Resmin bu kadarına bakınca Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in pembe sosyal medya mesajları için çok uygun bir çerçeve görüyoruz. Ama bir de madalyonun öbür yüzü var. Madalyonun öbür yüzü hiç de pembe tablolar çizmeye elverecek durumda değil.

En başta garip bir durumla karşı karşıyayız. Çünkü nüfus artarken istihdam neredeyse yerinde saymış ama buna rağmen işsiz sayısı azalmış. Bu yılın ikinci çeyreğinde çalışma çağındaki nüfus 66 milyon 921 bine ulaşmış.

Geçen yılın aynı dönemine göre çalışma çağı nüfusunda 591 bin kişilik bir artış var. Buna karşın istihdamdaki artış sadece 33 bin kişiden ibaret. İstihdam oranı da buna bağlı olarak 0,39 puanlık bir gerilemeyle yüzde 48,80’e düşmüş. Olağan koşullarda işsiz sayısının 500 binden fazla artması gerektiğini düşünebilirsiniz. Oysa işsiz sayısı, tam tersine, 218 bin kişi azalmış.

Çalışmadıkları halde işsiz sayılmayanların sayısında artış

Bunun sebebi çalışmadıkları halde işsiz sınıfında sayılmayanların sayısındaki artış. TÜİK, anket yapılan haftada bir işte çalışmayan ama son 4 hafta içinde aktif olarak iş arama faaliyetinde bulunmamış olanları işgücü harici nüfus olarak tanımlıyor ve işsizlik hesaplarına dahil etmiyor. İşte bu grubun nüfusu geçen yılın aynı dönemine göre 777 bin kişi artmış. Buradaki artış toplam nüfustaki artıştan bile 186 bin kişi fazla olunca kâğıt üzerinde işsiz sayısı da düşmüş oluyor.

İşgücü harici nüfustaki 777 bin kişilik artışın 232 bini emekli olduğu için çalışmadığını söyleyenlerin artışından kaynaklanıyor. Ümidi kalmadığı için iş aramaktan vazgeçenler ile iş bulsa çalışmaya hazır olanlardan oluşan potansiyel işgücünde de 131 bin kişilik artış var. İşgücü harici nüfustaki artışta en büyük katkı, işgücüne katılmama nedeni “diğer” diye sınıflandırılmış “torba”dakilerin sayısındaki 360 binlik artıştan geliyor. Bu torbanın içinde kimlerin yer aldığını mevcut verilerle ayrıntılı olarak inceleme imkânımız yok.

Bir diğer kritik nokta ise işgücü harici nüfustaki yüksek artışta yükseköğrenim mezunları ile meslek lisesi mezunları gibi meslek eğitimi almış kişilerin büyük ağırlık taşıması. İşgücü harici nüfustaki 777 bin kişilik artışta en büyük paya 380 bin kişi ile yükseköğrenim mezunları sahip. Meslek lisesi mezunlarının katkısı 79 bin kişi.

Bu yüzden geniş tanımlı işsizlik oranı ile manşet işsizlik oranı arasında başka ülkelerde görülmeyen bir uçurum var. Manşet işsizlik oranı yüzde 7,62 gözükürken geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 30,3 düzeyinde. Yani iş olsa çalışmaya hazır nüfusun yaklaşık üçte birinin ya hiç işi yok ya da bu kişiler hemen değiştirmeye hazır oldukları eğreti bir işte çalışıyor. Manşette gözüken işsiz sayısı 2 milyon 695 bin olmasına karşın geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 310 bin kişiyi buluyor.

Haftada 40 saatten daha az çalışan ve bir iş bulsa hemen bu eğreti işi bırakıp düzgün bir işe geçmeye hazır olanların sayısı 4 milyon 375 bin kişiyi buluyor. Yani toplam 32 milyon 656 bin olan istihdamın yüzde 13,4’ü güvencesiz, eğreti bir istihdam. Bunu hariç tuttuğumuzda düzgün istihdam sayısı 28 milyon 281’e, istihdam oranı da yüzde 48,80’den yüzde 42,26’ya düşüyor.

Toplam istihdamdaki artış hizmetlerden kaynaklanıyor

İstihdam cephesindeki bir diğer önemli durum ise istihdamın üretici sektörlerde ciddi ölçüde düşüyor olması. Toplam istihdamda 33 bin kişilik bir artış olmasına karşın tarım istihdamında 25 bin, sanayi istihdamında ise 227 bin düşüş var. Toplam istihdamdaki artış esas olarak hizmetlerdeki 265 bin kişilik artıştan kaynaklanıyor. Ancak buradaki artışın da 141 bininin kamu yönetimi ve savunma sektöründe, 103 bininin de mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektöründe yoğunlaşması, hizmetler sektöründe de istihdamın sıkıntılı olduğuna işaret ediyor.

Ücretli istihdam 326 bin artarken kendi hesabına çalışan sayısının 171 bin, ücretsiz aile işçisi olarak çalışanların sayısının 132 bin düşmesi de küçük esnaf ve sanatkârların yaşadığı iflasların bir yansıması olarak ekonomideki bir başka soruna işaret ediyor.

Bu hâliyle manşet verileri dışına çıkarak daha geniş bir pencereden baktığımızda istihdam ve işsizlik konusunda pembe bir tablo çizmek mümkün gözükmüyor.

İsmet Özkul-Ekonomim

Virkkunen, Finlandiya kamu yayıncısı Yle'deki programda yapay zeka teknolojilerindeki gelişmeler ve bunların yol açabileceği riskler hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Yapay zekaya ilişkin en ciddi güvenlik tehdidinin, insanların bu teknoloji üzerindeki kontrolünü kaybetmesi olduğunu anlatan Virkkunen, "Bu teknolojiler o kadar gelişmiş durumda ki belirli güvenlik önlemlerinin sürekli yürürlükte olması ve kontrolün insanda kalması son derece önemli." dedi.

Bazı yapay zeka modelleri test ortamının dışına çıktı

Virkkunen, son dönemde bazı yapay zeka modellerinin kendileri için oluşturulan test ortamlarının dışına çıktığını ve siber güvenlik açısından zarara yol açtığını anımsattı.

AB'nin yapay zekadan kaynaklanabilecek tehditlere karşı mevzuat yoluyla hazırlık yaptığını aktaran Virkkunen, AB Yapay Zeka Yasası'nın model sağlayıcılarına riskleri sürekli değerlendirme ve gerekli güvenlik mekanizmalarını uygulama yükümlülüğü getirdiğini hatırlattı.

Dünyada yapay zekayı kötü amaçlarla kullanmaya hazır aktörlerin bulunduğuna dikkati çeken Virkkunen, "Bundan korktuğumu söyleyemem ancak elbette sürekli dikkate alınan ve alınması gereken bir risk. Yapay zeka modellerinin güvenli olduğundan, sürekli değerlendirildiğinden ve piyasaya sunulduktan sonra da izlendiğinden emin olmalıyız." değerlendirmesinde bulundu.

AB şirketlere sorumluluk yüklüyor

Virkkunen, küresel teknoloji şirketlerinin ve diğer aktörlerin AB'nin belirlediği kuralları dikkate aldığını, yapay zekadan kaynaklanan tehditlere karşı korunmada en önemli aracın uluslararası işbirliği olduğunu ifade etti.

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı, insan denetiminin teknolojik gelişmenin her aşamasında korunması gerektiğini sözlerine ekledi.

AA

Ehliyet almak isteyenler öncelikle sürücü kursuna kayıt yaptırıyor. Güncel kurs ücreti 23 bin 500 TL seviyesinde bulunuyor. Ardından adaylara 34 saat teorik eğitim veriliyor. Bu eğitimin tamamlanmasıyla sınav süreci başlıyor. Teorik sınav için ayrıca 1.250 TL ödeniyor. Direksiyon sınavının ücreti ise 2 bin TL olarak uygulanıyor.

Ehliyet almanın toplam maliyeti belli oldu

Sınavlarda başarılı olmak maliyetlerin sona erdiği anlamına gelmiyor. Adayların ehliyetlerini çıkarabilmesi için devlet harcını da ödemesi gerekiyor.

Bu kapsamda ehliyet için 8 bin 869 TL harç ödeniyor. Böylece kurs, sınav ve harç ücretleri tek faturada birleşiyor. 23 bin 500 TL kurs ücretiyle birlikte toplam maliyet 35 bin 619 TL’yi buluyor.

34 saat teorik, 16 saat direksiyon eğitimi

Sürücü adaylarını 2,5 ila 3 aylık bir süreç bekliyor. İlk olarak 34 saatlik teorik eğitim tamamlanıyor. Ardından adaylar teorik sınava giriyor. Başarılı olan adaylar direksiyon eğitimine geçiyor. Bu aşamada toplam 16 saatlik uygulamalı eğitim veriliyor. Sonrasında ise direksiyon sınavının başarıyla tamamlanması gerekiyor.

Her tekrar masrafı artırıyor

35 bin 619 TL’lik hesap, sınavların ilk denemede geçilmesi halinde geçerli. Dolayısıyla sınavın tekrarlanması adayın cebinden çıkacak parayı artırıyor. Özellikle direksiyon sınavındaki tekrarlar ek maliyet oluşturuyor.

Kurs fiyatlarındaki yükselişte işletme giderleri de etkili oluyor. Akaryakıt ve araç bakım maliyetlerindeki artış öne çıkıyor.

Ekonomim

Buna göre, Almanya’da mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH, artan ihracatın desteğiyle bu yılın ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,3 büyüdü.

Böylece Destatis, 30 Temmuz’da ikinci çeyrek için öngördüğü yüzde 0,2’lik büyüme verisini yukarı yönlü revize etti.

Ülke ekonomisi 2025'in son çeyreğinde yüzde 0,3, 2026'nın ilk üç ayında ise yüzde 0,4 büyümüştü.

Destatis Başkanı Ruth Brand konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Almanya ekonomisinin yılın başından itibaren yakaladığı büyüme ivmesi devam ediyor. Bu durum yılın ilk çeyreğinde olduğu gibi daha güçlü ihracat performansından kaynaklanıyor" ifadelerini kullandı.

İhracat lokomotif oldu, yatırımlar geriledi

Yılın ikinci çeyreğinde mal ve hizmet ihracatı, bir önceki çeyreğe göre yüzde 2,0 artış gösterdi. Buna karşın başta makine, alet ve taşıtları kapsayan teçhizat yatırımları bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 1,4 ile belirgin bir şekilde geriledi. İnşaat yatırımları ise yüzde 0,1 ile sınırlı bir artış kaydetti.

