İstanbul’un asıl gücü beşeri sermayede

İstanbul, beşeri sermaye kategorisinde 80,4 puanla dünya genelinde 11’inci sıraya yükseldi. Geçen yıl bu alanda 15’inci sırada bulunan kent böylece ilk 10’un hemen arkasına yerleşti.

Bu kategori eğitim düzeyi, iş gücünün büyüklüğü ve gelişimi, üniversitelerin niteliği, istihdam, beceriler ile yetenek çekme ve elde tutma kapasitesi gibi göstergeleri kapsıyor. İstanbul’un genel sıralamasından çok daha yukarıda yer aldığı bu alan, kentin küresel rekabetteki en büyük avantajı olarak öne çıkıyor.

Güçlü yükselişe rağmen iki sorun devam ediyor

İstanbul’un sıralamasındaki hızlı yükseliş bütün kategorilerde aynı tabloyu ortaya koymuyor. Kent yaşam kalitesinde 180’inci, çevrede 480’inci ve yönetişimde 596’ncı sırada bulunuyor.

Buna karşılık çevre sıralamasında geçen yıla göre 31, yönetişimde ise 203 basamaklık ilerleme kaydedildi. Oxford Economics’in sistemi göreli bir sıralamaya dayandığı için bu değişimler yalnızca İstanbul’daki gelişmeleri değil, diğer şehirlerin performansındaki değişimleri de yansıtıyor.

10- Zürih

İsviçre’nin finans merkezi Zürih, 89,1 genel puanla dünyanın en güçlü 10’uncu şehri oldu. Kent özellikle yaşam kalitesi ve yönetişim göstergelerinde yüksek puan aldı.

Zürih’in yaşam kalitesi puanı 87,7 olurken yönetişim puanı 91,4’e ulaştı. Ekonomik büyüklük bakımından ABD’nin dev metropolleriyle yarışmasa da kurumsal yapı, kent yaşamı ve istikrarın birleşimi Zürih’i ilk 10’da tutmaya yetti.

9- Tokyo

Tokyo 89,5 puanla dokuzuncu sırada yer aldı. Japonya’nın dev metropolünü üst sıralara taşıyan başlıca güçlerden biri beşeri sermaye oldu.

Tokyo bu kategoride 92,9, yönetişimde ise 92,3 puan aldı. Dünyanın en büyük şehir ekonomilerinden birine sahip olan Tokyo; yetişmiş iş gücü, kurumsal kapasitesi ve ekonomik ölçeği sayesinde Asya’dan ilk 10’a girebilen en güçlü merkezlerden biri olmayı sürdürdü.

8- San Jose

Teknoloji dünyasının kalbindeki San Jose 89,6 puanla sekizinci sırada bulunuyor. Kentin en büyük avantajı ekonomik göstergelerden geliyor.

San Jose ekonomi kategorisinde 90,7 puana ulaşırken yaşam kalitesinde de 87,9 puan aldı. Silikon Vadisi’nin merkezindeki kent; teknoloji şirketleri, yüksek verimlilik ve kişi başına ekonomik üretim gücü sayesinde dünyanın en güçlü şehirleri arasında yerini korudu.

7- Boston

Boston 90,7 genel puanla listenin yedinci sırasında yer aldı. Kent, tek bir alandaki olağanüstü sonuçtan çok farklı kategorilerdeki dengeli performansıyla öne çıkıyor.

Boston ekonomi kategorisinde 82,1, beşeri sermayede 82 ve yaşam kalitesinde 83,9 puan aldı. Üniversiteleri, araştırma altyapısı, sağlık ve teknoloji sektörlerindeki gücü kentin küresel yetenek ve yatırım çekme kapasitesini destekliyor.

6- Dublin

Dublin, geçen yıla göre yedi basamak yükselerek 91,3 puanla altıncı sıraya çıktı. İrlanda’nın başkentindeki yükselişte ekonomi kadar çevre ve yönetişim göstergeleri de etkili oldu.

Kent çevrede 90,9, yönetişimde 90,8 puan aldı. Ancak Dublin’in güçlü gelir ve istihdam göstergelerine rağmen konut maliyetleri önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Yüksek konut fiyatları kentin yaşam kalitesi üzerindeki temel baskılardan biri olarak öne çıkıyor.

5- San Francisco

San Francisco 91,9 puanla dünyanın en güçlü beşinci şehri oldu. Teknoloji ve yenilik ekosistemi kentin ekonomik performansının merkezinde bulunuyor.

San Francisco ekonomi kategorisinde 89,5, yaşam kalitesinde ise 83,3 puan aldı. Yapay zekâ ve teknoloji yatırımlarının merkezlerinden biri olan kent, yüksek maliyetler ve konut sorunlarına rağmen küresel şirketleri ve nitelikli iş gücünü çekme kapasitesini koruyor.

4- Seattle

Seattle 92,8 genel puanla dördüncü sıraya yerleşti. ABD’nin teknoloji merkezlerinden biri olan kent ekonomi kategorisinde 89,8 puan alırken çevre alanında da 88,1 gibi yüksek bir sonuca ulaştı.

Büyük teknoloji şirketlerinin oluşturduğu ekonomik ekosistem, yüksek gelirli iş gücü ve yaşam kalitesi Seattle’ın sıralamadaki konumunu güçlendiriyor. Kent ilk üçe giremese de genel puanda San Francisco ve Dublin’in önünde bulunuyor.

3- Paris

Listenin ilk üçünde geçen yıla göre değişiklik olmadı. Paris 93,4 puanla dünyanın en güçlü üçüncü şehri olarak yerini korudu.

Fransa’nın başkenti özellikle yaşam kalitesinde 88,1 puanla dikkat çekiyor. Ekonomik büyüklüğünün yanı sıra kültür, ulaşım, hizmetlere erişim ve kent yaşamının sunduğu olanaklar Paris’in güçlü taraflarını oluşturuyor. Paris çevre kategorisinde de 81,6 puana sahip.

2- Londra

Londra 98,8 puanla ikinci sırada bulunuyor. İngiltere’nin başkentini rakiplerinden ayıran en önemli alan ise beşeri sermaye.

Kent bu kategoride 100 tam puan aldı. Küresel finans merkezi olmasının yanında üniversiteleri, uluslararası iş gücü ve dünyanın farklı bölgelerinden yetenek çekebilme kapasitesi Londra’nın temel avantajını oluşturuyor. Kent ekonomi kategorisinde 86,5 puanla da üst sıralardaki yerini destekliyor.

1- New York

Listenin zirvesinde yine New York var. ABD’nin finans ve iş merkezi, Oxford Economics’in 2026 değerlendirmesinde 100 genel puanla dünyanın en güçlü şehri oldu.

New York ekonomi kategorisinde de 100 puan aldı. Devasa ekonomik büyüklüğü, finans piyasalarındaki merkezi konumu, geniş iş gücü ve şirketleri kendine çekme kapasitesi kentin en önemli avantajları arasında bulunuyor. Böylece New York, Londra ve Paris karşısındaki liderliğini bir yıl daha sürdürdü.

Murat Ali Oral-Dünya

Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil tarafından hazırlanan rapora göre, 11 Eylül'de sona eren haftada para piyasası fonlarından 1,8 milyar dolarlık çıkış gerçekleşti. Böylece eylül ayının ilk iki haftasında fonlardaki toplam düşüş 4 milyar dolara ulaştı.

TL mevduatta 12 milyar dolarlık artış

Para piyasası fonlarındaki çıkışın yaşandığı dönemde TL mevduatlarda ise güçlü bir yükseliş görüldü.

Ekonomistlerin hesaplamalarına göre, 15 Eylül itibarıyla lira cinsi mevduatlar 12 milyar dolar arttı. Bu yükseliş, değerleme etkisinden arındırıldığında bankacılık sistemindeki döviz ve altın mevduatlarına gerçekleşen girişlerin açık ara üzerinde kaldı.

Goldman Sachs, mevduat faizlerindeki gerilemeye rağmen verilerin "para piyasası fonlarından çıkan paranın Türk lirası mevduata aktarıldığını" gösterdiğini belirtti.

Geçen hafta kaydedilen artışın ardından TL mevduatlardaki aylık toplam yükselişin yaklaşık 20 milyar dolara ulaştığı ifade edildi.

Dövize yöneliş endişesi gündeme gelmişti

Para piyasası fonlarından bu ay yaşanan yüksek miktardaki çıkışlar, yatırımcıların dolara yönelebileceği yönündeki endişeleri beraberinde getirmişti.

Böyle bir hareketin Türk lirası üzerinde baskı oluşturabileceği ve enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabileceği değerlendiriliyordu. Kontrollü kur politikası, yetkililerin enflasyonu düşürmeye yönelik stratejisinin temel unsurlarından biri olmayı sürdürüyor.

Para TL mevduata yöneldi

Ancak Goldman Sachs'ın değerlendirmesine göre, son veriler fonlardan çıkan paranın önemli bölümünün döviz veya altın yerine TL mevduata geçtiğine işaret ediyor.

Mevduat faizlerindeki düşüşe rağmen TL hesaplara güçlü girişin devam etmesi, para piyasası fonlarından yaşanan çıkışların ardından gündeme gelen dövize yöneliş endişelerini de şimdilik azaltabileceği değerlendiriliyor.

Damla Kaya-Dünya

25 Eylül’de yeni sistem devreye giriyor

Avrupa Komisyonu, enerji altyapısının kritik girdileri arasında yer alan tane yönlendirilmiş elektrik çeliği ile bu üründen üretilen laminasyon ve çekirdeklerin ithalatında geçici koruma önlemi uygulanmasına karar verdi.

