Ülkemiz bölgenin açık ara üretim merkezi haline geldi 400’e yakın Organize sanayi bölgemiz var ve her biri harıl harıl üretiyor. Fakat küresel rekabet alanında henüz hak ettiğimiz yere varmış değiliz

1- SORUN: Uluslararası piyasalarda ihracata konu olan ürün sayısı 5 bin 637. Türkiye’nin bu küresel ticarette yer alan ürün sayısı ise 4 bin 661. Mal çeşidinde dünyadan geri kalır yanımız pek yok gibi. Fakat sorun; bunların içindeki rekabetçi ürün sayımızın zayıflığı… Makroekonomik veri de bozulmuş.

2- ETKİSİ: İhraç ettiklerimiz arasında rekabetçi ürün sayımız sadece bin 549 ve toplam ihracatımızın ancak üçte biri bu düzeyde… Hal böyle olunca küresel ticaretten “rekabet üstünlüğü” üzerinden pay alamıyoruz. Küresel ihracatın binde 9’u bizde… Oysa; dünyanın %1’i olan Türkiye’de oran düşük kaldı.

3- ÇÖZÜM: İnsan zihni, algıladığından ötesini isteyemez. Ciro değil kâr önemli. Stratejik ve kabiliyetimizle örtüşen alanlarda üretime soyunmalıyız. Yoksa yapılmışı getirip önümüze koyduklarında “elin adamı ne de güzel yapmış” diye hayıflanıp dururuz. Daha fazlasını yapabiliriz.

4- YÖNTEM: Son 24 yılda ihracatta gelebildiğimiz; binde 5’ten binde 9’a varabilmiş ve bu da potansiyelimize erişemediğimizi gösteriyor. Nitekim kilogram fiyatının son 10 yılda 1,55$’dan 1,13$’a gerilemesi, ürün sayısını yakalamamıza rağmen rekabet gücümüzün gerilediğinin açık, net kanıtı gibi…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Dış ticaret rekabetine dair…

İhracatımızın Çin’e kayması gerçekleşir mi?

Çeyrek asır öncesi dünya ticaretinin üçte ikisi, Avrupa üzerinden geçiyordu. Bugün bu oran üçte bire gerilemiş. İster istemez Türkiye, Pasifik havzasına kayan ticarette Çin ağırlığını artırmak zorunda.

Rekabet üstünlüğümüz en çok hangi alanda?

Tarım, teknoloji ve turizm… Tekstil ve makinede var olan kabiliyetleri de yeni boyuta taşımalıyız. Dünyada en çok ithal edilen 200 üründen 47’sinde var olan fırsatları, pekâlâ değerlendirebiliriz.

NOT

HEDEF YÜKSELTMEK Mİ? YÜKSELMEYİ HEDEFLEMEK Mİ?

Zihnimizde ne var? Yarısına dahi ulaşamadığımız 500 milyar dolarlık ihracat hedefi mi yoksa katma değere yönelip ihracatın hamalı olmaktan kurtulmak mı? Ciro hedefini yükseltmek marifet değil. Eğer katma değerde yükselmeyi hedeflemezsen, yükseltilmiş hedefine varsan dahi kazanamazsın.

REKABETÇİ ÜRÜN LÛGATI

Ürün katma değeri artırmak: İhracat kilogram fiyatını artırmanın en yaygın ve denenmiş bildik yolu

Markalaşmayı güçlendirmek: Üretmenin yanı sıra yerel, bölgesel ve küresel marka üretmek zorunlu

Teşvikte özendiriciliği sağlamak: Şirketleri, ucuz, değersiz meta üretmek yerine değerliye yöneltmeli

Üniversite-sanayi iş birliği: Ancak bu sayede bilim sermayeye, sanayi de bilgiye ulaşabilir

Şeref OĞUZ-Ekonomim

- Gelir Vergisi Kanunu’nun 22. maddesine 7491 sayılı kanunla eklenen ve 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanması öngörülen düzenleme ile; gerçek kişilerce, ödenmiş sermayesinin en az %50 sine sahip oldukları yurt dışındaki kurumlardan elde edilen kâr paylarının yarısı, elde edildiği takvim yılına ilişkin gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla, gelir vergisinden istisna tutulmaktaydı.

Yurt dışı iştirak kazançları için belirlenen yeni oranlar

- Anılan kanun maddesiyle, ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olma şartındaki %50 oranının artırılması ya da azaltılması yetkisi Cumhurbaşkanı’na verilmişti. 11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu oran, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin gelir ve kazançlara uygulanmak üzere, %20 olarak belirlenmiştir.

- Dolayısıyla, kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim ve limited şirket niteliğindeki, ödenmiş sermayesinin en az %20'sine sahip olunan kurumlardan 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren elde edilen kâr paylarının yarısı, elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar kâr payının Türkiye'ye getirilmesi şartıyla, gelir vergisinden istisna tutulacaktır.

Hizmet gelirlerinde indirim oranı artırıldı

- 7491 sayılı Kanunla, Gelir Vergisi Kanunu’nun 89. maddesinin birinci fıkrasının 13 no.lu bendine getirilen hüküm uyarınca, gelir vergisi matrahının tespitinde, gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden indirim olarak uygulanmakta olan “Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanunî ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye'de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbî raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenen meslekî eğitim alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında faaliyet gösteren ve Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet veren işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın %50’si” ibaresindeki indirim konusu yapılabilecek oran %50’den %80’e çıkarılmıştı; ayrıca indirimden yararlanılabilmesi, kazancın elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi şartına bağlanmıştı. Bu düzenleme 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmaktaydı. Keza, bu indirimin uygulanabilmesi için; fatura veya benzeri belgenin yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmesi de şarttı.

11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yukarıdaki hükümde yer alan %80’lik indirim oranı, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin gelir ve kazançlara uygulanmak üzere, %100’e çıkarılmıştır.

Kurumlar vergisinde istisna kapsamı genişledi

- Kurumların yurt dışından elde ettikleri iştirak kazançları Kurumlar Vergisi Kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrasının b bendi hükmü uyarınca, bentte belirtilen şartlarla (iştirak payının kesintisiz olarak en az bir yıl süreyle elde tutulması, yurt dışı iştirak kazancının kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen vergiler dâhil iştirak edilen kurumun faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az %15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması gibi) kurumlar vergisinden istisnadır. Bu istisnaya ilave olarak, 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere, kanunî ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan anonim ve limited şirket niteliğindeki yabancı kurumlara iştirak eden kurumlara, yurt dışı iştirakin ödenmiş sermayesinin en az %50'sine sahip olunması ve kazancın, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye'ye transfer edilmiş olması şartıyla, 5520 sayılı Kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen diğer şartlar aranmaksızın, iştirak kazancı istisnasının %50 oranında uygulanması imkânı getirilmişti.

Ayrıca, Cumhurbaşkanına maddede yer alan vergi yüküne ilişkin oranlar ile diğer oranları indirme veya artırma yetkisi verilmişti. Bu yetkiye istinaden 11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin gelir ve kazançlara uygulanmak üzere, yurt dışı iştirakin ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunma oranı %20 olarak belirlenmiş ve %50 olarak uygulanmakta olan iştirak kazancı istisnasının oranı ise kazancın %80’i olarak belirlenmiştir.

Dolayısıyla, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin gelir ve kazançlara uygulanmak üzere, kanunî ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan anonim ve limited şirket niteliğindeki yabancı kurumlara en az %20 oranında sahip olan kurumlar, bu iştiraklerinden elde ettikleri kazançları, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye'ye transfer etmiş olmaları şartıyla ve başkaca bir şart aranmaksızın, bu kazancın %80’ini kurumlar vergisinden istisna edebileceklerdir.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10’uncu maddesi hükmü uyarınca, Kurumlar vergisi matrahının tespitinde; kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, yurt dışına verilen mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbî raporlama, muhasebe kayıt tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon gibi bazı hizmetler ile yabancılara verilen eğitim ve sağlık hizmetlerinden elde edilen kazançların %50'si belirli koşullarda mükellefler tarafından kurum kazancından indirilebilmekteydi. Daha sonra yapılan ve 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanması öngörülen düzenleme ile; bu hizmetlerden elde edilen kazançlara indirim uygulanabilmesi için, kazancın tamamının, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği tarihe kadar Türkiye’ye getirilmesi şartı getirilmiş ve indirim olarak dikkate alınabilecek tutar da kazancın %80’i olarak belirlenmişti.

11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin gelir ve kazançlara uygulanmak üzere; %80’lik indirim oranı %100’e çıkarılmıştır.

Dolayısıyla, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin gelir ve kazançlara uygulanmak üzere; söz konusu hizmetlerden elde edilen kazançların tamamının elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği tarihe kadar Türkiye’ye getirilmesi şartıyla, %100’ü kurum kazancından indirilebilecektir.

