerinden sağlık hizmeti almaya devam edemiyorlardı. Burada, yaş sınırı ve eğitime devam etme koşulu nedeniyle gençlerin gelir testine girerek GSS primini yatırması gerekiyordu. Değişiklik sonrasında söz konusu gençler için iki yıllık süreyle GSS prim muafiyeti getirildi. Böylece, liseden mezun olan bir genç 20 yaşını, üniversiteden mezun olan bir genç ise 25 yaşını aşmadığı sürece bu muafiyetten faydalanabiliyor.

Lise veya üniversiteden mezun olan gençler için muafiyet otomatik olarak devreye giriyor. Herhangi bir başvuru yapılmıyor. Dolayısıyla 2026 yılında liseden mezun olup YKS’ye girmiş gence mezuniyet tarihi itibarıyla iki yıl muafiyet SGK tarafından tanımlandı.

Kimler kapsamda?

1 Ocak 2012 tarihi itibarıyla genel sağlık sigortasının uygulanmaya başlaması ile Türkiye’de yaşayan herkes genel sağlık sigortası kapsamına girmiş oldu. Buna göre, sigortalı olarak çalışan veya bir sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde bulunan kişiler haricindeki herkesin sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesi için genel sağlık sigortasına prim ödemesi gerekiyor. Uygulama yürürlüğe girdiğinde GSS primlerinin belirlenebilmesi için gelir testi yaptırılması gerekiyordu. Ancak zorunluluk tam olarak bilinmediğinden ve gelir testi yaptırması gerekenler bu testi yaptırmadıklarından gelir testi mağdurları söz konusuydu. Özellikle gençlerin mağduriyetlerinin giderilmesi için pek çok kez genel sağlık sigortası prim borcu yapılandırması ve kısmi af hayata geçirilmişti.

Gelir testinde kişinin yaşadığı hane içerisindeki kişi başına düşen gelir dikkate alındığı için, yeni mezun gencin bir geliri olmadığı halde ancak anne veya babasının geliri yüksek olduğunda bu gence prim borcu çıkıyordu. Söz konusu sorunu aşmak amacıyla pek çok gencin ikamet adresini değiştirdiği görülüyordu.

Gelir testi kalkmadı

Genel sağlık sigortasının hayata geçmesi ile birlikte gelir testi ile tanışmıştık. Gelir testi ilk etapta genel sağlık sigortasına ödenmesi gereken prim miktarını da belirlemek için kullanılıyordu. Yapılan değişiklik sonrası genel sağlık sigortası primi sabitlenince gelir testi yalnızca primin kim tarafından ödeneceğini belirlemek için yapılmaya başlandı. Kişinin hiçbir sosyal güvencesi yoksa ve 2026 yılı için yaşadığı hane içerisinde kişi başına düşen gelir 11.010 TL’nin altındaysa bu kişinin primini devlet ödüyor. Eğer gelir bu sınırın üzerinde ise bu durumda bu kişinin 1.981,80 TL prim ödemesi gerekiyor.

İki yıllık muafiyet lise ve üniversiteden mezun olmuş, öğrencilik statüsü sonlanmış gençler için müthiş bir kolaylık sağlıyor. Örneğin 21 Haziran 2026 tarihinde liseden mezun olacak gence SGK, 22 Haziran 2028 tarihine kadar muafiyet tanımlıyor ve yeni mezun genç bu tarihe kadar sağlık hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanabiliyor. Bu gencimiz kendisi doğrudan hak sahibi olarak, genel sağlık sigortası prim borcu bulunsa bile sağlık hizmeti alabiliyor.

Yaş şartı önemli mi?

İki yıllık muafiyet uygulamasında dikkat edilmesi gereken bir nokta daha var. Buna göre, muafiyet süresi boyunca gencin 20 veya 25 yaşını geçmesi durumunda muafiyet iki yıl şeklinde değil, yaş sınırı geçilinceye kadar geçerli oluyor. Yani mezuniyet sonrası 20 ya da 25 yaşını geçerlerse muafiyet son bulacak.