Yılın başında olağan dışı soğuk hava şartlarının neden olduğu zayıf başlangıcın ardından iç tüketimde beklenen güçlü toparlanma gerçekleşmedi. Tüketici harcamaları ikinci çeyrekte yüzde 0,1 artışla durgun bir seyir izledi. Hem özel hem de kamu tüketim harcamaları bir önceki çeyreğe göre yüzde 0,1'er oranında hafif artış gösterdi.

Sanayideki toparlanma ve Ren Nehri engeli

Orta Doğu’daki savaş nedeniyle petrol fiyatlarının yüksek seyretmesine rağmen yaz aylarında birçok ekonomik göstergenin yukarı yönlü hareket etmesi dikkati çekmişti.

Almanya'da altyapı ve savunma sanayisine yönelik büyük kamu ihalelerinden beslenen sanayi sektöründeki iyileşme, ekonomik görünümün netleşmesine katkı sağladı.

Ancak Almanya Merkez Bankası (Bundesbank), Ren Nehri'ndeki rekor düşük su seviyelerinin bu toparlanmayı baltaladığı konusunda uyardı.

Bundesbank'ın ekonomiye yönelik son aylık raporunda, Ren gibi önemli su yollarındaki taşımacılık kapasitesinin sınırlanması ve hızla artan navlun maliyetlerinin, sanayi üretimi ve ihracat büyümesini olumsuz etkileyeceği belirtildi.

Raporda, "Düşük su seviyeleri, üçüncü çeyrekteki genel ekonomik aktiviteyi de gözle görülür şekilde etkiliyor. GSYH'nin bu dönemde en iyi ihtimalle yalnızca hafif bir artış göstermesi bekleniyor" denildi.

Enerji maliyetleri ve Hürmüz Boğazı krizi enflasyonu körüklüyor

Büyüme verilerindeki olumlu revizyona rağmen, Almanya'da yüksek enerji fiyatları hem şirketler hem de tüketiciler üzerinde ciddi bir yük oluşturmaya devam ediyor. Ülkede uygulamada olan akaryakıt indiriminin sona ermesinin ardından, enflasyon oranı temmuz ayında 0,5 puan artarak yüzde 2,8 seviyesine tırmandı.

Ekonomistler, enflasyonun gelecek aylarda daha da yükselebileceği uyarısında bulunuyor.

ABD ile İran arasındaki askeri ve siyasi çatışmanın çözümlenememiş olması ve küresel petrol ile doğal gaz ticareti için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın fiilen bloke edilmesi bu riskleri canlı tutuyor.

Ham madde ve enerji ithalatına yüksek düzeyde bağımlı olan Alman ekonomisi, bu kırılgan jeopolitik süreç nedeniyle baskı altında kalmayı sürdürüyor.

AA

“Fiyat için DM” dönemi bitti

Sosyal medya üzerinden verilen ticari ilanlarda fiyatın açıkça gösterilmesi gerekiyor. Dolayısıyla fiyat bilgisinin mesaj yoluyla verilmesi yeterli kabul edilmiyor.

Bu kapsamda “Fiyat için DM” şeklindeki paylaşımlar da denetleniyor. Aynı şekilde “Fiyat bilgisi için DM” ifadeleri de inceleme kapsamında bulunuyor.

Bakanlığın denetimleri Instagram, Facebook ve WhatsApp gibi platformlardaki ticari ilanları da kapsıyor. Böylece işletmelerin sosyal medya üzerinden yaptığı taşıt ve taşınmaz paylaşımları da mevzuata uygun olmak zorunda.

Sosyal medya ilanlarında fiyat ve doğrulama şartı

Elektronik İlan Doğrulama Sistemi, taşıt ve taşınmaz ilanlarında doğrulama amacıyla kullanılıyor. Sistem kısaca EİDS olarak adlandırılıyor. EİDS kapsamında kimlik ve yetki doğrulaması yapılıyor. Bakanlık, sistemin sosyal medya ilanlarını da kapsadığını hatırlattı.

Bu nedenle işletmelerin sosyal medyadaki ilanlarında gerekli doğrulama şartlarını yerine getirmesi gerekiyor. Ayrıca paylaşımda EİDS doğrulaması yapılmış ilan bağlantısının bulunması gerekiyor. Bunun yanında satış fiyatının da açık şekilde gösterilmesi isteniyor.

82 işletmeye 8,2 milyon TL ceza

Ticaret Bakanlığı denetimlerde toplam 82 işletmenin mevzuata aykırı hareket ettiğini belirledi. Bunların 42’sini emlak işletmeleri oluşturdu. Ayrıca 40 galeri işletmesinin de kurallara aykırı ilan verdiği tespit edildi.

Denetimler sonucunda 82 işletmeye uygulanan idari para cezası 8,2 milyon TL’ye ulaştı. Böylece sosyal medya ilanlarının da resmi ilan düzenlemelerine tabi olduğu bir kez daha belirtildi.

Fiyat bilgisi artık zorunlu

Yeni denetimlerde yalnızca ilan bağlantısı kontrol edilmiyor. Bunun yanı sıra fiyat bilgisinin paylaşımda bulunup bulunmadığına bakılıyor. Bu nedenle işletmelerin satış fiyatını tüketicinin görebileceği şekilde belirtmesi gerekiyor.

Ayrıca sosyal medya paylaşımının EİDS doğrulaması yapılmış ilana yönlendirmesi gerekiyor. Böylece ilanın yetki ve kimlik doğrulaması kontrol edilebiliyor.

Bakanlık, kurallara aykırı ilanların denetlenmeye devam edeceğini bildirdi. Bununla birlikte mevzuata aykırılık tespit edildiğinde idari yaptırım uygulanacak.

Ekonomim

Araştırmaya göre sorun kart şifrelerinin kırılmasından değil, ödeme sırasında gerçekleştirilen kontrolleri yetersizliğinden kaynaklanıyor.

Chıp'te yer verilen habere göre,temassız işlemlerde bazı veriler şifre elenmeden aktarılırken, kartın son kullanma tarihi de bu bilgiler arasında bulunuyor. İncelenen Visa altyapısında son kullanma tarihinin kartın dijital imza korumasına dahil edilmediği tespit edildi. Kart ile POS cihazı arasına giren harici bir sistem, süresi geçmiş tarihi geçerli bir tarihle değiştirdiğinde ödeme onaylanabiliyor.

Yalnızca Visa temassız kartlarında gözlemlenen yöntemin uygulanması için iki akıllı telefon ve kartın yeterli olduğu belirtildi. Araştırmacılar bulguların Mayıs 2025 ile Aralık 2025 tarihinde Visa ve ilgili finans kuruluşlarına iletti. Henüz resmi bir sistem iyileştirmesi açıklanmazken, süresi dolan kartların çiplerinin ve kart numaralarının fiziksel olarak kullanılamaz hale getirilmesi öneriliyor.

Türkiye'deki yatırımcı bu şirketlere ya TEFAS'ta işlem gören fonlar aracılığıyla dolaylı olarak ya da yurt dışı piyasalara erişim sağlayan aracı kurumlar üzerinden doğrudan yatırım yapıyor. İki yolun ekonomik sonucu birbirine benzeyebilir; vergilendirilmeleri aynı değil. Bu yazının konusu ikincisi.

ABD hissesi vergiden muaf değil

Türkiye'de yerleşmiş kişiler, yalnızca Türkiye'de değil, yurt dışında elde ettikleri gelirlerin tamamı üzerinden Türkiye'de vergilendiriliyor. Vergi hukukunda buna tam mükellefiyet deniliyor.

Bu nedenle yabancı şirket hisselerinin satışından sağlanan kazançlar da Türkiye'de değer artışı kazancı sayılıyor ve vergilendiriliyor. Üstelik, bazı değer artışı kazançları için her yıl belirlenen istisna, menkul kıymet satışlarına uygulanmıyor. Yani yurt dışı hisse senedi satışında herhangi bir beyan sınırı veya istisna bulunmuyor.

Dolayısıyla "Kazancımı ABD’de elde ettim ya da kazancım istisna sınırının altında kaldı, beyan etmeme gerek yok" düşüncesi sizi yanıltabilir.

Vergi satış bedelinden değil, kazançtan alınıyor

Beyan edilecek tutar hissenin satış bedeli değil, alış ve satış sonucunda oluşan kazançtır. Satış bedelinden maliyet bedeli ile satış nedeniyle yapılan ve yatırımcının üzerinde kalan giderler düşülerek safi kazanca ulaşılır.

Yabancı para üzerinden gerçekleştirilen işlemlerde hesap göründüğü kadar kolay değil. Alış ve satış bedelleri işlem tarihlerindeki kurlar üzerinden Türk lirasına çevriliyor. Komisyonlar ve doğrudan işleme bağlı giderler ayrıca değerlendiriliyor. Şartları varsa maliyet bedeli endekslemesi de yapılabiliyor.

Bu nedenle dolar bazında zarar edilen bir işlemden Türk lirası bazında vergilendirilebilir kazanç çıkması mümkün. Aracı kurum ekranında görülen dolar bazlı kâr veya zarar, Türkiye'de beyan edilecek matrahı her zaman doğru göstermiyor. Kazançlar, izleyen yılın mart ayında yıllık beyannameye dâhil ediliyor.

Aynı hisseden farklı tarihlerde ve farklı fiyatlardan çok sayıda alım yapılması hâlinde maliyet hesabı daha da zorlaşıyor. Yıl içinde bazı işlemlerden kazanç, bazılarından zarar doğmuşsa bunların aynı gelir türü içindeki durumu ayrıca değerlendirilmeli. Geçmiş yıllarda oluşan zararların sonraki yıl kazançlarından kendiliğinden düşülebileceği de düşünülmemeli. Bu nedenle işlem dökümlerinin yıl sonunda değil, alım satım yapıldıkça saklanması önem taşıyor.

Temettüde 2026 yılı beyan sınırı 22 bin lira

ABD şirketlerinden alınan temettüler, hisse satış kazancından farklı olarak menkul sermaye iradı sayılıyor. Türkiye'de vergi kesintisine ve istisnaya tabi olmayan bu gelirler, 2026 yılı için belirlenen 22 bin liralık beyan sınırını aşarsa yıllık beyannameye dâhil ediliyor.

Bu tutar bir istisna değil. Sınır aşılırsa yalnızca aşan bölüm değil, gelirin tamamı beyan ediliyor. Aynı nitelikteki diğer iratlar da sınır hesabında birlikte dikkate alınıyor.

Temettünün yurt dışındaki yatırım hesabında bırakılması veya Türkiye'ye gönderilmemesi de beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor. Gelirin yatırımcının hesabına geçmesi ve kişinin bu tutar üzerinde tasarruf edebilir hâle gelmesi, kural olarak elde etme için yeterli.

