Bu uygulama nedeniyle dönüş yakıtını da taşımak zorunda kalan uçakların kargo kapasitesi ciddi şekilde kısıtlanmaya başladı. Türkiye’de ikmal kısıtlaması olmadığı için bazı uçakların, varış noktası olmadığı halde İstanbul’a inerek yakıt ikmali yaptığı öğrenildi. EKONOMİ’ye bilgi veren sektör kaynakları gelinen aşamada Türkiye'nin petrol stoklarının önemine dikkati çekerek, tedbir alınmasının yararlı olacağını vurguluyor.

Kargo hangarda kalabilir

Havacılık uzmanları ve sektör temsilcilerinden edinilen teknik verilere göre; Avrupa havalimanlarında yaşanan yakıt tedarik kısıtlamaları orta menzilli uçuşlarda lojistik dengeleri değiştiriyor. Tipik bir Airbus A321neo operasyonu üzerinden yapılan hesaplamalar, krizin boyutunu şöyle ortaya koyuyor: Normal şartlarda İstanbul'dan Londra'ya tek yönlü yaklaşık 9 ton yakıtla uçan bir uçak, dönüş yakıtını da beraberinde getirdiğinde uçağa ekstradan 8 tonluk bir yük biniyor.

Bu ağırlık artışı sebebiyle uçuş güvenliği gereği ticari yük kapasitesi (kargo) ciddi şekilde daralıyor. Bu durum, önemli miktarda bir kargo yükünün hangarlarda kalması anlamına geliyor. Yanı sıra uçağın fazladan taşıdığı her 1 ton yakıtı varış noktasına ulaştırabilmek için saat başına yüzde 3-4 fazla yakıt harcadığı hesaplanıyor. Yaklaşık 3,5 saatlik bir İstanbul-Londra seferinde 8 tonluk ekstra yük, sefer başına 1 tona yakın yakıtın sadece bu ağırlığı taşımak için israf edilmesine yol açıyor. Ayrıca, uçağın ağırlık ve denge ayarlarını koruyabilmek amacıyla, yolcu kabinindeki bazı koltukların satışa kapatılması veya boş bırakılması operasyonel bir zorunluluk haline gelebiliyor. Havayolu şirketlerinin yakıtı, kargo ve yolcu bagajına tercih etmesiyle birlikte ticari gönderilerin ardından yolcu valizlerinin de ‘operasyonel öncelik’ nedeniyle geride bırakılması riski doğurabiliyor.

Önümüzdeki 3 hafta kritik

Savaştan en fazla etkilenen havayolu sektöründen gelen haberler de iç açıcı değil. Avrupa Havalimanları Konseyi de (ACI Europe), Hürmüz Boğazı'ndan geçiş üç hafta içinde yeniden sağlanamazsa AB'de sistemik jet yakıtı sıkıntısı yaşanabileceği uyarısını yaptı. ACI Europe, 9 Nisan'da AB Ulaştırma ve Enerji Komisyonerleri'ne gönderdiği mektupta durumun ciddiyetine dikkat çekerken, yazıyı kaleme alan ACI Europe Genel Direktörü Olivier Jankovec, "Hürmüz Boğazı'ndan geçişin önümüzdeki üç hafta içinde anlamlı ve istikrarlı bir biçimde yeniden başlamadığı takdirde, AB için sistemik jet yakıtı sıkıntısı bir gerçeklik haline gelecektir" uyarılarında bulundu. 600'den fazla havalimanını temsil eden ACI Europe'un verilerine göre hava ulaşımı Avrupa ekonomilerine 851 milyar Euro katkı sağlıyor ve 14 milyon kişiye istihdam sunuyor.

Jet yakıtının yüzde 40'ı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor, arz sıkıntısı bilet fiyatlarına yansıyor

Havacılık sektörünü köşeye sıkıştıran jet yakıtı fiyatlarındaki artış uluslararası kuruluşların raporlarına da konu oluyor. Son olarak Allianz Trade’in "Küresel Ekonomide Krizin Pikselleri" başlığı ile yayınladığı raporda, dünya jet yakıtının yüzde 40'ının Hürmüz Boğazı üzerinden geçtiği ve buna bağlı olarak fiyatların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığı ve havayolu taşımacılığının farklı bir dinamikle karşı karşıya olduğu da belirtiliyor. Jet yakıtı fiyatları rekor seviyelere ulaşmış olsa da daha güçlü fiyatlama yapılabilme sayesinde, özellikle de uzun menzilli hatlarda bilet fiyatlarında yüzde 70'e varan oranlarda artışa gidildiği bilgisi raporda yer aldı. Bununla birlikte sektörün, 70.000'den fazla uçuş iptali ve Orta Doğu'daki kilit merkezlerin kapanması dahil olmak üzere ciddi aksamalar yaşadığı, bölge için turizm kayıplarının 55 milyar ABD dolarına ulaşabileceği ve 2026'da uluslararası varışların yıllık bazda yaklaşık yüzde 30 düşebileceği tahminlerine de raporda değinildi.

Jet yakıtı bağımlılığı firmaları kırılganlaştırdı

İtalya'da Air BP Italia, bazı havalimanlarında uçak başına en fazla 2.000 litre yakıt ikmaline izin veren kısıtlamayı uygulamaya koydu. Tıbbi uçuşlar, devlet uçakları ve üç saat üzeri uzun mesafeli seferler öncelikli statü kazanırken kısa mesafeli operatörler en ağır kısıtlamalarla yüz yüze geldi. İngiltere'nin ise boğazdan geçen jet yakıtındaki Kuveyt payı nedeniyle Avrupa'nın en kırılgan ülkesi konumunda olduğu belirtiliyor. Ryanair CEO'su Michael O'Leary de şu değerlendirmede bulundu: “Şu anda Avrupa ülkeleri arasında en savunmasız olanı, Kuveytlilerin buradaki pazar payı nedeniyle İngiltere. Hürmüz yaz boyunca kapalı kalırsa uçuşların yüzde 5 ila 10'unu iptal etmek zorunda kalabiliriz." Güneydoğu Asya'da ise tablo daha da kaygı verici. Körfez'den sağlanan yakıta ağır biçimde bağımlı olan bölgede Vietnam Airlines, jet yakıtı fiyatlarının varil başına 160-200 dolara ulaşması halinde uçuşlarının yüzde 10 ile 20'sini kısabileceğini açıkladı. Söz konusu eşik Nisan başı itibarıyla zaten aşılmış durumda.

Zararına uçmak istemiyorlar

United Airlines CEO'su Scott Kirby'nin kısa bir süre önce yaptığı açıklamada "Zarara uçmanın hiçbir anlamı yok" derken, şirketin 2026'nın ikinci ve üçüncü çeyreğinde planlanan hatların yaklaşık yüzde 5'ini kısacağını açıkladı. SAS da nisan ayında 1000, Air New Zealand ise mayıs başına kadar 1100 seferini iptal etti. Delta Air Lines yükselen yakıt maliyetleri nedeniyle 400 milyon dolarlık gider kalemi oluştururken, JetBlue bagaj ücretlerini artırdı. Bazı yabancı havayolları bilet başına 150 dolara varan yakıt ek ücreti talep etmeye başladı. Lufthansa CEO'su Carsten Spohr ise çalışanlarına “20 uçağın yere indirilmesiyle yüzde 2,5 kapasite azaltımı ya da 40 uçağın operasyondan çıkarılmasıyla yüzde 5 kapasite daralması” senaryosu sundu. EasyJet CEO'su Kenton Jarvis de durumu basına yaptığı açıklamada durumu şöyle özetledi: "Bir ya da iki hafta için sorunsuz olduğumuzdan eminim. Üç hafta için de büyük olasılıkla iyiyiz."

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Çağrı üzerine çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 14'üncü maddesinde düzenlenmiştir. İşçinin iş görme edimini işverenin ihtiyacına bağlı olarak yerine getirdiği bir çalışma modeli olarak karşımıza çıkmaktadır.

Hüküm uyarınca, "Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesi" çağrı üzerine iş sözleşmesi olarak tanımlanmaktadır.

Çağrı üzerine çalışma iş sözleşmesi, kısmi süreli iş sözleşmesinin özel bir türü olarak kabul edilmekte ve mutlaka yazılı olarak yapılması gerekmektedir. Bu çalışma modelinde, işçinin ne zaman çalışacağı, işverenin yapacağı çağrıya bağlıdır ve bu yönüyle klasik çalışma düzeninden ayrılmaktadır.

Çağrı üzerine çalışmada taraflar, işçinin hafta, ay veya yıl içerisinde ne kadar süreyle çalışacağını serbestçe belirleyebilmektedir. Ancak çalışma süresinin belirlenmemesi halinde, haftalık çalışma süresi 20 saat olarak kabul edilmektedir. Ayrıca diğer önemli bir husus ise; işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın, kararlaştırılan süreye ilişkin ücrete hak kazanmaktadır.

İşçiden, iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren, bu çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Süresine uygun yapılan çağrı üzerine, işçi de iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Ayrıca sözleşmede günlük çalışma süresi belirlenmemişse, işverenin işçiyi her çağrıda en az 4 saat üst üste çalıştırması gerekmektedir.

Uzaktan çalışma ise yine İş Kanunu'nun aynı maddesinde düzenlenmiştir. İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisi, uzaktan çalışma olarak tanımlanmaktadır.