Sonuç olarak bu eylülde bizi çok şey bekliyor, bu kesin.

Veri akışı yoğunluğunun yaşanacağı bu döneme ağustosun son günü olan bugün açıklanacak, hatta sizin bu satırları okuduğunuz saatlerde muhtemelen açıklanmış olan yılın ikinci çeyreğine ilişkin GSYH verisiyle başlanacak.

Yılın ilk çeyreğinde geçen yıla göre yüzde 2,5 artış gösteren GSYH’nin ikinci çeyrekte biraz daha yüksek oranda, yüzde 2,7-2,8 dolayında artacağı beklentisi yaygın. Ancak bu tahminler sanki biraz iyimser gibi ve gerçekleşmenin ilk çeyrekteki düzeyi aşması biraz zor görünüyor.

Kaldı ki ikinci çeyrek büyümesi yüzde 2,7-2,8 dolayında gelse bile yılın tümünde yüzde 3,8 olarak öngörülen büyüme hızını yakalamak mümkün olmayacak.

Enflasyon, PPK ve OVP

Bugünkü GSYH açıklamasından sonra 3 Eylül Perşembe günü ağustos ayının enflasyon verileri gelecek, hemen ertesinde 7 Eylül Pazartesi günü 2027-2029 döneminin orta vadeli programı açıklanacak. Faiz kararının açıklanacağı Para Politikası Kurulu toplantısı ise 10 Eylül Perşembe günü.

Veri takvimi kapsamında yer almamakla birlikte artık ne zaman ne olacağı bilindiği için motorindeki ÖTV zammını da hesaba katmak yanlış olmaz. Motorine bu gece yarısından geçerli olmak üzere ÖTV kaynaklı 3,60 lira zam gelecek.

Motorinde ağustos ayı için sıfıra indirilen ÖTV, belirlenen takvim gereğince eylülde 3 lira olarak uygulanacak. Akaryakıttaki fiyatlandırma politikası 3 liralık bu ÖTV’den yüzde 20 oranında, yani 60 kuruş da KDV alınmasını öngörüyor. Verginin vergisi! Sonuçta ortaya 3,60 liralık zam çıkıyor.

Enflasyon ne olabilir?

Ağustos enflasyonuna ilişkin tahminlerde ağırlıklı olarak yüzde 2'nin altında oranlar dile getiriliyor. Ne var ki bu oranlar biraz iyimser kalıyor gibi...

Daha önce de belirtmiştim, benim tahminim yüzde 2'nin üstünde bir oran. Hatta 2,5'i zorlayan bir oranı bile sürpriz bulmam.

Ağustos enflasyonunu buralara çıkarabilecek en büyük olumsuzluk kuşkusuz akaryakıt fiyatlarındaki artış. Akaryakıt fiyatlarının enflasyon hesaplamasında nasıl dikkate alındığını bir başka gün daha detaylı olarak ele almak üzere bugün için en azından şunu söyleyeyim; enflasyon "ay sonundaki fiyatlar değil, ay ortalamasındaki fiyatlar kıyaslanarak" hesaplanır.

Temmuz sonu-ağustos sonu kıyaslamasına göre motorinde bir ucuzlama var ama bu yanıltıcı.

Ay ortalaması bazında benzin fiyatları ağustosta yaklaşık yüzde 9, motorin fiyatları yüzde 12, otogaz fiyatları yüzde 8 artış gösterdi. Kaldı ki TÜİK, enflasyon hesaplamasının yetişmesi için fiyat toplamayı ayın son gününe kadar sürdüremiyor, dolayısıyla motorinde ayın son günlerinde yapılan indirim ortalamaya tam yansımayacak. Yani motorindeki artış yüzde 12'den biraz fazla olabilir.

Aktardığım oranlar EPDK verilerine göre ve ayın tüm günlerini kapsıyor.

TÜİK'in hesaplamasındaki oranlar da muhtemelen çok farklı olmayacak.

Yukarıdaki oranlara göre akaryakıttan TÜFE'ye doğrudan yansıyacak etki 0,30-0,35 puan arasında. Bu doğrudan etki, dolaylı etkiyi hesaplamak ise pek kolay değil.