ABD'de vergi kesilmesi beyanı kaldırmıyor

ABD'den alınan temettüde verginin kaynakta kesilmiş olması, Türkiye'de işin bittiği anlamına gelmiyor. 2026 yılında temettü ile aynı nitelikteki diğer gelirlerin toplamı 22 bin lirayı aşarsa gelirin tamamı Türkiye'de beyan ediliyor. ABD'de ödenen vergi ise gerekli belgelerle Türkiye'de hesaplanan vergiden mahsup edilebiliyor.

Türkiye ile ABD arasındaki anlaşmaya göre Türkiye temettüyü vergileyebiliyor. ABD de kaynak ülke olarak vergi alabiliyor; iştirak niteliğindeki ortaklıklar dışında bu vergi gayrisafi temettünün yüzde 20'sini aşamıyor.

Aynı gelir üzerinden iki ülkede vergi doğması hâlinde, ABD'de ödenen vergi Türkiye'de hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebiliyor. Mahsup tutarı, yabancı gelir nedeniyle Türkiye'de hesaplanan vergiyi aşamıyor. ABD'de daha yüksek vergi kesilmiş olması, aradaki farkın Türkiye'den iade alınabileceği anlamına gelmiyor.

Mahsup için verginin ABD'de ödendiğinin belgelenmesi şart. Temettü ve kesinti bilgilerini gösteren IRS 1042-S formuna apostil şerhi uygulanırsa ayrıca konsolosluk tasdiki aranmıyor. Belge zamanında gelmezse, yurt dışı gelire isabet eden vergi bir yıl ertelenebiliyor; belge bu sürede sunulursa mahsup yapılıyor.

Anlaşmadaki oranlardan yararlanabilmek için kişinin Türkiye'de tam mükellef olduğunu gösteren mukimlik belgesini ABD tarafına sunması gerekiyor. Bu işlem yapılmadığında ABD'de daha yüksek oranda kesintiyle karşılaşılabiliyor. Türkiye'deki mahsup, burada hesaplanan vergiyle sınırlı olduğundan fazladan kesilen tutarın tamamı Türkiye'de telafi edilemeyebilir.

Fon almakla doğrudan hisse almak aynı değil

TEFAS fonuyla ABD şirketlerine yatırım yapan kişiyle aynı hisseleri doğrudan alan kişinin vergi yükümlülükleri farklı. Bu ayrım yatırım kararı öncesinde bilinmeli. Fonlarda vergilendirme çoğunlukla stopaj yoluyla sonuçlandırılıyor. Doğrudan hisse yatırımında kazanç hesabı, temettünün izlenmesi, yabancı verginin belgelenmesi ve beyanname verme yükümlülüğü yatırımcıya ait. Yatırımcıların her alım ve satımın tarihini, bedelini, kurunu, komisyonunu ve varsa yurt dışında kesilen vergiyi ayrı ayrı kaydetmesi gerekiyor. Bu bilgileri beyan döneminde geriye dönük toplamaya çalışmak hem zor hem de hataya açık. Yurt dışı borsalarda yatırım yapmak artık birkaç tuşa basmak kadar kolay. Vergi hesabı ise aynı ölçüde kolaylaşmış değil. ABD borsasından doğrudan hisse alanların, portföylerini takip ettikleri kadar Türkiye'deki beyan yükümlülüklerini de takip etmeleri gerekiyor.

ekonomigazetesi.com | YMM Yaşar ÇATALKAYA

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 102. maddesine göre kamu alacağı, kural olarak, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar.

Zamanaşımı, süre geçmesi dolayısıyla kamu alacağını ortadan kaldırmamaktadır. Sadece alacaklının, cebri takip yoluyla alacağına kavuşmasını sağlayan talep ve cebri takip yeteneği ortadan kalkmaktadır. Bir başka deyişle alacaklı kamu idaresi, zamanaşımına uğramış kamu alacağı için ödeme emri düzenleyemez, haciz veya diğer cebri takip işlemlerini yapamaz. Bu sebeple borçlu, zamanaşımı süresinin dolmasına rağmen rızası ile ödemede bulunursa, bu ödeme hukuken geçerli olur.

Zamanaşımının durması

Zamanaşımı konusu iki önemli kavramı daha karşımıza çıkarmaktadır. Bunlar, zamanaşımının kesilmesi ve durmasıdır. Zamanaşımını durduran sebepler genellikle bir süreçtir ve bu sebebi oluşturan süreç boyunca zamanaşımı süresi işlemez. Zamanaşımını durduran sebebin ortadan kalkması ile birlikte süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Zamanaşımını kesen haller ise genellikle nokta olaylardır. Bu sebeplerin gerçekleşmesi ile birlikte zamanaşımı süresi, sebebin gerçekleşmesini izleyen yılbaşından itibaren yeni baştan işlemeye başlar.

Tahsil zamanaşımını durduran sebepler, 6183 sayılı Kanun’un 104. maddesinde “Borçlunun yabancı memlekette bulunması, hileli iflâs etmesi veya terekesinin tasfiyesi dolayısiyle hakkında takibat yapılmasına imkân olmaması” şeklinde sayılmıştır. Bu hallerin devamı süresince zamanaşımı işlemez ve işlememe sebeplerinin kalktığı günün bitmesinden itibaren başlar veya durmasından önce başlamışsa kaldığı yerden devam eder.

Zamanaşımının kesilmesi

Tahsil zamanaşımını kesen ve dolayısıyla yeni baştan başlamasına sebep olan haller ise bu Kanun’un 103. maddesinde sayılmıştır. Maddeye göre, ödeme, haciz tatbiki, cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda yapılan her çeşit tahsilat, ödeme emri tebliği, mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalarının bildirilmesi, saydığımız bu işlemlerin herhangi birinin kefile veya yabancı şahıs ve kurumlar mümessillerine tatbiki veya bunlar tarafından yapılması, ihtilâflı kamu alacaklarında yargı mercilerince bozma kararı verilmesi, kamu alacağının teminata bağlanması, yargı mercilerince yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi, iki kamu idaresi arasında mevcut bir borç için alacaklı kamu idaresi tarafından borçlu kamu idaresine borcun ödenmesi için yazı ile müracaat edilmesi, kamu alacağının özel kanunlara göre ödenmek üzere müracaatta bulunulması ve/veya ödeme planına bağlanması tahsil zamanaşımını keser ve bu durumda kesilmenin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren zamanaşımı yeniden işlemeye başlar.

Görüldüğü gibi kamunun her hareketi tahsil zamanaşımını kesmekte ve yeniden başlatmaktadır. Örneğin vadesi 2 Şubat 2005 tarihinde olan bir kamu alacağı için 30 Aralık 2010 tarihinde mükellefe ödeme emri tebliğ edildiğinde, tahsil zamanaşımı 31.12.2010 tarihinden 31.12.2015 tarihine uzamakta, bu arada Ağustos 2013 tarihinde mükellefe haciz tatbik edildiğinde bu defa tahsil zamanaşımının süresi 31.12.2018 tarihine uzamakta, haczedilen malların 2015 yılında satışa çıkarılması halinde zamanaşımı süresi 31.12.2020 tarihine uzamaktadır. Bu örneklerle ve diğer zamanaşımını kesen sebeplerle birlikte süreyi sonsuza kadar uzatmak mümkündür.

Bu arada idare hiçbir hareket yapmasa da biraz memurların işgüzarlığı biraz da kamu alacağını zamanaşımına uğratma sorumluluğunu taşıma endişesi ile, zamanaşımının dolmasına birkaç gün kala mükellef adına vezneye 50,- veya 100,- TL gibi paralar yatırılmakta, kısmi ödeme yapıldığı için de zamanaşımı süresi bir türlü dolmamaktadır. Neyse ki Danıştay, hayatın olağan koşulları içerisinde mükelleften beklenemeyecek bu şekildeki çok küçük ödemelerin, zamanaşımını kesici bir unsur olamayacağını kabul etmektedir.

Dolmayan zamanaşımı

Dolmayan zamanaşımı olmaz. Aksi halde zamanaşımı düzenlemeleri, göstermelik olmaktan öte bir anlam ifade etmez. Bu tür düzenlemeler, mükellefleri ömür boyu tedirgin ettikleri gibi, idareyi de rehavete sürükleyici bir işlev yüklenirler.

Dolmayan zamanaşımı, kişilerin hukuk güvenliğini ortadan kaldırır ve adeta bir yaşam boyu tehdit altında kalmalarına yol açar. Kişiler, ceza hukukunda fiillerin cezalandırılmasında, özel hukukta borçların ve haksız fiillerin takibinde, vergilerin tarhı vb. birçok konuda zamanaşımı ile yaşam boyu tehditten kurtarılmış iken kamu alacaklarının takibinde hukuk güvenliğine sahip değildir.

Tartışmalı olmakla birlikte zamanaşımını kesen hadiselerin bulunduğu ihtilaflarda, kesme sebebinin diğer kesme sebepleri ile birleştiğinde zamanaşımını orantısız biçimde uzattığı ve hukuk güvenliğini ihlal ettiği görüşü ile Anayasa’ya aykırılığının ileri sürülebileceğini düşünüyorum. Nitekim Anayasa Mahkemesi, takdir komisyonuna müracaatın tarh zamanaşımını uzatmasına ilişkin düzenlemeyi, sınırsız bir uzatma öngörmesi ve uzamayı idarenin inisiyatifine bırakması sebepleri ile iptal etmişti.

Bu nedenle 6183 sayılı Kanun’a, ceza hukukundaki zamanaşımına üst sınır çizen düzenlemeler benzeri, durma veya kesilme sebebiyle uzayan zamanaşımı süresinin, asli zamanaşımı süresinin iki katını geçemeyeceğine yönelik bir hükmün eklenmesinde yarar vardır.

İZİN TALEBİ

Biraz diğer faaliyetlerin yoğunluğu, biraz tatil ihtiyacı ve bir de bir aylık yurt dışı seyahat gereği olarak değerli okurlardan, hoşgörü ile karşılanacağı inancı ile kasıma kadar izin istiyorum.

Ekonomim.com | Bumin DOĞRUSÖZ

Küresel piyasalardaki dalgalanma, döviz kurundaki oynaklık ve art arda gelen ÖTV zamları, akaryakıt

Motorine gelen 2 lira 92 kuruşluk zammın ardından benzin fiyatları da yükseldi. Benzinin litre fiyatına 2 lira 74 kuruş zam yapılırken, yeni fiyatlar gece yarısı itibarıyla pompaya yansıdı.

İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası:

Benzin: 74.26 TL
Motorin: 82.73 TL
LPG: 33.79 TL

İstanbul Anadolu Yakası:

Benzin: 74.11 TL
Motorin: 82.58 TL
LPG: 33.19 TL

Ankara:

Benzin: 75.23 TL
Motorin: 83.83 TL
LPG: 33.89 TL

İzmir:

Benzin: 75.53 TL
Motorin: 84.12 TL
LPG: 33.79 TL

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Vergi gelirleri açıklandığında hemen tahsilata bakıyoruz. Hazine ne kadar vergi topladı, geçen yılın aynı dönemine göre tahsilat ne kadar arttı, bütçe hedefinin ne kadarı gerçekleşti?