Uzaktan çalışmada da yazılı sözleşme yapılması zorunluluktur. Uzaktan çalışma iş sözleşmesinde, işin tanımı, süresi, yeri, ücret, ekipman ve iletişim gibi hususlar açıkça belirlenmelidir. Uzaktan çalışma modelinde, işverenin iş sağlığı ve güvenliği ve eşit davranma yükümlülüklerinin devam ettiği unutulmamalıdır. Diğer bir ifadeyle, işveren tarafından İSG yükümlülükleri yerine getirilmeli ve işçi, diğer çalışanlara göre farklı işleme tabi tutulmamalıdır.

Ayrıca, uzaktan çalışma modeli, çağrı üzerine çalışmadan farklı olarak belirli bir çağrı süresi, asgari çalışma süresi veya haftalık süre sınırlamasına tabi değildir. Bu iki çalışma modelinin birlikte uygulanması ise teorik olarak mümkündür.

Bir başka anlatımla, işçinin hem çağrı üzerine hem de uzaktan çalışacak şekilde istihdam edilmesi, işin niteliğinin uygun olması ve tarafların bunu açıkça sözleşmede düzenlemesi halinde hukuken engel teşkil etmemektedir.

Ancak çağrı üzerine çalışmanın çeşitli sınırlara tabi olması gibi uzaktan çalışma yapılması mümkün olmayan işler de bulunmaktadır. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin "Uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işler" başlıklı 13'üncü maddesinde hangi işlerde uzaktan çalışma yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

"Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.

Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan veya hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşunca belirlenir."

Hükümler uyarınca her mesleğin doğası, uzaktan çalışma yapılmasına imkan vermemektedir. Ancak bu sınırların bulunmadığı hallerde işçinin hem çağrı üzerine hem de uzaktan çalışması mümkündür.

Nihayetinde, çağrı üzerine çalışma ile uzaktan çalışma modellerinin birlikte uygulanması, işin niteliğinin uygun olması ve tarafların bu durumu açıkça yazılı sözleşmede düzenlemesi halinde mümkündür.

Ancak bu tür bir çalışma ilişkisinde, her iki modele özgü yükümlülüklerin ayrı ayrı gözetilmesi, özellikle çağrı süreleri, ücret hakları, iş sağlığı ve güvenliği ile uzaktan çalışmaya ilişkin sınırlamaların dikkate alınması önem arz etmektedir.

2026 yılına girilirken Türkiye ekonomisi sadece iç dinamiklerle değil, aynı zamanda küresel ölçekte yaşanan en sert jeoekonomik şoklardan biriyle karşı karşıya: İran–ABD–İsrail savaşı. Bu savaş, klasik bir bölgesel kriz olmanın ötesine geçmiş ve küresel enerji, ticaret ve finans sistemini doğrudan etkileyen bir kırılma yaratmıştır.

Özellikle Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin geçtiği bir hattın kesintiye uğraması anlamına geliyor. Bu gelişme sonrası petrol fiyatlarının kısa sürede 110–120 dolar bandına yükselmesi, sadece enerji maliyetlerini değil, tüm üretim zincirini yukarı çekmiştir .

Ancak daha kritik olan nokta şudur:
Bu kriz yalnızca maliyetleri artırmıyor, aynı zamanda küresel talebi de daraltıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), savaş nedeniyle 2026’da küresel petrol talebinin düşüşe geçtiğini ve bunun COVID sonrası ilk daralma olduğunu açıklamıştır . Bu, klasik “enerji krizi = talep artışı” denkleminden farklı olarak, eş zamanlı maliyet artışı ve talep düşüşü (stagflasyonist baskı) anlamına gelir.

1. Talep daralması: artık küresel bir şok

Türkiye’de iç talep zaten yüksek faiz nedeniyle baskılanmıştı. Ancak İran savaşı bu süreci hızlandıran ikinci dalga etkisi yaratmıştır.

EBRD hesaplamalarına göre:

• Petrol fiyatlarının 100 dolar üzerinde kalması
• Küresel büyümeyi en az 0,4 puan düşürür
• Enflasyonu ise +1,5 puan artırır

Bu şu anlama gelir:

Hem tüketici hem üretici aynı anda sıkışır.

Sanayi tarafında bunun etkisi doğrudan görülmektedir:

• PMI: 47–48 (daralma)
• Kapasite kullanımı: %73–75
• Yeni siparişler: düşüş trendinde

Üstelik bu kez sorun sadece iç talep değil. İhracat tarafında da özellikle Orta Doğu ve Asya hattında talep düşüşü gözlenmektedir. Çünkü savaş, sadece enerji değil; plastik, gübre ve kimyasal ara ürün tedarik zincirlerini de kesintiye uğratmıştır .

Bu da üretimde yeni bir riski ortaya çıkarır:

Maliyet artışı + girdi bulunamaması

2. Sanayide çifte baskı: maliyet ve talep

Sanayi şirketleri 2026’da iki yönlü sıkışma yaşamaktadır:

1. Maliyet şoku

• Enerji fiyatları %50–60 artış
• Lojistik maliyetleri %20–30 artış
• Ara malı tedarikinde gecikme

2. Talep daralması

• Avrupa büyümesi zayıf
• Orta Doğu pazarı riskli
• Küresel siparişler yavaşlıyor

Bu kombinasyonun sonucu:

Marj sıkışması + kapasite düşüşü

Örneğin:

• %80 kapasite → %70’e düşerse
• Birim maliyet %12–15 artar

Zaten artan enerji maliyetleriyle birleştiğinde bu oran toplamda %20’ye yakın maliyet baskısı yaratır.

3.Perakende: En tehlikeli illüzyon dönemi

Perakende sektöründe İran savaşının etkisi dolaylı ama çok güçlüdür.

Nasıl?

• Enerji maliyeti → ürün fiyatlarına yansır
• Gıda ve lojistik → enflasyonu yukarı iter
• Tüketici → harcamayı kısar

Bu da şu tabloyu yaratır:

• Nominal ciro artar
• Reel satış hacmi düşer

Türkiye’de reel tüketimde daralma %10–15 bandına ulaşmış durumda.

Bu dönemin en tehlikeli yanı şudur:

Şirketler büyüdüğünü zannederken aslında küçülür.

4.Nakit kraldır: savaş dönemi finansı

İran savaşıyla birlikte finansal riskler de artmıştır. IMF’ye göre, gelişmekte olan ülkelerde sermaye çıkış riski ciddi şekilde yükselmiştir .

Bu durum Türkiye için şu anlama gelir:

• Kredi erişimi zorlaşır
• Faiz yüksek kalır
• Nakit değeri artar

Örnek:

• 200 milyon TL stok
• %40 faiz

80 milyon TL finansman maliyeti

Bu nedenle 2026’nın finansal kuralı nettir:

“Nakit üretmeyen şirket yaşayamaz”

5. Stok stratejisi: en kritik karar

İran savaşıyla birlikte tedarik zinciri belirsizliği artmış olsa da, bu durum yanlış yorumlanmamalıdır.

Eski refleks:
“Tedarik riski var → stok artır”

Yeni gerçeklik:

• Talep zayıf
• Faiz yüksek
• Finansman pahalı

Bu durumda stok artırmak çifte risk yaratır.

Doğru yaklaşım: Segment bazlı stok yönetimi

• Hızlı dönen ürün → stok artırılabilir
• Yavaş dönen ürün → agresif azaltım
• Teknolojik ürün → minimum stok

Özellikle perakendede yapılan en büyük hata:

“Ciro düşmesin diye stok şişirmek”

Bu, kısa vadede satış, uzun vadede likidite krizi yaratır

Manşet:

• Kritik hammaddede minimum güvenlik stoğu
• Nihai üründe düşük stok
• Hızlı dönen ürünlere odaklanma

6.İhracat: En kritik stratejik hata

Bu dönemde yapılan en büyük yanlış:

Orta Doğu’yu fırsat olarak görmek

Oysa gerçek tablo:

• Lojistik hatlar riskli
• Sigorta maliyetleri yükseldi
• Tahsilat riski arttı

Ayrıca savaşın etkisiyle bölge ekonomilerinde ciddi daralma riski oluşmuştur.

Dolayısıyla:

Orta Doğu = kısa vadede yüksek riskli pazar

Doğru pazar yaklaşımı (2026)

• ABD → güçlü talep
• Doğu Avrupa → lojistik avantaj
• Güney Asya → büyüme potansiyeli
• Seçici Afrika → düşük rekabet

Yeni paradigma:

“Büyüme değil, tahsil edilebilir satış”

7.Bilançolarda sessiz kırılma

2026’da en büyük hata:

Gelir tablosuna bakarak karar almak

Çünkü risk bilançoda birikir.

Kritik kırılma noktaları

• Finansman giderleri / ciro > %10
• Cari oran < 1,2
• Net işletme sermayesi negatif
• Ticari alacaklar hızla büyüyor

Bu göstergeler varsa:

Şirket kârlı görünse bile likidite krizi içindedir

En tehlikeli durum:

“Satış var, kâr var, nakit yok”

Bu yapı genellikle şu şekilde çöker:

1. Tahsilatlar gecikir
2. Banka kredisi pahalılaşır
3. Stok nakde dönmez
4. Şirket finansal sıkışmaya girer

8.2026 senaryo çerçevesi

Baz senaryo (en gerçekçi)

• Büyüme: %2-3 civarı
• Enflasyon: %30–34
• Talep: zayıf

Strateji
Nakit koruma + borç azaltma + maliyet kontrolü

Kötümser senaryo

• Petrol artışı
• Savaşın genişlemesi
• İhracat daralması

Strateji:
Likidite tamponu + döviz dengesi + yatırım erteleme

İyimser senaryo (Zayıf ihtimal)

• Enflasyon hızlı düşüş
• Faiz indirimi başlar

Strateji:
Seçici büyüme + kontrollü stok artış

İran savaşı sonrası en büyük risklerden biri finansal sistemdeki kırılganlıktır.