Doğrudan etkinin bu düzeye eriştiği bir ayda toplam artışın yüzde 2'ler civarında olması, akaryakıt dışındaki tüm mal ve hizmet fiyatlarında ancak yüzde 1,65-1,70 artışta kalınması demek. Bu da hiç kolay değil.

Akaryakıtta bu yılın ağustosunda ortaya çıkan artışın oranları böyle. Geçen yılın aynı ayında benzin yüzde 1 zam görmüş, otogazdaki zam oranı yüzde 1,3 olmuş, motorin ise yüzde 1 ucuzlamıştı.

Yüzde 2,04 psikolojik bir eşik

TÜFE geçen yıl ağustosta yüzde 2,04 artmıştı. Bu yılki artışın bu oranın altında kalması, yıllık bazda temmuz sonunda yüzde 31,75 olan oranın bir miktar gerilemesi demek. Yüzde 2,04'ün üstündeki artışlarda ise tersi yaşanacak.

Yıllık oran biraz azalmış ya da artmış; aslında pek de önemi yok. Artacak ya da azalacak oranlar önemli bir fark yaratmayacak ki...

Ağustos artışı yüzde 1 olsa yıllık oran yüzde 30,4'e gerileyecek. Aylık artış yüzde 2,5'i bulsa bu sefer de yıllık oran yüzde 32,4 olacak.

Kaç zamandır böyle zaten; yıllık oranda çok dar bir koridora sıkışıp kalındı.

Ama yıllık oranın yönünü belirleyeceği için ağustos artışında psikolojik eşik gibi görülen 2,04'ün altında mı kalındığına, yoksa üstüne mi çıkıldığına özellikle dikkat edilecek.

Faiz yüzde 37'den aşağı çekilir mi?

Merkez Bankası savaşın patlak vermesiyle birlikte fonlamayı haftalık repodan geceliğe kaydırmak suretiyle fiili faizi yüzde 37'den yüzde 40'a çıkarmıştı. Bir süre önce de haftalık repo kanalı yeniden açılmış ve faiz bu kez fiilen yüzde 37'ye indirilmişti.

Şimdi 10 Eylül'de yapılacak PPK toplantısında faizin yüzde 37'den aşağı çekilip çekilmeyeceği tartışılıyor.

Bu konuda sanki şöyle bir hataya düşülüyor.

Teorik olarak bugünkü faizin, bu faizin uygulanacağı dönemdeki enflasyonla yani bir yıl sonrasının enflasyonuyla kıyaslanması tabii ki doğru.

Ama hiç kimse bugünkü faizle bir yıl sonrasının enflasyonunu kıyaslamıyor. Zaten enflasyon öngörülen düzeye doğru hızla gerilerse faiz de bugünkü düzeyde kalmıyor ki.

Bugün faiz kaç, bugün enflasyon kaç; buna bakılıyor.

Faiz kararı verilirken bakılan yalnızca enflasyon da değil. Çünkü faizi çoğu zaman siyasi tercihler belirliyor. Özellikle bir dönem hep böyle olmadı mı!

Şimdi ilki eylülde olmak üzere yıl sonuna kadar üç toplantı yapılacak. Diğer iki toplantı ekim ve aralıkta.

Bu toplantılarda ne karar alınır sorusuna yanıtım şöyle:

"Kararı Merkez Bankası verecekse faiz indirimine gidilmeme olasılığı ağır basıyor, üç toplantıda da; yok eğer başka etkenlerle karar verilecekse indirim olup olmayacağını söylemek zor."

Faizin bu üç toplantı bir yana seneye nasıl bir seyir izleyeceğinin işaretleri de 7 Eylül'de açıklanacak OVP'de ortaya konulacak özellikle enflasyon hedeflerine bağlı olarak daha somut olarak ortaya çıkacak.

2027 enflasyon hedefi kaç olur?