Düzenleme 18 Eylül’de yayımlandı ancak 25 Eylül 2026’da yürürlüğe girecek. Önlem 155 takvim günü uygulanacak ve mevcut takvime göre 26 Şubat 2027’ye kadar devam edecek.

Karar Türkiye’nin bütün çelik ihracatını kapsamıyor. Düzenleme, özellikle güç transformatörleri ve endüktörlerde kullanılan elektrik çeliği ile bu çelikten işlenen laminasyon ve çekirdek ürünlerine yönelik.

Avrupa Komisyonu, söz konusu ürünlerin AB’nin elektrik şebekesi açısından stratejik önem taşıdığını, ithalattaki hızlı artışın ve küresel üretim fazlasının Avrupa’daki üreticiler üzerinde baskı yarattığını belirtiyor.

Türkiye’ye 14 bin 161 tonluk ülke kotası

Yeni sistemde Türkiye açısından en dikkat çekici bölüm, transformatör ve endüktörlerde kullanılan çelik laminasyon ve çekirdekler için ayrı bir ülke kotası oluşturulması oldu.

Türkiye’ye 26 Şubat 2027’ye kadar kullanılmak üzere **14 bin 161,55 tonluk tarife kotası** ayrıldı. Bu miktar, aynı ürün grubunda Çin’e ayrılan 4 bin 241 tonluk ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne ayrılan yaklaşık 2 bin 705 tonluk kotanın oldukça üzerinde bulunuyor.

Kotalar “ilk gelen ilk yararlanır” esasına göre yönetilecek. Bu nedenle Türkiye’den AB’ye satış yapan şirketler açısından yalnızca toplam kota miktarı değil, sevkiyatların zamanlaması da önem kazanacak.

Türkiye’nin elektrik çeliği zincirinde AB pazarındaki ağırlığı da düzenlemenin neden doğrudan Türkiye’yi ilgilendirdiğini gösteriyor. Komisyon verilerine göre Türkiye’nin inceleme kapsamındaki toplam AB ithalatındaki payı 2021’de yüzde 16 seviyesindeyken 2025’te yüzde 13’e geriledi. Buna rağmen Türkiye, Çin ve Japonya’nın ardından en büyük tedarikçiler arasında yer almaya devam etti.

Fiyat eşiğinin altı ek vergiye girecek

Yeni uygulama yalnızca miktar kotasından oluşmuyor. Avrupa Birliği aynı zamanda ürün bazında fiyat eşikleri belirledi.

Transformatör laminasyonlarında kota içindeki fiyat eşiği ton başına **4 bin Euro**, kota dışında ise **4 bin 550 Euro** olarak uygulanacak. Çelik çekirdeklerde ise sınır kota içinde **5 bin Euro**, kota dışında **5 bin 600 Euro** olacak.

AB sınırındaki net ithalat fiyatının belirlenen eşikten düşük olması halinde aradaki fark geçici koruma vergisi olarak tahsil edilecek. Fiyat eşik seviyesinin üzerinde veya aynı seviyede kalırsa ilave vergi alınmayacak.

Bu sistem, kota tamamen dolmasa bile düşük fiyatlı ihracatta ilave maliyet yaratabilecek. Kota dolduğunda ise daha yüksek fiyat eşiğinin devreye girmesi ihracatçı üzerindeki fiyat baskısını artırabilecek.

Düzenlemede transformatörün içine monte edilmiş çekirdekler için ayrıca farklı bir yöntem benimsendi. Bu ürünlerde kota uygulanmayacak ancak transformatörün içinde bulunan çekirdeğin ağırlığı üzerinden ton başına **1.140 Euro** geçici koruma vergisi alınacak.

AB ithalatı dört yılda yüzde 120 arttı

Avrupa Komisyonu’nun incelemesine göre elektrik çeliği ile laminasyon ve çekirdeklerin AB’ye toplam ithalatı 2021’de yaklaşık 135 bin ton seviyesindeyken 2025’te 297 bin tonu aştı.

Böylece dört yıldaki artış yüzde 120’ye ulaştı. İthalat 2024’te yüzde 23, 2025’te ise bir önceki yıla göre yüzde 33 yükseldi.

2025 itibarıyla Çin toplam ithalatta yüzde 53 payla ilk sıraya yerleşirken Japonya yüzde 20, Türkiye yüzde 13 pay aldı.

Komisyon, küresel çelik sektöründeki kapasite fazlasını, başka ülkelerde yükselen ticaret engellerini ve ihracatın Avrupa’ya yönelmesini ithalat baskısını artıran başlıca nedenler arasında gösteriyor.

AB’nin değerlendirmesinde elektrik çeliğinin sıradan bir çelik ürünü olmaması da belirleyici oldu. Bu malzemeler elektrik iletimindeki enerji kayıplarını azaltan transformatörlerin temel parçaları arasında bulunuyor. Yenilenebilir enerji yatırımları, elektrik şebekelerinin yenilenmesi ve veri merkezlerinin büyümesiyle bu ürünlere olan talebin önümüzdeki yıllarda artması bekleniyor.

Türk ihracatçısı için iki kritik eşik

Türkiye’den Avrupa’ya satış yapan üreticiler açısından 25 Eylül’den sonra iki ayrı sınır öne çıkacak: kullanılabilir ülke kotası ve AB’nin belirlediği asgari fiyat eşikleri.

Türkiye’ye ayrılan 14 bin 161 tonluk kota ihracatın tamamen durması anlamına gelmiyor. Ancak kota dışında fiyat eşiğinin yükselmesi ve düşük fiyatlı sevkiyata aradaki fark kadar ek vergi uygulanması, şirketlerin fiyatlama ve sevkiyat planlarını değiştirebilir.

Özellikle Avrupa enerji altyapısındaki yatırımlar nedeniyle talebin güçlü kaldığı bir dönemde getirilen önlem, Türk üreticiler açısından AB pazarındaki rekabet koşullarını daha sıkı hale getiriyor.

Geçici uygulamanın ardından Avrupa Komisyonu soruşturmayı tamamlayacak. Kalıcı koruma önlemi alınabilmesi için AB üyesi ülkelerin gerekli çoğunlukla düzenlemeyi desteklemesi gerekecek. Bu nedenle Türk ihracatçısı açısından yalnızca 25 Eylül’de başlayacak kota değil, 2027’nin ilk aylarında alınabilecek nihai karar da yakından izlenecek.

Murat Ali Oral-Dünya

Hatırlanacağı üzere, ihracat 2025 yılında ihracat, bir önceki yıla göre yüzde 4,4 artarak 273 milyar 361 milyon dolar olurken, ithalat ise yüzde 6,2 artarak 365 milyar 370 milyon dolar olarak gerçekleşmişti. 2021-2025 arasındaki 5 yıllık dış ticaret gelişimine bakıldığında ise, 2021'de 225,2 milyar dolar olan ihracat bu dönemde yüzde 15,8 artarken; 271,4 milyar dolar olan ithalat ise yüzde 33,3 arttı.

Dış ticaret yapan firmalara darbe

Ancak asıl kırılma dış ticaret yapan firmaların verilerinde görüldü. Buna göre, Türkiye’de ihracatçı sayısı 2021-2025 yılları arasındaki 5 yıllık dönemde 101,3 binden 166,5 bine yükselerek yüzde 64,3 artarken; ithalatçı sayısı ise 102,9 binden 323,8 bine fırlayarak yüzde 214,5 oranında yani 3,1 katına yükseldi. Veriler, dış ticarette firma sayısına yönelik dengenin de ihracat aleyhine katlanarak bozulduğunu gösteriyor. 2021 yılına kadar Türkiye’de ihracatçı sayısı her zaman ithalatçı sayısından fazla olurken, 2021 yılı itibarıyla tablo tersine dönmüştü. 2021 yılında ithalatçı ile ihracatçı firma sayısı arasındaki fark 1612 iken, 2022'de 59 bin 147'ye, 2023'te 113 bin 559'a, 2024'te 138 bin 940'a, 2025 yılında ise 157 bin 310'a kadar yükseldi. Yani ithalatçı firma sayısı, ihracatçı sayısının neredeyse 2 katına ulaştı.

Küçükler ithalata koştu

Çalışan sayısına göre girişimlerin ithalat verileri, 1-9 çalışanı olan mikro ölçekli firmaların ithalatçı havuzundaki payının her geçen yıl katlandığına işaret ediyor. Buna göre, 2021 yılında ithalat yapan firmaların yüzde 63’ü 1-9 çalışanlı mikro işletmelerden oluşurken, bu oran 2024 ve 2025 yıllarında yüzde 87,1 seviyesine kadar çıktı. Buna karşın, 250’den fazla çalışanı olan büyük işletmelerin ithalat yapan toplam firmalar içindeki payı 2021’deki yüzde 3,1 seviyesinden 2024 ve 2025’te yüzde 1,1’e geriledi.

Değer bazında bakıldığında ise 1-9 çalışanı bulunan mikro firmalar 2021 yılında toplam ithalatın yüzde 10,6’sını gerçekleştirirken, bu oran 2023’te yüzde 12,9 ile zirve yaptıktan sonra 2024’te yüzde 11,1 ve 2025’te yüzde 10,7 seviyesinde gerçekleşti. 250 ve üzeri çalışanı olan büyük ölçekli firmaların ithalattaki değer payı ise 2021’de yüzde 61,4 seviyesindeydi; bu değer 2024’te yüzde 58,7 ve 2025’te ise yüzde 59,4 olarak ölçüldü.

