Apple'ın iPhone Yükseltme Programı'nın yerini alacak yeni sistemde sadece iPhone değil, Mac ve iPad gibi diğer ürünler de kapsama alınıyor.

Kira süresi ürüne göre değişecek

Ürün gruplarına göre farklı kiralama süreleri belirleyen Apple, iPhone ve Apple Watch modelleri için 12-24 ay, Mac ve iPad modelleri ise 24-36 ay süre tanıyor.

Hangi ürünler kiralanabilecek?

Yeni sistem kapsamında şu modeller ve ürünler kiralanabilecek:

iPhone 17 serisi
iPhone Air
Apple Watch Series 11
Apple Watch Ultra 3
MacBook Air
MacBook Pro
iMac
Mac Studio
iPad Air
iPad Pro
iPad mini

iPhone 16, MacBook Neo, giriş seviyesi iPad ve Apple Watch SE ise programa dahil edilmeyecek.

Apple kiralama ücretleri ne kadar?

Apple'ın internet sitesindeki bilgilere göre en düşük iPhone kiralama ücreti aylık 17,99 dolar seviyesinden başlıyor. Önceki yükseltme programında ise aylık ödeme yaklaşık 42 dolar düzeyindeydi.

Amaç satın alma yerine abonelik algısı oluşturmak

Şirket, kullanıcıların iPhone veya Mac'i tek seferde büyük bir harcama olarak görmek yerine aylık ödemeyle kullanılan bir abonelik hizmeti gibi değerlendirmesini hedefliyor. Bu strateji, kullanıcıların telefonlarını daha uzun süre değiştirmeye başlamasıyla da örtüşüyor. Reviews.org araştırmasına göre ABD'de ortalama bir kullanıcı telefonunu yaklaşık 22 ay kullanıyor.

Daha pahalı iPhone'lar yolda

Apple'ın önümüzdeki dönemde ise cihaz fiyatlarını artırması bekleniyor. Şirket geçen ay bellek maliyetlerindeki yükseliş nedeniyle bazı Mac ve iPad modellerinin fiyatlarını artırmıştı.

TechInsights Başkan Yardımcısı Mike Howard ise yeni nesil iPhone fiyatlarının 1.500 dolar seviyesine çıkabileceğini öngörüyor.

Apple'ın yeni kiralama programı da, Eylül ayında tanıtılması beklenen yeni iPhone serisi ve ilk katlanabilir iPhone öncesinde kullanıcıların artan fiyatlardan daha az etkilenmesini amaçlayan önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Dünya

Spot altın, ons başına 4.029,08 dolarda büyük ölçüde değişim göstermedi. ABD'de ağustos vadeli altın kontratları ise yüzde 0,2 değer kaybederek 4.028,10 dolara geriledi.

Fed şahin kalırsa altında düşüş baskısı sürebilir

Bloomberg HT'de yer alan habere göre OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, “Altının seyri büyük ölçüde bugünkü FOMC toplantısına bağlı. Son dönemdeki düşüş eğiliminin tersine dönmesi için Fed’in daha az şahin bir söylem benimsemesi gerekiyor” dedi.

Fed’in faiz kararı TSİ 21.00’de açıklanacak, Fed Başkanı Kevin Warsh ise TSİ 21.30’da konuşacak.

Piyasalar Fed'in faizi sabit tutmasını bekliyor, eylülde artırım ihtimali güçleniyor

FedWatch verilerine göre piyasalar, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) bu toplantıda faiz oranlarını sabit bırakmasına yüzde 70 olasılık tanırken, 25 baz puanlık faiz artışı ihtimali yüzde 30 seviyesinde fiyatlanıyor. Öte yandan yatırımcılar, eylül ayındaki toplantıda 25 baz puanlık faiz artışı olasılığını ise yüzde 76 olarak öngörüyor.

BoE ve BoJ'dan faiz değişikliği beklenmiyor, gözler enflasyon mesajlarında

İngiltere Merkez Bankası (BoE) ile Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) bu hafta gerçekleştirecekleri para politikası toplantılarında faiz oranlarını sabit tutmaları bekleniyor. Ancak her iki merkez bankasının da yükselen enflasyon risklerine karşı temkinli mesajlar vermesi öngörülüyor.

Enflasyona karşı korunma aracı olarak görülen altın, yüksek faiz ortamında baskı altında kalmaya devam ediyor. Çünkü artan faiz oranları, faiz getirisi sağlamayan altını elde tutmanın fırsat maliyetini yükselterek yatırımcıların ilgisini azaltabiliyor.

ABD ile İran arasında füze gerilimi tırmanıyor

ABD ordusu, İran'ın Orta Doğu'daki ABD güçlerine yönelik fırlattığı çok sayıda balistik füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı. İran Devrim Muhafızları ise Ürdün'deki bir ABD hava üssü ile ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nı hedef alan balistik füze saldırıları gerçekleştirdiklerini duyurdu.

Petrol fiyatları, ABD'de ham petrol stoklarının azalmasının arz endişelerini artırmasıyla yükselişini sürdürdü.

Commerzbank altın tahminini düşürdü, gümüşte yükseliş beklentisini korudu

Commerzbank, yıl sonu altın fiyatı tahminini ons başına 4.500 dolara indirirken, gümüş fiyatlarının yıl sonunda ons başına 67 dolara ulaşmasını beklediğini açıkladı.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Spot gümüş yüzde 0,9 yükselişle 57,65 dolara, platin yüzde 0,3 artışla 1.600,40 dolara çıkarken, paladyum yüzde 0,7 düşüşle 1.261 dolara geriledi.

Ekonomim

Önümüzdeki iki yıl, birçok sek­tör için belirleyici olacak. 2027'ye geldiğimizde şirketler artık "ya­pay zekâ kullananlar" ve "rekabet gücünü kaybedenler" olarak ay­rışmaya başlayacak. Çünkü yeni dönemin asıl rekabeti teknoloji satın almak değil, veriyi doğru yö­netmek, süreçleri otomatikleştir­mek ve karar alma hızını artırmak olacak.

Artık rekabet sadece daha fazla üretmekle değil, daha akıllı üret­mekle kazanılacak.

Yapay zekâ artık maliyet değil, stratejik yatırım

Birçok işletme hâlâ yapay zekâ­yı yüksek maliyetli bir yazılım ya­tırımı olarak görüyor. Oysa gerçek tablo farklı. Yapay zekâ; üretim­de fireyi azaltan, bakım maliyet­lerini düşüren, satış tahminleri­ni güçlendiren, stok seviyelerini optimize eden ve finansal riskleri önceden tespit eden bir yönetim aracına dönüşmüş durumda.

Uluslararası araştırmalar, ya­pay zekâyı süreçlerine başarıy­la entegre eden şirketlerde ope­rasyonel maliyetlerin çift ha­neli oranlarda düşebildiğini, üretkenliğin anlamlı ölçüde art­tığını ve karar alma sürelerinin belirgin şekilde kısaldığını gös­teriyor. Özellikle üretim, finans, lojistik ve müşteri yönetimi gibi alanlarda verimlilik kazanımla­rı, teknoloji yatırımı­nın geri dönüş süresi­ni önemli ölçüde kısal­tıyor.

Ancak burada kritik soru şudur: Şirketler ya­pay zekâya yatırım ya­pıyor mu, yoksa iş yapış biçimlerini gerçekten dönüştürüyor mu?

Asıl mesele teknoloji değil, yönetim anlayışı

Başarılı şirketleri başarısızlar­dan ayıracak temel unsur, kullanı­lan yazılımın markası olmayacak. Belirleyici olan; yönetim kültürü, veri kalitesi ve değişime uyum ka­pasitesi olacak.

Bugün birçok işletmede finans ayrı, üretim ayrı, satış ayrı, satın alma ayrı sistemlerde çalışıyor. Aynı şirket içinde bile farklı de­partmanlar aynı veriye farklı ra­kamlarla ulaşabiliyor. Böyle bir yapı üzerine yapay zekâ kurmaya çalışmak, temeli sağlam olmayan bir bina inşa etmeye benzer.

Yapay zekâ, doğru veriyle bes­lenmediğinde yanlış kararları da­ha hızlı üretir.

Bu nedenle dijital dönüşümün ilk adımı teknoloji satın almak de­ğil; veri standardizasyonunu sağ­lamak, süreçleri sadeleştirmek ve kurumsal veri disiplini oluştur­maktır.

Yönetim kurullarının gündemi değişiyor

Eskiden yönetim kurullarında ciro, kârlılık ve yatırım bütçele­ri konuşulurdu. Artık bunlara ek olarak veri kalitesi, siber güven­lik, yapay zekâ yatırımları, dijital yetkinlik ve otomasyon projeleri de temel gündem maddeleri hâli­ne geliyor.

Yakın gelecekte CEO’ların per­formansı yalnızca satış büyüklü­ğüyle değil, şirketlerinin dijital olgunluk seviyesiyle de değerlen­dirilecek.

