ADNKS sonuçlarına göre Türkiye nüfusunun 21 milyon 375 bin 930'unu çocuklar oluşturdu. Çocuk nüfusun yüzde 51,3'ünü erkek çocuklar, yüzde 48,7'sini kız çocuklar oluşturdu. 0-17 yaş grubunu içeren çocuk nüfus, 1970 yılında toplam nüfusun yüzde 48,5'ini oluştururken bu oran 1990 yılında yüzde 41,8 ve 2025 yılında yüzde 24,8 oldu.

Doğumlar ve çocuk nüfus azalıyor

Nüfusun 2030 yılında yüzde 22,1, 2040 yılında yüzde 17,9, 2060 yılında yüzde 16,9, 2080 yılında yüzde 15,2 ve 2100 yılında yüzde 14,5 olacağı öngörüldü. Doğurganlık göstergelerindeki hızlı düşüş eğiliminin devam edeceğini varsayan düşük senaryoya göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,0, 2040 yılında yüzde 16,7, 2060 yılında yüzde 13,9, 2080 yılında yüzde 11,1, 2100 yılında yüzde 9,9 olacağı öngörüldü.

Doğurganlığı artırıcı tedbirlerin etkili olacağını varsayan yüksek senaryoya göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,3, 2040 yılında yüzde 18,9, 2060 yılında yüzde 18,7, 2080 yılında yüzde 18,9, 2100 yılında yüzde 18,6 olacağı öngörüldü.

Türkiye'de çocuk nüfus AB'den yüksek

Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülkenin çocuk nüfus oranları incelendiğinde, 2025 yılında çocuk nüfus oranının AB ortalaması yüzde 17,6 oldu. AB üye ülkeleri içinde en fazla çocuk nüfus oranına sahip olan ülkelerin sırasıyla, yüzde 22,7 ile İrlanda, yüzde 20,4 ile Fransa ile İsveç olduğu görüldü. Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu ülkeler ise sırasıyla, yüzde 14,5 ile Malta, yüzde 14,9 ile İtalya, yüzde 15,5 ile Portekiz oldu. Türkiye'nin çocuk nüfus oranının yüzde 24,8 ile AB üye ülkelerinden daha yüksek olduğu görüldü.

En kalabalık çocuk şehri Şanlıurfa, en düşük Tunceli

İllerin toplam nüfusları içindeki çocuk nüfus oranları incelendiğinde, 2025 yılında en yüksek çocuk nüfus oranına sahip olan il, yüzde 43,3 ile Şanlıurfa oldu. Şanlıurfa ilini yüzde 39,2 ile Şırnak, yüzde 36,7 ile Mardin izledi.

Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu il, yüzde 15,9 ile Tunceli oldu. Tunceli ilini yüzde 16,9 ile Edirne ve yüzde 17,7 ile Kırklareli izledi.

En az bir çocuklu hanenin oranı yüzde 41,9

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında toplam hanehalkı sayısı 26 milyon 977 bin 795 oldu. Hanelerin yüzde 41,9'unda 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunduğu görüldü. Bu hanelerin illere göre dağılımı incelendiğinde, 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunan hanehalkı oranının en yüksek olduğu ilin yüzde 68,2 ile Şanlıurfa, en düşük olduğu ilin yüzde 27,3 ile Tunceli olduğu görüldü.

Hanelerin yüzde 19,1'inde 0-17 yaş grubunda bir çocuk, yüzde 14,1'inde iki çocuk, yüzde 5,7'sinde üç çocuk, yüzde 1,9'unda dört çocuk, yüzde 1,1'inde ise beş ve daha fazla çocuk bulunduğu görüldü.

Her 3 çocuktan 1'i yoksulluk riski altında

Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerine göre 2025 yılında toplam nüfusun yüzde 27,9'unun yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında iken çocuk nüfus için bu oranın yüzde 36,8 olduğu görüldü.

Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan çocuk nüfus cinsiyete göre incelendiğinde, bu oranın erkek çocuklarında yüzde 36,0, kız çocuklarında ise yüzde 37,8 olduğu görüldü.

Çocuk nüfusun yüzde 30,5'i 10-14 yaş grubunda

Çocuk nüfus yaş grubuna göre incelendiğinde, 2020 yılında çocuk nüfusun yüzde 26,9'unun 0-4 yaş grubunda, yüzde 28,7'sinin 5-9 yaş grubunda, yüzde 28,2'sinin 10-14 yaş grubunda ve yüzde 16,2'sinin 15-17 yaş grubunda yer aldığı görülürken, 2025 yılında yüzde 22,7'sinin 0-4 yaş grubunda, yüzde 28,8'inin 5-9 yaş grubunda, yüzde 30,5'inin 10-14 yaş grubunda ve yüzde 18,0'ının 15-17 yaş grubunda yer aldığı görüldü.

Canlı doğum 937 bin 559

Doğum İstatistiklerine göre 2024 yılında canlı doğan bebek sayısı, 937 bin 559 oldu. Doğan bebeklerin 481 bin 825'i erkek, 455 bin 734'ü ise kız oldu. Canlı doğan bebeklerin yüzde 96,7'sini tekil, yüzde 3,2'sini ikiz, yüzde 0,1'ini ise üçüz ve daha fazla çoğul doğumlar oluşturdu.
Sağlık Bakanlığı verilerine göre hastanede gerçekleşen doğumların canlı doğumlar içindeki oranı, 2010 yılında yüzde 91,6 iken 2024 yılında yüzde 99,4 oldu. Beşli karma aşı (DPT+IPV+Hib) 3 doz ile aşılama oranı 2023 yılında yüzde 98,8 iken 2024 yılında yüzde 96,0 oldu.

Beklenen yaşam süresi 15 yaş için 64,3 yıl

Hayat Tabloları, 2022-2024 sonuçlarına göre doğuşta beklenen yaşam süresi, Türkiye geneli için 78,1 yıl, erkekler için 75,5 yıl ve kadınlar için 80,7 yıl oldu.

Türkiye'de 7 yaşına ulaşan bir çocuğun kalan yaşam süresinin ortalama 72,1 yıl, erkek çocuklar için 69,5 yıl ve kız çocuklar için 74,7 yıl olduğu görüldü. Çalışma çağının başlangıcı olan 15 yaşındaki çocuklar için bu süre 64,3 yıl oldu. Erkek çocuklar için bu süre 61,7 yıl iken kız çocuklar için 66,9 yıl oldu. Bu yaş için kız ve erkek çocuklar arasındaki beklenen yaşam süresi farkının 5,2 yıl olduğu görüldü.

Bebeklere konulan en popüler isimler

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında doğan bebeklere konulan en popüler erkek bebek isimleri, Alparslan, Göktuğ ve Metehan; en popüler kız bebek isimleri ise Alya, Defne ve Gökçe oldu. Doğan erkek bebeklerin 7 bin 527'sine Alparslan, 6 bin 36'sına Göktuğ, 5 bin 393'üne Metehan, kız bebeklerin 8 bin 751'ine Alya, 7 bin 731'ine Defne, 7 bin 603'üne ise Gökçe ismi verildi.
Türkiye'de 2025 yılında 0-17 yaş grubundaki çocuklarda en çok kullanılan erkek çocuk isimlerinin Yusuf, Mustafa ve Ömer; kız çocuk isimlerinin ise Zeynep, Elif ve Ecrin olduğu görüldü.

Çocuk bağımlılık oranı 2025 yılında yüzde 29,7

Çalışma çağındaki yüz kişiye düşen çocuk sayısını ifade eden çocuk bağımlılık oranı, 2019 yılında yüzde 34,1 iken bu oran 2025 yılında yüzde 29,7'ye düştü.

Nüfus projeksiyonlarının demografik göstergelerdeki mevcut yapının devam edeceğini varsayan ana senaryosuna göre çocuk bağımlılık oranının 2030 yılında yüzde 25,5, 2040 yılında yüzde 22,1, 2060 yılında yüzde 23,3, 2080 yılında yüzde 23,4, 2100 yılında yüzde 21,5 olacağı öngörüldü.

Özel gereksinimli çocuk sayısı 2024 yılında 96 bin 83

Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında ilk kez özel gereksinim raporu alan çocukların sayısı 96 bin 83 oldu. İlk kez özel gereksinim raporu alan çocukların yüzde 62,6'sını erkek çocuklar, yüzde 37,4'ünü ise kız çocuklar oluşturdu.

Beş yaşındaki çocukların okullaşma oranı yüzde 82,5

Milli Eğitim Bakanlığı Örgün Eğitim İstatistiklerine göre okul öncesi eğitim seviyesinde beş yaş net okullaşma oranının, 2024/'25 öğretim yılında yüzde 82,5 olduğu görüldü. Beş yaş net okullaşma oranı cinsiyete göre incelendiğinde, bu oran erkek çocuklar için yüzde 82,8, kız çocuklar için yüzde 82,3 oldu.

İlkokul seviyesinde net okullaşma oranı 2024/'25 öğretim yılında yüzde 95,4, ortaokul seviyesinde net okullaşma oranı yüzde 89,1 ve ortaöğretim seviyesinde net okullaşma oranı yüzde 82,9 oldu.

İlkokul tamamlama oranı yüzde 98,6

Ulusal Eğitim İstatistikleri Veri Tabanı sonuçlarına göre eğitim kademesi ve cinsiyete göre okul tamamlama oranları incelendiğinde, ilkokul tamamlama oranı 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde yüzde 98,6 oldu. Ortaokul tamamlama oranı 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde yüzde 96,6 oldu.

Ortaöğretim tamamlama oranı yüzde 81,3 oldu. Ortaöğretim okul tamamlama oranı cinsiyete göre incelendiğinde, 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde bu oranın erkek çocuklar için yüzde 79,2, kız çocuklar için yüzde 83,5 olduğu görüldü.

Özel eğitim alan öğrencilerin oranı yüzde 3,4

Milli Eğitim Bakanlığı Örgün Eğitim İstatistiklerine göre Türkiye genelinde 2024/'25 eğitim ve öğretim döneminde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523 oldu. Bu öğrencilerin yüzde 51,3'ünü erkek öğrenciler, yüzde 48,7'sini ise kız öğrenciler oluşturdu.
Özel eğitim gerektiren bireylere (işitme, görme, ortopedik ve hafif düzeyde zihinsel engelli) hizmet veren, özel olarak yetiştirilmiş personelin bulunduğu, geliştirilmiş eğitim programlarının uygulandığı özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı ise 602 bin 729 oldu. Özel eğitim alan öğrenciler örgün eğitimdeki öğrencilerin yüzde 3,4'ünü oluşturdu. Özel örgün eğitime devam eden öğrencilerin yüzde 62,7'sini erkek öğrenciler, yüzde 37,3'ünü ise kız öğrenciler oluşturdu.

Resmi kız çocuk evlilikleri azaldı

Evlenme İstatistiklerine göre 16-17 yaş grubunda olan kız çocuklarının resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içindeki oranı 2002 yılında yüzde 7,3 iken bu oran 2025 yılında yüzde 1,5'e düştü. Diğer taraftan, aynı yaş grubunda olan erkek çocukların resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içindeki oranı 2002 yılında yüzde 0,5 iken bu oran 2025 yılında yüzde 0,1 oldu.

Babası vefat etmiş çocuk sayısı 251 bin 929

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında 21 milyon 375 bin 930 çocuk nüfusun içinde sadece babası vefat etmiş çocuk sayısının 251 bin 929, sadece annesi vefat etmiş çocuk sayısının 79 bin 214, hem annesi hem de babası vefat etmiş çocuk sayısının ise 4 bin 907 olduğu görüldü.

Koruyucu aile yanındaki çocuk sayısı 10 bin 841

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının verilerine göre 2025 yılında Türkiye genelinde kuruluş bakımı altında bulunan çocuk sayısının 15 bin 508 olduğu görüldü. Mevcut koruyucu aile sayısı 9 bin 96, koruyucu aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı ise 10 bin 841 oldu. Evlat edindirilen çocuk sayısı 2025 yılında 681 oldu.

Velayeti anneye verilen çocukların oranı yüzde 74,6

Boşanma İstatistiklerine göre 2025 yılında boşanan çiftlerin sayısı 193 bin 793 oldu. Kesinleşen boşanma davaları sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verildi. Çocukların velayetinin yüzde 74,6'sının anneye, yüzde 25,4'ünün ise babaya verildiği görüldü.

Çocuklar en fazla yaralanma ve zehirlenme nedeniyle hayatını kaybetti

Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistiklerine göre 2024 yılında 1-17 yaş grubunda çocuk ölümleri en fazla, dışsal yaralanma ve zehirlenmeler nedeniyle gerçekleşti. Söz konusu nedenle hayatını kaybeden 1-17 yaş grubundaki çocuk sayısı, 2024 yılında bin 538 oldu. Sinir sistemi ve duyu organları hastalıkları nedeniyle 765 çocuk, iyi huylu ve kötü huylu tümörler nedeniyle 666 çocuk, dolaşım sistemi hastalıkları nedeniyle 413 çocuk hayatını kaybetti.

Bebek ölüm hızı binde 9,0

Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistiklerine göre 2009 yılında bebek ölüm hızı binde 13,9 iken 2024 yılında binde 9,0 oldu. Doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme olasılığını ifade eden beş yaş altı ölüm hızı, 2009 yılında binde 17,7 iken 2024 yılında binde 11,1 oldu.

Dünya

Son iki haftada yeniden döviz alımına geçen Merkez Bankası’nın 22 Nisan’daki Para Politikası Kurulu toplantısında savaş sırasında 3 puana yakın artırım fiyatlaması da pas geçmeye evrildi. PPK’nın yüzde 37 olan politika faizini marttan sonra nisan toplantısında da sabit bırakması bekleniyor.

Alım 20 milyar dolara yaklaştı

Merkez Bankası savaşın başlamasıyla birlikte QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 27 Şubat -3 Nisan arasında 49 milyar dolar civarında net döviz satışı gerçekleştirdi. QNB ekonomistleri bu dönemde yabancı yatırımcıların TL varlık portföyünde yaklaşık 37 milyar dolar düşüş, para piyasası fonlarından 8 milyar dolar civarı çıkış ve yurtiçi yerleşiklerin yabancı para mevduatlarında ise 5 milyar dolar yükseliş olduğunu hesapladı. Ateşkes ilan edilen 10 Nisan ile biten haftada ise Merkez Bankası’nın nette 12 milyar dolar döviz alımı yaptığını belirten QNB ekonomistleri bunun da 10 Nisan haftasında yabancı yatırımcıların TL varlıklara yaptığı 7 milyar dolar civarı giriş, para piyasası fonlarındaki yaklaşık 2 milyar dolarlık artış ile yurtiçi yerleşiklerin yabancı para mevduatlarındaki 1 milyar dolarlık düşüşle ilgini olduğunu vurguladı. QNB ekonomistleri geçen haftanın ilk üç işgününde de Merkez Bankası bilançosundan 8 milyar dolar döviz alışı olduğunu hesaplarken fon girişlerini de devam ettiğini kaydetti. Böylece 10 Nisan haftası ile geçen haftanın ilk üç gününde TCMB’nin döviz alımı 20 milyar dolara ulaştı.