Bunlar kuşkusuz önemli. Ama tahsilata gelmeden önce bakılması gereken başka bir veri daha var: o da tahakkuk.

Tahakkuk, Vergi Usul Kanunu’nun ifadesiyle, tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi gereken safhaya gelmesidir. Dolayısıyla tahakkuk ile tahsilat aynı şeyi göstermez. Tahakkuk, verginin ödenecek hâle gelmesini; tahsilat ise paranın Hazineye girmesini ifade eder.

Bu nedenle yalnızca ne kadar vergi tahsil edildiğine değil, ne kadar verginin tahakkuk ettiğine ve bunun ne kadarının tahsil edilebildiğine de bakmak gerekir.

Buna rağmen bütçe ve vergi gelirleri tartışılırken tahakkuk rakamları çoğu zaman tahsilat rakamlarının gölgesinde kalıyor. Oysa tahakkuk ile tahsilat arasındaki fark, vergi sisteminin yalnızca gelir yaratma kapasitesini değil, tahakkuk eden vergiyi paraya dönüştürme kapasitesini de gösteriyor.

Yılın ilk yedi ayında tahakkuk tutarları ve oranları ne kadar oldu?

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın verileri uyarınca aşağıdaki tabloda tahakkuk tutarı ve oranları ile tahsilat ve tahsilatın bütçe hedefi içindeki payı görülmektedir.

2026 yılının Ocak-Temmuz döneminde toplam 10 trilyon 65 milyar liralık vergi tahakkukuna karşılık 7 trilyon 855 milyar liralık tahsilat yapılmış. Buna göre tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 78 olmuştur. Başka bir ifadeyle, tahakkuk eden her 100 liralık vergiye karşılık yaklaşık 78 liralık tahsilat yapılmış. Tahakkuk ile tahsilat arasındaki nominal fark ise yaklaşık 2 trilyon 211 milyar liradır.

Ancak bu farkı, “2026 yılının ilk yedi ayında 2,2 trilyon liralık vergi ödenmedi” şeklinde okumak doğru değil. Tablo kümülatif nitelikte. Önceki dönemlerden devreden tahakkuklar ile bunlara ilişkin tahsilatlar, mahsup ve düzeltmeler de rakamları etkileyebiliyor.

Bu nedenle 2,2 trilyon liralık farktan çok, tahsilat/tahakkuk oranının vergi türlerine göre nasıl değiştiğine bakmak gerekiyor.

Burada oldukça farklı bir tabloyla karşılaşıyoruz.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi’nde tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 99,8, Şans Oyunları Vergisi’nde yüzde 99,9, Özel İletişim Vergisi’nde yüzde 99,1, Dijital Hizmet Vergisi’nde yüzde 97,3. Özel Tüketim Vergisi’nde de oran yüzde 95,6. ÖTV’nin alt kalemlerinden motorlu taşıt araçlarında bu oran yüzde 98,3, tütün mamullerinde yüzde 97,9.

Gümrük vergilerinde oran yüzde 94,9. Noter, tapu, pasaport ve konsolosluk harçları ile yurt dışına çıkış harcında da tahsilat oranları yüzde 100’e oldukça yakın.

Bu vergilerin ve harçların ortak bir özelliği var. Tahsilat çoğunlukla işlemin gerçekleşmesi sırasında ya da işleme çok yakın bir aşamada güvence altına alınıyor. Otomobili satın alırken ÖTV’yi, tapu işlemini yaparken tapu harcını, yurt dışına çıkarken çıkış harcını ödemeden işlemi tamamlamak pek mümkün değil. Verginin tahsili, mükellefin daha sonra ödeme yapmasına bırakılmıyor.

Beyana dayanan vergilere geldiğimizde ise oranlar belirgin biçimde düşüyor.

Beyana dayanan gelir vergisinde 316,7 milyar liralık tahakkuka karşılık 187,4 milyar liralık tahsilat yapılmış. Tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 59,2. Aynı gelir vergisinin tevkifat yoluyla alınan kısmında ise bu oran yüzde 86,8.

Bu karşılaştırma önemli. Çünkü verginin adı aynı, tahsil edilme biçimi farklı.

Kurumlar vergisinde fark daha da çarpıcı. Kurumlar geçici vergisinde tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 92,4, kurumlar vergisi tevkifatında yüzde 81,1 iken beyana dayanan kurumlar vergisinde oran yüzde 10,1.

Elbette yüzde 10,1’lik oranı “beyana dayanan kurumlar vergisinin yaklaşık yüzde 90’ı ödenmedi” şeklinde okumak doğru olmaz. Tahakkuk ve tahsilatın dönemsel yapısı ile geçmiş dönemlerden devreden tutarlar da bu oranı etkileyebilir. Ancak aynı verginin farklı tahsil biçimlerinde ortaya çıkan bu fark yine de dikkat çekici.

KDV’de 815 milyar liralık fark

Tabloda ayrıca üzerinde durulması gereken bir başka vergi dahilde alınan KDV’dir.

2026 yılının ilk yedi ayında dahilde alınan KDV’de yaklaşık 1 trilyon 962 milyar liralık tahakkuka karşılık 1 trilyon 147 milyar liralık tahsilat yapılmış. Tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 58,5. İki tutar arasındaki nominal fark ise yaklaşık 815 milyar lira.

Ancak bu 815 milyar lirayı doğrudan “tahakkuk ettiği hâlde tahsil edilemeyen KDV” olarak değerlendirmek doğru olmaz. Çünkü KDV önemli bir iade mekanizması barındırıyor. İhracat başta olmak üzere KDV Kanunu’nda öngörülen çeşitli işlemler nedeniyle KDV iadesi yapılabiliyor.

İadelerin boyutunu görmek için 2026 yılı bütçesine bakmak yeterli.

2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ekinde dahilde alınan KDV için 3 trilyon 539 milyar liralık brüt gelir öngörülürken, 1 trilyon 638 milyar 691 milyon liralık red ve iade öngörülmüş.

Üstelik 2026 bütçesinde öngörülen toplam 1 trilyon 892 milyar liralık red ve iadenin yaklaşık yüzde 87’si dahilde alınan KDV’ye ait.

Dolayısıyla yüzde 58,5’lik tahsilat/tahakkuk oranını değerlendirirken iadeleri gözden kaçırmamak gerekiyor. Asıl bilinmesi gereken, 815 milyar liralık farkın ne kadarının gerçekten tahsil edilemeyen KDV’den, ne kadarının KDV’nin iade ve mahsup mekanizmasından kaynaklandığıdır.

Mevcut tahakkuk-tahsilat tablosu ise bu ayrımı tek başına göstermiyor.

Sonuç ve genel değerlendirme

Tablo bize yalnızca hangi vergiden ne kadar tahsilat yapıldığını göstermiyor. Aynı zamanda verginin nasıl tahsil edildiğinin, tahsilat başarısı üzerinde ne kadar belirleyici olduğunu da gösteriyor.

Vergi kaynağında kesildiğinde, yani stopajla alındığında, işlemin içine yerleştirildiğinde ya da ödenmeden işlemin tamamlanması mümkün olmadığında tahsilat oranı yüzde 100’e yaklaşıyor. Buna karşılık beyana dayanan vergilerde tahakkuk ile tahsilat arasındaki mesafe açılıyor.

Bu farkı yalnızca teknik bir tahsilat sorunu olarak görmek hatalı olur.

Çünkü vergi sistemi, bir noktadan sonra yalnızca kanunla değil, vergi ahlâkıyla da ayakta durur.

Mükellefin vergisini zamanında ödeme iradesini zayıflatan bir ortam varsa, tahakkuk ne kadar artarsa artsın tahsilat aynı ölçüde artmaz. Sürekli yapılandırma beklentisi, verginin adil dağıtılmadığı düşüncesi, bazı kesimlerin vergiden kaçınabildiğine ilişkin algı ve kamu kaynaklarının kullanımına duyulan güvensizlik vergi ahlâkını aşındırır.

T24 | Murat BATI

Bu soru bugün yalnızca sigorta şirketlerinin büyüme hedefleriyle ilgili değil.

Dünyanın birçok ülkesinde milyonlarca in­san hâlâ sigorta korumasının dışında kalır­ken, dijitalleşme hem tüketicilerin hem de markaların beklentilerini kökten değiştiri­yor. Bugünün müşterisi yalnızca sigorta sa­tın almak istemiyor; hızlı, basit ve zahmetsiz bir deneyim bekliyor. Ayrı bir poliçe araştır­mak, teklif almak veya farklı platformlar ara­sında geçiş yapmak yerine, satın aldığı ürün ya da hizmetle birlikte ihtiyacı olan güvence­ye de aynı anda ulaşmak istiyor. Markalar da müşteri deneyimini güçlendiren, sadakati ar­tıran ve güven oluşturan çözümler geliştirme­ye odaklanıyor. Bütünleşik sigorta tam da bu noktada müşterinin ihtiyacıyla markaların beklentisini buluşturuyor.

Aslında bu modele yabancı değiliz. Sigor­tayı satın alınan ürün veya hizmetin doğal bir parçası hâline getiren bütünleşik sigortanın en bilinen örnekleri, cep telefonu satın alır­ken sunulan ekran koruma veya uçak bileti alırken sunulan seyahat sigortaları.

Bugün küresel sigorta sektörünün en hızlı büyüyen alanlarından biri olan bütünleşik si­gortanın, sektör projeksiyonlarına göre küre­sel prim üretimindeki payını yaklaşık yüzde 2›den 2032 yılına kadar yüzde 16›ya çıkarma­sı bekleniyor. ABD ve Avrupa›da e-ticaret, mo­bilite ve fintech platformları, Afrika’da mobil ödeme sistemleri, Asya’da ise özellikle Hin­distan, Singapur ve Malezya bu dönüşümün öncüleri arasında yer alıyor.

Türkiye de konuya tam bu perspektiften yaklaşıyor. Türkiye Sigorta Birliği’nin 2024 yılında başlattığı çalışma ile birlikte konu; sigorta penetrasyonunu artırmayı, koru­ma açığını azaltmayı ve finansal kapsayıcı­lığı desteklemeyi hedefleyen yol haritası­nın önemli inisiyatiflerinden biri olarak ele alınmaya başlandı.