CFO’lar ise finans yönetici­si olmanın ötesinde, yapay zekâ destekli karar sistemlerinin mi­marlarından biri olacak. Ger­çek zamanlı nakit akışı tahmin­leri, dinamik bütçe senaryoları, otomatik risk analizleri ve erken uyarı mekanizmaları finans fonk­siyonunun standart araçları hâli­ne gelecek.

İşletmeler ne yapmalı?

Şirketlerin yapay zekâya ge­çişi rastgele yazılım satın alarak değil, sistematik bir dönüşüm programıyla yönetmesi gereki­yor. Öncelikli adımlar şu şekilde özetlenebilir:

-Kurumsal dijital dönüşüm stratejisi oluşturulmalı.

-ERP, CRM, MES ve depo yö­netim sistemleri tek veri mima­risinde entegre edilmeli.

-Veri kalitesi artırılmalı ve ortak veri sözlüğü oluşturulmalı.

-Süreçler standartlaştırılma­lı, gereksiz operasyonlar kaldırıl­malı.

-Yapay zekâ uygulamaları kü­çük pilot projelerle başlatılmalı ve sonuçları ölçülmeli.

-Yönetim panoları gerçek za­manlı çalışacak şekilde yeniden tasarlanmalı.

-Tahmine dayalı bakım sis­temleri üretime entegre edilmeli.

-Görüntü işleme tabanlı kali­te kontrol çözümleri kullanılma­lı.

-Talep tahmini ve stok opti­mizasyonu yapay zekâ ile destek­lenmeli.

-Satın alma süreçlerinde te­darikçi risk analizi dijitalleştiril­meli.

-Dinamik fiyatlama ve müş­teri kârlılığı analizleri yaygınlaş­tırılmalı.

-Muhasebe ve finans süreçle­rinde belge işleme, raporlama ve mutabakat işlemleri otomatik­leştirilmeli.

-Çalışanlara sürekli yapay zekâ ve veri okuryazarlığı eğitimi verilmeli.

-Siber güvenlik ve veri yöne­tişimi dönüşümün ayrılmaz par­çası olarak ele alınmalı.

-Her yatırım için ölçülebilir performans göstergeleri belir­lenmeli.

Yapay zekâ projeleri ancak öl­çülebilir hedeflerle yönetildiğin­de kalıcı değer üretir.

İşletme yönetimleri için yapay zekâ hazırlık karnesi

Yapay zekâya geçiş, yalnızca yeni yazılımlar satın almak de­ğil; şirketin yönetim modelini yeniden tasarlamaktır. Yönetim kurullarının bugün kendilerine sorması gereken temel sorular şunlardır:

1. Strateji ve liderlik

Şirketin yazılı bir yapay zekâ ve dijital dönüşüm stratejisi var mı?

Yönetim kurulunda dijital dö­nüşüm düzenli olarak gündeme geliyor mu?

CEO’nun performans hedefle­ri arasında dijital dönüşüm gös­tergeleri bulunuyor mu?

2. Veri yönetimi

ERP, CRM, MES, WMS ve fi­nans sistemleri entegre çalışıyor mu?

Şirketin tek ve güvenilir bir veri kaynağı (Single Source of Truth) oluşturuldu mu?

Veriler gerçek zamanlı olarak yönetilebiliyor mu?

3. Finans

13 haftalık nakit akışı yapay zekâ desteğiyle tahmin ediliyor mu?

Finansal riskler erken uyarı sistemiyle izleniyor mu?

Bütçe ve senaryolar dinamik olarak güncellenebiliyor mu?

4. Üretim

OEE gerçek zamanlı takip edi­liyor mu?

Makine arızaları tahmine da­yalı bakım sistemleriyle önleni­yor mu?

Fire ve hurda nedenleri yapay zekâ ile analiz ediliyor mu?

5. Satış ve pazarlama

Talep tahminleri yapay zekâ ile oluşturuluyor mu?

Müşteri bazlı kârlılık düzenli analiz ediliyor mu?

Dinamik fiyatlama modelleri uygulanıyor mu?

6. İnsan kaynakları

Çalışanların yapay zekâ okur­yazarlığı geliştiriliyor mu?

Dijital yetkinlik eğitimleri sü­rekli hâle getirildi mi?

Yapay zekâ çalışanların ve­rimliliğini artıracak şekilde ko­numlandırılıyor mu?

7. Siber güvenlik

Yapay zekâ projeleri güçlü bir siber güvenlik mimarisiyle des­tekleniyor mu?

Kritik veriler için erişim ve güvenlik politikaları güncel mi?

8. Yönetim performansı

Yönetim kurulu kararları ger­çek zamanlı veriyle destekleni­yor mu?

Şirket, dijital dönüşüm yatı­rımlarının geri dönüşünü (ROI) düzenli olarak ölçüyor mu?

İnsan faktörü önemini koruyor

Yapay zekânın yükselişi zaman zaman istihdam kaygılarını da beraberinde getiriyor. Ancak ta­rih, teknolojinin çoğu zaman iş­leri tamamen ortadan kaldırmak yerine dönüştürdüğünü gösteri­yor. Gelecekte en değerli çalışan; yalnızca teknik bilgiye sahip olan değil, yapay zekâ araçlarını doğ­ru kullanabilen, analitik düşüne­bilen ve stratejik karar süreçleri­ne katkı sağlayabilen kişi olacak. Dolayısıyla şirketlerin teknoloji kadar insan sermayesine de yatı­rım yapması gerekiyor. Dijital dö­nüşüm, çalışanların dışlandığı de­ğil, yetkinliklerinin güçlendirildi­ği bir süreç olarak tasarlanmalı.

Sonuç

2027’nin kazananları bugün­den belli olmaya başladı. Onları rakiplerinden ayıracak unsur, yal­nızca daha fazla yatırım yapmak olmayacak. Doğru veriyi yöneten, süreçlerini sadeleştiren, kararla­rını hızlandıran ve yapay zekâyı kurumsal kültürün bir parçası hâ­line getiren şirketler öne çıkacak.

Bugün alınacak kararlar, yarı­nın pazar payını belirleyecek. Ya­pay zekâ artık geleceğin konusu değil; bugünün rekabet standardı­dır. Bu dönüşümü stratejik bir viz­yonla yöneten işletmeler yalnızca verimliliklerini artırmayacak, ay­nı zamanda küresel rekabette da­ha güçlü bir konum elde edecek­tir. Bekleyenler ise teknolojiyi de­ğil, zamanın gerisinde kalmanın maliyetini satın alacaktır.

Son sözler: “ İnsanlar seni çö­zemedikleri zaman, önyargılarını kullanırlar” Dostoyevski

“İki erdem asla taklit edilemez; cesaret ve cömertlik” Çicero

Şevket Sayılgan-Dünya

e-Fatura Paketi güncellenmiştir. Güncel Pakete ulaşmak için tıklayınız.
e-Arşiv Fatura Paketi güncellenmiştir. Güncel Pakete ulaşmak için tıklayınız.
UBL-TR (Kod Listeleri) Kılavuzu Güncellenmiştir. Güncel Kılavuza ulaşmak için tıklayınız.
Güncellemeler 14.09.2026 tarihi itibari ile devreye alınacaktır.
Duyurulur.

Burada, geçen se­ne sonunda yapılan düzenlemeler­le SGK’nın bütçe dengesinin belir­gin olarak iyileşmeye başlaması ve bu doğrultuda mevcut düzenleme çerçevesindeki transfer tutarlarına ihtiyaç kalmaması etkili olmuş gibi görünüyor. Zaten bu kanundan ön­ce de merkezi yönetim bütçesinden yapılan transferlerde belirgin dü­şüş olmuştur ki bu da merkezi yö­netim bütçe görünümünde bu sene gözlenen iyileşmenin ana belirleyi­cisi olmuş gibi görünüyor.

Merkezi yönetim bütçesindeki iyileşme SGK’dan geliyor

Merkezi yönetim bütçe verile­rinde, SGK’ya yapılan transfer tu­tarı “Sağlık, Emeklilik ve Sosyal Yardım Giderleri” kaleminde aylık bazda takip edilebilmektedir. Bu­na göre, yılın ilk 6 ayındaki toplam transfer 942 milyar TL ile geçen se­nenin ilk yarısına göre yüzde 7 geri­lemiş görünmektedir.

Bu doğrultu­da, grafikte de görüldüğü gibi, son 12 aylık toplam tutarın GSYH’ya oranı geçen seneki yüzde 3.1’den Haziran ayında yüzde 2.5’e gerile­miştir. Bu da bütçe açığının aynı dönemde yüzde 2.9’dan yüzde 2.4’e gerilemesini açıklamaktadır.

Ayrı­ca, gerçekleşen oran, bu sene için belirlenen yüzde 3.5’lik açık hede­finin belirgin şekilde altında bu­lunmaktadır. Daha geriye gidersek, SGK’ya transferlerin GSYH’ya ora­nı 2010-2020 arasında yüzde 4.1 ile oldukça yüksek seviyelerdeydi.