Böyle­likle ilgili sektörlerde faaliyet gösteren ihracatçılar, şartları sağlamaları halinde bu kazançlar üzerinden Gelir veya Ku­rumlar Vergisi ödemeyecektir. Hizmet ihracı olarak ta adlandırılan uygulama Kurumlar Vergisi Kanunun 10/1 (ğ) mad­desi ile Gelir Vergisi Kanunun 89. mad­desinde düzenlenmiştir.

Vergi indiriminden yararlanacak sektörler

1-Mimarlık, mühendislik, tasarım, ya­zılım, tıbbi raporlama, muhasebe kay­dı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, serti­fikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi hizmetleri.

2-İlgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlı­ğınca belirlenen mesleki eğitim hizmet­leri.

3-İlgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak verilen eğitim ve sağlık hizmetleri.

a Planlama, tanıtım, satış, satış sonra­sı hizmetler, marka yönetimi, finansal yönetim, teknik destek, Ar-Ge, tasarım, dış tedarik, yeni geliştirilen ürünlerin test edilmesi, laboratuvar, araştırma ve analiz,

bSanayi, turizm, inşaat, tarım, savun­ma, reklam, internet ve e-ticaret, çev­re, sağlık, basın, kültür-sanat, sigorta, enerji, spor ve denizcilik, iç ve dış ticaret, lojistik ve ulaştırma konularında verilen mesleki eğitim hizmetleri, indirim kapsa­mında değerlendirilecektir.

Vergi indiriminin şartları

Kapsama giren hizmetlerden elde edi­len kazanç indiriminden faydalanmak için;

1-Şirketlerin ana sözleşmelerinde indi­rim kapsamındaki hizmetlerin belirtil­miş olması,

2-Hizmetin, Türkiye’den münhasıran yurt dışı mukimi kişi ve/veya kurum için yapılmış olması,

3-Hizmet karşılığında faturanın yurt dı­şı mukimi kişi veya kurum adına dü­zenlenmesi,

4-Kazancın Tamamının Elde Edildiği Yıla/Hesap Dönemine İlişkin Beyan­namenin Verilmesi Gereken Tarihe Ka­dar Türkiye’ye Transfer Edilmesi gerek­mektedir.

Kazancın tamamını değil de bir kısmı­nın söz konusu tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi durumunda indirimden yararlanılamayacaktır.

Yeni düzenleme 2026 gelirlerine uygulanacak

Yurtdışına verilen bazı hizmetlere uy­gulanan % 80 indirim oranını % 100 e çı­karan düzenleme, 01.01.2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönem­leri gelir ve kazançlarına uygulanmak üze­re, 30.04.2026 tarihinde yürürlüğe gir­miştir.

Dolayısıyla söz konusu düzenleme 2026 yılı ve takip edecek yıllara ilişkin ge­lir ve kurumlar vergisi beyanlarında in­dirim olarak uygulanacaktır. Geçici ver­gi dönemlerinde elde edilen kazançların geçici vergi dönemine ait beyannamenin verileceği tarihe kadar Türkiye’ye geti­rilmesi durumunda ikinci geçici vergi döneminden itibaren indirimden yarar­lanabilmek mümkündür.

Kapsama dahil hizmetlere yüzde 100 vergi indirimi teş­vik uygulaması yerinde bir karar olmakla birlikte söz konusu indirimler için “Yur­tiçi Asgari Kurumlar Vergisi” uygulana­cak olması teşvik uygulamasının amacıy­la örtüşmemektedir. Böylelikle bir yan­dan Hizmet İhracı kazançlarının tamamı beyanname üzerinde indirilebilecek iken bu indirimden yararlanan mükelleflere yüzde 10 oranında Yurt İçi Asgari Kurum­lar Vergisi uygulanacaktır.

Tasarı ile Kurumlar Vergisi Kanununa Geçici 19’uncu madde ekleniyor. Buna göre;

(1) Vergiye gönüllü uyumu artırmak amacıyla, gerçek veya tüzel kişilerce, yurt dışında bulunan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasasıaraçları 31/7/2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilir.

(2) Birinci fıkra uyarınca bildirilen varlıkların (para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları),

- bildirimin yapıldığı tarihten itibaren ikiay içinde Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda adlarına açılan hesaplara transfer edilmesiveya

- yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin bu hesaplara yatırılması gerekir. Fiziki olarak yurtdışından getirilen varlıkların yurda getirildiği, Gümrük İdaresine yapılacak beyana ilişkinbelgeler ile tevsik olunur. Gümrük İdaresi, bu kapsamda aldığı beyanları, alındığı ayı takip edenayın sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığına bildirir.

Görüldüğü üzere düzenleme yurt dışından getirilecek varlıkların banka kanalı ile getirilebileceği gibi fiziken de gümrüklerden getirilebileceğini söylemektedir. Ancak böyle bir durumda mutlaka Gümrük idaresine bildirim yapılmalıdır. Aksi türlü getirilen varlıkların kaçak giriş yapılmış gibi işleme tabi tutulması söz konusu olabilir.

(3) Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye'de bulunanancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğersermaye piyasası araçları, 31/7/2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilir.Bildirilen varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyletevsik edilmesi zorunludur.

Önceki varlık barışı düzenlemelerinde taşınmazların da varlık barışı kapsamında bildirimi mümkün iken bu tasarıda taşınmazlara yer verilmemiştir. Bu çok önemli bir detaydır. Tasarının yasalaşması aşamasında taşınmazların da kapsama alınması beklenebilir.

(4) Birinci ve üçüncü fıkra kapsamında bildirilen varlıklar(para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları) 213 sayılı Kanun uyarınca defter tutan mükellefler tarafından bildirim tarihi itibarıyla kanuni defterlere kaydedilir. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bu madde hükümleri uyarınca kanuni defterlerine kaydettikleri kıymetler için pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçlakullanılamaz, işletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmez.

Serbest meslek kazançdefteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleridefterlerinde ayrıca gösterirler.

Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz vebildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar içindağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir.

(5) Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, bildirimde bulunduklarıvarlıklarını ikinci fıkrada yer alan sürede Türkiye'ye getirmeleri, yurt içindeki varlıklarınıbildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırmak suretiyle tevsik etmeleridurumlarında dördüncü fıkrada yer alan şartlar aranmaksızın madde hükümlerinden yararlanırlar.

Tasarı ile gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayan kişilerin de bu kanun düzenlemesinden yararlanabilmeleri öngörülmektedir. Dolayısı ile ister mükellef olsun ister olmasın herkesin bu kanundan yararlanması mümkündür ve bu durum kanundan yararlanmak istenler için çok önemli fırsatlar sunmaktadır.

(6) Banka ve aracı kurumlar, kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin olarak bildirimsahibinden, varlıkların değeri üzerinden %5 oranında peşin olarak tahsil ettikleri vergiyi,bildirimi izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla bir beyannameile bağlı bulundukları vergi dairesine beyan eder ve aynı sürede öderler.

Dolayısı ile bildirim vergi dairelerine değil, banka ve aracı kurumlara yapılacak ve yapılacak bildirim sonrası bildirim tutarının değeri üzerinden %5 oranında tahsil edilen vergi, banka veya aracı kurumlar tarafından 15 gün içinde sorumlu sıfatı ile bağlı bulundukları vergi dairesine beyan edilecek ve ödenecektir.

Şu kadar ki vergi oranı,bildirilen varlığın vadeli hesaplarda veya 4749 sayılı Kanun kapsamında ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikalarında; en az 5 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %0, en az 4 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %1, en az 3 yılbulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %2, en az 2 yıl bulundurulacağının taahhütedilmesi halinde %3, en az 1 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %4 olarak uygulanır.

Kanaatimizce tasarıda yer almayan ancak kanuna zorunlu olarak girmesi gereken düzenleme, bu sürelere riayet edilmemesi halinde ne yapılacağı meselesidir. Örneğin 5 yıl taahhütte bulunan birisi 4 yıl dolduktan sonra parasını çekmek isterse ne olacaktır? Böyle durumda %1 ödeme yapılarak para çekilebilmelidir. Yine 1 yıl, 2 yıl, 3 yıl sonunda para çekilmek istenirse aynı şekilde kalınan süreye bağlı olarak ödeme yapılacağına kanunda yer verilmelidir. Aksi türlü 4 yıl kalınıp ihtiyaç nedeni ile para çekilmek istense %5 vergi almak haksızlık olacaktır.

1/1/2027 tarihinden itibaren 31/7/2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) yapılacakbildirimlerde bu oranlara yarım puan artırım yapılır. 31/7/2027 tarihinin yetki ile uzatılmasıhalinde ise bu tarihten sonra yapılacak bildirimlerde vergi oranı ilave yarım puan artışlatoplamda 1 puan artırımlı olarak uygulanır.