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde:

• Cari açık artar
• Kur baskısı oluşur
• Finansman maliyeti yükselir

Bu da şirket bilançolarına şu şekilde yansır:

• Finansman giderleri artar
• Nakit döngüsü uzar
• Borç çevrim riski yükselir

Kritik alarm göstergeleri

• Cari oran < 1,2
• Finansman gideri / ciro > %10
• Nakit dönüş süresi > 120 gün

Bu göstergeler varsa:

Şirket “sessiz kriz” içindedir.

2026 = Dayanıklılık testi + jeopolitik risk yönetimi

2026 yılı artık sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik yönetim yılıdır.

İran savaşı bize şunu net biçimde göstermiştir:

• Enerji fiyatı = enflasyon
• Tedarik zinciri = üretim
• Jeopolitik risk = finansal risk

Bu nedenle şirketler için yeni oyun kuralları:

• Nakit > Kâr
• Likidite > Büyüme
• Güvenli pazar > hızlı büyüme

Ve en kritik soru artık şudur:

“Ne kadar sattın?” değil

“Ne kadar nakit yarattın?”

Son sözler: “21.Yüzyıl cahilleri okuma yazma bilmeyenler değil, öğrendikleri yanlışları değiştirmeyenler ve yeniden öğrenmeyenler olacaktır”Alwin Toffler

“İnsanlar korktukları kimseleri incitmektense, sevdikleri kimseleri incitmeyi yeğ tutarlar” Niccolo Machiavelli

Şevket Sayılgan-Dünya

Bu kapsamda Reklam Kurulu'nun 9 Nisan 2026'da gerçekleştirilen 368 sayılı toplantısında çok sayıda dosya incelenirken, mevzuata aykırı bulunan uygulamalara idari yaptırım uygulandı.

132 dosyadan 117'si mevzuata aykırı

Toplantıda görüşülen 132 dosyadan 117'sinin mevzuata aykırı olduğu tespit edildi. Söz konusu aykırılıklar nedeniyle toplam 49,8 milyon TL idari para cezası uygulanmasına karar verildi. Ayrıca, tüketiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu değerlendirilen bir dosya için tedbiren durdurma kararı alındı.

'Hileli modem satışları' mercek altında

Bakanlık, internet servis sağlayıcısı gibi davranarak tüketicilere yanlış bilgiler veren kişi ve firmalara yönelik inceleme başlattı. Yapılan değerlendirmelerde, bazı satıcıların 'modeminiz arızalı' veya 'modeminiz yetersiz' gibi ifadelerle tüketicileri yanıltarak yüksek fiyatlarla ürün sattığı tespit edildi.

Bu faaliyetlerin süreklilik arz ettiği ve haksız ticari uygulama niteliği taşıdığı belirtilerek ilgili firmalar hakkında idari işlem başlatıldı.

15 sosyal medya hesabına erişim engeli

Reklam Kurulu'nun gündeminde yer alan bir diğer başlık ise yasa dışı bahis ve kumar reklamları oldu. İncelemeler sonucunda, vatandaşları yasa dışı sitelere yönlendirdiği belirlenen yüksek takipçili 15 sosyal medya hesabı hakkında erişim engeli kararı alındı.

Damla Kaya-Dünya

Vatandaşlar, günün ilk saatlerinden itibaren gram, çeyrek ve ons altına ilişkin güncel fiyatları merak ederek arama motorlarında sorguluyor.

ABD-İran hattında ikinci bir görüşme ihtimalinin gündeme gelmesiyle petrol fiyatları gerilerken, dolar endeksi zayıfladı ve tahvil faizlerindeki yükseliş yavaşladı. Bu görünüm güvenli liman talebini artırırken, ons altın gün içinde 4 bin 871 dolarla son dört haftanın zirvesine çıktı.

15 Nisan Çarşamba altın fiyatlarında güncel durum şöyle:

* Gram altın satış fiyatı: 6.943,95 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.448,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.966,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 44.913,07 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 45.723,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 112.627,11 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.821,81 dolar

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Bir tarafta, hobi bahçelerinin hukuka aykırı bir şekilde kaçak olarak tarım arazilerine yapıldığını ve yasaların uygulanarak bu yapıların yıkılmasını isteyenler var. Diğer tarafta, yazlık alacak paraları olmadığını, çocuklarının ayağı toprağa değsin, kendi sebzelerini, meyvelerini üretmek için hobi bahçesi aldıklarını ve bunların yıkılmasına şiddetle karşı çıkanlar var.

Hükümet, hobi bahçelerindeki yapıların yıkılması için yasa, yönetmelik çıkarıyor. Yıkılması bir yana, hobi bahçelerinin sayıları her yıl daha da artıyor. Sorun, her geçen gün daha da büyüyor.

Torba yasa çıkarken de çok tartışılmıştı

Hobi bahçeleri ile ilgili tartışma yeni değil. Bundan 6 yıl önce 4 Kasım 2020 Tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun ile hobi bahçelerindeki yapıların yıkılmasına karar verilmiş ve büyük tartışmaya neden olmuştu. Bu torba yasa, 2005 yılında kabul edilen 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası’nın ilgili maddelerinin yeniden düzenlenmesini kapsıyordu.

2005’te 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası, tarım topraklarını korumak üzere çıkarılan önemli bir yasa. Ancak yasa uygulanmadığı ve tarım toprakları amaç dışı kullanıldığı için 2020 yılında bu kez torba yasa ile yeni düzenlemeler yapıldı, cezalar artırıldı. Ancak bu yasa da tarım arazilerini korumaya yetmedi. Şimdi, Tarım ve Orman Bakanlığı yasa ile koruyamadığı arazileri yıllar sonra çıkardığı yönetmeliklerle korumaya çalışıyor. Bunun da başarı şansı yok. Çünkü, bakanlık sahaya hakim değil. Saha da olup bitenleri yeterince analiz etmeden masa başında sadece yasal düzenlemeler yapıyor. Ankara’da masa başında dikilen elbise sahaya ya dar geliyor ya da bol.

Hapis cezası ve para cezası da toprakları koruyamadı

Bundan 6 yıl önce “torba yasa” olarak adlandırılan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun 4 Kasım 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. O düzenleme ile hobi bahçeleri veya başka amaçlarla tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına yönelik yaptırımlarda önemli düzenlemeler yapıldı. Hem hapis cezası hem de para cezası getirildi. Buna rağmen hobi bahçelerinin tarım arazilerine kurulması önlenemedi. Tam tersine pandemi ile birlikte hobi bahçelerinde tam bir patlama yaşandı.

Yasada, tarım arazilerinin amacı dışında kullanılması ve toprak koruma projelerine uyulmaması durumunda uygulanacak cezalar, yaptırımlar ayrıntılı olarak yer aldı. Hobi bahçelerini de kapsayan yasa özetle şu düzenlemeleri getirdi:

1- Tarım arazilerini, tescili mümkün olmayan fiili hisseler oluşturarak arazinin hisselere tekabül ettiği kabul edilen kısımlarının zilyetliğini, bir özel hukuk tüzel kişisinin faaliyeti kapsamında bu tüzel kişiyle üyelik veya ortaklık ilişkisi kurarak devretmek veya bu işlere aracılık etmek suretiyle arazinin bütünlüğünün bozulmasına ve amacı dışında kullanılmasına sebebiyet verenlere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 100 günden 1000 güne kadar adli para cezası verilecek. Ayrıca bu tüzel kişi hakkında 50 bin Türk Lirasından 250 bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilecek. Tarım arazisinin bütünlüğünün sağlanması ve tarımsal üretime uygun duruma getirilmesi halinde, bu fıkra uyarınca kamu davası açılmayacak, açılmış olan kamu davası düşecek, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkacak.

2- İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamayacak ve planlanamayacak.

3- Tarımsal amaçlı arazi kullanımlarında, tarımsal amaçlı arazi kullanım plân ve projelerine uyulması zorunlu olacak. Bu plân veya projelere aykırı hareket edilmesi halinde yani tarım arazisine hobi bahçesi kurulması durumunda valilikçe resen tespit yaptırılarak sorumlulara; 1000 Türk Lirasından az olmamak kaydıyla bozulan arazinin her metrekaresi için 10 Türk Lirası idarî para cezası uygulanacak.

Büyük ovalardaki yapılaşmanın cezası daha büyük

4- Projeye uygunluk sağlanması için azami 2 ay süre verilecek. Hobi bahçesi büyük ova koruma alanlarında ise bu cezalar iki katı olarak uygulanacak. Bu sürenin sonunda aykırı kullanımların devam etmesi durumunda; valilikçe faaliyet durdurulacak ve belirtilen idarî para cezası üç katı olarak uygulanacak.