Swap hariç 32.2 milyar dolar

Merkez Bankası haftalık para ve banka verileri de rezervlerin 10 Nisan haftasında yükseldiğini ortaya koydu. Ateşkes kararının açıklandığı geçen hafta TCMB toplam rezervleri, bir önceki haftaya göre 9 milyar 270 milyon dolar artarak 170 milyar 915 milyon dolara yükseldi. TCMB net uluslararası rezervleri 10 Nisan itibarıyla 9.9 milyar dolar arttı ve 55 milyar 591 milyon dolar oldu. Swap hariç rezervler ise 3 Nisan haftasında 18.4 milyar dolarken 10 Nisan haftasında 32.2 milyar dolara çıktı. Rezervlerde 10 Nisan haftasında başlayan ve geçen hafta devam eden yükseliş eğilimi TCMB Para Politikası Kurulu toplantı fiyatlamalarında da savaş dönemine göre net bir değişiklik olmasına neden oldu. Ekonomistler rezervlerdeki toparlanmanın PPK’da pas geçme ihtimalini güçlendirdiğini vurgularken TCMB Başkan Yardımcısı Hatice Karahan da temkinli ve veri odaklı kararlar almaya devam edeceklerini dile getirdi.

Gecelikten fonlamaya devam

Matriks Haber anketine katılan 28 ekonomistin 16'sı politika faizinin sabit bırakılacağı tahmininde bulundu. Ekonomistlerden 12'si ise bu ay faizde 300 baz puanlık artırım kararı alınacağı beklentisini dile getirdi. Ankete göre çarşamba günkü toplantıya ilişkin politika faizi medyan tahmini yüzde 37 olurken, ortalama tahmin yaklaşık yüzde 38,25 seviyesinde gerçekleşti. En yüksek beklenti yüzde 40, en düşük beklenti ise yüzde 37 oldu. Ankete göre, borç alma ve borç verme faizlerinde 300 baz puan faiz artırım kararı alınacağı ve yüzde 38,50 ile yüzde 43 bandına yükseltileceği tahmin ediliyor.

Gedik Yatırım ekonomistleri de brent petrolün nisan-aralık döneminde ortalama 80 dolar olacağı varsayımıyla, TÜFE enflasyonunun ağustos-eylüle kadar yüzde 30 üzerinde kalacağını ve yılı yüzde 29 ile tamamlayacağını öngördü. Savaş öncesindeki tahmini ise yüzde 25 enflasyon ile yılın tamamlanması yönündeydi. Gedik Yatırım ekonomistlerinin analizinde bu enflasyon patikası altında, Merkez Bankası’nın haziran-temmuz döneminde kadar fonlamasını gecelik faiz kanalından ve mevcut faizle devam ettirme eğiliminde olabileceğini düşünmekle birlikte, rezervlerin seyrine göre 150-300 baz puan arasında bir faiz artırımının da gündeme gelebileceğine dikkat çekerek yılsonu politika faizi beklentisinin ise yüzde 34,5–35,0 seviyesinde olduğunu duyurdu.

Eylül toplantısına kadar indirim zor

Mart ayında eşel-mobil sisteminin devreye girmesinin, mart enflasyonunda yaklaşık yüzde 0,35-0,40 puanlık doğrudan etkiyi elimine ettiğini vurgulayan Gedik Yatırım ekonomistlerinin analizine göre akaryakıtla birlikte ayın başındaki doğalgaz ve enerji fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki dolaylı etkileri nisandan itibaren daha belirgin hissedilecek. Önümüzdeki dönemde, emtia fiyatlarının seyrinin özellikle gıda, enerji ve hizmet enflasyonu üzerinden manşet TÜFE enflasyonunun temel belirleyicisi olacağı yer alan analizde ABD (İsrail)-İran arasında kısa sürede ateşkes olsa da, enerji tesislerindeki hasarlar nedeniyle özellikle doğalgaz fiyatlarının eski seviyelerine dönmesinin uzun bir süreye yayılması ihtimali enflasyon görünümünü olumsuz etkileyebilecek. Emtia arzının kademeli normalleştiği ve fiyatların gerilediği bir senaryoda, Gedik Yatırım ekonomistleri fonlamanın yaz aylarından itibaren kademeli olarak haftalık repoya kaydırılmasının ve eylül-ekim döneminde sınırlı faiz indirimlerinin hayata geçirilmesinin mümkün olabileceğini vurguladı.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Bölgede tansiyon yeniden yükseldi

Hafta sonu boyunca bölgede tansiyon yüksek seyretti. Tahran yönetiminin bazı gemilere ateş açtığı ve Hürmüz Boğazı’nda yeniden denetim uygulamalarını devreye aldığı bildirildi.

Petrol ve doğal gaz fiyatları sıçradı

Brent petrol, kritik geçiş noktasının yeniden açıldığına dair açıklamaların ardından cuma günü yaşadığı düşüşü büyük ölçüde telafi ederek yüzde 7,9’a kadar yükseldi. Avrupa’da doğal gaz fiyatları ise aynı süreçte yüzde 11’e varan artış kaydetti. İran, ABD’nin İran bağlantılı gemilere yönelik ablukasının salı günü sona erecek ateşkesi ihlal ettiğini savunarak cumartesi günü boğazı yeniden kapattığını duyurdu.

ABD’den gemiye müdahale

ABD Başkanı Donald Trump, Umman Körfezi’nde Hürmüz’e doğru ilerleyen ve yapılan uyarılara rağmen durmayan bir gemiye ABD Donanması tarafından ateş açıldığını ve gemiye el konulduğunu açıkladı. Bu gelişme, yaklaşık bir hafta önce başlayan abluka sürecindeki ilk ciddi karşılaşma olarak kayda geçti. Olay, İslamabad’da yapılması planlanan olası barış görüşmelerine ilişkin karşılıklı mesajların hemen ardından yaşandı. Trump, bir anlaşma ihtimali gördüğünü belirtirken, İran tarafı ise uzlaşı için “net bir perspektif” bulunmadığını ifade etti.

Piyasada risk primi sürüyor

Chicago merkezli Karobaar Capital LP’nin baş yatırım sorumlusu Haris Khurshid, “Piyasa hâlâ bu son tarihe doğru bir risk primi taşıyor, ancak buna tam anlamıyla bağlanmış değil. Eğer durum bu şekilde devam ederse, fiyatların kademeli olarak 105–115 dolar aralığına yükseldiğini görebiliriz; ancak haber akışına bağlı olarak dalgalanmalar sürecektir” diye ekledi.

İslamabad görüşmeleri belirsiz

Bir Beyaz Saray yetkilisinin verdiği bilgiye göre, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, özel temsilci Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner, salı günü yapılması planlanan görüşmeler için pazartesi gecesi İslamabad’a gitmeye hazırlanıyor. Ancak İran devlet televizyonu, müzakere heyetinden bir yetkilinin toplantıya katılım planını reddettiğini aktardı.

Bloomberg verilerine göre, pazar günü Londra saatiyle öğleden sonra itibarıyla Hürmüz Boğazı’ndan herhangi bir gemi geçişi tespit edilmedi. Cumartesi günü ise en az 13 petrol tankeri rotasını değiştirerek Basra Körfezi’ne geri döndü ve bölgeden ayrılma girişimlerini askıya aldı.

Dünya

The Guardian'ın aktardığı habere göre, ABD, Avrupa ve İngiltere merkez bankaları ve düzenleyici kurumlar, olası bir “sistemik çöküşe” karşı koordinasyon kabiliyetlerini test edecek.

Fed, ECB ve BoE aynı masada

Tatbikata Federal Reserve (Fed), European Central Bank (ECB) ve Bank of England (BoE) başta olmak üzere en üst düzey yetkililer katılacak. BoE Başkanı Andrew Bailey’nin de toplantıda yer alması bekleniyor.

“Lehman” senaryosu yeniden masada

Tatbikat kapsamında, 2008’de Lehman Brothers’ın çöküşüne benzer bir senaryo canlandırılacak. Amaç, küresel ölçekte faaliyet gösteren büyük bir bankanın iflası halinde ülkeler arası koordinasyonun nasıl sağlanacağını görmek.

Yapay zekâ ve savaş riski

Yetkililer yalnızca klasik finansal risklere değil, yeni nesil tehditlere de odaklanıyor. Yapay zekâ kaynaklı siber riskler, büyüyen özel kredi piyasaları ve ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın piyasalara etkisi, tatbikatın ana başlıkları arasında yer alıyor.

IMF ve Dünya Bankası gündemiyle paralel

Washington’da düzenlenen International Monetary Fund (IMF) ve World Bank bahar toplantılarında da benzer riskler masaya yatırıldı. Özellikle gelişmiş yapay zekâ modellerinin finansal sistemde yeni kırılganlıklar yaratabileceği vurgulandı.

Stres testinin, ABD’de mevduatları güvence altına alan Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) merkezinde gerçekleştirileceği açıklandı. Kurum, çalışmayı “üst düzey üçlü tatbikat” olarak tanımladı.

2008’den sonra standart hale geldi

Bu tür tatbikatlar, 2008 küresel finans krizinin ardından finansal otoriteler için standart bir uygulama haline geldi. Amaç, benzer bir çöküşün tekrar yaşanması durumunda sistemin daha dayanıklı olmasını sağlamak.

Mart ayında kömür üretimi dünya genelinde yatay seyrederken, Çin dışındaki ülkelerde yüzde 3,5 düşüş kaydedildi. Küresel kömür taşımacılığı da gerileyerek son yılların en düşük seviyesine indi.

Fosil yakıtlar geriliyor

Toplam fosil yakıtla elektrik üretimi geçen yıla göre yüzde 1 azalırken, doğalgaz üretiminde düşüş yüzde 4'e ulaştı. Türkiye, ABD ve Hindistan gibi büyük ekonomilerde kömür kullanımının gerilemesi dikkat çekti.

Krizin etkisini yenilenebilir enerji sınırladı

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, petrol ve doğalgaz fiyatlarını sert yükseltse de etkisi beklenenden sınırlı kaldı. Bunda en büyük pay yenilenebilir enerji kaynaklarının oldu. Mart ayında güneş enerjisi üretimi yüzde 14, rüzgâr enerjisi ise yüzde 8 arttı. Sadece güneş enerjisi, Avrupa’da 3 milyar euroluk maliyetin önüne geçti.

Yeni kapasite krizi dengeledi

Kriz öncesinde küresel LNG taşımacılığının yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Ancak 2025 yılında devreye alınan güneş ve rüzgâr kapasitesi, bu kaybı iki katından fazla telafi edecek seviyeye ulaştı.

Enerji güvenliğinde rota değişiyor

Uzmanlara göre kömür santralleri zaten yüksek kapasitede çalıştığı için üretimi artıracak alan kalmadı. Artan taşıma maliyetleri kömürü daha pahalı hale getirirken, yenilenebilir enerji yatırımları hız kazanıyor.

Fransa ve Birleşik Krallık başta olmak üzere birçok ülke, ithal fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak için güneş enerjisi ve elektrifikasyon yatırımlarını artırıyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Külçe altın yüzde 1,9’a kadar geriledikten sonra kayıplarının bir kısmını telafi ederek ons başına 4.800 dolar civarında işlem gördü. ABD Başkanı Donald Trump, ABD Donanması’nın İran bayraklı bir kargo gemisine ateş açarak el koyduğunu söyledi. Tahran ise Hürmüz Boğazı’na yaklaşan gemilerin ateşkesi ihlal etmiş sayılacağı uyarısında bulundu. İran’ın cuma günü kritik su yolunun açık olduğunu açıklamasından yalnızca saatler sonra bazı gemiler geçişlerini iptal etmek zorunda kaldı.

Son gelişmeler, salı günü sona erecek kırılgan 14 günlük ateşkes öncesinde İslamabad’da yapılması planlanan olası barış görüşmelerinin ihtimalini tehlikeye attı. Trump bir anlaşma ihtimali gördüğünü belirtirken, İran’ın enerji santralleri ve köprülerini yok etme tehditlerini de yineledi. Tahran ise verimli müzakereler için “net bir perspektif” olmadığını ifade etti.

Petrol ve doğalgaz fiyatları, önceki seansta düşüş yaşamalarının ardından sert şekilde yükseldi. ABD hisse senedi vadeli işlemleri gerilerken, dolar endeksi yüzde 0,3’e kadar yükselerek dolar cinsinden fiyatlanan altın üzerinde baskı oluşturdu. Sekizinci haftasına giren savaşta kalıcı bir diplomatik anlaşmaya ulaşılamaması, piyasalardaki oynaklığı artırdı.

Oversea-Chinese Banking Corp. stratejisti Christopher Wong, altındaki sabah erken saatlerdeki satışların “hafta sonu yaşanan jeopolitik gelişmelerin risk iştahını zayıflatmasının bir yansıması” olduğunu söyledi.

Wong’a göre son fiyat hareketleri, yükselişlerde satıştan ziyade düşüşlerde alım eğiliminin öne çıktığını gösteriyor. Ayrıca altının kısa vadede ons başına 4.700 ile 4.900 dolar aralığında işlem görmesini bekliyor.

Uzayan İran çatışması, eşi benzeri görülmemiş bir enerji arz şokuna yol açarak enflasyon baskılarını artırdı. Bu durum, merkez bankalarının faizleri sabit tutma ya da artırma ihtimalini güçlendiriyor; bu da faiz getirisi olmayan altın için olumsuz bir unsur. Altın, şubat sonunda başlayan savaşın ardından yaklaşık yüzde 9 değer kaybetti.

Yatırımcılar, Trump’ın ABD Merkez Bankası başkanlığı için aday gösterdiği Kevin Warsh’ın salı günü Senato’daki onay oturumunu yakından izleyecek. Warsh’ın yılın ilerleyen dönemlerinde para politikasında gevşemeyi destekleyebileceğine dair sinyaller altını destekleyebilir. Buna karşılık enflasyon konusunda daha temkinli bir yaklaşım ve faiz indirimi konusundaki isteksizlik, altın için negatif olacaktır.

Spot altın Singapur saatiyle 10:22 itibarıyla yüzde 0,6 düşüşle ons başına 4.800,54 dolara geriledi. Gümüş yüzde 0,6 düşerek 80,41 dolara indi. Platin de hafif gerilerken, paladyum yatay seyretti. Bloomberg Dolar Spot Endeksi ise yüzde 0,1 yükseldi.

Bloomberg HT

Bakan Şimşek, Uluslararası Para Fo­nu (IMF)-Dünya Bankası Ba­har Toplantıları kapsamında düzenlenen “Parçalanan Bir Dünyada Ekonomik Entegras­yonun Geleceği” başlıklı panel­de konuştu. Kriz öncesi küre­sel ekonomik modelin istikrarlı bir jeopolitik ortama dayandı­ğını ancak artık bu durumun geçerliliğini yitirdiğini belir­ten Şimşek, risklerin kriz boyu­tuna ulaşmadan yönetilmesi­ni sağlayacak bir çerçevenin ta­sarlanması gerektiğini söyledi. Enerji bağımlılığının bu çerçe­vede ilk akla gelen başlıklardan biri olduğunu vurgulayan Şim­şek, Türkiye’nin Hürmüz Boğa­zı’ndaki gelişmelere maruziye­tinin oldukça sınırlı kaldığını ifade etti. Türkiye’nin enerji arz güvenliğinde güçlü bir çeşitlen­dirme stratejisi izlediğini belir­ten Şimşek, sıvılaştırılmış do­ğal gaz (LNG) kapasitesine ya­pılan yatırımları ve Anadolu’ya uzanan geniş boru hattı ağını bu stratejinin temel bileşenleri olarak öne çıkardı.