Ticarette ithalat fırladı

Türkiye’nin dış ticaretinde amiral gemisi hala sanayi sektörü, ancak oranlar yatay veya gerileyen seyrini sürdürüyor. 2021 yılında girişimin ana faaliyetine göre ihracatın yüzde 58’ini sanayi firmaları yaparken, bu oran 2023'te yüzde 56'ya geriledi, 2025 yılı itibarıyla ise yüzde 57,6 seviyesinde gerçekleşti. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ihracattaki payı ise 2021'deki yüzde 38 seviyesinden yüzde 37,7'ye geriledi.

İthalat tarafında da benzer bir dönüşüm yaşanırken, 2021 yılında girişimin ana faaliyetine göre ithalatın yüzde 51,8’ini sanayi firmaları yaparken, bu oran 2023’te yüzde 46,8’e kadar düşmüştü. 2025 yılında ise sanayi sektörünün ithalattaki payı yüzde 45,4'e gerilerken, ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ithalattaki payı 2021'deki yüzde 33,5 seviyesinden yüzde 37,8'e tırmandı.

6 girişimden 5'i tek ülkeden ithalat yaptı

Girişimlerin ihracat ve ithalat yaptığı ülkelerdeki yoğunlaşma da çarpıcı sonuçlar ortaya çıkardı. Buna göre, 2021 yılında girişimlerin yüzde 43,5'i tek ülkeye ihracat yaparken, bu oran 2025 yılına gelindiğinde yüzde 39'a indi. İthalat tarafında ise 2021 yılında girişimlerin yüzde 57,7'si tek ülkeden ithalat yaparken, bu oran 2025 yılında yüzde 84,6'ya kadar yükseldi.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Geçen hafta yedi portföy şirketi ve 131 fona ilişkin patlayan kriz hakkında güzel bir yazı yayımlandı. Kerim Rota ‘Medium’ platformunda kaleme almış. Okumanızı öneririm. Bu konuda yanıtını merak ettiğim konu, sözü edilen inanılmaz getiri oranlarına rağmen neden çok daha önce harekete geçilmediği. Gerçi ‘inanılmaz’ sıfatı bile çok hafif kaçıyor; neyse. En iyisi ben tarihten birkaç Ponzi oyununun öyküsünü (Parasal İktisat: Kuram ve Politika ders kitabımda ne olur ne olmaz, öğrencilerin zihinlerinin bir köşesinde kalsın amacıyla yazdığım bölümden) aktarayım:

“Ponzi 1903’de Amerika’ya göçen bir İtalyan. Ponzi oyunu ya da Ponzi sistemi denilen şey sonuçta finansal dolandırıcılık. Bunu ilk keşfeden Ponzi değil. Ama ABD’de oluşturduğu sistem o kadar yaygınlaşmış ki, bu tür alavereler arkadaşımızın adıyla anılıyor artık. Şu üç örnek sanıyorum yeteri kadar açık olacak bu tür dolandırıcılıkları anlamak için.

1980’lerin ilk yarısında Türkiye’de çeşitli ‘bankerler’ inanılmaz faizler vaat ederek para topluyorlardı. Bu topladıkları paraları daha yüksek bir getiriyle başkalarına satabilmeleri gerekiyordu ki, hem borçlarının anaparasını hem de faizini ödeyebilsinler. Ama o kadar yüksek getiriye sahip bir reel yatırım projesi nereden bulunacaktı? Çok açık biçimde bu bir Ponzi oyunuydu. Yani, iki kişiden bugün yüksek faizle para topluyorsam, ertesi gün en az başka üç kişiden yine yüksek faizle para toplayayım ki o iki kişinin parasını ödeyebileyim. Bir sonraki gün ise bu sefer en az dört kişiden para toplamam gerekiyor ki, önceki üç kişinin parasını ödeyebileyim. Her seferinde daha fazla kişiden para toplayabilmek oldukça güç bir işti. Bu nedenle bir dolu reklam faaliyeti yürütülüyordu. O dönemde yaşayanlar televizyonlardaki neşeli banker reklamlarını hatırlayacaklardır.

Bu böyle sürüp gidiyordu. Ta ki, bankerler artık toplanacak para bulamayıp ödeme güçlüğüne düşünceye kadar. Sonrası malum: Banker bürolarının önünde alıcı kuyrukları, sonra bankerlerin bürolarının basılması ve üç beş daktilo, bilgisayar, koltuk ve telefonun alınıp götürülmesi. Kısacası, tasarruf sahiplerinin tasarrufları buhar olup uçmuştu.

1990’ların ilk yarısında Rusya’da da görüldü benzer banker skandalları. Bir tanesi oldukça ilginç. MIT iktisat profesörü Olivier Blanchard’ın makroekonomi kitabından yararlanarak aktarıyorum: 1994 yılında Sergei Mavrody yılda en az yüzde 3000 getiri vaat ederek kurduğu MMM şirketinin hisselerini satmaya başlamış. Tahmin edeceğiniz gibi MMM şirketinin büroları (140 büro), bürolardaki bilgisayarları, telefonları ve diğer büro mobilyalarından başkaca varlığı yokmuş. Kısacası, yıllık yüzde 3000 getiriyi bu mobilyalar kazanacakmış! Şubat ayında bir hissenin değeri 1 dolar (1600 ruble) kadarken temmuz ayında 51 dolara (105 bin rubleye) fırlamış. İnanılmaz bir artış!

Tabii ki sistem çökmüş. Hem de hisselerin şaha kalktığı temmuz ayının sonunda. Yani, topu topu beş ay yaşayan bir Ponzi sisteminden söz ediyoruz. İşin ilginç tarafı şu: Mavrody, sistemin çökmemesi için hükümeti ‘göreve’ çağırmış. Halkın parasını ödeyin demiş. Rusya hükümeti şüphesiz böyle bir şey yapmamış. Ama Mavrody hükümetin bu uygulamasını protesto ederek o yıl yapılan seçimlerde adaylığını koymuş ve bildiniz; kazanarak bir kahraman edasıyla parlamentoya girmiş.

Bu tür Ponzi oyunlarının en güncel örneği ABD’den geldi. Tasarruflarını topladığı zengin kişilere normalinden daha yüksek getiri vaat eden Bernard Madoff skandalını hatırlayanlar olabilir. Mahkemesi Haziran 2009 sonlarında bitti ve 150 yıl ceza aldı kendisi. Ne talihtir ki, Madoff temmuz ayı ortasında cezasının ‘ilk bölümünü’ çekmek üzere Atlanta’da daha önce Ponzi’nin konulduğu hapishaneye konuldu! Bu da ABD makamlarının Madoff’a bir jesti olsa gerek. Hesaplara göre Madoff’un bu ‘oyunu’ sonucunda batan para miktarı 65 milyar dolar kadar! Madoff’un bu dolandırıcılığının bir kişinin yerkürede bugüne kadar gerçekleştirdiği en büyük dolandırıcılık olduğu belirtiliyor.”

Fatih Özatay-Ekonomim

İki ayrı destek programı

Piyasadaki durgunluğun ve yüksek enflasyonun işletme sermayesini eritmesi reel sektörün finansman ihtiyacını artırıyor. Finansman ihtiyacının karşılanmasına yönelik ise iki ayrı destek programı yürütülüyor. Bunlardan bir tanesi TOBB’un girişimiyle bu yıl üçüncü kez başlatılan Nefes Kredisi, toplamda 100 milyar liraya çıkarılması planlanan kredinin ilk 25 milyar liralık dilimi Haziran ayında devreye girmiş ve yüzde 34 faizli kredi kısa sürede tükenmişti. Bunun yeni dilimlerinin devreye girmesi için görüşmeler sürüyor.

Koşulları Nefes Kredisine göre biraz daha farklı olan Hazine kefaletli destek sisteminde ise desteğin hem çeşidi hem de miktarında artış yaşanıyor. Geçen yıl sonu itibarıyla yürürlükteki programların toplam limiti 196.8 milyar lira, kullanılan limit ise 117.5 milyar lira düzeyindeydi. Yılbaşında 196.8 milyar lira olan limit, Mayıs ayı sonunda 321.5 milyar liraya, Ağustos sonunda ise 363.9 milyar liraya yükseldi.

İGE A.Ş’nin limiti 61.4 milyar lira

Yürürlükteki destek programları arasında en yüksek kredi hacmi 61.4 milyar lira ile İGE A.Ş bünyesinde bulunuyor. Bunun 26.7 milyar lirası turizme destek, 15.5 milyar lirası da ihracatta atılım başlığı altında kullandırılıyor. İGE’nin en çok kullandırdığı kredi dilimi 27.5 milyar lira ile İGE 100.Yıl desteği olurken, bunu 21.5 milyar lira ile İGE destek, 20.1 milyar lira ile de İGE Eximbank desteği oluşturdu.

