Çinli konteyner taşımacılığı şirketi Sea Legend, bu hafta Arktik Okyanusu üzerinden Avrupa ve Asya arasında ilk düzenli konteyner taşımacılığı hizmetini başlatacak.

FT’nin haber analizine göre, özellikle Türkiye ve Kuzey Afrika pazarlarına odaklanan Sea Legend’in haftalık seferleri, Çin’in doğu kıyısındaki Ningbo Limanı ile İngiltere’deki Felixstowe Limanı arasında gerçekleştirilecek.

Seferler, Rusya’nın kuzey kıyılarını takip ederek Arktik üzerinden ilerleyecek.

Şirket, yeni rotayı, geçmişte Çin ile Avrupa’yı birbirine bağlayan ticaret güzergahına atıfla “Buzdan İpek Yolu” olarak adlandırdı.

Sefer süresi yarıya inecek

Arktik bölgesinde yaz aylarında deniz üzerindeki buzun yeterince kuzeye çekilmesi, gemilerin buz kırıcı özelliğe ihtiyaç duymadan rotayı kullanmasına olanak sağlıyor.

Yeni güzergahın, Arktik Okyanusu'ndaki koşullara bağlı olarak Ningbo ile Felixstowe arasındaki yaklaşık 40 günlük seyir süresini yarıya indirmesi bekleniyor.

Arktik'teki buzulların erimesiyle birlikte bölge, Avrupa ve Asya arasındaki geleneksel deniz taşımacılığı rotalarına alternatif olarak öne çıkıyor.

Kuzey Kutbu'nun ticari rota yapılması planlanıyor

Pekin’in yıllardır gündeminde tuttuğu “Buzdan İpek Yolu” (Polar Silk Road), Kuzey Kutbu’ndaki buzların çekilmesiyle birlikte teorik bir projeden çıkıp ticari bir rotaya dönüşmeye başlıyor. Çin’in asıl hedefi ise yalnızca Avrupa’ya daha hızlı mal taşımak değil; enerji tedarikinden kritik hammaddelere, deniz ticaretinden jeopolitik nüfuza kadar uzanan daha geniş bir strateji kurmak.

Çin’in 2018 yılında yayımladığı Arktik politika belgesinde “Polar Silk Road” kavramı ilk kez resmi biçimde ortaya konuldu. Pekin, bu projeyi Kuşak ve Yol Girişimi’nin Arktik bölgesine uzatılması olarak tanımlarken, bölgedeki deniz yollarının geliştirilmesi, altyapı yatırımları ve ticari seferlerin artırılması hedefini açıkça ortaya koydu.

Bugün bu stratejinin merkezinde Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası bulunuyor. Asya ile Avrupa arasındaki bu güzergâh, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan geleneksel rotaya kıyasla seyir mesafesini önemli ölçüde kısaltabiliyor. Özellikle Kızıldeniz, Babülmendep ve Süveyş gibi jeopolitik açıdan kritik geçiş noktalarının savaşlar ve güvenlik krizleri nedeniyle riskli hale gelmesi, Arktik rotanın Çin açısından değerini artırıyor. Financial Times'a göre Çinli Sea Legend şirketi, 12 Ağustos'ta Ningbo-Felixstowe arasında düzenli konteyner seferi başlatmaya hazırlanıyor.

Ancak Çin açısından mesele yalnızca zaman ve navlun maliyeti değil.

Pekin, enerji güvenliği açısından da Kuzey Kutbu'na büyük önem veriyor. Rusya'nın Arktik bölgesindeki petrol ve doğalgaz kaynakları, Çin'in enerji ithalatını çeşitlendirmesine yardımcı olurken, kuzey rotası bu kaynakların Çin'e taşınmasında alternatif bir koridor oluşturuyor. Çin ayrıca Rusya'nın kuzeyindeki liman, enerji ve altyapı projelerine yönelik ilgisini yıllardır artırıyor.

Kritik boğazlara bağımlılık azalacak

Buzdan İpek Yolu'nun bir başka önemli amacı ise küresel ticaretteki kritik boğazlara bağımlılığı azaltmak. Çin'in Avrupa ile ticaretinin önemli bölümü halen Güney Çin Denizi, Hint Okyanusu, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı gibi stratejik geçiş noktalarından geçiyor. Bu bölgelerden herhangi birinde savaş, ambargo veya büyük bir güvenlik krizi yaşanması Çin'in ihracat zincirini doğrudan etkileyebiliyor. Arktik rota, bu nedenle Pekin açısından alternatif bir ticaret kapısı anlamına geliyor.

Bu stratejinin jeopolitik boyutu da giderek belirginleşiyor. Çin, Arktik bir ülke olmamasına rağmen kendisini “Yakın Arktik Devleti” olarak tanımlıyor. Rusya ile geliştirilen ticari ve enerji ilişkileri de Pekin'in bölgede uzun vadeli bir varlık oluşturmasını kolaylaştırıyor. Çin'in yeni nesil buz kırıcı gemilere, kutup araştırmalarına ve Arktik deniz taşımacılığına yaptığı yatırımlar da bu yaklaşımın parçası.

Çin rotayı stratejik bir seçenek olarak görüyor

Öte yandan Buzdan İpek Yolu'nun önünde ciddi engeller bulunuyor. Kuzey Kutbu'ndaki sert hava koşulları, mevsimsel buzlanma, sınırlı liman ve kurtarma altyapısı, yüksek sigorta maliyetleri ve Rusya'nın rota üzerindeki güçlü kontrolü, bu güzergâhın Süveyş'in doğrudan alternatifi olmasını şimdilik zorlaştırıyor.

Yine de Çin açısından asıl değer, rotanın bugün ne kadar kullanıldığından çok gelecekte oluşturabileceği stratejik seçenek. Pekin, küresel ticaretin ana damarlarından birinin kesilmesi halinde kullanılabilecek yeni bir koridor oluştururken aynı zamanda Arktik'in enerji, maden ve lojistik potansiyeline daha fazla yaklaşmış oluyor.

Kısacası Buzdan İpek Yolu, Çin için yalnızca yeni bir deniz yolu değil; ticaret, enerji güvenliği ve jeopolitik nüfuzun birleştiği uzun vadeli bir strateji.

Deniz Güldağ-Ekonomim

Düzenleme, 11 Temmuz'da Resmi Gazete'de yayımlanmış ve yürürlüğe girmesi için 30 günlük geçiş süresi öngörülmüştü. Bu sürenin tamamlanmasıyla yeni uygulama 10 Ağustos itibarıyla başladı.

250 dolar ne anlama geliyor?

Yeni düzenleme, Türkiye'de satılan cep telefonlarının fiyatının doğrudan 250 dolar olarak belirlendiği anlamına gelmiyor.

Gözetim uygulaması, ticari olarak ithal edilen telefonlarda beyan edilen değerin belirlenen eşik seviyesinin altında kalması durumunda ithalat maliyetinin hesaplanmasında dikkate alınan kıymeti etkiliyor.

Bu nedenle değişikliğin özellikle ithalat değeri 250 doların altında kalan telefonlarda maliyet baskısı oluşturması bekleniyor.

Giriş ve orta segment telefonlar etkilenebilir

Yeni düzenlemeden en fazla giriş ve orta segmentteki ithal akıllı telefonların etkilenmesi bekleniyor.

Bir telefon için beyan edilen ithalat kıymetinin 250 doların altında olması halinde gözetim uygulaması nedeniyle maliyet artışı oluşabilecek. Ancak bu maliyetin tamamının tüketiciye yansıtılıp yansıtılmayacağı, ithalatçıların ve satıcıların fiyatlandırma politikalarına bağlı olacak.