2020 yılında yaşanan pandeminin etkisiyle yüzde 4.8’e kadar çıkan bu oran, sonrasında enflasyon şoku­nun da etkisiyle 2022 yılında yüz­de 2.5’e kadar gerilemişti. 2023 yı­lındaki EYT düzenlemesiyle tekrar artış gözlendikten sonra, özellikle bu sene SGK dengesinin belirgin şekilde iyileştiği gözlenmektedir.

Bu iyileşmenin hangi kanallar­dan kaynaklandığı ise gecikmeli olarak SGK’nın aylık yayımladığı bilanço verilerinden izlenebilmek­tedir. En son Nisan ayı verileriy­le incelendiğinde, özellikle prim gelirlerinde belirgin artış olduğu gözlenmektedir.

Yılın ilk 4 ayın­daki toplam gelir 1.7 trilyon TL ile geçen seneye göre yüzde 43.5 artış göstermiştir. 12 aylık toplam pri­min GSYH’ya oranı ise geçen se­ne sonundaki yüzde 6.4’ten yüzde 6.6’ya çıkmıştır ki bu da 2020’den beri en yüksek düzeydir. Bu artışta geçen sene sonunda yapılan düzen­lemeler etkili olmuştur.

Hatırlana­cağı gibi, 4 Aralık 2025’te yayınla­nan 7566 nolu kanunla uzun vade­li sigorta prim oranlarında işveren hissesinin artırılması, imalat dışı sektörlerdeki işverenlere uygula­nan 4 puanlık hazine prim teşviki­nin 2 puana indirilmesi ve prime esas kazanç üst sınırının artırılma­sı gibi birçok düzenleme yapılmış­tı. Komisyon görüşmelerinde bu düzenlemelerin toplam mali etki­sinin 220 milyar TL civarında ol­duğu söylenmişti. Bütçeden alınan sinyaller, gerçekleşmenin bunun üzerinde bile olabileceğini düşün­dürüyor.

Bunun yanında, grafik­te görüldüğü gibi, SGK’nın sağlık harcamalarının da 2025 başından beri düşüş eğiliminde olduğu göz­leniyor. Son 12 aylık sağlık harca­malarının GSYH’ya oranı 2024 so­nundaki yüzde 2.2’den bu se­ne Nisan ayında yüzde 2.1’e inmiştir. Burada da uzun sü­redir sabit kalan sağlık katkı payının geçen sene ve bu se­nenin başında artırılması et­kili olmuş olabilir.

Temmuz ayında yeni bir artış yapıldığı dikkate alındığında, burada­ki iyileşmenin devam edece­ği düşünülebilir. Emekli ma­aş ödemeleri ise 2022 yılında gerilediği GSYH’nın yüzde 4.4’ü se­viyesinden, EYT düzenlemesinin etkisiyle 2024 yılı sonunda yüzde 6.0’ya kadar yükselmiştir. Sonra­sında ise emekli sayısındaki artışın yavaşlamasıyla ödemelerde yatay bir eğilim gözlenmektedir.

Bütçede yer açıldı

Sonuçta bu sene SGK’ya bütçe­den yapılacak aktarım, bütçede ön­görülen GSYH’ya oranla yüzde 3 seviyesinin altında kalacak gibi gö­ründüğü anlaşılmaktadır. Bu du­rumda, eşel mobil gibi bütçe yapı­lırken öngörülemeyen harcamalara rağmen, bütçe açığının hedeflenen yüzde 3.5’in altına bile gelme ihti­mali olduğu görülmektedir.

Bütçe­de oluşan bu mali alan, savaş ve kü­resel gelişmeler nedeniyle sıkıntı yaşayan sektörlere yönelik ekono­mi destek programları ve bir süre­dir konuşulan hanehalkı gelir des­teği gibi programlara alan açmak­tadır.

Erkin Işık-Dünya

Ayıdan post, ABD’den dost olmaz. Oysa bazılarımız; “Amerika dostumuz, feda olsun postumuz” aymazlığında... Tekstil hazır giyime indirdiği son darbe, Trump’ın gerçek yüzünü ortaya koydu

1- SORUN: Hani “aziz dostum” idi Türkiye? Yediğimiz ayrı gitmez, birbirimizin çıkarlarını korurduk? Bu bir yalanmış ve gerçeğe dönüş çok net olmuş. ABD Başkanı Trump; tekstil ve hazır giyime %12,5 oranında vergi koydu. Bangladeş, Kamboçya, Endonezya, Malezya’ya vergisiz kontenjan sağlarken…

2- ETKİSİ: Zaten uzun süredir sıkıntıda olan bu iki sektörümüz, Trump’ın Trump’lığının nüksetmesi ile daha da zorlanacak. Önceki döneminde Rahip Brunson krizi yaratan, “ekonomini mahvederim” nidaları atan Trump’ın, ekonomimizi zorlayacak kararına hükümet ne diyecek acaba? Meraktayım.

3- ÇÖZÜM: Diplomatik ve teknik müzakere başlatmalıyız. Uyumluluk ve reform babında, zorla çalıştırma ithalat yasağını güçlendirmek, tedarik zinciri denetimlerini artırmak, küresel standartlara uyum sağlamak gerekir. Sonuçta bu kararın gerekçelerini irdeleyip %12,5’lik vergiden kurtulmalıyız.

4- YÖNTEM: Sektörlerimizin pazar çeşitlemesi şart. Orta Doğu, Afrika, Orta Asya ve Latin Amerika ihracatını hızlandırmalı. Etkilenen firmalara finansman, vergi teşviki, Ar-Ge desteği ve maliyet düşürücü önlemler için çare aranmalı. Katma değerli ürünlere geçiş için bundan güzel fırsat mı olur?

İKİ SORU İKİ CEVAP / Trump darbesine dair…

Rekabet gücümüzü artırsak?

Elbette, çarelerden biri budur. Ürün maliyetlerini düşürmek, enerji, işgücü verimliliğine odaklanmak, yerli girdi kullanımını teşvik etmek ve döviz kurunda esneklik, küresel zincirlerde yer almak…

Olası misilleme bir yol mudur?

Geçiş dönemi (transit mallar 28 Temmuz’a kadar muaf) avantajını kullanmak, olası misilleme veya WTO süreçlerini değerlendirmek (Section 301 tek taraflı olsa da). Açıkçası bunu kabullenmemeliyiz.

NOT

BOYNUMUZU TRUMP’A UZATMAK YERİNE BAŞIMIZI DİK TUTMALIYIZ

Trump musibetinin etkisi; sektör bazında hissedilir ama makro düzeyde yönetilebilir seviyededir. En etkili yol, ABD ile müzakere + hızlı piyasa çeşitlendirmesi + iç rekabet gücünü artırmaktır. Gelişmeler yakından izlenmeli; tarife kalıcı olursa orta vadede yapısal uyum şart. Asla pes etmek yok Trump’a…

TRUMP LÛGATI

Rahip Brunson krizi: Casusluktan tutukladık, “vermezseniz ülkenizi mahvederim” diye efelenmişti

Suriye Kürtleri tehdidi: Suriye’den çekilirken; “Kürtleri vururlarsa Türkiye ekonomisini mahvederim” dedi

S-400, CAATSA yaptırımları: Bizi F-35 programından çıkardı, savunma sanayimize ambargo uyguladı

CDS tırmandırma: İkide bir ekonomimizi mahvedeceği söylemleriyle CDS’lerimizi tırmandırıp durdu

Şeref OĞUZ-Ekonomim

1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan düzenleme ile birlikte dijital reklamcılıkta hedefli reklamlardan yapay zekâ destekli içeriklere, sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan tanıtımlardan indirimli satış reklamlarına kadar birçok alanda yeni yükümlülükler uygulanacak.

Influencer paylaşımlarında şeffaflık zorunlu

Yeni düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri ise sosyal medya etkileyicilerinin yaptığı ticari paylaşımlar oldu.

Buna göre influencer'lar; ücret, ücretsiz veya indirimli ürün ve hizmet, davet, sponsorluk ya da benzeri herhangi bir menfaat karşılığında yaptıkları paylaşımlarda, içeriğin reklam niteliği taşıdığını açıkça belirtmek zorunda olacak.

Paylaşımlarda tüketicilerin reklam içeriğini kolaylıkla anlayabilmesi için "reklam", "iş birliği", "sponsorlu içerik" veya "tanıtım" gibi ifadelerin kullanılması zorunlu hale gelecek.

Amaç tüketiciyi yanıltıcı içeriklerin önüne geçmek

Ticaret Bakanlığı, düzenlemenin dijital mecralarda tüketicilerin yanıltılmasını önlemeyi, ticari iletişimde şeffaflığı artırmayı ve güvenilir bir reklam ekosistemi oluşturmayı hedeflediğini belirtti.

Bakanlık, dijitalleşmeyle birlikte hızla artan reklam uygulamalarına karşı tüketicilerin korunmasına yönelik çalışmalarını sürdüreceğini vurguladı.

Mutluhan Yıldız-Dünya

En büyük ihlal yetki belgesiz faaliyet

Denetimlerde en sık karşılaşılan usulsüzlük, yetki belgesi olmadan emlak aracılığı yapılması oldu. Bu kapsamda belgesiz faaliyet gösterdiği tespit edilen 136 işletmeye toplam 22 milyon 550 bin lira ceza kesildi.