“Bizim için fırsatlar olduğunu düşünüyoruz”

Şimşek, gelecek dönemde ila­ve ticaret koridorlarına ihtiyaç duyulacağını vurgulayarak Orta Koridor’un en verimli seçenek­lerden biri olacağını düşündük­lerini söyledi. Türkiye’nin Dün­ya Bankası ile toplam 8,1 milyar dolarlık kritik bir finansman anlaşması imzaladığını belir­ten Şimşek, söz konusu proje­nin Asya’yı İstanbul Boğazı üze­rinden demir yoluyla Avrupa’ya bağlayacağını aktardı. Şimşek, ayrıca Basra Körfezi ve Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerini Tür­kiye’nin altyapı ağına yeniden bağlamak amacıyla Irak ile gö­rüşmelerin yürütüldüğü bilgi­sini verdi. Şimşek, “Dolayısıyla olayların seyrine tabi olmak ye­rine, öngörülü ve iyi tasarlanmış bir yaklaşımla hareket etmek zorundayız. Bunun yollarından birisi de yeni koridorlara ve ila­ve tedarik zincirlerine yatırım yapmaktan geçiyor” ifadelerini kullandı. Türkiye’nin son 20-25 yılda fiziksel altyapıya yaklaşık 400 milyar dolarlık yatırım ger­çekleştirdiğini aktaran Şimşek, şu değerlendirmelerde bulun­du: “Avrupa ve Batı ile bağları­mız güçlü, bununla birlikte dün­yanın geri kalanıyla da aktif bi­çimde etkileşim kuruyoruz. Bu ikili konum, Türkiye’yi bölge­si için doğal bir risk azaltma ve üretimi çeşitlendirme platfor­mu haline getiriyor. Dolayısıy­la bizim için fırsatlar olduğunu düşünüyoruz. Evet, küresel eko­nomi şu anda ciddi bir sorunla karşı karşıya ancak biz kısa va­denin ötesine bakıyoruz ve önü­müzde çok sayıda fırsat olacağı­na inanıyoruz.”

”Gümrük Birliği’nin güncellenmesini umuyoruz”

Ticaretteki parçalanmaya ve­rilecek yanıtın “izolasyon” ol­maması gerektiğini vurgulayan Şimşek, bu tabloyu yönetmenin yollarından birinin “bölgesel entegrasyonu güçlendirmek” olduğunu belirterek yeni kori­dorlara yapılan yatırımların da yumuşak stratejik gücün bir bi­leşeni olduğunu aktardı. Tür­kiye’nin Avrupa Birliği (AB) ile tam ekonomik entegrasyonu­nu derinleştirmeye devam et­mek istediğinin altını çizen Şimşek, Avrupa’daki iç siyasi dinamiklerin bu süreci sınırla­dığını ifade etti. Şimşek, Avru­pa’daki iç siyasi kaygıların aşıl­ması ve Türkiye-AB Gümrük Birliğinin hizmetler, tarım ve kamu alımlarını da kapsayacak şekilde güncellenmesi yönün­de beklentilerini dile getirdi. Bu koşullar altında Avrupa ile mevcut ticaret hacminin 10-20 yıl içinde rahatlıkla iki katına çıkabileceğini ifade eden Şim­şek, “AB tarafında ilerlemenin sınırlı kalması nedeniyle artık yakın coğrafyamıza da odakla­nıyoruz. Orta Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika, AB kadar ge­lişmiş olmasa da hızla büyüyen pazarlar ve hepsi yakın komşu­larımız. Dost ülkelere ve yakın coğrafyaya üretim kaydırma (friendshoring ve nearshoring) açısından önümüzde ciddi bir alan var.” diye konuştu.

“Bölgeler arasında tercih yapmak zorunda değiliz”

Afrika’yı da önemli bir coğrafya olarak gördüklerini belirten Şimşek, kıtadaki devasa altyapı yatırımlarının ve hizmet ile mal tedarikini besleyen demografik yapının burada çok sayıda fırsat sunduğunu kaydetti. Şimşek, “Kısa vadede önceliğimiz, Türkmenistan’ı doğal gaz koridorumuza bağlamak ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından olumsuz etkilenen güney komşularımızı kuzeye yönelen koridorları değerlendirmeye teşvik etmek olacak” dedi. Türkiye’nin AB ülkeleri dahil toplam 54 serbest ticaret anlaşmasına sahip olduğuna dikkati çeken Şimşek, “Dolayısıyla bir tercih yapmak zorunda değiliz. Avrupa ve genel olarak Batı ile bağlarımızı korurken Doğu ve Afrika ile ilişkilerimizi de güçlendirmek istiyoruz” değerlendirmesini yaptı. Ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılığın süreceğini ve tam anlamıyla izolasyonun mümkün olmadığını vurgulayan Şimşek, “Ne komşularımızdan ne de küresel tedarik zincirlerinden kopabiliriz. Ancak riskleri azaltmaya ve fırsatları çeşitlendirmeye yatırım yapmak zorundayız. Başka seçeneğimiz yok, şoklarla karşılaştık ve bunlardan ders çıkarmak durumundayız. ifadelerini kullandı.

“Zorlu dönemin güçlenerek aşılacağı mesajını vurguladık”

Bakan Mehmet Şimşek, IMF-Dünya Bankası Bahar Toplantıları kapsamında yoğun ve verimli temaslarda bulunduklarını belirterek, “Tüm görüşmelerimizde, Türkiye’nin güçlü ve dayanıklı ekonomisi, stratejik konumu ve yüksek potansiyeliyle bu zorlu dönemi güçlenerek aşacağı mesajını vurguladık” ifadesini kullandı. Şimşek, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda, şu ifadeleri kullandı: “Birçok kuruluş ve yatırım bankasının ev sahipliğinde binden fazla yatırımcıya ülkemizin ekonomik görünümünü anlattık, MÜSİAD ile birlikte reel sektör temsilcileriyle bir araya geldik. Dünya Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Asya Kalkınma Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü başkanlarıyla görüştük.

Kredi derecelendirme kuruluşlarıyla temaslarda bulunduk. Türkiye’yi Orta Koridor’un merkezi haline getirecek IN-RAIL projesine imza attık. Birçok ülkenin maliye bakanı ile ikili görüşmeler yaptık. Münih Güvenlik Konferansı’nda küresel güvenlik ve transatlantik işbirliğine dair görüşlerimizi paylaştık. G20, IMFC, FATF ve İklim için Maliye Bakanları Koalisyonu toplantılarına katıldık. Tüm görüşmelerimizde, Türkiye’nin güçlü ve dayanıklı ekonomisi, stratejik konumu ve yüksek potansiyeliyle bu zorlu dönemi güçlenerek aşacağı mesajını vurguladık.”

Dünya

Togg ile mevcut iş birliğine işaret eden Bosch yöneticileri, bu teknolojilerin Türkiye’de de devreye alınabileceğinin sinyalini verdi.

Bosch’un üzerinde yoğunlaştığı Seviye 3 (koşullu otonom) sürüş teknolojisi, belirli şartlar altında sürücünün araca müdahalesine ihtiyaç duymadan ilerleyebiliyor. Ancak şirketin dikkat çeken asıl yeniliği, bu otonom yapıyı sürücü sağlığıyla entegre eden sistemler oldu. Geliştirilen sensörler ve yazılımlar sayesinde sürücünün yorgunluk seviyesi, kalp ritmi ve vücut sıcaklığı anlık olarak takip ediliyor. Olası bir sağlık problemi ya da bilinç kaybı durumunda ise araç, kontrolü devralarak güvenli şekilde yol kenarına yanaşıyor ve otomatik acil çağrı gerçekleştiriyor. Bu özellikler, otonom sürüşün yalnızca konfor değil, doğrudan hayat kurtaran bir güvenlik katmanı haline geldiğini gösteriyor.

Araştırma merkezinde misafirleri Togg karşıladı

Etkinlikte dikkat çeken unsurlardan biri de Türkiye’nin yerli elektrikli otomobili Togg oldu. Araştırma merkezinin girişinde sergilenen T10X modeli, uluslararası basın mensuplarının yoğun ilgisiyle karşılaştı. Bosch mühendisleri de Togg’un performansı ve teknolojik altyapısına vurgu yaptı. Toplantı kapsamında sorularımızı yanıtlayan Bosch Mobilite’den sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi Markus Heyn, Seviye 3 otonom sürüş ve sağlık teknolojilerinin Togg’da da yer alabileceğinin sinyalini vererek iş birliğinin geleceğine dair önemli bir ipucu paylaştı. Heyn, “Bunun en net cevabını elbette Togg’daki arkadaşlarımıza sormanız gerekir. Ancak biz bu teknoloji üzerinde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Togg da birlikte çalıştığımız firmalardan biri. İlerleyen dönemde bu teknolojileri Togg’da görmemek için bir sebep yok. Neden olmasın?” diyerek kapıyı açık bıraktı.

Bu açıklama, Bosch ile Togg arasındaki mevcut iş birliğinin daha ileri bir aşamaya taşınabileceğine işaret ederken, Türkiye otomotiv ekosistemi açısından da önemli bir potansiyel ortaya koyuyor. Elektrikli dönüşümün ardından otonom ve bağlantılı araç teknolojilerinde de Türkiye’nin daha güçlü rol üstlenebileceğine yönelik beklentiler artıyor.

“Togg, kelebek etkisi yarattı”

Bosch Türkiye ve Orta Doğu Başkanı Daniel Korioth de iş birliğinin önemine dikkat çekti. Togg ile başlangıcından bu yana teknoloji ortağı olmaktan memnuniyet duyduklarını belirten Korioth, bu sürecin yalnızca bir ürün geliştirme projesi olmadığını, aynı zamanda geniş bir ekosistem etkisi yarattığını vurguladı.

Türkiye’nin elektrikli araç pazarında Avrupa’da dördüncü sıraya yükseldiğini hatırlatan Korioth, Bosch’un Türkiye’de kurduğu elektrikli araç aplikasyon ve kalibrasyon yetkinlik merkezinin bu büyümede önemli rol oynadığını ifade etti. Korioth, Türkiye’deki mühendislik ekibinin kazandığı deneyimi üniversitelerle paylaştığını da belirterek, “Togg gibi projeler yalnızca kendi başarılarıyla sınırlı kalmıyor, tüm ekosistemde bir ‘kelebek etkisi’ yaratıyor” dedi.

Karakaş: Kullanıcı şehir içi otonom teknolojilere güveniyor

Mehmet Gürcan Karakaş da son dönemde yaptığı açıklamalarda kullanıcı beklentilerinin otonom sürüşte nasıl şekillendiğine dikkat çekiyor. Karakaş, son olarak katıldığı bir etkinlikte şu değerlendirmeyi yapmıştı: “Bugün kullanıcılar A noktasından B noktasına otoyol hızlarında, örneğin uyuyarak gitmeyi talep etmiyor. Ancak sürüş sırasında yapılabilecek hataları minimize eden, geç fark edilen riskleri ortadan kaldıran teknolojilere oldukça açıklar.

Togg olarak biz de halihazırda bunu sunuyoruz. Kullanıcıların büyük bölümü ise özellikle yoğun dur-kalk trafikte 30-40 km/s hızlara kadar otonom ilerleyebilen, çevresindeki trafiği ön, arka ve yanlardan izleyerek sürüşü kolaylaştıran ‘yoğun trafik asistanı’ gibi sistemleri talep ediyor. İstanbul gibi metropollerde sabah ve akşam saatlerinde yaşanan uzun yolculukları daha az yorucu hale getirecek bu teknolojiyi de yıl içinde devreye almayı planlıyoruz.”

Aysel YÜCEL-Ekonomim

Şu anda dünyanın başı, bir hadsiz yüzünden belada… Ancak hadsizlik sadece Trump’ın özelliği değil. İş dünyasında adeta bir salgın gibi, haddini aşan, zalim, küstah, tiran yöneticiler salgını var

Mevlana’ya sormuşlar; “o kadar okursun, yazarsın, söylersin de ne bilirsin?” Mevlana’nın cevabı, 800 yıl sonrasında hâlâ gündeme ışık tutar; “Haddimi bilirim.” Kısaca her şeyi bilmene gerek yok, haddini bil, yeter diyor. Sadi Şirazi de ekliyor; “ne kadar bilirsen bil, bilmediğin haddinse, hiçsin...”

Şu had meselesi de nereden çıktı? Neticede bu bir ekonomi yazısı… Ekonominin hadsizlikle ne ilgisi var? Şu ilgisi var; enflasyonun bizzat kendisi, ekonominin hadsizliği, ahlak bozuculuğu, fiyatların haddi aşması, tüketimin hadden taşması, piyasanın, haddini bilmez hadsizlerle dolup taşmasıdır.

KOLTUĞUNDAN ALDIĞI GÜÇLE…

Ortalık, mum kadar ışık vermediği halde kendini ay kadar parlak sananlarla dolu… Her şeyi biliyorlar, her soruna bir cevapları var ve her şeye hakları olduğunu sanıyorlar. Hele ki para sahibi olup da edep sahibi olmayan bir kitle var ki, maddi gücü çenesine vurmuş, istek, emir yağdırıyorlar.

Hadsizlik, edep-erkân yoksunu kişilerin cesaret patlamasıdır. Bilmez ama bilmediğini dahi bilmez. Bu yüzden cehaletini size dayatır. Bu, kamu görevlisi de olur, tepe yöneticisi de… Ancak koltuğundan aldığı güçle, sizi baskılar, bezdirir. Bilgisizliğinin sınırları sonsuzdur bu gibi yöneticilerin…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Hadsizliğe dair…

Böylelerine haddini bildirmek mümkün mü?

Bunun için erdemli cesaret gerektirir. Zira hadsiz, nerede duracağını bilmediği gibi onu uyarana düşmanlık besler. Uyaran; çalışanı ise işten atar, astı ise soruşturma açtırır, ama yine de mümkün.

Hadsiz size zarar verecekse ne yapmalı?

Haddini bilmeyene susarak cevap vermek, bağırarak cevap vermekten daha etkili olabilir. Neticede kartal, sinek avlamaz. Yine de hadsizi uyarmayınca, zulmü artar, yaptığını kendine hak olarak görür.

NOT

HADSİZLİK PANDEMİSİ DÜNYANIN SORUNU

Cehalet, giderilebilirdir… Öğretirsin; geçer. Ama cehlinden dahi habersiz hadsiz için dur durak yoktur ve kronik enflasyonun çürüttüğü iş ahlakı içinde böylelerinin hem sayısı hem de cüreti artıyor ne yazık ki… Tanrı sizi had bilmez yöneticilerden, ortaklardan, bakanından, bakmayanından korusun…

HADSİZLİK LÛGATI

Hadsiz insan: Sınırlarını aşan, başkasının hakkına, kişisel alanına giren, densiz, saygısızların genel adı

Saygısız insan: Kaba, terbiyesiz, aşırı özgüvenli, şımartılmış veya zarar vermeye cesaretlendirilmiş

Tiran yönetici: Yasaların kısıtlayamadığı, mutlak gücü elinde bulunduran, genelde zalim yöntemli

Küstah insan: Başkalarına karşı üstünlük taslayan, utanmazlıkla şekillendirilmiş güçsever ruh hali

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Ancak Gelir Vergisi Kanunu onlarca yıldır şirket ortaklarının elde ettiği en önemli kazançlarından birini vergisiz bırakıyor.

