Buna göre Türkiye için büyüme beklentisi, Ocak 2026 tahminine kıyasla 0,8 puan düşürülerek ocak ayında açıklanan yüzde 4,2'den yüzde 3,4’e çekildi. Revizyonda 2025 yılındaki büyümenin beklentilerin altında kalması ile yükselen petrol ve doğal gaz fiyatlarının ekonomik aktivite üzerindeki baskısı etkili oldu.

Türkiye ekonomisine yönelik beklentiler

Rapora göre, Türkiye ekonomisi 2027’de yüzde 3,5 büyüme gösterecek; bu beklenti de ocak ayında yüzde 4,1 olmuştu.

Enflasyon tarafında ise yüksek oranlar öne çıktı. 2025’te yüzde 34,9 olarak gerçekleştiği tahmin edilen tüketici fiyat artışları, 2026’da yüzde 28,6’ya ve 2027’de yüzde 21,4’e gerileyecek.

Cari işlemler dengesi 2025’te GSYH’nın yüzde –1,9’u düzeyinde açık verirken, 2026’da yüzde –2,8 ve 2027’de yüzde –2,5 seviyelerinde kalacağı öngörülüyor. İşsizlik oranı ise 2025 ve 2026’da yüzde 8,3, 2027’de ise yüzde 8,7 olarak tahmin ediliyor.

IMF, küresel ölçekte artan enerji fiyatlarının özellikle enerji ithalatçısı ekonomiler üzerinde baskı yarattığını belirtirken, Türkiye’nin de bu gelişmelerden olumsuz etkilenen ülkeler arasında yer aldığına işaret etti.

Avrupa ekonomisi ne durumda?

Raporda Avrupa’nın önde gelen ekonomileri için de tahminler yer aldı. Almanya’nın 2026’da yüzde 0,8 büyümesi, enflasyonun yüzde 2,7’ye çıkması ve cari dengenin yüzde 3,9 seviyesinde kalması bekleniyor. İşsizlik oranı ise yüzde 3,9 olarak öngörülüyor. Fransa için büyüme yüzde 0,9, enflasyon yüzde 1,8, cari denge yüzde –0,3 ve işsizlik yüzde 7,9 seviyesinde tahmin ediliyor. İtalya’da büyüme yüzde 0,5, enflasyon yüzde 2,6, cari denge yüzde 0,6 ve işsizlik yüzde 6,0 olarak öngörülüyor. İspanya’nın ise yüzde 2,1 büyüme, yüzde 3,0 enflasyon, yüzde 2,2 cari fazla ve yüzde 9,8 işsizlik oranı ile Avrupa’nın büyük ekonomileri arasında daha yüksek büyüme performansı göstermesi bekleniyor.

Euro Bölgesi genelinde 2026’da büyüme yüzde 1,1, enflasyon yüzde 2,6, cari denge yüzde 1,3 ve işsizlik yüzde 6,2 olarak tahmin ediliyor. Hollanda için büyüme yüzde 1,2, enflasyon yüzde 2,7, cari denge yüzde 8,8 ve işsizlik yüzde 4,1 öngörülürken, İrlanda’nın yüzde 2,5 büyüme ve yüzde 3,1 enflasyon ile dikkat çekmesi bekleniyor. Yunanistan’da büyüme yüzde 1,8, enflasyon yüzde 3,5, cari açık yüzde –6,4 ve işsizlik yüzde 7,4 olarak öngörülüyor.

Ekonomim

AD Rossen, Antalya Tarım, Bayer, Gautier, Hazera, HMCLAUSE, Metgen, Multi Tohum, Nunhems, Rijk Zwaan, Sakata, Semillas Fito, Syngenta, Vilmorin Mikado, Yüksel Tohum ve Rito hakkında açılan soruşturmada, rekabete hassas bilgi niteliği taşıyan fiyat listeleri, satış stratejileri, dikim sayıları ve stok seviyelerinin rakiplerle paylaşılıp paylaşılmadığı incelendi. Ayrıca Nunhems ile Rijk Zwaan arasında, satış fiyatlarının birlikte belirlenip belirlenmediği araştırıldı.

Soruşturma devam ederken Kurumla uzlaşan 12 şirket, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiklerini kabul etti.

Nunhems ve Rijk Zwaan, rekabete duyarlı bilgi değişiminde bulunulması ve satış fiyatlarının birlikte belirlenmesi yoluyla, Bayer Tohumculuk, Gautier, Hazera, Hmclause, Multi Tohum, Semillas Fito, Syngenta, Vilmorin, Yüksel Tohum ve Rito ise rekabete duyarlı bilgi değişimi suretiyle Kanunun ihlal edildiğini kabul etti. Bu kapsamda söz konusu 12 teşebbüs bakımından soruşturma uzlaşma usulüyle sonlandırıldı. Uzlaşma nedeniyle bu şirketlere verilen idari para cezalarında yüzde 25 indirim uygulandı.

4 şirkete ayrı ceza

Geriye kalan teşebbüsler hakkında yürütülen soruşturma sonucunda Rekabet Kurulu, Antalya Tarım, Gautier, Metgen ve AD Rossen’in rekabete duyarlı bilgi değişimi gerçekleştirmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine karar verdi.

Bu kapsamda yaklaşık olarak; Antalya Tarım’a 44 milyon TL, Gautier’e 736 bin TL, Metgen’e 3 milyon TL ve AD Rossen’e 342 bin TL idari para cezası verilmesine karar verildi.

Toplam ceza 189 milyon TL'yi buldu

Böylece, hibrit endüstriyel kornişon tohumu pazarı ile hibrit sebze ve meyve tohumları pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında Kasım 2024’ten itibaren yürütülen soruşturma kapsamında toplamda yaklaşık 189 milyon TL idari para cezası tesis edildi.

Kurumun tarla bitkileri tohumlarına yönelik soruşturması ise halen devam ediyor.

İrfan Donat-Bloomberg HT

AB Konseyi tarafından yapılan açıklamada, Avrupa Parlamentosu ile yürütülen müzakerelerin tamamlandığı bildirildi. Yeni düzenleme kapsamında gümrüksüz çelik ithalatı yıllık 18,3 milyon tonla sınırlandırılacak. Bu miktar, 2024'e kıyasla yüzde 47'lik bir düşüşe işaret ediyor. Kota aşımı durumunda ise yüzde 50 gümrük vergisi uygulanacak.

Yeni çerçeve ile koruma hedefi

AB, küresel aşırı üretim ve ticaret sapmasına karşı çelik sektörünü korumayı amaçlayan yeni bir çerçeve oluşturacak. Bu kapsamda, önlemlerin etkisini artırmak için tedarik zincirine yönelik yeni kurallar da devreye girecek.

Düzenleme ile çeliğin menşeinin daha net izlenebilmesi amacıyla "erit ve dök" şartı getirilecek. Bu uygulama ile tedarik zincirinde şeffaflığın artırılması ve önlemlerin dolanılmasının engellenmesi hedefleniyor.

Yeni düzenlemenin, AB kurumlarının resmi onay sürecinin tamamlanmasının ardından mevcut koruma önlemlerinin sona ereceği 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Sektör stratejik önem taşıyor

Çelik, savunma sanayisi başta olmak üzere birçok kritik alanda kullanılması nedeniyle AB ekonomisi açısından stratejik öneme sahip. Ancak son dönemde ucuz ithal ürünlerle rekabet zorlaşırken, sektörün kapasite kullanım oranı yüzde 65 seviyesinde bulunuyor.

AB çelik üreticileri, artan ithalat ve ABD'nin uyguladığı yüksek tarifeler nedeniyle baskı altında faaliyet gösteriyor. Yeni düzenlemeyle kapasite kullanım oranının yüzde 80'e çıkarılması hedefleniyor.

AA

Kurumdan yapılan açıklamada, alışverişten sosyal medyaya, arama motorlarından çevrim içi hizmetlere kadar geniş bir alanda etkili olan dijital platformların, ekonomik ve ticari dengeler üzerinde giderek daha belirleyici hale geldiği vurgulandı.

Bu kapsamda başlatılan çalışmayla, dijital pazarların mevcut yapısı ve işleyişinin kapsamlı biçimde analiz edilmesi amaçlanıyor.

Veri, algoritma ve ağ etkileri analiz edilecek

Çalışma kapsamında, dijital platformların sahip olduğu veri gücü, algoritmik sistemler ve ağ etkileri ayrıntılı biçimde değerlendirilecek.

Rekabet Kurumu, bu unsurların piyasa üzerindeki etkilerini ve rekabetin işleyişine nasıl yansıdığını inceleyecek.

Özellikle veri sahipliği ile platform gücünün, piyasada güçlü ve kalıcı şirketlerin oluşumuna nasıl katkı sağladığı analiz edilecek.

