Erdoğan'dan sıcak karşılama

ABD heyetinin hemen ardından ABD Başkanı Donald Trump'ı taşıyan Air Force One başkanlık uçağı da Ankara'ya indi.

Trump'ı havalimanında Cumhurbaşkanı Erdoğan karşıladı. İki lider Külliye'ye gitmeden hemen önce ayaküstü sohbet etti.

Trump, Muhafız Alayı Tören Kıtası'nı Türkçe "Merhaba asker" diyerek selamladı.

Daha sonra Şeref Salonu'na geçen Erdoğan ve Trump, hatıra fotoğrafı çektirdi.

ABD Başkanı olarak Türkiye'ye ilk ziyareti

NATO Zirvesi, Donald Trump'ın ABD Başkanı olarak Türkiye'ye gerçekleştirdiği ilk resmi ziyaret olma özelliğini taşıyor.

Türkiye'yi ziyaret eden son ABD Başkanı Nisan 2009'da Barack Obama olmuş, NATO Zirvesi vesilesiyle Türkiye'ye gelen bir diğer ABD Başkanı ise 2004 yılında George W. Bush'du.

Külliye'de kritik toplantı

Külliye'de devam eden Trump-Erdoğan görüşmesinde Orta Doğu'daki son gelişmeler, Gazze Barış Anlaşması'nın uygulanması, Suriye'deki süreç ve özellikle savunma sanayi üzerinden ikili ilişkilerin ele alınacağı değerlendirilirken yerli savaş uçağı KAAN'da kullanılacak F-110 motorlarının satışının da ikili görüşmede gündeme gelmesi bekleniyor.

Trump, daha önce yaptığı açıklamada Türkiye'yi memnun edecek adımlar atabileceğini belirterek jet motoru satışı ve F-35 programına ilişkin olumlu mesaj vermişti.

NATO Zirvesi ve kritik ikili temaslar

Ziyaret ikinci gününde Trump NATO resmi karşılama töreni ve "aile fotoğrafı" çekimine katılacak , ardından NATO Liderleri Çalışma Oturumu’na iştirak edecek.

Zirvenin en dikkat çekici kısımlarından birini ise öğleden sonraki ikili görüşmeler oluşturacak. Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirecek.

Basın toplantısıyla veda edecek

8 Temmuz'da Ankara’daki temaslarını tamamlayacak olan Donald Trump, akşam saatlerinde bir basın toplantısı düzenleyerek ziyaretine ve zirveye ilişkin değerlendirmelerde bulunacak, bu toplantının ardından da Washington’a hareket edecek.

Dünya

Fiyat artışlarının ardından Ticaret Bakanlığı harekete geçti. Bakanlık, ambalajlı su başta olmak üzere içecek ürünlerinde üretici, tedarikçi ve perakende satış noktalarına yönelik denetim başlatıldığını açıkladı.

Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, "Geri dönüşümün desteklenmesi ve kaynakların verimli kullanılması amacıyla plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerde uygulanan depozito katılım payının güncellenmesi sonrasında, çeşitli üretici ve satıcılar tarafından maliyet artışını aşacak şekilde tüketici fiyatlarına artışlar yansıtıldığının görülmektedir. Bu kapsamda Ticaret Bakanlığımızca konu derhal incelemeye alınmış; ulusal ve yerel marketler ile ilgili sektör temsilcileri, maliyet artışı dışında yapılacak fiyat artışlarının haksız fiyat uygulaması olarak değerlendirileceği hususunda açık şekilde uyarılmıştır" ifadeleri kullanıldı.

Ambalajlı su başta olmak üzere, ilgili içecek ürünlerinde üretici, tedarikçi ve perakende satış noktalarına yönelik denetimlerin başlatıldığı belirtilen açıklamada, "Maliyet artışını aşarak tüketiciyi mağdur eden her türlü fiyat artışı, haksız fiyat kapsamında değerlendirilecek ve gerekli idari yaptırımlar kararlılıkla uygulanacaktır. Ticaret Bakanlığı olarak, çevre politikalarımızla uyum içinde; tüketicilerimizin haklarını, piyasa düzenini ve adil rekabet koşullarını korumak için gerekli tüm idari ve hukuki tedbirleri almaya devam edeceğiz" açıklamasında bulunuldu.

İHA

Yatırımlardaki iki yıllık düşüşün sona erdiğine işaret eden tabloda, gelişmiş ülkelere yatırım akışının yüzde 11 artarak 723 milyar dolara yükseldiği görürlürken gelişmekte olan ülkelere yatırımlar ise sadece yüzde 2 artış kaydederek 901 milyar dolar oldu.

Dünyanın en fazla yatırım çeken ülkeleri!

Aralarında gelişmekte olan bazı ülkelerin de yer aldığı 20 ülke, doğrudan yabancı yatırımların yüzde 80'ini çekti.

ABD, 277 milyar dolarla geçen yıl en fazla doğrudan yabancı yatırım çeken ülke olurken, bunu 151 milyar dolarla Singapur, 116 milyar dolarla Hong Kong, 105 milyar dolarla Çin ve 77 milyar dolarla Brezilya izledi.

En fazla doğrudan yabancı yatırım alan 20 ülkeyi sırasıyla İngiltere, Almanya, Kanada, Birleşik Arap Emirlikleri, Meksika, Hindistan, Avustralya, Suudi Arabistan, İsveç, İsrail, Rusya, Fransa, Endonezya, Vietnam ve İspanya takip etti.

Para yapay zekaya akıyor...

Doğrudan yabancı yatırımların sektörel dağılımına bakıldığında ilk sırada veri merkezleri yer aldı. Yapay zeka, enerji ve ticaret politikaları sektörel yatırım dengelerini değiştirdi.

Yapay zeka altyapısı, yarı iletkenler, kritik mineraller ve enerji dönüşümü teknolojileri küresel sıfırdan yatırımların yüzde 44'ünü oluşturdu. Bu oran 2020'de yüzde 16 seviyesindeydi.

Veri merkezlerine yönelik doğrudan yabancı yatırımlar geçen yıl 235 milyar dolar olurken, petrol ve gaz sektöründeki yatırım hacmi 38 milyar dolar, yarı iletkenler sektöründeki yatırım hacmi ise 13 milyar dolar olarak kaydedildi.

Yatırımlara ilişkin görünüm zorlu

UNCTAD'a göre, doğrudan yabancı yatırımlarda 2026'ya ilişkin görünüm zorlu olmayı sürdürüyor.

Ticaret politikalarındaki belirsizlikler, jeopolitik gerilimler, yüksek finansman maliyetleri ve ekonomik parçalanma yatırım kararlarında etkili oluyor.

AA

Reuters'ın haberine göre, kuruluş ayrıca Türkiye'de KOBİ bankacılığı faaliyetlerine ilişkin olarak da gözden geçirme yürütüldüğünü ifade etti.

İngiliz bankacılık kuruluşu bir süredir küresel operasyonlarına ilişkin basitleştirme çalışması yapıyor. Gözden geçirme kapsamında yatırım bankacılığı gibi alanların ise yer almadığı ifade edildi.

Ekonomim

Dünyanın en büyük kahve üreticisi Brezilya'da olumsuz hava şartlarının hasadı yavaşlatması ve kısa vadeli arzın sıkı kalması, Arabica kahve fiyatlarında sert yükselişe neden oldu.

New York'ta işlem gören Arabica kahve vadeli kontratları, pazartesi günü gün içinde yüzde 18,5'e kadar değer kazanarak 3,57 dolar seviyesine çıktı. Böylece fiyatlar ocak ayından bu yana en yüksek düzeyine ulaşırken, kontratlarda Temmuz 2000'den bu yana en güçlü gün içi yükseliş kaydedildi.

Brezilya'da hava koşulları hasadı yavaşlattı

Piyasada öne çıkan gelişme, Brezilya'da daha önce güçlü bir hasat beklentisi bulunmasına rağmen sahadaki görünümün hava koşulları nedeniyle değişmesi oldu. Kötü hava şartları bu yılki hasat sürecini yavaşlatırken, üreticilerin daha yüksek fiyat beklentisiyle satışta acele etmemesi de arz tarafındaki sıkışıklığı artırdı.