(7) Bu madde kapsamında ödenen vergi, hiçbir suretle gider yazılamaz ve başka bir vergiden mahsup edilemez. Bildirime konu edilen varlıkların elden çıkarılmasından doğanzararlar, gelir veya kurumlar vergisi uygulaması bakımından gider veya indirim olarak kabul edilmez.

(8) Bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi vevergi tarhiyatı yapılmaz. Şu kadar ki, diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirler bu düzenlemeden etkilenmez. Diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri ile takdir komisyonukararları sonucu bulunan matrah farkının madde kapsamında bildirilen varlıklar nedeniyleortaya çıktığının tespiti ve bildirilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazlaolması durumunda matrah farkına ilişkin tarhiyat yapılmaz. Bulunan matrah farkının, bildirilenvarlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespitine rağmen söz konusu varlık tutarlarından büyük olması durumunda sadece aradaki fark tutar üzerinden vergi tarhiyatı yapılır. Vergi incelemesiveya takdir komisyonu kararları sonucunda bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenlerlematrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsamında bildirilen tutarlar, bulunanmatrah farkından mahsup edilmeksizin tarhiyat yapılır.

Bu düzenleme ile tasarı yasalaşması halinde gelir vergisi, kurumlar vergisi, vergi usul kanunu ya da diğer kanunlarda yer alan düzenlemeler kanun kapsamında anlam ifade etmeyecektir. Kanun hiyerarşisinde açıkça bu tasarı düzenlemesinin geçerli olduğu öngörülmektedir.

“Matrah farkının madde kapsamında bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti” meselesi varlık barışı kanunlarının en tartışmalı konusudur. Bu mesele daha net bir şekilde kanun düzeyinde ortaya konulmalıdır. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile varlık barışı kanunlarından yararlananlar arasında en çok tartışma konusu olan nokta burasıdır. Burayı bakanlık farklı yorumlamakta kanundan yararlananlar farklı yorumlamaktadır.

(9) Birinci fıkra uyarınca bildirildiği halde, bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığıtarihten itibaren iki ay içinde Türkiye'ye getirilmemesi veya Türkiye'deki banka ya da aracıkurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmemesi ya da üçüncü fıkra uyarınca bildirildiği halde aynı fıkrada belirtilen sürede banka ya da aracı kurumlara yatırılmaması ile bildirilen tutarlara ilişkin tarh edilen vergilerin süresinde ödenmemesi, taahhütlere uyulmaması ve bumaddede yer alan diğer şartların yerine getirilmemesi hallerinde sekizinci fıkra hükmünden yararlanılamaz.Ayrıca, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur.

Vergi incelemesine başlanılan veya takdir komisyonuna sevk edilen tarihten sonra bu madde kapsamında yapılan bildirimdolayısıyla söz konusu inceleme veya takdir komisyonu kararları sonucunda yapılacak tarhiyatlar için de sekizinci fıkra hükmü uygulanmaz. Tahakkuk eden verginin vadesindeödenmemesi vergi aslının gecikme zammı ile birlikte 6183 sayılı Kanun uyarınca takip vetahsiline engel teşkil etmez. Tahsil edilmiş olan vergiler red ve iade edilmez.

Dolayısı ile şartların ihlal edilmemesi çok önemlidir. Aksi türlü hem kanunun getirdiği haklardan yararlanılamayacak hem de ödenmesi gereken vergi ödenmek zorunda kalacaktır. O nedenle kanundan yararlanılırsa mutlaka şartları ihlal etmemek gerekiyor.

Tasarı uyarınca, Cumhurbaşkanı 31/7/2027 tarihini, bitim tarihinden itibaren her defasında altı ayıgeçmeyen süreler halinde bir yıla kadar uzatmaya yetkili kılınmaktadır.

Bu çerçevede, 24 Nisan itibariyle Cumhurbaşkanı’nca ihracatı ve ihracatçıyı teşvik eden, yabancı sermayenin yönünü Türkiye ekseninde değiştirecek aksiyonlar dile getirildi. Yavaş yavaş da bu söylemlerin yasal zemin kazanmaya başladığını söyleyebiliriz.

30 Nisan 2026 Tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile münhasır hizmet sağlayıcılarına, sunmuş oldukları bu hizmetlerden kaynaklı kazançları için belirlenmiş %80 olan indirim oranı %100’e çıkarıldı. Makalemizde bu konuya değineceğiz.

Münhasır Hizmetlerden Kastımız Nedir?

Münhasır hizmetlerden kastımız; Gelir Vergisi Kanunu(GVK)’nun 89/1-13 nolu maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu(KVK)’nun 10/ğ maddesinde tadadi olarak sayılmış hizmetlerdir.

Mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenen mesleki eğitim alanlarında (planlama, tanıtım, satış, satış sonrası hizmetler, marka yönetimi, finansal yönetim, teknik destek, Ar-Ge, tasarım, dış tedarik, yeni geliştirilen ürünlerin test edilmesi, laboratuvar, araştırma ve analiz, sanayi, turizm, inşaat, tarım, savunma, reklam, internet ve e-ticaret, çevre, sağlık, basın, kültür-sanat, sigorta, enerji, spor ve denizcilik, iç ve dış ticaret, lojistik ve ulaştırma) faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak sunulan eğitim ve sağlık hizmetleri münhasır hizmetler kapsamındadır.

Münhasır Hizmetlerden Elde Edilen Kazançlara Sağlanan Nihai İndirim Oranı Nedir?

Bu hizmetlerden sağlanan kazançlar için belirlenmiş indirim oranı %80 iken, 30 Nisan 2026 Tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu oran 01/01/2026 tarihinden itibaren başlayan verilendirme dönemi kazançlarına uygulanmak üzere %100’e çıkarılmıştır.

Bu Kazanç İndiriminden Kimler Yararlanabilir?

Kapsama giren hizmetleri sunan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri bu hizmetlerden sağladıkları kazançlarının %100’ünü gelir ya da kurumlar vergisi matrahının bulunması halinde matrahtan indirim olarak dikkate alabilir. Matrahın yetersiz olduğu ya da bulunmadığı durumlarda yararlanılamayan indirim tutarının izleyen yıllara devri mümkün değildir.

Kazanç İndiriminden Yararlanmanın Şartları Nedir?

Münhasır hizmetlerden elde edilen kazancın %100’ünün indirime konu edilebilmesi için mükelleflerin sağlaması gereken birden fazla şart bulunmaktadır. Bunlar;

• Hizmetin Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye'de verilmesi,
• Hizmetten münhasıran yurt dışında yararlanılması,
• Kapsama giren eğitim ve sağlık hizmetlerini sunan kişilerin Eğitim ya da Sağlık Bakanlığı’nın izni ve denetimine tabi olması,
• Bu hizmetlerden elde edilen kazancın, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi gerekmektedir.

Münhasır Hizmetlere Sağlanan Kazanç İndiriminde Aranacak Belgeler Nedir?

Kazanç indiriminden yararlanmanın bu şartları her ne kadar kanun düzenlemesinde yer almasa da alt düzenlemelerde belgelendirme konusunda da belirlemeler yapılmıştır. Bunlar;

• Hizmeti sunanın esas sözleşmesi (hizmet konusu ana faaliyet konuları arasında yer almalıdır)
• Faturanın yurt dışı mukimi adına düzenlenmesi,
• Gerçek kişilere verilen hizmetlerde kişinin varsa pasaport bilgileri,
• Eğitim ve sağlık hizmetlerini sunanların ilgili bakanlığın izni ve denetimi kapsamında olup olmadığını teyit eden evraklar,
• Eğitim ve sağlık hizmetlerinde kapsama giren hizmetlere ilişkin bildirim (form doldurulması) ,
• Kazancın Türkiye’ye transferine ilişkin belgelerdir.

Konu Hakkında Özellikli Hususlar Var Mıdır?

KVK Genel Tebliği’nde yapılan bazı açıklamalar madde metninde yer almadığından kısıtlayıcı nitelik arz etmektedir. Özellikle kazancın ufak bir kısmının dahi Türkiye’ye transfer edilmemesi, indirimden bütünüyle yararlanmayı engellemektedir. Bu açıklamayı düzenlemenin ruhuna aykırı bulmakla birlikte transfer konusuna özen gösterilmesini gerektiğini hatırlatmakta fayda var. Alacaklara ilişkin oluşan kur ve vade farkları da indirim hesabında dikkate alınacaktır. Diğer kıymetlerin değerlemesinden kaynaklı değerleme farklarının kazanç hesabına dahil edilmemesi gerekmektedir. Müşterek giderler hasılat oranlamasına göre, amortismanlar ise biliniyorsa bu işlerde kullanılan gün sayısına göre dağıtıma tabi tutulacaktır.

Bu Kazanç Üzerindeki Vergi Yükü Son Düzenleme Çerçevesinde “0” Mıdır?