Dolayısıyla düzenleme, Türkiye'de satılan tüm cep telefonlarının aynı oranda zamlanacağı anlamına gelmiyor.

İthalatta gözetim uygulaması, ürünlerin gerçek değerlerinin çok altında beyan edilmesini sınırlandırmak ve ithalat hareketlerini daha yakından takip etmek amacıyla kullanılıyor.

IMEI kayıt ücretini kapsamıyor

Düzenlemede dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri ise uygulamanın yolcu beraberinde getirilen cep telefonlarını ve IMEI kayıt ücretini kapsamaması.

Cihaz başına 250 dolarlık yeni gözetim kıymeti, yalnızca ticari cep telefonu ithalatında uygulanan gümrük gözetimi kapsamında bulunuyor.

Ekonomim

591 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile taksi ile yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan mükelleflere, kullandıkları taksimetrelerle bağlantılı olarak çalışacak veya taksimetre özelliğini de haiz Taksi Mali Cihaz kullanma mecburiyeti getirilen “Taksi Mali Cihazların” temel teknik ve fonksiyonel özelliklerini belirlemek amacıyla hazırlanan Taksi Mali Cihaz Teknik Kılavuzu (Sürüm 2.0) dijital.gib.gov.tr ve ynokc.gib.gov.tr adreslerinde yayımlanmıştır.

50 binden fazla ihale kalemi analiz edildi

İncelemede ilacın araştırma ve geliştirme aşamasından üretim, ruhsatlandırma, geri ödeme ve dağıtıma kadar hastaya ulaşan tüm süreç ele alındı.

Yaklaşık 350 patent davası taranırken, rekabet açısından önemli görülen 26 dava ayrıntılı olarak analiz edildi. Ayrıca 175 etkin maddeyi kapsayan 50 binden fazla kamu ihale kalemi değerlendirildi.

Tek yetkili satıcılık modeli değişebilir

Ön raporda patent, ruhsatlandırma ve geri ödeme süreçlerinin rakip ilaçların pazara girişini geciktirmek amacıyla kullanılmasının önüne geçilmesine yönelik düzenlemeler önerildi.

Sağlık Market Uygulaması’nda kullanılan tek yetkili satıcılık modelinin yerine ise aynı marka içerisindeki rekabeti artırmayı amaçlayan paylaşımlı münhasırlık modeli gündeme getirildi. Kurumun analizleri, ihalelere katılan firma sayısı arttıkça indirim oranlarının da yükseldiğini ortaya koydu.

Kamu Kurum İskontosu için düzenleme önerisi

Raporda Kamu Kurum İskontosu uygulamasındaki belirsizliklerin giderilmesi de önerildi. MEDULA ile İlaç Takip Sistemi arasında veri paylaşım altyapısı kurulması da sektörün işleyişine yönelik öneriler arasında yer aldı.

Ekonomim

Işıkhan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, kamu istihdam kurumu İŞKUR aracılığıyla vatandaşların iş gücüne katılımını kolaylaştırdıklarını ve istihdamı güçlendirdiklerini belirtti.

Işıkhan, paylaşımında, şu ifadelere yer verdi:

"Kamu istihdam kurumumuz Türkiye İş Kurumu aracılığıyla, vatandaşlarımızın iş gücüne katılımını kolaylaştırıyor, istihdamımızı güçlendiriyoruz. Ocak-temmuz ayları arasında, 848 bine yakın işe yerleştirmeye aracılık ettik. 450 binden fazla iş yeri ziyareti ve 2 milyona yakın bireysel görüşme gerçekleştirdik. 1 milyon 400 binden fazla açık iş (işveren tarafından talep edilen-ihtiyaç duyulan eleman) tespit ettik. İş gücü piyasasının ihtiyaçlarını tespit etmeye ve vatandaşlarımızın niteliklerine uygun işlerle buluşmasına katkı sağlamaya devam edeceğiz. Unutma İŞKUR'da iş var."

Dünya

Capital Economics Baş Küresel Ekonomisti Jennifer McKeown, yapay zeka şirketlerinin kârlarını düşürebilecek üç temel senaryoya dikkat çekerek, bunları artan rekabet nedeniyle fiyatların gerilemesi, enerji ve emtia gibi girdi maliyetlerinin yükselmesi ve yapay zekaya yönelik talebin beklentilerin altında kalması olarak açıkladı.

Ucuzlayan yapay zeka başka sektörlere yarayabilir

İlk senaryoda şirketler arasındaki rekabetin artmasıyla yapay zeka hizmetlerinin fiyatlarının düşmesi bekleniyor. Bu durum teknoloji şirketlerinin kâr marjlarını azaltırken yapay zekanın daha geniş kesimler tarafından kullanılmasını kolaylaştırabilir.

McKeown'a göre böyle bir durumda kazanç yapay zeka üreticilerinden bu teknolojiyi kullanan şirketlere kayabilir. Özellikle finans ve sağlık gibi sektörler daha düşük maliyetlerden faydalanabilir. ABD açısından ise bunun ekonominin genelinde büyük bir kayıptan çok sektörler arasında gelir transferi anlamına gelmesi bekleniyor.

Çip üretiminde önemli paya sahip Tayvan ve Güney Kore üzerindeki etki ise daha belirsiz. Yapay zekanın ucuzlaması yarı iletken talebini artırabilirken teknoloji şirketlerinin yeni yatırımlara ayırdığı bütçeyi azaltabilir.

Enerji ve emtia üreticileri kazanabilir

İkinci senaryoda yapay zeka şirketlerinin kârları elektrik ve diğer girdi maliyetlerinin yükselmesi nedeniyle gerileyebilir. Bu durumda ABD'deki veri merkezi ve bulut yatırımları yavaşlarken enerji ve ham madde ihracatçısı ülkeler daha fazla gelir elde edebilir. Körfez ülkeleri ve Norveç enerji fiyatlarından, Şili ve Avustralya ise metal talebinden faydalanabilir.

Capital Economics bu senaryonun küresel ekonomi üzerindeki toplam etkisinin sınırlı kalacağını öngörüyor.

Asıl risk talebin çökmesi

Ekonomistler açısından daha ciddi senaryo ise yapay zekaya yönelik talebin beklentilerin altında kalması. Yatırımların hızla azalması yalnızca yapay zeka şirketlerini değil, yarı iletken üreticilerinden veri merkezlerine, bulut bilişimden elektrik ekipmanları ve enerji sektörüne kadar geniş bir alanı etkileyebilir.

Yapay zeka yatırım patlamasından bugüne kadar en fazla yararlanan Tayvan, Güney Kore, Meksika, Çin ve ABD'nin böyle bir gerilemeden de en fazla etkilenecek ekonomiler arasında olması bekleniyor. Avrupa'nın ise yapay zeka altyapı yatırımlarındaki daha sınırlı payı nedeniyle kısa vadede daha az etkilenebileceği değerlendiriliyor.

Uzun vadede daha büyük bir risk var

Daha ciddi risk ise talepteki düşüşün geçici olmaması ve yapay zekanın ekonomik potansiyeline yönelik beklentilerin kalıcı olarak bozulması. Böyle bir durumda sorun teknoloji sektörünün ötesine geçebilir. Yapay zekadan beklenen verimlilik artışının gerçekleşmemesi, gelişmiş ülkelerin uzun vadeli büyüme potansiyelini aşağı çekebilir.