Stoklardaki düşüş fiyatları destekledi

Kahve fiyatlarındaki yükselişte stok tarafındaki zayıflama da etkili oldu.

Borsa denetimindeki depolarda tutulan Arabica stokları, 2 Temmuz itibarıyla dokuz işlem günü üst üste gerileyerek Mart 2024'ten bu yana en düşük seviyeye indi.

El Nino endişesi güçleniyor

Rural Clima meteoroloğu Marco Antonio dos Santos, temmuz ortasında Brezilya'nın geniş bir bölümünde yağış beklendiğini belirterek, bu durumun kahve dahil bazı tarım ürünleri açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.

Santos'a göre söz konusu tablo, haftadan haftaya güç kazanan El Nino ile doğrudan bağlantılı.

Dünya

Bölgesel ve küresel jeopo­litik risklerin tavan yap­tığı, küresel ve ulusal ekonomide sıkıntılar ve ileriye yönelik belirsizliklerin damga vurduğu yılın ilk yarısında Türk halkı, özgüvenli ve rahat har­cama pozisyonunu terk ederek cüzdanı korumaya odaklı “de­fansif tüketim” moduna geçti.

Merkez Bankası verileri, ge­rilim sürecinde geleceğe güve­nin azalması ile tüketici dav­ranışlarının belirgin biçimde değiştiğini, Türk halkının ban­ka ve kredi kartı kullanımında, daha çok kalesini savunmaya geçtiğini ortaya koydu. Vatan­daşlar parayı uzun süre kilitle­yecek ve kriz anında nakde çev­rilemeyecek ev almak, sıfırdan inşaata girmek gibi büyük har­camaları askıya aldı. Benzer şe­kilde, moral ve motivasyonun düştüğü bu şok döneminde dı­şarıda sosyalleşme, eğlence, lüks giyim ve seyahat gibi keyfi harcamalar bıçak gibi kesildi.

Kasa enflasyonu yüzde 31

Ocak-haziran döneminde banka ve kredi kartları ile ya­pılan ödeme işlemi sayısı ge­çen yılın aynı dönemine oran­la yüzde 10,8 artarak 10 milyar 277 milyon 621 bin 643 adet olurken, toplam ödeme tuta­rı yüzde 45,1 artışla 15 trilyon 61,4 milyar liraya ulaştı. Bu ge­lişmeye bağlı olarak; geçen yıl ilk altı ayda 1.118,97 TL olan işlem başına ortalama harca­ma tutarı, bu yıl aynı dönemde 1.465,45 liraya yükseldi. Geçen yıla göre harcama tutarındaki artışın işlem sayısındakine gö­re çok daha yüksek olması, mal ve hizmet fiyatlarındaki artışı, başka deyişle hayat pahalılığı olgusunu ortaya koyuyor.

İşlem sayısındaki artıştan arındırıldığında harcamalar­daki yıllık yüzde 31 dolayındaki değişim oranı baz alınan mal ve hizmet sepetindeki yıllık artışı, başka deyişle “kasadaki enflas­yonu” gösteriyor.

Temel ihtiyaçta önden yükleme eğilimi

Kartlı işlemlerde en büyük payı alan market ve AVM alış­verişlerinin ilk altı ayda sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüz­de 14,8’le ortalamanın üstünde artarak 3,9 milyar olurken, iş­lem tutarı yüzde 52,3 artışla 3 trilyon 22,3 milyar liraya ulaş­tı. Market/AVM alışverişlerin­de geçen yıl ilk altı ayda 591,16 TL olan ortalama ödeme, bu yıl aynı dönemde 784,33 TL’ye yükseldi. Buna göre market ve AVM’de yıllık ortalama fiyat artışı 32,7’ye geldi.

Temel, zorunlu harcama ka­lemlerinden oluşması nede­niyle toplam kartlı alışveriş sayısında geçen yıl ilk yarıda market/AVM’lerin yüzde 36,2 olan payı bu yıl aynı ayda yüz­de 37,5’e, harcama tutarında­ki payı da yüzde 19,1’den yüzde 20,1’e yükseldi.

Belirsizlik sürecinde vatan­daşlar market/AVM harcama­larını kısmazken, aksine teda­rik zincirlerinin kırılması ve­ya fiyatların daha da fırlaması kaygısının da etkisiyle sınırlı da olsa stokçuluk eğilimi göz­lendi. “Yarın bulamam veya alamam” ya da “daha da paha­lanır” endişesi, özellikle temel gıdada önden stoklama eğili­mine destek verdi.

Eşel-mobil, akaryakıtta supap oldu

İlk altı ayda kartlı işlem tutarında market/AVM ve kamu ödemelerini, yüzde 40,7 artışla 1 trilyon 49,8 milyar liraya ulaşan çeşitli gıda izledi. Daha sonra yüzde 32,1 artışla 914,9 milyar lira olan giyim ve aksesuar, yüzde 47,8 artışla 902,9 milyar lira olan yemek harcamaları geldi. Kartla ödenen akaryakıt harcamaları ise sayıca yüzde 6,1 artarken, tutarda yüzde 44,3 artışla 864,8 milyar lira oldu. Böylece dolum başına ortalama ödeme tutarı yüzde 36’yla yıllık enflasyona yakın bir oranda artarak 1.450,69 TL’ye geldi. Hizmet sektörü alımları için yapılan ödemeler yüzde 19 artışla 810 milyar olurken, sigorta ödemeleri ise yüzde 72,3 artışla 643,9 milyar lirayı buldu. Sigorta ödemelerindeki artışta, savaş riskleri ve makroekonomik şoklarda tüketicinin elindeki ev, araba, sağlığı ve işyeri ve diğer varlıklarını koruma altına alma refleksinin yanında, küresel reasürans ve prim enflasyonu da etkili oldu. İlk yarıda kartlı ödemeler, sağlık ödemeleri ve kozmetikte yüzde 46,5 artışla 581,4 milyar, yapı malzemeleri, hırdavat, nalburiyede yüzde 41 artışla 578,9 milyar, araç kiralama, satış, servis, yedek parçada yüzde 33,2 artışla 573,7 milyar, elektrikli-elektronik eşya ve bilgisayarda yüzde 22,6 artışla 564,5 milyar lira oldu.

Kamu ödemeleri karta paslandı

Normal şartlarda klasik bir tüketim kalemi olmayan, ancak kartlar üzerinden yapılan kamu/vergi ödemeleri, tutar bakımından market ve AVM’den sonra ikinci sırada yer aldı. Devlet dairesinde fiziki kartla ya da internet üzerinden kart bilgileri girilerek devlete yapılan ödemeleri ifade eden bu kalemde, geçen yılın aynı dönemine kıyasla işlem sayısı yüzde 19,8 artarak 171,3 milyon, tutar ise yüzde 94,5 artışla 1 trilyon 288,9 milyar lira oldu. Ortalama işlem tutarı ise yüzde 62,4 büyüdü.

Kriz anında acil durumlar için elindeki hazır nakit parayı devlete verip sıfırlamak istemeyen gerçek ve tüzel kişiler, defansif bir nakit yönetimi uygulayarak bu zorunlu yükümlülüklerini kredi kartına aktardı. Böylece henüz kazanılmamış gelecek gelirler, devletle icralık olmamak için bugünden kart limitleriyle ipotek edildi.

Kamu/vergi ödemeleri; Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV), KDV Tahsilatları, Emlak Vergisi, SGK, BAĞ- KUR ve isteğe bağlı sigorta primleri, pasaport, ehliyet, mahkeme, tapu, noter harçları, trafik ve idari para cezaları, bazı kamu hizmet bedelleri gibi kalemleri kapsıyor. Merkez Bankası verilerinde altı aylık dönemlere göre kartla yapılan bu ödemelerin hacmi ile BDDK verilerinde bireysel ve kurumsal kredi kartı ve KMH’de görülen büyüme arasında anlamlı bir ilişki bulunuyor.