5- İzinsiz bütün yapılar, masrafları Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından karşılanmak kaydıyla, bir ay içinde belediyeler veya il özel idareleri tarafından yıkılacak. Arazi yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilecek. Arazinin tarımsal üretime uygun hale getirilmesi için yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsil edilecek.

6- Hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen bir ay içinde belediye veya il özel idarelerince yıkılmayan yapılar, yıkım masrafları Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım masrafları yüzde 100 fazlası ile ilgili belediye veya il özel idaresinden tahsil edilecek. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde belediyelerin veya il özel idarelerinin Hazine veya İller Bankası ödeneklerinden kesilecek.

“Hobi bahçeleri yıkılacak kıvırmaya gerek yok” denilmişti

O dönem, bu torba yasanın çıkmasında büyük emeği olan Türkiye Büyük Millet Meclisi Tarım ve Köyişleri Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Yunus Kılıç, benim de katıldığım AGRO TV’deki programda “hobi bahçeleri yıkılacak mı?” sorusuna şu yanıtı vermişti: “Kanunun emrettiği şekliyle şu anda yıkılacak. Hiç o yana bu yana kıvırmaya gerek yok. Çok net söylüyorum. Hobi bahçelerinin böyle düzensiz, plansız böyle tarım arazilerine gelişigüzel, bir şekilde yapılmasına müsaade edersek bu alanları bir iki yıl sonra göremeyeceğiz. Hobi bahçeleri tarımsal arazilerde çok önemli bir alanı kaplamaya başladı. Hobi bahçeleri için sadece pandemi sürecinde yüzde 500 yüzde 1000’lik artış söz konusu oldu. Yani zapturapt altına alınmazsa ekip biçeceğimiz toprak kalmayacak.”

Yönetmelikler tartışmayı alevlendirdi

Tarım ve Orman Bakanlığı 3 Temmuz 2005 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Yasası ile 4 Kasım 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7255 Sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun ile bugüne kadar koruyamadığı tarım arazilerini 2005 yılındaki yasaya dayanarak 4 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği ile aynı gün yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelikle bu sorunu çözmeye çalışıyor.

Aradan geçen 21 yılda tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı daha çok arttı. Hobi bahçelerinin sayısında ciddi artışlar oldu. Sorun sadece hobi bahçeleri değil, asıl madencilik, enerji, kamu yatırımları, turistik tesisler ve benzeri yatırımlar için tarım toprakları kolayca feda ediliyor.

Bakanlığın yayınladığı iki yönetmelik yasanın uygulanmasını öngörüyor. Ancak, yaşanan tartışmalar gösterdi ki bu kolay olmayacak. Aslında söz konusu yönetmeliklerde hobi bahçeleri ile ilgili yeni bir şey yok. Yasa ile getirinler hükümler yönetmelikle uygulanması öngörülüyor. Yönetmeliklerde ilave olarak getirilen yeni düzenlemeler var. Tarımsal üretim yapanları doğrudan etkileyecek bu düzenlemeler ayrıca ele alınmaya değer.

Yönetmeliklerin yayınlanması ile birlikte diğer düzenlemeler bir yana bırakılarak yeniden “hobi bahçeleri yıkılsın mı, yıkılmasın mı?” tartışmasına geri dönüldü. Yani 6 yıl önce torba yasa çıktığındaki tartışmanın aynısı yaşandı.

Çiftçi para kazansa tarlasını hobi bahçesine verir mi?

Burada kimsenin sormadığı çok önemli bir soru var. Hobi bahçelerinin büyük bölümü verimli tarım arazilerine kuruldu. Bu araziler kimden alındı? Çiftçi neden verimli arazisini hobi bahçesi kuran emlakçılara, kooperatif adı altındaki rantçılara sattı? Neden üretim yapmak yerine tarlasını satıp o alanların ranta dönüşmesine izin verdi?

Bu soruların kısa ve net yanıtı; çiftçi üreterek para kazanamadığı için toprağı elinden çıkardı. Ayrıntısına gelince; artan üretim maliyetleri karşısında ürettiği ürün para etmeyen çiftçi tarlasını elinden çıkarmak zorunda kalıyor. Asıl işin can alıcı yeri burası. Yani çiftçi ürettiğinden para kazanamadığı için bir emlakçı gelip biraz da yüksek bir fiyat verince çiftçi yıllarca üretim yapacağı toprağını elinden çıkarmak zorunda kalıyor. Yani yıllarca ektiği üründen alacağı paradan daha fazlasına ve geleceği de umutsuz gördüğü için araziyi elinden çıkarıyor. Tarımda yaşanan bu yüksek maliyet düşük fiyat politikası sona ermedikçe daha çok çiftçi arazisini elden çıkarır ve hobi bahçesi veya başka amaçlarla kullanılır.

İmar barışı hobi bahçelerinin sayısını daha çok artırır

Yasa çıkarmakla, yönetmelik yayınlamakla hobi bahçeleri ile ilgili sorun çözülemez. Bugünkü şartlarda, yapılan hobi bahçelerindeki yapıları yıkmak, bahçeyi eskisi gibi tarım arazisine dönüştürmek mümkün değil. Eski haline getirilse bile orada kim tarım yapacak? Nitekim, yaşanan tartışmalar üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatı ile bir komisyon kurulduğu ve yeni bir yol arayışına gidildiği ifade ediliyor. Umarım bu yeni yol imar barışı değildir. İmar barışının dile getirilmesi bile hobi bahçesi sayısını daha çok artırır. Çözüm, sahada aranmalı. Öncelikle hobi bahçeleri ile ilgili durum tespiti yapılmalı. Ne kadarı verimli tarım arazilerinde, ne kadarı artık tarım arazisi olma vasfını yitirmiş alanlarda? Yıkılırsa ekonomik ve sosyal maliyeti ne olur? Yıkılmazsa ne olur? Gibi sorulara yanıt verilerek yola çıkılmalı.

Özetle, işin temeline inerek verimli tarım arazilerinde çiftçinin para kazanacağı ve üretime devam edeceği bir tarım politikası uygulanmalı. Almanya örneği incelenerek uygun alanlarda, kuralları belirlenmiş ve yasalardan taviz vermeden, verimli tarım arazileri yerine belediye ve hazineye ait arazilerde hobi bahçeciliğinin yapılması sağlanabilir.

Verimli arazilere hobi bahçesi kuran belediyeler var

Hobi bahçesi satın alan ve gerçekten orada kendi ihtiyacı olan sebzeyi, meyveyi üretenler olduğu gibi, havuzlu, otoparklı hobi bahçesi olanlar da var. Bunları da ayırmak gerekir. Hobi bahçeciliği tümden reddedilecek bir uygulama değil. Doğru yerde ve amacına uygun olarak yapılan hobi bahçeciliği desteklenmeli.

Almanya’da bunun örneği var. Kuralları belirlenmiş, ağırlıklı olarak kilise ve belediye arazilerine yapılan 1,4 milyon hobi bahçesi var. Hobi bahçeleri ile ilgili derneklerin oluşturduğu 19 hobi bahçesi federasyonu var. Federal Küçük Bahçe Yasası var. Her şey yasaya bağlanmış ve herkes yasaya uyuyor. Orda kimse verimli tarım arazilerine hobi bahçesi kurmuyor, kuramıyor.

Türkiye’de her işte olduğu gibi bu konuda da başıboşluk var. Verimli tarım arazilerine toplu konut yapar gibi hobi bahçeleri kuran belediyeler var.

Ali Ekber Yıldırım-Ekonomim

İŞKUR bu konuda üç yanıt verebilir ama bunlardan yalnızca biri doğru olur, dolayısıyla iki yanıtın yanlışlığı ortaya çıkar.

Bu soruya niye mi üç yanıt verilir; çünkü İŞKUR’a göre açık iş konusunda üç sayı var da o yüzden.

Haydi soralım:

“Sayın İŞKUR yetkilileri, kayıtlarınızda kaç açık iş görünüyor?”

Birinci ve tek doğru yanıt şu:

“Kayıtlarımıza göre 14 Nisan itibarıyla 84.985 açık iş bulunuyor.”

İkinci ve doğruluğu tartışılır yanıt şu:

“Mart ayındaki açık iş sayısı 189.228.”

Üçüncü ve kesinlikle yanlış olan yanıt ise şu:

“Ocak-mart dönemindeki açık iş sayısı 508.910.”

Üçüncü yanıtın ne kadar yanlış olduğunu daha iyi anlamak için dördüncü bir soru sorsak ve İŞKUR’a desek ki “Kurumunuza kayıtlı geçen yılki açık iş sayısı kaçtı”, alacağımız yanıt aynen şu olacaktı:

“2025 yılı ocak-aralık döneminde 2.435.200 açık iş alınmıştır.” (İŞKUR Aralık 2025 İstatistik Bülteni, sayfa 2.)

Açık iş anlıktır, toplam değil

Açık iş sayısı toplam alınarak oluşturulmaz, bu sayı ancak anlık durumu yansıtır.

Fotoğrafçılıkla uğraşanlar iyi bilir, önemli olan bir kareyi yakalamaktır. Bir an, bir kare değil de kareler söz konusu olduğunda ona fotoğraf denmez zaten.

İŞKUR, web sayfasında anlık açık iş sayısını veriyor. Bu sayı dün itibarıyla 84.985’ti ve doğru olan açık iş sayısı budur. Bu fotoğrafçılıktaki gibi bir anlık (günlük) durumu yansıtır. Sayı bugün için değişebilir.