Burada özellikle şu hususu göz önünde bulundurmakta fayda var. Düzenleme kapsamında kazancı bulunan hizmet sunucusu, elde etmiş olduğu kazancın %100’ünü gelir veya kurumlar vergisi matrahından indirim konusu yapabilir. Dolayısıyla, bu kazançlar üzerinde vergi yükü gelir vergisi mükellefleri için “0” iken, kurumlar vergisi mükellefleri için aynı şeyi söylemek maalesef çok mümkün değildir. Bunun temel nedeni, kurumlar vergisi mükelleflerinin bir de yurt içi asgari kurumlar vergisine tabi olmasındandır.

Münhasır hizmetlerden sağlanan kazanç indirimi, yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahında düşülebilen indirim ya da istisna türleri arasında sayılmamıştır. Safi kurum kazancının münhasır hizmet kazancından oluştuğu durumlarda, kurumlar vergisi beyanında indirim konusu yapılan ancak yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından düşülemeyen bu kazanç üzerinden %10 nispetinde yurt içi asgari kurumlar vergisi ödemek zorunda kalabilirsiniz. Bu nedenle kurumlar vergisi mükellefleri için vergi yükünün “0” olarak telafuz edilmesi mümkün değildir.

Örneğin; Çınar A.Ş. yurt dışına münhasır hizmet şartlarını taşıyan 1.000.000-TL tutarında fatura düzenlemiş, bu hizmetten 800.000-TL kazanç elde etmiş ve başkaca bir kazancının da bulunmadığı durumda kurumlar vergisi matrahının da 800.000-TL olduğu varsayımı ile Çınar A.Ş. bu kazancının %100’ünü kurumlar vergisi matrahından indirim konusu yapabilecek iken yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahında indirim konusu yapamayacak ve bu nedenle %10 asgari kurumlar vergisinin muhatabı olacaktır.

Sonuç olarak; getirilen düzenleme münhasır hizmet sunucularına önemli avantajlar sağlarken, bu kazançların vergi yükü taşıyıp taşımadığı hizmeti verenin kişiliğine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Temel nedeni ise kurumların, kurumlar vergisi benzeri (yurt içi asgari kurumlar vergisi, küresel asgari kurumlar vergisi) vergi türlerine muhatap olmasıdır.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek geçen ay Habertürk TV ve BloombergHT’nin ortak yayınında Açıl Sezen’in borçların yapılandırılması taleplerine ilişkin sorusunu şöyle yanıtladı:

"Zora düşen şirketlerimiz defterdarlıklarımıza başvururlarsa her türlü kolaylığı, taksitlendirmeyi yapıyoruz. Yapılandırmadan maksat, 'Benim nakit akışımda geçici bir sorun var, ben bir zorluk yaşıyorum, bana taksit yapar mısınız?' anlamındaysa, bu zaten var, kalıcı. Şu anda kalıcı bir yapılandırma sistemini biz kurduk. Vergi affı niteliğinde bir yapılandırma arayışıysa asla. Çok net."

Bakan Şimşek söz konusu yayında yapılandırma bekleyen mükelleflerin, 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda yer alan tecil imkanından yararlanmaları gerektiğini vurguladı.

AK Parti milletvekillerinin imzasıyla önceki gün TBMM Başkanlığına sunulan varlık barışıyla ilgili kanun teklifinde ise borçların tecili konusunda iki önemli düzenleme öngörüldü. Kanuna göre tecil başvurusu kabul edilen mükelleflerin borçları azami 36 aya kadar taksitlendiriliyor. Teklif ile taksitlendirme süresi 72 aya çıkartılıyor.

Kanun, 50 bin liraya kadar borçların teminat gösterilmeden tecil edilmesine olanak sağlıyor. Cumhurbaşkanı kararı ile bu tutar 9 Temmuz 2025 tarihinde 250 bin liraya çıkartıldı. Kanun teklifi ise 1 milyon liraya kadar olan borçların teminat aranmaksızın tecil edilmesini düzenliyor.

TECİL UYGULAMASININ YAPILANDIRMADAN FARKI NE?

Vergi ya da prim borcu olan mükelleflere, her ay gecikme zammı uygulanıyor. Gecikme zammı oranı yıllara göre değişiyor. Kasım 2025 tarihinden bu yana gecikme zammı aylık yüzde 3,7, yıllık yüzde 44,4 olarak uygulanıyor. Tecil başvurusunda bulunan mükellef, borcun anaparası ve gecikme zammının yanı sıra tecil süresinin bitimine kadar aylık yüzde 3,25, yıllık yüzde 39 oranında tecil faizi de ödüyor.

Yapılandırma kanunlarında da borç anaparası alınıyor. Ancak, gecikme zammının yerine enflasyona göre hesaplama yapılıyor ve hesaplanan tutardan indirim yapılıyor. Taksitle ödenmesi halinde de önemli kolaylık sağlanıyor.

Örneğin en son 2023 yılında çıkartılan yapılandırma kanununda gecikme zammı yerine Yİ-ÜFE oranı esas alındı ve enflasyonun yüksek olduğu 1 Kasım 2016 tarihinden sonraki dönem için ise aylık enflasyon yüzde 0,75 olarak kabul edildi. Ödemeyi 36 taksitte yapanların borcu 1,27 ile çarpılarak 36’ya bölündü. Yani 36 taksit için yıllık değil, toplam yüzde 27 oranında faiz uygulandı.

Yapılandırma kanunundan faydalanan mükelleflere önemli kolaylık sağlanıyor.

TECİL İÇİN ÖDEME GÜÇLÜĞÜ KOŞULU

Yapılandırma kanunu, tüm mükelleflerin vergi ve prim borçlarını yapılandırmalarına olanak sağlıyor. 6183 Sayılı Kanunun 48’inci maddesinde düzenlenen tecil hükmünden yararlanabilmek için ise “Amme borcunun vadesinde ödenmesinin veya haczin tatbikinin veyahut haczolunmuş malların paraya çevrilmesinin amme borçlusunu çok zor duruma düşürme” koşulu gerekiyor.

Yapılandırma kanunlarında borç tutarı ne olursa olsun taksit yapılırken hiçbir teminat alınmıyor. Tecil yapılmak istenildiğinde ise mevcut kanuna göre 250 bin lirayı aşan borçlar için teminat gösteriliyor. Teklif yasalaştığında ise 1 milyon lirayı aşan borçlar için teminat gösterilmesi gerekecek.

Diğer yandan, her tecil başvurusu kabul edilmiyor. Mükellef, bilançosuna dayanarak yapılan hesaplamalar sonucu, borcu zamanında ödediğinde ödeme güçlüğüne düşmeyecekse tecil talebi reddediliyor.

TECİL KOLAYLIĞI SAĞLANABİLİR Mİ?

Kamuoyunda, yapılandırma kanunlarının vergi ve primini düzenli ödeyen mükelleflerin aleyhine işlediğine, borcunu zamanında ödemeyenlerin ödüllendirildiğine yönelik eleştiriler var.

Ancak, sık sık çıkartılan yapılandırma kanunları dolayısıyla “Nasıl olsa yeni bir kanun çıkar” diyerek borcunu ödemeyen mükelleflerin sayısı da az değil.

Yapılandırma kanunu yerine mükellefler artık kalıcı şekilde tecil müessesesine yönlendirilecekse en azından tecil başvurusunda bulunanlarda aranan ödeme güçlüğü hükmünde geçici bir esneklik sağlanması yararlı olacaktır.

Jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisinin sınırlandırılması ve vatandaşların bütçesine etkisinin azaltılması için 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 5 Mart 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere eşel mobil sistemi devreye alınmıştır.

Eşel mobil sistemi kapsamındaki ürünlerin toplam ÖTV’ye tabi ürünler içerisindeki payı yüzde 96’nın üzerindedir.

Petrol ürünlerine ilişkin Şubat ayında 44,3 milyar TL ÖTV tahsil edilmiş iken Mart ayında yüzde 18 azalış ile 36,3 milyar TL ÖTV tahsil edilmiştir.

Bilindiği üzere, akaryakıt ürünlerine ilişkin ÖTV 15’er günlük dönemler halinde dönemi izleyen 10 gün içerisinde tahsil edilmektedir.

Mart ayında yapılan tahsilat 16-28 Şubat 2026 dönemi ile 1-15 Mart dönemine ilişkin tahsilatı kapsamaktadır.

Bu kapsamda, Mart ayı tahsilatı esas itibarıyla krizin henüz başlamadığı 16 Şubat ila 4 Mart tarihleri arasındaki tahsilatı içermektedir. Kalan 5 ila 15 Mart döneminde ise kriz henüz derinleşmediği için akaryakıt ürünleri üzerindeki maktu ÖTV tutarlarının bir kısmı alınmaya devam edilmiştir.