Altında alım büyüklüğü arttı

Altı aylık tabloda en çarpıcı veri, geleneksel güvenli liman olan altında. Bu alanda kartlı işlem sayısı geçen yılın eş dönemine göre sadece yüzde 0,5 artışla 12,9 milyon olurken, harcamalar yüzde 78 artışla 391,8 milyar liraya ulaştı. Altın alımına yönelik kartlı işlemlerde ortalama ödeme tutarı yüzde 77,1 artışla 30.481,80 TL oldu. Bu veriler hem altında alıcı sayısı çok az artarken alım büyüklüğünün hızlı arttığını hem de sıcak savaşın yaşandığı mart ve izleyen dönemdeki düşüşlere rağmen altı aylık ortalamada altın fiyatının geçen yılın aynı dönemine göre hala çok yüksek kalması nedeniyle alım bedellerinin büyük olduğunu gösteriyor. Altı ayda kartlı harcama tutarı mobilya ve dekorasyonda yüzde 36,3 artışla 385 milyar, eğitim, kırtasiye ve ofis malzemelerinde yüzde 29,1 artışla 371,9 milyar, daha düşük tutarlar oluşturan diğer alanlardaki harcamaların toplamı ise yüzde 40,3 artışla trilyon 668,7 milyar lira oldu.

Diğer alanlardan “doğrudan pazarlama”nın sayıca yüzde 44, “kumarhane/içkili yerler” ödemelerinin yüzde 17,9, araba kiralamanın yüzde 17,1 azalması ise “seçici tüketim ve lüksün ertelenmesi” olgusunu gösteriyor. Bu durum, bütçesi daralan tüketicinin önceliği temel ihtiyaçlar, kamu ödemeleri gibi zorunlu kalemlere verdiği, keyfi harcamaları bıçak gibi kestiğini gösteriyor. Genel tabloya göre, jeopolitik kriz sürecinde Türk halkı harcama yapmaktan vazgeçmemiş; ancak harcamaların karakterini radikal biçimde değiştirmiş bulunuyor.

Naki Bakır-Dünya

Token, modele ver­diğimiz sorunun, yüklediğimiz belgenin, yazdırdığımız cevabın, ürettirdiğimiz kodun ve çalış­tırdığımız ajanın parçalara bö­lünmüş veri birimidir. Kısa bir e-posta düzeltmesi az token ya­kar; 80 sayfalık sözleşme analizi, kod yazdırma, test ettirme ve ra­porlama çok token yakar.

Bu yüzden yapay zekâ kullanı­mında artık “kaç kişi lisans al­dı?” sorusuyla değil, “kim, hangi iş için, hangi modelde, kaç token harcadı ve bunun karşılığında ne üretti?” soru­suyla yönetilmelidir.

Muhasebe fişlerinde yeni kalem: Token!

Şirketler yapay zekâyı önce hız­landırıcı gibi sahaya sürdü. Şim­di muhasebe fişleri masaya düşü­yor. Tesla’nın 6 Temmuz 2026’dan itibaren çalışan başına haftalık 200 $ sınırı koyması, sıradan bir iç yazışma değil. Çünkü bu sınır, Musk’ın kendi yapay zekâ ara­cı Grok’u kapsamıyor. Rakip mo­deller bütçe duvarına çarparken, Grok’un bu sınıra takılmaması ça­lışan tercihini teknik kaliteden çok harcama kuralına bağlama amacı güdüyor.

Tesla, mühendislerini ay­larca Claude, GPT, Gemini, Grok ve Cursor gibi araçlar­la çalışmaya teşvik etti. Kulla­nım arttı, kimi ekiplerde haftalık binlerce dolarlık tüketim oluştu. Uber de 2026 yapay zekâ kodla­ma bütçesini dört ayda tükettiği­ni gördü.

Microsoft bazı Claude Code lisanslarını kapatıp ekipleri Git­Hub Copilot CLI’a, yani komut satırı yardımcısına yönlendir­di. İsviçreli yatırım bankası UBS’in teknoloji yöneticileriy­le yaptığı araştırma da bunu gös­teriyor: Şirketlerin yaklaşık %60’ı yapay zekâ harcamala­rına sınır koyuyor.

Kurumsal yapay zekâ artık yal­nızca model gücüyle değil, bütçe mimarisiyle de ölçülecek.

YZ kullanımı “deneysel büt­çe” olmaktan çıkıyor; ana faali­yet giderine dönüşüyor.

YZ devriminde faturayı büyüten tek unsur token olmayacak. Bütçe­lerde artık şunlar yer alacak:

1 GPU (grafik işlemci), NPU (sinir ağı işlemcisi) ve sunu­cu alımı; çünkü karmaşık model­ler standart işlemcilerle çalışmı­yor.

2 Bulut çıkarım gideri; çünkü model eğitimde ve kullanımda işlem gücü tüketiyor.

3 Veri depolama-yedekleme gideri; çünkü çok formatlı ka­yıt hacmi hızla büyüyor.

4 Veri temizleme, etiketleme ve zenginleştirme hizmeti; çünkü kirli veri modeli de hatalı ka­rar aldırıyor.

5 Vektör veritabanı ve ku­rumsal arama altyapısı; çün­kü şirket belgelerini modele bağla­mak ayrı katman istiyor.

6 API (uygulama programla­ma arayüzü), entegrasyon ve orkestrasyon platformları; çünkü yapay zekâ ERP, CRM, insan kaynakları ve hukuk sistemlerine bağlanmadan sonuç üretmiyor.

7 Siber güvenlik, erişim yöne­timi ve veri sızıntısı önleme araçları; çünkü hassas veriyi dış modellere taşıma riski artıyor.

8 Model yönlendirme yazılı­mı; çünkü her işi en pahalı mo­dele göndermek, her toplantıya kı­demli danışmanı sokmaya benzi­yor.

9 İzleme, ölçüm ve FinOps (fi­nansal operasyon) yazılım­ları; çünkü maliyet, performans ve çıktı ilişkisi görünmeden yöneti­lemiyor.

10 Uyum, denetim ve huku­ki danışmanlık; çünkü te­lif, kişisel veri, ayrımcılık ve so­rumluluk soruları büyüyor.

11 Eğitim ve değişim yöne­timi; çünkü araç çoğaldıkça yanlış kullanım, gölge sistem ve tü­ketim de çoğalıyor.

12 Enerji, soğutma ve veri merkezi kapasitesi; çün­kü her yeni ajan elektrik ve soğut­ma istiyor.

Özet: Gartner, 2026’da dünya yapay zekâ harcamasının 2,52 trilyon dolara çıkacağını, ya­pay zekâ altyapısının tek başı­na 1,36 trilyon doları aşacağını öngörüyor.

Ajan modellerin standart sohbet robotlarına göre görev başına 5 ila 30 kat fazla token tüketmesi bek­leniyor. Öyle ki modellerin ucuz­laması bile toplam faturayı düşür­meye yetmeyecek. Nur topu gibi yeni bir probleminiz var. Hayır­lı çözümler dilerim…

Ufuk Tarhan-Dünya

Küresel piyasalardaki dalgalanma, döviz kurundaki oynaklık ve art arda gelen ÖTV zamları, akaryakıt fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor.

Motorin fiyatları, gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere litre başına 1 lira 31 kuruş zamlandı.

İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası:
Benzin: 62.87 TL
Motorin: 66.02 TL
LPG: 31.19 TL

İstanbul Anadolu Yakası:
Benzin: 62.68 TL
Motorin: 65.83 TL
LPG: 30.59 TL

Ankara:
Benzin: 63.82 TL
Motorin: 67.09 TL
LPG: 31.19 TL

İzmir:
Benzin: 64.04 TL
Motorin: 67.36 TL
LPG: 30.99 TL

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Açıklamaya göre, 2024 yılında 5,5 milyar TL ikincil kontrol ve 1,3 milyar TL sonradan kontrol olmak üzere toplam 6,8 milyar TL ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi. Bu tutar, bir önceki yıla göre yüzde 98 artış gösterdi.