Bir ayda alınan açık iş sayısı da kısmen doğru kabul edilebilir.

İyi de ayları toplayarak bir sayıya ulaşmak ve bunu açık iş gibi ilan etmek!

Açık iş 2,4 milyondan 171 bine mi düştü?

İŞKUR’un bu istatistik yaklaşımını doğru kabul edersek ortada çok vahim bir durum var.

Geçen yıl sonu itibarıyla İŞKUR’a kayıtlı açık iş 2 milyon 435 bin düzeyindeyken, sayı bir ay sonra, bu yılın ocak ayı sonunda 171 bine düşmüş.

Aralık sonundaki 2 milyon 435 bin ocak sonunda 171 bine gerilediğine göre 2 milyon 264 bin açık iş ne oldu?

Hemen hemen tümü özel sektörden oluşan işverenler eleman aramaktan vazgeçtiği için mi sayı böylesine düştü?

Tabii ki böyle bir şey olmadı. Olmadı, çünkü aralık sonundaki açık iş sayısı gerçekte 2 milyon 435 bin değildi ki.

İŞKUR, her ay için aldığı açık iş sayılarını topluyor ve birikimli bir sayı elde ediyordu ve yıl sonunda da bu sayıyı sıfırlıyordu.

Oysa açık işte önemli olan bir andaki, bir gündeki durumu yakalamak, o günün açık iş sayısını vermekti. O sayı da biraz önce de vurguladığım gibi 14 Nisan itibarıyla 84.985’ti.

Milyon düzeyinde açık iş olur mu?

Hadi istatistik anlamında hata yapılıyor…

İyi de bu istatistikle ortaya çıkan verilere bakılıp hiç mi mantık yürütülmez.

Hiç düşünülmez mi; “Türkiye’de milyonun üstünde açık iş gerçekten var mı, yok mu” diye.

Hiç düşünülmez mi, “Biz web sayfamızın girişinde anlık açık işe yer veriyoruz ve o sayı çok düşük, sonra detaylarda yer alan milyonluk sayılarla bir çelişki oluyor, bunu bir gözden getirelim” diye.

İŞKUR Şimşek’i de yanıltmıştı

İŞKUR’un aylık açık iş sayılarını kümülatife getirmesi Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in de yanlış sayı vermesine yol açmıştı.

Geçen yıl bir açıklamasında İŞKUR’un açık iş olarak ilan ettiği sayıyı kullanan Mehmet Şimşek, o dönem için kümülatif 1,6 milyon dolayında bulunan açık iş sayısına işaret etmişti. Oysa bu sayı o aya kadarki toplamdı ve gerçeği yansıtmaktan çok ama çok uzaktı, daha doğrusu ortada böyle bir sayı yoktu, bu sayı adeta sanaldı.

Madem o kadar açık iş var...

İŞKUR’a kayıtlı iş arayanların sayısı geçen yıl sonunda 2,3 milyon kişiydi.

Yine İŞKUR’a kayıtlı açık iş sayısı aynı tarih itibarıyla 2,4 milyon düzeyinde bulunuyordu.

Açık iş gerçekten 2,4 milyon ise ve bu açık işlerin yarısına yerleştirme yapılabilse, 2,3 milyon iş arayanın 1,2 milyonu iş sahibi olurdu. İşsizlik de bir anda çok çok azalırdı.

İŞKUR, birkaç cümlede özetlediğim şu mantığı yürütse, milyonluk açık iş verisi açıklamaktan zaten vazgeçerdi.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Eğer uyulmayacaksa anayasa üretmenin faydası yoktur. Anayasa, mevcut patrona güç aktarmak ve onu kutsamak yerine, gelecek kuşaklara ilham, yöntem, değer ve vizyon kazandıran yasal metindir

Anayasanın net tanımlarından biri şudur: “Örgütlenmiş bir toplumda devletin yönetim biçimini belirten, yasama, yürütme, yargılama erklerinin nasıl kullanılacağını gösteren, yurttaşların hak ve ödevlerini, özgürlüklerini saptayan ve düzenleyen, yasa sıralamasında en önde gelen yasa.”

Bunu kurumlara uyguladığınızda benzer tanıma varırsınız; şirketin yönetim biçimini belirten, yönetim, icra, denetim erklerinin nasıl kullanılacağını gösteren, çalışanların, paydaşların hak ve ödevlerini, özgürlüklerini saptayan, düzenleyen, kurum ilkeleri içinde en önde gelen yasa...

ANAYASA KİTAPTA DURDUĞU GİBİ HAYATTA DURMAZ

Söz konusu aile olunca tanım daha da netlik kazanır; “aile şirketlerinin belli bir misyon ve vizyon doğrultusunda; büyümesi, kurumsallaşması ve varlığını koruması için düzenlenen kurallar bütünüdür. Rollerin atanması ve yetkililerin belirlenmesi adına, canlı bir belgedir ve önemlidir.

Ancak bu anayasa, kitapçıkta durduğu gibi kurumda durmaz. Farklı davranır. Zira gerek oluşturma aşamasında gerek uygulamada, kurum değerlerine, sektör ve üretim dinamiklerine sadakat olup olmadığı, hayati fark yaratacaktır. Uyulmayan bir aile anayasası, kesinlikle yok hükmündedir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Aile anayasasına dair…

Sürdürülebilir kılmaya yeterli midir?

Gereklidir ama yeterli değildir. Mutabakattan ziyade kurucuların direktiflerinden yola çıkılarak patronu yetkiyle donatıp kendi krallığının buyruklarıyla doldurmuşsanız, şirketinizden olabilirsiniz.

Anayasayı kimler nasıl hazırlamalı?

Bu, profesyonel uzmanlık desteği almayı gerektiren bir süreçtir ve bu destek sürecin %20’sinden ibarettir. Sürecin %80’i şirket kültürü, aile yapısı, gelecek nesillere dair tasavvurlarla şekillenir.

NOT/AİLE ANAYASASI HUKUKİ HÜVİYETE DAYANDIRILMALI

Nice aileler gördüm, anayasası yoktu ama yaşadı. Nice anayasalar gördüm, aileyi de kurumu da batırdı. Gelecek kuşaklarda da var olmak isteyen patronlar; “anayasacı geldi hanımmm” nidalarına kulak kabartmadan önce sizin de uyacağınız bir ilkeler manzumesi murat edin ve bunu uygulayın.

KURUMSALLAŞMA LÛGATI

Misyon: Varoluş amacı, temel görevi, neden varız sorusunun cevabı, bugüne odaklı stratejik hedef

Vizyon: Gelecekte ulaşılmak istenen nihai hedef, geleceğin resmini ifade eden uzun vadeli görüş

Değerler: Doğru- yanlış, iyi-kötü, güzel-çirkin ayırtında kabul edilen inançlar, standartlar bütünü

Strateji: Hedefe ulaşmak için uzun vadede planlanan yöntem, eylem ve kararlar bütünü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Buna göre Türkiye için büyüme beklentisi, Ocak 2026 tahminine kıyasla 0,8 puan düşürülerek ocak ayında açıklanan yüzde 4,2'den yüzde 3,4’e çekildi. Revizyonda 2025 yılındaki büyümenin beklentilerin altında kalması ile yükselen petrol ve doğal gaz fiyatlarının ekonomik aktivite üzerindeki baskısı etkili oldu.

Türkiye ekonomisine yönelik beklentiler

Rapora göre, Türkiye ekonomisi 2027’de yüzde 3,5 büyüme gösterecek; bu beklenti de ocak ayında yüzde 4,1 olmuştu.

Enflasyon tarafında ise yüksek oranlar öne çıktı. 2025’te yüzde 34,9 olarak gerçekleştiği tahmin edilen tüketici fiyat artışları, 2026’da yüzde 28,6’ya ve 2027’de yüzde 21,4’e gerileyecek.

Cari işlemler dengesi 2025’te GSYH’nın yüzde –1,9’u düzeyinde açık verirken, 2026’da yüzde –2,8 ve 2027’de yüzde –2,5 seviyelerinde kalacağı öngörülüyor. İşsizlik oranı ise 2025 ve 2026’da yüzde 8,3, 2027’de ise yüzde 8,7 olarak tahmin ediliyor.

IMF, küresel ölçekte artan enerji fiyatlarının özellikle enerji ithalatçısı ekonomiler üzerinde baskı yarattığını belirtirken, Türkiye’nin de bu gelişmelerden olumsuz etkilenen ülkeler arasında yer aldığına işaret etti.

Avrupa ekonomisi ne durumda?

Raporda Avrupa’nın önde gelen ekonomileri için de tahminler yer aldı. Almanya’nın 2026’da yüzde 0,8 büyümesi, enflasyonun yüzde 2,7’ye çıkması ve cari dengenin yüzde 3,9 seviyesinde kalması bekleniyor. İşsizlik oranı ise yüzde 3,9 olarak öngörülüyor. Fransa için büyüme yüzde 0,9, enflasyon yüzde 1,8, cari denge yüzde –0,3 ve işsizlik yüzde 7,9 seviyesinde tahmin ediliyor. İtalya’da büyüme yüzde 0,5, enflasyon yüzde 2,6, cari denge yüzde 0,6 ve işsizlik yüzde 6,0 olarak öngörülüyor. İspanya’nın ise yüzde 2,1 büyüme, yüzde 3,0 enflasyon, yüzde 2,2 cari fazla ve yüzde 9,8 işsizlik oranı ile Avrupa’nın büyük ekonomileri arasında daha yüksek büyüme performansı göstermesi bekleniyor.