KFK’lar 46 milyar kullandırdı

Yılbaşında 3 programla destek veren katılım finans kuruluşları, bugün ihracat, yatırım, işletme, turizm, tarım ve çay olmak üzere 6 kategoride destek sağlıyor. Bugüne kadar 46 milyar lira kredi kullandıran KFK’ların yürürlükteki destek programlarında kullandırmayı bekledikleri kredi tutarı 54.2 milyar lira düzeyinde. KGF yürürlükteki programlar kapsamında 113.2 milyar liralık kredi limitinin şu ana kadar 59.8 milyar lirasını kullandırdı. KGF’nin 23.1 milyar lirası turizm sektörü olmak üzere kullandırmayı beklediği kredi limiti ise 53.8 milyar lira.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Vatandaşlardan gelen talepler doğrultusunda hayata geçirilen kampanya kapsamında, geri ödemeleri devam eden konut ve iş yerlerinin borç bakiyesinin tamamını peşin kapatan alıcılara yüzde 25 indirim uygulanacak.

Kampanyadan yararlanmak isteyenler, satış işlemlerini gerçekleştirdikleri bankalara başvurarak işlemlerini tamamlayabilecek. Borç kapatma tarihi itibarıyla hesaplanacak güncel borç bakiyesi de aynı tarihler arasında ilgili bankalardan öğrenilebilecek.

Borcun tamamını ödeyemeyenler de yararlanabilecek

Borcunun tamamını tek seferde kapatamayan konut ve iş yeri alıcıları için de kampanyadan kısmi olarak yararlanma imkanı bulunuyor.

Buna göre, mevcut borç bakiyesinin en az yüzde 25'i oranında peşin ödeme yapılması halinde, ödenen tutara yüzde 25 indirim uygulanacak.

TOKİ, kampanyadan yaklaşık 228 bin konut ve iş yeri alıcısının yararlanmasını bekliyor.

Kampanyanın şartları neler?

Kampanyadan yararlanabilmek için geri ödeme taksitlerinin en geç Haziran 2025 sonuna kadar başlamış olması gerekiyor.

Ayrıca başvuru tarihi itibarıyla borcun kapatılacağı aya ait taksitlerin ödenmiş olması, geçmiş dönemlere ait taksit veya emlak vergisi borcunun bulunmaması şartları aranıyor.

Kalan taksit sayısı 12 ay veya daha az olan konut ve iş yeri alıcıları ise kampanya kapsamında değerlendirilmeyecek.

Tapusunu almak isteyenler hangi belgeleri hazırlayacak?

Kat mülkiyeti oluşmuş projelerde borcunu kampanya kapsamında tamamen kapatan alıcılara tapuları verilecek.

Bu kapsamda bankaya başvuracak vatandaşların, ilgili belediyeden alınan emlak beyan değerini gösteren belge ile DASK poliçesini yanlarında bulundurmaları gerekiyor.

Borç kapatmada konut kredisi kullanılabilecek

Kampanya kapsamındaki konut ve iş yeri alıcıları, borç bakiyelerini kapatmak amacıyla gayrimenkul satış sözleşmesini imzaladıkları aracı bankalardan konut kredisi de kullanabilecek.

Ancak kampanya süresinin sona ermesinin ardından yapılacak borç kapatma veya kısmi ödemelerde yüzde 25'lik indirim uygulanmayacak.

Başvurular bugün başlayacak ve 19 Ekim'de sona erecek.

Ekonomim

Yapılması gereken; iş süreçlerini, ilişki süreçlerini, iletişim süreçlerini ve daha önce yok ise var edilen bilgi süreçlerini gözden geçirmek olmalıdır. Çoğu işletme, bu süreçlerin dahi farkında değil

Ataların sözüdür; “durduk yerde icat çıkarma.” Biz bunu yalnızca “icat çıkarma” diye kısaltmış, inovasyon eksiğimize “kültürel mazeret” yapmışız. Oysa bu çetin coğrafyada başı her sıkıştığında, “ihtiyaç duyduğunda” icat çıkara gelmiş, problemlere daima çözüm üreterek var olabilmişiz.

Bana göre sorun; icada ihtiyaç duyma noktasındaki idrak gecikmesidir. Nitekim yıllardır yazar dururum; bizde kaynak değil idrak sorunu var diye…2009’da Küresel Kriz Avrupa’yı vurunca ihracatçı, eksen kaydırmayı icat etti ve dünyanın sadece Batı’dan ibaret olmadığını keşfetti.

KAYNAK DEĞİL İDRAK SORUNU

Yetmedi, katma değer olmayınca ihracatın hamalı olduğunu fark etti, inovasyon ihtiyacını keşfetti. Yıllardır Ar-Ge’ye milyarlarca dolar para akıtan bizlerin, arzulanan başarıya neden ulaşamadığımızı sorguluyorum. Yasa sorunu vardı, çözdük, kaynak sorunu vardı, hallettik, teşvik sorunu vardı, çözdük.

Peki, neden AR’aştırdığımız kadar GE’liştiremiyoruz? Kaçımız bu açmazın farkında bilmiyorum ancak emin olduğum şudur ki idrak gecikmesi var bizde. Biri “kaynak sorunu” derse aldanmayın. Sorun, idrak sorunudur. Hatta sorun; idrak yolları iltihabımızda… Çaresi zihin yapımızı yeniden tanzimdir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / İdrak sorununa dair…

Neden Ar-Ge bizde yürümez?

Farklı olandan KORKU, bize benzemeyenden NEFRET, rakiple düello yerine PUSU, akıl yerine KURNAZLIK, sabır yerine TELÂŞ, merak yerine BİAT, bilgi yerine KANAAT ve özgün yerine TAKLİT…

Eski köye yeni adet gelse?

İnovasyon, “eski köye yeni adet” getirmek ise, köyün; kendi eskimiş seçenekleri dışında, “yeni” alternatifleri üretmeye izin vermesi gerekmez mi? Eğer idrak gecikmesi sorununu aşarsak tabii.

NOT

YAPISAL REFORM ASIL İŞLETMELERİMİZE LÂZIM

Bildiğim şudur; değer üretmeyen süreçleri ayıklamadıkça zıplayamazsın. Ben bu yüzden ben her kurumun, kamu ve özel sektörün, kendi içine yönelik devrimci adımla gözlem yapması gerektiğini savunuyorum. Yapısal reformu devletten bekliyoruz ya. Daha çok bekleriz. Kendi yapımıza bakalım.

KAYNAK&İDRAK LÛGATI

Süreç iyileştirme: Burada ne yapıyoruz ve bunu nasıl yapıyoruz sorusuyla ulaşılan başarılar

Yapısal reform: Sistemi bütüncül ele alıp yapısal deformasyonları yeniden forma sokmak

İdrak sorunu: Eskimiş ve kullanışsız hale gelmiş ezberleri teşhis, ayıklama yetersizliği

Kaynak sorunu: Süreçleri yeniden tanımlamış olmak yetmez, finansmanı da çözmek gerek

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Olayı çocuğun babası ve pazarlama uzmanı David Sarkisyan anlattı. Sarkisyan, oğlunun yönettiği Mighty Mike Plays isimli YouTube kanalını durdurduğunu açıklarken, yaşananları paylaştığı bir videoda detaylandırdı.

Sarkisyan'ın anlatımına göre oğlu, paylaştığı oyun videolarının beklediği ilgiyi görmemesi üzerine hayal kırıklığı yaşadı. Bunun üzerine baba, oğlunun videolarından birinin tanıtımı için yaklaşık 20 dolarlık bir reklam kampanyası oluşturdu.

Ancak kampanya kurulurken şirket kredi kartının ödeme bilgilerinin hesapta kayıtlı kalması, beklenmedik bir sürecin başlamasına neden oldu.

Üç haftada 118 bin dolarlık harcama

Sarkisyan, oğlunun daha sonra uygulamalara erişebildiğini ve kayıtlı kredi kartını kullanarak reklam kampanyaları oluşturduğunu belirtti.

Economic Times'ın aktardığına göre olay, şirket yöneticileri ve finans ekibiyle yapılan bir toplantı sırasında fark edildi. Şirketin son üç haftalık reklam harcamaları incelendiğinde, oyun videolarının tanıtımı için kredi kartından toplam 118 bin dolar harcandığı ortaya çıktı.

Roblox ve Minecraft videoları tanıtıldı

Yüksek tutarlı reklam harcamalarının, çocuğun Roblox ve Minecraft içeriklerinin daha fazla izleyiciye ulaştırılması amacıyla yapıldığı belirtildi.

Tanıtımı yapılan üç videonun toplam izlenme sayısının yaklaşık 200 bine ulaştığı ifade edildi. Ancak elde edilen izlenme sayısı, yapılan 118 bin dolarlık harcamayla kıyaslandığında olayın mali boyutunu daha da dikkat çekici hale getirdi.

YouTube kanalı durduruldu

Beklenmedik harcamanın ortaya çıkmasının ardından Sarkisyan, oğlunun Mighty Mike Plays kanalını kapatma kararı aldı.

Baba, oğluna bir yaptırım uygulayacağını ancak bunun ne olacağına henüz karar vermediğini söyledi.

"Asıl hata ödeme bilgilerinin kayıtlı olmasıydı"

Sarkisyan, yaşanan olaydan öncelikle kendisinin sorumlu olduğunu belirtti. Şirket kredi kartı bilgilerinin çocuğun erişebildiği bir hesapta kayıtlı bırakılmasının büyük bir hata olduğunu ifade etti.

Olay, çocukların erişebildiği cihaz ve hesaplarda kayıtlı ödeme yöntemlerinin bulunmasının, özellikle dijital reklam ve uygulama içi harcamalarda yüksek tutarlı ödemelere yol açabileceği riskini yeniden gündeme getirdi.