Dolayısıyla krizin esas etkisi 16-31 Mart dönemi ile 1-15 Nisan dönemini kapsayan Nisan ayına ilişkin tahsilatta görülecek olup, bu dönemlere ilişkin Nisan ayı tahsilatı sadece 6,9 milyar TL[1] olmuştur.

Bu kapsamda 4 aylık kümülatif tahsilat 136,8 milyar TL olup, 2026 yılı akaryakıt ürünlerine ilişkin ÖTV tahmininin 656,5 milyar TL olduğu göz önünde bulundurulduğunda halen bütçe rakamına ulaşmak için 519,7 milyar TL bir tahsilatın yılın geri kalanında yapılması gerekmektedir.

Ayrıca, eşel mobil sistemi kapsamında vazgeçilen ÖTV’nin KDV’si de tahsil edilmemektedir. Bu kapsamda, yılın geri kalanı için yaklaşık 104 miyar TL’lik bir KDV’de tahsil edilemeyecektir.

Bu kapsamda, bugünkü petrol fiyatları ile mevcut akaryakıt maktu ÖTV tutarlarının yıl sonuna kadar aynen devam etmesi durumunda toplam kaybın 600 milyar TL’yi geçeceği öngörülmektedir.

Bugün itibarıyla motorin ve LPG’de maktu ÖTV sıfır, benzinde ise sadece 3,0206 TL olarak uygulanmaktadır.

Akaryakıt ürünlerine ilişkin günümüze kadar olan vergi kaybı da günlük tüketim tahminleri kullanılarak hesaplanmaktadır.

Bu kapsamda 5 Mart 2026 tarihinden itibaren günlük tüketim tahminleri dikkate alınarak 86 milyar TL ÖTV ve bu tutar üzerinden alınmayan KDV’nin 17 milyar TL olduğu ve toplam kaybın 100 milyar TL’yi aştığı hesaplanmaktadır.

Kamuoyuna Saygıyla Duyurulur.

- e-Defter uygulamasına dâhil olanların, www.edefter.gov.tr adresinde format ve standardı belirlenen envanter defterini isteğe bağlı olarak e-Defter olarak tutabileceği,

Envanter defterinin hesap dönemi (özel hesap dönemi dâhil) itibarıyla e-Defter olarak tutulabileceği,

Hesap döneminin ilk gününe ilişkin olarak alınan envanter defteri ve envanter defteri berat dosyalarının açılış onayı yerine; hesap döneminin son gününe ilişkin olarak alınan envanter defteri ve envanter defteri berat dosyalarının ise kapanış onayı yerine geçeceği,

Açılış onayı yerine geçen hesap döneminin ilk gününe ait envanter defteri ve envanter defteri berat dosyalarının gelir vergisi mükelleflerinde hesap döneminin ilk ayını takip eden dördüncü ayın 10 uncu günü sonuna kadar, diğer mükelleflerde hesap döneminin ilk ayını takip eden dördüncü ayın 14 üncü günü sonuna kadar oluşturulması Nitelikli Elektronik Sertifika (NES) veya Mali Mühürle zaman damgalı imzalanması/onaylanması ve bu defter ve berat dosyalarının e-Defter uygulamasına yüklenmesi suretiyle berat dosyalarının Gelir İdaresi Başkanlığınca onaylı halinin alınması gerektiği,

Kapanış onayı yerine geçen hesap döneminin son gününe ait envanter defteri ve envanter defteri berat dosyalarının gelir vergisi mükelleflerinde gelir vergisi beyannamesinin verileceği ayı takip eden ayın 10 uncu günü sonuna kadar, diğer mükelleflerde kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği ayı takip eden ayın 14 üncü günü sonu kadar oluşturulması, NES veya Mali Mühürle zaman damgalı imzalanması/onaylanması ve bu defter ve berat dosyalarının e-Defter uygulamasına yüklenmesi suretiyle berat dosyalarının Gelir İdaresi Başkanlığınca onaylı halinin alınması gerektiği,

düzenlenmiştir.

Anılan düzenlemeler kapsamında aşağıdaki açıklamaların yapılmasında fayda görülmüştür:

1. e-Defter uygulaması kapsamında envanter defteri için “Aylık veya Geçici Vergi Dönemleri Bazında Yükleme Tercihi” şeklinde bir yükleme seçeneği bulunmamakta olup, yükleme süreleri envanter defterini e-Defter olarak tutan tüm mükellefler için yukarıda belirtildiği şekildedir.

2. e-Defter uygulamasında; yevmiye ve kebir defterinin ve ilgili defter berat dosyalarının oluşturulması ve yüklenmesi işlemi ile envanter defteri ve envanter defteri berat dosyalarının oluşturulması ve yüklenmesi işlemi sistemsel olarak birbirinden bağımsızdır. Envanter defterinin ve beratının yüklenebilmesi için hesap döneminin ilk ayına ait yevmiye ve/veya kebir beratının yüklü olması gerektiği şeklinde bir zorunluluk bulunmamaktadır.

3. Envanter defterinin oluşturulması, imzalanması/onaylanması ve e-Defter uygulamasına yüklenmesi işleminde kullanılacak uyumlu yazılım programının, yevmiye ve kebir defterlerinin oluşturulmasında kullanılan uyumlu yazılım programı ile aynı olması gerekmektedir.

4. e-Defter uygulamasında yevmiye ve kebir defterlerinin ve berat dosyalarının imzalanabilmesi amacıyla aracılık sorumluluk sözleşmesi imzalanan serbest muhasebeci mali müşavir ya da uyumlu yazılım için verilen muvafakatname, envanter defterinin ve ilgili beratlarının imzalanabilmesi için de geçerli olup, ayrıca envanter defteri için yeni bir muvafakatname verilmesine gerek bulunmamaktadır.

5. Envanter defterini, e-Defter olarak tutanların hesap dönemlerinin ilk gününe ilişkin envanter defteri ve envanter defteri berat dosyalarını yükleyebilmeleri için Başkanlığımız sistemleri hazır hale getirilmiş olup, mükelleflerin webservis veya eDefter uygulaması üzerinden yükleme yapabilmeleri mümkün bulunmaktadır.

Duyurulur.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, konuya ilişkin açıklamasında ikramiye tutarının değişmeyeceğini ancak erken yatırılması için çalışma yürüteceklerini bildirdi.

Işıkhan, "Ramazan Bayramı'nda verdiğimiz ikramiye tutarını Kurban Bayramı'nda kıymetli emeklilerimize vereceğiz. Erken verilmesi konusunda bir çalışma yaparız, SGK Başkanlığımızla görüştükten sonra" ifadelerini kullandı.

Buna göre, bayram ikramiyelerinin 18-22 Mayıs tarihleri arasında yatırılması bekleniyor.

Kurban Bayramı bu yıl 27-28-29-30 Mayıs tarihleri arasına denk geliyor.

Ekonomim

Claude’un geliştiricisi, müşteri toplantıları için sunumlar hazırlayabilen, mali tabloları inceleyebilen ve uyum incelemesi için vakaları üst yönetime iletebilen yapay zeka ajanlarını piyasaya sürecek.

Bu gelişme ise bazı finansal hizmet şirketlerinin hisselerini düşürdü.

FactSet Research Systems hisseleri yüzde 8,1’e varan bir düşüş yaşarken, Morningstar hisseleri ise önceki kazançlarını silip yüzde 3’ün üzerinde değer kaybetti. S&P Global ve Moody’s hisseleri de aynı şekilde keskin bir satış baskısı altında kaldı.

Bloomberg HT

Tarihi zirvesini 15.020 puana taşıyan BIST 100 endeksi, saat 12.54 itibarıyla yüzde 3,26 primle 14.970 puanda hareket ediyor.

Yeni güne bankacılık endeksi yüzde 2,01, holding endeksi yüzde 0,97 değer kazancıyla başlarken; şu dakikalarda sırasıyla yüzde 4,53 ve yüzde 3,01 primli seyrediyor.

Sektör endekslerinin tümü yükselirken en çok yükselen yüzde 5,34 ile spor oldu.

Teknik açıdan BIST 100 endeksinde 15.100 ve 15.200 puan direnç, 14.900 ve 14.800 puan destek konumunda bulunuyor.

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,88 değer kazanarak 14.495 puandan tamamlamıştı.

Küresel piyasalarda risk iştahı canlandı

ABD Başkanı Donald Trump'ın, Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan gemilerin geçişine yönelik yardım girişimi olarak nitelendirilen Özgürlük Projesi'nin kısa süreliğine durdurulmasına yönelik kararının ardından İran ile nihai bir anlaşmaya varılması yönünde büyük ilerleme kaydedildiğini bildirmesi, piyasalarda risk iştahını canlandırdı.

Güçlü gelen şirket bilançoları da teknoloji hisseleriyle desteklenen piyasalara ilave bir ivme kazandırdı.