Euro Bölgesi genelinde 2026’da büyüme yüzde 1,1, enflasyon yüzde 2,6, cari denge yüzde 1,3 ve işsizlik yüzde 6,2 olarak tahmin ediliyor. Hollanda için büyüme yüzde 1,2, enflasyon yüzde 2,7, cari denge yüzde 8,8 ve işsizlik yüzde 4,1 öngörülürken, İrlanda’nın yüzde 2,5 büyüme ve yüzde 3,1 enflasyon ile dikkat çekmesi bekleniyor. Yunanistan’da büyüme yüzde 1,8, enflasyon yüzde 3,5, cari açık yüzde –6,4 ve işsizlik yüzde 7,4 olarak öngörülüyor.

Ekonomim

AD Rossen, Antalya Tarım, Bayer, Gautier, Hazera, HMCLAUSE, Metgen, Multi Tohum, Nunhems, Rijk Zwaan, Sakata, Semillas Fito, Syngenta, Vilmorin Mikado, Yüksel Tohum ve Rito hakkında açılan soruşturmada, rekabete hassas bilgi niteliği taşıyan fiyat listeleri, satış stratejileri, dikim sayıları ve stok seviyelerinin rakiplerle paylaşılıp paylaşılmadığı incelendi. Ayrıca Nunhems ile Rijk Zwaan arasında, satış fiyatlarının birlikte belirlenip belirlenmediği araştırıldı.

Soruşturma devam ederken Kurumla uzlaşan 12 şirket, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiklerini kabul etti.

Nunhems ve Rijk Zwaan, rekabete duyarlı bilgi değişiminde bulunulması ve satış fiyatlarının birlikte belirlenmesi yoluyla, Bayer Tohumculuk, Gautier, Hazera, Hmclause, Multi Tohum, Semillas Fito, Syngenta, Vilmorin, Yüksel Tohum ve Rito ise rekabete duyarlı bilgi değişimi suretiyle Kanunun ihlal edildiğini kabul etti. Bu kapsamda söz konusu 12 teşebbüs bakımından soruşturma uzlaşma usulüyle sonlandırıldı. Uzlaşma nedeniyle bu şirketlere verilen idari para cezalarında yüzde 25 indirim uygulandı.

4 şirkete ayrı ceza

Geriye kalan teşebbüsler hakkında yürütülen soruşturma sonucunda Rekabet Kurulu, Antalya Tarım, Gautier, Metgen ve AD Rossen’in rekabete duyarlı bilgi değişimi gerçekleştirmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine karar verdi.

Bu kapsamda yaklaşık olarak; Antalya Tarım’a 44 milyon TL, Gautier’e 736 bin TL, Metgen’e 3 milyon TL ve AD Rossen’e 342 bin TL idari para cezası verilmesine karar verildi.

Toplam ceza 189 milyon TL'yi buldu

Böylece, hibrit endüstriyel kornişon tohumu pazarı ile hibrit sebze ve meyve tohumları pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında Kasım 2024’ten itibaren yürütülen soruşturma kapsamında toplamda yaklaşık 189 milyon TL idari para cezası tesis edildi.

Kurumun tarla bitkileri tohumlarına yönelik soruşturması ise halen devam ediyor.

İrfan Donat-Bloomberg HT

AB Konseyi tarafından yapılan açıklamada, Avrupa Parlamentosu ile yürütülen müzakerelerin tamamlandığı bildirildi. Yeni düzenleme kapsamında gümrüksüz çelik ithalatı yıllık 18,3 milyon tonla sınırlandırılacak. Bu miktar, 2024'e kıyasla yüzde 47'lik bir düşüşe işaret ediyor. Kota aşımı durumunda ise yüzde 50 gümrük vergisi uygulanacak.

Yeni çerçeve ile koruma hedefi

AB, küresel aşırı üretim ve ticaret sapmasına karşı çelik sektörünü korumayı amaçlayan yeni bir çerçeve oluşturacak. Bu kapsamda, önlemlerin etkisini artırmak için tedarik zincirine yönelik yeni kurallar da devreye girecek.

Düzenleme ile çeliğin menşeinin daha net izlenebilmesi amacıyla "erit ve dök" şartı getirilecek. Bu uygulama ile tedarik zincirinde şeffaflığın artırılması ve önlemlerin dolanılmasının engellenmesi hedefleniyor.

Yeni düzenlemenin, AB kurumlarının resmi onay sürecinin tamamlanmasının ardından mevcut koruma önlemlerinin sona ereceği 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Sektör stratejik önem taşıyor

Çelik, savunma sanayisi başta olmak üzere birçok kritik alanda kullanılması nedeniyle AB ekonomisi açısından stratejik öneme sahip. Ancak son dönemde ucuz ithal ürünlerle rekabet zorlaşırken, sektörün kapasite kullanım oranı yüzde 65 seviyesinde bulunuyor.

AB çelik üreticileri, artan ithalat ve ABD'nin uyguladığı yüksek tarifeler nedeniyle baskı altında faaliyet gösteriyor. Yeni düzenlemeyle kapasite kullanım oranının yüzde 80'e çıkarılması hedefleniyor.

AA

Kurumdan yapılan açıklamada, alışverişten sosyal medyaya, arama motorlarından çevrim içi hizmetlere kadar geniş bir alanda etkili olan dijital platformların, ekonomik ve ticari dengeler üzerinde giderek daha belirleyici hale geldiği vurgulandı.

Bu kapsamda başlatılan çalışmayla, dijital pazarların mevcut yapısı ve işleyişinin kapsamlı biçimde analiz edilmesi amaçlanıyor.

Veri, algoritma ve ağ etkileri analiz edilecek

Çalışma kapsamında, dijital platformların sahip olduğu veri gücü, algoritmik sistemler ve ağ etkileri ayrıntılı biçimde değerlendirilecek.

Rekabet Kurumu, bu unsurların piyasa üzerindeki etkilerini ve rekabetin işleyişine nasıl yansıdığını inceleyecek.

Özellikle veri sahipliği ile platform gücünün, piyasada güçlü ve kalıcı şirketlerin oluşumuna nasıl katkı sağladığı analiz edilecek.

Geleneksel araçların yeterliliği de sorgulanacak

Kurumun açıklamasına göre, dijital pazarların hızlı ve dinamik yapısı nedeniyle mevcut rekabet araçlarının etkinliği de yeniden değerlendirilecek.

Bu çerçevede, geleneksel müdahale yöntemlerinin dijital ekonomide ne ölçüde yeterli olduğu ele alınacak.

Çalışmanın yalnızca mevcut durumun tespitine değil, aynı zamanda daha güncel ve etkili politika araçlarının geliştirilmesine de zemin hazırlaması bekleniyor.

AB, Birleşik Krallık ve Almanya modelleri incelenecek

Rekabet Kurumu, dijital pazarlara yönelik düzenleme yaklaşımlarında uluslararası örnekleri de dikkate alacak.

Açıklamada, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve Almanya başta olmak üzere çeşitli ülkelerde uygulanan modellerin inceleneceği belirtildi.

Ancak kurum, bu modellerin doğrudan kopyalanmasının değil, Türkiye’nin kendi piyasa yapısına uygun özgün bir yaklaşımın geliştirilmesini hedeflediğini vurguladı.

Amaç Türkiye’ye özgü yeni nesil rekabet çerçevesi oluşturmak

Hazırlanacak çalışma sonucunda, Türkiye’nin dijital pazar dinamiklerine uygun rekabet kuralları ve özelleştirilmiş müdahale araçlarının belirlenmesi planlanıyor.

Rekabet Kurumu, bu yeni çerçevenin hem rekabetin korunmasına hem de piyasa yapısının daha sağlıklı işlemesine katkı sağlamasını bekliyor.

Kurumun bu adımı, dijital ekonomide ortaya çıkan yeni risklere karşı daha etkin ve bütüncül bir düzenleyici yaklaşım geliştirme amacı taşıyor.

Dünya

Son 30 yılda enflasyonun etkisiyle 1 milyon doların satın alma gücü ciddi biçimde gerileyerek yaklaşık 480 bin dolara denk hale geldi. Günümüzde yaklaşık 2,1 milyon dolar, geçmişteki 1 milyon doların alım gücüne karşılık geliyor.

Servet dağılımındaki eşitsizlik ise belirginliğini koruyor. En zengin yüzde 10’luk kesim toplam servetin yaklaşık üçte ikisini elinde tutarken, alt yüzde 50’nin payı yalnızca yüzde 2,5 seviyesinde kalıyor.

Demografik tarafta ise milyonerlere en büyük katkı 80 yaş ve üzeri hanelerden geliyor; bu grup toplam milyonerin yüzde 42’sini oluşturuyor. Öte yandan milyonerlere ait servetin yalnızca yüzde 4-6’sı nakit varlıklardan oluşurken, büyük kısmı emeklilik fonlarında ve yatırımlarda tutuluyor. Konut varlıkları ise toplam servetin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturmaya devam ediyor.