Ekonomim

Edinilen bilgilere göre söz konusu işlemin mahiyeti “swap işlemi” olarak bildirildi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ile yapılan görüşmelerde ise işleme karşılık gösterilen 40,9 milyon doların henüz hesaba geçmediği, bu tutarın ileri tarihli bir taahhüt niteliğinde olduğu ifade edildi.

Yapılan tespitlerin ardından Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Hedef Yatırım Bankası tarafından gerçekleştirilmek istenen 2 milyar TL’lik işlemin durdurulmasına karar verdi.

İşleme ilişkin inceleme ve değerlendirme sürecinin devam ettiği öğrenildi.

Hedef Yatırım'dan açıklama

Konuyla ilgili Hedef Yatırım açıklama yaptı.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi:
"Bankamızın 'yurt dışına 2 milyar TL transfer etmek istediği' yönünde yer alan haberler tamamen asılsızdır.

Söz konusu işlem, Bankamızın olağan hazine faaliyetleri kapsamında İsviçre merkezli Swissquote Bank Ltd. ile gerçekleştirdiği aynı gün valörlü ve karşılıklı bir USD/TRY döviz swapı (FX Swap) işlemidir.

İşlemin Mahiyeti: Bankamız, 2 milyar TL ödemesi karşılığında aynı gün Takasbank nezdindeki hesabına geçmek üzere yaklaşık 40,9 milyon USD satın almaktadır.

Para Transferi Yurt İçi Hesabadır: Ödenen TL tutar yurt dışına değil, Swissquote’un Türkiye’deki muhabir banka hesabına aktarılmaktadır. Karşılıksız bir fon çıkışı veya yurt dışına para transferi söz konusu değildir.

Operasyonel Süreç: Hazine işlemlerinde TL ve döviz bacaklarının gün içinde farklı zamanlarda sisteme girilmesi veya hesaplara geçmesi bankacılık operasyonlarının olağan bir parçasıdır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Hedef Yatırım Bankası A.Ş."

Ekonomim

Vergi mevzuatına bakınca ise durum biraz farklı.

Çünkü vergi kanunlarımızda bazı “geçici” maddeler var ki yıllardır yürürlükte. Bazılarının süresi uzatılıyor, bazılarının içeriği değiştiriliyor, bazıları yürürlükteyken arkalarına yeni geçici maddeler ekleniyor.

Hatta bazı vergi kanunlarında geçici maddelerin sayısı onlarca.

Merak ettim ve temel vergi kanunlarımıza tek tek baktım.

Ortaya ilginç bir tablo çıktı.

Kaç tane geçici maddemiz var?

Vergi Usul Kanunu’nda 38 geçici madde var. Yetmedi, bir de 13 ek geçici madde var. Yani Vergi Usul Kanunu’nda toplam 51 geçici ve ek geçici madde bulunuyor.

Gelir Vergisi Kanunu’nda 94, Katma Değer Vergisi Kanunu’nda 47, Kurumlar Vergisi Kanunu’nda 20, Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nda ise 9 geçici madde var.

Bunlarla da bitmiyor.

Emlak Vergisi Kanunu’nda 25, Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda 8, Harçlar Kanunu’nda 6, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nda 3 ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da 9 geçici madde bulunuyor.

Şimdi toplayalım.

Bu 10 temel vergi kanununda 259 geçici madde var.

Vergi Usul Kanunu’ndaki 13 ek geçici maddeyi de eklediğimizde sayı 272’ye çıkıyor.

Yanlış okumadınız: 272.

Burada bir parantez açayım. Bu sayı, bugün fiilen uygulanmakta olan 272 ayrı geçici düzenleme olduğu anlamına gelmiyor. İçlerinde mülga olmuş, uygulama süresi sona ermiş ya da işlevini tamamlamış maddeler de var.

Ben ilgili kanunların kendi bünyesindeki numaralandırılmış geçici maddeleri sayıyorum. Başka kanunların bu kanunlara işlenemeyen geçici maddelerini ise hesaba katmıyorum.

Ama zaten mesele biraz da burada.

Bir kısmı işlevini tamamlıyor, bazıları metinde kalıyor, bazılarının süresi uzatılıyor ve arkalarına yenileri ekleniyor. Böylece kanunların sonunda giderek büyüyen bir “geçici maddeler” bölümü oluşuyor.

Şampiyon Gelir Vergisi Kanunu

Listenin açık ara başında Gelir Vergisi Kanunu var. Tam 94 geçici madde.

Kanunun normal maddeleri arasında ilerlerken bir noktadan sonra sanki ikinci bir Gelir Vergisi Kanunu başlıyor: Geçici 1, Geçici 2, Geçici 3… Ve nihayet Geçici 94.

Ancak asıl ilginç olan geçici maddelerin sayısı değil, bazılarının ömrü.

Bunun en güzel örneklerinden biri Gelir Vergisi Kanunu’nun meşhur geçici 67’nci maddesi.

Geçici 67, 1 Ocak 2006 tarihinde uygulanmaya başlandı. Menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarından elde edilen bazı gelirlerin vergilendirilmesinde bugün hâlâ son derece önemli bir düzenleme.

Aradan 20 yıl geçti.

Ama Geçici 67 hâlâ bizimle.

Üstelik 31 Aralık 2025’te sona ermesi gereken uygulama süresi beş yıl daha uzatılarak 31 Aralık 2030’a taşındı.

Yani 2006’da uygulanmaya başlayan “geçici” bir düzenleme, mevcut takvime göre 25 yıl uygulanmış olacak.

Dahası var.

Geçici 67 yürürlükteyken Gelir Vergisi Kanunu Geçici Madde 94’e kadar geldi. Başka bir ifadeyle Geçici 67 gitmeden arkasından 27 yeni geçici madde daha geldi.

İnsan ister istemez soruyor:

Bir madde kaç yıl yürürlükte kalırsa “geçici” olmaktan çıkar?

Beş yıl mı? 10 yıl mı? 25 yıl mı?

Yoksa vergi mevzuatımızda “geçici” olmak artık süreyle ilgili bir kavram değil mi?

2009’da geldi, 2033’e kadar bizimle

Benzer bir örnek Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nda var.

ÖTV Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesi 2009 yılında getirildi. Bugünkü düzenlemeye göre uygulama süresi 31 Aralık 2033’e kadar devam ediyor.

2009’dan 2033’e…

Yaklaşık çeyrek yüzyıl.

Elbette bir düzenlemenin çeyrek yüzyıl uygulanmasının önünde tek başına hukuki bir engel yok.

Ama o zaman şu soruyu sormak gerekiyor:

Yaklaşık çeyrek yüzyıl uygulanan bir düzenlemeye neden hâlâ “geçici madde” diyoruz?

Emlak Vergisi Kanunu da az değil

Bir başka dikkat çekici örnek Emlak Vergisi Kanunu.

1970 tarihli 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu bugün Geçici Madde 25’e ulaşmış durumda.

Buna karşılık 1959 tarihli, yani Emlak Vergisi Kanunu’ndan daha eski olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nda yalnızca 3 geçici madde var.

Demek ki mesele kanunun yaşı değil.

Eski bir kanunun çok sayıda geçici maddeye sahip olması kaçınılmaz değil.

Mesele biraz da kanun yapma biçimimiz.

Sonuç ve genel değerlendirme

Geçici maddelerin varlığı elbette başlı başına bir sorun değildir. Hatta hukuk tekniği bakımından çoğu zaman ihtiyaçtır. Yeni bir düzenlemeye geçilirken eski işlemlerin durumunu belirlemek, kazanılmış hakları korumak veya belirli bir döneme özgü bir rejim oluşturmak için geçici maddeler gerekli olabilir.

Vergi mevzuatımızda genellikle mevzuat değişiminde yeni düzenlemeye geçiş için bir köprü mahiyetinde olan geçici maddeler maalesef kalıcı hale gelmektedir.

Sorun da tam olarak burada başlıyor.

Gelir İdaresi Başkanlığının güncel kanun metinleri esas alınarak yapılan sayım, geçici maddelerin bazı temel vergi kanunlarında oldukça ciddi bir ağırlığa ulaştığını gösteriyor.

Gelir Vergisi Kanunu’nda geçici maddeler toplam madde yapısının yaklaşık yüzde 38’ini, Katma Değer Vergisi Kanunu’nda ise yaklaşık yüzde 43’ünü oluşturuyor. Başka bir ifadeyle KDV Kanunu’ndaki her 10 maddeden 4’ünden fazlası “geçici” madde niteliğinde.

Emlak Vergisi Kanunu’nda bu oran yaklaşık yüzde 32, Özel Tüketim Vergisi Kanunu ve Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda yaklaşık yüzde 29, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nda ise yaklaşık yüzde 10 düzeyinde.

Bu rakamlar tek başına “Geçici madde kullanılması yanlıştır” sonucunu doğurmaz. Ancak bazı temel vergi kanunlarında geçici maddelerin toplam madde sayısının üçte birine, hatta yüzde 40’ının üzerine ulaşması ve bazı “geçici” düzenlemelerin çeyrek yüzyıla yaklaşan sürelerle uygulanması, kanun yapma tekniği bakımından üzerinde durulması gereken bir durumdur.

Üstelik mesele yalnızca kanun sistematiği de değil.

Vergi mevzuatının sade, anlaşılabilir ve öngörülebilir olması hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri bakımından da önemlidir.

Bunu yalnızca mükellefler açısından söylemiyorum. Yıllardır vergi hukuku alanında çalışan bir akademisyen olarak ben dahi, hangi geçici maddenin hâlen uygulandığını, hangisinin süresinin uzatıldığını, hangisinin değiştirildiğini ve hangisinin artık işlevini tamamladığını zaman zaman takip etmekte zorlanıyorum.