Jeopolitik risklerin kısa vadede tamamen ortadan kalktığını söylemek için erken olsa da jeopolitik azalması ve petrol fiyatlarındaki olası geri çekilmenin piyasalar açısından rahatlatıcı olabileceği tahmin ediliyor. Bu nedenle bugün risk iştahının korunup korunmayacağı açısından ABD-İran hattından gelecek yeni açıklamalar, petrol fiyatlarının seyri ve bilanço sezonunda özellikle teknoloji şirketlerine yönelik beklentilerin belirleyici olması öngörülüyor.

Ekonomim

GİB'in açıklamasına göre, jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisini sınırlandırmak ve vatandaşların bütçesine olan yansımayı azaltmak amacıyla 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 5 Mart 2026 tarihinden itibaren eşel mobil sistemi devreye alındı. Eşel mobil sistemi kapsamındaki ürünlerin toplam ÖTV'ye tabi ürünler içindeki payının yüzde 96'nın üzerinde olduğu bildirildi.

Petrol ürünlerine ilişkin ÖTV tahsilatı rakamlarına bakıldığında, şubat ayında 44,3 milyar TL olan tahsilatın mart ayında yüzde 18 azalışla 36,3 milyar TL'ye gerilediği açıklandı. GİB, mart ayındaki tahsilatın esas itibarıyla krizin henüz başlamadığı 16 Şubat ile 4 Mart tarihleri arasındaki dönemi kapsadığını belirtti. Kalan 5-15 Mart döneminde ise kriz henüz derinleşmediğinden akaryakıt ürünleri üzerindeki maktu ÖTV tutarlarının bir kısmının alınmaya devam ettiği ifade edildi.

Krizin ana etkisi ne zaman görülecek?

Açıklamada, krizin esas etkisinin 16-31 Mart ile 1-15 Nisan dönemlerini kapsayan nisan ayı tahsilatında görüleceği bildirildi. Nisan ayına ilişkin tahsilatın 6,9 milyar TL olduğu belirtilirken bu rakamın henüz kamuoyuyla paylaşılmadığı ve 15 Mayıs 2026 tarihinde ilan edileceği hatırlatıldı.

GİB, 4 aylık kümülatif tahsilatın 136,8 milyar TL olduğunu açıkladı. 2026 yılı akaryakıt ürünlerine ilişkin ÖTV tahmin rakamının 656,5 milyar TL olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bütçe hedefine ulaşmak için yılın geri kalanında 519,7 milyar TL'lik ek tahsilat yapılması gerektiği vurgulandı.

Toplam kayıp ne kadar?

Eşel mobil sistemi kapsamında vazgeçilen ÖTV'nin KDV'sinin de tahsil edilemediğine dikkat çekilen açıklamada, yılın geri kalanı için yaklaşık 104 milyar TL'lik KDV'nin tahsil edilemeyeceği ifade edildi. Mevcut petrol fiyatları ve maktu ÖTV tutarlarının yıl sonuna kadar sürmesi durumunda toplam kaybın 600 milyar TL'yi geçeceği de bildirildi.

GİB ayrıca bugün itibarıyla motorin ve LPG'de maktu ÖTV'nin sıfır, benzinde ise 3,0206 TL olarak uygulandığını açıkladı. 5 Mart 2026 tarihinden itibaren günlük tüketim tahminleri dikkate alındığında 86 milyar TL ÖTV ve bu tutar üzerinden alınamayan 17 milyar TL KDV ile birlikte toplam vergi kaybının 100 milyar TL'yi aştığı hesaplandığı belirtildi.

Ekonomim

Uzun süredir üzerinde çalışılan ve AK Parti’nin genç milletvekillerinin saha araştırmaları ile şekillenen, 18-25 yaş arası işsiz gençlerin istihdamına yönelik olarak, “Genç İstihdam Hamlesi” kapsamında hazırlanan kanun teklifi Mayıs ayı içerisinde Meclis’e sunulacak.

“Ne eğitimde, ne istihdamda” (NEET) diye tanımlanan “ev gençlerinin” istihdama kazandırılması ve eğitimlerine devam etmelerini amaçlayan proje hayata geçiyor. İşsizlik Sigortası Kanunu’nda yapılacak değişiklikle gençlerin erken yaşta iş gücü piyasasına dahil edilmesi, istihdamın artırılması ve kayıtlı, kalıcı çalışma imkanlarının güçlendirilmesi hedefleniyor...

Hazırlanan taslak yasa teklifine göre; İşsizlik Fonu’ndan karşılanması planlanan prim desteğinin 18 ay olarak karşılanması tartışılıyor. İŞKUR’a kayıtlı 18-25 yaş arası gençlerin işe alımında işverenlere ücret ve prim desteği sağlanacak. İşsizlik Fonu’ndan karşılanacak desteklerin süresi, modele göre 6 ila 18 ay arasında değişecek. Bu durumda devlet işe giren gençlerin 6 aylık maaşını karşılarken, 18 ay da prim desteği verecek.

İstihdam şartları ne olacak?

“Ev gençleri” olarak bilinen gençlerin istihdam şartları şöyle belirlendi:

• İŞKUR kaydının bulunması,
• 18 yaşını doldurmuş ancak 25 yaşını geçmemiş olması,
• Uzun vadeli sigorta kollarından 90 günden fazla sigortalılığı bulunmamak,
• Yükseköğretim öğrencisi olmamak,
• Yabancılar ve yurt dışında çalışanlar bu destekten faydalanamayacak,
• Destekler, imalat sektöründe faaliyet gösteren özel sektör iş yerleri için uygulanacak.

Besti Karalar-Ekonomim

Dünya genelinde 710 binden fazla kişi en az 30 milyon dolar net serveti elinde bulunduruyor. Bu kişilerin neredeyse dörtte biri, yani yüzde 25,8'i Avrupa kıtasında yaşıyor. Kıtadaki ultra zengin nüfusu 2021 yılında 146 bin 525 kişi seviyesinde gerçekleşmişti. Bu rakam 2026 yılında 183 bin 953 kişiye ulaştı.

Almanya ultra zengin sayısı açısından zirvede yer aldı

Almanya, 38 bin 215 kişi ile Avrupa'da en fazla ultra zengine ev sahipliği yapan ülke oldu. Birleşik Krallık 27 bin 876 kişi ile ikinci sırada yer alırken, onu 21 bin 528 kişi ile Fransa izledi. Avrupa'da başka hiçbir ülke 20 bin sınırını aşamadı. İsviçre 17 bin 692, İtalya ise 15 bin 433 ultra zengin ile listede kendilerine yer buldu.

İlk beş ülkenin ardından rakamlar belirgin bir şekilde düşüş gösterdi. Avrupa'nın en büyük ekonomilerinden biri olan İspanya'da 9 bin 186 ultra zengin yaşıyor. İsveç 6 bin 845, Hollanda 5 bin 077, Danimarka 4 bin 657 ve Türkiye 4 bin 208 kişi barındırıyor. Avusturya 4 bin 188 ve Polonya 3 bin 17 kişi ile bu ülkeleri takip etti.

Avrupa ülkelerinde rakamlar ve mutlak artışlar açıklandı

Diğer Avrupa ülkelerinde ultra zengin nüfusu 3 binin altında kaldı. Norveç 2 bin 460, Çekya 2 bin 270, İrlanda 2 bin 196, Portekiz 2 bin 187 ve Finlandiya bin 317 kişi kaydetti. Avrupa Birliği ve EFTA dışında yer alan Rusya'da ise 8 bin 399 ultra zengin bulunuyor.

Almanya, 2021 ile 2026 yılları arasında kulübe 9 bin 273 yeni üye ekleyerek mutlak değerde en yüksek artışı yaşadı. İsviçre 4 bin 968, Fransa 3 bin 781 ve Birleşik Krallık 3 bin 5 kişi ile önemli artışlar kaydetti. Türkiye'de ise bu gruba 2 bin 34 yeni kişi eklendi.

Polonya ve Türkiye büyüme oranlarında öne çıktı

Sadece mutlak sayılar tablonun tamamını yansıtmıyor. Yüzdesel olarak bakıldığında farklı bir manzara ortaya çıkıyor. Polonya'nın ultra zengin nüfusu yüzde 109 artarak iki katından fazla büyüme sergiledi. Türkiye yüzde 94 ve Romanya yüzde 93 oranlarıyla bu seviyeye yaklaştı.

Yunanistan, Çekya ve Portekiz en az yüzde 50 büyüme kaydetti. İspanya'da bu oran yüzde 42 artış gösterirken, Almanya yüzde 32, İtalya yüzde 23 ve Fransa yüzde 21 oranında büyüme bildirdi. Birleşik Krallık büyük ekonomiler arasında yüzde 12 ile en düşük artışı sağladı. İsveç ise yüzde 8 ile bu gruptaki ülkeler arasında en düşük yükselişi yaşadı.