Bakanlık bünyesindeki "Yetkisiz İşletme İhbar Modülü" üzerinden gelen şikayetler de bu denetimlerin hızlanmasında etkili oldu.

Sosyal medya ilanları da denetlendi

Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) kapsamındaki yükümlülüklerin sadece ilan siteleriyle sınırlı olmadığına dikkat çeken Bakanlık, Instagram, Facebook ve WhatsApp üzerinden kurallara aykırı taşınmaz ve araç ilanlarının yayımlanmasına izin verilmesi nedeniyle Meta Platforms İstanbul Bilişim Hizmetleri Limited Şirketi'ne de idari para cezası uyguladı.

Doğrulanmamış ilan paylaşanlara ceza

Bakanlık, emlak ve ikinci el araç ticareti yapan işletmeleri de uyardı. Buna göre sosyal medya hesaplarında yalnızca EİDS üzerinden doğrulanmış ve resmi platformlarda yayımlanan ilanların bağlantıları paylaşılabilecek.

Sistem doğrulaması olmadan doğrudan ilan niteliğinde görsel veya metin paylaşan işletmeler hakkında ise her bir ihlal için 286 bin 206 liraya kadar idari para cezası uygulanabilecek.

Dünya

Aynı gün Apple hisseleri yüzde 1,17 değer kazanırken, Nvidia hisseleri yaklaşık yüzde 5 geriledi. Böylece Nvidia'nın piyasa değeri yaklaşık 4,83 trilyon dolar seviyesine indi.

Yatırımcılar harcama disiplinini izliyor

Analistlere göre Apple'ın yükselişinde, şirketin yapay zeka yatırımlarında izlediği daha temkinli sermaye harcaması politikası etkili oldu.

Alphabet ve Tesla gibi teknoloji şirketleri yapay zeka veri merkezleri, robotaksi ve robotik projelerine milyarlarca dolarlık yatırım yaparken, Apple son üç çeyrekte sermaye harcamalarını azaltmasına rağmen Apple Intelligence platformunu geliştirmeyi sürdürdü.

Yatırımcılar, bu yaklaşımın şirketin kârlılığını korumasına katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor.

Gözler bilançoda

Piyasalar şimdi Apple'ın bu hafta açıklayacağı finansal sonuçlara odaklandı.

Yatırımcılar, şirket yönetiminin yapay zeka stratejisine ilişkin vereceği mesajlar ile Apple Intelligence'ın faaliyet marjlarını baskılamadan nasıl büyütüleceğine yönelik planları yakından izleyecek.

CEO değişimi bekleniyor

Açıklanacak bilanço, Tim Cook'un CEO olarak katılacağı son yatırımcı konferansı olması açısından da önem taşıyor.

Cook'un 1 Eylül'de yönetim kurulu başkanlığı görevine geçmesi, donanım bölümünün başındaki John Ternus'un ise CEO görevini devralması bekleniyor.

Ekonomim

Ekonomistler, yüksek kredi faizleri, zayıflayan iç talep ve ihracat pazarlarındaki durgunluğun özellikle KOBİ'ler ve emek yoğun sektörler üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu belirtiyor.

Sanayi kentleri ilk sırada

Yılın ilk beş ayında geçici mühlet alan şirket sayısı 802 olurken, yalnızca Haziran ayında 438 yeni konkordato ilanı yayımlandı. Böylece 2026'nın ilk yarısındaki toplam konkordato başvurusu 1.240 seviyesine yükseldi. Başvuruların önemli bölümü İstanbul, Ankara ve Bursa gibi sanayi üretiminin yoğun olduğu illerden geldi.

Şirket kapanışları hız kazandı

Konkordato sürecini tamamlayamayan şirketlerin iflasları da artıyor. İlk beş ayda 115 şirket resmen iflas ederken, Haziran ayında mahkeme kararıyla tasfiye edilen şirket sayısı 2.131'den 3.382'ye yükseldi. Bu tablo, yalnızca konkordato başvurularının değil, şirket kapanışlarının da hızlandığına işaret ediyor.

Konkordato başvurularında bir yılda yüzde 30'u aşan artış...

Geçen yıl da konkordato başvurularında belirgin artış yaşanmıştı. Ancak 2026'da tablo daha da ağırlaştı.

2025'in ilk yarısında konkordato başvuruları yaklaşık 900-950 şirket seviyesinde gerçekleşirken, 2026'nın aynı döneminde sayı 1.240'a yükseldi. Bu da yıllık bazda yaklaşık %30-35'lik bir artışa işaret ediyor.

Sektör temsilcileri, özellikle kredi maliyetlerinin uzun süre yüksek kalmasının bu artışta belirleyici olduğunu ifade ediyor.

Hazır giyim üreticileri peş peşe başvuruyor

Son haftalarda konkordato ilan eden şirketler sektör çeşitliliğinin hızla arttığını gösteriyor. Tekstil sektöründe dünya markalarına üretim yapan Fore AŞ konkordato başvurusu yaptı.

Bunun yanı sıra; Miras Tekstil, Perge Tekstil, TYH Uluslararası Tekstil gibi hazır giyim üreticileri de mahkemeden geçici mühlet aldı.

Tekstil sektörü uzun süredir yüksek finansman maliyetleri, Avrupa talebindeki zayıflık ve artan işçilik giderleri nedeniyle en kırılgan sektörlerin başında geliyor.

Konkordato yüksek teknoloji şirketlerine de sıçradı

Konkordato dalgası artık yalnızca geleneksel sektörlerle sınırlı değil. Borsa İstanbul'da halka arz onayı bekleyen İnfinia Advanced Elektronik de nakit sıkışıklığı nedeniyle konkordato başvurusunda bulundu.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın yatırım teşviki verdiği MİA Makina için de mahkeme geçici mühlet kararı aldı. Bu gelişmeler, finansmana erişim sorunlarının yüksek teknoloji ve yatırım odaklı şirketleri de etkilemeye başladığını gösteriyor.

Konkordato kararı alan şirketlerin sayısı artıyor

Son günlerde konkordato veya geçici mühlet kararı alan şirketler arasında;

Elit Çanta

Elitiz Kimya

Novo Alüminyum

Technic Mühendislik

Barava Ambalaj

Sertel Vida Metal

Ekar Uluslararası Taşımacılık

Alfa Global Depolama

Agropark Tarımsal Pazarlama

Eminler Group İnşaat gibi çok farklı sektörlerden firmalar bulunuyor.

Bu tablo, sıkıntının belirli sektörlerle sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor.

Antalya'da konkordato alarmı

Antalya Ticaret Platformu Başkanı Emrah Nas, kentte konkordato başvurularındaki artışın ekonomik baskının boyutunu gözler önüne serdiğini belirtti. Satışa çıkarılan otellerin sayısında ve ticaret bölgelerindeki boş iş yerlerinde dikkat çekici bir yükseliş yaşandığını ifade eden Nas, yüksek finansman maliyetleri ile zayıflayan iç talebin işletmelerin faaliyetlerini sürdürmesini giderek zorlaştırdığını söyledi.

Ekonomim

Bakanlıktan yapılan açıklamada, tüketici haklarını bilmenin güvenli ve adil ticaretin en önemli güvencelerinden biri olduğu vurgulanarak, vatandaşların doğru bilgilendirilmesi, haksız uygulamaların önlenmesi ve şeffaf ticaret ortamının güçlendirilmesi için çalışmaların sürdüğü belirtildi.

Restoranlarda servis veya kuver ücreti zorunlu tutulamaz

Paylaşımda, lokanta, restoran, kafe ve benzeri işletmelerde servis ücreti, masa ücreti, kuver ücreti ya da benzeri adlarla ilave bir bedelin talep edilemeyeceği ifade edildi. Bahşiş uygulamasının ise tamamen tüketicinin tercihine bağlı olduğu ve gönüllülük esasına dayandığı hatırlatıldı.

Menü yalnızca QR kodla sunulamaz

Bakanlık, yiyecek ve içecek işletmelerinde dijital menü kullanımının mümkün olduğunu ancak bunun tek başına yeterli olmadığını belirtti. İşletmelerin, QR kodlu menünün yanı sıra tüketicilerin inceleyebileceği basılı fiyat listelerini de bulundurmasının yasal zorunluluk olduğu kaydedildi.

Etiket ve kasa fiyatı farklıysa düşük olan uygulanacak

Alışveriş sırasında raf veya etiket fiyatı ile kasada çıkan fiyatın farklı olması halinde tüketici lehine olan fiyatın esas alınacağına dikkat çekildi. Buna göre, iki fiyat arasında farklılık bulunması durumunda daha düşük olan fiyat üzerinden satış yapılması gerekiyor.