Alanla doğrudan uğraşanların dahi güncel hukuki durumu tespit edebilmek için onlarca geçici maddeyi, değişiklikleri ve süre uzatımlarını tek tek kontrol etmek zorunda kaldığı bir mevzuatın, mükellef açısından ne kadar anlaşılabilir ve öngörülebilir olduğu ayrıca sorgulanmalıdır.

Bu nedenle vergi kanunlarımızdaki geçici maddelerin kapsamlı biçimde gözden geçirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

İşlevini tamamlayanlar kanun metinlerinden ayıklanmalı. Gerçekten bir geçiş dönemine ilişkin olanlar amaçlarını tamamladıklarında sona ermeli. Yıllar içinde kalıcı bir düzenlemeye dönüşenler ise uygulanmaya devam edecekse kanunun sistematiği içinde uygun asıl maddelere taşınmalı.

Çünkü geçici madde, adı üzerinde, geçici olmalıdır.

Bugün geldiğimiz noktada sorun yalnızca 10 temel vergi kanununda 259 geçici madde, VUK’taki 13 ek geçici maddeyle birlikte 272 geçici nitelikte madde bulunması değildir.

Asıl sorun, vergi mevzuatımızda “geçiciliğin” giderek kalıcı bir kanun yapma yöntemine dönüşmesidir.

Belki de işin ironik özeti şudur:

Vergi mevzuatımızdaki en “kalıcı” şeylerden biri de “geçici” maddelerimizdir.

Bu nedenle yalnızca sözleşmeye bir başlangıç ve bitiş tarihi yazılması, sözleşmenin belirli süreli sayılması için yeterli değildir. İş ilişkisinin belirli süreyle kurulmasını gerektiren objektif bir nedenin bulunması gerekir.

Örneğin, doğum izninde bulunan bir çalışanın yerine geçici süreyle personel istihdam edilmesi, askere giden bir çalışanın yarattığı geçici istihdam ihtiyacının karşılanması veya süresi ve bitişi öngörülebilen belirli bir proje için personel çalıştırılması belirli süreli sözleşmeye objektif neden oluşturabilir.

Belirli süreli iş sözleşmeleri, esaslı bir neden bulunmadıkça birden fazla kez üst üste yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilmektedir. Esaslı nedenin devam etmesi halinde ise sözleşmenin yenilenmesi mümkündür ve sözleşme belirli süreli olma niteliğini koruyabilir. Bu ayrım bakiye süre ücreti bakımından da önemlidir. Çünkü bakiye süreye ilişkin tazminatın gündeme gelebilmesi için öncelikle hukuken geçerli bir belirli süreli iş sözleşmesinin bulunması gerekir.

Belirli süreli iş sözleşmesi, kararlaştırılan sürenin sona ermesiyle kural olarak kendiliğinden sona ermektedir. Ancak işveren tarafından sözleşme süresi dolmadan ve haklı bir neden bulunmadan fesih yapılması halinde bakiye süre ücreti gündeme gelmektedir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 438'inci maddesinde, işverenin haklı sebep olmaksızın hizmet sözleşmesini derhal feshetmesi halinde, belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşme süresine uyulmuş olsaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak talep edebileceği düzenlenmiştir.

Dolayısıyla bakiye süre ücreti, iş sözleşmesinin feshedildiği tarih ile belirli süreli sözleşmenin normalde sona ereceği tarih arasındaki dönemde işçinin elde edebileceği menfaatlerin karşılığını ifade etmektedir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 438'inci maddesi kapsamında bakiye süre ücretinin gündeme gelmesi için işveren tarafından belirli süreli iş sözleşmesinin süresi dolmadan sona erdirilmesi ve feshin haklı bir nedene dayanmaması gerekir.

İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkının bulunduğu bir durumda bakiye süre ücretine hak kazanılması mümkün olmayacaktır. Bunun yanında sözleşmenin kararlaştırılan sürenin sonunda kendiliğinden sona ermesi de bakiye süre ücreti doğurmaz. Çünkü böyle bir durumda sözleşme süresine uyulmuş olunmaktadır.

Hesaplamada, iş sözleşmesinin süresinden önce sona erdirildiği tarih ile sözleşmenin normal sona erme tarihi arasındaki süre dikkate alınmaktadır. İşçinin bu dönemde sözleşme devam etmiş olsaydı elde edebileceği ücret ve para ile ölçülebilen menfaatler hesaba dahil edilebilmektedir.

Diğer yandan, iş sözleşmesinin belirli süreli olması, işçinin yıllık ücretli izin hakkını ortadan kaldırmaz. İşyerinde en az bir yıllık hizmet süresini dolduran belirli süreli çalışanlar da kanuni şartların oluşması halinde yıllık ücretli izin hakkına sahip olacaktır.

Sonuç olarak, bakiye süre ücreti ancak iş hukuku nezdinde geçerli bir belirli süreli iş sözleşmesinin, işveren tarafından haklı bir neden bulunmaksızın süresinden önce sona erdirilmesi halinde gündeme gelmektedir.

Hesaplamada, fesih tarihi ile sözleşmenin normal sona erme tarihi arasındaki dönemde işçinin elde edebileceği ücret ve para ile ölçülebilen menfaatler dikkate alınmalıdır. Bu nedenle belirli süreli sözleşmenin kuruluşundaki objektif nedenlerin ve fesih gerekçesinin doğru şekilde değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Bu nedenle, emsallere uygun fiyatı mümkün oldu­ğunca güvenilir biçimde belirleyebilmek ama­cıyla karşılaştırılabilirlik analizleri ve işlemin niteliğini dikkate alan yöntemler geliştirilmiş­tir. Ancak bu arayış, transfer fiyatlandırmasını uygulamada karmaşık, bürokratik ve maliyetli hale getirebilmektedir.

OECD, 19 Şubat 2024’te Transfer Fiyat­landırması Rehberi’ne dahil ettiği Tutar B (Amount B) yaklaşımıyla bu sorunu belirli da­ğıtım faaliyetleri bakımından çözmeye çalış­mıştır. Şubat 2026’da uygulamaya ilişkin yeni açıklamalar ile 2026 fiyatlandırma aracını ya­yımlayan OECD, Temmuz 2026’da Asya-Pasi­fik bölgesindeki maliye bakanlıkları ve vergi idarelerinden 50’den fazla yetkilinin katıldığı toplantıda Tutar B’nin uygulanmasını ele al­mıştır. Dolayısıyla, Tutar B’de artık uygulama süreci başlamıştır.

Türkiye Tutar B’yi kendi iç transfer fiyatlan­dırması sisteminde uygulamamaktadır. Ancak, başka ülkelerdeki uygulamalar Türkiye’deki ilişkili şirketler bakımından karşılık düzeltme­si ve çifte vergilendirme sorunlarını gündeme getirebileceğinden, konu Türkiye açısından da güncelliğini korumaktadır.

Basitleştirme aracı olarak Tutar B

Tutar B, belirli temel pazarlama ve dağıtım faaliyetlerinde emsallere uygunluk ilkesinin uygulanması için oluşturulmuş basitleştirilmiş ve standartlaştırılmış bir fiyatlandırma çerçe­vesidir. Bunun için işleme dayalı net kar marjı yöntemi (TNMM) esas alınır ve karlılık göster­gesi olarak distribütörün satışları üzerinden elde ettiği kar marjı kullanılır.

Tutar B’nin far­kı, bu karlılığın mükellefe özgü yeni bir dış em­sal araştırmasıyla değil, OECD’nin küresel ve­ri setinden oluşturduğu fiyatlandırma matrisi üzerinden tespit edilmesidir. Bu matris aracı­lığıyla sektör grubu ile işletmenin faaliyet var­lık ve gider yoğunluğu gibi göstergeler dikka­te alınarak satışlar üzerinden emsallere uygun sonucun yaklaşık değerini yansıtan bir faali­yet kar marjı belirlenir.

Örneğin, distribütör 2. sektör grubunda yer alıyor ve net faaliyet varlık yoğunluğu (OAS) %20 ise şirket matrisin C sa­tırı–2. sütununda yer alır. Bu hücrede satışlar üzerinden faaliyet kar marjı %3’tür. Dolayısıyla 100 milyon TL satış yapan bir distribütör için bu oran 3 milyon TL faaliyet karına karşılık ge­lir. OECD bu hücre için ±0,5 yüzde puanlık ara­lık öngördüğünden, matrise göre kabul edilebi­lir satış karlılığı %2,5–%3,5 arasındadır.

Kimlere ve hangi işlemlere?

Tutar B, esas olarak çok uluslu şirket grupla­rının temel pazarlama ve dağıtım faaliyetlerine yöneliktir. Kapsama girebilecek başlıca işlem­ler, bir distribütörün ilişkili grup şirketinden maddi mal satın alıp bunları bağımsız müşte­rilere toptan satması ile satış acentesi veya ko­misyoncunun ilişkili şirketin bu tür satışlarına katkıda bulunmasıdır. Kapsama girilip girilme­diği, tarafların fiilen yerine getirdiği fonksi­yonlar, kullandığı varlıklar ve üstlendiği riskler dikkate alınarak belirlenir.