Knight Frank Küresel Araştırma Başkanı Liam Bailey, dünyanın modern tarihteki en önemli servet dağılımı değişimlerinden birine tanık olduğunu belirtti. ABD'nin 387 bin 422 kişi ile dünyada ultra zengin sayısında açık ara liderliğini koruduğunu vurguladı. Bailey, ABD'nin baskın motor olmaya devam ettiğini ancak Hindistan ve hızla olgunlaşan diğer ekonomilerin de küresel manzarayı şekillendirdiğini ifade etti.

Artan vergi oranları ve büyüyen düzenleyici baskılar, servetin küresel hareketliliğini hızlandırdı. Aile ofisleri riskleri aktif olarak yönetirken, zenginler hayatlarını giderek daha fazla farklı bölgelerde organize ediyor. Bu beş yıllık dönemde Avrupa'daki ultra zengin nüfusu sadece sayısal bir değişim değil, aynı zamanda kıta genelinde sınır ötesi bölgesel bir servet yayılımı trendi oluşturdu.

Murat Ali Oral-Dünya

Başta General Motors, Ford ve Stellantis olmak üzere üreticiler, ilk çeyrek bilançolarında hammadde, lojistik ve yarı iletken maliyetlerindeki artışa dikkat çekti. GM artan emtia, lojistik ve bellek çipi maliyetlerinin faaliyet karını 2 milyar dolara kadar aşağı çekebileceğini açıkladı. Ford, tedarik zinciri kaynaklı maliyet artışını 2 milyar dolar olarak hesaplıyor. Stellantis ise etkinin 2026’da 1 milyar euroya ulaşmasını bekliyor. Kar marjlarının zaten dar olduğu bir dönemde gelen bu baskı, sektörün fiyatlama gücünü test ediyor.

Alüminyum alarmı: Araç başına 1.500 dolar risk

En kritik kalemlerin başında alüminyum geliyor. Londra Metal Borsası’nda fiyatların savaş sonrası yüzde 16’ya varan artış göstermesi, maliyet hesaplarını altüst etti. Uzmanlara göre bu artışın kalıcı olması halinde araç başına maliyet 500 ila 1.500 dolar arasında yükselebilir. Benzer baskı, plastik ve kimyasallarda da hissediliyor. Nafta arzındaki daralma; iç, kaplama ve lastik üretiminde zincirleme fiyat artışına yol açıyor.

Yarı iletken tarafında da yeni bir risk oluşuyor. DRAM üreticilerinin kapasiteyi yapay zeka veri merkezlerine kaydırması, otomotivde kullanılan daha düşük segment çiplerin maliyetini yukarı çekiyor. Bu durum, pandemi sonrası hafifleyen çip krizinin farklı bir formda geri dönme ihtimalini artırıyor. Mercedes-Benz yönetimi, yılın geri kalanında hammadde maliyetlerinin başlangıç tahminlerinin de üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor.

Baskı aşağıdan yukarıya domino etkisiyle aşınıyor

Emtia fiyatlarındaki artışın etkisi, otomotiv tedarik zincirinin çok katmanlı yapısı nedeniyle büyüyerek ilerliyor:

• Çelik, alüminyum, kauçuk ve plastik üreticileri doğrudan fiyat artışını yansıtıyor
• Piston, dişli, cam, elektronik ve lastik üreticileri maliyet baskısını hissediyor
• Koltuk, güç aktarma organları ve elektronik sistem sağlayıcıları maliyetleri konsolide ediyor
• Nihai maliyet baskısı araç üreticilerinde toplanıyor

Bu yapı nedeniyle emtia fiyatlarındaki her artış, zincir boyunca büyüyerek nihai araç fiyatlarına kadar ulaşıyor.

Fiyatlamada kritik 6 ay

Financial Times’ın haberine göre, sektör şu an sabit fiyatlı tedarik sözleşmeleri sayesinde geçici bir koruma altında. Ancak analistlere göre çatışmanın 2-3 ay daha sürmesi halinde tedarikçiler yeni fiyatlarla masaya oturacak ve bu artışlar 6 ay içinde tam anlamıyla bilançolara yansıyacak. Bu noktada üreticilerin önünde zor bir denge var. Pandemi sonrası zaten yükselen araç fiyatları nedeniyle talep hassas. Ancak maliyetlerin kalıcı hale gelmesi durumunda fiyat artışı kaçınılmaz görünüyor.

Benzin fiyatlarındaki artış BEV satışlarını artırıyor

Ortadoğu gerilimiyle birlikte petrol fiyatlarının mart ayında yüzde 63 yükselmesi benzin pompalarına yansıyınca, elektrikli araçlara geçişin hızlanıp hızlanmayacağı sorusunu gündeme taşıdı. Avrupa’da 2026 ilk çeyreğinde bataryalı elektrikli araçların (BEV) pazar payı yüzde 19,4’e yükselip yaklaşık 547 bin araca çıktı. Hibrit araçlar yüzde 38,6 ile en büyük payı alırken, içten yanmalı motorlu araçların payı yüzde 30,3’e geriledi. Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya’da BEV payı artarken, İngiltere’de düşüş dikkat çekti. ABD’de vergi teşviklerinin kaldırılması satışları baskılarken, Çin’de zayıf iç talep belirleyici oldu. Buna karşılık Brezilya’da artan yakıt fiyatları BEV satışlarını rekor seviyeye taşıdı. Genel eğilim yukarı yönlü olsa da, uzmanlara göre petrol fiyatlarındaki artışın tek başına belirleyici olup olmadığı henüz net değil. Teşvikler, gelir seviyesi ve model erişilebilirliği hâlâ ana belirleyiciler konumunda.

Evrim Küçük-Ekonomim

Bu gelişme enflasyon baskılarını azaltırken doları da zayıflattı.

Külçe altın, salı günü yüzde 0,8 yükseldikten sonra yüzde 1,6’ya kadar değer kazanarak ons başına yaklaşık 4.630 dolara ulaştı. Dolar endeksi yüzde 0,3 gerileyerek altını birçok alıcı için daha ucuz hale getirdi. Trump, sosyal medya paylaşımında İran ile “büyük ilerleme” sağlandığını belirtirken, Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan gemilerin çıkışına yardımcı olmayı amaçlayan ABD öncülüğündeki çabayı, anlaşmanın sonuçlanıp sonuçlanmayacağını görmek için duraklatacağını söyledi.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, yaklaşık bir ay önce başlayan ateşkesin sürdüğünü ifade ederken, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington’un artık saldırı operasyonlarını sonlandırıp boğazdaki deniz taşımacılığını korumaya odaklandığını belirtti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise görüşmelerin “ilerleme kaydettiğini” söyledi.

ABD aktif savaşa dönüş ihtimalini düşük gösterse de, Hürmüz Boğazı’nda gemilerin karıştığı çatışmaların ertesi günü bir yük gemisinin kimliği belirsiz bir cisimle vurulduğuna dair haberler, bölgede tansiyonun hâlâ yüksek olduğunu ortaya koyuyor.

Boğazın yeniden açılmasına yönelik anlaşma yolunun belirsizliğini koruması nedeniyle altın kısa vadede baskı altında kalmaya devam ediyor. Enflasyon endişelerinin artması, Fed’in faiz artırabileceği beklentilerini güçlendirirken, bu durum faiz getirisi olmayan altın üzerinde baskı oluşturuyor. Tahvil yatırımcıları, merkez bankasının bir sonraki hamlesinin faiz indirimi yerine artırım olabileceğine yönelik beklentilerini artırıyor.

Spot altın, Singapur saatiyle 09:47 itibarıyla yüzde 1,5 artışla ons başına 4.627,32 dolara yükseldi. Gümüş yüzde 2,9 artarak 74,98 dolara çıkarken, platin ve paladyum da değer kazandı.

Bloomberg HT

Bakanlık açıklamasına göre, 4 Mayıs 2026 tarihi itibarıyla uygulamaya giren sistem sayesinde havayolu taşımacılığına ilişkin Havayolu Beyan Formu ve ek belgeler artık gümrük idarelerine elektronik ortamda iletilecek. Böylece işlemlerin uçtan uca dijital bir yapıya kavuşacağı belirtildi.

Kağıtsız işlem altyapısına geçildi

Yeni uygulamayla birlikte kağıtsız işlem altyapısına geçiş sağlanırken, manuel işlem yükünün azaltılması, uygulama birliğinin oluşturulması, veri güvenliği ile veri kalitesinin artırılması hedefleniyor.

Bakanlık, sistemin hem kamu kurumları hem de özel sektör açısından zaman ve maliyet tasarrufu sağlayacağını vurguladı. Ayrıca ticaretin kolaylaştırılması, gümrük işlemlerinde etkinlik ve güvenliğin artırılması gibi hedeflerin de destekleneceği ifade edildi.