2027-2029 dönemi orta vadeli programı 7 Eylül Pazartesi günü açıklanacak. Bu programları satır satır okuyan var mıdır, hiç sanmıyorum. Zaten birini okumak yeter, sonraki yılların programları da bazı sayıların biraz değiştirilmesinin ötesinde temelde çok büyük bir farklılık göstermiyordur.

OVP açıklanır ve son sayfalarda yer alan tablolardaki verilere, üstelik hepsine de değil bazılarına odaklanılır.

Bakılanlar bellidir; TL ve dolar cinsi GSYH, bu verilerden hangi yılın dolar kurunun hangi düzeyde öngörüldüğü hesaplanır.

Enflasyon hedefine, yıl sonu ve yıllık ortalamayı gösteren deflatöre bakılır. Dış ticaret hedeflerine, cari dengeye ilişkin hedeflere ve bütçe verilerine göz atılır.

İşte 7 Eylül'de öncelikle 2027 ve sonrasının yol haritasını ortaya koyan bu veriler belli olacak.

Bu veriler arasında en çok merak edilenler hiç kuşku yok ki enflasyon hedefi ile dolar kurunun hangi düzeyde öngörüleceği ve cari açığa ilişkin büyüklük.

Ekonomim.com | Alaattin AKTAŞ

Denetimde yapay zeka kulla­nımına ve ürettiklerine ne kadar güveniyoruz?

Bu “tam cevap verememe” hali sadece bir tereddüt değil, aynı za­manda sağlıklı bir öz farkındalık.

Denetimin doğasında yer alan mesleki şüpheciliği, şimdi tek­nolojiye ve algoritmalara da yö­neltmek zorundayız. Yapay ze­kayı kullanıyoruz, kullanmak zo­rundayız; ancak elimizdeki tüm parlak araçlara rağmen hala es­ki usul teyit yöntemlerine, kla­sik denetim reflekslerine ve in­san yargısına sıkı sıkıya bağlı­yız. Çünkü şimdilik, “o kadar da değil” diyebileceğimiz bir eşiğin tam üzerindeyiz.

Bilgi sistemleri denetimi ala­nında yapay zekayı birkaç cep­hede yoğun şekilde kullanıyo­ruz: Büyük veri setlerinin analizi, anomali tespiti, olağandışı işlem desenlerini yakalama, kontrolle­rin etkinliğini ölçmeye yardımcı olacak skorlamalar…

Üstelik bu araçlar sadece hız kazandırmıyor; birçok durumda yıllarca gözden kaçabilecek risk­leri de ortaya çıkarabiliyor.

Örneğin, milyonlarca log kay­dı içerisinden belirli bir kulla­nıcı profiline ait sıra dışı erişim desenlerini manuel yöntemler­le saptamak neredeyse imkansız­ken, iyi eğitilmiş bir model bunu dakikalar içinde işaretleyebiliyor.

Asıl tehlike “sessiz hata”dır

Ama işte tam burada kritik so­ru başlıyor: Bu işaretlemeye ne kadar güvenebilirim? Daha da önemlisi: Bu işaretleme yapılma­dığında, yani yapay zeka bir riski “görmediğinde”, gerçekten risk yok mudur? Denetim pratiğin­de asıl tehlikeli olan, çoğu zaman “yanlış alarm” değil “sessiz ha­ta”dır. Biz yapay zeka araçlarıyla ikincisini ne kadar kontrol ede­biliyoruz?

Bugünün teknolojisinde, de­netimde kullandığımız yapay ze­ka modellerinin önemli bir bölü­mü, veriye bağımlı ve içinde bu­lundukları bağlama, yani duruma göre çok değişken.

Eğitim veri setleri, modelin ta­sarım tercihleri, hatta organizas­yonun kendi süreç kültürü, yapay zekanın bize gösterdiği resmin sınırlarını çiziyor. Yani elimizde, geçmiş davranış biçimlerini ve tanımlanmış riskleri son derece ustaca analiz edebilen; fakat ta­nımını yapmadığımız yeni risk­lere karşı aynı derecede kör ola­bilen bir araç var. Denetçi olarak bunu peşinen kabul etmemiz ge­rekiyor.