Ayrıca işlemin, dist­ribütörün faaliyetleri ve elde etmesi gereken karlılık esas alınarak güvenilir biçimde değer­lendirilebilecek nitelikte olması gerekir. Mad­di olmayan malların ve hizmetlerin dağıtımı ile emtianın pazarlanması, ticareti veya dağıtımı kapsam dışındadır. Tutar B’nin uygulanabilme­si için işletmenin faaliyet giderlerinin satışlara oranının da OECD kuralları çerçevesindeki sı­nırlar içinde kalması gerekir. Şirket dağıtımın yanında üretim veya Ar-Ge gibi başka faaliyet­ler yürütüyorsa, dağıtım faaliyetinin bunlardan ayrı ve güvenilir biçimde değerlendirilebilmesi gerekir; aksi halde Tutar B uygulanmaz.

Sonuç

Tutar B, bir yandan emsallere uygunluk il­kesini sistem içinde tutarken, diğer yandan il­kenin yumuşak karnını sertleştirmeye yönelik bir adımdır. Dolayısıyla, transfer fiyatlandır­masında emsal aramasının sonu gelmiş değil­dir. Ancak yıllardır tartışılan “hangi şirket ger­çekten emsal?” sorusuna, belirli işlemler ba­kımından farklı bir cevap vermektedir: Her defasında yeni bir emsal seti oluşturmak yeri­ne, OECD’nin önceden oluşturduğu standart­laştırılmış çerçeve esas alınmaktadır. Bu yö­nüyle Tutar B, emsallere uygunluk ilkesini terk etmeden, belirli işlemlerde mükellefe özgü em­sal aramasının yerini ne ölçüde standartlaştı­rılmış bir fiyatlandırma mekanizmasının ala­bileceğini gösteren önemli bir adımdır.

Sayı: E-16235552-206.07-149588114

Tarih: 15.09.2026

Konu: e-Borcu Yoktur Uygulaması

DAĞITIM YERLERİNE

Bilindiği üzere, 10.06.2026 tarihli ve 141176935 sayılı Genel Yazımızda Kurumumuz personeli ve işverenler tarafından kullanılmakta olan e-Borcu Yoktur Sistemi ile Kamu İhale Kurumu tarafından kullanılan EKAP borç sorgu web servisi vasıtasıyla yapılacak borç sorgulamalarında, borç sorgu tarihi ile sorguya esas tarihin aynı gün olması koşuluyla banka borç sorgu metoduna göre sorgulama yapılmasına yönelik yazılım çalışmalarının tamamlandığı; işyeri ve işverenler ile ilgili terk kayıtları, ödeme planlarına ilişkin bozma işlemleri, Kurum emanet hesaplarında bulunan tutarların gerekli inceleme sonrası varsa ilgilinin borçlarına mahsup edilme işlemleri, teşvik değişikliği ve teşvik iptali işlemlerinin süresi içerisinde sonuçlandırılması gerektiği açıklanmıştır.

Bu kapsamda e-Borcu Yoktur uygulamasında yapılan güncellemeler, 15.06.2026 tarihi itibariyle Eskişehir ilinde, 29.06.2026 tarihi itibariyle de İzmir ilinde pilot uygulama olarak kullanıma açılmış olup gelen talepler doğrultusunda gerekli geliştirme işlemleri, 07.09.2026 tarihi itibariyle tamamlanmıştır.

Bu itibarla, banka borç sorgu metoduna göre güncellenen e-Borcu Yoktur Sistemi ve Kamu İhale Kurumu tarafından kullanılan EKAP borç sorgu web servisi, 17.09.2026 tarihi mesai bitimi itibariyle Türkiye geneli kullanıma açılacak olup, 10.06.2026 tarihli ve 141176935 sayılı Genel Yazımızda açıklanan hususların titizlikle yerine getirilmesi gerekmektedir.

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

Mürsel BAKİ

Sigorta Primleri Genel Müdürü

Ninem de sosyal güvencesiz bir yaşam içinde hayatını çocuklarına adayan bir kadındı. Çok genç yaşta kalp krizi ile yaşama veda edince, annem ailenin büyük kızı olarak tüm sorumluluğu üstlenmiş ve okul hayatı yarım kalmış ve bu durum içinde uhde bırakmış.

Ev işi emek değil mi?

Okul yıllarımda annem, her sabah saat 5:00’da kalkar ki o yılarda doğalgaz yoktu. Odun ya da kömürle insanlar ısınmaya çalışırdı. Sobaya odunu koyar ve çayı demler, yumurtayı haşlar, bize kahvaltılık hazırlardı. Çocuk aklımla neden kadınlar çalışmıyor? Neden hep erkekler işe gidiyor? diye kendimce sorgulardım o yılları. Annem bize:” Ben okulu bitiremedim, ama siz okuyun yeter ki ben tüm evin işlerini yaparım “ diyordu.

Ninelerim, yengelerim, halam ve daha önceki yakınlarım okumamış, okutulmamış ve iş hayatına adım atamamışlardı. Ne ekonomik gücü ne emeklilik hakkı ne de sosyal güvencesi olmadan, hayata veda ettiler. Şimdi yaşadığımız yeni dünya düzeninde ise eğitimli bir kadın olarak, mahrum kalınmış tüm bu yaşamlara bir borcumuz olduğunu düşünüyorum…

Bütçesi primi ödemeye yetmeyen ev hanımına sosyal güvence mümkün mü?

Ev hanımlarına emeklilik için son yıllarda yasal adımlar atılıyor ancak yeterli değil. İsteğe bağlı emeklilik ile dışardan prim ödemek koşuluyla da ev hanımları emekli olabiliyor. Ayrıca, üçte biri devlet desteği ile de ev hanımlarına, iş gücünün karşılığı olarak emeklilik hakkı ve sosyal güvence sağlanabilmesi konusunda düzenlemelere dair çalışmalar olduğu, kamuoyunda sıklıkla tartışma konusu olabiliyor.

Peki isteğe bağlı prim ödemesini hiçbir ekonomik gücü olmayan ve eşinin ya da çocukları çalışıyorsa, onlardan belki günlük evin Pazar alışverişini alacak olan ev hanımı nasıl ödeyebilir? Bu konuya da bir çözüm bulunabilir mi? Üçte biri devlet tarafından karşılandığını düşünelim, geriye kalan prim tutarını da ödemeyez ise buna dair bir sosyal düzenleme de mümkün olabilecek mi?

2026 yılı için prime esas günlük kazançta alt sınırdan beyan eden bir kişinin, isteğe bağlı sigortalı prim ödemesi gereken aylık asgari prim tutarı 10.899,90 TL. Ev hanımı, bu primi de ödeyemeyeceği durumda emekli olamıyor ki burada yaş ve sigortalılık süreleri de ayrıca dikkate alınıyor.

Görünmeyen emeğin hikayesi

Ev hanımı, yasanın öngördüğü koşullardaki yaş sınırı ve sigortalılık süresine yetişmek için yıllarca prim ödemek zorunda kalıyor. Geçenlerde sohbet ederken bir arkadaşım, ev hanımı teyzesinin iş aradığından bahsetti ve yaşadığı sıkıntılı durumu şöyle anlattı: Teyzesinin 50’li yaşlarında ve bugüne kadar hiç sigortası olmadığını ve eşinden ayrıldığını söyledi. “ Bir kadın 25 yıl prim ödemek istese 75 yaşında olacak” dedi. Teyzesinin :” 75 yaşıma kadar yaşayacak mıyım? Bu yaştan sonra ben ne yapayım emekliliği. Bir sürü sağlık sorunum da var. Kimse beni işe de almıyor ki çalışıp prim ödeyeyim” dediğini ve çocuğu ile kirada oturmak, bazen apartman temizliğine giderek, günlük ihtiyaçlarını karşılamak zorunda kaldığından üzüntüyle bahsetti. “Bizler destek oluyoruz ancak bu durumdaki kadınlar için geleceğini güvence altına alan, sosyal ve ekonomik düzenlemelerin acilen hayata geçirilmesi gerekiyor” diyerek birçok kadının yaşadığı ve çözülemeyen bu duruma sitem etti.

Hiçbir sosyal güvencesi olmadan hayata tutunmak kolay değil. Kimi,eşinin vefatı sonrasında eşinden dolayı sigortadan faydalanabiliyor, kimisinin eşinin de sosyal güvencesi yok ve 65 yaş aylığı 7 bin 257 lirayla bir ayı geçirmeye mecbur kalıyor. Bu şekilde yaşam mücadelesi veren, sayısız kadının hikayesini dinledim…

Ev kadınlarının adı konmayan yükü

Ev Hanımı, sabah güneşin doğmasıyla çocukların okula hazırlığı, kahvaltısı, sonra okul dönüşü öğle ve akşam yemeği, evin temizliği, çamaşırı, ütüsü derken, kadının kendine ayıracak hiç vakti kalmıyor. Bitmeyen bir iş gücü ve enerjiyle çalışıyor kadın. Üstelik bu çalışma, ertesi gün ve neredeyse bir ömür böyle deva ederken, göze dahi görünmüyor. Bazen sohbetlerde, çok sık karşılaşıyoruz şu cümlelerle: “ Tüm gün evdesin, işsizsin, ne iş yapıyorsun ki, kendi evinin işi. Bizim gibi elin işinde mi çalışıyorsun?” ifadeleri insanı derinden yaralıyor elbette. Ev kadının, 24 saat boyunca mesaisi hiç bitmiyor oysa ki…

Bu bitmeyen emek ve özverinin karşılığı elbette ödenmez, ödenemez ancak ev hanımlarına gelecek güvencesi sağlayan devlet destekli bir sosyal düzenlemeye ihtiyaç var… Eğitimli bir kadın olarak, geleceği bir şekilde yarım kalan ve emekliliğini göremeden ve cebinde yaşamını idame ettirecek bir parası olmadan hayata veda eden tüm kadınlara, ninelerimize, annelerimize, teyze ve halalarımıza bir borcumuz var…

Çocukluğumun en önemli şairi olan Ahmed Arif’in şu sözleri bugüne dair yaşanılanı hatırlattı bana:” Sevdiklerinize yüreğinizde ne varsa hissettirin. Belki ne yarın olur, ne de yarın ‘O’ olur. Hayat, geç kalmayı affetmez.”