Geleneksel araçların yeterliliği de sorgulanacak

Kurumun açıklamasına göre, dijital pazarların hızlı ve dinamik yapısı nedeniyle mevcut rekabet araçlarının etkinliği de yeniden değerlendirilecek.

Bu çerçevede, geleneksel müdahale yöntemlerinin dijital ekonomide ne ölçüde yeterli olduğu ele alınacak.

Çalışmanın yalnızca mevcut durumun tespitine değil, aynı zamanda daha güncel ve etkili politika araçlarının geliştirilmesine de zemin hazırlaması bekleniyor.

AB, Birleşik Krallık ve Almanya modelleri incelenecek

Rekabet Kurumu, dijital pazarlara yönelik düzenleme yaklaşımlarında uluslararası örnekleri de dikkate alacak.

Açıklamada, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve Almanya başta olmak üzere çeşitli ülkelerde uygulanan modellerin inceleneceği belirtildi.

Ancak kurum, bu modellerin doğrudan kopyalanmasının değil, Türkiye’nin kendi piyasa yapısına uygun özgün bir yaklaşımın geliştirilmesini hedeflediğini vurguladı.

Amaç Türkiye’ye özgü yeni nesil rekabet çerçevesi oluşturmak

Hazırlanacak çalışma sonucunda, Türkiye’nin dijital pazar dinamiklerine uygun rekabet kuralları ve özelleştirilmiş müdahale araçlarının belirlenmesi planlanıyor.

Rekabet Kurumu, bu yeni çerçevenin hem rekabetin korunmasına hem de piyasa yapısının daha sağlıklı işlemesine katkı sağlamasını bekliyor.

Kurumun bu adımı, dijital ekonomide ortaya çıkan yeni risklere karşı daha etkin ve bütüncül bir düzenleyici yaklaşım geliştirme amacı taşıyor.

Dünya

Son 30 yılda enflasyonun etkisiyle 1 milyon doların satın alma gücü ciddi biçimde gerileyerek yaklaşık 480 bin dolara denk hale geldi. Günümüzde yaklaşık 2,1 milyon dolar, geçmişteki 1 milyon doların alım gücüne karşılık geliyor.

Servet dağılımındaki eşitsizlik ise belirginliğini koruyor. En zengin yüzde 10’luk kesim toplam servetin yaklaşık üçte ikisini elinde tutarken, alt yüzde 50’nin payı yalnızca yüzde 2,5 seviyesinde kalıyor.

Demografik tarafta ise milyonerlere en büyük katkı 80 yaş ve üzeri hanelerden geliyor; bu grup toplam milyonerin yüzde 42’sini oluşturuyor. Öte yandan milyonerlere ait servetin yalnızca yüzde 4-6’sı nakit varlıklardan oluşurken, büyük kısmı emeklilik fonlarında ve yatırımlarda tutuluyor. Konut varlıkları ise toplam servetin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturmaya devam ediyor.

Artan yaşam maliyetleri ve eriyen satın alma gücü, milyon dolarlık servete sahip bireylerin bile kendilerini orta sınıf olarak tanımlamasına yol açıyor.

Ekonomim

Mart ayında Avrupa genelinde elektrikli araç satışları yaklaşık 540 bine çıkarak ilk kez yarım milyon sınırını geçti. Bu rakam, bir önceki aya göre yüzde 72, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 37 artış anlamına geliyor. İngiltere, Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkeler rekor satışların merkezinde yer aldı.

Küresel satışlarda tablo karışık

Dünya genelinde mart ayında 1,75 milyon elektrikli araç satışı gerçekleşti. Bu, aylık bazda yüzde 66, yıllık bazda ise yüzde 3 artışa işaret ediyor. Ancak yılın ilk çeyreğinde toplam satışlar yüzde 3 düşüşle 4 milyon seviyesinde kaldı.

Çin ve ABD büyümeyi sınırladı

Küresel satışlardaki zayıf performansta Çin ve Kuzey Amerika’daki düşüş etkili oldu. Çin’de satışlar yüzde 21 gerilerken, Kuzey Amerika’da yüzde 27 düşüş yaşandı. Özellikle Çin Yeni Yılı dönemindeki yavaşlama, ilk çeyrek verilerini olumsuz etkiledi.

Avrupa büyümenin lokomotifi oldu

Avrupa’da ilk çeyrek satışları yüzde 27 artışla 1,2 milyona ulaşırken, diğer bölgelerdeki artış da dikkat çekti. Uzmanlara göre Avrupa, hem teşvik politikaları hem de yükselen akaryakıt fiyatları sayesinde elektrikli araç dönüşümünde öncü konuma geldi.

Enerji krizi tercihi değiştirdi

Analistler, elektrikli araç satışlarındaki artışın geçici değil, yapısal bir dönüşümün işareti olabileceğini belirtiyor. Artan yakıt maliyetleri ve çevreci politikalar, Avrupa’da elektrikli araçlara geçiş sürecini hızlandırırken, küresel pazarda bölgesel ayrışmanın daha da belirginleştiği görülüyor.

AA

Kripto para piyasasında dikkatler yeniden Ethereum’a çevrildi. ETH fiyatı 2 bin 300 dolar seviyesinin üzerine çıkarak piyasa genelinden daha güçlü bir performans sergiledi. Bu yükselişte iki ana faktör öne çıkıyor; kurumsal yatırımcıların agresif alımları ve ABD’de düzenleyici belirsizliğin azalması.

Dev alım piyasayı hareketlendirdi

BitMine Immersion Technologies’in son bir haftada gerçekleştirdiği 71 bin 524 ETH’lik alım, piyasada önemli bir dönüm noktası oldu. Şirketin toplam Ethereum varlığı yaklaşık 4,87 milyon ETH’ye ulaşarak dolaşımdaki arzın yüzde 4’ünden fazlasını oluşturdu. BitMine, uzun vadede toplam arzın yüzde 5’ine sahip olmayı hedefliyor. Bu durum, piyasadaki arzı azaltarak fiyat üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Düzenleme değişikliği yatırımcıyı çekti

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) Ethereum’u “emtia” olarak sınıflandırması, piyasada önemli bir rahatlama yarattı. Daha esnek bir denetim çerçevesi sunan bu karar, kurumsal yatırımcıların piyasaya girişini hızlandırdı. Özellikle tokenizasyon projeleri ve yapay zekâ tabanlı blockchain uygulamaları, Ethereum’a olan talebi artıran uzun vadeli unsurlar arasında gösteriliyor.

Teknik görünüm yükselişi destekliyor

Ethereum’un teknik göstergeleri de pozitif sinyaller veriyor. Fiyatın önemli ortalamaların üzerinde kalması ve alım gücünün güçlü seyretmesi, yükseliş trendinin sürdüğüne işaret ediyor. Ancak kısa vadede aşırı alım bölgesine girilmiş olması, sınırlı bir düzeltme veya yatay hareket ihtimalini gündeme getiriyor.

Kritik seviyeler ve beklentiler

Uzmanlara göre Ethereum’un 2 bin 220-2 bin 286 dolar bandı üzerinde kalması halinde yükselişin devam etmesi bekleniyor. Bu durumda 2.400 doların aşılmasıyla birlikte 2 bin 500-2 bin 600 dolar aralığı yeni hedef olabilir. Aşağı yönlü senaryoda ise 2 bin dolar seviyesi güçlü destek olarak öne çıkıyor.

Taşkın Su-Dünya

Şüpheli alacaklar konusunda uygulamada karşımıza tereddüt yaratan iki konu çıkmaktadır. Birincisi, borçlusu yabancı ülkede mukim olanlardan tahsil edilemeyen alacaklar dolayısıyla şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi için Türk mahkemelerinde dava açmanın yeterli olup olmayacağı konusundadır.

Yurt dışı alacaklarda yetkili mahkeme

Yetkili ve görevli mahkemenin belirlenmesi ile mahkemede hangi ülke hukukunun uygulanacağı meselesini karıştırmamak gerekir. Bir Türk Mahkemesi bir ihtilafı Fransız kanunlarına göre çözebileceği gibi, bir İngiliz Mahkemesi de Türk Kanunlarına göre de ihtilafı çözebilir. Bu gibi hallere özellikle velayet, miras hukuku gibi ihtilaflarda rastlanılmaktadır.