Psikolojik rahatlık yaratabiliyor

Burada devreye klasik denetim disiplininin değişmeyen ilkeleri giriyor: Güven ama teyit et. Mes­leki şüpheciliği elden bırakma. Farklı kaynaklardan kanıt topla. Yapay zekanın bize sunduğu bul­guları, tek başına “denetim kanı­tı” olarak değil, güçlü bir “ihbar hattı” veya “ön tarama filtresi” olarak görmek daha sağlıklı. Şu anki pratikte, yapay zeka modül­lerinin ürettiği çıktıları manuel yöntemlerle örnekleme yaparak, kontrolleri yeniden test ederek ve gerekiyorsa süreç sahipleriyle detaylı görüşmeler yaparak çap­raz doğrulama ihtiyacı duyuyo­ruz. Yani bir anlamda, yapay ze­kaya güvenerek hızlanıyor; ama insan yargısını devreye alarak son kararı yine klasik denetim yöntemlerine dayandırıyoruz.

Bu da bizi, teknolojik heyeca­nın yarattığı başka bir riske gö­türüyor: Teknolojik çıktıları sor­gusuz kabul etme eğilimi. “Bunu sistem söyledi” cümlesi, özellik­le yöneticiler ve bazen de denet­çiler için, farkında olmadan sor­gulamayı azalttığı bir psikolojik rahatlık yaratabiliyor. Oysa de­netim, tanımı gereği rahatsız edi­ci sorular sorma sanatıdır. Bir ya­pay zeka modelinin ürettiği çıktı, kaynağı ne kadar sofistike olursa olsun, bu sorgulamadan muaf de­ğildir; bilakis, çoğu zaman daha yoğun sorgulamayı hak eder.

Reflekslerimizi kaybetmeyelim

Denetimde yapay zeka kullanı­mı konusunda bugün geldiğimiz noktada, dürüst bir yanıt vermek gerekirse, yüzde yüz bir güven seviyesinden bahsetmek müm­kün değil. Zaten denetimde “yüz­de yüz güven” kavramı, teknoloji öncesi dönemde dahi hiçbir za­man gerçekçi olmadı. Yapay ze­kanın gücü, denetim kapsamını genişletmemizde, hızımızı artır­mamızda ve daha önce göremedi­ğimiz desenleri fark etmemizde yatıyor; zayıflığı ise sınırlarının çoğu zaman bizim tarafımızdan bile tam olarak öngörülememe­sinde.

Bu nedenle verilmesi gereken asıl mesaj, “Denetimde yapay ze­ka kullanmayalım” değil; “Dene­timde yapay zeka kullanalım ama eski usul denetim reflekslerimi­zi kaybetmeyelim” olmalı. Kont­rol prosedürlerimizi, örnekleme mantığımızı, süreç sorgulama alışkanlığımızı ve en önemlisi mesleki şüpheciliğimizi, yapay zekanın sunduğu kolaylıklara fe­da etmemeliyiz. Yapay zekadan gelen bulguları, kendi denetim kanıtı ekosistemimizin içine, in­san yargısının filtrelediği, klasik test ve teyitlerin desteklediği bir katman olarak yerleştirmek bu­gün için en sağlıklı yaklaşım.

Evet, bu yazı muhtemelen bir­kaç yıl içinde, daha olgunlaşmış yapay zeka çözümleri ve daha net düzenleyici çerçeveler ortaya çıktıkça, bir anlamda kendini im­ha edecek. Belki o gün geldiğinde, bugün “mutlaka manuel teyit” dediğimiz pek çok adımı otoma­tikleşmiş, standardize olmuş ve yapay zeka ile güvenli şekilde en­tegre halde bulacağız. Ama o gün gelene kadar, her yeniliğe tem­kinle yaklaşan o sağduyuyu koru­mak zorundayız.

Denetimde yapay zekaya gü­veniyoruz. Ama, o kadar da değil. En azından şimdilik.

Dünya | Selim ELBAN PwC Türkiye Şirket Ortağı

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.