Türkiye’yi farklılaştıran nokta regülasyon yaklaşımı. Birçok ülkede bütünleşik sigorta önce teknoloji şirketleri ve dijital platformla­rın geliştirdiği iş modelleriyle büyüdü, düzen­lemeler ise zaman içinde uyum sağladı. Türki­ye’de ise regülatör, sektör ve teknoloji ekosiste­minin görüşlerini birlikte değerlendiren yeni düzenleme çalışmasıyla kapsayıcı bir yaklaşım benimsiyor. Amaç tüketicinin korunmasını, mevcut dağıtım yapısının sürdürülebilirliğini ve sektörün uzun vadeli gelişimini birlikte gö­zeten dengeli bir çerçeve oluşturmak.

Türkiye Sigorta Birliği’nin verilerine göre elektronik cihaz sigortalarında poliçe adedi yüzde 276 artarken yaklaşık 4,5 milyon sigor­talıya ulaşıldı. Bunların 2,7 milyonu, hayatın­da ilk kez bir sigorta ürünü alan kişilerden oluşuyor. Bu tablo, bütünleşik sigortanın sek­törün bugüne kadar ulaşamadığı yeni müşteri segmentlerine erişebildiğini gösteriyor.

Yapay zekâ, veri analitiği ve dijital platform­larla bütünleşik sigorta daha geniş alanlara yayılacak ve daha kişiselleştirilmiş çözümler sunacak. Araç alırken kullanım alışkanlıkla­rımıza, mevcut teminatlarımıza ve risk pro­filimize göre bize özel bir kasko poliçesi aynı anda düzenlenebilecek. Akıllı ev sistemleri, dijital varlıklar, lüks saatler, mücevherler, ko­leksiyon ürünleri ve giyilebilir teknolojiler de satın alma anında, kendi risklerine uygun gü­vencelerle korunabilecek. Ancak doğru ürünü doğru riskle buluşturmak, müşterinin gerçek ihtiyacını anlamak ve güven oluşturmak hâlâ teknik sigortacılık bilgisi ve insan uzmanlığı gerektiriyor. Teknoloji kararları hızlandırabi­lir; güveni ise insan inşa eder.

Bütünleşik sigortanın asıl önemi, küçük ve günlük riskler üzerinden güven inşa edebil­mesinde yatıyor. Küçük bir güvenceyle başla­yan deneyim, zaman içinde konut, otomobil, sağlık, hayat ve emeklilik gibi daha kapsam­lı koruma ihtiyaçlarına yönelik farkındalığı güçlendirebilir.

Doğru yönetişim, doğru regülasyon ve doğ­ru müşteri deneyimiyle desteklendiğinde, bü­tünleşik sigorta, daha fazla insanın güvencey­le buluşmasını sağlayacak önemli büyüme ini­siyatiflerinden biri olacaktır.

Zeynep Türker-Dünya

4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-g maddesinde aşağıdaki hüküm yer almaktadır:

"g) İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi."

Hüküm doğrultusunda, işçinin işverenden izin almadan veya haklı bir sebebe dayanmadan;

* Ardı ardına iki iş günü,

* Bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü

* Bir ayda üç iş günü işe devam etmemesi,

işverene haklı nedenle derhal fesih yetkisi vermektedir.

Bu kapsamda devamsızlık nedeniyle haklı fesih yapılabilmesi, yalnızca işçinin işe gelmemiş olmasına bağlanmamalıdır. Devamsızlığın işverenden izin alınmadan veya haklı bir mazerete dayanmadan gerçekleşmiş olması bilgi ve belgelere dayalı ortaya konulmalıdır. Bu nedenle işverenin fesih öncesinde devamsızlığın nedenini araştırması oldukça önemlidir.

Devamsızlık sürecinde işverenin, işçinin işe gelmediği günleri tutanak altına alması gerekmektedir. Bu doğrultuda, devamsızlık yapılan her gün için ayrı tutanak düzenlenmeli, tutanakta tarih, işçinin çalışması gereken saatler, işe gelmediği bilgisi ve varsa vardiya/çalışma düzeni açık şekilde belirtilmelidir.

Devamsızlık yapan işçi sonradan işyerine gelirse, işverence kendisinden devamsızlık yaptığı günlere ilişkin yazılı açıklama istenmesi uygun olacaktır. İşçiden, belirtilen tarihlerde işe gelmeme nedenini yazılı olarak açıklaması talep edilmelidir.

İşçinin devamsızlık yapmaya devam etmesi durumunda işçi ile iletişime geçilmeye çalışılması gerekir. Ancak işçi ile iletişim kurulamaması halinde noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi uygun olacaktır.

İhtarnamede işçinin hangi tarihlerde devamsızlık yaptığı, mazereti ve buna ilişkin belgeleri işverene sunması bildirilmelidir. Böylece işveren, fesih öncesinde mazeret araştırması yaptığını bilgi ve belgelere dayalı olarak kanıtlanabilir hale gelecektir.

Mazeret araştırması sonucunda işçinin haklı bir nedeni bulunmadığı anlaşılırsa ve İş Kanunu'nun 25/II-g maddesinde belirtilen devamsızlık süreleri oluşmuşsa, işveren haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabilecektir.

Devamsızlık nedeniyle yapılan haklı fesihte ihbar süresi uygulanmayacak ve dolayısıyla ihbar tazminatı gündeme gelmeyecektir. Ayrıca işveren tarafından haklı nedenle fesih gerçekleştirilmiş olacağından kıdem tazminatı da söz konusu olmayacaktır. Diğer yandan, işçinin varsa ödenmemiş ücretleri ve kullanılmayan yıllık izin ücretinin fesih tarihinde ödenmesi gerekir.

Mazeretsiz şekilde devamsızlık yapılan günler bakımından ise işverenin ücret ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Mazeretsiz şekilde devamsızlık yapan işçinin iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilirse, işten ayrılış kodu "48" olarak bildirilecektir.

Ayrıca, işveren tarafından mazeret araştırması yapılmadan ve işçiye devamsızlığını açıklama imkanı tanınmadan fesih yapılması halinde, işçinin gerçekten geçerli bir mazereti bulunuyorsa, işveren tarafından yapılan fesih geçersiz hale gelebilir. Diğer bir ifadeyle, iş güvencesi kapsamında olan işçilerin işe iade davasına ilişkin süreçleri yürütmesi söz konusu olabilecektir.

Sonuç olarak, devamsızlık işverene haklı nedenle fesih imkanı verebilecek bir husus olsa da fesih sürecinin yalnızca devamsızlık tutanaklarına dayandırılması yeterli görülmemelidir. İşverenin, devamsızlığın haklı bir mazerete dayanıp dayanmadığını araştırması önem taşımaktadır. Usulüne uygun yürütülmeden gerçekleştirilen fesihlerde, işçinin geçerli bir mazeretinin bulunduğunun anlaşılması halinde feshin geçersizliği gündeme gelebilecektir.

Star | Resul KURT

Geçen hafta kaynaklardan edinilen bilgilere dayanarak, Maliye’nin yabancı ve kurumsal yatırımcıların para piyasası fonlarına yönelen kısa vadeli sermaye hareketlerini mercek altına aldığını ve bu kaynağın uzun vadeli yatırımlara yönlendirilmesi amacıyla vergilendirme dahil çeşitli seçenekleri değerlendirdiğini duyurmuştuk.

Kaynaklardan edinilen son bilgilere göre ise Maliye, konuyla ilgili değerlendirme ve ön çalışmalarını tamamladı. Bir son dakika değişikliği olmaması halinde, para piyasası fonlarından kurumsal yatırımcıların elde ettiği kazançların yüzde 10 stopaja tabi tutulması planlanıyor.

Yerli ve yabancı kurumlar arasında ayrım yapılmayacak

Hazırlanan çalışmaya göre, Türkiye’de bulunan tam mükellef kurumlar ile dar mükellef kurumlar arasında ayrım yapılmaksızın, para piyasası fonlarından elde edilen kazançlara yüzde 10 oranında stopaj uygulanması bekleniyor.

Mevcut uygulamada tam mükellef kurumların bu fonlardan elde ettiği kazançlara stopaj uygulanmıyor. Söz konusu kazançlar, kurumların üçer aylık dönemlerde verdikleri geçici vergi beyannameleri üzerinden vergilendiriliyor.

Yeni düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde yerli kurumsal yatırımcılar, ödedikleri stopaj tutarını geçici vergi beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edebilecek.

Yabancı yatırımcı için stopaj nihai vergi olacak

Yabancı kurumlar açısından ise yüzde 10 oranındaki stopajın nihai vergi olarak uygulanması planlanıyor. Böylece yabancı kurumsal yatırımcıların para piyasası fonlarından elde ettiği kazanç üzerinden kesilen yüzde 10’luk tutarın ayrıca vergilendirilmesi öngörülmüyor.

Öte yandan yerli ve yabancı gerçek kişilerin para piyasası fonlarından elde ettiği kazançlara yönelik stopaj oranında herhangi bir değişiklik yapılması beklenmiyor. Mevcut uygulamadaki yüzde 17,5 oranındaki vergilendirmenin devam etmesi planlanıyor.

Stopaj, düzenleme sonrası oluşan kazanca uygulanacak

Düzenlemenin, kararın yayımlandığı tarihten itibaren oluşacak kazançlar için geçerli olacak şekilde yürürlüğe konulması planlanıyor.

Buna göre, kararın yayımlanmasından bir ay önce para piyasası fonu satın alan bir kurumsal yatırımcının, söz konusu fonu kararın yayımlanmasından iki ay sonra satması halinde kazancın geçmiş döneme ait kısmı stopaja tabi olmayacak.

Bu yatırımcının elde ettiği kazancın kararın yayımlanmasından sonraki iki aylık döneme isabet eden bölümü üzerinden ise yüzde 10 oranında stopaj kesilecek.

Maliye’nin çalışmasıyla, kısa vadeli sermaye hareketlerinin vergilendirme yoluyla uzun vadeli ve üretken yatırımlara yönlendirilmesi hedefleniyor.

Ekonomim

Eylem Planı'nın Türkiye açısından güvenlik boyutuna da vurgu yapılan çalışmada, “Derneğimiz açısından en değerli boyut, planın dijital egemenlik vurgusudur. Yerli ve güvenli altyapı kapasitesinin geliştirilmesi, yabancı sistemlere olan bağımlılığın azaltılması ve verinin ülke içinde işlenmesi; yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ulusal güvenlik açısından da stratejik bir kazanımdır. Nitelikli istihdam hedefi ise, ülkemizin yetişmiş beyin gücünü yurt içinde tutması için güçlü bir zemin sunuyor” ifadesine yer verildi.

Kamu yatırımlarının yüzde 2’si yapay zekâya ayrılacak

Değerlendirme notunda, yapılacak eylemlerin ekonomik değer, istihdam ve dijital egemenlik kanallarından fırsatlar doğurduğu vurgulanarak, veri merkezleri, bulut ve yapay zekâ altyapılarının özel sektörce yapılması, 1 GW seviyesinde veri merkezi, kamu yatırımlarının yüzde 2’sinin yapay zekâya ayrılması ve insan kaynağı-KOBİ özendirmesi ve yatırımların kolaylaştırılmasıyla 1 trilyon TL’lik bir ekonomik değere ulaşma hedefine vurgu yapıldı.