Bir ticari ilişkide sözleşmenin tarafları, aralarında çıkabilecek ihtilafların hangi ülke hukukuna göre çözümleneceğine ilişkin kurallar kararlaştırabilecekleri gibi bu ihtilafların hangi ülke mahkemelerinde çözümlenebileceğine dair kurallar konusunda da anlaşabilirler. Ben yazımda taraflar arasında bu şekilde bir anlaşmanın var olmadığı halleri dikkate alacağım.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 40. maddesine göre “Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder.” O halde yabancılardan olan alacaklar konusunda Türk Mahkemelerinin yetkili olup olmadığını anlamak için iç hukuka bakmak gerekmektedir. Bu konuda bakılacak düzenleme 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesinin atfına istinaden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 10. maddesidir. Bu maddeye göre; “sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir”.

O halde sorunu çözmek ticari borçlarda ifanın nerede yapılması gerektiği sorusuna verilecek yanıtla ilgilidir. Yanıt, Borçlar Kanunu’nun 89. maddesindedir. Maddeye göre, taraflar arasında açıkça veya örtülü şekilde aksi kararlaştırılmış olmadıkça para borçlarının ifa edilmesi gereken yer, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeridir.

Bu açıklamalara göre; Türkiye’de mukim şirketlerin yabancı şirketlerden olan para alacakları için Türk mahkemelerinde dava açmış olmaları, bu alacaklar için şüpheli alacak karşılığı ayırabilmeleri için yeterlidir. Mutlaka alacaklının bulunduğu ülkede dava açmak, gerekmemektedir. Nitekim Danıştay 3. Dairesi’nin E. 2011/5130 K.2015/10182 sayı ve 28.12.2015 günlü Kararı ve Danıştay 4. Dairesi’nin E. 2008/399 K.2010/3271 sayı ve 27.5.2010 günlü kararları da görüşümüzü doğrulamaktadır.

Danıştay kararlarıyla netleşen uygulama

Nihayet son olarak Danıştay 3. Dairesi E.2024/6227 K.2025/5665 sayı ve 17.12.2025 günlü Kararı ile VUK md. 323 uyarınca karşılık ayrılabilmesi için, bu alacakların Türkiye Cumhuriyeti Mahkemelerinde dava yoluyla takip edilmesinin yeterli olduğuna, yurt dışındaki alacakların şüpheli alacak olarak kabul edilebilmesi için dava ve icra takiplerinin borçlu olan tarafın mukim olduğu ülkede yapılması gibi bir şartın Kanunda aranmadığına karar vermiştir (Kararı gönderen gazetemizin değerli yazarı Sayın Abdullah Tolu’ya teşekkürlerimle).

Ceza davası şüpheli alacak için yeterli değil

Bu konuda karşımıza çıkan ikinci önemli sorun ise bazı mükelleflerin -özellikle çeklerle ilgili olarak- borçlu hakkında suç duyurusunda bulunulmasını veya borçlu aleyhine ceza davası açılmış olmasını, şüpheli alacak karşılığı ayırmak için, yanılgıya düşüp yeterli görmeleridir. Oysa Vergi Usul Kanunu’nun anılan maddesinde geçen "dava veya icra safhası" ibaresi bizatihi "alacağın tahsili ve takibine" yönelik yasal süreci kastetmektedir. Ancak, borçlunun hareketinin aynı zamanda suç teşkil etmesi, örneğin dolandırıcılık veya emniyeti suiistimal yahut güveni kötüye kullanma yahut karşılıksız çek suçu gibi bir suçu oluşturması halinde cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulması veya borçlu aleyhine ceza davası açılmış olması, alacağın tahsili ve takibine yönelik bir davanın varlığını göstermez. Suç duyurusu veya ceza davası, "alacağın tahsili ve borçlunun takibine" değil, "borçlunun / suçlunun takip ve cezalandırılmasına" yönelik bir süreçtir. Bu nedenle tahsil edilememiş alacaklar için cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulması veya ceza mahkemelerinde dava açılması şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi için yeterli değildir. Nitekim İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 356140 sayı ve 8.5.2020 günlü özelgesi ile ortaya konulan idari anlayışta bu yöndedir.

Rus haber ajansı RIA Novosti’ye değerlendirmelerde bulunan Muhacerani, söz konusu tazminat konusuna dair detayları paylaştı.

Müzakere masasında öncelikli başlık

Muhacerani, ABD-İsrail saldırılarının yol açtığı zararların karşılanması meselesinin, İran müzakere heyeti tarafından İslamabad’daki görüşmelerde ve öncesinde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından farklı platformlarda özellikle gündeme getirildiğini belirtti. İlgili kurumların saldırıların çeşitli alanlarda yarattığı hasara ilişkin ön çalışma yürüttüğünü ifade etti.

Kesin rakam daha sonra açıklanacak

İranlı sözcü, savaş tazminatının ilk tespitlere göre sade hesaplamayla 270 milyar dolar seviyesinde olduğunu, nihai rakamın yetkili kurumların açıklamalarıyla kesinlik kazanacağını dile getirdi.

Tazminatın kapsamı geniş

Muhacerani ayrıca, söz konusu tazminatın; zarar gören sivil yapılar, iş yerleri ve sanayi tesislerinin yanı sıra Minab’da bir okula düzenlenen saldırıda yaşamını yitiren kız öğrencilerin haklarını da kapsayacağını aktardı.

Tahran’ın müzakere şartları arasında

Tahran yönetimi, ABD ile ateşkesin ilan edildiği 8 Nisan tarihinde, müzakerelerde ele alınacak 10 başlık arasında “İran'a verilen zararların hesaplanıp tamamen tazmin edilmesi” şartının da bulunduğunu duyurmuştu.

Dünya

Burada yoğun toplantı trafiği gerçekleştirecek Şimşek, Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası ve Asya Altyapı Yatırım Bankasının tepe yöneticileriyle bir araya gelecek, kredi derecelendirme kuruluşlarıyla da değerlendirme toplantıları yapacak.

G20 Maliye Bakanları ve Uluslararası Para ve Finans Komitesi (IMFC) toplantılarına katılacak Şimşek, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Katar Maliye Bakanı Ali bin Ahmed el-Kuvari, Lüksemburg Maliye Bakanı Gilles Roth ve Pakistan Maliye Bakanı Muhammad Aurangzeb ile ikili görüşme yapacak.

Şimşek, Avrupa Birliği (AB) Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos ile de bir araya gelecek, ayrıca önde gelen uluslararası yatırım bankaları tarafından düzenlenen yatırımcı toplantılarına iştirak edecek.

Dünya Bankası ile INRAIL anlaşması

Bakan Şimşek'in Washington temaslarının en önemli gündem maddelerinden birini de Dünya Bankası ile imzalanacak İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi (İstanbul North Rail Crossing Project-INRAIL) anlaşması oluşturuyor.

Türkiye, İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi kapsamında Dünya Bankasından 1,67 milyar avro tutarında uygun koşullu finansman temin etti. Toplam maliyeti yaklaşık 8,3 milyar dolar olarak öngörülen proje, Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden geçecek 127 kilometrelik elektrikli ve yüksek kapasiteli demir yolu hattının inşasını kapsıyor.

Projenin tamamlanmasıyla boğazdaki yük taşıma kapasitesinin yılda 3 milyon tondan 50 milyon tona çıkması bekleniyor.

Projenin, Orta Koridor ve Irak Kalkınma Yolu gibi uluslararası ticaret güzergahlarını birbirine bağlayarak Türkiye'nin bölgesel lojistik merkezi rolünü pekiştirmesi hedefleniyor.

Ekonomim

Bu süreçte yapılacak hatalar yalnızca idari para cezalarıyla sınırlı kalmamakta; işletmeler için telafisi zor mali kayıplara, hatta bazı durumlarda faaliyet­lerin sürdürülemez hale gelme­sine yol açabilmektedir.

Ayrıca yapay zekâ destek­li analiz sistemlerinin devreye girmesiyle birlikte, artık kamu kurumlarının bilgiye erişimi çok daha hızlı ve kapsamlı ha­le gelmiştir. Bu da kayıt dışı ve­ya hatalı işlemlerin tespit edil­mesini oldukça kolaylaştırmak­tadır. Bu nedenle işletmelerin geçmişe kıyasla çok daha dik­katli, disiplinli ve mevzuata uy­gun hareket etmesi büyük önem taşımaktadır.

Aşağıda, hem SGK hem de vergi incelemeleri açısından dikkat edilmesi gereken temel başlıklar özetlenmiştir.

1 Çalışanlar ve ücret uygulamaları

İşletmelerin en fazla deneti­me tabi olduğu alanların başın­da çalışanlar ve ücret politikala­rı gelmektedir.

* Haftalık çalışma süresi 45 saat ile sınırlıdır.

* Bu sürenin üzerindeki ça­lışmalar fazla mesai sayılır.

* Fazla mesai ücretleri:

* Hafta içi %50 zamlı

* Pazar günü %100 zamlı ola­rak ödenmelidir

* Fazla mesai ödemeleri el­den yapılmamalı, mutlaka bord­roya yansıtılmalıdır.