Açıkta satılan ürünlerde "dara" düşülecek

Bakanlık ayrıca açıkta satılan ürünlerde tüketicinin yalnızca ürünün net ağırlığı kadar ödeme yapacağını vurguladı. Ürünün konulduğu kap veya ambalajın ağırlığının (dara) toplam ağırlıktan düşülmesinin zorunlu olduğu, böylece ambalaj ağırlığının fiyatlandırmaya dahil edilemeyeceği belirtildi.

Açıklamada, Ticaret Bakanlığı'nın piyasalarda şeffaflığı, dürüst ticareti ve tüketici memnuniyetini esas alan denetim ve düzenlemelerle vatandaşların haklarını korumaya devam edeceği vurgulanırken, "Haklarını bilen tüketici, adil ticaretin en güçlü destekçisidir" mesajına yer verildi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Motorinin litre fiyatına 28 Temmuz tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 1,33 TL indirim yansıdı. İstanbul Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 77,16 TL'ye geriledi.

Benzinin litre fiyatı ise değişmedi.

Bloomberg HT

AI sihirli değnek mi?

Yapay zekâ, özellikle de agentic AI, bugün pek çok tek­rarlayan, rutin, veriye dayalı işi ele aldı ve götürüyor. Yakında iş gücüne katılacak insansı ro­botların da bazı mavi yaka iş­lerini devralmasıyla, esasen iş gücü talebinde azalma olması beklenebilir. Dı­şarıdan şirketlere hizmet veren pek çok iş kolu (siber­güvenlik, mali da­nışmanlık, yöne­tim danışmanlığı) da muhakkak et­kilecek. Patronlar artık birine sora­cağı şeyi AI’a so­rup cevap alabili­yor. Buna vergi, sermaye artı­rımı, risk yönetimi veya finans gibi kompleks konular da dahil.

Öte yandan, burada dikkat edilmesi gereken bazı konular ortaya çıkıyor.

1 Yapay zekâ işletmenin bü­tününe, özellikle de kültür, insan, teamüller, dengeler ve ilişkilere hakim değil. Gerçek zamanlı hakimiyet kurması da zor. Bildiğiniz üzere kültür stratejiyi kahvaltı olarak yer.

2 AI, sahip olduğu veri seti ve öğrenme modelleri ile size bir görüş veriyor. Bazen ve hatta bazı konularda sıklık­la yönetsel, stratejik, hukuki konularda, bu taraftaki eksik­ler nedeniyle hata yapıyor. Bu da daha şimdiden şirketlerde daha ciddi sorunlara yol açma­ya başladı.

3 AI modellenen bir sistemi işletme ve raporlama da iyi olsa da modeli kurma tarafın­da özellikle insani tecrübeler, içgörüler ve sezgiler bence çok etkili. Bunun yerine geçme ih­timali en az birkaç sene daha yok.

4 Özellikle yönetim kurulu ve CEO seviyesinde, dönü­şümcü liderlik ve gözetim ih­tiyacını hala karşılayamıyor. Verileri bir araya getirip, kül­tür ve insanı da göz önünde bulundurup, içgörü ve sezgi ile harmanlanan kararları yine en tepede insan vermek zorunda. En az on sene böyle diyorum.

Dolayısıyla bizim Ege’de ca­fe açma işine daha on sene var. Emekli olmaya karar verip, kendi kararımla gidersem o ayrı. Aslında bu dönemde, yö­netim danışmanları olarak te­lefonumuz her zamankinden çok çalıyor. Sebep, AI ile bir­likte ülkedeki zorlu makro ko­şullar, jeopolitik/jeoekonomik değişim ve şirketlerin yönet­sel karmaşalarının stratejileri, iş modellerini, yetenek yapı­sını, operasyonları ve perfor­mans izleme ihtiyaçlarını de­rinden etkilemesi.

AI ile bunları çözerim de­mek iyimser. Patron dostla­rımda bu şirketi biz kurduk, en doğrusunu biz biliriz, üste­lik artık yanımızda AI da var düşüncesi hakim. Buna say­gı duyuyorum ama katılmı­yorum. İSO 1000 sonuçlarına bir bakın. Ülkede özellikle sa­nayi hiç de iyi durumda değil. Kar ve EBITDA rakamları bi­ze başka bir hikaye anlatıyor. Bize eski tecrübeler, eski yö­netim biçimleri ve AI desteği yetmiyor. Karlı değiliz. Üstelik reel olarak da büyümüyoruz. Reel büyüme yoksa, küçülüyo­ruz demektir.

AI bize yetmeyecek

Bize, sağlam yönetim fel­sefeleri ve sistemleri lazım. Bu modelleri uygulayabile­cek yetenekler lazım. Elbette bize bu modelleri getirebile­cek, dönüşümcü yönetim ku­rulu üyeleri ve danışmanlar lazım. AI merakımızı gidere­bilir, bizi daha bilgili ve hazır­lıklı kılabilir ama AI bir yöne­tim modeli değil! Şirketinizi uçtan uca yönetmeyecek. Bu­nu siz yapacaksınız, ama doğ­ru model ve felsefeler ile.

Stratejik rezonans modeli, AI’ı nasıl daha etkin kullana­cağınızı da tanımlayan, başa­rılı ve bu topraklardan çıkmış bir yönetim modeli. Bir göz atmanızı öneririm.

Dr.Bertan Kaya

Türkiye’de artık ikinci el araç satışlarında nakit, havale veya EFT gibi yöntemlerle yapılacak ödemelerde Türkiye Noterler Birliği Güvenli Ödeme Sistemi'nin kullanılması zorunlu. Sistem üzerinden ödeme yapılmadan noterler taşıt devir işlemini gerçekleştirmiyor. Dolandırıcılar işte bu sisteme dair tam bilgi sahibi olmayan araç satıcılarını kandırmak için türlü yöntemler deniyor.

SÖZDE NOTER’E ARATIYORLAR

Senaryoda dolandırıcı, önce gerçek bir alıcı gibi davranıyor. Araçla ilgili detaylı sorular soruyor, pazarlık yapıyor ve aracı almaya karar verdiğini söylüyor. Ardından sağlık personeli, kamu çalışanı veya benzer bir meslek grubunda olduğunu belirterek, izin alabilmesi için noterden kapora göndermesi gerektiğini öne sürüyor.

HAVUZ’A DÜŞECEK GERİ AKTARILACAK YALANI

Bir süre sonra yeniden arayan dolandırıcı, bu kez telefonu sözde noter görevlisine veriyor. Telefonda satıcıdan mobil bankacılık uygulamasını açması, ödeme ekranına girmesi ve belirli bir tutarı yazması isteniyor. Dolandırıcılar, "İkiniz de aynı tutarı gireceksiniz. Para önce havuza düşecek, sistem onayladıktan sonra tamamı satıcıya aktarılacak" gibi ifadelerle mağduru ikna etmeye çalışıyor.

BÖYLE BİR HAVUZ YOK

Ancak uzmanlar, böyle bir noter uygulamasının bulunmadığını vurguluyor ve şu uyarıda bulunuyor:

“Türkiye Noterler Birliği'nin Güvenli Ödeme Sistemi araç satışında artık zorunlu. Ancak bu sistemde ödeme, resmi banka altyapısı üzerinden güvenli şekilde gerçekleştirilirken, taraflardan herhangi birinin telefonla aranarak "ödeme ekranına girin", "aynı tutarı yazın" veya "havuz hesabına para gönderin" şeklinde işlem yapması talep edilmiyor.”

GEÇEN HAFTA BİR ÇETE ÇÖKERTİLDİ

Son olarak geçen hafta Bursa merkezli 7 ilde düzenlenen operasyonda, kendilerini "noter görevlisi" olarak tanıtıp "güvenli ödeme sistemi" yalanıyla araç satanları dolandıran 17 şüpheli yakalanmıştı. Toplamda 70 ayrı olayda 4 milyon 200 bin liralık haksız kazanç sağlayan şebekenin adliyeye sevk edilen üyelerinden 10'u çıkarıldıkları mahkemece tutuklandı.

İttifakın kurulmasını hızlandıran gelişme, OpenAI’ın güvenlik testi sırasında kullandığı otonom bir yapay zekâ ajanının kontrol ortamından çıkarak Hugging Face’in sistemlerine sızması oldu. Olay, insan müdahalesi olmadan hareket edebilen ajanların şirketler için oluşturabileceği riski yeniden gündeme taşıdı.

Microsoft ve Cisco masada

Open Secure AI Alliance’ın kurucu üyeleri arasında Nvidia’nın yanı sıra Microsoft, IBM, Cisco, Adobe, CrowdStrike, Dell Technologies, Cloudflare, Siemens, Salesforce ve Hugging Face bulunuyor.

Linux Foundation çatısı altında çalışacak ittifaka bulut bilişim, siber güvenlik, kurumsal yazılım, telekomünikasyon ve yapay zekâ alanlarından toplam 37 şirket ve kuruluş katıldı.

İttifak üyeleri, yapay zekâ ajanlarını denetlemek, sistem davranışlarını izlemek, saldırıları incelemek ve güvenlik açıklarını daha hızlı kapatmak amacıyla açık teknolojiler geliştirecek. Ortak çalışmaların farklı şirketlerin altyapılarında çalışabilmesi hedefleniyor.