Artan yaşam maliyetleri ve eriyen satın alma gücü, milyon dolarlık servete sahip bireylerin bile kendilerini orta sınıf olarak tanımlamasına yol açıyor.

Ekonomim

Mart ayında Avrupa genelinde elektrikli araç satışları yaklaşık 540 bine çıkarak ilk kez yarım milyon sınırını geçti. Bu rakam, bir önceki aya göre yüzde 72, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 37 artış anlamına geliyor. İngiltere, Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkeler rekor satışların merkezinde yer aldı.

Küresel satışlarda tablo karışık

Dünya genelinde mart ayında 1,75 milyon elektrikli araç satışı gerçekleşti. Bu, aylık bazda yüzde 66, yıllık bazda ise yüzde 3 artışa işaret ediyor. Ancak yılın ilk çeyreğinde toplam satışlar yüzde 3 düşüşle 4 milyon seviyesinde kaldı.

Çin ve ABD büyümeyi sınırladı

Küresel satışlardaki zayıf performansta Çin ve Kuzey Amerika’daki düşüş etkili oldu. Çin’de satışlar yüzde 21 gerilerken, Kuzey Amerika’da yüzde 27 düşüş yaşandı. Özellikle Çin Yeni Yılı dönemindeki yavaşlama, ilk çeyrek verilerini olumsuz etkiledi.

Avrupa büyümenin lokomotifi oldu

Avrupa’da ilk çeyrek satışları yüzde 27 artışla 1,2 milyona ulaşırken, diğer bölgelerdeki artış da dikkat çekti. Uzmanlara göre Avrupa, hem teşvik politikaları hem de yükselen akaryakıt fiyatları sayesinde elektrikli araç dönüşümünde öncü konuma geldi.

Enerji krizi tercihi değiştirdi

Analistler, elektrikli araç satışlarındaki artışın geçici değil, yapısal bir dönüşümün işareti olabileceğini belirtiyor. Artan yakıt maliyetleri ve çevreci politikalar, Avrupa’da elektrikli araçlara geçiş sürecini hızlandırırken, küresel pazarda bölgesel ayrışmanın daha da belirginleştiği görülüyor.

AA

Kripto para piyasasında dikkatler yeniden Ethereum’a çevrildi. ETH fiyatı 2 bin 300 dolar seviyesinin üzerine çıkarak piyasa genelinden daha güçlü bir performans sergiledi. Bu yükselişte iki ana faktör öne çıkıyor; kurumsal yatırımcıların agresif alımları ve ABD’de düzenleyici belirsizliğin azalması.

Dev alım piyasayı hareketlendirdi

BitMine Immersion Technologies’in son bir haftada gerçekleştirdiği 71 bin 524 ETH’lik alım, piyasada önemli bir dönüm noktası oldu. Şirketin toplam Ethereum varlığı yaklaşık 4,87 milyon ETH’ye ulaşarak dolaşımdaki arzın yüzde 4’ünden fazlasını oluşturdu. BitMine, uzun vadede toplam arzın yüzde 5’ine sahip olmayı hedefliyor. Bu durum, piyasadaki arzı azaltarak fiyat üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Düzenleme değişikliği yatırımcıyı çekti

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) Ethereum’u “emtia” olarak sınıflandırması, piyasada önemli bir rahatlama yarattı. Daha esnek bir denetim çerçevesi sunan bu karar, kurumsal yatırımcıların piyasaya girişini hızlandırdı. Özellikle tokenizasyon projeleri ve yapay zekâ tabanlı blockchain uygulamaları, Ethereum’a olan talebi artıran uzun vadeli unsurlar arasında gösteriliyor.

Teknik görünüm yükselişi destekliyor

Ethereum’un teknik göstergeleri de pozitif sinyaller veriyor. Fiyatın önemli ortalamaların üzerinde kalması ve alım gücünün güçlü seyretmesi, yükseliş trendinin sürdüğüne işaret ediyor. Ancak kısa vadede aşırı alım bölgesine girilmiş olması, sınırlı bir düzeltme veya yatay hareket ihtimalini gündeme getiriyor.

Kritik seviyeler ve beklentiler

Uzmanlara göre Ethereum’un 2 bin 220-2 bin 286 dolar bandı üzerinde kalması halinde yükselişin devam etmesi bekleniyor. Bu durumda 2.400 doların aşılmasıyla birlikte 2 bin 500-2 bin 600 dolar aralığı yeni hedef olabilir. Aşağı yönlü senaryoda ise 2 bin dolar seviyesi güçlü destek olarak öne çıkıyor.

Taşkın Su-Dünya

Şüpheli alacaklar konusunda uygulamada karşımıza tereddüt yaratan iki konu çıkmaktadır. Birincisi, borçlusu yabancı ülkede mukim olanlardan tahsil edilemeyen alacaklar dolayısıyla şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi için Türk mahkemelerinde dava açmanın yeterli olup olmayacağı konusundadır.

Yurt dışı alacaklarda yetkili mahkeme

Yetkili ve görevli mahkemenin belirlenmesi ile mahkemede hangi ülke hukukunun uygulanacağı meselesini karıştırmamak gerekir. Bir Türk Mahkemesi bir ihtilafı Fransız kanunlarına göre çözebileceği gibi, bir İngiliz Mahkemesi de Türk Kanunlarına göre de ihtilafı çözebilir. Bu gibi hallere özellikle velayet, miras hukuku gibi ihtilaflarda rastlanılmaktadır.

Bir ticari ilişkide sözleşmenin tarafları, aralarında çıkabilecek ihtilafların hangi ülke hukukuna göre çözümleneceğine ilişkin kurallar kararlaştırabilecekleri gibi bu ihtilafların hangi ülke mahkemelerinde çözümlenebileceğine dair kurallar konusunda da anlaşabilirler. Ben yazımda taraflar arasında bu şekilde bir anlaşmanın var olmadığı halleri dikkate alacağım.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 40. maddesine göre “Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder.” O halde yabancılardan olan alacaklar konusunda Türk Mahkemelerinin yetkili olup olmadığını anlamak için iç hukuka bakmak gerekmektedir. Bu konuda bakılacak düzenleme 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesinin atfına istinaden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 10. maddesidir. Bu maddeye göre; “sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir”.

O halde sorunu çözmek ticari borçlarda ifanın nerede yapılması gerektiği sorusuna verilecek yanıtla ilgilidir. Yanıt, Borçlar Kanunu’nun 89. maddesindedir. Maddeye göre, taraflar arasında açıkça veya örtülü şekilde aksi kararlaştırılmış olmadıkça para borçlarının ifa edilmesi gereken yer, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeridir.

Bu açıklamalara göre; Türkiye’de mukim şirketlerin yabancı şirketlerden olan para alacakları için Türk mahkemelerinde dava açmış olmaları, bu alacaklar için şüpheli alacak karşılığı ayırabilmeleri için yeterlidir. Mutlaka alacaklının bulunduğu ülkede dava açmak, gerekmemektedir. Nitekim Danıştay 3. Dairesi’nin E. 2011/5130 K.2015/10182 sayı ve 28.12.2015 günlü Kararı ve Danıştay 4. Dairesi’nin E. 2008/399 K.2010/3271 sayı ve 27.5.2010 günlü kararları da görüşümüzü doğrulamaktadır.

Danıştay kararlarıyla netleşen uygulama

Nihayet son olarak Danıştay 3. Dairesi E.2024/6227 K.2025/5665 sayı ve 17.12.2025 günlü Kararı ile VUK md. 323 uyarınca karşılık ayrılabilmesi için, bu alacakların Türkiye Cumhuriyeti Mahkemelerinde dava yoluyla takip edilmesinin yeterli olduğuna, yurt dışındaki alacakların şüpheli alacak olarak kabul edilebilmesi için dava ve icra takiplerinin borçlu olan tarafın mukim olduğu ülkede yapılması gibi bir şartın Kanunda aranmadığına karar vermiştir (Kararı gönderen gazetemizin değerli yazarı Sayın Abdullah Tolu’ya teşekkürlerimle).

Ceza davası şüpheli alacak için yeterli değil

Bu konuda karşımıza çıkan ikinci önemli sorun ise bazı mükelleflerin -özellikle çeklerle ilgili olarak- borçlu hakkında suç duyurusunda bulunulmasını veya borçlu aleyhine ceza davası açılmış olmasını, şüpheli alacak karşılığı ayırmak için, yanılgıya düşüp yeterli görmeleridir. Oysa Vergi Usul Kanunu’nun anılan maddesinde geçen "dava veya icra safhası" ibaresi bizatihi "alacağın tahsili ve takibine" yönelik yasal süreci kastetmektedir. Ancak, borçlunun hareketinin aynı zamanda suç teşkil etmesi, örneğin dolandırıcılık veya emniyeti suiistimal yahut güveni kötüye kullanma yahut karşılıksız çek suçu gibi bir suçu oluşturması halinde cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulması veya borçlu aleyhine ceza davası açılmış olması, alacağın tahsili ve takibine yönelik bir davanın varlığını göstermez. Suç duyurusu veya ceza davası, "alacağın tahsili ve borçlunun takibine" değil, "borçlunun / suçlunun takip ve cezalandırılmasına" yönelik bir süreçtir. Bu nedenle tahsil edilememiş alacaklar için cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulması veya ceza mahkemelerinde dava açılması şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi için yeterli değildir. Nitekim İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 356140 sayı ve 8.5.2020 günlü özelgesi ile ortaya konulan idari anlayışta bu yöndedir.