Çalışan ücretleri:

* Gerçek tutar üzerinden SGK’ya bildirilmeli

* Tamamı banka aracılığıyla ödenmelidir

* Banka ödemeleri ile SGK bildirimi birebir uyumlu olma­lıdır.

* Tüm çalışanlar için eksiksiz özlük dosyası bulundurulmalı­dır.

* Yıllık izinler düzenli takip edilmeli ve imza altına alınma­lıdır.

Önemli risk:

Fiilen çalışmayan kişilerin si­gortalı gösterilmesi veya ücret­lerin düşük gösterilmesi ciddi yaptırımlara neden olur.

2 Devamsızlık ve işten ayrılış süreçleri

İş hukuku uygulamalarında yapılan hatalar, çoğu zaman iş davalarına ve yüksek tazminat­lara yol açmaktadır.

* İşe gelmeyen çalışan hemen işten çıkarılmamalıdır.

* Öncelikle devamsızlık için tutanak tutulmalıdır.

İş Kanunu’na göre:

* 2 gün üst üste mazeretsiz devamsızlık

* veya 1 ay içinde 3 iş günü de­vamsızlık durumunda işlem ya­pılabilir.

Süreç şu şekilde yürütül­melidir:

1. Tutanaklar düzenlenir

2. Noter aracılığıyla ihtarna­me gönderilir

3. Çalışana 6 iş günü süre ve­rilir

lBu süre dolmadan fesih ya­pılmamalıdır.

* Fesih ile birlikte SGK çıkışı aynı gün yapılmalıdır.

* Geriye dönük çıkış işlemle­ri yapılmamalıdır.

Sürecin eksik yürütülmesi durumunda:

* İşveren yüksek tazminat­larla karşı karşıya kalabilir.

3 Vergi, fatura ve muhasebe düzeni

Vergi incelemelerinde en çok dikkat edilen konuların başında kayıt düzeni gelmektedir.

* Tüm gelirler eksiksiz fatu­ralandırılmalıdır.

* Gerçek işlem olmadan fatu­ra alınmamalıdır.

Sahte veya yanıltıcı belge kul­lanımı ağır cezalar doğurur.

* Mal alış ve satışları gerçek durumu yansıtmalıdır.

* Stok kayıtları ile fiili stok uyumlu olmalıdır.

* Kasa hesabı gerçeği yansıt­malıdır.

* Banka hareketleri ile muha­sebe kayıtları uyum içinde ol­malıdır.

* Şirket ortakları:

* Şirket parasını kişisel amaçla kullanmamalı

* Gelirlerini yalnızca kar pa­yı veya huzur hakkı üzerinden elde etmelidir

Vergi idaresi özellikle şu alan­ları yakından takip etmektedir:

* Kasa hesapları

* Stoklar

* Ortak cari hesapları

4 Yapay zekâ destekli denetimler dönemi

Günümüzde denetim meka­nizmaları klasik yöntemlerin ötesine geçmiştir.

* Yapay zekâ destekli sistem­ler sayesinde:

* Banka hareketleri

* SGK bildirimleri

* Vergi beyanları arasında otomatik karşılaştırmalar yapı­labilmektedir.

Bu durum:

* Uyumsuzlukların hızla tes­pit edilmesini

* Riskli mükelleflerin kolay­ca belirlenmesini sağlamakta­dır

Dolayısıyla:

* “Nasıl olsa fark edilmez” yaklaşımı artık geçerliliğini ta­mamen yitirmiştir.

5 Genel uyum ve kurumsal disiplin

İşletmelerin sürdürülebilirli­ği için aşağıdaki kurallar hayati önem taşımaktadır:

* Şirket ve kişisel harcamalar kesin olarak ayrılmalıdır

* Tüm işlemler belgeli ve açıklanabilir olmalıdır

* E-fatura ve e-belge süreçle­ri düzenli kontrol edilmelidir

* Beyannameler zamanında ve doğru verilmelidir

* Defter ve belgeler usulüne uygun şekilde saklanmalıdır

İnceleme durumunda:

* Belgelerin hızlı ve düzen­li şekilde ibraz edilebilmesi bü­yük avantaj sağlar

Sonuç

Ekonomik zorlukların arttığı bu dönemde işletmeler için en büyük risklerden biri de idari yaptırımlar ve cezai işlemlerdir.

Ekonomik sebeplerle işçiler zaman zaman kullanılmayarak birikmiş izin ücretlerini alıp kredi borcunu veya bir başka açığını kapatmak için arayışa giriyorlar. Bazı işverenler de işçiden gelen bu tür talebi olumlu karşılayabiliyor.

Yıllık ücretli izin hakkının Anayasal güvence altında olması, işçinin istese bile yıllık izin hakkından feragat etmesinin yasak olduğu anlamına geliyor. İş Kanununun 53. maddesine göre işçi yıllık ücretli izin hakkından vazgeçemez.

İŞÇİNİN İZİN PARASINI ALMA HAKKI ORTADAN KALKMAZ AMA İŞTEN AYRILINCA ALABİLİR

İşçinin kullanmadığı izin ücreti, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işten ayrılma tarihindeki son ücret üzerinden ödenir. Kullanılmayan izin ücreti işçinin anasının ak sütü gibi helaldir. Bu hak hiçbir şekilde kaybolmaz. İşçi istifa da etse, işverence haklı bir nedenle işten de çıkartılsa, işçi hayatını da kaybetse kullanılmayan yıllık iznin parasının kendisine veya hak sahiplerine ödenmesi gerekir.

Ancak, çalışmaya devam ederken kullanılmayan yıllık izin parası ödenemez.

İŞVEREN ÇALIŞIRKEN İZİN PARASINI ÖDERSE NE OLUR?

Yukarıda da belirttiğim gibi, bazı işveren, işçinin ekonomik sebeplerle talebi üzerine yıllık izin yerine ücret ödeyebiliyor. Ya da talep doğrudan işverenden geliyor. “İzin kullanma, parasını ödeyeyim” diyebiliyor. İşçiye de izin parasını aldığına veya izin kullandığına dair belge imzalatabiliyor. Yargıtay, bu tür durumlarda sonradan dava açıp izin kullanmadığını iddia eden işçiler için bir orta yol uyguluyor. Böyle bir durumda işçinin yıllık izin parası son ücret üzerinden hesaplanıyor ve işçinin daha önce imzasını içeren yazılı ödeme tutarları ise avans mahiyetinde kabul edilerek mahsuplaşma yapılıyor. Mahsuplaşmadan sonra kalan tutarın işçiye ödenmesi gerekiyor.

YILLIK İZİN SÜRESİ NASIL BELİRLENİR?

İşe yeni giren işçi, bir yıl çalıştıktan sonra yıllık izne hak kazanır. Bir yıllık süreye deneme süresi dahildir. Sonraki yılın izin hakkı ise takvim yılına göre değil işe başlama tarihine göre belirlenir. Örneğin 1 Nisan 2025 tarihinde işe başlayan işçi 1 Nisan 2026 tarihinde yıllık izin kullanmaya hak kazanır. İkinci yılın izin hakkı ise 1 Nisan 2027 tarihinde doğar.

İzne hak kazanabilmek için aranan bir yıl çalışma koşulunun yerine gelip gelmediğinin hesabında şu süreler çalışılmış gibi sayılır:

İş kazası veya hastalıktan ötürü işe gidilemeyen günler (İhbar süresinin 6 hafta fazlasına kadar olan süreler),

Kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrasında çalışmadığı süreler,

Muvazzaf askerlik dışında manevra vb gerekçelerle görevlendirme dolayısıyla işe gidilemeyen sürelerin 90 günü,

İş yerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın 15 günü.

Yıllık izin süresi, işçinin son iş yerindeki çalışma süresine göre belirlenir. Yıllık ücretli izin, çalışma süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlara 14 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 20 gün, 15 yıl ve daha fazla olanlara ise 26 gündür. Bu süreler asgari sürelerdir. Toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir, ama hiçbir şekilde azaltılamaz. İşçinin yaşı 18 ve daha düşük ya da 50 ve üzerinde ise yıllık izni 20 günden az olamaz.

Binlerce yılın tartışma konusu hala gündemdedir. EHEM ile MÜHİM tercihi, tarihin akışını belirleyecek kadar hayati olmuştur. At, otu önceler, it ise eti… Ama âdemoğlu 5 bin yıldır bu ayırtta zorlanıyor

Hayat, önemliler arasından önceliklerle yol alır. Neye öncelik verdiğine dikkat et. Her önemliye yetişirsen, öncelikliye geç kalırsın. Peki, önemli ile öncelikliyi nasıl ayırt ederim? Önemli bekleyebilir ama öncelikli bekletilemez. Fakat bu ayrımı yapmak, her zaman kolay olmayabilir.