ANONİM ŞİRKETE SIFIR LİMİTED’E YÜZDE 40’A VARAN VERGİ

Peki, bu nasıl mümkün oluyor? Anonim şirket hisselerini belirli şartlarla satan bir ortak, milyonlar milyarlar kazansa dahi sıfır vergi ödüyor. Aynı kazancı elde eden limited şirket ortağı ise vergi ödüyor. Yani aynı kazanç, şirket türüne göre ya sıfır vergiye tabi ya da yüzde 40’a varan ciddi vergi yükü altında.

Üstelik bu avantaj çoğunlukla küçük yatırımcıya değil, büyük sermaye hareketlerine hizmet ediyor.

Mevcut sistemde, anonim şirket hisseleri hisse senedine bağlanmış ve en az iki yıl elde tutulmuşsa, satış kazancı tamamen vergiden istisna. Ancak aynı şirketin hisse senedine bağlanmamış paylarında böyle bir avantaj yok. Limited şirketlerde ise süreye bakılmaksızın tüm kazançlar vergilendiriliyor.

FİNANSA DÖNÜŞEN SERMAYE ÖDÜLLENDİRİYOR

Sistem, tarafsız değil! Sermayenin finansallaşmasını açık biçimde teşvik eden tercihler üretiyor. Sermaye piyasaya açıldıkça ve finansal araca dönüştükçe vergi yükü azalıyor, hatta sıfırlanıyor. Bu bakış içerisinde hisse senedi yalnızca bir ortaklık belgesi değil, aynı zamanda yatırım aracıdır. Bunlar herhangi bir mal gibi alınıp satılırken limited şirket hisseleri yönünden söz konusu değildir. Dolayısıyla sistem, finansal araca dönüşmüş sermayeyi koruyor ve ödüllendiriyor.

NEVİ DEĞİŞİKLİKLERİNDE GÖRÜNÜR OLUYOR

Uygulamada bu sorun, özellikle limited şirketlerin anonim şirkete dönüştürülmesi süreçlerinde iki yıllık sürenin hesaplanmasındaki tartışmalar nedeniyle daha görünür hale geliyor. Mali İdare nevi değişikliklerinde limited şirketin anonim şirkete dönüşüm sonrasında bastırılan geçici ilmühaber veya pay senetleri üzerinden iki yıllık süreyi hesaplaması vergilendirme yaratınca eleştiri konusu oluyor.

TAM İSTİSNA YERİNE KADEMELİ VERGİLENDİRME SICAK PARAYA SINIR, YATIRIMA TEŞVİK OLUR

Bu çerçevede yapılan tartışmalar çoğu zaman, söz konusu avantajın limited şirketlere de tanınıp tanınmaması üzerinden yürütülüyor. Oysa bu yaklaşım meseleyi daraltmaktadır. Asıl sorulması gereken milyonluk kazançların tamamen vergisiz bırakılması gerçekten doğru mudur? Sorun, istisnanın dar olması değil, sınırsız olmasıdır.

Oysa daha dengeli bir model mümkündür. Örneğin ortaklık paylarının iki yıldan önce elde çıkarılması halinde vergilendirileceğine ilişkin kural korunabilir. İki yıllık süre sermayenin sıcak paraya dönüşmemesi açısından rol oynar. Ancak bu sürenin sonunda vergilendirmede tamamen vazgeçmek yerine kademeli bir vergileme sistemi getirilebilir. Elde tutma süresi uzadıkça vergi oranının düşmesi sağlanabilir, ancak hiçbir durumda verginin tamamen ortadan kalkmasına izin verilmez. Böylece avantaj tek seferde değil, elde tutma süresine yayılır ve kademeli olarak elde edilir. Sermaye de yatırımda ve üretimde kalmaya devam eder.

VERGİSİZ KALINCA MESLEKİ ALAN DARALIYOR

Unutulmamalıdır ki bu kazançlar, çoğunlukla gerçek kişi olan ortaklar nezdinde ortaya çıkan şahsi değer artışı kazancıdır. Dolayısıyla mesele özünde sermayenin değil kazancın vergilemesidir.

Vergilemenin tamamen ortadan kalktığı bir alanda yalnızca kamu maliyesi zarar görmez; aynı zamanda sistemin denetim omurgası da zayıflar. Çünkü vergisiz bir kazanç alanında; (1) Beyan yükümlülüğü ortadan kalkar, (2) Tasdik, inceleme ve ihtilaf süreçleri devre dışı kalır.

(3)Bu durum, vergi uygulamasının asli aktörleri olan serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler açısından da mesleki işlev alanının daralması anlamına gelir.

Daha açık ifade etmek gerekirse: vergilemenin olmadığı yerde hem denetim yoktur hem de mesleki katma değer.

KAMU YARARI İLE MESLEK RARAININ ÖRTÜŞMESİ

Bu tablo, kamu yararı ile mesleki yararın aynı zeminde birleştiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Yüksek tutarlı kazançların vergiden tamamen istisna edildiği bir yapıda kayıt ve belgeleme disiplininin korunması mümkün değildir; beyan yükümlülüğü fiilen ortadan kalkar. Bu durum, para hareketlerinin izlenebilirliğini zayıflatır ve sistematik olarak denetimsiz alanlar üretir

Kent yaşamından sıkıldık

Doğayla olan bağın zayıflaması aslında en büyük bunalım nedenimiz. Gün boyu ekranlar arasında sıkışan, beton içinde yaşayan bizler için toprakla, suyla, yeşille temas büyük bir ihtiyaca dönüştü. Şehirden tamamen kopmadan doğaya yaklaşma arayışındayız. Hobi bahçesi adı altında kent çeperlerinde küçük ölçekli toprak parçalarına yönelim bu boşluğu doldurmaya aday bir çözüm olarak son yıllarda öne çıktı.

Ne var ki bu yönelim, kısa sürede kontrolsüz bir genişlemeye dönüşerek kendi sorunlarını da üretti. Hobi bahçeleri, gecekondulaşma sürecine benzer şekilde, çoğu zaman planlama ilkelerinden ve tarım politikalarından bağımsız biçimde şekillendi. Sonuçta ortaya çıkan tabloda, yalnızca bireysel bir yaşam tercihi değil; aynı zamanda tarım arazilerinin parçalanması, kaynakların verimsiz kullanımı ve gayrimenkul spekülasyonunun yaygınlaşması gibi çok katmanlı bir yapı ortaya çıktı. Bu nedenle hobi bahçeleri meselesi, artık sadece bir yaşam tarzı tercihi değil, düzenlenmesi gereken yapısal bir konu olarak karşımızda duruyor.

Kanun teklifi ne getiriyor?

Kanun Teklifi’nde hobi bahçelerine ilişkin düzenlemeler özellikle 22’nci ve 24’üncü maddelerde somutlaşıyor. Teklif’in 22’nci maddesinde, imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alanlarda mülkiyet edinimi ve buna bağlı tasarrufların doğrudan değil, ilgili Bakanlığın iznine bağlı olarak gerçekleştirilebileceği hüküm altına alıyor. 24’üncü madde ise izinsiz biçimde bu amaçla kullanılan arazilere yönelik daha caydırıcı bir çerçeve çiziyor. Bu alanlara elektrik, su ve doğal gaz gibi altyapı hizmetlerinin bağlanması ve abonelik tesis edilmesi yasaklanırken, kurallara aykırı kullanım durumunda idari para cezalarının uygulanacağı açıkça düzenleniyor.

Unutmayalım; gıda güvenliğimiz sorunlu, su zengini de değiliz

Kanun Teklifi’nin 22’nci madde gerekçesinde “yasalaşması teklif edilen madde ile iklim değişikliğinin olumsuz etkileri ve ülkemizin karşı karşıya olduğu su stresi, gıda enflasyonu ve gıda güvenliği sorunları bağlamında tarım arazilerinin korunması gerekliliği vurgulanıyor. Söz konusu gerekçede “özellikle Ankara ve İstanbul gibi megakentlerin mücavirinde yer alan tarım arazilerinin korunmasının zaruret hâlini aldığı” hususuna yer veriliyor.

Tarımsal maliyetler ve megakent çeperleri

Tarım ürünlerinin tarladan sofraya gelene kadar geçirdiği süreçte, nakliye maliyetleri ve aracıların etkisi nedeniyle fiyatlar ciddi şekilde artabiliyor. Bu yüzden özellikle büyük şehirlerin gıda ihtiyacının mümkün olduğunca yakın çevresindeki tarım arazilerinden karşılanması daha da önemli hale geliyor. Ankara ve İstanbul gibi büyük şehirlerin etrafındaki verimli tarım alanlarının korunması da bu nedenle kritik bir gereklilik olarak öne çıkıyor.

Hobi bahçelerinde sürdürülebilirlik krizi ve gıda enflasyonu izi

Hepimizin malumu, ülkemiz gıda ve enerji enflasyonunda (kira enflasyonunda olduğu gibi) dünyanın maalesef önde gelen ülkeleri arasında yer alıyor. Bu da hem hanehalkı bütçesi üzerinde ciddi bir baskı yaratıyor, hem de üretim ve tedarik zincirindeki yapısal sorunların ne kadar kritik hale geldiğini gösteriyor. Bu çerçevede, hobi bahçelerine yönelik düzenlemelerin su-arazi kullanımında verimliliği artırmayı öncelemesi önem taşıyor. Düzenlemelerin yalnızca mekânsal planlama değil, aynı zamanda derinleşen sürdürülebilirlik krizi ve artan gıda enflasyonuyla mücadele amacını taşıdığını da ayrıca not etmek gerekir.

[1] https://tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/a15bb2e5-7758-4b60-a3bd-019ce222957a

Vergi kanunlarımızda son yıllarda önemli değişiklikler yapıldı. Gelir İdaresi Başkanlığına verilecek beyanların yapılan değişiklikler dikkate alınarak doğru bir şekilde verilmesi son derece önemli. Vergi beyanları ve yapılan son değişiklerin de yer aldığı ayrıntılı açıklamalar gerek GİB’nca gerekse TÜRMOB tarafından ayrıntılı bir şekilde açıklanmakta. Konunun çok kapsamlı olması nedeniyle bu yazımızda ayrıntılara girilmeyecek sadece bilinmesi gereken önemli gördüğümüz hususlara değinilecektir.

Genel Bilgi

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıklarının kazançlarını kurumlar vergisine tabi kılmıştır.

Kurumlar Vergisi Kanununun (KVK) 32/1 inci maddesi gereğince, kurumlar vergisi mükellefleri, kurum kazancı üzerinden %25 oranında kurumlar vergisi öderler. Mali tablolarda yer alan kazanç (ticari kâr) vergiye tabi kurum kazancından muhtelif sebeplerle farklı olabileceği için matraha ulaşırken,

• İndirimi kabul edilmeyen giderlerin eklenmesi,

• Vergiye tabi olmayan gelirler ile bazı indirimlerin ve istisnaların ise düşülmesi,

İle matraha ulaşılacaktır.

Beyanname Verme Süresi, Ödeme Ve Oran

2025 yılı kazançlarına ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin 30 Nisan 2026 Perşembe gününe kadar verilmesi gerekmektedir.Beyan üzerinden tarh edilen verginin son ödeme günü 30 Nisan 2026’dır.Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32’nci maddesine göre kurumlar vergisi oranı %25’tir.

2025 yılında elde edilen kazançlar için bankalar, 6361 sayılı Kanun kapsamındaki şirketler, elektronik ödeme ve para kuruluşları, yetkili döviz müesseseleri, varlık yönetim şirketleri, sermaye piyasası kurumları ile sigorta ve reasürans şirketleri ve emeklilik şirketlerinin kurum kazançları üzerinde kurumlar vergisi oranı %30’dur.

Kurumlar Vergisi Beyannamesi Hazırlanırken Dikkate Edilecek Önemli Hususlar

2025 Yılı Kurum kazançlarına ilişkin Vergi beyanlarına ilişkin ayrıntılı açıklamalar yukarıda da ifade edildiği üzere gerek GİB’nca gerekse TÜRMOB tarafından yapılan duyurularla ayrıntılı bir şekilde açıklanmakta. Konunun çok kapsamlı olması nedeniyle bu yazımızda ayrıntılara girilmeyecek sadece Kurumlar Vergisi Beyannamesi Hazırlanırken Dikkate Edilecek Önemli gördüğümüz hususlara değinilecektir.

• Kurumlar Vergisi Mükelleflerinin Mükellefiyet Durumlarına Göre Kurumlar Vergisi Oranı İrdelenmelidir. İmalat Ve İhracat Faaliyetlerine İlişkin Olarak 1-5 Puan İndirimi Hesabından Yararlanma Durumlarına Bakılmalıdır. Yararlanılan Vergi İndirim Tutarı 200.000-TL Üzerindeyse Tasdik Raporu Yazılması Gerektiği unutulmamalıdır.

• Vergi Uyumlu Mükellef İndirimi Dijital İnternet Vergi Dairesinden Sorgulayarak Yararlanıp Yararlanmadığı Konusunu İrdelenmelidir.

• Geçmiş Yıl Zararları Son 5 Yılın Kurumlar Vergisi Beyannamesi Üzerinden Teyit Edilmelidir. Ayrıca Matrah Artırımından Yararlanılan Dönemler İçin Zararın Yarısı, 2022 Yılına Ait Zararların Tamamı İzleyen Yıllarda Mahsup Edilemeyeceği unutulmamalıdır.

• Bağış, Yardım Veya Sponsorluk Harcamaları Varsa Beyannamede İndirim Yapılıp Yapılmayacağına İlişkin Şartlar İrdelenmelidir. Bağış-yardımın tamamının mı veya ticari karın %5’lik kadar kısmının mı, sponsorluk harcamasının %50’sinin mi veya %100’nün mü indirim konusu yapılacağı gibi konulara dikkat edilmelidir.

• Yararlanılan İstisnalara İlişkin KVK Tebliği Kapsamında Gerekli Şartları Sağlayıp Sağlamadığına Bakılmalı, İstisnaların Yükümlülükleri Yerine Getirilmelidir.

• Gayrimenkul veya İştirak Satış Kazancı İçin Beyanname Tarihine Kadar Fon Ayrılmasıdır. Yararlanılan Ar-Ge İndirimi Ve Teknokent Kazançları Üzerinden %3 Fon Ayrılmalı Ve Yıl Sonuna Kadar Yatırım Yapılmalıdır.

• 10/1-Ğ Kapsamında Yapılan Hizmetlerinin Bedelinin Tamamının, Beyanname Verme Tarihine Kadar Yurtiçine Transfer Edilmesi Gerekmektedir.

• Nakdi Sermaye İndiriminden Yararlanan Mükelleflerin İlgili Banka Şubesi Tarafından Onaylanmış Banka Hesap Özetini, Kağıt Ortamında Veya Elektronik Ortamda İlgili Dönem KV Beyannamesi Verme Süresi İçerisinde KV Yönünden Bağlı Oldukları Vergi Dairelerine İbraz Etmeleri Gerekmektedir.