2025 yılında ise 11,8 milyar TL ikincil kontrol ve 1,8 milyar TL sonradan kontrol kapsamında toplam 13,6 milyar TL ek tahakkuk ve ceza uygulanırken, yıllık artış oranı yüzde 100 oldu.

İlk 6 ayda 8,3 milyar TL

2026 yılının ilk altı ayında da denetimler hız kesmedi. Bu dönemde 6,5 milyar TL ikincil kontrol ve 1,8 milyar TL sonradan kontrol olmak üzere toplam 8,3 milyar TL ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi. Böylece geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 43 artış kaydedildi.

İleri veri analitiği kullanılıyor

Bakanlık, denetim süreçlerinde yetişmiş insan kaynağının yanı sıra ileri veri analitiği sistemlerinden de yararlanıldığını belirtti. Bu kapsamda Sonradan Kontrol Puanlama Sistemi (SKPS), İkincil Kontrol Alarm Sistemi (İKAS), Dahilde İşleme Kontrol Programı (DİKOP) ve Kıymet Alarm Sistemi (KIYAS) aracılığıyla yüz binlerce firma ve milyonlarca gümrük beyannamesi analiz edilerek riskli işlemler tespit ediliyor.

Riskli firmaların Ticaret Bakanlığı müfettişleri tarafından sonradan kontrol denetimine alındığı, şüpheli gümrük beyannamelerinin ise 18 Bölge Müdürlüğü bünyesindeki kontrol şubelerince ikincil incelemeye tabi tutulduğu ifade edildi.

Denetimler sürecek

Ticaret Bakanlığı, gümrük ve dış ticaret işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesini sağlamak, vergi gelirlerindeki kayıp ve kaçağı en aza indirmek amacıyla yürütülen denetimlerin önümüzdeki dönemde de etkin şekilde sürdürüleceğini vurguladı.

Mutluhan Yıldız-Ekonomim

Yapay zekâ yönetecek, insan hüküm verecek

Gelecek on yılın en belirleyici değişimi, yapay zekânın yönetim süreçlerinin içine yerleşmesi olacak. Bütçe, raporlama, sa­tın alma, müşteri analitiği, insan kaynak­ları, iç denetim, hukuk, tedarik zinciri ve strateji süreçlerinde yapay zekâ destek­li karar sistemleri yaygınlaşacak. Ancak bu, yöneticinin gereksizleşeceği anlamına gelmez. Tam tersine, yöneticinin rolü de­ğişecek. Yönetici daha az veri toplayacak, daha az tablo hazırlayacak; buna karşılık daha fazla anlamlandıracak, önceliklen­direcek, sorgulayacak ve doğru karar ve­recek.

Burada kritik konu, yapay zekâyı şirke­te almak değil, onu doğru yönetişim içine almaktır. Şirketlerin gündeminde “han­gi aracı kullanalım?” sorusundan çok, “bu araç hangi veriye dayanıyor, hangi kararı etkiliyor, yanılma maliyeti nedir, sorum­luluk kimdedir?” soruları olacak. Algorit­manın ürettiği cevabı sorgulamayan yöne­timler hız kazanırken hata da büyütecek.

Hiyerarşi azalacak, hesap verebilirlik artacak

Geleceğin şirketinde klasik emir-ko­muta anlayışı zayıflayacak. Çünkü kar­maşık sorunlar artık tek kişinin bilgisiyle çözülemiyor. Pazarı satış biliyor, müşteri­yi çağrı merkezi duyuyor, riski iç denetim görüyor, veriyi teknoloji ekipleri işliyor, maliyeti operasyon taşıyor. Bu nedenle yönetim daha yatay, daha ağ yapılı ve da­ha disiplinler arası çalışmak zorunda ka­lacak.

Ancak bu, disiplinsizlik anlamına gel­memeli. Tam tersine, hiyerarşinin azal­dığı yerde hesap verebilirlik daha da güç­lenmelidir. Herkesin görüş verdiği ama kimsenin sorumluluk almadığı yapılar geleceğin değil, bugünün verimsiz kalın­tısıdır. Yeni yönetim modeli; net roller, güçlü süreçler, şeffaf performans göster­geleri ve hızlı geri bildirim üzerine kuru­lacak.

Bu dönemde patronların ve CEO’la­rın en büyük sınavı kontrol takıntısından vazgeçmek olacak. Her kararı onaylayan, her detaya müdahale eden liderlik modeli şirketi yavaşlatır. Geleceğin lideri her şe­yi kontrol eden değil, doğru sistemi kuran, insanları güçlendiren ve doğru gösterge­lerle şirketin nabzını tutan lider olacak.

Strateji yaşayan bir sisteme dönüşecek

Bugün birçok şirkette strateji hâlâ yıl­da bir kez hazırlanan, sunum dosyaların­da kalan ve günlük kararlarla zayıf bağ ku­ran bir doküman gibi ele alınıyor. Gelecek on yılda bu yaklaşım çalışmayacak. Çün­kü pazarlar hızla değişecek, iş modelle­ri eskiyecek, müşterinin beklentisi daha sık dönüşecek. Bu nedenle strateji, statik bir plan değil, yaşayan bir yönetim sistemi haline gelmek zorunda.

Yaşayan strateji demek, şirketin vizyo­nu ile bütçesinin, risk iştahı ile yatırım­larının, süreçleri ile insan kaynağının, teknolojisi ile kültürünün aynı yönde ça­lışması demektir. Ben buna stratejik rezo­nans diyorum. Şirketin parçaları aynı he­defe titreşmediğinde, çok çalışan ama az sonuç üreten organizasyonlar ortaya çı­kar. Başarılı şirketler, enerjisini dağıtan değil, odaklayan şirketler olacak.

Sonuç olarak şirket yönetimi daha diji­tal ama daha mekanik değil; daha veriye dayalı ama daha vicdansız değil; daha hız­lı ama daha savruk değil. Başarılı şirket, teknolojiyi akıllı kullanan, insanı merke­ze alan, stratejisini canlı tutan ve hesap verebilirliği kültüre dönüştüren şirket olacak.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

Antlaşma’nın girişinde taraflar; BM ilkelerine bağlılıklarını, barış içinde yaşama iradelerini ve demokrasi, bireysel özgürlük ile hukukun üstünlü­ğü temelindeki ortak değerleri koruma kararlılık­larını ifade ediyorlar. Kuzey Atlantik bölgesinde is­tikrar, refah, toplu savunma ve güvenlik için güçle­rini birleştirmeyi amaçlıyorlar.

NATO’nun bu değer, ilke ve amaçlara ne derece uyduğu ayrı bir tartışma konusu. Bu yazı ise NA­TO’nun neredeyse hiç konuşulmayan bir yanıyla il­gili: üyeliğin vergi mükelleflerine yarattığı maliyet.

NATO’nun üye devletlere vergi yükü

Kuzey Atlantik Antlaşması’nda vergiyle ilgili bir düzenleme olmamakla birlikte, NATO taraf dev­letlerde iki yönlü vergisel sonuç doğuruyor: (i) sa­vunma ve güvenlik harcamalarının finansmanı için vergi geliri kullanılıyor; (ii) NATO kapsamındaki bazı kişi, kurum ve işlemler bakımından vergi al­maktan tamamen veya kısmen vazgeçiliyor.

Birinci yönüyle bakıldığında, Kurucu Antlaş­ma’nın 3. maddesinde savunma kapasitesini ko­ruma ve geliştirme yükümlülüğü yer almakla bir­likte, sayısal bir harcama alt sınırı öngörülme­miştir. Buna rağmen uzun süre GSYH’nin yüzde 2’si siyasi hedef olarak benimsenmiş; 2025 La­hey Zirvesi’nde ise savunma ve güvenlikle bağ­lantılı harcamaların 2035’e kadar GSYH’nin yüz­de 5’i düzeyine çıkarılması siyasi taahhüt olarak ortaya konulmuştur.