Bir iş; hem önemli hem öncelikli ise; hemen yap! Önemli ama öncelikli değil ise; planla… Öncelikli ama önemli değil ise; ertele. Ne önemli ne de öncelikli değil ise; iptal et. Peki; bir şey ne zaman önemli ve ne zaman acildir? Bunun cevabı evrenseldir ve insan fıtratıyla ahenk içindedir.

12 ÖNEMLİ ARASINDAN 3 ÖNCELİKLİ ŞEY

Önemlidir; zira şirket karlılığını etkiler, marka itibarına tesir eder, çalışan sadakatini arttırır. Önceliklidir; zira hedeflenen zamanda teslim edilmediğinde şirketin pek çok şeyi zarar görür. Önemli ve öncelikli ayırdına varmanın bir yöntemini önereceğim. Bu yöntem sayesinde kolay yol alırsınız.

Hayatınızı kuşatan tüm olguları göz önünde bulundurarak, 12 önemli şey belirleyin. Bunların içinden önemine göre ilk 3’ünü tespit edin. Diğer tüm önemlileri bir kenara bırakın ve bu 3 önceliğe odaklanın. Şunu asla unutmayın; önemli 12 yarım iş yerine öncelikli 3 tam iş yapmış olacaksınız.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Önemli ve öncelikliye dair…

Her öncelikli önemli midir?

Daima önemliler arasındadır. Sorun, ona atfedeceğimiz değerdir. Bu da değişken yargılara bağlıdır. Ancak her önemli, öncelikli olmayabilir. Güçlü yönetici, gerçek lider, aradaki farkı yönetebilendir.

Bunu nasıl başarabiliriz?

Klasik bir dua vardır: 1-Tanrım bana yapabileceklerim yapabilmem için GÜÇ, 2-yapamayacaklarıma katlanabilmek için SABIR ve 3- bu ikisini ayırt edebilmek için AKIL ver. Ah akıl sen ne güzel bir şeysin!

NOT

ÖNCELİKLENDİRME NEDEN ÖNEMLİ?

1-Birçok iş bize aynı anda önemli gözükür. 2-Bir işi yapmak ise zaman tüketir. 3-Zaman ise limitli tek kaynaktır. 4-Çözüm işleri sıraya koymaktan geçer. 5-Önemli(!) nadiren önceliklidir. Ancak sorun şudur ki önemsiz ve önceliksiz olmasına rağmen pek çok işi iptal edemiyor, ötelemiyor, savuşturamıyoruz.

ÖNEMLİ&ÖNCELİKLİ LÛGATI

Önemli: Dikkate alınması gereken, değeri ve etkisi olan, ciddi, ehemmiyetli sorunlar silsilesi

Önemsiz: Önceliklendirilmediğinde hayatımızdan büyük bir eksiklik doğurmayacak olandır

Öncelikli: Bir işin, durumun, zaman maliyeti de hesaba katılarak daha önemli hale getirilmesidir

Önceliksiz: Önemlidir fakat biran önce yapılmasa da olur, ertelenebilir, delege edilebilir olandır

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Sanıyorum vergi müfettişlerinin yürüttüğü saha çalışmalarının sonuna gelindi. Mükelleflerin tespitlerini merkezle paylaşmalarının ardından bu program kapsamında nihai değerlendirmeyi merkez yapacak ve bazı kişileri vergi incelemesine sevk edebilecek. Bu çalışmadan çok fazla vergi incelemesi çıkmayacağını tahmin ediyorum. Çünkü zaten amaç da bu değil!

Bu yıl yaklaşık on kişinin görüşmesine ben de katıldım. Bugünkü yazımda sürece ilişkin gözlemlerimi ve değerlendirmelerimi paylaşacağım.

* Öncelikle tüm müfettişlere Excel tablosu şeklinde standart bir soru seti/formu gönderildiğini ve müfettişlerce ortaklardan alınan cevaplara göre bu formun doldurulduğunu gözlemledim. Her ne kadar sorular aynı olsa da formu dolduran müfettişin yaklaşımına göre sürecin değişiklik gösterdiğine tanık oldum. Kimi müfettiş sadece soru sormakla yetinirken, bazıları ortaklardan yazılı bilgi veya doküman aldılar.

* Soruların çok iyi hazırlanmamış olduğunu düşünüyorum. Bu süreç daha verimli yürütülebilir.

*Gereksiz olduğunu düşündüğüm soruların yanında aynı soruya birden fazla maddede yer verildiğini de gözlemledim.

* Ortaklara tebliğ edilen yazılarda özellikle şirket ortaklıkları ile ilgili bazı hatalar olduğunu gördüm. Bu hatalara inceleme tutanaklarında da rastladığım için VDK’ya bu konuya ilişkin bilgi kaynağını gözden geçirmesini/geliştirmesini öneriyorum.

* Diğer taraftan saha çalışmalarına gelir vergisi beyan süresi dolmadan başlanması doğru değil. Eğer gelecek yıl bu programa devam edilecekse, umarım beyan süresi bittikten sonra saha çalışmalarına başlanır. Böylece ilgili yıla ilişkin gelirlerin beyan edilip edilmediği ve uyumsuzlukların olup olmadığı net bir şekilde ortaya konulur.

* En temel sorular şirket ortaklarının huzur hakkı ile kâr payı alıp almadıklarına ve bunları beyan edip etmediklerine ilişkindi. Bu yolla ortaklara ciddi bir mesaj verilmiş oldu. Tahminimce bu program kapsamında açıklamaya çağrılan şirket ortaklarından huzur hakkı ve kâr payı almayanlar, bundan sonra huzur hakkı ödenmesini ve kâr payı dağıtımını sağlayacaklardır. Bu yıl sonuna kadar geçen yıla kıyasla daha çok kar dağıtımı yapılacağını düşünüyorum. Bu durum Maliyenin vergi gelirlerini artırıcı yönde sonuç doğuracaktır.

* Taşınmaz alım-satımları da sorgulandı. Alıma ilişki ödemeler ile satış nedeniyle “değer artış kazancı” yönünden gelir vergisi beyan edilip edilmediği de kontrol edildi.

* Bu görüşmelerin Maliyeye şöyle bir yararı oldu. Bazı kişiler beyanı gerektiği halde beyan etmedikleri gelirleri (ücret, kâr payı, eurobond geliri, kira, değer artış kazancı vs.) olduğunu tespit ettiler. Hiç vermedikleri beyannameleri verdiler veya verdikleri beyannamede olmayan gelirleri bu beyannameleri ilave ederek düzelttiler. Henüz bir inceleme söz konusu olmadığı için bu düzeltmeler pişmanlık yoluyla vergi ziyaı cezası olmadan yapılabildi. Yani “gönüllü uyum” yaklaşımı burada da sonuç verdi.

Çünkü bu görüşme öncesinde tebligat yapılan kişiler, tebliğ edilen yazılarda yer alan tespitlere ilişkin çalışmalarını yaptılar ve gelir vergisinde beyanı gereken gelirler konusunda bilinçlendiler. Bu sürecin böyle dolaylı bir yararı oldu.

* Ayrıca bu program ortaklarda ciddi bir farkındalık yarattı. VDK’nın kendilerine ilişkin çoğu kişisel bilgiye (özelikle banka hareketlerine ve harcamalarına) kolayca ulaştığını ve yapay zekadan da yararlanarak bunları kontrol ettiğini gördüler.

Her ne kadar gönderilen yazılarda belirtilen banka hareketlerinde hesaplar arası aktarımlar yeni bir kaynak girişi gibi değerlendirilmiş olsa da bu mükerrerlikler düzeltildikten sonra tebliğ edilen rakamların doğruluğunu görünce şaşırdılar.

Bence bu durum programın VDK açısından en başarılı sonucudur! Amaç hasıl olmuştur. Bu kişilerin şirketlerini incelemekle elde edilemeyecek sonuçlar şahıslarına ilişkin “ön inceleme” veya “sorgulama” diyebileceğimiz bu program nedeniyle sağlanmıştır.

Bundan sonra şirket ortakları çok daha dikkatli olacaklar ve kaynağını izah edemeyecekleri harcamalarını sorgulayacaklardır. Yukarıda açıkladığım üzere muhtemelen bu harcamalarına kaynak teşkil edecek gelir elde etmeye çalışacaklardır.

İş insanlarının gelir vergisi ödemelerini artırabilecek bu durum, lüks harcamalarının da azalması sonucunu doğurabilir. Tabii ki bu durum Maliye'nin dolaysız vergi tahsilatını artırırken, ÖTV ve KDV gibi dolaylı vergilerin tahsilatını azaltabilecektir!