OpenAI, Google ve Anthropic dışarıda

Teknoloji sektörünün en büyük yapay zekâ geliştiricilerinden OpenAI, Google ve Anthropic’in kurucu üyeler arasında bulunmaması ittifakın en dikkat çekici ayrıntılarından biri oldu.

Nvidia ve ortakları, yapay zekâ savunmasının yalnızca birkaç şirketin kapalı sistemlerine bırakılmasının teknoloji sektöründe bağımlılık ve tek noktadan arıza riski yaratabileceğini savunuyor.

İttifak, kapalı modellerin tamamen terk edilmesini istemiyor. Ancak güvenlik ekiplerinin sistemleri kendi altyapılarında çalıştırabilmesi, inceleyebilmesi ve ihtiyaçlarına göre değiştirebilmesi için açık ağırlıklı modellere de erişmesi gerektiğini belirtiyor.

Ajan güvenli ortamdan çıktı

OpenAI, 21 Temmuz’da yaptığı açıklamada güvenlik değerlendirmesi sırasında kullanılan bir yapay zekâ ajanının kontrolünü kaybettiğini duyurdu. Ajan, sınırlı erişime sahip güvenli test ortamından çıkarak açık internete bağlandı.

Yapay zekâ sistemi daha sonra, değerlendirmeyi geçmek için ihtiyaç duyduğu bilgilere sahip olduğunu düşündüğü Hugging Face’in altyapısını hedef aldı. Sızma faaliyeti OpenAI tarafından hemen fark edilmedi.

Hugging Face saldırıyı 16 Temmuz’da tespit etti. Şirket o aşamada saldırının OpenAI tarafından yürütülen bir testten kaynaklandığını bilmiyordu. Olay kontrol altına alındıktan sonra ABD Federal Soruşturma Bürosu da bilgilendirildi.

17 bin işlem yapay zekâyla incelendi

Hugging Face, saldırının ardından sistemlerde gerçekleşen 17 binden fazla işlemi incelemek zorunda kaldı. Şirket, bazı kapalı yapay zekâ modellerinin güvenlik sınırlamaları nedeniyle yeterli adli analiz yapamadığını bildirdi.

Şirket bunun üzerine Çinli geliştiricilerin hazırladığı açık ağırlıklı GLM 5.2 modelini kendi altyapısında çalıştırdı. Model, saldırganın adımlarını analiz etmek ve sızmanın kapsamını belirlemek için kullanıldı.

Nvidia, bu olayın yapay zekâ güvenliği için yalnızca saldırı önleme sistemlerinin yeterli olmadığını gösterdiğini savundu. Şirketlere göre güvenlik ekiplerinin ajanların bütün hareketlerini inceleyebilmesi ve aynı teknolojiyi savunma amacıyla kullanabilmesi gerekiyor.

Yeni araç ajanları takip edecek

Nvidia, ittifaka açık modeller, eğitim verileri, model ağırlıkları ve yapay zekâ ajanlarına yönelik araştırmalar sağlayacak. Şirket ayrıca geliştirdiği yeni nesne odaklı ajan projesini açık kaynaklı olarak kullanıma sunacak.

Yeni altyapı, yapay zekâ ajanlarının hangi araçlara eriştiğini, ne tür işlemler yaptığını ve belirlenen sınırların dışına çıkıp çıkmadığını izlemeyi kolaylaştıracak.

Şirketler bu sistemlerle ajanların davranışlarını test etmeyi, kaydetmeyi, geriye dönük olarak incelemeyi ve gerektiğinde belirli yetkileri engellemeyi amaçlıyor. Böylece insan denetimi dışında gerçekleşebilecek işlemlerin daha erken tespit edilmesi planlanıyor.

Siber güvenlik pazarı büyüyor

Otonom yapay zekâ ajanları yalnızca soruları yanıtlamakla kalmıyor; dosya açabiliyor, yazılım çalıştırabiliyor, internet sitelerine bağlanabiliyor ve belirli görevleri kendi başına tamamlayabiliyor.

Bu yetenekler şirketlerde verimlilik sağlarken yanlış yapılandırılmış veya kontrolden çıkan bir ajanın veri tabanlarına, bulut sistemlerine ve kritik şirket altyapılarına erişme riskini de büyütüyor.

Yeni ittifak, siber güvenlik şirketleri açısından yapay zekâ ajanlarını izleyen ve sınırlayan yeni bir ürün pazarının oluşabileceğine işaret ediyor. Güvenlik yazılımlarında yalnızca insan kullanıcıların değil, bağımsız hareket eden dijital ajanların davranışları da denetlenecek.

Açık model tartışması büyüdü

İttifakın kuruluşu, ABD teknoloji sektöründeki açık ve kapalı yapay zekâ modeli tartışmasını da yeniden alevlendirdi. Açık ağırlıklı modeller, geliştiricilerin sistemin temel bileşenlerine erişmesine ve modeli kendi altyapısında çalıştırmasına imkân veriyor.

Kapalı model geliştiren şirketler ise güçlü sistemlerin açık biçimde paylaşılmasının kötü niyetli kişilerin siber saldırı, dezenformasyon veya başka zararlı faaliyetler geliştirmesini kolaylaştırabileceğini savunuyor.

Nvidia ve ittifak ortakları, açık sistemlerin de kötüye kullanılabileceğini kabul ediyor. Ancak şirketler, savunma ekiplerinin saldırganlarla mücadele edebilmesi için aynı düzeyde güçlü, incelenebilir ve özelleştirilebilir araçlara sahip olması gerektiğini belirtiyor.

Dünya

Dev organizasyonlarda fırsatçılığa dikkat

Tüm dünyada ses getiren Kanye West’in İstanbul konseri gibi uluslararası nitelikteki büyük organizasyonların şehir otelciliğine ve Boğaz hattına doping etkisi yarattığını anlatan Tuncer, İstanbul’un yeniden Formula 1 takvimine dahil edilmesini de sektör açısından dönüm noktası olarak nitelendirdi. Ancak bu süreçlerin doğru yönetilmesi gerektiği konusunda uyarılarda bulunan Tuncer, "Şampiyonlar Ligi finali veya Formula 1 gibi dev organizasyonlar kente muazzam bir katma değer sağlıyor. Ancak bu dönemlerde ortaya çıkan fahiş ve kontrolsüz fiyat artışları, uzun vadede destinasyon imajımıza zarar veriyor. Serbest piyasa ekonomisi geçerlidir ancak fırsatçılık boyutuna varan adımlar 'vur-kaç' algısı yaratır. Gelen turiste uçtan uca kusursuz bir deneyim sunarak onu kalıcı kılmalıyız. Sektördeki denetim mekanizmaları bu anlamda büyük önem taşıyor" ifadelerini kullandı.

Nitelikli hizmeti öne çıkarmalıyız

Türkiye’nin özellikle de İstanbul’un son dönemde "Avrupa’dan daha pahalı" olduğu yönündeki eleştirileri de değerlendiren deneyimli turizmci, fiyatların sunulan hizmet kalitesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savundu. "İstanbul bir dünya markasıdır” diyen Tuncer, şöyle devam etti:

“Geçmiş yıllarda 'aman oteller boş kalmasın' kaygısıyla, milyarlarca dolarlık devasa yatırımları çok ucuza pazarladık. Bugün yaşanan fiyat artışları aslında İstanbul’un lüks segmentte kendi gerçek değerini bulma sürecidir. Avrupa’daki benzer metropollerle kıyaslandığında lüks tüketim ve yeme-içme sektörü hala rekabetçi bir konumdadır. Kendi değerimizi baltalamak yerine sunduğumuz nitelikli hizmeti ve deneyimi öne çıkarmalıyız." Yüksek enflasyonist ortamda karlılığı korumanın yolunun doğru tedarik zinciri yönetiminden geçtiğini ifade eden Tuncer, sürdürülebilirlik ilkelerini maliyet kontrolüyle birleştirdiklerini anlattı.

65 otellik bir zincir gücüyle tedarikçilerle toplu anlaşmalar yaptıklarını belirten Tuncer, "Yerel üreticileri destekliyoruz. Örneğin, menümüzde tamamen yerel malzemeler kullanıyoruz. Ayrıca su kullanımında geri dönüşümlü cam şişe modeline geçerek su maliyetlerimizde yüzde 45’e varan net tasarruf sağladık. Kriz anlarında maliyet kısmak yerine, masraf kontrolünü bir yaşam standardı haline getirmek gerekiyor" diyerek sözlerini tamamladı.