Capital Economics'e göre yapay zekanın sağlayacağı verimlilik artışından en fazla yararlanması beklenen ABD, İngiltere ve İsviçre, böyle bir senaryoda uzun vadede en fazla kayıp yaşayabilecek ülkeler arasında bulunuyor.

Dünya

Dördüncü basamaktaki bir araç için sigorta bedeli 19 bin 71 liraya ulaşırken, poliçesi bulunmayan araçların denetim sırasında tespit edilmesi halinde cezai işlem uygulanarak araç trafikten men edilebiliyor.

PRİMLER NE KADAR OLDU?

Trafik sigortası primlerine yaklaşık yüzde 4 oranında zam geldi. İstanbul'daki sıfırıncı basamakta bulunan içten yanmalı motora sahip riskli sürücünün primi 57 bin 213 lira olurken riski en düşük olan 8'inci basamaktaki sürücünün primi 9 bin 535 lira oldu. Başka bir deyişle riski ile risksiz arasındaki fark yüzde 500 civarında.

Ankara'da sıfırıncı basamakta bulunan içten yanmalı motora sahip riskli sürücünün primi 55 bin 594 lira olurken riski en düşük olan 8'inci basamaktaki sürücünün primi 9 bin 266 lira oldu.

İzmir'de sıfırıncı basamakta bulunan içten yanmalı motora sahip riskli sürücünün primi 53 bin 974 lira olurken riski en düşük olan 8'inci basamaktaki sürücünün primi 8 bin 996 lira oldu.

TAKSİLERİN SİGORTASI NE KADAR ODLU?

İstanbul'da ticari taksilerin sıfırıncı basamak prim tutarı 166 bin 214 lira olurken sekizinci basamaktaki tutar 27 bin 702 lira oldu. Ankara'da bu tutar en yüksek 161 bin 510 lira, en düşük 26 bin 918 lira, İzmir'de en yüksek 156 bin 806 lira, en düşük de 26 bin 134 lira olarak belirlendi.

OTOBÜSLERİN SİGORTASI NE KADAR OLDU?

İstanbul'da sıfırıncı basamaktaki bir 31 ve üstü koltuğa sahip otobüsün zorunlu trafik sigortası 408 bin 348 liraya yükseldi. Sekizinci basamağı ise 68 bin 58 lira oldu.

CEZA KESİLİP VE TRAFİKTEN MEN EDİLİYOR

2026 yılı itibarıyla bin 246 lira ceza ve eksiklik giderilinceye kadar araç trafikten men edilme uygulaması yapılıyor.

Trafik polisleri inisiyatif kullanarak yakalanma anında ceza kesip, aracın bağlanmaması için sürücülerden trafik sigortası poliçelerini hemen yaptırmalarını isteyebiliyor. Trafik kazasına karışması halinde ise poliçe olmadığı için 2 bin 39 lira ceza ve karşı tarafa verilen hasar ödeniyor.

HER AY İÇİN YÜZDE 5 ÖDEME

Zorunlu trafik sigortasını zamanında yaptırmamak veya yenilememek, gecikilen her 30 gün için poliçe primine yüzde 5 oranında sürprim (gecikme zammı) uygulanmasına neden olur. Bu artış oranı maksimum yüzde 50'ye kadar çıkabiliyor.

Ekonomim

İddiaya göre işletme çalışanları bir süre sonra masaya gelerek dışarıdan yiyecek ve içecek getirmenin yasak olduğunu söyledi ve çocukların ellerindeki sütlerin kaldırılmasını istedi.

Vatandaş ise küçük çocukların ellerindeki sütleri almak istemediğini, işletmenin ticari kayba uğramaması için masadaki herkes adına içecek sipariş edeceklerini ifade etti. Bunun üzerine toplam 9 içecek ve çeşitli atıştırmalıklar sipariş edildi.

Ancak işletme sorumlusunun, çocukların dışarıdan getirdiği sütlerin kaldırılmasını istediği ve aksi halde ürünlerin adisyona ekleneceğini söylediği öne sürüldü.

Yaklaşık 20-30 dakika sonra hesap istendiğinde ise işletmeden satın alınmayan 4 muzlu sütün adisyona eklendiği görüldü.

Ticaret Bakanlığı harekete geçti

Şikâyetin sosyal medyada gündem olmasının ardından Ticaret Bakanlığı Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri Bekir Kaplan, olayın inceleneceğini açıkladı.

Ticaret Bakanlığı İstanbul İl Müdürlüğü ekipleri, sosyal medyaya yansıyan tüketici şikâyeti üzerine Çengelköy’deki işletmede denetim gerçekleştirdi.

Denetimde, tüketicinin sipariş etmediği ve işletme tarafından masaya servis edilmeyen 4 muzlu sütün, “dışarıdan ürün getirme yasağı” gerekçesiyle adisyona eklenerek ücretlendirildiği tespit edildi.

Bakanlık, uygulamanın Fiyat Etiketi Yönetmeliği’nde yer alan "sipariş edilmeyen mal veya hizmetler" hükmüne aykırı olduğunu belirledi.

Toplam ceza 51 bin 649 TL

Ticaret Bakan Yardımcısı Mahmut Gürcan, denetim sonucunda işletmeye toplam 51 bin 649 TL idari para cezası uygulandığını açıkladı.

Sipariş edilmeyen 4 muzlu sütün adisyona eklenmesi nedeniyle işletmeye 15 bin 892 TL ceza kesildi.

Denetimde ayrıca masa menüleri ile iş yeri girişindeki fiyat listeleri karşılaştırıldı. 9 üründe fiyat uyumsuzluğu tespit edilmesi üzerine işletmeye bu aykırılık nedeniyle de 35 bin 757 TL ceza uygulandı.

Böylece iki ihlal nedeniyle kesilen toplam ceza 51 bin 649 TL oldu.

Cnbc-e'nin derlediği habere göre bakanlık, ayrıca satışa sunulan 2 içeceğin son üç aylık alış ve satış faturalarının ibraz edilmesi için işletmeye 7 gün süre verdi.

Faturaların incelenmesinin ardından konunun Ticaret Bakanlığı Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından ayrıca değerlendirileceği bildirildi.

Bakanlık: Haksız bedel çıkarılmasına izin verilmeyecek

Ticaret Bakanlığı Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri Bekir Kaplan, olayın ardından yaptığı açıklamada, "Bir çocuğun sütü üzerinden dahi haksız bir bedel çıkarılmasına gönlümüz de, yasalarımız da razı gelmez" ifadelerini kullandı.

Bakan Yardımcısı Mahmut Gürcan da tüketici haklarının korunması ile fahiş fiyat ve haksız ticari uygulamalara karşı denetimlerin sürdürüleceğini belirtti.

İşletmeden açıklama geldi

Yaşananların ardından Çengelköy Tarihi Çınaraltı yönetimi de kamuoyuna açıklama yaptı.

İşletme, müşterilerin evlerinden veya çevredeki esnaftan getirdikleri yiyecekleri tüketebildiklerini ancak dışarıdan içecek getirilmemesine yönelik uzun süredir uygulanan bir kuralları bulunduğunu belirtti.

Açıklamada, çocukların ellerindeki sütlerin adisyona eklenmesinin doğru olmadığı kabul edilerek personelin daha hassas davranması gerektiği ifade edildi.

İşletme, söz konusu uygulamanın sahiplerin bilgisi, talimatı veya onayıyla gerçekleşmediğini, olayın personel ile müşteri arasındaki iletişim sırasında bu noktaya geldiğini savundu.