Yıllık 10 milyon sayfa kağıt tasarrufu hedefleniyor

Açıklamada, HGBS sayesinde kağıt kullanımının büyük ölçüde ortadan kaldırılmasının amaçlandığı bildirildi.

2025 yılı dış hat uçuş sayıları dikkate alınarak yapılan hesaplamalara göre, her sefer için düzenlenen Havayolu Beyan Formu ve eki belgeler kapsamında yıllık yaklaşık 10 milyon sayfa kağıt tasarrufu sağlanmasının öngörüldüğü kaydedildi.

Bu dönüşümün çevresel sürdürülebilirliğe katkı sunacağına dikkat çeken Ticaret Bakanlığı, dijital dönüşüm çalışmalarıyla gümrük süreçlerini hızlandırmaya ve Türkiye’nin ihracat odaklı büyüme hedeflerini desteklemeye devam edeceklerini bildirdi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Bugün ürün ve hizmet çeşitliliğimiz 16 milyona, meslek tanımları da 12 bine çıkmış durumda. Bu sayılar ABD için 24 milyon mala karşılık 32 bin iş şeklinde… Böylesi bir dünyada çok boyutlu olmalıyız

1- SORUN: Bugünün dünyasında "itibarlı meslekler" listesi, çok hızlı değişmenin yanı sıra farklı bir yöneliş sergiliyor: Hangi eğitim düzleminden gelirse gelsin, yeni ihtiyaçlara uygun beceriler geliştirebilmek gerekiyor. Diplomaların artık pek fazla işe yaramadığı bir dünyaya hoş geldiniz.

2- ETKİSİ: Bu becerilerin en önemlisi; çabuk öğrenebilmek… Zira bir şeyin her şeyini bilerek “uzmanlaşmak” gerek şart ise, her şeyin bir şeyini bilerek “ayrışmak”, yeter şart. Buna da “T modeli insan” deniyor. T’nin dikey çizgisi gibi bir şeyin her şeyini yatay çizgisi gibi her şeyin bir şeyini bilmek...

İHTİYACA UYGUN BECERİ ZAMANI

3- ÇÖZÜM: Fütürist (gelecekçi) yazar arkadaşım Ufuk Tarhan; “T İnsan” kitabında fazlaca örnek üzerinden yola çıkarak; “başarılı olmak istiyorsanız, başka seçeneğiniz de yok zaten” diyor. Buna ben de katılıyorum. Aslında beceri açlığı çeken dünyada, kariyerin en iyisi; hezarfen (bin hünerli) olmak.

4- YÖNTEM: Bir örnek de benden; Buhûrîzâde Mustafa Itrî; kendisi mustabey armudu geliştirecek kadar botanikçi, aynı zamanda hattat, kethüda, şair, bestekârdı. 400 civarında eser üretmiş ve bunlardan 20 adedi gelmiştir. Neva Kâr, çokları tarafından klasik müzik başyapıtı bildik eseridir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / T Modeli insana dair…

Nasıl olunur?

Merak repertuvarını olabildiğine geniş tutarak… Farklı alanlarda okuma dışında beceri geliştirici yollar izlemek. Birden fazla usta yanında çalışmak… Başarıyı, yılların gerisinden beklemek...

Neler sağlar?

T modeli insan olduğunda, bir ömre çok farklı uzmanlıklar sığdırabildiğin gibi kabiliyetin baş tacı edildiği ve ileride daha da kıymetli hale geleceği dünyada el üstünde tutulur, her yerde itibar görür.

NOT

HER ŞEYİN BİR ŞEYİNİ BİLMEK, BİR ŞEYİN HER ŞEYİNİ BİLMEK

Rahmetli Sakıp Sabancı’nın “48 öğüdü” arasında okumuştum bu ifadeyi… Sabancı, bunu kendi hayatına uyguladı, her şeye sanayici gözüyle baktı, sanayiciliğin de her şeyini bildi. Haklıydı da… Tek beceri ile hayatta kalabildiğimiz günler çoktan mazi oldu. Günümüzde, 3 farklı kariyer olabiliyor.

T MODELİ İNSAN LÛGATI

Hezarfen: Farsçada bin hüner anlamına gelir ve bir kişinin çok sayıda alanda becerisini anlatır

Rönesans insanı: Sanattan bilime, felsefeden spora dek farklı alanlarda uzmanlaşmış kişi

Çok boyutlu düşünme: Farklı alanlarda becerisi yüksek insanların geliştirdiği kabiliyet

Yetenek avcısı: Diploma değil, beceri arayanların geliştirdiği personel seçme yöntemi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

1. a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika,
2. b) Dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (yedi buçuk saat dâhil) süreli işlerde yarım saat,
3. c) Yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat, ara dinlenmesi verilmelidir.

Kanunda öngörülen ara dinlenme süreleri asgari olup, aralıksız verilir ve iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile artırılmaları mümkündür. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 68 inci maddesinde ara din­lenme süresi, günlük çalışma süresine göre kademeli bir şekilde belirlenmiş­tir. Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin, belirlenen günlük çalışma süresi dikkate alınarak ara dinlenme süresi belirlenmelidir. Sözleşmesinin türü, ara dinlenmesine hak kazanıp kazanmamada belirleyici değildir. Örne­ğin, kısmi süreli iş sözleşmesi ile haftanın üç günü günde dört saat çalışan işçiye günlük çalışmanın ortalama zamana rastlatılacak şekilde (onbeş da­kika), ara dinlenmesi kullandırılması gerekirken, haftanın 2 günü günde 7,5 saat çalışan işçiye ise (yarım saat) ara dinlenmesi kullandırılmalıdır.

Yargıtay, ara dinlenmesinde işçilerin işyerini terk etmeyeceğinin toplu iş sözleşmeleriyle geçerli olarak kabul edilebileceğini belirtmektedir. Ancak işçi işyerinde kalsa bile, ara dinlenme süresini serbestçe kullanabilir. Bu süre içinde çalışmaya zorlanamaz (Y9HD.06.06.1986/4931/5981 Legalbank).

Yargıtay’ın başka bir kararına göre, “işçi ara dinlenme saatinde tamamen serbesttir. Bu süreyi işyeri içinde ya da dışında geçirebilir. İşyerinde geçirmesi halinde bu süre içinde çalışmaya devam etmesi durumunda ara dinlenmesi verilmemiş sayılır. Ancak işçi işyerinde kalsa bile, ara dinlenmesi süresini serbestçe kullanabilir, bu süre içinde çalışmaya zorlanamaz.

Ara dinlenmesi için ücret ödenmesi gerekmez. Ancak, bu süre işçiye dinlenme zamanı olarak tanınmamışsa, işçinin normal ücretinin ödenmesi gerekir. Bu sürenin haftalık 45 saati aşan kısmını oluşturması halinde ise, zamlı ücret ödenmelidir.

Ara dinlenme süreleri kural olarak aralıksız olarak kullandırılır. Ara dinlenmesinin kullandırılması zorunlu ise de bunun kullanılacağı zamanı belirlemek işverenin yönetim hakkıyla ilgilidir, işçilerin tamamı aynı anda ara dinlenme zamanını kullanılabileceği gibi, belli bir plan dahilinde sırayla kullanmaları da mümkündür. Ancak ara dinlenme süresinin, işe, ara dinlenme süresi kadar geç başlama veya aynı süreyle erken bırakma şeklinde kullandırılması doğru olmaz. Ara dinlenme süresinin günlük çalışma içinde belli bir zamanda amaca uygun kullandırılması gerekir”. (Y9HD.18.2.2010 T., E. 2008/17161. K.2010/3983 Legalbank).

İşçi ara dinlenmesinde işyerinde kalıyor, yemek yiyor, zamanını serbestçe kullanıyorsa ve fiilen çalışmıyor ve işverenin emrinde kalmıyorsa bu süreler çalışma süresinden sayılmaz (Y9HD.6.6.1986/4931/5981 Legalbank). Buna karşılık, işçi ara dinlenmesinde işyerinde kalıyor ve çalıştırılıyorsa veya işverenin talimatı ile iş için hazır durumda bulunduruluyorsa, ara dinlenmesi süresi iş süresinden sayılır. Bu durumda işçinin o hafta içinde çalıştığı sürelere ara dinlenmelerinde çalıştığı süreler toplamı 45 saati aşıyorsa , aşan kısım kadar fazla çalışma ücreti ödenmelidir (SÜZEK, Sarper, İş Hukuku, s.836).

Sonuç itibariyle, işçi kural olarak ara dilenmesi süresini işyeri içinde ya da dışında serbestçe kullanabilir. Ancak, işin ve işyerinin özelliği işçilerin ara dinlenmesinde işyeri dışına çıkılmasını sakıncalı kılıyorsa, işçilerin bu süreyi işyerinde geçirmelerine ilişkin işyeri uygulaması yasaya aykırı sayılmaz.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

Lütfi İNCİROĞLU

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.