Hiçbir kadının hikayesinin yarım bırakılmaması dileğiyle.

Matriks Haber'in TCMB verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, 11 Eylül haftasında 178,7 milyar dolar olan rezervler, 18 Eylül haftasında 174,5 milyar dolara geriledi. Böylece rezervlerin dört hafta üst üste gerilediği hesaplandı.

Rezervler, 30 Ocak 2026 haftasında 218,2 milyar dolarla tarihi zirvesini gördükten sonra gerilemiş, 26 Haziran haftasında 149,2 milyar dolara kadar düşmüştü.

Temmuzdan itibaren toparlanan rezervler, 21 Ağustos haftasında 188,4 milyar dolara çıktıktan sonra yeniden düşüşe geçmişti.

Toplam rezervler 28 Ağustos'ta 188,2 milyar dolar, 4 Eylül'de 184,2 milyar dolar, 11 Eylül'de ise 178,7 milyar dolar olarak açıklanırken, 18 Eylül haftasında 174,5 milyar dolara gerilediği hesaplandı.

Bu dönemde toplam rezervlerdeki düşüş 13,9 milyar dolara ulaştı ve rezervler 30 Ocak'ta görülen tarihi zirvenin 43,7 milyar dolar altında kaldı.

Dünya

Geçici konkordato mühleti uygulanan şirket için bu süre 1 yıllık kesin mühlete dönüştürüldü.

Kale Seyahat’e 1 yıllık kesin mühlet verildi

Tekirdağ Asliye Ticaret Mahkemesi’nin kararı doğrultusunda konkordato sürecindeki geçici mühlet, 19 Eylül 2026 saat 15.30’dan itibaren bir yıl süreyle kesin mühlete dönüştürüldü.

Karar yalnızca Kale Otobüs Seyahat Anonim Şirketi’ni kapsamıyor. Mahkeme kararında Cemal Alirıza Çelebi ile birlikte farklı şirketler de bulunuyor.

Konkordato kararında hangi şirketler var?

Tekirdağ Asliye Ticaret Mahkemesi’nin kararına göre bir yıllık kesin mühlet verilenler şöyle:

- Cemal Alirıza Çelebi
- Bayraktar Saray Petrolcülük Sanayi Ticaret Limited Şirketi
- Çelebiler Turizm Otomotiv Ve Üst Yapı Hizmetleri Ticaret Limited Şirketi
- Grandtur Turizm Ve Organizasyon Hizmetleri Ticaret Limited Şirketi
- Kale Express Seyahat Limited Şirketi
- Kale Otobüs Seyahat Anonim Şirketi
- Kale Seyahat 1975 yılında kuruldu

Kale Seyahat’in kuruluşu 1975 yılına dayanıyor. Şirketin Yunanistan’dan Karadeniz’e kadar uzanan güzergâhlarda seferleri bulunuyor. Finansal sıkıntıya giren şirket, daha önce geçici konkordato mühleti almıştı. Mahkemenin son kararıyla süreç kesin mühlet aşamasına geçti.

Konkordato davasının duruşması 15 Aralık’ta

Konkordatonun tasdikine ilişkin dava süreci de devam edecek Mahkeme, konkordatonun tasdikine ilişkin dava dosyasının duruşmasının 15 Aralık 2026 günü saat 15.50’de yapılacağını duyurdu.

Dünya

Bakan Gürlek’in açıklamasına göre, trafik kazası geçiren kişilerin kişisel verilerinin hukuka aykırı yollarla temin edildiği ve bu bilgilerin belirli hukuk büroları ile hasar danışmanlık şirketlerine aktarıldığı tespit edildi.

253 bin kişiden vekâletname alındığı tespit edildi

Soruşturma kapsamında, vatandaşların ısrarlı aramalar ve yanıltıcı beyanlarla vekâletname vermeye yönlendirildiği belirtildi.

Yapılan tespitlere göre bu yöntemle 253 bin kişiden vekâletname alındı ve 15,6 milyar lira haksız kazanç elde edildi.

Olayla bağlantılı olduğu değerlendirilen 825 kişi hakkında soruşturma başlatıldı.

4 ilde 6 avukatlık ofisi ve 20 şirkete operasyon

Soruşturma kapsamında İstanbul, Ankara, Sakarya ve Gaziantep’te eş zamanlı operasyon düzenlendi.

6 avukatlık ofisi ile 20 şirkette arama ve gözaltı işlemleri başlatıldı.

MASAK ve SEDDK para transferlerini inceledi

Soruşturmanın mali boyutunda Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) ile Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) incelemelerde bulundu.

İncelemeler sonucunda bazı kolluk görevlileri, tahkim hakemleri, sigorta şirketi çalışanları, sigorta acenteleri, eksperler, kaporta ve boya ustaları ile servis çalışanlarına olağandışı nitelikte para transferleri gerçekleştirildiği belirlendi.

Kişisel verilerin hukuk bürolarına aktarıldığı tespit edildi

Soruşturmadaki tespitlere göre sistem, trafik kazası geçiren vatandaşların kişisel verileri üzerinden işledi.

Bu verilerin hukuka aykırı yöntemlerle elde edilerek belirli hukuk büroları ve hasar danışmanlık şirketlerine aktarıldığı belirtildi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, vatandaşların trafik kazalarının ve kişisel verilerinin haksız kazanç amacıyla kullanılmasına yönelik soruşturmanın sürdüğünü belirtti. Gürlek, mesleki veya kamusal yetkisini bu amaçla kullananların yargı önünde hesap vereceğini ifade etti.

Dünya

Yapay zekanın yakın gelecekte insanlığın sonunu getirebileceği yönündeki tahminleri reddeden Huang, bu görüşlerin bilimsel bir temele dayanmadığını söyledi.

CBS News'e konuşan Huang, bazı yapay zeka araştırmacılarının teknolojinin 2030'a kadar insanlığın sonunu getirebileceğine ilişkin öngörülerine karşı çıktı.

Huang, "2030, dünyanın sonu olmayacak. Bunun dünyanın sonu olma ihtimali yüzde 0." ifadelerini kullandı.

Bu tür iddiaları "kıyamet senaryoları" olarak tanımlayan Nvidia CEO'su, söz konusu tahminlerin "bilime dayanmadığını" savundu.

Yapay zekaya yeni düzenleme gerekli mi?

Huang, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik denetim tartışmalarına da değindi. Geliştiriciler üzerindeki kontrollerin artırılması yönündeki çağrılara katılmadığını belirten Huang, yeni düzenlemelere ihtiyaç olmadığını ve ABD'de halihazırda uygulanan önlemlerin yeterli olduğunu söyledi.

ABD ile Çin arasında giderek büyüyen yapay zeka rekabetini de değerlendiren Huang, Amerikan teknolojilerinin Çin'e satışının yasaklanmasına karşı olduğunu dile getirdi.

Veri merkezlerine yönelik tepkilere cevap

Yapay zekanın hızla büyümesiyle birlikte sayıları artan veri merkezleri de Huang'ın gündemindeydi. Veri merkezlerinin yaygınlaşmasına yönelik kamuoyundaki tepkiler hakkında konuşan Huang, "Daha erken gelip sizinle konuşmadığımız için üzgünüz" dedi.

Yapay zekanın insanlığı tehdit edebileceği tartışması

Huang'ın açıklamaları, yapay zekanın gelecekte oluşturabileceği risklere ilişkin teknoloji dünyasındaki tartışmaların sürdüğü bir dönemde geldi.

OpenAI ve Anthropic'te son üç yıldır araştırmacı olarak çalışan Jacob Coxon, iki şirketin yapay zeka konusunda yeterince sorumlu davranmadığını savunarak Anthropic'teki görevinden istifa etmişti.

Şirketlerin kendi kendini geliştirebilen yapay zeka sistemleri konusunda kontrolsüz bir yarış içinde olduğunu öne süren Coxon, bu teknolojilerin yakın gelecekte "her şeyi hackleyebilecek" insanüstü sistemlere dönüşebileceğini iddia etmişti.

Coxon ayrıca sektörde yapay zeka modelleri üzerinde çalışan bazı kişilerin, bu sistemlerin 10 yıl içinde "insanlığı öldürebileceğine" ciddi şekilde inandığını ileri sürmüştü.

AA

Benzin litre fiyatı: 80.40 TL

Motorin litre fiyatı: 96.30 TL

LPG litre fiyatı: 34.99 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 80.20 TL

Motorin litre fiyatı: 96.10 TL

LPG litre fiyatı: 34.39 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 81.30 TL

Motorin litre fiyatı: 97.40 TL

LPG litre fiyatı: 35.09 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 81.60 TL

Motorin litre fiyatı: 97.70 TL

LPG litre fiyatı: 34.99 TL

Ekonomim