İlgili çalışanla gerekli görüşmenin yapıldığı belirtilen açıklamada, işletmenin personelinin davranışlarından sorumlu olduğu vurgulandı.

Çınaraltı yönetimi, "Bizim için mesele birkaç adet süt veya birkaç yüz liralık bir hesap değildir." diyerek yıllardır ailelerin kendi yiyeceklerini getirerek vakit geçirdiği Çınaraltı kültürünü korumanın öncelikleri olduğunu belirtti.

Ekonomim

Buna rağmen dolar endeksi yıl başına göre halen yüzde 1’in üzerinde artıda bulunuyor. Fakat yıla başladığı seviyelere dönerse, aşağı doğru kırılma yaşanabileceği tahminleri yapılıyor. Doların bundan sonraki seyrinde ise gözler yalnızca Fed’in kararına değil, karar öncesinde açıklanacak enfl asyon ve istihdam verilerine çevrilmiş durumda. Çünkü piyasa artık, “Fed faiz artıracak mı?” sorusundan çok “Fed ne kadar süre daha bekleyecek?” noktasına odaklanıyor..

İstihdam verisi dengeleri değiştirdi

ABD’de temmuz ayında ekonominin 23 bin iş kaybetmesi, dolar açısından önemli bir kırılma yarattı Üstelik önceki iki ayın istihdam rakamlarında toplam 103 binlik aşağı yönlü revizyon yapılırken, üç aylık ortalama istihdam artışı yalnızca 20 bin seviyesinde kaldı.

Euro ve yen karşısında zayıflıyor

Raporun ardından dolar Japonya parası karşısında 157,56 yen seviyesine inerken, euro/dolar paritesi yüzde 1,16 seviyesine doğru hareketlendi. Dolar endeksi ise 100 seviyesinin altında gerilemesini hızlandırdı ve 99,50 seviyesine indi..

Endeks üst üste iki hafta düştü. ABD tahvil piyasası da doların yönündeki değişimi doğruladı. Fed beklentilerine daha duyarlı iki yıllık tahvil getirisi yüzde 4,245’e, 10 yıllık tahvil getirisi ise yüzde 4,649’a geriledi.

Faiz artışı ekim ya da aralık ayına kalabilir

İstihdam verisinin ardından CME FedWatch verilerine göre, piyasa- Zayıflayan ABD istihdamı, faiz artırım beklentilerini törpülerken dolar üzerindeki baskıyı artırdı. Dolar endeksi üst üste ikinci hafta geriledi. Piyasalar artık Fed’in 16 Eylül toplantısında faiz artışı beklentisini rafa kaldırdı. Bu da doların euro karşısında gerilemesi beklentisi yaratıyor. 7 Temmuz Kaynak: Investing.com 7 Ağustos Dolar yönünü aşağı çevirdi (dolar endeksinde 1 aylık seyir) ların Fed’in 16 Eylül’de faizleri sabit tutma ihtimaline verdiği ağırlık yüzde 45’ten yüzde 56’ya yükseldi. Macquarie stratejisti Thierry Wizman, zayıf istihdam verisinin Fed’in faiz artırımını eylül yerine ekim veya aralık ayına kaydırabileceği görüşünde.

Ancak Fed’in önünde kritik bir veri takvimi bulunuyor. Eylül toplantısından önce iki enflasyon verisi, yeni istihdam rakamları ve Jackson Hole toplantısı piyasaların yönünü değiştirebilir. ING, temmuz TÜFE’sinde manşet enfl asyonun aylık yüzde 0,1, çekirdek enfl asyonun ise yüzde 0,2 artmasını bekliyor.

ING’nin daha uzun vadeli senaryosu ise dolar açısından dikkat çekici: Kurum, Fed’in 2027’ye kadar faiz artırmamasını bekliyor.

Dolar, 12 ay içinde kontrollü değer yitirebilir

Fed’in bu yıl faiz artırmaması ve risk iştahının yüksek kalması halinde doların yıl sonuna doğru kademeli olarak zayıfl aması öngörülüyor. Örneğin ING’nin euro/dolar tahmini bir ay için 1,16, üç ay için 1,17, altı ay için 1,18 ve 12 ay için 1,20 seviyesinde. Bu tablo, euro karşısında doların önümüzdeki dönemde de kontrollü biçimde değer kaybedebileceğine işaret ediyor. Forex.com ise doların yıl başındaki açılış seviyesine gerilemesi halinde daha güçlü bir tepki hareketi yaşanabileceğine dikkat çekiyor. Dolar zayıfl arsa altın da destek buluyor Doların gerilemesi yalnızca döviz piyasasında değil, değerli metallerde de etkisini gösteriyor. Dolar endeksindeki düşüşle birlikte spot altın ons başına 4.347,29 dolara yükselerek yüzde 2,55 değer kazandı. Bu noktada, Fed’in para politikası kritik önem taşıyor. Faiz artırım beklentilerinin azalması, faiz getirisi sağlamayan altının alternatif maliyetini düşürürken, doların zayıfl aması da altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha cazip hale getiriyor.

Evrim Küçük-Ekonomim

Bu fiyatlandırmanın 11 Ağustos Salı gününden itibaren geçerli olması bekleniyor.

Peki, 10 Ağustos 2026 Pazartesi günü itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de benzin ve motorin fiyatları ne kadar?

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları…

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 68.36 TL

Motorin litre fiyatı: 80.04 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 68.21 TL

Motorin litre fiyatı: 79.90 TL

LPG litre fiyatı: 33.19 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 69.32 TL

Motorin litre fiyatı: 81.16 TL

LPG litre fiyatı: 33.89 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 69.62 TL

Motorin litre fiyatı: 81.44 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

Ekonomim

Sayı : E-27575268-105[2024-1363]-755256 23.12.2025

Konu : Yapı denetim hizmetinde belge düzeni hk.

İlgide kayıtlı özelge talep formunuz ve eklerinin incelenmesinden; şirketinizin “Yapı Denetim Kuruluşu” olduğunu, söz konusu faaliyetiniz kapsamında … Merkez Camii inşaatı işine ilişkin yapı denetim hizmeti verdiğinizi, verilen yapı denetim hizmetine ilişkin ödemenin hayırsever bir vatandaş tarafından yapıldığını ve söz konusu cami inşaatına konu arsanın 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında … İlçe Müftülüğüne tahsis edildiğini belirterek, bahsi geçen yapı denetim hizmetine ilişkin faturanın kimin adına düzenleneceği hususunda Defterdarlığımız görüşünü talep ettiğiniz anlaşılmaktadır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 227 nci maddesinin birinci fıkrasında, “Bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça bu Kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsiki mecburidir.” hükmü yer almakta olup, söz konusu kayıtların ise mezkûr Kanunun 229 ve müteakip maddelerinde yer alan veya Bakanlığımıza verilen yetkiye dayanılarak kullanılma zorunluluğu getirilen belgelerle tevsik edilmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda, mezkûr Kanunun;

– 229 uncu maddesinde, “Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.”,

– 230 uncu maddesinde, “Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:

1.Faturanın düzenlenme tarihi seri ve sıra numarası;

2.Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası;

3.Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası;

4.Malın veya işin nev’i, miktarı, fiyatı ve tutarı;

…”

hükümleri yer almaktadır.

Bunun yanı sıra, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 47 nci maddesinde, “Kamu idareleri, kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebilirler. Tahsis edilen taşınmaz, amaç dışı kullanılamaz.

Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri tahsis etmeye, kamu ihtiyaçları için gerekli olmayanların tahsisini kaldırmaya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı; diğer taşınmazları tahsis etmeye ve tahsisini kaldırmaya ise maliki kamu idaresi yetkilidir.” hükmü bulunmaktadır.

Öte yandan, 10/10/2006 tarihli ve 26315 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmeliğin “Tahsisli taşınmaza ilişkin giderler” başlıklı 7 nci maddesinde, “(1) Tahsisli taşınmazlarla ilgili olarak harcamalara katılma payı da dâhil olmak üzere her türlü malî yükümlülükler ve diğer giderler, tahsis yapılan kamu idaresi tarafından ödenir.” şeklinde belirtilmiştir.

Buna göre, tahakkuka ilişkin bir belge olduğundan düzenlenmesi bedelin ödenmesine değil, malın teslimine veya hizmetin ifasına bağlı olan faturaya ilişkin yukarıda yer verilen hükümlerdeki müşteri tanımından, malı satın alan veya kendisine iş yapılanın anlaşılması, dolayısıyla bedelin ödenip ödenmediğine veya kimin tarafından ödendiğine bakılmaksızın faturanın malı satın alan veya kendisine iş yapılan adına düzenlenmesi gerekmektedir.

Bu minvâlde, şirketinizce verilen yapı denetim hizmetine ilişkin faturanın, hizmetten faydalanan gerçek veya tüzel kişi adına düzenlenmesi gerektiğinden, bu hizmetlerden faydalananın söz konusu taşınmazın 5018 sayılı Kanun uyarınca tahsis edilen … İlçe Müftülüğü olduğu dikkate alındığında, faturanın hizmeti alan … İlçe Müftülüğü adına düzenlenmesi gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Kuşkusuz meslek mensubunun kendi vergisel yükümlülükleri ile hizmet verdiği mükelleflerin vergisel yükümlülükleri hukuken birbirinden farklıdır. Bununla birlikte, meslek mensubunun mesleki faaliyetini fiilen sürdüremeyecek derecede ağır hastalığının bulunduğu bazı özel durumlarda, bu farklılığın ortaya çıkardığı sonuçların mücbir sebep müessesesinin amacı ve uygulamadaki fiilî koşullar çerçevesinde değerlendirilmesinde fayda bulunduğu düşünülmektedir.

VUK’ta ağır hastalık ve mücbir sebep, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 13’üncü maddesinde;“Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk”mücbir sebep halleri arasında sayılmıştır.Kanun’un 15’inci maddesinde ise mücbir sebebin bulunması halinde, bu sebep ortadan kalkıncaya kadar sürelerin işlemeyeceği hüküm altına alınmıştır.Dolayısıyla burada belirleyici olan yalnızca kişinin hasta olması değil; hastalığın vergi ödevinin yerine getirilmesine engel oluşturacak ağırlıkta olmasıdır.

Meslek mensupları açısından bu hükümlerin uygulanması ise Gelir İdaresi Başkanlığının 30.11.2021 tarihli ve VUK-137/2021-5 sayılı Vergi Usul Kanunu Sirküleri ile açıklığa kavuşturulmuştur.Meslek mensubuna tanınan imkân 137 No'lu Sirkülere göre, hastalığın vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır olduğunun öngörülen usulde tespit edilmesi halinde, meslek mensubunun ağır hastalığın başladığı ve sona erdiği tarihler arasında mücbir sebep halinde bulunduğu kabul edilmektedir.

Bu dönemde verilmesi gereken meslek mensubunun kendi mükellefiyetine ilişkin beyanname ve bildirimlerinin verilme süreleri ile bunlara ilişkin ödeme süreleri, mücbir sebep halinin sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren 15’inci günün sonuna kadar uzamaktadır.Bu yönüyle düzenleme, ağır hastalık nedeniyle vergi ödevlerini yerine getiremeyen meslek mensubu bakımından önemli bir güvence sağlamaktadır.

Peki meslek mensubuyla sözleşmesi bulunan mükelleflerin durumu ne olacak?

137 No'lu Sirkülerin önemli taraflarından biri de bu hususu ayrıca düzenlemiş olmasıdır.Sirkülerde; beyannamelerini meslek mensupları aracılığıyla gönderen mükelleflerin, meslek mensubunun mücbir sebep halinde bulunduğundan geç haberdar olabilecekleri ve bunun sonucunda cezai yaptırımlarla karşılaşabilecekleri veya iade, indirim ve istisna gibi bazı vergisel imkânlardan mahrum kalabilecekleri dikkate alınmıştır.Bu nedenle meslek mensubuyla Aracılık ve Sorumluluk Sözleşmesi bulunan mükelleflere de belirli şartlarda süre yönünden kolaylık sağlanmıştır.Ancak burada meslek mensubunun kendisine tanınan imkândan farklı bir yöntem benimsenmiştir.

ƒMeslek mensubunun ağır hastalığının ortaya çıktığı tarihte ilgili beyanname veya bildirimin kanuni verilme süresinin bitimine 15 gün veya daha az süre kalmışsa, sözleşmeli mükellefin ilgili beyanname/bildirim ve ödeme süreleri kanuni sürenin sonundan itibaren 15 gün uzamaktadır.Buna karşılık, hastalığın başladığı tarihte beyanname veya bildirimin verilme süresinin sonuna 15 günden fazla süre bulunuyorsa, meslek mensubunun ağır hastalığı devam etse dahi bu süre uzatımından yararlanılamamaktadır.

Üzerinde düşünülmesi gereken nokta da tam olarak burada ortaya çıkıyor.Örneğin bir meslek mensubunun 30 gün boyunca vergi ödevlerini yerine getiremeyecek derecede ağır hastalığının bulunduğunu düşünelim.Meslek mensubunun kendi vergisel yükümlülükleri bakımından bu dönem mücbir sebep kapsamında dikkate alınırken; Aracılık ve Sorumluluk Sözleşmesi bulunan mükelleflerin yükümlülükleri açısından hastalığın başladığı tarihte ilgili beyannamenin kanuni süresinin sonuna kaç gün kaldığı ayrıca belirleyici olmaktadır.Dolayısıyla aynı ağır hastalık ve aynı fiilî çalışma imkânsızlığı devam ederken, bir mükellef beyannamesi 15 günlük kriter nedeniyle süre uzatımından yararlanabilirken, daha sonraki tarihte verilmesi gereken başka bir beyanname kapsam dışında kalabilmektedir.

Özellikle faaliyetini tek başına yürüten veya bürosunda beyanname hazırlama ve gönderme süreçlerini devam ettirebilecek başka bir meslek mensubu bulunmayan kişiler açısından konu daha da dikkat çekici hale gelmektedir.Meslek mensubunun kendi beyannamesini hazırlamasına engel olacak derecede ağır olan bir hastalığın, aynı kişinin mesleki faaliyetinin bir parçası olarak hazırladığı mükellef beyannamelerini de fiilen etkileyebileceği değerlendirilebilir..Ancak konunun diğer tarafını da gözden kaçırmamak gerekir.

Vergisel yükümlülüğün asıl sahibi mükelleftir. Meslek mensubunun kendi vergi ödevleri ile hizmet verdiği mükellefin vergi ödevleri hukuken aynı değildir.Bu nedenle meslek mensubunun şahsında ortaya çıkan her mücbir sebebin bütün sonuçlarıyla doğrudan mükellefe sirayet etmesi gerektiği şeklinde genel bir değerlendirme yapılması da doğru olmayacaktır.