• Gayrimenkul Satışları Ve İştirak Satışları Varsa, Satış Kazancı İstisnasından Yararlanma Koşulları İrdelenmelidir.

• Teknokent Kazancından Yaralanmadan Önce Yönetmelik Kapsamında Vergi Dairesine Yönetici Şirketin Onayı Alınarak Bildirim Yapılması Gerekmektedir.

• 49 Sıra No.lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği Uyarınca; 2025 Yılı Dahil Tasdik Zorunluluğu Getirilen İndirim Ve İstisnalarda Belirlenen Sınırlar Dikkate Alarak Tasdik Kapsamında Olunup Olunmadığı İncelenmelidir.

• 2025 Yılı İçerisindeki Ticaret Sicil İşlemlerine Bakarak Sermaye Artışlarının Nasıl Yapıldığı Ve Nakdi Sermaye İndiriminden Yararlanma Durumuna Bakılmalıdır.

• Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Detaylıca Kontrol Edilmelidir. (Ödenmeyen SGK, Ödenmeyen Kıdem İhbar Tazminatı Vb.)

• Gider Ve Gelir Tahakkuku Yapılacak Durumlar Varsa Mutlaka Yapılmalıdır. Ödemesi bir sonraki yılda yapılan Kredi faizlerinin gün hesabına göre faiz gider tahakkukunun yapılmasına ve bir sonraki yılda elde edilen faiz gelirlerinin de gün hesabına göre faiz gelir tahakkukunun yapılmasına özellikle dikkat edilmelidir.

• Şirketin Finansman Gider Kısıtlaması Kapsamına Olup Olmadığına Bakılmalıdır.

• Şirketin Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamında Harcamaları Varsa İndirimli Kurumlar Vergisinden Yararlanıp Yararlanmadığı İrdelenmelidir. Yeni Alınan Teşvik Belgesi İçin 9903 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Kapsamında İşlem Yapılmalıdır. Belirli Bir Sınır Olmaksızın Yararlanılacak YKT İçin Tasdik Raporu Yazılması Gerektiği unutulmamalıdır.

• Yıllara Sari İşler İçin 31.12.2025 Tarihine Kadar Dönem İçerisinde Geçici Kabul Yapılıp Yapılmadığı Kontrol Edilmelidir.

• Gelir Tablosu Üzerindeki Vergi Karşılığı, Bilanço Üzerindeki Vergi Karşılığıyla ile Uyumlu Olması yanında Gelir Tablosu Üzerindeki Dönem Net Karı, Bilançodaki Dönem Net Karıyla Uyumlu Olup olmadığı kontrol edilmelidir.

• Bilanço Üzerinde Ortaklardan Alacaklar Hesabı Veya Kasa Fazlası Varsa 642 Hesapta Mutlaka Adat Faizi Yürütülmelidir.

• Gelir Tablosu Üzerindeki Satışlar İle KDV Beyannamesindeki Kümülatif Tutarlar uyumlu olmalıdır.Fark varsa Farkın İzahatını Dipnot Üzerinde Yazılması Yararlı Olacaktır.

• Kar Dağıtım Tablosu Düzenleme Zorunluluğu Olan Firmaların Tabloyu Düzenlemesi Gerektiği unutulmamalıdır.

• Tam Tasdik Veya Zorunlu Tasdike Tabi Mükelleflerin Beyannamelerini Onaylamadan Önce Yararlanılacak İndirim Ve İstisnalar İçin Mutlaka İlgili YMM Den Onay Alarak Tasdik Raporuna Uygun Olarak Beyanları Onaylamaları Doğru Olacaktır.

• Varsa Yurt Dışında Elde Edilip Türkiye’de Vergilendirilen Kazançlar Üzerinden Ödenen Vergiler, Belirli Sınırlar Dahilinde Türkiye’de Hesaplanan Kurumlar Vergisinden Mahsup Edilebilir; Ancak İstisna Kapsamındaki Kazançlara Ait Vergiler Mahsup Edilemez Ve İndirilemeyen Tutarlar En Fazla Üç Yıl İçinde Kullanılabilir.

• Fiili Envanter Sayım Sonuçları İle Kaydi Envanter Sonuçları Karşılaştırılmalı. Mutabakat Sağlandıktan Sonra Satılan Malın Maliyeti Hesaplanmalıdır.

• Dövizli Alacak, Borç, Kasa, Banka, Kredi Hesapları Gibi Hesapların Kur Değerlemeleri Yapılmalıdır.

SSK başlangıç tarihim 12.10.1999. 23 gün çalışmışlığım var. Emekli Sandığı başlangıç tarihim 02.07.2001. Buradan da 7928 günüm var. 01.06.2024’de başladığım BAĞ-KUR’da 540 gün prim ödedim. Tekrar 02.12.2024 tarihinde SSK’lı çalışmaya başladım ve şu an 443 gün oldu. Askerlik borçlanmamı memur iken yaptım. 7928 günün içinde 540 gün askerlik borçlanmam da var. Askerlik borçlanmam dolayısıyla sigorta başlangıcım 12.04.1998 tarihine çekilmiş görünüyor. Sizce ben 9000 günü doldurduğum zaman EYT’den yararlanarak 4C’den emekli olabilir miyim? (Yusuf Y.)

Sigortalı çalışmaya başlamadan önceki askerlik sürelerini borçlananların sigorta başlangıcının borçlanılan süre kadar öne çekilmesi konusunda maalesef adaletsiz bir uygulama söz konusu. Bu haktan SSK ve BAĞ-KUR’lular ile ilk defa 5510 Sayılı Kanuna tabi olarak çalışmaya başlayan 4/a, 4/b ve 4/c statüsündeki tüm çalışanlar yararlanabiliyor. 5434 Sayılı Kanuna tabi memurlar ise yararlanamıyor.

Ombudsman’a bu konuda başvurular oldu. Ombudsman, 5434 Sayılı Kanuna tabi çalışmaya başlayan memurların sigortalı çalışma öncesindeki askerlik borçlanmasının sigorta başlangıcını öne çekmesinin sağlanması konusunda tavsiye kararları aldı. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu tavsiyeye uymadı.

SGK, SSK ve BAĞ-KUR’luların sigorta başlangıç tarihlerinin öne çekileceğine dair ilgili kanunlarda açık hüküm bulunduğunu, ancak 5434 Sayılı Kanunda böyle bir düzenleme olmadığını savunuyor. Ekim 2008 tarihinden itibaren 5510 Sayılı Kanun kapsamında 4/c statüsünde ilk defa memurluğa başlayanlar da sigorta başlangıç tarihini öne çekebildikleri halde SGK kararını değiştirmiyor.

Maalesef 5434 Sayılı Kanuna tabi memurlar, askerlik veya diğer herhangi bir hizmet borçlanması ile sigorta başlangıcını öne çekerek emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesinden yararlanamıyorlar.

SSK veya BAĞ-KUR statüsünde emekli olabilmeniz halinde sigorta başlangıç tarihiniz öne çekilmiş sayılır. SGK, Ombudsman’dan gelen tavsiyelere uysa sizin de askerlik borçlanmanıza bağlı olarak sigorta başlangıç tarihiniz öne çekilmiş sayılır ve EYT’den yararlanarak 9000 günü tamamladığınızda emekli olurdunuz. Ancak, SGK’nın bu konuda tutum değişikliğine gittiğine dair herhangi bir düzenleme yapılmadı.

Mevcut durumda 9000 günü tamamladığınızda Emekli Sandığı’ndan emekli olabilmeniz için, tamamladığınız tarihten sonra sigortalı hiçbir işte çalışmadan 60 yaşını beklemeniz gerekir.

Kaç yaşında olduğunuzu belirtmemişsiniz. Yaşınız genç ise daha erken emekli olabilmeniz için EYT’den yararlanmak amacıyla son 2520 gün içinde SSK veya BAĞ-KUR’da en fazla süreyi doldurmanız gerekir. BAĞ-KUR’da kalmaya devam etseydiniz BAĞ-KUR prim günlerinizi 1260’a daha erken tamamlayarak emekli olabilirdiniz.

MEMURLUKTAN İSTİFA EDEN İŞ KANUNUNA DAYANARAK EMEKLİ İKRAMİYESİNİ NASIL ALABİLİR?

Emekli aylığındaki düşüşten etkilenmemek için 2024 yılı sonunda mecburen emekli oldum. Şu anda kurumsal bir yerde çalışmıyorum. Yaşım 49. Sistemde toplam 8910 gün görünen primlerin 4170 günü Emekli Sandığında, kalanı ise SSK’da geçti. Memuriyet 24.11.1997’de başlayıp 08. 03.2010 tarihinde istifa ile sonlandı. Özel sektördeki çalışmalarım sonunda 1.11.2024 tarihinden bu yana emekli maaşı almaktayım. 2001 yılında yaptığım askerliğimi borçlanmadım.

Kamudaki çalışmalarımın karşılığı emekli ikramiyesini İş Kanununa göre dava açarak veya başka bir yolla alabilir miyim? Bazı hukukçular / uzmanlar 2008 sonrası 5510 Sayılı Yasa ile tüm sosyal güvenlik kurumları birleştiği için emekli ikramiyesi alabileceğimi söylüyorlar. Emekli ikramiyesini alabilir miyim? (Necmeddin K.)

5434 Sayılı Kanuna tabi memurların emekli ikramiyesini nasıl alabilecekleri kanunun 89. Maddesinde düzenlenmektedir.

Sizin gibi birden fazla statüde hizmeti bulunanların emekli olduklarında kamudaki çalışma sürelerine karşılık gelen emekli ikramiyesini alabilmeleri için memuriyetin 1475 Sayılı İş Kanununda belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartı aranıyor. Sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 tarihinden önce başlayan işçilerin kendi isteğiyle işten ayrıldığında kıdem tazminatı alabilmesi için en az 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü bulunması gerekir.

Verdiğiniz bilgilere göre prim günü koşulunu yerine getiriyorsunuz ancak 15 yıl sigortalılık süreniz bulunmuyor. Memuriyete başlamadan en az 3 yıl önce SSK veya BAĞ-KUR kapsamında sigorta girişiniz olsaydı 15 yıl sigortalılık süresini doldurmuş sayılırdınız.

Emekli aylığı bağlattıktan sonra hizmet borçlanması yapılamıyor. Kaldı ki, emekli ikramiyesi alabilmeniz için prim gününe değil sigortalılık süresine ihtiyacınız var. 15 yıl sigortalılık süresi ile kastettiğim ilk defa sigortalı çalışmaya başladığınız tarih ile memuriyetten ayrıldığınız tarih arasında fiilen çalıştığınız ve çalışmadığınız sürelerin toplamıdır.

YURT DIŞINDA YAŞAYAN TÜRK VATANDAŞI EMEKLİLİK İÇİN EKSİK GÜNLERİNİ NASIL TAMAMLAYABİLİR?

Ocak 1977 doğumluyum. İlk SSK girişim 01.02.1990. Türkiye’de Mart 2002’ye kadar sigortalı çalıştım. 2000-2001 yıllarında yedek subay oldum. 450 Gün 4/c’den 4/a’ya aktarıldı. E-Devlet üzerinden 4/a gün sayısı toplam 1535 gün görünüyor. 2002 sonunda Almanya’ya geldim. Ocak 2005’den itibaren makine mühendisi olarak çalışıyorum. Türkiye’de olsaydım EYT’li olarak emekli olabilecektim ve emekli maaşımı alabilecektim, çalışmaya da devam edecektim. Fakat yurt dışında çalıştığım için eksik günlerimi isteğe bağlı ödesem de Almanya’da çalışmaya devam ettiğim için Türkiye’den emekli maaşı bağlanmıyor. Ne zaman ki Almanya’dan emekli olurum, o saatten sonra Türkiye’den de emekli aylığı bağlatabilirim diye biliyorum.

Türkiye’de EYT emeklisi arkadaşlarım hala çalışmalarına rağmen emekli maaşı alırken, yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşı olarak neden benim emekli aylığı almam engelleniyor?

4A prim ödenmiş günüm 1535. 3600 günden emekli olabilmem için ne yapmam gerekir? Ne önerirsiniz? (Sinan K.)

Türkiye’deki çalışma süreniz sadece 1535 gün görünüyor. Sigortalı çalışmaya başlama tarihinize göre 5525 prim gününüz olsaydı EYT’den yararlanıp emekli olduğunuz gibi Almanya’da çalışmaya da devam edebilirdiniz.

Emekli aylığı almakta iken çalışma yasağı yurt dışında çalışanlara değil, “yurt dışı borçlanması” yapmak suretiyle emekli olanlara uygulanmaktadır. Yurt dışı borçlanmasına ihtiyaç duymadan Türkiye’deki çalışması ile emekli olanlar yurt içinde veya yurt dışında çalışabilirler.

Yurt dışında çalışmaya devam ederken veya yurt dışında yaşarken isteğe bağlı sigorta yaptıramazsınız. İsteğe bağlı sigorta yaptırabilmek için Türkiye’de yaşamanız gerekmektedir.

3600 günle 60 yaşında emekli olabilirsiniz. 3600 günle emekli olabilmek için Türkiye’de en az 806 gün daha SSK’ya tabi çalışmanız, kalan süreyi de isteğe bağlı veya SSK statüsünde çalışarak 3600’e tamamlamanız gerekir.

Neticede Danıştay Üçüncü Dairesi 25.11.2025 tarihli ve E.2024/5700, K.2025/4831 sayılı Kararı ile, tebliğin geçmiş yıl zararlarını ilgilendiren kısımlarının iptaline karar verdi.

Maliyenin Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (VDDK) nezdinde temyiz yolunu kullanmış olduğunu tahmin ediyorum. Danıştay Üçüncü Dairesinin bu iptal kararı VDDK tarafından bozulmadığı sürece geçmiş yıl zararlarının yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından mahsup edilebileceği tabidir.

Ancak bu konuda Maliye kamuoyuna bir açıklama yapmadan, Beyanname Düzenleme Programında yapmış olduğu bir değişiklikle 2025 yılı kurumlar vergisi beyannamelerinde yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından mahsup edilecek geçmiş yıl zararlarını normal kurumlar vergisi matrahından mahsup edilen tutarla sınırlandırdı.

Umarım bu değişiklik bilinçli yapılmamıştır ve acilen düzeltilir. Aksi halde ihtirazî kayıtla beyan ve dava açılması kaçınılmaz olacaktır!

Konunun detaylarına girmeden önce aşağıda yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahının nasıl hesaplanacağını kısaca açıklamak isterim.

Yurt içi asgari kurumlar vergisi nasıl hesaplanır?

2025 yılından geçerli olmak üzere yürürlüğe giren yurt içi asgari kurumlar vergisi uygulaması ile kurumların bazı istisna ve indirimler nedeniyle fiilen ödedikleri kurumlar vergilerinin kanuni oranların çok altında kalması gerekçesiyle, ödenecek kurumlar vergisinin, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının yüzde 10’undan az olamayacağı düzenlendi.

Kanuna göre, yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahı hesaplanırken bazı istisna ve indirimlerin düşülmesine izin verilirken, bazı istisna ve indirimlerin ise indirilmesine izin verilmiyor. Bunlar kanunda açıkça sayılmış bulunuyor. İzin verilen ve verilmeyen istisna ve indirimlere 11 Ekim 2024 tarihli yazımdan ulaşabilirsiniz.