İkinci yönü bakımından ise, çok taraflı anlaşma­lar, ikili uygulama anlaşmaları ve ulusal mevzuat­taki özel hükümler çerçevesinde oldukça destekle­yici bir tablo mevcuttur. NATO-SOFA olarak bili­nen 19 Haziran 1951 tarihli Kuvvetlerin Statüsüne Dair Antlaşma ile 20 Eylül 1951 tarihli Ottawa An­laşması, NATO, üye devlet temsilcileri, NATO gö­revlileri, kuvvet mensupları ve sivil unsurlar bakı­mından belirli vergi, gümrük ve diğer mali yüküm­lülüklerde kolaylıklar öngörmektedir.

Türkiye bakımından durum

Ottawa Anlaşması’na göre (9, 10, 13 ve 19. mad­deler) NATO, malvarlığı ve varlıkları bakımından “doğrudan vergiler”den; resmi kullanımına yönelik ithalat ve ihracatta ise gümrük mali yükümlülükle­ri ile miktar kısıtlamalarından muaftır. Buna kar­şılık, kamu hizmeti karşılığı niteliğindeki bedeller ve fiyatın içinde yer alan “dolaylı vergiler” bakı­mından genel ve otomatik bir muafiyet yoktur. Üye devlet temsilcileri ve NATO görevlileri, görevleri nedeniyle bulundukları ülkede ikamet etmiş sayıl­maz; bu sıfatla aldıkları resmi maaş ve ücretler ba­kımından belirli koşullarla vergiden muaftır.

Kuvvet ve sivil unsur mensuplarının başka bir NATO üyesi devletteki statüsünü düzenleyen SOFA Anlaşması (md.9-md.13) ise, yerel mal ve hizmet alımlarında kural olarak kabul eden dev­letin vergi mevzuatının uygulanmasını öngörür. Buna karşılık, gönderen devletten alınan maaş ve ücretler, geçici görev nedeniyle kabul eden devlette bulunan bazı taşınır mallar, kuvvetin resmi kullanımı için getirilen teçhizat, erzak ve levazım ile göreve ilk gelişte getirilen kişisel eş­ya ve mobilyalar bakımından vergi ve gümrük kolaylıkları tanınır.

Türkiye’nin ulusal mevzuatındaki özel düzen­lemelere gelince; 3065 sayılı KDV Kanunu’ndaki (geçici md.26), NATO temsilcilikleri ile NATO’ya bağlı fon ve özel ihtisas kuruluşlarına resmi kulla­nımları için yapılacak mal teslimleri ve hizmet ifa­larına belirli şartlar altında tanınan istisna örnek olarak gösterilebilir. Keza, 02.07.1953 tarih ve 6095 SK, NATO’nun Ortak Altyapı Programı kapsamın­da Türkiye’de yapılacak inşaat ve tesis işlerinde, vergi, resim ve harçların proje maliyetine yansıma­sını kısmen veya tamamen önlemek için Cumhur­başkanı’na yetki vermektedir.

Somut vergi harcaması bilinmezi

Yukarıda anılan düzenlemeler, 1952’den bu yana T.C. Hazinesi’nin katma değer vergisinden damga vergisine çok sayıda vergi ve diğer ma­li yükümlülük gelirini etkilemiştir. Ancak, Tür­kiye’de “NATO nedeniyle vazgeçilen vergi tu­tarı” başlığı altında ayrıştırılmış bir resmi veri yayımlanmadığından, son 74 yılda tüm mali yü­kümlülükler bakımından somut bir maliyet sap­taması yapmak mümkün değildir.

Kaldı ki; bazı hususların Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Sayıştay Kanunu ve Devlet İhale Kanunu gibi mali denetim yasalarının kap­samı dışında olduğunu da belirtmek gerekir (örn., 05.04.2001 tarih ve 4636 sayılı Milli Savunma Ba­kanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesislerine İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun).

Devletler, vatandaşlarına hizmet için vardır. Bu hizmetlerin başında da güvenlik gelir. Dünya yeni bir dönemece girerken güvenilir ittifaklar önemlidir; ancak bu ittifakların bütçeye ve ver­gi mükelleflerine yansıyan maliyetinin şeffaf, öl­çülebilir ve denetlenebilir olması da demokratik hukuk devletinin gereğidir.

Prof. Dr. Funda Başaran Yavaşlar-Dünya

Spot altının ons fiyatı yüzde 0,6 değer kaybederek 4.138,32 dolara gerilerken, ABD'de ağustos vadeli altın kontratları da yüzde 0,4 düşüşle 4.149,90 dolardan işlem gördü.

Uzmandan altın yorumu: Fed'in mesajları fiyatları belirleyecek

Bloomberg HT'de yer alan habere göre ABC Refinery Kurumsal Piyasalar Küresel Başkanı Nicholas Frappell, “Altın fiyatlarındaki hareket, geçen haftaki görünümün devamı niteliğinde. Fiyatlar destek seviyesi oluşturmaya çalışıyor ve piyasalar kısa vadeli faiz politikası konusunda Fed’in ne düşündüğünü daha iyi anlamak için tutanakları bekliyor.” dedi.

ABD Merkez Bankası'nın (Fed) 16-17 Haziran tarihlerinde düzenlediği Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısına ait tutanaklar çarşamba günü kamuoyuyla paylaşılacak.

Fed Başkanı Kevin Warsh'ın başkanlığında gerçekleştirilen ilk toplantıda, gelecekteki faiz patikasına ilişkin yönlendirmeler karar metninden çıkarılmıştı. Warsh, bu tür ileriye dönük yönlendirmelerin, merkez bankasının değişen ekonomik koşullara hızlı ve esnek şekilde yanıt verme kapasitesini sınırlayabileceğini ifade etmişti.

Öte yandan, Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller, pazartesi günü yaptığı açıklamada, uygun koşullar oluştuğunda ileriye dönük yönlendirmenin para politikasının etkinliğini artıran ve etkisini daha hızlı hissettiren "önemli bir araç" olabileceğini belirtti.

Savaş ve Fed etkisi altını vurdu! Rekor zirveden yüzde 25'i aşan düşüş

Altın fiyatları, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın enflasyon baskılarını artırması, doların güç kazanması ve Fed'in faiz artırımlarını sürdüreceği beklentilerinin güçlenmesiyle yıl içinde ulaştığı rekor seviyelerden yüzde 25'in üzerinde değer kaybetti.

Öte yandan, ateşkes anlaşmasının enflasyon endişelerini hafifletmesi ve geçen hafta açıklanan beklentilerin altında kalan ABD istihdam verilerinin Fed'in kısa vadede faiz artıracağına yönelik beklentileri zayıflatmasıyla spot altın, pazartesi günü son iki haftanın en yüksek seviyesine ulaştı.

Piyasalarda faiz beklentisi zayıfladı: Altın yeniden öne çıkıyor

CME Group bünyesindeki FedWatch verilerine göre piyasalar, Fed'in eylül ayında faiz artırma olasılığını yaklaşık yüzde 56 olarak fiyatlıyor. Bu oran, ABD istihdam verilerinin açıklanmasından önce yüzde 60'ın üzerinde bulunuyordu. Faiz oranlarının düşük seyretmesi ise getiri sağlamayan altının yatırımcılar açısından cazibesini artırıyor.

Hong Kong'dan altın hamlesi! Yeni takas sistemi devrede

Öte yandan Hong Kong, değerli metallerde bölgesel rezerv merkezi olma hedefi kapsamında salı günü altın için merkezi takas sistemini hayata geçirirken, altın vadeli işlem piyasasını da yeniden hizmete açtı.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 1 düşüşle ons başına 61,48 dolara gerilerken, platin yüzde 0,1 kayıpla 1.629,46 dolara indi. Paladyum ise yüzde 0,4 yükselişle 1.272,85 dolara çıktı.