Mükellefin vergisel yükümlülüklerini takip etme sorumluluğu, beyan sisteminin sürekliliği ve vergisel yükümlülüklerin belirsiz sürelerle ertelenmemesi gerekliliği de dikkate alınmalıdır.

Bu açıdan 137 No'lu Sirkülerdeki 15 günlük kriterin, meslek mensubunun ağır hastalığından etkilenen mükellefin korunması ile vergisel yükümlülüklerin sürekliliği arasında bir denge kurulmasına yönelik olduğu değerlendirilebilir.

Danıştay’ın geçmiş dönem yaklaşımında da konu tartışılmıştır.Danıştay kararlarında farklı değerlendirmelere rastlanmaktadır.Danıştay 4. Dairesinin bazı kararında muhasebecinin hastalığı mükellef bakımından mücbir sebep olarak kabul edilmemiştir.Buna karşılık yine aynı Danıştay 4. Dairesinin sonraki kararında ise; muhasebecinin hastalığının tevsik edilmiş olması ve iki ay süreyle işine bakamayacak muhasebecinin yerine aynı işi bilen başka bir kişinin ikamesinin her zaman mümkün olmayabileceği dikkate alınarak farklı bir sonuca ulaşılmıştır.Elbette bu kararların günümüz elektronik beyan sisteminden oldukça farklı dönemlere ait olduğunu unutmamak gerekir. Bununla birlikte ikinci kararda öne çıkan “yerine aynı işi yapabilecek başka bir kişinin fiilen ikame edilip edilemeyeceği” ölçütünün bugün açısından da üzerinde düşünülmeye değer olduğu kanaatindeyim.

Mevcut düzenleme geliştirilebilir mi?

137 No'lu Sirküler ile önemli bir ihtiyaca cevap verilmiş; ağır hastalık halinde hem meslek mensubuna hem de belirli şartlarla onunla sözleşmesi bulunan mükelleflere önemli kolaylıklar sağlanmıştır.Bu nedenle konuya mevcut düzenlemenin doğruluğu veya yanlışlığı üzerinden değil,

uygulamada edinilen tecrübeler doğrultusunda geliştirilebilecek bir alan bulunup bulunmadığı açısından yaklaşmanın daha faydalı olacağını düşünüyorum.

Özellikle;

-ağır hastalığın belirli bir süre devam etmesi,

-meslek mensubunun mesleki faaliyetini fiilen sürdüremediğinin ortaya konulması,

-büro içerisinde yükümlülükleri devam ettirebilecek başka bir meslek mensubunun bulunmaması

gibi objektif şartların birlikte gerçekleştiği özel durumlarda, sözleşmeli mükelleflere tanınan mevcut kolaylığın kapsamının ayrıca değerlendirilmesi düşünülebilir.

Kuşkusuz böyle bir değişikliğe ihtiyaç bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi ve ihtiyaç görülmesi halinde kapsamının, şartlarının ve sınırlarının belirlenmesi idarenin takdirindedir.

Sonuç olarak;

137 No'lu VUK Sirküleri, meslek mensubunun ağır hastalığının vergisel yükümlülüklere etkisini açıklığa kavuşturması ve ortaya çıkabilecek mağduriyetleri azaltması bakımından önemli bir düzenlemedir.

Bununla birlikte, ağır hastalığı nedeniyle mesleki faaliyetini fiilen sürdüremeyen ve yerine aynı yükümlülükleri yerine getirebilecek başka bir kişinin ikame edilmesinin mümkün olmadığı özel durumlarda, sözleşmeli mükellefler bakımından uygulanan 15 günlük kriterin ortaya çıkardığı sonuçların uygulama tecrübeleri ışığında değerlendirilmesinde fayda bulunabileceği kanaatindeyim. Buradaki amaç mevcut düzenlemenin hukuka uygunluğu veya yerindeliği üzerinden bir eleştiri ortaya koymak değil; mevcut düzenlemenin sağladığı önemli kolaylığı teslim ederek, uygulamada karşılaşılabilecek özel durumları mücbir sebep müessesesinin amacı çerçevesinde değerlendirmek ve ihtiyaç görülmesi halinde geliştirilebilecek bir alanı mesleki açıdan tartışmaya açmaktır.

Didem Germi
Vergi Dairesi Müdür Yardımcısı

Bu yazıda yapılan açıklamalar, tamamıyla yazarına ait olup, hiçbir şekilde yazarın çalıştığı kurumunu bağlamaz, kurumunun görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez

Bu bilgi notu, Geçici Vergi beyannamelerinde uygulanan %10 Yanılma Payı (Tolerans Sınırı) müessesesini, hesaplama yöntemlerini, uygulama esaslarını ve karşılaşılabilecek durumları açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. 193, 5520 ve 213 sayılı kanunlar ile Gelir İdaresi rehberleri esas alınmıştır.

2. AMAÇ VE KAPSAM

Bu dokümanın amacı, mükellefler ve meslek mensuplarının geçici vergi beyanlarında yapacakları muhtemel hesap hatalarının doğuracağı sonuçları, %10'luk yanılma payı kapsamında değerlendirmektir. Kapsam, Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerinin geçici vergi dönemlerini içermektedir.

2.1. Gelir Vergisi Kanunu – Madde 120

GVK'nın 120. maddesi, ticari kazanç sahipleri ve serbest meslek erbabı için geçici vergi yükümlülüğünü düzenlemektedir. Maddenin uygulamada kritik öneme sahip fıkrası şu hükmü içermektedir:

GVK Madde 120 / 5. Fıkra (Yanılma Payı Hükmü)

"Yapılan incelemeler sonucunda, geçmiş dönemlere ait geçici verginin %10'u aşan tutarda eksik beyan edildiğinin tespiti hâlinde, bu eksiklik için re'sen veya ikmalen geçici vergi tarh edilir. Mahsup döneminden önce yapılan tespitlerde tarh edilen vergiler için, geçici verginin ilgili olduğu hesap dönemine ilişkin gelir/kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar gecikme faizi uygulanır."

2.2. Kurumlar Vergisi Kanunu – Madde 32

KVK'nın 32. maddesi, kurumlar vergisi mükelleflerinin geçici vergi uygulamasını GVK'nın 120. maddesi hükümleri çerçevesinde yerine getireceğini hükme bağlamaktadır. Dolayısıyla %10 yanılma payı kurumlar vergisi mükellefleri bakımından da geçerlidir.

2.3. Vergi Usul Kanunu – Yanılma ve İyi Niyet (Md. 369)

VUK'un 369. maddesi, yetkili makamların mükellefe yanlış bilgi vermesi veya bir hükmün uygulanma tarzında tereddüt ya da ihtilaf olması hâlinde vergi cezası kesilemeyeceğini ve gecikme faizi uygulanamayacağını düzenlemektedir. Bu hüküm, %10 yanılma payının özüyle örtüşmekte; iyi niyetli mükelleflerin korunmasına hizmet etmektedir.

2.4. İlgili Tebliğ ve Sirkülerler

• Geçici Vergi Tebliği (Seri No: 1) – Geçici verginin esas usul ve esasları

• GİB Geçici Vergi Rehberi (Güncel) – Beyan, mahsup ve iade işlemleri

• VUK Genel Tebliğleri – Ceza ve faiz uygulamaları

• Özelge Havuzu – Özgün olaylara ilişkin GİB görüşleri

3. %10 YANILMA PAYININ TANIMI VE ANLAMI

Yanılma payı (tolerans sınırı), geçici vergi beyannamelerinde yapılan hesap hatalarının beyan edilen geçici verginin %10'unu aşıp aşmadığına göre belirlenen bir eşiktir. Bu eşiğin altında kalan eksiklikler için mükellef adına re'sen veya ikmalen geçici vergi tarhiyatı yapılmaz; dolayısıyla vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanmaz.