Geçmiş yıl zararlarına ilişkin ise kanun metninde açık bir hüküm yok. Başka bir ifade ile geçmiş yıl zararlarının asgari kurumlar vergisi matrahından düşülemeyeceğine dair yasal bir düzenleme bulunmuyor.

Ancak ilgili tebliğde, geçmiş yıl mali zararlarının yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından İNDİRİLEMEYECEĞİ belirtilmişti. Ancak Danıştay Üçüncü Dairesi tebliğdeki ilgili düzenlemelerin önce yürütmesinin durdurulmasına, sonrasında ise iptaline karar verdi.

Şimdi Maliye Beyanname Düzenleme Programında yaptığı bir değişiklikle, asgari kurumlar vergisi matrahından mahsup edilebilecek geçmiş yıl zararlarının girişine elle izin vermeyip normal kurumlar vergisi hesaplamasına ilişkin bölümde mahsuba konu edilen tutarı ilgili satıra otomatik olarak taşıyarak, asgari vergi matrahından mahsup edilecek geçmiş yıl zarar tutarını sınırlamış oldu. Aşağıda örneklerle bunun sonuçlarını göstermeye çalışacağım.

Böylece Maliye Danıştay’ın iptal kararının uygulanmasını da engellemiş oluyor!

Danıştay Üçüncü Dairesinin iptal kararının gerekçesi aynen şöyledir:

“5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen “Yurtiçi Asgari Kurumlar Vergisi” başlıklı 32/C maddesinde, Kanunun 32 ve 32/A maddeleri hükümleri dikkate alınarak hesaplanan kurumlar vergisinin, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10’undan az olamayacağı ve yurtiçi asgari kurumlar vergisi hesaplanırken birinci fıkrada belirtilen kurum kazancından ikinci fıkrada sayılan istisna ve indirimlerin düşüleceğinin belirtildiği, bunların dışında asgari verginin matrahının hesaplanmasına yönelik başkaca bir belirleme yapılmadığı ve davalı idareye matrahın belirlenmesine yönelik bir yetki verilmediği gibi indirim ve istisnalar dışında kalan diğer unsurların asgari verginin matrahından düşülmesine izin verilmeyeceğine dair bir yasal düzenleme de bulunmadığı anlaşılmış olup, geçmiş yıl zararlarının asgari kurumlar vergisi matrahından düşülmeyeceği ve asgari kurumlar vergisinin hesaplamasında dikkate alınmayacağına ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından iptali gerekmiştir.

Öte yandan, geçmiş yıl zararlarının dönem sonu ve dönem başı özsermaye karşılaştırması sonucu ticari bilanço zararı (gider fazlalığı durumu) olarak ortaya çıkabilmesinin yanında çeşitli istisnalardan faydalanılması sonucu mali zarar (zarar olsa dahi indirilebilecek indirim ve istisnaların ticari bilanço karından/zararından düşülmesi durumu) olarak da ortaya çıkabilmesi de mümkündür. Düzenlemenin amacının, çeşitli indirim ve istisnalar nedeniyle düşük vergilemenin önlenmesi olduğu belirtilmesine karşın, bu mahiyette olmayan gider fazlalığından kaynaklanan geçmiş zararlarının asgari vergi matrahından düşülmesine izin verilmemesi, ticari bilanço zararı üzerinden %10 oranında vergi alınmasına yol açacağından, kurumlar vergisinin konusunun, kanunun birinci maddesinde sayılan kurumların kazançları olduğu dikkate alındığında, geçmiş yıl zararlarından dolayı vergiye tabi kazancı olmayan bir mükellefin dava konusu düzenleme nedeniyle vergi ödemek zorunda kalacağı da açıktır. Bu nedenle, dava konusu, 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Tebliği’nin “32.5 Yurtiçi asgari kurumlar vergisi” bölümünün (32.5.4) ve (32.5.6) alt bölümlerinin yedinci paragrafları ile (32.5.6) alt bölümünde yer alan üçüncü ve beşinci örneklerin geçmiş yıl zararlarını ilgilendiren kısımlarının iptaline karar verilmiştir.” (Abdullah Tolu, “Danıştay geçmiş yıl zararı tartışmasına son noktayı koydu!”, Ekonomim Gazetesi, 27 Ocak 2026)

Görüldüğü gibi Danıştay kararının gerekçesi vergileme ilkeleri ile uyumlu ve çok isabetlidir.

Örneklerle geçmiş yıl zarar mahsubunun asgari kurumlar vergisine etkisi

Yurt içi asgari kurumlar vergisine ilişkin tebliğ düzenlemesinde, geçmiş yıl zararlarının asgari kurumlar vergisi matrahından düşülmeyeceği belirtildiğinden verilen örneklerin hiçbirisinde geçmiş yıl zarar mahsubuna yer verilmemiştir.

Maliyenin tebliğinden de görüleceği üzere, normal kurumlar vergisi hesaplaması ile asgari vergi hesaplamasının ayrı ayrı yapılarak ödenmesi gereken vergi hangisine göre daha yüksek çıkıyorsa, ödemeye o tutar esas alınmalıdır. Başka bir ifade ile bu iki hesaplamanın birbirinden tamamen ayrı bir şekilde yapılması ve sonucun karşılaştırılması esastır.

Bu nedenle asgari kurumlar vergisinden indirimi mümkün bulunan tüm istisna ve indirimlerin yanısıra geçmiş yıl zararlarının indirim konusu yapılması gerekir. Geçmiş yıl zarar mahsubunda normal kurumlar vergisinden mahsup edilen tutarla sınırlı bir mahsup yapılması söz konusu değildir. Kanunda bu yönde bir sınırlayıcı hüküm yer almamaktadır. Yani geçmiş yıldan devreden mali zararlar dönem ticari kar veya zararına KKEG’nin eklenmesi ve zarar olsa dahi indirilecek tüm istisna ve indirimlerin düşülmesi sonucunda bulunan “kar” rakamı ile sınırlı olarak yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından indirim konusu yapılabilir.

Örnek1: Kurumun ticari bilanço karı 1 milyon TL, kanunen kabul edilmeyen giderleri 500 bin TL ve geçmiş yıl mali zararları 2 milyon TL’dir. Ayrıca 1 milyon TL iştirak hissesi satış kazancı istisnası ile 250 bin TL serbest bölge kazanç istisnası hakkı bulunmaktadır.

Bu örnekte, beyanname programına göre asgari kurumlar vergisinden normal kurumlar vergisinden mahsup edilen tutarla (250 bin TL) sınırlı olarak geçmiş yıl zarar mahsubu yapılırsa (yani 1 milyon TL’lik zarar mahsubuna izin verilmezse) kurum 1 milyon üzerinden yüzde 10 oranında 100 bin TL kurumlar vergisi ödemek zorunda kalacaktır.

Bu vesileyle ifade etmek isterim ki, kanaatimce zarar mahsup hakkının takibi asgari kurumlar vergisi bakımından ayrıca yapılmalıdır. Eğer Maliye zarar mahsup hakkının takibini normal kurumlar vergisi ile sınırlı yapmayı düşünüyorsa bunu açıkça duyurmalıdır.

Örnek 2: Kurumun ticari bilanço zararı 1 milyon TL, kanunen kabul edilmeyen giderleri 1 milyon 500 bin TL ve geçmiş yıl mali zararları 2 milyon TL’dir. Ayrıca 2 milyon TL yurt dışı inşaat, onarım, montaj ve teknik hizmetler kazanç istisnası bulunmaktadır.

Bu örnekte beyanname programına göre mükellef 2 milyon TL zararı varken 50 bin TL vergi ödemek zorunda kalacaktır.

Örnek 3: Kurumun ticari bilanço zararı 500 bin TL, kanunen kabul edilmeyen giderleri 2 milyon TL ve geçmiş yıl mali zararları 1 milyon TL’dir. Ayrıca 500 bin TL taşınmaz satış kazancı istisnası, 750 bin TL emisyon primi kazancı istisnası ile 500 bin TL nakit sermaye artırımı indirim hakkı bulunmaktadır.

Bu örnekte de mükellef beyanname düzenleme programı izin vermediğinden 500 bin TL zarar mahsubunu yapamadığı için 50 bin TL asgari vergi ödemek zorunda kalacaktır.

Örnek 4: Kurumun ticari bilanço zararı 500 bin TL, kanunen kabul edilmeyen giderleri 2 milyon TL ve geçmiş yıl mali zararları 1 milyon TL’dir. Ayrıca 1 milyon TL’lik nakit sermaye artırımı indirim hakkı bulunmaktadır.

Bu örnekte olması gereken asgari vergi matrahı ile mükellef beyanname programına hesaplanan asgari vergi matrahı aynı tutardadır. Bu mükellef 500 bin TL nakit sermaye artışından kaynaklanan faiz indirimini kullanmasına rağmen 50 bin TL kurumlar vergisi ödemek zorundadır. Bu sonuç kanuna uygundur.

Ne yapılabilir?

Doğrusu ve en kolay olanı Maliye'nin beyanname düzenleme programını düzeltip yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından mahsup edilecek geçmiş yıl zararlarının elle girilmesine olanak sağlamasıdır.

Aksi durumda bu konuda çok sayıda ihtilaf çıkması kaçınılmazdır. Yukarıda yer verdiğim Danıştay kararının iptal gerekçelerine göre bu ihtilafların mükellef lehine sonuçlanacağını öngörüyorum.

Bunca mükellefi boşuna ihtirazî kayıt ve dava ile uğraştırmanın gereği yok. Önerim, Maliyenin bu konudaki yaklaşımını yargı kararına uygun olarak değiştirmesi yönündedir!

Son olarak ise, vergilendirmede esasa etki eden bu tür değişikliklerin hiçbir idari düzenleme veya duyuru yapılmaksızın beyanname düzenleme programı üzerinden yapılmasını çok yadırgadığımı da ayrıca belirtmeliyim. Maliye görüşlerini böyle değil, kanunda öngörülen usulleri kullanarak şeffaf bir şekilde duyurmalıdır.

ÇOCUKLA 24 HAFTA GEÇİRECEK

1-Doğum izni başlamamış kadın çalışanlar ne kadar süre izin kullanabilecek?
Şu an hamile olan ancak henüz analık izni başlamamış kadın çalışanlar; işçi, memur fark etmeksizin doğumdan önce 8 hafta, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta analık izni kullanabilecekler. Kadın çalışanlar isterler ve doktor da onay verirse doğumdan önce 2 hafta kalıncaya kadar çalışıp 6 haftalık izni doğum sonrasına aktarabilecek ve toplamda doğum sonrasında 22 hafta çocuğuyla birlikte olabilecekler. Analık izni henüz başlamadığı için bu durumdaki kadın çalışanlar yeni düzenlemedeki tüm haklardan faydalanabilecekler.

2-İzinde olup doğum yapmamışlar ne kadar izin kullanacak?
Şu an analık izninde olan ancak henüz doğum yapmamış kadınlar doğum öncesindeki izin haklarını kullanıyorlar ancak doğum sonrasındaki izinlerini kullanmaya başlamadılar. Düzenlemeyle yalnızca doğum sonrasındaki analık izni süresi uzatıldığı için bu durumdaki kadın çalışanlar doğum yaptıktan sonra 16 haftalık izninin tamamını kullanabileceK. Bu durumdaki kadın çalışanlar da eğer doğum öncesi tüm izinlerini kullanmışlarsa doğum sonrası 16 hafta, doğumdan önce 3 haftaya kadar çalışmış ve 5 haftalık izinlerini doğum sonrasına aktarmışlarsa 21 hafta çocuklarıyla olabilecekler.

DOĞUM İZNİNE BAŞLAYAN KADINLAR DA FAYDALANABİLECEK

3-Analık izni bitmemiş kadın çalışanlar ne kadar süre izin kullanabilecek?
Şu an evde çocuğuyla birlikte olan ve doğumdan sonraki analık izni henüz bitmemiş olan kadın çalışanlar düzenleme yürürlüğe girdikten sonra 8 hafta daha analık izni kullanabilecekler. Doğumdan sonraki analık izni süresi tamamlamadan önce düzenlemenin yürürlüğe girmesi söz konusu olursa bu durumdaki kadın çalışanlar işe dönmeden analık izin sürelerini uzatmış olacaklar ve 8 hafta daha analık izni kullanabilecekler.

İŞE DÖNEN 8 HAFTA DAHA İZİN YAPABİLECEK

4-Analık izni bitmiş kadın çalışanlar ne kadar süre izin kullanabilecek?
Analık izni bitmiş ve işe dönmüş kadın çalışanlardan doğumun üzerinden 24 hafta geçmemiş olanlar işverenlerinden talep ederek 8 hafta daha analık izni kullanabilecekler. Örneğin düzenleme 24 Nisan 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girerse 7 Kasım 2025 ve sonrasında doğum yapmış kadın çalışanlar işverenlerinden talep ederek 8 hafta daha analık izni kullanabilecekler.

24 HAFTASI BİTEN KULLANAMAYACAK

5-Analık izni bitmiş doğumun üzerinden 24 hafta geçmiş kadın çalışanlar izin kullanabilecek mi?
Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla analık izni süresi bitmiş, doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren de 24 haftalık süre tamamlanmış olan kadın çalışanlar ne yazık ki uzayan analık izni süresinden yararlanamayacaklar. Örneğin düzenleme 24 Nisan 2026 tarihinde yürürlüğe girerse 6 Kasım 2025 ve öncesinde doğum yapmış kadın çalışanlar ne yazık ki 8 haftalık analık izninden yararlanamayacaklar.

Son haftalarda Vergi Denetim Ku­rulu’nun (VDK) internet sitesinde yayımlanan yazılar ve yeni bir vide­oyla beraber kamuoyuyla paylaşılan açıklamalardan da görüleceği üzere Transfer fiyatlaması incelemelerin­de belirgin bir yoğunlaşma var. Üs­telik bu yoğunlaşma yalnızca sayı­da değil; incelemenin derinliğinde, kullanılan veri setinde ve mükellef­ten beklenen belgeleme kalitesinde de kendini gösteriyor.

VDK neye bakıyor, nasıl seçiyor?

VDK’nın kendi paylaşımlarından ve uygulamadan anlayabildiğimiz kadarıyla, mükellef seçiminde bir­kaç parametre öne çıkıyor:

1 Grup içi işlem hacminin ciroya oranının büyüklüğü,

2 Yurt dışı bağlı şirketlerle yapılan hizmet alımlarının sürekliliği ve büyüklüğü,

3 Grup içi mal ve hizmet alış veri­şinde bulunup yıllar içinde sü­rekli zarar veya düşük kâr marjı açıklayan şirketlerin sektör ortala­masıyla karşılaştırılması,

4 Son dönemde yeni bir odak nok­tası olarak öne çıkan gayri maddi hak ödemeleri.

Burada dikkat çekmek istediğim nokta şu: İnceleme elemanı artık masaya boş elle gelmiyor. Sektör ve­risi, emsal oran çalışması, kamuya açık finansal veriler ve başka mükel­leflerden toplanmış bilgi önceden hazırlanmış durumda. Yani siz bel­gelerinizi hazırlamadan önce, karşı tarafın bir ön varsayımı çoktan oluş­muş olabilir.