Ekonomim

Geçen yıl 13.500’ü doktora olmak üzere yaklaşık 1 milyon diploma ürettik ve bunların ancak %20’sine iş verebildik. Diplomalı ama becerisiz bunca mezun ile varılacak bir uygarlık düzeyi yoktur

1- SORUN: Yetenek mi arıyoruz diploma mı? Biliyorum bana kızacaksınız ama… Yaklaşık 50 eczacılık fakültesinde yaklaşık 10 bin öğrenci okuyor ve yılda 2 bini mezun oluyor. Sorum şudur: Para üstü verebilmek için insan 5 yıl üniversite okumalı mı? Diploma duvarda ama beceri, yetenek nerede?

2- ETKİSİ: Biliyorum bana kızacaksınız ama… Ziraat mühendisi yetiştiren fakülte sayımız 50’ye yaklaştı. 5 bin öğrenci, “ziraat mühendisi” diploması peşinde. Çoğunun ayağına tarla çamuru değmeden emekli olabilen hocaların yetiştirdiği bu gençlerin neredeyse tamamı, ziraattan bitkiden habersiz…

BAHÇIVANI MUMLA ARARKEN MÜHENDİS ATAMA BEKLİYOR

3- ÇÖZÜM: Hal böyle olunca bitki becerisi olan bahçıvanı mumla ararken mühendisin binlercesi atama bekleyip duruyor. Eğer siz zamanın değişen şartlarına uygun fakülte tasarlamaz ve müfredatını da çağın gereklerine adapte etmezseniz, o fakülte “diploma üretim fabrikası” gibi işlev görmüş olur.

4- YÖNTEM: Beceri ise “ara eleman” adıyla aranır hale gelir. Geçenlerde bir sanayici; “diplomayı alıyor, beceri eklemek için en az 2 yıl ilave eğitim veriyoruz” diyordu. Bu yüzdendir ki meslek edindirme, beceri geliştirme, yeni insan kaynağı politikaların odağında… Sahi, siz ne arıyorsunuz?

İKİ SORU İKİ CEVAP / Yeteneğe dair…

Beceri odaklılık neden olamıyor?

Diplomadan ziyade beceri odaklı kariyerin genel adıdır ara eleman. Sanayinin mumla aradığı, nitelikli işgücünün dilimizdeki karşılığıdır. Şu sıralar herkes nitelikli eleman arıyor ve bulamayan kan ağlıyor.

Çıraklık stajyerlik işe yarıyor mu?

Mikro devrim ihtiyacının şiddetle hissedildiği sanayide gördük ki işler çırak veya stajyer ile yürümüyor. Aslında işler yalnızca mühendisle de yürümüyor. Tam bir kaotik durum bu…

NOT

NE İŞ OLSA YAPARIM DÖNEMİ ÇOKTAN GERİDE KALDI

Bir ikilem ile karşı karşıyayız; “ne iş olsa yaparım” niteliksiz işgücü veya kapı gibi diploma sahibi mühendis… Peki değer zinciri bundan ibaret mi? Ortada muazzam boşluk var ve bunu biz teoride endüstri meslek liseleri, sanat okullarıyla doldurmaya çalıştık. Çalıştık ama becerebildik mi?

DİPLOMALI İŞSİZ LÛGATI

Diploma: Bir eğitim kurumunun program ve derecesini başarıyla tamamlamışa verilen belge

Beceri: Ustalıkla, doğru yapabilme yeteneği, bilginin eyleme dönüşmüş pratik hali

Diplomalı işsiz: Eğitim alarak diploma edinen ama herhangi bir alanda iş bulamayan mezun

Ev genci: Eğitim ve iş talebi olmayan, ailesinin kaynaklarıyla geçinen milyonlarca gencimiz

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Küresel ekonomik koşulların yatırım kararlarını zorlaştırdığı, finansman maliyetlerinin yükseldiği bir dönemde, Türkiye’de uygulanan yatırım teşvik sistemi iş dünyasının gündeminde yer almaya devam ediyor. Teşvik belgesi kapsamında tüm yükümlülüklerini eksiksiz yerine getiren firmalar, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) borcu olması gerekçesiyle teşvik kapsamı dışına çıkarılırken daha önce yararlandıkları teşvikleri faizi ile geri ödemek zorunda kalıyor.

Temel amaca aykırı durum

Bu uygulamanın yatırımcı üzerinde ciddi bir belirsizlik ve finansal baskı yarattığını belirten Bulut Gümrük Müşavirliği AŞ Yönetim Kurulu Başkanı Gümrük Müşaviri İlhan Bulut, mevcut sistemin teşviklerin temel amacına aykırı sonuçlar doğurduğunu söyledi. Bulut; KDV istisnası, Gümrük vergisi muafiyeti, Vergi indirimi, Faiz veya kâr payı desteği, Yatırım yeri tahsisi, Sigorta primi işveren hissesi desteği, Sigorta primi desteğinden yararlanan firmanın, tüm koşulları yerine getirmiş olsa dahi SGK borcu nedeniyle ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kaldığını belirtti. Bulut; “Ülkenin ekonomik koşulları belli, yatırım teşvik belgesi kapsamında faaliyetlerini sürdüren firmalar yatırım teşvik belgelerini kapatma esnasında SGK’dan borcu yoktur yazısı alamadıklarından teşvik kapsam dışına çıkarılıyorlar. İstihdam, yatırım tutarı ve süre gibi yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesine rağmen, geçmişe dönük ya da yapılandırma aşamasındaki SGK borçları gerekçe gösterilerek teşvik kapsamı dışına çıkarılıyor” diye konuştu.

“Şartlar yerine getiriliyor, ancak teşvik geri alınıyor”

Yatırım teşvik sisteminin temel amacının üretimi ve istihdamı artırmak olduğunu vurgulayan Bulut, ancak mevcut uygulamanın yatırımcıyı mağdur ettiğini dile getirerek, “Firmalar yatırım teşvik belgesi kapsamında kendilerine yüklenen tüm şartları yerine getiriyor. Ancak SGK borcu bulunduğu gerekçesiyle teşvikleri iptal ediliyor ve daha önce sağlanan desteklerin geri ödenmesi isteniyor. Bu durum firmalara hem hukuki hem de ekonomik açıdan ciddi sorunlar doğuruyor” diye konuştu

Geri ödeme talebi yatırımcıyı zorluyor

Teşvik kapsamından çıkarılan firmalardan daha önce yararlandığı vergi indirimi teşviklerinin faiziyle birlikte geri istendiğini belirten Bulut, bu durumun yatırımcılar üzerinde ağır bir finansal yük oluşturduğunu söyledi. SGK borcu bulunan firmaların teşviklerden tamamen dışlanmasının, yatırım ortamını olumsuz etkilediğini belirten Bulut, mevzuatta daha net ve öngörülebilir düzenlemelere ihtiyaç olduğunu ifade ederek, “Yatırımcı, teşvik belgesini alırken hangi koşullarda teşvikten yararlanacağını ve hangi durumlarda kaybedeceğini açıkça bilmek ister. Mevcut uygulama, belirsizlik yaratarak yatırım iştahını zayıflatıyor” değerlendirmesinde bulundu

Veysel Ağdar-Ekonomim

Mali idarenin sistemin başarısı için yapması gereken, söz konusu Genel Tebliğ düzenlemesini aksi yönde, yani SMS veya mail bilgilendirmesi yoksa tebligatın geçerli olmayacağı yönünde değiştirmesidir.

Geçen hafta bugün yayınlanmış köşe yazımda Anayasa Mahkemesi’nin (E.2025/94 K.2026/11 sayılı Kararı) Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 107/A maddesinin 3. fıkrasına ilişkin ibare iptali ve Danıştay’ın, “Anayasaya aykırılığı sabit olan sisteme göre yapılan tebligatların geçerli olmayacağı” yönünde kararları üzerine yasa koyucunun konuyu hemen ele alarak, 24.6.2026 tarih ve 7587 sayılı Kanunla iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenlemeyi kabul ettiğini yazmış ve yeni düzenleme ile elektronik tebligat usulüne çizilen çerçeveyi aktarmıştım. Köşe yazımda da belirttiğim gibi yeni 107/A madde, hem sisteme dahil olacak mükellefleri hem de sistemden çıkma hâllerini sayma yöntemi ile belirlemiştir. Bu yazımda sistemden çıkışın mümkün olabileceği halleri irdelemek istiyorum.