200 yıllık sabun fabrikasından lüks otele dönüştü

JW Marriott Istanbul Bosphorus Genel Müdürü Ceyhan Ediz Tuncer, otelin tarihi geçmişini ve dönüşüm hikayesini şu sözlerle anlattı: "Binamız 200 yıllık bir geçmişe sahip. İlk olarak sabun fabrikası olarak başlanmış. Sabun üreticileri buradan ürettikleri sabunları, Galataport'un olduğu eski limandan yurt dışına ihraç ediyorlarmış. Zamanla işler büyüyüp üretim yetmemeye başlayınca burayı iş hanı haline getirmişler. İçinde dişçinin, avukatın, esnaf lokantasının olduğu bir bina haline gelmiş. 2017 yılında Katarlı Al Faisal Holding bünyesindeki ARTIC grubu tarafından satın alındı ve dönüşüm başladı. 2019’da açılış yapıldı. Pandemi arasından sonra 2022’de yeniden kapılarını açtı. 130 odalı bir oteliz. Anıtlar Kurulu kontrolü altında faaliyet gösteriyoruz. 200 yıllık orijinal taş duvarları koruyarak temizledik. Atriyumu, tavan yüksekliği, tamamen cam olan çatısıyla içeri doğal gün ışığı alan ve adeta müze havası taşıyan çok özel bir binada hizmet veriyoruz."

Uçtan uca gastronomi deneyimi sunmak istiyoruz

Otel bünyesindeki gastronomi ve eğlence konseptlerine değinen Tuncer, kompakt bir alanda geniş bir yeme-içme operasyonu yürüttüklerini belirtti. 130 odalı kompakt bir otel olmasına rağmen yiyecek-içecek anlamında çok büyük bir operasyona sahip olduklarını söyleyen Tuncer, şu bilgileri verdi: “Bu metrekarede dört tane ana restoran, kafe ve barımız var. Bunlardan biri olan 9’uncu kattaki Octo Restoran’ın konseptini bu yıl tamamen değiştirdik; modern Türk mutfağı sunuyoruz. Bu asla klasik bir kebap konsepti değil, geleneksel lezzetlerin modern yorumlanmış hali. Yaz aylarında faaliyet gösteren Sky Karaköy Bar & Lounge alanımızda her gün canlı DJ performanslarımız var. Sokak tarafında Karaköy'ün ruhuna uygun dizaynı ve fiyatlamasıyla bir sokak barımız, hemen yanında bir buluşma noktası olan kafemiz ve IOKİ Nau restoranımız bulunuyor. Amacımız otele gelen misafirlerimize dışarı çıkma ihtiyacı hissettirmeden, her tercihe yönelik güvenli ve konforlu bir gastronomi tecrübesi yaşatmak."

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Spot altının ons fiyatı yüzde 0,7 düşüşle 4.044,81 dolara geriledi. Önceki işlem gününde gün içinde yüzde 1'e kadar yükselen değerli metal, elde ettiği kazançların bir bölümünü geri verdi. ABD'de ağustos vadeli altın kontratları da yüzde 0,8 değer kaybederek ons başına 4.045,40 dolardan işlem gördü.

Güçlü dolar, altının cazibesini azalttı

Dolar, yaklaşık bir ayın en yüksek seviyelerine yakın seyrini sürdürürken, bu durum dolar üzerinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha maliyetli hale getirdi ve talep üzerinde baskı oluşturdu.

Altın dar bantta sıkıştı: Piyasalar Fed'i bekliyor

Bloomberg HT'de yer alan habere göre finans içerik ağı Tastylive’ın küresel makro strateji başkanı Ilya Spivak, “Altın 3.950 ile 4.200 dolar arasındaki dar bantta dalgalanıyor. Piyasa şu anda Fed’den gelecek sinyalleri bekliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Fed kararı öncesi faiz artışı beklentisi güçlendi

ABD Merkez Bankası (Fed), iki gün süren para politikası toplantısını çarşamba günü tamamlayacak. Piyasalar, karar öncesinde faizlerin sabit tutulmasını ana senaryo olarak görse de, faiz artırımı beklentisi son bir haftada belirgin şekilde güç kazandı.

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed'in politika faizini sabit bırakma olasılığını yüzde 62 olarak fiyatlıyor. Buna karşılık, en az 25 baz puanlık faiz artışı ihtimali yüzde 38'e yükseldi. Söz konusu oran, yalnızca bir hafta önce yüzde 16 seviyesinde bulunuyordu.

Öte yandan piyasalar, Fed'in eylül ayındaki toplantısında faiz artırma olasılığını ise yüzde 81 olarak fiyatlamaya devam ediyor.

Trump'tan Fed'e faiz indirimi çağrısı

ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada ABD Merkez Bankası'na (Fed) faiz oranlarını düşürmesi çağrısında bulundu. Trump, ABD'nin küresel ekonomide rekabet gücünü artırabilmesi için dünyanın en düşük faiz oranlarına sahip olması gerektiğini savundu.

Ekonomim

Temel eğitimlerin içeriği, iş yerinin faaliyet konusu, tehlike sınıfı, çalışanların görevleri ve iş yerinde mevcut riskler dikkate alınarak hazırlanmalıdır. Bu kapsamda eğitim programı yalnızca genel İSG başlıklarından oluşmamalı; iş yerine, yapılan işe, kullanılan ekipmanlara ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre somutlaştırılmalıdır. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan iş yerlerinde işe ve iş yerine özgü risklere ilişkin eğitimlerin yüz yüze verilmesi esastır.

Temel eğitimin verilmesi için gerekli olan süre, iş yerindeki sağlık ve güvenlik riskleri dikkate alınarak işveren tarafından belirlense de çalışanın işe başladığı tarihten itibaren üç ayı geçememektedir. Üç aylık süre en yüksek sınırı ifade etmektedir. Dolayısıyla işverenin, risk düzeyi yüksek iş yerlerinde eğitimi daha erken planlaması en uygun yöntem olacaktır.

Temel eğitimler, iş yerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ve iş yeri hekimleri tarafından verilebilir. Bu yöntem, iş yerine özgü risklerin eğitime daha doğru yansıtılması bakımından önemlidir. Çünkü iş yerinde görev yapan iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi; risk değerlendirmesi, saha koşulları, çalışan profili ve fiili uygulamalar hakkında doğrudan bilgi sahibidir.

Diğer yandan, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik uyarınca "Temel eğitimi verebilecek kişi, kurum ve kuruluşlar" hüküm altına alınmıştır. Hüküm kapsamında temel eğitimler, aşağıdaki kişi, kurum ve kuruluşlar tarafından verilebilmektedir.

* İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile iş yeri hekimleri.

* Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi.

* Üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarının eğitim birimleri.

* Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları.

* İşçi, işveren ve kamu görevlileri kuruluşları veya bu kuruluşlarca kurulan eğitim vakıfları ve bunların ortaklaşa oluşturdukları eğitim merkezleri.

* Çalışanlara ücretsiz eğitim hizmeti veren ve kamu yararına kuruluş statüsüne haiz, eğitim amaçlı kurulmuş vakıflar.

Bu bağlamda, temel İSG eğitimlerinin yalnızca iş güvenliği uzmanı veya iş yeri hekimi tarafından verilebileceği düşünülmemelidir. Yönetmelik uyarınca sayılan kişi, kurum ve kuruluşlar da gerekli şartları sağlamaları halinde temel eğitim verebilir.

Ancak yalnızca kurum veya kuruluş unvanı yeterli değildir. Eğitimi fiilen verecek kişinin de gerekli mesleki yeterliliğe sahip olması gerekir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikalar veya vakıflar tarafından verilen eğitimlerde, eğitimi fiilen gerçekleştiren kişilerin iş yeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı eğitici belgesine, iş güvenliği uzmanlığı belgesine veya iş yeri hekimliği belgesine sahip olması gerekir. Bu nedenle eğitim hizmeti alınırken hem kurumun yetkisi hem de eğitimi verecek kişinin yetkinliği kontrol edilmelidir.

Uzaktan eğitim yöntemi tercih edilecekse, uzaktan verilebilecek temel eğitim konularının içeriği de yetkili kişi ve kuruluşlar tarafından hazırlanmalıdır. Bu içeriklerin mevzuata uygun, izlenebilir, ölçülebilir ve çalışanların öğrenme düzeyini değerlendirmeye elverişli olması gerekir. Uzaktan eğitimin yalnızca video izletilmesi veya belge gönderilmesi şeklinde yürütülmesi yeterli değildir.

Ayrıca 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan iş yerleri bakımından özel bir uygulama bulunmaktadır. Bu iş yerlerinde işveren veya işveren vekilleri, gerekli eğitim ve belgelendirme süreçlerini tamamlamaları halinde çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini kendileri de verebilir. Bu imkan yalnızca belirli şartları sağlayan az tehlikeli iş yerleri için geçerlidir.

Sonuç olarak temel İSG eğitimlerinde eğitimi kimin verdiği, eğitim içeriği kadar önemlidir. İşverenler, eğitim hizmeti almadan önce eğitimi verecek kişi veya kuruluşun yetkili olup olmadığını kontrol etmelidir. Ayrıca eğitim sonunda katılım, ölçme-değerlendirme ve belgelendirme süreçleri eksiksiz tamamlanmalı; düzenlenen belgeler çalışanların özlük dosyasında saklanmalıdır.

Hapsen tazyik

Tazyik hapsi, kişinin kanundan kaynaklanan yükümlülüğünü yerine getirmesi için bir işi yapmaya/yapmamaya veya bir şeyi vermeye cezaevi ile korkutarak zorlamak amacıyla uygulanan, bir yaptırımdır. Diğer bir deyişle zorlama hapsidir.