En sık karşılaşılan hatalar

1 Yıllık transfer fiyatlaması raporu­nun sadece “şekli bir ödev” olarak görülmesi. Oysa bu rapor, inceleme başladığında savunmanın ilk silahı­dır. İçeriği zayıf, emsal analizi gün­cellenmemiş, fonksiyon-risk analizi kopyala-yapıştır bir rapor, sizi koru­maz; aksine inceleme elemanının işi­ni kolaylaştırır.

2 Grup içi hizmet alımlarının belge­lendirilmesindeki eksiklik. “Hiz­metin fiilen alındığını” ispatlayan e-postalar, proje çıktıları, saat kayıt­ları ve hizmetten sağlanan faydanın somut göstergeleri olmadan ödenen bedel, bugün büyük bir riskin adıdır. VDK’nın eğitim videosunda da açıkça belirtildiği üzere, VDK artık yalnızca faturaya değil, hizmetin gerçekliğine bakıyor. Rakamlar büyüdükçe yurt dı­şından ilişkili şirketlerden alınan hiz­metlerin gerçekliği şirkete sağladığı faydaya dönük olabildiğince ayrıntılı belge, sonuç derlemek ve dosya olarak hazır tutmak gerekir.

3 Özellikle merkezi hizmetlerin, bir paylaşım metodu ile ilişkili şirket­lere paylaştırılmasında ayrıntılı ça­lışmalara ihtiyaç duyulacaktır. Bu ko­nuda son yıllarda yapılan ödemenin hizmet değil gayri maddi hak ödemesi olduğu yönünde eleştiri yapıldığı göz­lemlenmiştir.

4 Gayri maddi hak ödemelerinde ekonomik sahipliğin kurgulanma­mış olması. Royalty ödüyorsunuz; pe­ki o markayı, o teknolojiyi, o know-how’ı kim geliştirdi, kim değerini ar­tırdı, kim riske girdi?

Peki, şimdi ne yapmalı?

Önerilerimi, kendi ofisimizde müş­terilerimize verdiğimiz kontrol liste­sinden hareketle, olabildiğince somut aktarmaya çalışayım.

1 Son üç yılın transfer fiyatlama­sı raporlarını bugün masaya ya­tırın. Kullanılan emsal setleri gün­cel mi, fonksiyon-risk analizi şirke­tin bugünkü yapısını yansıtıyor mu, yöntem seçimi hâlâ savunulabilir mi? Bu soruların cevabı “emin de­ğilim” ise, raporu güncellemek için incelemenin başlamasını bekleme­yin.

2 Grup içi hizmet alımlarınızı her bir hizmet için; niteliği, faydası, bedel tespit yöntemi, belgeleri ve eko­nomik gerekçesi ayrı ayrı yazılı hale getirilsin. “Dosya hazır ” dediğinizde, gerçekten hazır olsun.

3 Yıllar içinde sürekli zarar veya sektörün altında marjla karlılık bildiriyorsanız, bunun ekonomik ge­rekçesini siz yazın. Pazar girişi, kur şoku, hammadde maliyetleri, grup içi fiyat politikası… Nedeni her ne ise, belgeye dayansın ve zaman içinde de­ğişen koşulları yansıtsın. Aksi hâlde, “sürekli zarar eden bir ticari işletme olmaz” cümlesiyle karşılaşmanız iş­ten bile değil.

4 Yurt dışı ilişkili kişilerle kurulan sözleşmeleri gözden geçirin. Söz­leşmenin tarihi, tarafları, riskleri ki­min üstlendiği, bedelin nasıl hesap­landığı; kâğıt üzerinde yazanla fiilen yapılan aynı mı? Uygulamanın söz­leşmeye uyumsuz olduğu durumlarda, hangisi emsaldir tartışmasına düşme­niz çok olası.

5 Peşin Fiyatlandırma Anlaşması (APA) seçeneği ne yazık ki Türki­ye’de yeterince efektif hale getireme­dik. Mali İdarenin bu konuda hızlan­ması gerekiyor ki mükellefler bu araca daha fazla başvurabilsinler. İşletile­bilse mükellefler önlerini daha rahat görebilecekler.

Transfer fiyatlaması, bir “belge­leme disiplini” olduğu kadar bir “ku­rumsal hikâye yazma” işidir. Şirketi­nizin hikâyesini, iş modelinizi, grup­la olan ilişkinizin gerçek doğasını siz yazmazsanız; birileri sizin yerinize yazıyor. Ve inanın, bu ikinci ihtimal hiç hoşunuza gitmiyor. VDK’nın açık­lamaları, sahanın yönünü çok net gös­teriyor. Mükelleflerin bu dalgayı kıyı­da seyretme lüksü yok. Bugün yapıla­cak iki haftalık bir öz-değerlendirme çalışması, yarın aylara yayılacak bir incelemenin sonucunu değiştirebilir.

Sayı : 11395140-105[VUK-1-24678]-402305 20.05.2021

Konu : Mükellefiyet tesisinden önce alınan gayrimenkulün defter Beyan Sistemi üzerinden aktife alınması

İlgide kayıtlı özelge talep formlarının tetkikinden; avukat olarak faaliyet gösterdiğiniz, mükellefiyet tesisinden önce alınan mülkün tamamını ofis olarak kullandığınız, Defter-Beyan Sisteminde ofisi iktisadi kıymet olarak aktifleştirmek istediğinizde, iktisadi kıymet listesinde yalnızca ”1.3 Belirli bir kısmı iş yeri olarak kullanılan meskenler” kodu ile kayıt yapılabildiği belirtilerek, envantere kayıt işleminin hangi bedel üzerinden yapılacağı, (1.3) no.lu iktisadi kıymet kodu üzerinden kayıt yapıldığı taktirde amortisman ve diğer harcamaların tamamının gider gösterilmesinde sakınca olup olmayacağı hususlarında Başkanlığımızdan görüş talep edildiği anlaşılmaktadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun;

– 65 inci maddesinde, “Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.

Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.

…“,

– 68 inci maddesinde, “Serbest meslek kazancının tespitinde aşağıda yazılı giderler hasılattan indirilir:

1. Mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen genel giderler (İkametgâhlarının bir kısmını iş yeri olarak kullananlar, ikametgâh için ödedikleri kiranın tamamı ile ısıtma ve aydınlatma gibi diğer giderlerin yarısını indirebilirler. İş yeri kendi mülkü olanlar kira yerine amortismanı, ikametgâhı kendi mülkü olup bunun bir kısmını iş yeri olarak kullananlar amortismanın yarısını gider yazabilirler.).

…“

hükümleri yer almaktadır.

Buna göre, aktife kaydedilerek işyeri olarak kullanılan taşınmaz için ayrılan amortismanların serbest meslek kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanunun 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi kapsamında hasılattan indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun;

– 187 nci maddesinde, “Ferdi teşebbüslerde, mükellefin sahip olduğu bina ve arazi hakkında aşağıda yazılı esaslar cari olur:

1. Fabrika, ambar, atelye, dükkan, mağaza ve arazi -işletmede ister kısmen, ister tamamen kullanılsınlar- değerlerinin tamamı üzerinden envantere alınır.

2. Ticaret hanları gibi oda oda veya kısım kısım kullanılabilen binalarla evlerin ve apartmanların yarısından fazlası işletmede kullanıldığı takdirde envantere ithal edilir.

3. Envantere alınan gayrimenkullerin kullanış tarzlarında sonradan vaki olacak değişiklikler, hesap yılı içinde nazara alınmaz.“,

– 189 uncu maddesinde, “Üzerinden amortisman yapılan kıymetler ve bunların amortismanları aşağıda yazılı şekillerden herhangi biri ile gösterilir:

1. Envanter defterinin ayrı bir yerinde;

2. Özel bir amortisman defterinde;

3. Amortisman listelerinde.

Amortisman kayıtları, amortismana başlandığı tarihten itibaren her yılın amortismanı ayrı ayrı gösterilmek şartiyle birbirine bağlanır. İşletmeye yeniden giren iktisadi kıymetlerle bunların amortismanlarının evvelki yıllara ait kayıtlarda devam ettirilmesi caizdir.

Amortisman defteri veya listelerinin kayıtları envanter kaydı hükmündendir. Yukarıdaki esaslara göre kayıtlarda gösterilen iktisadi kıymetlere ait değerler envanter defterine toplu olarak geçirilebilir.“,

– 211 inci maddesinde, “Serbest meslek erbabı, işlerinde bir yıldan fazla kullandıkları ve amortismana tabi tuttukları tesisat ve demirbaş eşyanın kıymetleri ile amortismanlarını 189’uncu maddede yazılı şekilde tutulan “Amortisman kayıtlarında” gösterirler.“,

– 262 nci maddesinde, “Maliyet bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade eder.”,

– 269 uncu maddesinde, “İktisadi işletmelere dahil bilumum gayrimenkuller maliyet bedelleri ile değerlenir. Bu kanuna göre, aşağıdaki yazılı kıymetler gayrimenkuller gibi değerlenir:

1. Gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı;

2. Tesisat ve makinalar;

3. Gemiler ve diğer taşıtlar;

4. Gayrimaddi haklar.”,

– 270 inci maddesinde, “Gayrimenkullerde, maliyet bedeline, satınalma bedelinden başka, aşağıda yazılı giderler girer:

1. Makina ve tesisatta gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri;

2. Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler.

Noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile Emlak Alım ve Özel Tüketim Vergilerini maliyet bedelini ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükellefler serbesttirler.“,

– 272 nci maddesinin birinci fıkrasında, “Normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler, gayrimenkulün veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının maliyet bedeline eklenir.”,

– 313 üncü maddesinde, “İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269 uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edavat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder.

…“,

– 320 nci maddesinde, “Amortisman süresi, kıymetlerin aktife girdiği yıldan başlar. Bu sürenin yıl olarak hesaplanması için (1) rakamı mükellefçe uygulanan nispete bölünür.

…

Her yılın amortismanı ancak o yıla ait değerlemede nazara alınabilir.

Amortismanın her hangi bir yıl yapılmamasından veya ilk uygulanan nispetten düşük bir hadle yapılmasından dolayı amortisman süresi uzatılamaz.“,

– Geçici 5 inci maddesinde “Bu kanunun mer’iyete girdiği tarihte veya müteakip yıllarda ticari, zirai veya mesleki kazançları dolayısıyla yeniden Gelir Vergisine girecek veya basit usulden gerçek usule geçecek olan mükellefler ile öteden beri faaliyete devam eden serbest meslek erbabının amortismana tabi iktisadi kıymetleri maliyet bedeli, maliyet bedeli bilinmiyorsa bizzat kendilerince alış tarihindeki rayice göre tahmin olunacak bedeli ile değerlenir. Şu kadar ki, bu kıymetlerin alış tarihleri ile mükellefiyete giriş veya gerçek usule geçiş tarihi arasındaki yıllara ait amortismanlar tutarı bu değerden düşülür ve bakiyesinin amortismanına devam olunur.“

hükümleri yer almaktadır.

Bunun yanı sıra, mezkûr Kanunun 315 inci maddesinde, mükelleflerin amortismana tabi iktisadi kıymetlerini Hazine ve Maliye Bakanlığının tespit ve ilan edeceği oranlar üzerinden itfa edecekleri ve ilan edilecek oranların tespitinde iktisadi kıymetlerin faydalı ömürlerinin dikkate alınacağı hükme bağlanmış olup, söz konusu maddenin Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden amortismana tabi iktisadi kıymetler için uygulanacak “Faydalı Ömür ve Amortisman Oranları” tespit edilerek; 339, 365, 389, 399, 406, 418, 439, 458 ve 506 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ile değişik 333 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği eki liste (Amortisman Listesi) ile açıklanmıştır.

Buna göre, mükellefiyet tesis edilmesinden evvel iktisap edilmiş olan ofisin (değer artırıcı giderler dahil) maliyet bedelinden, maliyet bedeli bilinmiyorsa alış tarihindeki rayice göre tahmin olunacak bedelden, ofisin iktisap tarihinden envantere alınma tarihine kadar ayrılması gereken amortisman tutarının düşülmesi sonucu oluşacak bedel üzerinden envantere dahil edilmesi gerekmekte olup, bu işlemden sonra, Bakanlığımızca belirlenen faydalı ömre göre amortisman süresi sona ermemişse kalan süre için amortisman ayrılması mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, sabit kıymet yönetimi ile ilgili olarak Defter-Beyan Sistemi internet adresi olan https://www.defterbeyan.gov.tr/tr/yardim/kilavuz bölümünde Defter-Beyan Sistemi Kılavuzu (versiyon 1.8) ve Sabit Kıymet Yönetimi Kullanıcı Kılavuzu yayınlanmış olup, Defter-Beyan Sistemi üzerinde sabit kıymet yönetimine ilişkin tüm aşamaları gösteren detaylı bilgi bu kılavuzlarda bulunmaktadır. https://portal.defterbeyan.gov.tr/auth/login sayfasından Defter-Beyan Sistemine giriş yapıldığında “Sabit Kıymet Yönetimi > Giriş İşlemleri > Aktifleştirme” bölümünde “Sabit Kıymet Ek Bilgileri kısmında yer alan “İktisadi Kıymet” alanında 1-6 arası genel sınıflamaya ait tüm amortismana tabi iktisadi kıymetler yer almaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Etkin olmadığı değerlendirilen vergi istisna, muafiyet ve indirimlerindeki miktar, süre ve oranların azaltılması veya kaldırılmasına yönelik bu anlayış, 7524 sayılı Kanun’la getirilen düzenlemelerle uygulamaya geçirilmiştir.

Anılan kanunla; her bir istisna ve indirim için münferit düzenleme yapmak yerine, tek bir düzenlemeyle bunların sağladığı vergi avantajlarının azaltılması amacıyla “yurt içi asgari kurumlar vergisi” adı altında Kurumlar Vergisi Kanunu’na 32/C maddesi eklenmek suretiyle yeni bir yasal düzenleme yapılmıştır. Geçmiş yıllarda da kamu harcamalarını karşılamada ortaya çıkan ek vergi ihtiyacı nedeniyle yurt içi asgari vergi benzeri vergiler alma yoluna gidilmişti. 3824 ve 3946 sayılı Kanunlarla benzeri düzenlemeler yapılmıştı.

Yeni ihdas edilen Kurumlar Vergisi Kanunu’nun Ek 32/C maddesi, 2025 yılı ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara; özel hesap dönemine tabi olan kurumların ise 2025 takvim yılında başlayan özel hesap dönemi ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlarına uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

EKONOMİ gazetemizin geçen perşembe günkü sayısında “Yurt içi asgari kurumlar vergisi mükellefleri ve yararlanacakları istisnalar” üzerinde durmuştuk. Bugün mükelleflerin yurt içi asgari kurumlar vergisinin hesabında yararlanacakları ve yararlanamayacakları indirimler üzerinde duracağız.