Bu eylemlerin gerçekleşmesiyle önemli bir eşiğin aşılacağı belirtilen değerlendirme notunda, “Planın ortaya koyduğu hedefler, Türkiye için önemli bir sıçrama potansiyeli taşıyor” denildi.

YZ kullanımı genişleyince saldırı artacak, daha kritik hâle gelecek

Değerlendirme notunda, plan doğrultusunda ele alınması gereken riskler de değerlendirildi. Bu kapsamda sorumlu birimlerin eylem planı uygulamasına katılmaması-kurumlar ve birimler arası eşgüdüm, yapay zekâ uygulama ve modellerinin etik ve güvenilirliği, kişisel verilerin korunması gibi unsurlara dikkat çekildi. Yapay zekâ uygulamalarının kamu ve özel sektörde yaygınlaşmasının, siber saldırıları da artıracağına vurgu yapılan ve bu unsur “genişleyen saldırı yüzeyi” başlığıyla yapılan değerlendirmede, “Yapay zekânın kamu hizmetlerinden sağlığa kadar yaygınlaşması, siber saldırılar için yeni ve daha kritik hedefler doğuruyor. Altyapı büyüdükçe güvenlik ihtiyacı da katlanarak artıyor” denildi. DDSGD değerlendirme notunda, risklere karşılık, risk temelli bir düzenleyici çerçeve oluşturulması hedefinin isabetli bir çözüm olarak değerlendirildiği vurgulandı.

Üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları katkı verebilir

Eylem Planı'nın, hazırlık yanında, uygulama sürecinde de kamu yanında, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katkısını alma yaklaşımının en olumlu yönlerden biri olduğu belirtilen değerlendirme notunda, DDSGD ve sivil toplumun yapay zekâ okuryazarlığının yaygınlaştırılması, güvenlik farkındalığının artırılması, nitelikli insan kaynağının gelişimine katkı sunulması ve etik ilkelerin savunulmasında önemli katkı verebileceği vurgulandı.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Bu olay Türk futbolunda ücret ve maaşlara ilişkin vergi uygulamalarında bir istisna değil; aksine sistemin nasıl çalıştığını gösteren tipik bir örnektir.

Çünkü Türkiye’de futbol ekonomisi artık sahada oynanan oyunun çok ötesine geçmiş durumda. Asıl oyun; vergi düzeninde, maaş kurgularında ve finansal mühendislikte oynanıyor. Ve bu görünmeyen oyun, rekabetin doğasını kökten değiştiriyor.

Süper yıldızlar beyanname vermek zorundalar!

2025 itibarıyla yıllık geliri 4 milyon 300 bin TL’yi aşan futbolcu gelirleri beyannameye tabi ve bu gelire ulaşan ya da aşan oyuncularda vergi oranı %40’a kadar çıkabiliyor. Stopaj oranı ise %20. Teoride bu, yüksek gelirli futbolcuların ciddi bir vergi yükü taşıdığı anlamına gelir.

Ancak Türkiye’de sorun teknik olmaktan daha çok bir zihniyet meselesine dönüşmüş durumda…

Çünkü sistem “net ücret” üzerine kuruludur. Oyuncuya garanti edilen rakam net olarak ödenir; vergi yükü ise kulüp tarafından üstlenilir. Bu yapı kulüplere geniş bir hareket alanı sağlar. Özellikle stopaj iadesi mekanizması, bu sistemin en kritik unsurudur. Kâğıt üzerinde ödenen verginin bir kısmı kulübe geri döner ve yeniden kullanılabilir hale gelir.

Süper Lig’de vergi bir finansman aracına dönüştü

Bugünkü futbolun vergilendirilmesi, uygulamada vergiyi bir yük olmaktan çıkartıp bir finansman aracına dönüştürüyor.

Bu bağlamda Osimhen örneği bu sistemin anatomisini açık biçimde ortaya koyuyor. Yıllık net geliri yaklaşık 21 milyon Euro olan bir oyuncunun toplam vergi yükü, bu kapsamda 10,5 milyon Euro’ya ulaşıyor. Ancak bu yükün büyük bölümü oyuncudan değil kulüpten çıkıyor. Ödenen stopajın yaklaşık yarısı kulübe iade ediliyor ve “altyapı harcaması” gibi kalemlerle yeniden kullanıma giriyor.

Yaklaşık 5,25 milyon Euroluk bu iade, bugünkü kurla yüz milyonlarca liralık bir finansman anlamına gelir. Dört yıllık bir sözleşmede bu rakam 1 milyar TL’ye yaklaşır.

Vergi konusundaki uygulamalar büyük kulüplere avantaj sağlıyor

Bu yapı rekabeti doğrudan etkiliyor. Çünkü, daha çok harcayan kulüp daha fazla vergi öder; daha fazla vergi ödeyen daha fazla iade alır ve daha fazla iade alan daha pahalı oyuncular transfer eder.

Bu döngü finansal gücü olan kulüpleri daha da güçlendiriyor.

2026-27 sezonu maaş bütçeleri bu tabloyu net biçimde ortaya koyuyor… Fenerbahçe 134,6 milyon Euro, Galatasaray 95,8 milyon Euro, Beşiktaş 54,7 milyon Euro, Trabzonspor 43,6 milyon Euro ve Başakşehir 21 milyon Euro maaş ve ücret gideri yapacak.

Bu fark, sportif değil finansal bir lig yapısını işaret ediyor.

Trabzonspor’un Mohamed Salah transferi ise sistemin başka bir boyutunu gösterir. Liverpool ile sözleşmesi biten oyuncunun “bedelsiz” transfer edilmesi ilk bakışta avantaj gibi görünüyor. Ancak yıllık 10 milyon Euro maaş, 7 milyon Euro imza parası ve bonuslarla maliyet 17 milyon Euro’nun üzerine çıkıyor.

Yani “bedelsiz transfer” olarak görünen transfer hareketi, gerçekte maliyetin farklı kalemlere dağıtılmasıdır.

Osimhen vergi üzerinden finansman yaratırken, Salah transferi maliyetin sözleşme mimarisiyle dağıtıldığını gösterir.

Ancak sistem burada da durmuyor.

Kerem Aktürkoğlu olayı sistemin bir zaafı mı, yoksa sonucu mu?

Şunu net olarak söyleyebilirim ki; Osimhen sistemi anlatır. Kerem Aktürkoğlu ise sistemin nereye gittiğini, evrildiğini…

Son dönemde gündeme gelen iddialar, bazı oyuncu maaşlarının kulüp dışındaki yapılar üzerinden finanse edildiğini ortaya koyuyor. Bu tür uygulamalarda resmi sözleşme ile gerçek ödeme arasında fark oluşur.

Peki bu ne demek?

Bu şu anlama geliyor:

• Kulüp maliyetini olduğundan düşük gösterir

• Vergi matrahı tartışmalı hale gelir

• Rekabet eşitliği ortadan kalkar

Bu artık vergi bir vergi avantajından daha çok sistemin delinmesidir. Ama daha da önemlisi ise; bu türden uygulamaları bir istisna olmaktan çıkıp sistemin doğal sonucuna dönüşmesidir.

Zira, vergi üzerinden yaratılan avantaj zamanla daha ileri yöntemlerle genişletilip sistem bir finansman modeline dönüşüyor. Bu da rekabeti bozan haksız bir uygulama olarak yaygınlaşıyor.

Bu olayın nasıl olduğuna bir bakalım isterseniz.

Öncelikle oyuncuya net ücret ödeniyor. Oyuncunun stopaj ve gelir vergisi yükümlülüğünü kulüp üstleniyor. Kulüp ödediği vergilerden, vergi iadesi alıyor. Bu sayede kendisini fonlayan kulüp üçüncü kişilere ya da kurumlara ödemelerini gerçekleştiriyor…

Bu iş ücret ve vergilendirme modeli rekabeti yok eden, sistemi bozan, sosyal adaleti örseleyen bir özelliğe sahiptir.

Futbolun vergilendirilmesinde Avrupa ile aramızda ciddi farklılıklar var!

Gerçekten de Avrupa’nın elit liglerinde oyuncu ücret ve maaşlarının vergilendirilmesi konusunda Süper Lig uygulaması bakımından önemli farklılıklar bulunuyor.

Avrupa futbolu, oyunun doğal yapısının getirdiği gerçek bir ekonomiye dayalıyken, Süper Lig’de kurgulanmış bir futbol ekonomimiz var.

Aslında futbol jargonuyla söyleyecek olursak; bu bağlamda Gerçek Ekonomi, Kurgulanmış Ekonomiye karşı diyebiliriz.

Avrupa’da oyuncuların ücretlerin vergilendirilmesi uygulamalarına baktığımızda:

• Oyuncunun brüt kazandığını,

• Vergisini kendisinin ödediğini,

• Kulüplere vergi iadesi olmadığını,

• Üçüncü taraf ödemelerinin sıkı denetim altında tutulduğunu görüyoruz.

Türkiye’de ise bu uygulama Avrupa'dan tamamen farklılaşarak karşımıza çıkıyor.

• Oyuncu net kazanıyor,

• Vergiyi kulüp ödüyor,

• Verginin bir kısmı kulübe geri dönüyor,

• Sistemin gri alanlara açılıyor.

Buradan hareketle açıkça söyleyebilirim ki, Türk vergi sistemi ile Avrupa’daki vergi sistemi arasında futbolun vergilendirilmesi bakımından belirgin farklar bulunuyor.

Avrupa’da rekabet ekonomik gerçeklikler üzerine kurulurken; ülkemizde ise daha çok finansal kurgular üzerinden şekilleniyor. Hal böyle olunca, ortada gerçek bir rekabetten söz etmek mümkün olamıyor.

Osimhen transferi ve ücret modeli, Süper Lig’de var olan sistemi açıklarken; Salah modeli bu sistemin nasıl genişletildiğini, Kerem Aktürkoğlu ücretlendirme modelinde de sistemin nasıl aşındırıldığını ortaya koyuyor. Bu bağlamda Osimhen’in hesaplarına konulan haciz, bu sistemin ne kadar kırılgan bir yapıya sahip olduğunu da gözler önüne seriyor.

Aslında biz futbolda oyunu değil; vergiler, maaş bütçeleri ve finansal hesaplarla kurulmuş bir ekonomik illüzyonu izliyoruz.

Sosyal adaleti yaralıyor!

Bu tablo, sosyal vergi adaleti açısından da derin bir çelişkiyi açık biçimde gözler önüne seriyor.