ABD, Kanada ve Meksika’nın 16 şehrinde düzenlenecek turnuva, 11 Haziran 2026’da Meksika’daki Azteca Stadyumu’nda başlayacak.

Bir aydan fazla sürecek turnuva, Kanada’da Vancouver ve Toronto, Meksika’da Mexico City, Guadalajara ve Monterrey, ABD’de ise Atlanta, Boston, Dallas, Houston, Kansas City, Los Angeles, Miami, New York/New Jersey, Philadelphia, Seattle ve San Francisco’da gerçekleştirilecek.

Dünya Kupası, 19 Temmuz’da New York/New Jersey’de yapılacak final maçıyla sona erecek.

Küresel ekonomiye katkısı 40 milyar doları aşacak

İlk kez 48 takımın mücadele edeceği yeni formatla maç sayısı 104’e çıkarken, bu genişlemenin beraberinde devasa bir ekonomik hareketliliği de getirmesi bekleniyor.

FIFA ve Dünya Ticaret Örgütü işbirliğiyle hazırlanan rapora göre, 6,5 milyon kişinin katılması beklenen 2026 Dünya Kupası kapsamında yapılacak harcamaların 13,9 milyar doları bulması öngörülüyor. Turnuvanın küresel ekonomiye 80,1 milyar dolarlık bir brüt çıktı sağlaması, küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) ise 40,9 milyar dolarlık katkı sunması tahmin ediliyor.

Aynı zamanda organizasyonun 824 bin tam zamanlı istihdam oluşturması öngörülüyor.

ABD ekonomisine 30,5 milyar dolarlık katkı

Turnuvanın merkez üssü konumundaki ABD, 11 ev sahibi şehriyle bu ekonomik tablodan aslan payını almaya hazırlanıyor.

Ülke genelinde yapılacak 11,1 milyar dolarlık toplam harcamanın ekonomiye 30,5 milyar dolarlık bir katma değer olarak dönmesi bekleniyor. ABD genelinde 185 bin tam zamanlı iş imkanı yaratması beklenen turnuvanın, ülke ekonomisine 17,2 milyar dolar katkı sunması öngörülüyor. Vergi gelirleri açısından da oldukça cazip görünen organizasyonun, sadece ABD kamu maliyesine 3,4 milyar dolarlık doğrudan ve dolaylı vergi girişi sağlaması tahmin ediliyor.

Oxford Economics verilerine göre, Dünya Kupası için ABD’nin 1,24 milyon uluslararası ziyaretçiyi ağırlayacağı tahmin edilirken, bu ziyaretçilerin yaklaşık yüzde 60’ının sadece turnuva için gelecek yeni turistlerden oluşması öngörülüyor.

Ev sahibi şehirlerin ekonomilerini canlandıracak

Maçların oynanacağı kentler bu büyük organizasyona hazırlanırken, özellikle Los Angeles 8 maça ev sahipliği yaparak ekonomisine milyonlarca dolarlık girdi sağlamayı hedefliyor.

Ekonomik araştırma ve danışmanlık şirketi Micronomics tarafından hazırlanan rapora göre, Los Angeles’ta oynanacak maçların toplam ekonomik etkisinin 594 milyon doları bulacağı ve bu rakamın kentin 2022’de ev sahipliği yaptığı Super Bowl gibi bir diğer büyük organizasyonun ekonomik etkisini geride bırakacağı hesaplanıyor.

Şehirdeki otellerin 158,4 milyon dolar, restoran sektörünün ise 71,7 milyon dolarlık bir gelir elde etmesi öngörülüyor. New York ve Dallas gibi diğer ana merkezlerde de benzer bir ekonomik ivme bekleniyor.

Maç bileti ve otel fiyatları cep yakıyor

FIFA Dünya Kupası, fahiş bilet fiyatları ve el yakan konaklama maliyetleriyle futbolseverler için “lüks” bir etkinliğe dönüşüyor.

Turnuvanın maliyetinin dünyanın dört bir yanından gelmesi beklenen 6,5 milyon taraftar için de kişi başı binlerce doları bulması bekleniyor. Dünya Kupası için seyahat edecek bir yabancı turistin günlük ortalama harcamasının 416 dolar seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Ortalama 12 gün boyunca ev sahibi ülkelerde kalması beklenen taraftarların, kişi başı en az iki maça gideceği öngörülüyor.

Biletlerde “dinamik fiyatlandırma” modeli

Micronomics’e göre, Los Angeles gibi popüler lokasyonlarda normalde 227 dolar olan gecelik otel oda fiyatlarının, maç dönemlerinde yüzde 90 artışla 480 dolara kadar tırmanması bekleniyor. Ev sahibi şehirlerde rekor doluluk oranları öngörülürken, kısa süreli kiralama hizmetlerinde de envanter sıkıntısı yaşanabileceği değerlendiriliyor. FIFA’nın bu turnuvada devreye soktuğu “dinamik fiyatlandırma” modeli, bilet fiyatlarının talebe göre otomatik olarak artmasına neden oluyor.

Bilet fiyatları, kategorilerine ve maçın önemine göre geniş bir yelpazede değişiyor. Brezilya veya Arjantin gibi popüler takımların yer aldığı grup maçlarında en uygun biletler 700 dolardan başlarken, final maçı için birinci kategori bilet fiyatı 10 bin doları aşıyor.

Turnuva yaklaştıkça artan talep ve sınırlı kapasite nedeniyle ikincil piyasalarda bilet fiyatlarının rekor seviyelere ulaşabileceği uyarısı yapılıyor.

Sponsorluk gelirleri öne çıkıyor

FIFA Dünya Kupası, sponsorluk anlaşmaları bakımından da dünyanın en önemli organizasyonlarından biri olarak dikkati çekiyor.

Turnuva için ayrılan 16 küresel sponsorluk pozisyonlarının tamamı dolarken, sponsorluk programının henüz turnuva başlamadan bir spor organizasyonu için bugüne kadar kaydedilen en yüksek sponsorluk gelirini sağladığı ve FIFA tarihindeki en başarılı ticari program olduğu belirtiliyor.

Sponsorship Marketing Association’a göre 2026 FIFA Dünya Kupası’nın pazarlama ve sponsorluk sözleşmelerinin yaklaşık 2,5 ila 3 milyar dolar gelir sağlayacağı öngörülüyor. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan FIFA, turnuvadan elde edilen geliri 211 üye federasyon aracılığıyla dünya çapında futbolun gelişimine aktarıyor.

Sosyal etkinin de milyarlarca doları bulması bekleniyor

FIFA’nın “Değişim Teorisi” çerçevesinde hazırlanan raporlar, turnuvanın sosyal etkisinin parasal karşılığının ABD özelinde 6,88 milyar dolar olduğunu vurguluyor.

İlk yatırım maliyeti düşüldüğünde sosyal getirinin değerinin 5,17 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Spor katılımının artmasıyla toplum sağlığında iyileşme, suç oranlarında azalma ve gençlerin spora yönelmesi gibi kalemlerin organizasyonun bitişinden yıllar sonra bile hissedilecek bir miras bırakması bekleniyor.

Ayrıca, 104 maçın yaratacağı küresel medya etkisinin de ev sahibi şehirlerin turizm markalarını güçlendireceği ve turnuva sonrasındaki on yıllık süreçte milyarlarca dolarlık ek turist çekme potansiyeli taşıdığı aktarılıyor.

AA

Hammadde krizi kapıda...

Özellikle temel hammaddelerden sülfürik asitte ciddi bir kriz yaklaşırken, kükürt de ton başına 900 dolara yaklaştı. Çin'in sülfürik asit ihracatını durdurmaya hazırlanması ise başta Endonezya'daki nikel üretimi olmak üzere bakır, gübre ve diğer metal sektörlerinde üretim sıkıntılarını derinleştirdi. Krizin etkileri alüminyum ve helyum piyasalarında da hissedilirken, Londra Metal Borsası depolarındaki hızlı stok çıkışı piyasadaki endişeyi artırdı. Katar’daki üretim sorunları ve lojistik kısıtlar da yüksek teknoloji ve sağlık sektörleri için kritik olan helyum tedarikinde riskleri büyüttü.

"Sanayi üretimini kilitleyebilir"

Krizin savunma sanayinden enerji dönüşümüne kadar birçok alanda üretim ve maliyet baskısını artaracağını öngören Türkiye Madenciler Derneği (TMD) Başkanı Mehmet Yılmaz da "Hürmüz üzerinden gelen kükürt, demir cevheri ve grafit gibi girdilerde yaşanacak en küçük aksama bile tarımdan yüksek teknolojiye kadar üretimi kilitleyebilir" uyarısında bulundu.