Çıkma sebepleri

1. Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler ticaret sicil kayıtlarının, diğer tüzel kişiler ise tabi oldukları sicil kayıtlarının silindiği tarih dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkarılır.

Burada idarenin takdir hakkı söz konusu değildir. İlgili sicil kaydının kapatılması ile tüzel kişinin elektronik tebligat sistemi dışına re’sen alınması gerekmektedir.

2. 2. Gerçek kişiler, kişinin ölüm tarihi veya gaipliğine karar verildiği tarih dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkarılır.

Burada da idarenin takdir hakkı söz konusu değildir. Mükellefin ölümü veya gaipliğine karar verildiğinin idare tarafından ıttılaı ile sistem dışına alınması gerekmektedir. Burada idarenin ıttılaı, mirasçılarının veraset beyannamesini veya murisin son kıst dönem beyannamesini vermeleri ile olabilir. Ancak bu beyannameler süreye bağlı olduğundan ve bu sürede bir hak kaybının olmaması için ölüm veya gaipliği izleyen günlerde mirasçıların vergi dairesine bu konuda bilgi vererek sistemin ölen için kapatılmasını talep etmelerinde yarar vardır.

3. 3. Birinci fıkra kapsamında zorunlu olarak elektronik tebligat sistemine dâhil olan gerçek kişiler mükellefiyetin sona erdiği tarihi izleyen beşinci takvim yılı sonundan itibaren talep etmeleri halinde ve elektronik tebligat sistemine dâhil olma zorunluluğu gerektiren diğer haller bulunmamak şartıyla, elektronik tebligat sisteminden çıkarılır.

Bu çıkartma sebebi talebe bağlı olarak çalışacaktır. Örneğin serbest meslek mükellefiyeti olan bir doktorun 2022 yılında mükellefiyetini terk ettiğini düşünürsek 31.12.2027 tarihinden itibaren sistemden çıkartılmasını talep hakkı doğacaktır. Ancak burada talep için başkaca bir sebeple sisteme dahil olma halinin bulunmaması gerekmektedir. Örneğin doktor bey 2022’de mükellefiyetini terk ettikten sonra 2025 yılında ticari faaliyete başladıysa sistemden çıkmayı talep edemeyecektir.

4. İsteğe bağlı olarak elektronik tebligat sistemine dâhil olanlar, talep etmeleri halinde talep tarihleri dikkate alınarak, elektronik tebligat sistemine dâhil olma zorunluluğu gerektiren diğer haller bulunmamak şartıyla elektronik tebligat sisteminden çıkarılır.

Bu bentte kanunen elektronik tebligat sistemine dahil olmasını gerektiren bir sebep olmamakla birlikte kendi talebi ile ihtiyaren sisteme dahil olanların, yine talepleri halinde sistemden çıkabilecekleri düzenlenmiştir. Ancak burada da talep için başkaca bir sebeple sisteme dahil olma gereğinin bulunmaması gerekmektedir.

5. 5. 65 yaşını doldurmuş kişiler, talep etmeleri halinde talep tarihleri dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkarılır.

Bu bentte kanunen sisteme zorunlu olarak dahil olan gerçek kişilerin 65 yaşını doldurmaları ve talep etmeleri halinde elektronik tebligat sisteminden çıkartılacakları düzenlenmiştir. Bu konuda da idarenin bir takdir hakkı söz konusu değildir. Bu bent ile yapılan düzenlemenin uygulanmasında, bentlerin bağımsız olarak düzenlenmiş olması sebebiyle, söz konusu mükellefin, “mükellefiyetinin sona ermiş bulunması veya sonra ermesinden sonra beş yıl geçmiş olması yahut sisteme dahil olmasını gerektiren başkaca bir hâlin bulunmaması” gibi koşulların aranması mümkün değildir. Örneğin serbest meslek mükellefiyeti olan bir doktorun faaliyetine ve dolayısıyla mükellefiyetinin devamına rağmen 65 yaşını doldurduğunda sistemden çıkmayı talep hakkı doğacaktır. Zaten söz konusu koşullara diğer bentlerde yer veren Kanun Koyucunun bu bentte yer vermemesi de bu hususun açık delilidir.

Görüş ve önerim

6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olanların ilk iktisabında adına tescil yapılan gerçek kişilere de sisteme dahil olma zorunluluğu getirilmesini de anlamlandırmak mümkün değildir. Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti olmayan, örneğin arabasını sıfır araçla yenileyen bir emeklinin veya ev hanımının bu sisteme alınması bence anlamsızdır. Burada belki trafik para cezalarının daha kolay tebliğ edilmesi amaçlanmış olabilir. Bu kişiler de ancak 65 yaşını bitirdiklerinde sistemden çıkabilirler. (Ancak bu yaşa kadar, örneğin söz konusu aracı sattıklarında çıkış olanağının tanınmaması, sistemi onlar yönünden bence yine Anayasaya aykırı kılmaktadır.)

Bu durumlardaki, yani 65 yaşını bitirmiş tüm mükelleflere benim önerim, “elektronik tebligat yapılanlara mail veya sms ile bilgi verilmese dahi tebligat geçerlidir” şeklindeki Genel Tebliğ düzenlemesi var olduğu sürece sistemden çıkmalarıdır. Zira daha önceden de yazdığım gibi, “habersiz tebligatlarla” hak kaybına uğrama riski söz konusudur.

Mali idarenin sistemin başarısı için yapması gereken, söz konusu Genel Tebliğ düzenlemesini aksi yönde, yani SMS veya mail bilgilendirmesi yoksa tebligatın geçerli olmayacağı yönünde değiştirmesidir. Önemli olan tebligat hukukunda önemli bir işlev gören bu müesseseyi hak kayıplarına yol açmayacak şekilde düzenleyerek yaşatmaktır.

Bumin Doğrusöz-Ekonomim

Mayısta düşüş zirveye ulaştı

Mayıs ayındaki performans ise açılan işyerleri yönünden kötü iken kapanan işyerleri yönüyle geçen yıla göre daha iyi bir seyir izledi. Bu ayda açılan esnaf işyeri sayısı yüzde 29.24 gibi yüksek oranlı bir azalışla 27 bin 438’den 19 bin 414’e geriledi. Mayıs’ta kapanan esnaf işyeri sayısı ise yüzde 20.6 azalarak 9 bin 130’den 7 bin 244’e indi.

İşyeri sayısı 2.5 milyonu aştı

TESK verilerine göre Mayıs ayı sonu itibarıyla Türkiye’deki esnaf sayısı 2 milyon 286 bin, bunlara ait işyeri sayısı ise 2 milyon 566 bin oldu. Nüfusun 86 milyon 92 bin olarak açıklandığı veriye göre Türkiye’nin yüzde 2.66’sı kayıtlarda esnaf olarak geçiyor. Nüfusa göre en yüksek esnaf oranı yüzde 4.51 ile Artvin olurken, en az esnaf oranı ise yüzde 1.11 ile Şırnak ve yüzde 1.19 ile Batman oldu. Türkiye’de en çok esnaf işyeri 301 bin 587 ile İstanbul’da bulunuyor. Bunu 155 bin 626 ile İzmir, 138 bin 276 ile Antalya ve 136 bin 957 ile Ankara takip etti.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Şirketin insan kaynağını, yatırımlarını ve enerjisini hızla değişen teknoloji sektöründe müşterilere hizmet vermeyi sürdürecek önceliklere odakladığı belirtilen notta, bu kapsamda dünya genelindeki iş gücünün yaklaşık yüzde 2,1'ini oluşturan 4 bin 800 pozisyonun kaldırılacağı bildirildi.

Notta, söz konusu organizasyonel değişikliklerin ağırlıklı olarak şirketin "ticari" ve "Xbox" birimlerinde gerçekleşeceği kaydedildi.

İşten çıkarma ihtiyacını azaltmak için alternatif yolların arandığına işaret edilen notta, son bir yıl içinde 500'ü bu ay olmak üzere 4 binden fazla çalışanın şirketin en yüksek öncelikli alanlarındaki yeni rollere kaydırıldığı aktarıldı.