A- Yurt içi asgari kurumlar vergisi hesaplamasında kurum kazancından düşülen indirimler:

5520 sayılı Kanun ile diğer kanunlarda yer alan ve asgari kurumlar vergisi matrahından düşülen indirimler, ilgili kanun maddeleri de belirtilmiş olarak aşağıdaki gibidir:

1. a) 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 325/A maddesine göre girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-g)
   b) 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’a göre korumalı işyeri indirimi (5520 sayılı Kanun madde 10/1-h)
   c) Ar-Ge ve Tasarım indirimi (5746 sayılı Kanun madde 3 ve 3/A) (6550 sayılı Kanun geçici madde 1/c) (5520 sayılı Kanun madde 10/1-a)

Kurumlar vergisi beyannamesinin “Diğer indirimler” veya “Diğer indirimler ve istisnalar” satırlarında gösterilmekle birlikte, mahiyet itibarıyla indirim veya istisna kapsamında olmayıp daha çok vergi matrahının doğru hesaplanması amacıyla beyannamenin bu satırlarına yazılan (Türkiye Muhasebe Standartları/Türkiye Finansal Raporlama Standartları ile Vergi Usul Kanunu hükümleri arasındaki değerleme farkları, örtülü sermaye kabul edilen borçlanmalarda borç alan kurum nezdinde Türk Lirası’nın değer kazanması sonucu oluşan kur farkı gelirleri, kıdem tazminatı karşılığı iptali, vergi borçlarına mahsup edilen ve gelir olarak dikkate alınan 193 sayılı Kanun’un mükerrer 121 inci maddesi kapsamındaki indirim hakkı gibi) tutarlar üzerinden asgari kurumlar vergisi hesaplanmayacaktır.

Yürürlükte bulunan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları kapsamında, vergilendirme hakkının ilgili ülkede bulunması nedeniyle Türkiye’nin vergi alma hakkı olmadığı veya söz konusu kazançların Türkiye’de istisna edilmesi gerektiği durumlarda, elde edilen ve kurum kazancına dâhil edilerek beyannamenin “Diğer indirimler” ile “Diğer indirimler ve istisnalar” satırlarında matrahtan indirim konusu yapılan tutarlar asgari kurumlar vergisinin kapsamına girmeyecektir.

Ayrıca, yürürlükte bulunan ikili veya çok taraflı diğer uluslararası anlaşmalar uyarınca kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlar da kapsamda değildir.

Öte yandan, kurumlar vergisi mükelleflerince elde edilen tüm kazançlar kurum kazancına dâhil edilmekte, 5520 sayılı Kanun ile diğer kanunlarda düzenlenen indirim ve istisnalar ise kurumlar vergisi beyannamesinin “Zarar olsa dahi indirilecek istisna ve indirimler” ile “Kazancın bulunması hâlinde indirilecek istisna ve indirimler” bölümünde gösterilmek suretiyle kazancın veya vergiye tabi matrahın tespitinde indirim konusu yapılmaktadır.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde sayılan yatırım fon ve ortaklıklarının istisna kapsamında taşınmazlarından elde ettikleri kazançları, asgari kurumlar vergisinin kapsamındadır.

Yatırım fon ve ortaklıklarının, ticari mal niteliğinde olanlar dâhil sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançlar; taşınmaz alım satım kazançları, kira gelirleri, taşınmaza dayalı hakların devir ve temlikinden elde edilen kazançlar, taşınmaz inşaat projelerinden elde edilen gelirler, taşınmaz işletme gelirleri gibi doğrudan taşınmazlardan elde ettikleri kazançlardır.

B- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ile diğer kanunlarda yer alan ve asgari kurumlar vergisi matrahından düşülemeyen indirimler aşağıdaki gibidir:

1. a) Sponsorluk harcamalarında indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-b)
   b) Bağış ve yardımlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-c)
   c) Eğitim ve sağlık tesisleri ile yurt inşaatlarına ilişkin bağış ve yardımlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-ç)
   ç) Kültür ve turizm amaçlı bağış ve yardımlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-d)
   d) Cumhurbaşkanınca başlatılan yardım kampanyalarına yapılan bağışlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-e)
   e) Kızılay Derneği ile Yeşilay Cemiyetine yapılan nakdi bağış ve yardımlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-f)
   f) Yurt dışına verilen yazılım, mühendislik, eğitim ve sağlık hizmetleri kazanç indirimi (5520 sayılı Kanun madde 10/1-ğ)
   g) Nakdi sermaye artışından kaynaklanan faiz indirimi (5520 sayılı Kanun madde 10/1-ı)
   ğ) İstanbul Finans Merkezi Bölgesi’nde faaliyette bulunan kurumların elde ettiği kazançlarda indirim (5520 sayılı Kanun madde 10/1-i)
   h) Yatırım indirimi istisnası (193 sayılı Kanun mülga 19, geçici 61 ve geçici 69)
   ı) Teknogirişim sermaye desteği indirimi (5746 sayılı Kanun madde 3/5)
   i) Teknokent sermaye desteği indirimi (4691 sayılı Kanun geçici madde 4)
   j) Özel kanunlarda yer alan ve asgari vergi matrahına dâhil edilmesi gereken diğer indirimler

5520 sayılı Kanun ile diğer kanunlarda yer alan istisna ve indirimlerin, kurumlar vergisi beyannamesinin ilgili satırlarında gösterilerek indirim konusu yapılması gerekmekte olup, ilgili satırı bulunmayan istisna ve indirimlerin ilgisine göre beyannamenin “Diğer indirimler ve istisnalar” veya “Diğer indirimler” bölümlerinde gösterilerek vergiye tabi matrahın tespitinde dikkate alınması mümkün bulunmaktadır. Bu şekilde indirim konusu yapılan istisna ve indirimler de asgari kurumlar vergisi kapsamına girecektir. Asgari vergi hesabında geçmiş yıl zararları da kurum kazancından düşülmeyecek ve asgari vergi hesaplamasında dikkate alınacaktır.

Nihayetinde, teklifin revize edilmiş hali 7577 Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olarak kabul edilmiş ve 17 Nisan 2026 tarihli, 33227 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Söz konusu Kanun ile vergi mevzuatında öne çıkan düzenlemeler aşağıda özetlenmektedir:

• Şans ve bahis faaliyetlerine ilişkin reklam ve ilan harcamalarının, gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün olmayacaktır.
• Vakıf üniversitelerine bağlı sağlık kuruluşlarına tanınan kurumlar vergisi muafiyeti kaldırılmıştır. Bu kuruluşlar tarafından sunulan hizmetlere ilişkin KDV istisnası sona erdirilmiştir.
• Kamulaştırma kapsamında gerçekleştirilen taşınmaz devirlerinde KDV istisnası getirilmiştir.
• Serbest bölgelerde üretim yapan mükelleflerin, ürünlerini diğer serbest bölge kullanıcılarına satmaları halinde elde ettikleri kazançlar gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
• Engellilere yönelik taşıt alımlarında uygulanan ÖTV istisnası, Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda yeniden düzenlenmiştir.

İzleyen bölümlerde, yukarıda özetlenen düzenlemelere ilişkin açıklamalar ele alınmaktadır.

1) Şans ve Bahis Oyunlarına İlişkin İlan ve Reklam Giderlerinin Gider Yazılamaması

7577 Sayılı Kanun’un 1’nci maddesi ile Gelir Vergisi Kanununun “Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler” başlıklı 41’inci maddesine eklenen 12’nci bent kapsamında, her türlü şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderlerinin ticari kazancın tespitinde gider olarak kabul edilmeyecektir.

Benzer şekilde, bu Kanun’un 11’inci maddesi ile “Kabul edilmeyen indirimler” başlıklı Kurumlar Vergisi Kanununun 11’inci maddesine eklenen bent kapsamında, her türlü şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderlerinin kurum kazancının tespitinde gider olarak kabul edilmeyecektir.

Yürürlük tarihi: 17/04/2026

2) Vakıf Üniversiteleri Bünyesindeki Hastane ve Benzeri Sağlık Kuruluşlarından Kurumlar Vergisi Muafiyeti ve KDV İstisnasının Kaldırılması

Mevcut durumda, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 56 ncı maddesi ile ek 7 nci maddesi uyarınca vakıf üniversiteleri, genel bütçeye dahil kamu kurum ve kuruluşlarına tanınan mali muafiyet ve istisnalardan aynen yararlanmakta; bu kapsamda, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen, kamu idare ve kuruluşları tarafından işletilen ve genel insan ve hayvan sağlığının korunması ile tedavisi amacıyla faaliyet gösteren hastane, klinik, dispanser, sanatoryum, huzurevi, çocuk bakımevi, hayvan hastanesi ve dispanseri, hayvan bakımevi, veteriner bakteriyoloji, seroloji ve distofajin kuruluşları ile benzeri kuruluşlara tanınan kurumlar vergisi muafiyetinden vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteren sağlık kurumları da faydalanmaktadır.

Bu Kanunun 2’nci maddesi ile 2547 sayılı Kanunun ek 7’nci maddesinde değişiklik yapılarak, vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteren hastane ve benzeri sağlık kuruluşlarının, 5520 sayılı KVK m.4/1-(b) kapsamındaki muafiyet hükmü hariç tutulmak suretiyle kurumlar vergisi muafiyeti kaldırılmıştır.

Kanun Teklifi gerekçesinde, bu kuruluşların fiilen ticari işletme niteliği taşıdığı ve piyasa koşullarında bedel karşılığı hizmet sunduğu değerlendirmesi yer almaktadır.

Buna ilaveten, yine bu Kanunun 3’üncü maddesi ile Katma Değer Vergisi Kanununun “Sosyal ve Askerî Amaçlı İstisnalarla Diğer İstisnalar” başlıklı 17 nci maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “gibi kuruluşlar” ibaresinden sonra gelmek üzere “(Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflarca kurulan yükseköğretim kurumları tarafından işletilenler hariç)” ibaresi eklenerek, bu kuruluşlar tarafından sunulan hizmetlere ilişkin KDV istisnası sona erdirilmiştir.

Yürürlük tarihi: 1/1/2027

3) Kamulaştırılan Taşınmazın Devrinde KDV İstisnası

Bu Kanun Teklifinin 3’üncü maddesi ile KDVK 17/4 fıkrasına eklenen bent kapsamında, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında kamulaştırılan taşınmazların kamulaştırmayı yapan Devlet ve kamu tüzel kişilerine devri KDV’den istisna edilmiştir.

Yürürlük tarihi: 1/6/2026

4) Serbest Bölge Kazanç İstisnasının Kapsamının Genişletilmesi

Serbest bölgelerde üretim yapanların ürettikleri ürünleri yurt dışına satmalarından doğan kazançlar, kurumlar veya gelir vergisinden istisnadır.

Bu Kanunun 4 üncü maddesiyle bu istisna, üretilen ürünlerin yurt dışı, serbest bölge içi veya diğer serbest bölgelere satışından elde edilen kazançları kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

Yürürlük tarihi: 1/1/2026

5) Engellilere Yönelik Taşıt Alımlarında Uygulanan ÖTV İstisnasının Yeniden Düzenlenmesi

Bu Kanunun 8’inci maddesi ile Özel Tüketim Vergisi Kanununun “Diğer istisnalar” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen (c) alt bendi yeniden düzenlenmiştir.

Buna göre, ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi yerli katkı oranı en az %40 olan mallardan, 87.03 (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler ile engelli sağlık kurulu raporunda ortopedik engelliliği yüzde 40 ve üzeri olup bu engel durumu nedeniyle sürücü belgesi alamayan malûl ve engelliler tarafından on yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı ÖTV’den istisnadır.

Yürürlük tarihi: 17/4/2026

Söz konusu Kanuna aşağıdaki bağlantı yoluyla ulaşabilirsiniz.

7577 Sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

Saygılarımızla,

Deloitte Türkiye

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından 01.09.2020 tarih ve 31231 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında 1 Seri No’lu Genel Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair 4 Seri No’lu Tebliğ ile;

Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı hükümlerinin uygulanmasında Türkiye’deki tam ve dar mükellef gerçek kişi ve kurumların ilişkili kişilerle mal veya hizmet alım ya da satımında gelirlerinin tam ve doğru olarak beyan edilmesi ile belgelendirme yükümlülüklerine ilişkin raporlar ve formların belirlenen sürelerde ibraz edilmesini sağlamaktır.

Belgelendirmeye ilişkin raporlar;

1-) Genel rapor,

2-) Yıllık transfer fiyatlandırması raporu,

3-) Ülke bazlı rapor,

4-) Transfer fiyatlandırması, kontrol edilen yabancı kurum ve örtülü sermayeye ilişkin formdan oluşur.

1-) Genel rapor;

Çok uluslu işletmeler grubuna bağlı ve bir önceki hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi ekinde yer alan bilançodaki aktif büyüklüğü ve gelir tablosundaki net satışlar tutarının her ikisi de 500 milyon TL ve üzerinde olan kurumlar vergisi mükellefleri tarafından hazırlanır.

İlk genel rapor hazırlanması için;

-Çok uluslu işletmeler grubuna bağlı bir kurumlar vergisi mükellefi olması,

-İlgili hesap döneminden bir önceki hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi ekinde yer alan bilançodaki aktif büyüklüğü ve gelir tablosundaki net satışlar tutarının her ikisinin de 500 milyon TL ve üzerinde olması gerekmektedir.

Genel raporun, çok uluslu işletmeler grubuna bağlı kurumlar vergisi mükellefleri

tarafından, ilgili hesap dönemini takip eden hesap döneminin sonuna kadar hazırlanması ve bu süre sona erdikten sonra istenmesi durumunda, idareye veya

vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlara ibraz edilmesi gerekmektedir.

Kurumlar vergisi mükelleflerinin, ilişkili kişilerle bir hesap dönemi içinde yaptıkları mal veya hizmet alım ya da satım işlemleri ile ilgili olarak Ek-3’te yer alan form doldurularak, kurumlar vergisi beyannamesi ekinde bağlı bulunulan vergi dairesine göndermesi gerekmektedir.

Formun doldurulmasında, her bir ilişkili kişi bazında yıllık toplam net tutarı 30.000 TL’nin altında olan mal veya hizmet alım ya da satım işlem bilgileri ile söz konusu ilişkili kişi bilgilerine yer verilmesine gerek bulunmamaktadır.

Ceza Uygulaması:

Teşebbüs sahibi ve kurumların, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunarak tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı yapmaları durumunda Vergi Usul Kanununun ilgili ceza hükümleri tatbik olunur.

Bu Tebliğ ile İdareye ibraz etme zorunluluğu getirilen rapor, bildirim ve diğer bilgi ve belgeleri bu Tebliğde belirlenen süreler içinde vermeyen, eksik veya yanıltıcı bilgi verenler hakkında Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca cezai işlem uygulanacaktır.

Transfer fiyatlandırmasına ilişkin belgelendirme yükümlülüklerinin tam ve zamanında yerine getirilmiş olması kaydıyla, örtülü olarak dağıtılan kazanç nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmemiş veya eksik tahakkuk ettirilmiş vergiler için vergi ziyaı cezası %50 indirimli olarak uygulanır.

Ülke bazlı raporlamaya ilişkin bildirim formu, kapsama giren çok uluslu işletmeler grubu üyeleri tarafından nihai ana işletme veya vekil işletme olup olmadıkları ve grup adına hangi işletmenin raporlama yapacağı ile hesap dönemi hakkındaki bilgileri her yıl raporlanacak hesap dönemini takip eden yılın Haziran ayı sonuna kadar elektronik ortamda İnternet Vergi Dairesi üzerinden verilecektir

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.