Net geliri 28 bin 75 lira olan bir asgari ücretli, her ay düzenli olarak SGK ve işsizlik sigortası primi öderken; yıllık milyarlar kazanan oyuncuların, vergi yükünün fiilen kulüp tarafından üstlenilmesi, sistemin gerçek yükünü kimlerin taşıdığını net biçimde gözümüze çarpıyor. Bir yanda geçim mücadelesi veren milyonlar, diğer yanda kazancıyla orantılı bir vergi sorumluluğu hissetmeyen üst gelir grubu… Bu dengesizlik yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal adalet duygusunu da aşındıran yapısal bir soruna işaret ediyor.

Daha çarpıcı olan ise; açlık ve yoksulluk sınırının altında yaşayan geniş taraftar kitleleri, çoğu zaman bu gerçekliğin farkında bile olmadan; havalimanlarında, antrenman sahalarında ve tribünlerde bu oyuncuların peşinden koşuyor, onları omuzlarında taşıyor. Oysa bugün kendi yoksulluğunu derinleştiren unsurlardan biri olan vergi kayıpları ve hatalı uygulamalar, doğrudan onların yaşam koşullarını ağırlaştırıyor. Buna rağmen futbolun büyüsü ve siyasetin kulüpler aracılığıyla yönlendirdiği algı, bu kitlelerin gerçekliği görmesini zorlaştırıyor. Halbuki yapılması gereken, tam da bu kesimin sesini yükselterek sosyal adaleti zedeleyen bu düzene karşı çıkmasıdır. Ancak mevcut yapı, bu farkındalığın oluşmasını engelleyen bir körlüğü yeniden üretmeye devam ediyor.

Sonuç olarak

Sonuç itibariyle; Victor Osimhen üzerinden görünür hale gelen, Mohamed Salah ile genişleyen ve Kerem Aktürkoğlu örneğinde aşınan bu ücret vergilendirme modeli ve vergi uygulamaları, kulüpler arasında haksız rekabete neden olurken, toplumsal açıdan da sosyal adaleti yaralıyor.

Bu uygulamaların sonucunda görüyoruz ki; kulüpler bakımından bilanço dipnotları, yeşil sahalarda alınacak sonuçlardan daha önemli hale geliyor. Üstün muhasebe teknikleri ve vergiden kaçınma yasallıklarıyla kulüpler, oyuncularıyla akdettikleri ücret sözleşmelerinde kamusal vergi adaletini ve yeşil sahalardaki rekabeti bozabilecek uygulamalara yönelebiliyorlar.

Şüphesiz ki, bu düzen sürdürülebilir değildir; çünkü nihayetinde bu uygulamalar rekabeti çarpıtır, mali disiplini bozar ve en önemlisi toplumsal adalet duygusunu kemirir. Eğer oyunun kendisini kurtarmak istiyorsak, bu illüzyonu değil gerçeği konuşmak zorundayız...

Verginin kulüpler için bir finansman aracı olarak kullanılmadığı; adaletin temeli olduğu bir düzene geçmeden Türk futbolunun ne ekonomik ne de sportif olarak sağlıklı bir geleceği olmayacaktır.

Ekonomim

Batma tavsiyeleri

Birincisi ile başlayalım. Yapay zeka ça­ğında batmak istiyorsanız, bütün odağı­nız yapay zeka olsun. YZ’yı amaç haline getirin. Strateji üretmeyi, iş modelini­zi gözden geçirmeyi, süreçlerinizi analiz etmeyi ve iyileştirmeyi hiç düşünmeyin. YZ nasılsa bunları sizin için yapar. Hat­ta güvenilir, tecrübeli danışmanlarınız ile yolları ayırın. Zaten ihtiyacınız kal­madı, YZ her merak ettiğiniz konuyu ce­vaplıyor. Hatta YZ geldi diyerek, süreçle­ri iyileştirmeden, kritik insanları da iş­ten çıkartın. YZ projelerine ciddi kaynak ayırın, ama inovasyon ve ARGE’ye, ku­rumsal gelişime sakın kaynak ayırmayın!

İkincisi, jeopolitik, jeoekonomik, tek­nolojik, makro ekonomik ve finansal risklere karşı duyarsız olun. Dış çevre­nizde ne olduğuna dair analizler yap­mayın. Pazar, rakipler ve henüz rakip ol­masa da rakip olma potansiyeli taşıyan teknoloji odaklı şirketleri yakından izle­meyin. Hatta hiç ilgilenmeyin. Dedikodu seviyesinde istihbarat ile yetinin. Tedbir almayın. Nasılsa buraya kadar eski alış­kanlıklar ile geldiniz. Nasılsa en iyi ürün sizde, en doğru risk yönetimini de siz bi­liyorsunuz. Konjonktür bir değişsin, za­ten şu kötü karlılık ve EBITDA oranları­nız da iyileşecek!

Üçüncüsü madem YZ geliyor, kurum­sallaşma, yetenek bulma, yetenek yöneti­mi, yetenek geliştirme ve organizasyonel yapılanma da gereksiz. İç kontrol siste­mine de ihtiyaç kalmıyor. Beş seneye ka­dar insanın denklemden çıkacağına yü­rekten inanın ve bu yönde hareket edin. Beyaz yakayı ve gelişimini hiç önemse­meyin. Biri gider biri gelir inancınızı ko­ruyun. İnsanlar, sadece YZ gelene kadar idare etmeniz gereken unsurlar!

Dördüncüsü yönetişime asla önem vermeyin. İş dünyası tarihin en derin ve kompleks değişimlerinden geçerken, atadan dededen kalma yönetim prensip­lerini uygulayın. Yönetim Kurulu’na ihti­yacınız yok. Kurul sizsiniz zaten. Büyük ölçekli bir şirket de olsanız, asla Yönetim Kurulu ve İcrayı ayırmayın. Tüm yetkile­ri elinizde toplayın. Organizasyon içinde insiyatif kullanma, karar verme ve hesap verebilirlik konularını devreye almayın. Her şeyi kendinizde toplayın ki kontrol sağlanabilsin. Zaten zor dönemler bunu gerektirir, öyle değil mi?

Beşincisi, işlere muhakkak dar bir çev­reyle bakın. Siz ve şirket kurulduğun­dan beri yanınızda olan o iki sadık yö­netici yeter. Bir de otuz senedir yanınız­da olan avukatınız ve mali müşavirinizi de unutmayın. Bu tür dönemlerde, fark­lı perspektifler değil, sadık, bilindik, ta­nıdık kişilerin geleneksel görüşleri sizi korur! Şirketinize yeni bir gözle bakabi­len, iyileşme ve gelişme alanlarını gören, zayıf yanları net şekilde ortaya koyan, si­ze aksiyon almanız için net yol haritaları çizen danışman veya çalışanları şirketi­nizden uzak tutun. Bunlar masraf kapısı.

Şaka bir yana

Siz de görüyorsunuz ki şirketinizin bu dönemde ayakta kalması çok zor. Reka­betten sıyrılıp iyi bir pozisyon alması da­ha da zor. Çünkü oyun kuralları değişti, değişmeye de devam ediyor. Bu değişim öyle güçlü ve hızlı ki, bu dönemde bu iş­lerin ana vatanı olan Amerika’dan dahi yeni yönetim teorisi çıkmıyor, çıkamı­yor. Çünkü hiçbir yönetim sistemi, bu değişimi yakalayamıyor.

Bu beş önerinin tam tersini yapma­nız sizi oyunda tutar. Kafanızı kaldırıp, dünyada neler oluyor görmeniz lazım. Bugün çok büyük ciro ve net karlar elde eden şirketlerin dahi yönetişim, strate­ji ve yönetim yapılarına baktığımda, beş on seneye orada olamayacaklarını gö­rebiliyorum. Lütfen, bu dalgalara doğru yaklaşımla girin.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

Türkiye’de satıcı­nın fiziki ve tica­ri kapasitesi ile vergi­sel yükümlülüklerine ilişkin olumsuzluk­lar, faturanın gerçek bir işleme dayanma­dığının göstergesi sa­yılabilmekte ve alı­cının KDV indirim hakkının reddine da­yanak oluşturabil­mektedir. Oysa satıcı hakkındaki şüphe ile alıcının indirim hakkı­nın reddi aynı hukuki sorun de­ğildir.

Avrupa Birliği Adalet Divanı: Ayrıştırmalı yaklaşım

ABAD, KDV’nin tarafsızlığı ve indirim hakkı üzerinden, işlemin gerçekliğini, KDV dolandırıcılı­ğının varlığını ve alıcının dolan­dırıcılıkla bağlantısını ayrı ince­lemektedir:

1-Teslim veya hizmet gerçekte yapılmamışsa indirimin maddi şartı oluşmaz. İşlemin gerçekli­ği, olayın bütün koşulları değer­lendirilerek belirlenir (Global Ink Trade).

2-İndirimin şartları gerçek­leşmişse hak, ancak alıcının do­landırıcılığa katıldığı veya işle­min dolandırıcılıkla bağlantı­lı olduğunu bildiği ya da bilmesi gerektiği objektif delillerle ida­rece ortaya konularak reddedi­lebilir (Kittel; Mahagében ve Dá­vid; Global Ink Trade).

3-Satıcının ekonomik faaliyet­te bulunmaması veya vergi ödev­lerini yerine getirmemesi, alıcı­nın dolandırıcılığı bildiğini tek başına göstermez. Alıcıdan ver­gi idaresine özgü kapsamlı dene­timler yapması istenemez; ancak somut şüphe belirtileri varsa ma­kul tedbirler alması beklenebilir (Mahagében ve Dávid; Global Ink Trade; Granulines Invest).

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Satıcının ihlali kusursuz alıcıya yüklenemez

AİHM konuya mülkiyet hak­kı ve ölçülülük yönünden yaklaş­maktadır:

1-KDV dahil bedeli ödeyen ve kendi kayıt ve beyan yükümlü­lüklerini zamanında yerine geti­ren alıcının KDV indirimiyle il­gili meşru beklentisi, mülkiyet hakkı kapsamında korunabilir (Bulves).

2-Alıcıdan satıcının vergiye uyumunu denetlemesi veya sağ­laması beklenemez. Satıcının ihlalinin sonuçlarını, dolandı­rıcılığı bildiği ya da bilebilecek durumda olduğu gösterilmeyen alıcıya yüklemek aşırı bireysel külfettir (Bulves).

3-Bu koruma, işlemin gerçek olduğu, ancak satıcının işlemi kaydetmediği, beyanname ver­mediği ve KDV’yi ödemediği du­rumda da geçerlidir. Belirleyici olan alıcının kendi yükümlülük­lerini yerine getirmesi, satıcı­yı denetleyememesi ve dolandı­rıcılıkla bağlantısının gösteril­memesidir (Business Support Centre).