"Microsoft bu dönüşüm yolculuğunun henüz başlarında"

Notta teknolojinin inşa edilme, dağıtılma ve kullanılma şeklinin büyük bir hızla dönüştüğü vurgulanarak, müşteri ihtiyaçlarının ve iş modellerinin de bu değişime ayak uydurmak zorunda olduğu belirtildi.

İşten çıkarmaların doğrudan yapay zeka kaynaklı olmadığına işaret edilen notta, şunlar kaydedildi:

"Bugün iptal edilen pozisyonların yapay zeka ile değiştirilmediğini açıkça belirtmek isterim. Aynı zamanda gerçek olan şu ki, yapay zeka işin yapılma şeklini değiştiriyor. Her gün yaptığımız bazı görevler artık otomatikleştirilebiliyor ve bu da iş geliştikçe hepimizin öğrenmeye, yeni beceriler inşa etmeye ve uyum sağlamaya devam etmemiz gerektiği anlamına geliyor."

Notta ayrıca, Microsoft'un bu dönüşüm yolculuğunun henüz başlarında olduğu belirtilerek, ilerleyen dönemde şirketin diğer faaliyet alanlarında da benzer değişikliklerin yapılabileceği ifade edildi.

AA

Sosyal medyada da bir kullanıcı, kart aidatının iadesi için bankanın 108 bin lira harcama taahhüdü istediğini, hedefin altında kalması halinde ise eksik kalan kısmın ücret olarak tahsil edileceğinin bildirildiğini paylaştı.

Kullanılmayan karta aidat borcu

Nefes Gazetesi'nin haberine göre başka kullanıcı ise 1,5 yıldır kullanmadığı, süresi dolduğu için yenisi de eline ulaşmayan kredi kartına 2 bin liralık aidat borcu ödedi.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan TÜDER Genel Başkanı Levent Küçük, Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Tebliğe dikkat çekerek bankaların kart aidatı alabileceğini ancak bunun sınırsız bir hak olmadığını söyledi.

"Banka aidatsız kart vermek zorunda"

Küçük, bankaların tüketiciyi önceden bilgilendirmesi ve onayını alması gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Yapılması gereken müzakeredir, yani pazarlıktır. Banka, bilgilendirmek ve onay almak zorundadır ancak ücreti doğrudan tahsil ediyor. Yasa da şunu der: Her banka, tüketiciye aidatsız kredi kartı vermek zorundadır."

180 gün kullanılmayan karttan aidat alınamaz

Levent Küçük, mevzuata göre 180 gün boyunca hiç kullanılmayan kredi kartlarından yıllık kart aidatı tahsil edilemeyeceğini belirterek, bu durumdaki tüketicilerin haklarını araması gerektiğini söyledi.

Türkiye'de kart sayısı 148 milyona yaklaştı

Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre 2026 yılının ilk dört ayı itibarıyla Türkiye'de kredi ve banka kartı sayısı 147 milyon 633 bin 729'a ulaştı.

Kart kullanımının bu kadar yaygın olduğu bir dönemde aidat uygulamasının tüketiciler açısından önemli bir sorun haline geldiğini belirten TÜDER, artan şikayetlere de dikkat çekerek yıllık kart ücretlerinin tamamen kaldırılmasını talep etti.

Aidatlar yüzde 70'e varan oranda arttı

Küçük'e göre kredi kartı aidatlarında son dönemde ciddi artış yaşandı. Bankaların ortak bir ücret tarifesi bulunmadığını belirten Küçük, bazı bankalarda artış oranının yüzde 70'e kadar çıktığını ifade ederek şunları söyledi:

“En az %50 artış oldu. Bankadan bankaya değişiyor rakamlar, belirlenen standart ücret yok. %70’e kadar çıkıyor zam oranı. Şikâyet geldikçe farklı rakam ve oranlarla da karşılaşıyoruz.”

Aidat kesilirse ne yapılmalı?

TÜDER'e göre tüketiciler, kart aidatı tahsil edilmesi halinde öncelikle bankaya itiraz ederek ücretin kaldırılmasını veya iadesini talep etmeli. Özellikle maaş müşterisi olan ya da uzun yıllardır aynı bankayla çalışan kişilerin pazarlık yapabilir.

Bankanın talebi reddetmesi durumunda ise tüketiciler, Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurarak aidatın iadesini isteyebiliyor.

Levent Küçük, uygun şartların oluşması halinde Borçlar Kanunu kapsamında 10 yıla kadar geriye dönük kart aidatlarının iadesi için dava açılabileceğini belirtiyor.

Dünya

"Enflasyonda kalıcı düşüş için henüz güçlü sinyal yok"

Michael Pfister ve Tatha Ghose imzalı değerlendirmede, “Enerji enflasyonu yıllık bazda yavaşlasa da enerji fiyatları aylık bazda yüzde 3, ara malları fiyatları ise yüzde 1,9 arttı. Dolayısıyla maliyet baskıları bir miktar hafiflemiş olsa da, henüz enflasyonu kalıcı şekilde aşağı çekecek güçlü bir destek sunmuyor” denildi.

“Öte yandan İstanbul’da tüketici enflasyonu yıllık yüzde 36 ile ülke genelinin üzerinde seyretmeye devam etse de, ulusal enflasyon ile arasındaki fark bir miktar daralmış durumda. Hangi göstergeye daha fazla ağırlık verildiğine bağlı olarak, mevcut gerçek enflasyonun yüzde 32-yüzde 35 bandında olduğu değerlendirilebilir” denilen notta, “Sonuç olarak Haziran verileri enerji fiyatlarındaki şokun hafiflemesi sayesinde beklentilerden daha olumlu gerçekleşti. Ancak enflasyonun ana eğilimi hala politika yapıcılara kayda değer bir rahatlama sağlayacak ya da Merkez Bankası’nın faiz koridorunda gevşemeye yönelik verdiği sinyalleri destekleyecek kadar düşük seviyelerde değil” yorumu yapıldı.

Ekonomim

70 trilyon dolarlık dev buluşma

NATO Ankara Zirvesi’nde 70 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğe sahip 40'tan fazla ülkenin buluşacağını belirten Avdagiç, NATO Zirvesi'ndeki işbirliğinin NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin ifadesiyle 30 trilyon dolarlık ABD ekonomisinin yaklaşık 2,5 katına denk geldiğini vurguladı.

Avdagiç, 40’ı aşkın ülke liderinin Türkiye’ye geleceğine dikkati çekerek, "NATO Ankara Zirvesi, son 20 yılda savunma sanayisinde elde ettiği başarılarla ülkemizin Avrupa’nın güvenlik ve ekonomi mimarisinde kazandığı stratejik ve merkezi rolü de gösteriyor." değerlendirmesinde bulundu.

"Savunma Sanayii Forumu için de önem taşıyor"

İTO Başkanı Avdagiç, "NATO'nun transatlantik savunma üretimi, yatırımı ve inovasyonu alanındaki en üst düzey öncü etkinliği olan NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu ülkemiz için de önem taşıyor." diye konuştu.

Avdagiç, NATO Genel Sekreteri Rutte'nin de NATO coğrafyasının tamamında faaliyet gösteren 3 bin Türk savunma sanayisi şirketine atıfta bulunmasının da savunma sanayisi sektörünün gücünü gösterdiğini belirtti.

Teknopark İstanbul'un çalışmalarına değinen Avdagiç, sözlerini şöyle tamamladı:

"Savunma Sanayii Başkanlığımızla birlikte kurduğumuz Teknopark İstanbul ile 2010 yılından beri ülkemizin savunmasına ve ileri teknoloji üretimine katkıda bulunmaktan gurur duyuyoruz. Yüzlerce AR-GE firması ve binlerce mühendis burada Türk savunma sanayisinin bugününü ve geleceğini inşa ediyor. İstanbul Ticaret Odası olarak savunma sanayi sizincirinin tüm halkalarına destek vermeye devam edeceğiz."

AA

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.