Sürecin enerji güvenliğinin ötesine geçtiğini vurgulayan Yılmaz, "Bu tablo, küresel sanayi üretiminin her aşamasını etkileyen çok katmanlı bir hammadde krizine işaret ediyor" dedi.

Fiyatlarındaki her hareke ekonomik dengeyi etkiliyor

Alüminyum, grafit ve kükürt gibi girdilerin artık sıradan hammaddeler olarak değerlendirilemeyeceğini aktaran Yılmaz, "Bu girdiler, yeşil dönüşümden gıda güvenliğine kadar üretimin her aşamasında belirleyici rol oynuyor. Bu nedenle fiyatlarındaki her hareket, ülkelerin ekonomik dengelerini doğrudan etkiliyor." diye konuştu.

Yılmaz, S&P Global verilerine göre Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin küresel madencilik maliyetlerini ortalama yüzde 11,3 artırdığını belirterek, bu artışta navlun ve dizel fiyatlarındaki yükselişin etkili olduğunu söyledi.

"Türkiye için fırsat penceresi açılabilir"

Türkiye'de sanayi üretiminin büyük ölçüde ithal ara mallara dayandığını hatırlatan Yılmaz, şunları kaydetti:

"İthalatın yaklaşık yüzde 68'ini ara mallar oluşturuyor. Bu durum, Hürmüz Boğazı'ndaki aksamaların doğrudan üretim maliyetlerine ve sanayici üzerinde baskıya dönüşmesi anlamına geliyor. Ancak güvenli ve yakın tedarik arayışının arttığı bu dönemde Türkiye, maden potansiyeliyle öne çıkarak önemli bir fırsat penceresi yakalayabilir. Kriz uzarsa en büyük kırılma yatırım iştahında yaşanır, belirsizlik arttıkça yeni projelere finansman zorlaşır. Bu nedenle yerli maden arama ve üretim yatırımlarının hızla devreye alınması ekonomik bağımsızlık açısından kritik önem taşıyor."

AA

Ticari, zirai ve mesleki faaliyetinden dolayı gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri ile geliri sadece ücret, kira, menkul sermaye iradı veya diğer kazanç ve iratlardan oluşan mükellefler için beyanname dönemi sona erdi.

Milyonlarca mükellef, geçen yıl elde ettiği kazancı beyan etmek için GİB tarafından geliştirilen Hazır Beyan Sistemi'ni kullandı.

SMS bilgilendirmeleri, kamu spotları, eğitici ve yönlendirici videolar, çağrı merkezi hizmetleri ile rehberler gibi içerikler ve hizmetler sayesinde, hem beyan sayısında hem de vergi tutarında artış yaşandı.

Beyanname sayısında rekor kırıldı

Mart ayı boyunca devam eden beyan döneminde ticari, zirai ve serbest meslek kazancı yönünden gelir vergisi mükellefi olanlar tarafından 2 milyon 899 bin beyanname verildi. Beyanname sayısı geçen yıl 2 milyon 747 bin, 2024 yılında 2 milyon 604 bin olarak kayıtlara geçti.

Son üç yılda beyanname sayılarındaki artış dikkati çekti. Ticari, zirai ve serbest meslek kazancı elde edenler tarafından verilen beyanname sayısı üç yıllık dönemde yüzde 11 artarken beyan edilen matrah tutarı 2023 dönemi gelirleri için 270,4 milyar lira, 2024 dönemi gelirleri için 512,9 milyar ve 2025 gelirleri için 897,3 milyar liraya ulaştı. Böylece, son üç yıllık dönemde bu mükellefler tarafından beyan edilen toplam matrah tutarında yüzde 232 artış görüldü.

Hazır Beyan Sistemi üzerinden kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve irat türlerinden gelir elde eden 2 milyon 558 bin mükellef de beyanname verdi. Beyanname veren mükellefler tarafından 1 trilyon 458 milyar lira matrah beyan edilirken hesaplanan vergi tutarı da 446 milyar liraya çıktı. Buna göre, beyan edilen matrahta artış oranı geçen yıla kıyasla yüzde 70, bir önceki yıla göre yüzde 265 oldu. Hesaplanan vergi tutarındaki artış da geçen yıla göre yüzde 67, bir önceki yıla kıyasla yüzde 252 olarak belirlendi.

Geçen yıllarda gelir elde etmesine rağmen beyanname vermeyen mükelleflere yönelik çalışmalar neticesinde de yılbaşından bu yana, 2024 ve önceki yıllara ait 37 bin beyanname verildi.

GİB verilerine göre, 2024 yılında 4,4 milyon ve geçen yıl da yaklaşık 5 milyon beyanname verilirken bu yıl verilen toplam beyanname sayısı 2024 yılına kıyasla yüzde 24 artarak 5 milyon 457 bin ile rekor düzeye ulaştı. Beyan edilen toplam gelir vergisi matrahı 2023 yılında elde edilen gelirler için 669 milyar lira, 2024 yılında elde edilen gelirler için 1 trilyon 370 milyar lirayken bu yıl 2 trilyon 355 milyar liraya yükseldi. Hesaplanan vergi tutarı da 2023 yılı için 202 milyar lira ve 2024 yılı için 411 milyar lira olarak kayıtlara geçti. Bu tutar, geçen yıl elde edilen kazançlara yönelik olarak da üç yıllık dönemde yüzde 247 artış göstererek 702 milyar liraya çıktı.

Bu sonuçlar, üç yıllık dönemde mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunda artış olduğunu da gösterdi.

401 bin mükellef ilk kez beyanname verdi

2025 yılına ilişkin olarak 401 bin mükellef ilk kez kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlara ilişkin mükellefiyet tesis ettirerek beyanname verdi.

Gelir vergisi beyan dönemi sonrasında, Gelir İdaresi tarafından beyannamesini süresinde beyan edip ilk taksitini ödeyen mükelleflere teşekkür SMS'i gönderildi.

Başkanlık, 2025 yılında gelir elde eden ve yapılan hatırlatmalara rağmen beyanname vermeyenler başta olmak üzere elde ettikleri gelirleri beyan etmeyen ya da eksik beyanda bulunan mükellefleri tespit etmek üzere çalışmalara başladı. Bu mükelleflerin bilgileri, haklarında cezalı işlem yapılmak üzere vergi dairelerine gönderilecek.

Bu süreçte vergisini ödemek isteyen mükelleflerin, Dijital Vergi Dairesi (dijital.gib.gov.tr) veya Hazır Beyan Sistemi (hazirbeyan.gib.gov.tr) üzerinden pişmanlıkla beyanname verme, bu sistemler aracılığıyla banka ya da kredi kartıyla vergi ödeme imkanı da bulunuyor.

Gelir İdaresi personeline tebrik

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Başkanlığın kayıt dışı faaliyetlere ilişkin tespit ve denetim kapasitesini önemli ölçüde artırdığına işaret ederek, "2025 yılında elde ettikleri gelirlerini süresinde beyan etmeyen ya da eksik beyanda bulunan mükellefler, pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyanname verebilir. Vergi adaleti ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliği için gönüllü uyum büyük önem taşıyor. Pişmanlık hükümlerinden faydalanarak beyanname veren mükelleflere vergi ziyaı cezası kesilmiyor." dedi.

Bu süreçte gerek mükellef hizmetleri anlamında gerekse analiz ve saha çalışmalarıyla bu sonuçların alınmasında katkı sağlayan Gelir İdaresi personelini tebrik eden Şimşek, "Orta Vadeli Programı'mızın kararlı şekilde uygulanması sayesinde vergilemede adalet ve etkinliği artırırken son üç yıllık dönemde beyanname sayısı, vergi tahsilatı ve matrah tutarlarında rekor artışlara imza attık." ifadesini kullandı.

Dun & Bradstreet’in “Küresel İflas Raporu”na göre, 2025 yılında küresel ölçekte şirket iflasları yüzde 7 artarak yükselişini sürdürdü. Ancak bu oran, 2024 yılında kaydedilen yüzde 15’lik artışla kıyaslandığında belirgin bir yavaşlamaya işaret etti.

Rapor, 2025 yılında Türkiye’nin de içerisinde bulunduğu 45 ülkeden 28’inde (yüzde 62) bir önceki yıla kıyasla şirket iflaslarında artış yaşandığı, 17 ülkede ise düşüş yaşandığını ortaya koydu. Rapora göre, 2025 yılında Dun & Bradstreet tarafından incelenen 45 ülkede 627 bin 575 şirket iflas etti. 2025 yılının küresel ekonomi açısından belirgin bir normalleşme ve dengelenme sürecine işaret ettiğinin belirtildiği raporda, enerji ve gıda fiyatlarındaki gerileme, enflasyon baskılarının azalması ve önde gelen merkez bankalarının parasal gevşeme yönünde attığı adımların küresel ölçekte finansal koşulları görece iyileştirdiği vurgulandı.