Anayasa Mahkemesi: Sahtelik iddiası esastan incelenmelidir

Arbay Petrol ve Arbay Tu­rizm kararında idare, sahte fatu­ra düzenlediği tespit edilen sa­tıcıdan yapılan alımlara ilişkin KDV’nin indirimden çıkarılma­sını istemiş; mükellefler ihtira­zi kayıtla düzeltme beyannamesi vermiştir. Davalar, beyanname­lerin süresinden sonra verildiği gerekçesiyle esastan incelenme­miştir.

AYM; faturadaki mal ve hiz­metlerin gerçekten alınıp alın­madığının araştırılmadığını, ger­çek durumun somutlaştırılmadı­ğını ve mükelleflerin itirazlarını etkili biçimde ileri süremediği­ni belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Ancak karar, satıcıdaki usulsüz­lüğün alıcının indirimini han­gi şartlarda kaldıracağına iliş­kin maddi bir ölçüt koymamakta; yalnızca etkili yargısal denetimi güvence altına almaktadır.

Danıştay: Sahtelik somut tespit gerektirir

Dokuzuncu Daire, satıcı hak­kında ilgili döneme ilişkin vergi tekniği veya inceleme raporu bu­lunmamasını mevcut tespitlerin faturaların sahteliğini somut ola­rak ortaya koymamasını ve dava­cı hakkındaki inceleme raporun­da söz konusu KDV’nin indirim konusu yapılmasının eleştiril­memesini dikkate alarak KDV ia­desinin reddini hukuka aykırı bulmuştur (K.2024/4097). Yal­nızca banka ve çek hareketle­rinden çıkarılan değerlendir­meleri de yetersiz görmüştür (K.2024/6069).

Dördüncü Daire ise, belge dü­zenleyen mükellefin işlem hac­miyle ticari kapasitesi arasın­daki açık uyumsuzluğu, iş ye­ri ve çalışan durumunu, vergisel uyumsuzluklarını ve şüpheli ti­cari bağlantılarını birlikte değer­lendirerek faturaların gerçek bir işleme dayanmadığı sonucuna ulaşmıştır (K.2023/826).

Dolayısıyla, bu Danıştay ka­rarlarında belirleyici olan, satıcı hakkında herhangi bir olumsuz­luk bulunması değil, tespitlerin uyuşmazlık konusu faturaların gerçek bir işleme dayanmadığını somutlaştırmasıdır.

Sonuç

Aktarılan Danıştay kararların­da, öncelikle faturanın gerçek bir işleme dayanıp dayanmadığı in­celenmektedir. İşlemin gerçek­leşmediği somut delillerle ortaya konulursa indirimin maddi şartı oluşmaz. Buna karşılık işlem ger­çekse, ABAD’a göre indirim hak­kı, alıcının dolandırıcılığa katıl­dığı veya bunu bildiği ya da bil­mesi gerektiği objektif delillerle ortaya konulmadan reddedile­mez. AİHM’e göre ise satıcının vergisel ihlalinin sonuçlarının kusursuz alıcıya yüklenmesi aşı­rı bireysel külfet oluşturabilir.

Türk Vergi Yargısı’nda bu ikin­ci aşamaya ilişkin açık ve yerle­şik bir ölçüt, tespit edilebildiği kadarıyla henüz bulunmamakta­dır. Oysa önce işlemin gerçekli­ği belirlenmeli; işlem gerçek ol­makla birlikte tedarik zincirin­de dolandırıcılık varsa alıcının bununla bağlantısı ayrıca ortaya konulmalıdır. Satıcı hakkında­ki şüphe, işlemin araştırılması­nı gerektirir; tek başına alıcının KDV indirim hakkının reddini değil.

Prof. Dr. Funda Başaran Yavaşlar-Dünya

Porsche tarafından yapılan açıklamaya göre, taraflar satış sözleşmesini imzaladı.

İşlemin önümüzdeki aylarda tamamlanması beklenirken, satışın finansal detayları kamuoyuyla paylaşılmadı.

Porsche, MHP satışının "Sportwagenschmiede35" adı verilen gelecek vizyonu kapsamında gerçekleştirildiğini belirtti. Şirket, bu strateji doğrultusunda ana faaliyet alanlarına daha fazla odaklanmayı hedefliyor.

Porsche'den yeniden yapılanma adımları

Cnbc-e'nin aktardığına göre Porsche, yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında daha önce batarya üretimi, bir yazılım şirketinin faaliyetleri ve elektrikli bisiklet alanındaki çalışmalarını sonlandırmıştı.

MHP'nin satışının da şirketin kaynaklarını temel faaliyetlerine yönlendirme stratejisinin bir parçası olduğu belirtildi.

Yapay zeka ve dijitalleşmede işbirliği

Porsche ile TCS, MHP satışının yanı sıra dijital çözümler ve yapay zeka alanlarında uzun vadeli stratejik işbirliği yapma konusunda da anlaştı.

Satış işleminin tamamlanmasının ardından MHP, Tata Grubu bünyesinde bağımsız marka ve danışmanlık şirketi olarak faaliyetlerini sürdürecek.

Almanya'nın Ludwigsburg kentinde merkezi bulunan MHP'nin dünya genelinde 4 bin 500'den fazla çalışanı bulunuyor.

Şirket, 30 yılı aşkın süredir özellikle otomotiv ve imalat sektörlerinde bilgi teknolojileri dönüşümü alanında danışmanlık hizmeti veriyor.

MHP'nin satış sonrasında da Porsche'nin dijital dönüşüm çalışmalarındaki önemli iş ortaklarından biri olmaya devam etmesi bekleniyor.

Ekonomim

Piyasada vadeler uzadı, 3 aylık vade “peşin” sayılır oldu. Yetmezmiş gibi borcunu zamanında ödemeyen yüzünden şirketler banka kredisi kullanmak ve boşu boşuna faiz ödemek zorunda

1- SORUN: Günümüzde işletmelerin en kronik dertlerinden biri alacak tahsilatıdır. Vadeler kâğıt üzerinde uzamıyor; fiilen uzuyor. Müşteriyle 60 gün üzerinde anlaştığınızı sanıyorsun, ödeme 120’nci günde geliyor. Aradaki fark sadece takvimde bir kayma değil. Sorun, daha derinde ve yıkıcı boyutta…

2- ETKİSİ: O 60 günde maaşları ödedin, vergileri yatırdın, tedarikçiye para çıkardın. Nakit yerine bankadan kredi kullandın. Oysa müşteri ödemesini zamanında yapsaydı, belki o krediyi hiç çekmeyecektin. İşte asıl mesele burada yatıyor: Geç tahsilat sadece “zaman kaybı” değil ne yazık ki…

“İŞLER İYİ GİDİYOR AMA PARA YOK” ÇÜNKÜ ALACAĞIN ZAMANINDA ÖDENMİYOR

3- ÇÖZÜM: Bu; ödediğin kredi faizinin asıl sebebidir. Müşterin kredi kullanmıyor; sen kullanıyorsun. O, senin bilançonu kendi işletme sermayesi gibi kullanıyor. Sen hem alacağını bekliyor hem de bankaya faiz ödüyorsun. Bu, gizli bir transferdir. Riski, maliyeti ve stresi, derdi, kederi sana yüklüyor.

4- YÖNTEM: Bu tablo, Türkiye’de birçok KOBİ’nin ve orta ölçekli firmanın günlük gerçeği... Vadeler uzadıkça nakit döngüsü bozuluyor. Nakit bozulunca kredi ihtiyacı artıyor. Kredi arttıkça faiz yükü büyüyor. Faiz büyüdükçe kâr marjı eriyor ve “işler iyi gidiyor ama para yok” cümlesi diline düşüyor.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Geç tahsilata dair…

Oysa para var mıydı?

Elbette… Sadece başkasının kasasında, senin riskinle bekliyordu. Piyasada “müşteri kaçmasın” diye vade esnekliği göstermek neredeyse zorunluluk haline geldi. Ama bu esneklik, tek taraflı nedense...

Peki ya faiz faturası?

60 günü 120 güne çeviren her gecikme, bir faiz faturası çıkarıyor. Bu fatura ne bilançoda “müşteri riski” diye net görünüyor ne de fiyat teklifinde yer alıyor. Sessizce, faiz satırında kendini gösteriyor.

NOT

GECİKEN TAHSİLAT ASLINDA SENİN ADINA KULLANILAN, FAİZİNİ SENİN ÖDEDİĞİN KREDİDİR

Daha gerçekçi vadeler, peşin indirimleri, teminat mekanizmaları, erken ödeme teşvikleri ve gerektiğinde “hayır” diyebilme cesareti gerekiyor. Çünkü her geciken tahsilat, senin adına kullanılan, faizini de senin ödediğin kredidir. Geç tahsilat sadece zaman kaybı değildir. Bazen en pahalı kredidir.

GEÇ TAHSİLAT LÛGATI

Alacak gecikmesi: Borcun veya ödemenin kararlaştırılan son ödeme tarihinde ödenmemesi

Borca sadakat: Alınan borcun taahhüdünün vaktinde, eksiksiz ve dürüstçe yerine getirilmesi

Temerrüt: Borçlu veya alacaklının, haklı bir sebep olmaksızın taahhüdünden kaçınması durumu

Kurnaz müşteri: Parası olmasına rağmen “nasılsa herkes geciktiriyor” diye borcunu erteleyen

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Matriks Haber'in TCMB verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, 14 Ağustos haftasında 183,5 milyar dolar olan rezervler, 21 Ağustos haftasında yaklaşık 5 ayın en yüksek seviyesi olan 188,8 milyar dolara yükseldi.

Rezervler, 30 Ocak 2026 haftasında 218,2 milyar dolar ile tarihi zirvesini gördükten sonra dalgalı ve ağırlıklı olarak aşağı yönlü bir seyir izlemişti.

Mart ayında sert gerileyen rezervler, 26 Haziran haftasında 149,2 milyar dolar ile yaklaşık altı ayın en düşük seviyesine inmişti.

Temmuz ayında yeniden toparlanan rezervler, 31 Temmuz haftasında 164,4 milyar dolara yükselmişti. 7 Ağustos haftasında güçlü bir artışla 178,4 milyar dolara çıkan rezervler, 14 Ağustos haftasında 183,5 milyar dolara ulaştı.

Yapılan hesaplamaya göre toplam rezervler 13 Mart haftasından bu yana yaklaşık 5 ayın en yüksek seviyesine çıkarken, 30 Ocak'taki tarihi zirvenin yaklaşık 29,4 milyar dolar altında kaldı.

TCMB, rezerv rakamlarını 27 Ağustos Perşembe günü saat 14.30'da açıklayacak.

Ekonomim

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.