4. HESAPLAMA YÖNTEMİ VE FORMÜL

4.1. Temel Formül

Yanılma Payı Hesaplama Formülü

Tolerans Tutarı = Beyan Edilen Geçici Vergi × %10

Eksiklik = Olması Gereken Geçici Vergi – Beyan Edilen Geçici Vergi

Kural: Eksiklik > Tolerans Tutarı ise → Tarhiyat yapılır

Kural: Eksiklik ≤ Tolerans Tutarı ise → Tarhiyat yapılmaz

4.2. Dönem Bazında Değerlendirme

Yanılma payı her geçici vergi dönemi için ayrı ayrı hesaplanır. Yıl boyunca beyan edilen toplam geçici vergi üzerinden değil, ilgili dönem beyanı üzerinden değerlendirme yapılır. Üç aylık dönemler itibarıyla (1., 2., 3. dönem) her dönem için bağımsız tolerans hesabı uygulanır.

4.3. Karşılaştırma Matris Tablosu

5. ÖRNEK OLAYLAR VE HESAPLAMALAR

Örnek 1 – Tolerans Sınırı İçinde Kalan Eksiklik (Kurumlar Vergisi Mükellefi)

Örnek 2 – Tolerans Sınırını Aşan Eksiklik (Gelir Vergisi Mükellefi)

Örnek 3 – Tam Sınırda Durum (Eşit Durum)

Dikkat – Tam %10 Eşiğinde Olan Eksiklik

Beyan Edilen GV: 400.000 ₺ | Tolerans (%10): 40.000 ₺
Olması Gereken GV: 440.000 ₺ | Eksiklik: 40.000 ₺ (%10)
Sonuç: Eksiklik tolerans sınırına EŞİT olduğundan (%10'u AŞMIYOR) tarhiyat yapılmaz. Kanun metni "aşan" ifadesini kullandığından %10'a eşit eksiklikler ceza kapsamı dışındadır.

Örnek 4 – Mahsup Dönemi Sonrası Tespit (Faiz Hesabı)

6. UYGULAMADA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

6.1. Aşım Durumunda Tarhiyatın Kapsamı

Tolerans sınırının aşılması hâlinde tarhiyat, yalnızca tolerans sınırını aşan kısım için değil, eksikliğin tamamı üzerinden yapılır. Örneğin; tolerans sınırı 20.000 ₺, eksiklik 22.000 ₺ ise 2.000 ₺ değil, 22.000 ₺'nin tamamı tarhiyata konu olur.

6.2. Mahsup Dönemi ve Faiz Uygulaması

• Mahsup döneminden önce yapılan tespitlerde: Yıllık beyan verme tarihine kadar gecikme faizi uygulanır.

• Mahsup döneminden sonra yapılan tespitlerde: Geçici vergi aslı aranmaz; ancak tespit tarihine göre faiz ve ceza hesaplanır.

• Mahsup dönemi, genellikle yıllık gelir/kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği nisan/nisan sonu ayıdır.

6.3. Ceza İndirimi İmkânları

• Uzlaşma: Tarhiyata konu ceza için vergi dairesiyle uzlaşma talep edilebilir.

• Pişmanlık ve Islah (VUK Md. 371): İnceleme başlamadan önce beyan düzeltmesi yapılırsa ceza uygulanmaz.

• Kanun Yolu: İdari itiraz ve yargı yoluna başvurulabilir.

• İndirimli Ödeme (VUK Md. 376): Cezanın %50'si ihbarname tebliğinden itibaren 30 gün içinde ödenerek indirim sağlanabilir.

6.4. Sıkça Yapılan Hatalar

7. KARAR AKIŞ ŞEMASI

8. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Geçici vergide %10 yanılma payı, vergi hukukumuzun mükellef dostu uygulamalarından birini temsil etmektedir. Söz konusu tolerans, özellikle dönem içi hesaplama güçlüklerini göz önünde bulundurarak mükelleflere makul bir güvence sağlamaktadır. Bu bağlamda aşağıdaki hususların özenle takip edilmesi gerekmektedir:

• Tolerans hesabı her dönem için bağımsız olarak yapılmalıdır.

• Sınırı aşan durumlarda eksikliğin tamamı tarhiyata konu olmaktadır.

• Mahsup dönemi geçmişse geçici vergi aslı aranmamakta; ancak faiz ve ceza riski devam etmektedir.

• Pişmanlık hükümlerinden yararlanılarak ceza riski ortadan kaldırılabilir.

• İyi niyet ve VUK md. 369 kapsamındaki idarenin yönlendirmelerine dayalı hatalar için ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Ahmet Serdar UYSAL YMM Tavsiyesi

Dönem dönem geçici vergi matrahlarının gerçekçi biçimde hesaplanması, tolerans sınırına güvenerek kasıtlı eksik beyan yapılması yerine doğru beyan alışkanlığının benimsenmesi, olası vergi risklerini minimize edecektir. Şüpheli durumlarda dönem kapanmadan önce düzeltici beyanname verilmesi tavsiye edilir.

9. YASAL KAYNAKLAR

• 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu. Madde 120

• 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu. Madde 32

• 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu. Madde 341, 369, 371, 376

• Geçici Vergi Tebliği. Seri No: 1

• Gelir İdaresi Başkanlığı – Geçici Vergi Rehberi

• Danıştay içtihatları – Geçici vergi tarhiyatına ilişkin emsal kararlar
  

SORUMLULUK REDDİ:Bu bilgi notu, Ahmet Serdar UYSAL Yeminli Mali Müşavirlik mesleğinin bilgi paylaşımı amaçlı yayımlanmış olup genel nitelik taşımakta ve hukuki görüş niteliği içermemektedir. Özgün olaylarınız için bağımsız mesleki danışmanlık almanız önerilir.

Bunun nedeni aslında oldukça basit. Şirket büyüyor ama yönetim anlayışı aynı hızla gelişmiyor.

Dün İşe Yarayan Yöntemler Bugün Risk Oluşturabiliyor

Kuruluş aşamasındaki bir işletmede patron hemen her şeye hâkimdir. Hangi müşteriye mal satıldığını, hangi çekin alınacağını, hangi tedarikçiye ödeme yapılacağını bilir. Çoğu karar tek merkezden alınır ve bu yapı küçük ölçekli işletmeler için çoğu zaman yeterlidir.

Ancak şirket büyüdükçe bu düzen doğal olarak değişir. Yeni çalışanlar gelir, departmanlar oluşur, yetkiler paylaşılır, işlem hacmi artar. Buna rağmen birçok işletme yönetim şeklini değiştirmeyi ihmal eder.

Bir süre sonra patron her şeyi kontrol etmeye çalışır ama artık hiçbir şeyi eskisi kadar yakından takip edemez. Çalışanlar hangi konuda kimin karar vereceğinden emin olamaz. Aynı iş farklı kişiler tarafından farklı yöntemlerle yürütülmeye başlanır.

Büyüyen şirketlerin en büyük rakibi artık rakipleri değil, kendi karmaşık yapılarıdır.

Eğer bu karmaşıklık doğru yönetilemezse, büyüme bir avantaj olmaktan çıkar ve yönetilmesi gereken yeni bir risk alanına dönüşür.