Rus haber ajansı RIA Novosti’ye değerlendirmelerde bulunan Muhacerani, söz konusu tazminat konusuna dair detayları paylaştı.

Müzakere masasında öncelikli başlık

Muhacerani, ABD-İsrail saldırılarının yol açtığı zararların karşılanması meselesinin, İran müzakere heyeti tarafından İslamabad’daki görüşmelerde ve öncesinde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından farklı platformlarda özellikle gündeme getirildiğini belirtti. İlgili kurumların saldırıların çeşitli alanlarda yarattığı hasara ilişkin ön çalışma yürüttüğünü ifade etti.

Kesin rakam daha sonra açıklanacak

İranlı sözcü, savaş tazminatının ilk tespitlere göre sade hesaplamayla 270 milyar dolar seviyesinde olduğunu, nihai rakamın yetkili kurumların açıklamalarıyla kesinlik kazanacağını dile getirdi.

Tazminatın kapsamı geniş

Muhacerani ayrıca, söz konusu tazminatın; zarar gören sivil yapılar, iş yerleri ve sanayi tesislerinin yanı sıra Minab’da bir okula düzenlenen saldırıda yaşamını yitiren kız öğrencilerin haklarını da kapsayacağını aktardı.

Tahran’ın müzakere şartları arasında

Tahran yönetimi, ABD ile ateşkesin ilan edildiği 8 Nisan tarihinde, müzakerelerde ele alınacak 10 başlık arasında “İran'a verilen zararların hesaplanıp tamamen tazmin edilmesi” şartının da bulunduğunu duyurmuştu.

Dünya

Burada yoğun toplantı trafiği gerçekleştirecek Şimşek, Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası ve Asya Altyapı Yatırım Bankasının tepe yöneticileriyle bir araya gelecek, kredi derecelendirme kuruluşlarıyla da değerlendirme toplantıları yapacak.

G20 Maliye Bakanları ve Uluslararası Para ve Finans Komitesi (IMFC) toplantılarına katılacak Şimşek, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Katar Maliye Bakanı Ali bin Ahmed el-Kuvari, Lüksemburg Maliye Bakanı Gilles Roth ve Pakistan Maliye Bakanı Muhammad Aurangzeb ile ikili görüşme yapacak.

Şimşek, Avrupa Birliği (AB) Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos ile de bir araya gelecek, ayrıca önde gelen uluslararası yatırım bankaları tarafından düzenlenen yatırımcı toplantılarına iştirak edecek.

Dünya Bankası ile INRAIL anlaşması

Bakan Şimşek'in Washington temaslarının en önemli gündem maddelerinden birini de Dünya Bankası ile imzalanacak İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi (İstanbul North Rail Crossing Project-INRAIL) anlaşması oluşturuyor.

Türkiye, İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi kapsamında Dünya Bankasından 1,67 milyar avro tutarında uygun koşullu finansman temin etti. Toplam maliyeti yaklaşık 8,3 milyar dolar olarak öngörülen proje, Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden geçecek 127 kilometrelik elektrikli ve yüksek kapasiteli demir yolu hattının inşasını kapsıyor.

Projenin tamamlanmasıyla boğazdaki yük taşıma kapasitesinin yılda 3 milyon tondan 50 milyon tona çıkması bekleniyor.

Projenin, Orta Koridor ve Irak Kalkınma Yolu gibi uluslararası ticaret güzergahlarını birbirine bağlayarak Türkiye'nin bölgesel lojistik merkezi rolünü pekiştirmesi hedefleniyor.

Ekonomim

Bu süreçte yapılacak hatalar yalnızca idari para cezalarıyla sınırlı kalmamakta; işletmeler için telafisi zor mali kayıplara, hatta bazı durumlarda faaliyet­lerin sürdürülemez hale gelme­sine yol açabilmektedir.

Ayrıca yapay zekâ destek­li analiz sistemlerinin devreye girmesiyle birlikte, artık kamu kurumlarının bilgiye erişimi çok daha hızlı ve kapsamlı ha­le gelmiştir. Bu da kayıt dışı ve­ya hatalı işlemlerin tespit edil­mesini oldukça kolaylaştırmak­tadır. Bu nedenle işletmelerin geçmişe kıyasla çok daha dik­katli, disiplinli ve mevzuata uy­gun hareket etmesi büyük önem taşımaktadır.

Aşağıda, hem SGK hem de vergi incelemeleri açısından dikkat edilmesi gereken temel başlıklar özetlenmiştir.

1 Çalışanlar ve ücret uygulamaları

İşletmelerin en fazla deneti­me tabi olduğu alanların başın­da çalışanlar ve ücret politikala­rı gelmektedir.

* Haftalık çalışma süresi 45 saat ile sınırlıdır.

* Bu sürenin üzerindeki ça­lışmalar fazla mesai sayılır.

* Fazla mesai ücretleri:

* Hafta içi %50 zamlı

* Pazar günü %100 zamlı ola­rak ödenmelidir

* Fazla mesai ödemeleri el­den yapılmamalı, mutlaka bord­roya yansıtılmalıdır.

Çalışan ücretleri:

* Gerçek tutar üzerinden SGK’ya bildirilmeli

* Tamamı banka aracılığıyla ödenmelidir

* Banka ödemeleri ile SGK bildirimi birebir uyumlu olma­lıdır.

* Tüm çalışanlar için eksiksiz özlük dosyası bulundurulmalı­dır.

* Yıllık izinler düzenli takip edilmeli ve imza altına alınma­lıdır.

Önemli risk:

Fiilen çalışmayan kişilerin si­gortalı gösterilmesi veya ücret­lerin düşük gösterilmesi ciddi yaptırımlara neden olur.

2 Devamsızlık ve işten ayrılış süreçleri

İş hukuku uygulamalarında yapılan hatalar, çoğu zaman iş davalarına ve yüksek tazminat­lara yol açmaktadır.

* İşe gelmeyen çalışan hemen işten çıkarılmamalıdır.

* Öncelikle devamsızlık için tutanak tutulmalıdır.

İş Kanunu’na göre:

* 2 gün üst üste mazeretsiz devamsızlık

* veya 1 ay içinde 3 iş günü de­vamsızlık durumunda işlem ya­pılabilir.

Süreç şu şekilde yürütül­melidir:

1. Tutanaklar düzenlenir

2. Noter aracılığıyla ihtarna­me gönderilir

3. Çalışana 6 iş günü süre ve­rilir

lBu süre dolmadan fesih ya­pılmamalıdır.

* Fesih ile birlikte SGK çıkışı aynı gün yapılmalıdır.

* Geriye dönük çıkış işlemle­ri yapılmamalıdır.

Sürecin eksik yürütülmesi durumunda:

* İşveren yüksek tazminat­larla karşı karşıya kalabilir.

3 Vergi, fatura ve muhasebe düzeni

Vergi incelemelerinde en çok dikkat edilen konuların başında kayıt düzeni gelmektedir.

* Tüm gelirler eksiksiz fatu­ralandırılmalıdır.

* Gerçek işlem olmadan fatu­ra alınmamalıdır.

Sahte veya yanıltıcı belge kul­lanımı ağır cezalar doğurur.

* Mal alış ve satışları gerçek durumu yansıtmalıdır.

* Stok kayıtları ile fiili stok uyumlu olmalıdır.

* Kasa hesabı gerçeği yansıt­malıdır.

* Banka hareketleri ile muha­sebe kayıtları uyum içinde ol­malıdır.

* Şirket ortakları:

* Şirket parasını kişisel amaçla kullanmamalı

* Gelirlerini yalnızca kar pa­yı veya huzur hakkı üzerinden elde etmelidir

Vergi idaresi özellikle şu alan­ları yakından takip etmektedir:

* Kasa hesapları

* Stoklar

* Ortak cari hesapları

4 Yapay zekâ destekli denetimler dönemi

Günümüzde denetim meka­nizmaları klasik yöntemlerin ötesine geçmiştir.

* Yapay zekâ destekli sistem­ler sayesinde:

* Banka hareketleri

* SGK bildirimleri

* Vergi beyanları arasında otomatik karşılaştırmalar yapı­labilmektedir.

Bu durum:

* Uyumsuzlukların hızla tes­pit edilmesini

* Riskli mükelleflerin kolay­ca belirlenmesini sağlamakta­dır

Dolayısıyla:

* “Nasıl olsa fark edilmez” yaklaşımı artık geçerliliğini ta­mamen yitirmiştir.

5 Genel uyum ve kurumsal disiplin

İşletmelerin sürdürülebilirli­ği için aşağıdaki kurallar hayati önem taşımaktadır:

* Şirket ve kişisel harcamalar kesin olarak ayrılmalıdır

* Tüm işlemler belgeli ve açıklanabilir olmalıdır

* E-fatura ve e-belge süreçle­ri düzenli kontrol edilmelidir

* Beyannameler zamanında ve doğru verilmelidir

* Defter ve belgeler usulüne uygun şekilde saklanmalıdır

İnceleme durumunda:

* Belgelerin hızlı ve düzen­li şekilde ibraz edilebilmesi bü­yük avantaj sağlar

Sonuç

Ekonomik zorlukların arttığı bu dönemde işletmeler için en büyük risklerden biri de idari yaptırımlar ve cezai işlemlerdir.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.