Bu gelişmelerin 2025 yılında iflaslardaki artış hızını belirgin biçimde yavaşlattığına dikkat çekilen raporda, “Ancak iflas seviyeleri pandemi öncesi dönemin üzerinde kalmaya devam etmiştir” değerlendirmesine yer verildi.

Arjantin, yüzde 65 artışla şirket iflaslarında birinci sırada

Dun & Bradstreet, “2025 Küresel İflas Raporu”na göre, geçen yıl Arjantin, Yunanistan, Hong Kong, Suudi Arabistan ve İsviçre iflasların en fazla arttığı ülkeler oldu. Arjantin, 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla şirket iflaslarında yüzde 65 artışla rekor seviyede artışla incelenen, 45 ülke içerisinde birinci sırada yer aldı.

2025 yılında bir önceki yıla kıyasla şirket iflaslarında yüzde 49 artışla Yunanistan incelenen ülkeler içerisinde ikinci olurken, Hong Kong yüzde 45 ile üçüncü sırada yer aldı. Hong Kong’u, yüzde 44 ile Suudi Arabistan, yüzde 41’lik artışla İsviçre takip etti. 2024 yılında bir önceki yıla göre şirket iflaslarında yüzde 6 gibi sınırlı bir artışın yaşandığı ABD’de ise geçen yıl şirket iflaslarında yüzde 26 artış yaşandı.

Türkiye'de şirket iflasları yüzde 29 arttı

Rapor, Türkiye’de ise 2025 yılında şirket iflaslarında yüzde 29 artış yaşandığını gösterdi. CRIF İzleme Servisi tarafından, ticari sicil verileri ve Ticaret Sicil Gazetesi’ne yansıyan değişikliklerin detaylı incelenmesiyle oluşturulan analize göre, Türkiye’de geçen yıl toplamda 573 şirket iflas etti.

Türkiye’de iflaslardaki artışın; yüksek reel faiz ortamı, krediye erişimdeki zorluklar ve sıkı finansal koşulların özellikle KOBİ’ler üzerinde yarattığı baskıyı yansıttığı belirtildi.

İnşaat, perakende ve hizmet sektörlerinde iflas baskısı

Dun & Bradstreet’in, “2025 Küresel İflas Raporu”, iflas baskısının özellikle belirli sektörlerde yoğunlaştığını ortaya koydu. Raporda, inşaat, perakende, konaklama ve hizmet sektörlerinin yüksek faiz ve talep hassasiyeti nedeniyle birçok ülkede iflasların önemli bölümünü oluşturmaya devam ettiği belirtildi.

Raporda sektörel anlamda şu analize yer verildi: “Özellikle yüksek faiz oranlarının proje finansmanını zorlaştırması, maliyet enflasyonu ve talepteki yavaşlama, inşaat sektörü şirketlerinin bilançoları üzerinde ciddi baskı yaratıyor.

Perakende ile konaklama ve hizmet sektörlerinde ise tüketici talebindeki dalgalanma, artan operasyonel maliyetler ve sınırlı fiyatlama gücü başlıca risk unsurları arasında yer alıyor.

Bazı büyük ekonomilerde ise üretim ve hizmet sektörleri de talep zayıflığı ve maliyet baskıları nedeniyle risk altında kalmayı sürdürüyor.”

“İflaslarda artış yavaşlıyor ancak riskler sürüyor”

Dun & Bradstreet COO’su Julian Prower, Küresel İflas Raporu’na yazdığı önsözde, 2025 yılının, Covid döneminde sağlanan acil desteklerin geri çekilmesinin ardından şirket iflaslarında iki yıl boyunca yaşanan hızlı artışın ardından önemli bir dönüm noktası olduğuna dikkat çekti.

Prower şu değerlendirmeyi yaptı: “Birçok ekonomide iflas seviyeleri pandemi öncesi dönemin üzerinde kalmaya devam etse de, toplam iflas artış hızında belirgin bir yavaşlama görüldü. Yıl boyunca, para politikalarının sıkı ancak öngörülebilir şekilde devam etmesi, enflasyonun daha yönetilebilir seviyelere gerilemesi ve finansman beklentilerinin daha düzenli bir şekilde şekillenmesiyle birlikte birçok pazarda daha net bir istikrar hissi oluştu.

Dun & Bradstreet tarafından izlenen 45 ülkede, 2025 yılında iflas başvuruları yüzde 7 arttı. Bu oran 2024 yılında yüzde 15 seviyesindeydi. İflas artışı yaşayan ekonomilerin oranı ise yüzde 69’dan yüzde 62’ye gerileyerek iflas ivmesindeki genel yavaşlamaya işaret etti.”

Küresel iş ortamının dalgalı yapısını koruduğuna da dikkat çeken Prower, jeopolitik gelişmeler, ticaret modellerindeki değişim, döviz piyasalarındaki oynaklık ve politika belirsizliklerinin, şirketlerin finansal risk yönetimini şekillendirmeye devam edeceğini vurguladı.

Prower şirketlere yönelik önerilerini ise şöyle sıraladı: “Bu ortamda şirketlerin; müşterilerini, tedarikçilerini ve iş ortaklarını ortaya çıkabilecek stres sinyalleri açısından sürekli izlemek için yapay zekâ destekli, gerçek zamanlı veri ve içgörü araçlarından yararlanması gerekiyor. Kredi risklerinin, güvenilir ve temiz verilerle düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi; şirketleri koruyacak sağlıklı finansal risk kararlarının alınması açısından önem taşıyor.

Ayrıca iş ortaklarını çeşitlendirmek ve makroekonomik ile jeopolitik senaryolara yönelik alternatif planlar oluşturmak, şirketlerin dayanıklılığını önemli ölçüde artırabilir. En önemlisi ise karar alma süreçlerinin, piyasa algısı ya da kısa vadeli dalgalanmalardan değil; veri temelli içgörülerden beslenmesi gerekiyor.”

“2026’da iflas riskleri artabilir”

Dun & Bradstreet Baş Ekonomisti Dr. Arun Singh ise 2025 yılında küresel ekonomik koşulların, birkaç yıl süren dalgalanmanın ardından kademeli bir istikrar dönemine işaret ettiğini belirtti.

2025 yılında iflas hızında bir önceki yıla göre belirgin bir yavaşlama yaşandığını vurgulayan Singh şu değerlendirmede bulundu: “İflas hızındaki bu gerileme, daha destekleyici bir makroekonomik görünümle aynı döneme denk geldi. Enerji ve gıda fiyatlarının düşmesiyle birlikte birçok büyük ekonomide enflasyon geriledi ve önceki enflasyon döneminde biriken girdi maliyeti baskıları hafifledi. Bu olumlu maliyet dinamikleri, para politikasında geniş çaplı bir yön değişimiyle aynı döneme denk geldi. Finansal koşullardaki iyileşme, likiditeyi destekledi, kredi yükünü hafifletti ve iflas faaliyetlerinin bir önceki yıldaki sert artışa kıyasla daha ılımlı seyretmesine katkı sağladı. Ayrıca küresel ticaret ortamı da politika kaynaklı geçici bir canlanma yaşadı. ABD’de ithalat tarifelerinin artırılacağı beklentisiyle şirketler sevkiyatlarını hızlandırdı. Ticaret akışlarının öne çekilmesi ve hedef odaklı ticaret anlaşmalarının imzalanması, küresel ekonomik faaliyetlere kısa vadeli destek sağladı ve ekonomiyi tarife belirsizliğinin anlık etkilerine karşı kısmen korudu.”

2026 yılında risk dengesinin şirket iflaslarının yeniden artabileceğine işaret ettiğini belirten Singh, ticaret politikalarına ilişkin belirsizliklerin, Nisan 2025’teki zirvesinden gerilemiş olsa da, 2026 başı itibarıyla hâlâ Kovid döneminin üzerindeki seviyelerini koruduğunu vurguladı.

Singh, bu durumun, iş dünyasının beklentilerini, yatırım planlarını ve şirketlerin uzun vadeli sermaye harcamalarına yönelik iştahını olumsuz etkilemeye devam edeceğine dikkat çekti.

Jeopolitik gerilimlerin yükselmesi veya mevcut çatışmaların derinleşmesinin ticaret yollarını aksatabileceğini, emtia piyasalarında dalgalanmaya yol açabileceğini ve tedarik zinciri istikrarını bozabileceğini belirten Singh, “Böyle bir ortamda, özellikle kısa vadeli finansmana bağımlı ve borçluluk seviyesi yüksek şirketlerin refinansman baskısıyla karşı karşıya kalması, finansal sıkıntı riskini artırabilir” uyarısında bulundu.

Bloomberg HT

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.