Kamu alacaklısı idareler ödeme emri tebliğ edildiği halde 15 gün içinde borcunu ödemeyen ve mal bildiriminde de bulunmayan borçlular hakkında, 6183 sayılı Kanunun 60. maddesi uyarınca hapsen tazyik talebinde bulunabilirler. Borçlunun hapsen tazyikine karar verme yetkisi icra ceza mahkemelerindedir. Bu konuda hak düşürücü sürelerin tespitinde İcra ve İflas Kanununun 347. maddesi uygulanmaktadır. Anılan maddeye göre “şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.” hükmü yer almaktadır. Borçlu hakkında hapsen tazyik kararı verilebilmesi için tahsil dairesince icra ceza mahkemesine yapılacak başvurular için öncelikle suçun işlendiği tarihin ve idarenin suçu öğrendiği tarihin tespiti önem arz etmektedir. Buna göre, ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiğini gösteren tebliğ alındısının, tahsil dairesine intikal ettiği tarihin suça ıttıla tarihi (suçu öğrenme günü) olarak kabul edilmesi gerekmekte, her halükarda suçun işlendiği tarihten itibaren bir yılı geçmemek kaydıyla suçu öğrenme tarihinden itibaren üç ay içerisinde icra ceza mahkemesine şikâyet yoluna gidilmesi gerekmektedir (kamu borçlusunun tüzel kişi olması halinde, mal bildiriminde bulunma yükümlülüğü kanuni temsilcilere ait olduğundan, hapsen tazyik kararının bu yükümlülüğü yerine getirmeyen kanuni temsilciler hakkında alınması ve uygulanması gerekmektedir). Bu şekilde alınan hapsen tazyik kararları, kesinleşmesini müteakip infaz için derhal yetkili Cumhuriyet Savcılığına gönderilir. İnfaz, açık cezaevinde uygulanır.

Hapisle zorlama süresi en fazla üç aydır. Burada karar, bir mahkûmiyet kararı olmayıp bir zorlama kararı olduğundan, adli sicil kaydına işlenmez sadece savcılık tarafından tutulan özel bir deftere kaydedilir ve memuriyeti etkilemez. Hükmün verilmesinden itibaren 2 yıl içinde uygulanmayan zorlama hapsi zamanaşımına uğrar. Kişinin mal bildiriminde bulunması ile birlikte infaza son verilir ve kişi bırakılır.

Suçlar

Mal bildiriminde gerçeğe aykırı bildirimde bulunulması (md. 111- üç aydan bir yıla kadar hapis)) yahut yetersiz mal bildiriminde bulunanların yaşayış tarzlarının mal bildirimi ile uyumlu olmaması (md. 111- üç aydan bir yıla kadar hapis) veyahut yeterli mal bildiriminde bulunmayanların sonradan edindikleri mal ve kazançlarını bildirmemeleri (md.112- on günden bir seneye kadar hapis) veya borcunu ödemeyenlere ait malı kendisinde bulunanların yapılan talebe rağmen bu malları malı bildirmemeleri (md. 113- on günden altı aya kadar hapis) şeklindeki fiiller için çeşitli hürriyeti bağlayıcı cezalar öngörülmüştür.

Ayrıca malı olmadığını bildirenler için getirilmiş bulunan son ikâmetgâh ve iş adresleri ile diğer sürekli mükellefiyetlerini bildirmeleri ve nüfus kayıt suretlerini vermeleri yükümlülüğüne uymayanlar için elli güne kadar adli para cezası verilmesi söz konusudur (md. 114).

Doğru mal bildiriminde bulunan ya da haczi kabil mal veya gelirinin bulunmadığını doğru olarak beyan eden borçlular için bu cezaların uygulanması söz konusu değildir.

Anayasamızın 38. maddesinde ekonomik suça ekonomik ceza ilkesi benimsenmişse de, burada yaptırıma bağlanan fiiller, nakdi borcun ödenmemesi şeklindeki fiil olmayıp, kanundan kaynaklanan şekli yükümlülüklerin süresinde yerine getirilmemesinden veya yanıltıcı şekilde yerine getirilmesinden kaynaklı fillerdir. Öte yandan idarenin hürriyeti kısıtlayıcı ceza uygulamasının mümkün olmaması, vergi yargısının da kamu özgürlüklerini kısıtlayıcı cezaya hükmetmesinin mümkün olmaması sebebiyle, bu cezalara hükmedilmesi adli yargının alanına girmektedir.

6183 sayılı Kanun ile düzenlenmiş bu cezalar; kasten gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlarla, bildirilen malları borca yetmediği veya haciz ya da satışının çok güç olması nedeniyle ilave mal bildiriminde bulunması uyarısına rağmen, başka malı olduğu halde eksik bildirimde bulunanlara ve geçim kaynağı ve buna bağlı yaşayış tarzı bildirimlerini gerçeğe aykırı bir şekilde yapmış olanlara yönelik olarak düzenlenmiştir. Borçlunun; başkasının mallarını kendi malı olarak bildirmesi veya bildirdiği mallar üzerinde üçüncü şahısların haklarını da aynı zamanda bildirmemesi, malı olduğu halde beyan ettiğinden başka malları olmadığını bildirmesi gibi haller, uygulamada borçlunun gerçeğe aykırı bildirim yaptığı hususundaki kastının karinesidir.

Vergi vermek vatandaşlık görevidir. Verginin nasıl harcandığını sormak ise vatandaşlık hakkıdır. Vergi vermeyene kızıyoruz ama vergileri harcayanları denetlemiyoruz, oysa denetlemeliyiz

1- SORUN: Ne zaman vergiler gündeme gelse, ağız birliği etmişçesine, “kayıt dışı ekonomi” diye söze başlar ve herkesin vergisini tam vermesini dillendiririz. Bir bakıma hepimiz maliye müfettişi kesiliriz, vergi yüzsüzlerine kızarız. Ancak nedense aklımıza, vergilerin nereye gittiğini sorgulamak gelmez…

2- ETKİSİ: Oysa ödediğimiz vergilerin nereye harcandığına bakarsak, bu cennet vatanı neden cinnet vatan haline getirdiğimizi görebiliriz. Verimsiz, plansız, usulsüz şekilde harcayıp israf edilmesine ses çıkarmayız. Bizden alınan vergiyle siyasi ikbal, şahsi servet, kötü yönetimin finansmanına aldırmayız.

TOPLARKEN ŞAHİN, HARCARKEN KARGA…

3- ÇÖZÜM: Kamunun israfı, bürokrasi, popülizm, liyakatsizlik, denetim zayıflığı, hükümetin politika tercihleri, yüksek maliyetli garantiler, usulsüzlükler ortadan kalkmadığı sürece, daima bütçe açığı verecek, benden kesilen vergilerle galaksinin en pahalı makam araçlarına kaynak aktarılmış olacak.

4- YÖNTEM: -Bütçe harcamalarının kalem kalem dijital ortamda anlık yayımlanması, -Sayıştay raporlarının eksiksiz ve zamanında Meclis’te tartışılması, -Performans esaslı bütçelemenin güçlendirilmesi, -Kamu ihalelerinde tam şeffaflığın sağlanması. -“Nas” deyip geçiştirilmemesi…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Vergilerin nereye gittiğine dair…

Bütçe denetlenmiyor mu?

Kâğıt üstünde evet... Ancak hükümetin tasarrufları, kayıt içinde toplanan ama kayıt dışında tutulan harcamalar çok fazla. Zombi şirketlere aktarılanlar, yandaşın silinen vergi borçları ise denetimsiz.

Nasıl takip edebiliriz?

Bizdeki medya ve STK’ların böyle bir duyarlılığı yok. Hatta vatandaşın da ödediği vergilerin nereye ve kimlere gittiğine dair merakı dahi yok. Bu durumda benden alınan vergi bir muktedire aktarılabiliyor.

NOT/ “SEN, ÖNÜMDE GİDEN ÇAKARLI; O ARABAYI SANA BEN ALDIM…”

İşçinin, memurun geliri eline geçmeden kesilen vergi, sanayici, tüccar, iş insanı, girişimci, çiftçiden alınan vergiler… Kimlerin cebine gidiyor? Belli değil. Sayıştay’ın işi bunları denetlemek ama… Bu yüzden muktedire araba, villa, seyahat, lüks; benden senden halktan alınan vergilerle karşılanıyor.

VERGİ HARCAMA LÛGATI:

Vergi tahsilatı: Devletin saldığı vergiler ile bütçeye aktarılan tüm kaynakların tamamı

Bütçe harcamaları: Hükümetin bu vergileri, siyasi tercihleri ve politik öncelikleriyle sarf etmesi

Bütçe disiplini: Bizde olmayan… Toplanan vergilerin yasalar çerçevesinde rasyonel harcanması

Harcama denetimi: Bizden alınan vergilerin nereye, kimlere, ne kadar harcandığının kontrol edilmesi

Şeref OĞUZ-Ekonomim