Sorunlar Bir Anda Değil, Sessizce Büyür

Büyüme dönemindeki risklerin en tehlikeli yönü, kendilerini hemen göstermemeleridir.

Tahsilatlar birkaç gün gecikmeye başlar. Cari hesap mutabakatları aksar. Stok kayıtları ile fiili stok arasında küçük farklar oluşur. Satış departmanı müşteriye farklı iskonto uygularken muhasebenin bundan haberi olmaz. Satın alma birimi ihtiyacın üzerinde mal alır. Nakit akışı bozulmaya başladığı hâlde şirket hâlâ kâr ettiğini düşündüğü için gerekli önlemleri almaz.

Aslında bunların hiçbiri tek başına şirketi zor durumda bırakmaz. Ancak her biri bir zincirin halkasıdır. O halkalar zamanında fark edilmezse, bir süre sonra finansal sorunlar, verimsizlik, usulsüzlükler ve vergisel riskler aynı anda ortaya çıkabilir.

İşte bu nedenle birçok vergi incelemesinde eleştirilen işlemlerin önemli bir kısmının temelinde, muhasebe hatasından çok yönetim eksikliği bulunur.

Patron Her İşi Yapmaya Devam Ederse Şirket Büyüyemez

Büyüyen şirketlerde en sık karşılaşılan yönetim hatalarından biri de budur.

Şirket sahibi yıllarca her kararı kendisi verdiği için aynı alışkanlığını sürdürmek ister. En küçük ödeme talimatı bile masasına gelir. Personel alımından fiyat teklifine kadar her konuda son sözü söylemeye devam eder.

Bir süre sonra şirketin en büyük darboğazı şirket sahibinin kendisi hâline gelir.

Patron çalışmadığı için değil, şirket hâlâ patronun çalışmasına bağımlı olduğu için...

Oysa büyümenin temel şartı sadece yetki devretmek değildir. Asıl önemli olan, devredilen yetkinin doğru kullanılıp kullanılmadığını denetleyecek sistemi kurabilmektir.

Kontrol ile her işi bizzat yapmak aynı şey değildir. İyi yönetilen şirketlerde patron süreçleri yönetmez; süreçlerin doğru çalışmasını sağlayan sistemi yönetir.

Sağlıklı Büyümenin Yolu Güçlü Sistem Kurmaktan Geçer

Bir şirket büyüdükçe sadece satışlarını artırmamalıdır. Aynı zamanda yönetim sistemini de büyütmelidir.

Yazılı iş süreçlerinin oluşturulması, görev ve yetkilerin açık şekilde belirlenmesi, düzenli finansal raporlama yapılması, cari hesap ve stok kontrollerinin ihmal edilmemesi, iç denetim ve iç kontrol mekanizmalarının kurulması artık bir tercih değil, zorunluluktur.

Bunun yanında şirket yöneticilerinin belirli aralıklarla kendilerine bazı soruları sormalarında da fayda vardır.

Şirket sahibi bir hafta işinin başında olmasa işler aynı düzenle devam edebilir mi?

Yönetim, kararlarını güvenilir finansal raporlara dayanarak mı alıyor?

Yetki devri yapıldıysa, bu yetkilerin doğru kullanıldığı düzenli olarak kontrol ediliyor mu?

Kritik bilgiler kişilerde mi kalıyor, yoksa şirketin kurumsal hafızasına mı aktarılıyor?

Bu sorulara tereddütsüz "evet" cevabı verilemiyorsa, büyüme devam ediyor olsa bile yönetim sistemi aynı hızda gelişmiyor demektir.

Unutmamak gerekir ki güçlü şirketler sadece daha fazla satış yapan şirketler değildir. Güçlü şirketler, büyüdükçe yönetim anlayışını da geliştirebilen şirketlerdir.

Çünkü şirketler büyüdükleri için hata yapmaz; büyümeyi yönetemedikleri için hata yaparlar.

Milyonları aşan takipçileri olan influencer eski popüla­ritelerini kaybetti. Şimdi tü­keticiler, on binlere yaklaşan takipçili ama daha doğal içe­rik üreticileriyle etkileşime giriyor” dedi.

“Sektör hâlâ büyük ölçüde manuel ilerliyordu”

Yener’in verdiği bilgilere gö­re Winfluencer; strateji geliş­tirmeden influencer seçimi­ne, kampanya yönetiminden içerik kontrolüne, performans analizinden anlık raporlama­ya kadar tüm süreçleri tek ça­tı altında yönetiyor. Winflu­encer’ın kuruluş hikâyesinin teknoloji, pazarlama ve dijital dönüşüm alanlarındaki uzun yıllara dayanan deneyime da­yandığını anlatan Funda Ye­ner, influencer pazarlaması­nın hızla büyümesine rağmen sektörün büyük ölçüde ma­nuel yöntemlerle ilerlediğini gördüklerini dile getirdi. Ye­ner, “Markalar çoğunlukla be­lirli influencer’lara ulaşabi­liyor, yeni içerik üreticileri­ni keşfetmekte zorlanıyordu. Aynı şekilde on binlerce içerik üreticisi de markaların kam­panyalarına erişemiyordu. Biz Winfluencer’ı yalnızca mar­kaların influencer bulması için değil, creator marketing ekosistemini demokratikleş­tirmek için kurduk. Kişisel ilişkilere dayalı kapalı yapı­yı teknolojiyle dönüştürmeyi hedefledik” diye konuştu.

AI ajanları görünmez ekip gibi çalışıyor

Winfluencer’ın en önem­li inovasyonunun influencer pazarlamasını sezgilere dayalı bir iletişim çalışması olmak­tan çıkarıp yapay zekâ, veri ve performans odaklı yönetilebi­len bir pazarlama disiplinine dönüştürmek olduğunu söyle­yen Yener, tüketici davranışla­rındaki değişime dikkat çekti. Yener, araştırmaların özellik­le Z kuşağının arkadaş tavsi­yelerine ve kendilerine yakın hissettikleri içerik üreticile­rine daha fazla güvendiğini ortaya koyduğunu belirtti. Bu yeni modelin manuel yöntem­lerle yönetilemeyeceğini vur­gulayan Yener, “Binlerce içe­rik üreticisini doğru seçmek, içerikleri kontrol etmek, mar­ka uyumunu sağlamak, per­formansı anlık takip etmek ve yatırımın geri dönüşünü ölç­mek güçlü bir teknoloji alt­yapısı gerektiriyor” ifadesini kullandı. Girişimin geliştirdi­ği yapay zekâ ajanlarının mar­kalar adına çalışan görünmez bir ekip gibi konumlandığını aktaran Yener, farklı görevler­den sorumlu ajanların kam­panya süreçlerini otomatik­leştirdiğini anlattı.

Hedef: Türkiye’den doğan global MarTech şirketi

Şimdiye kadar 3 farklı yatırım aldıklarını kaydeden Yener, küresel büyüme planları doğrultusunda yeni yatırım fırsatlarını değerlendirdiklerini söyledi. Önceliklerinin yalnızca finansal kaynak değil, uluslararası pazarlarda stratejik katkı sağlayabilecek yatırımcılarla birlikte büyümek olduğunu ifade eden Yener, “Winfluencer bugün Türkiye ve Azerbaycan’da faaliyet gösteriyor. Avrupa pazarında öncelikli hedefimiz ise İngiltere, Hollanda ve Almanya. Geliştirdiğimiz yapay zekâ teknolojileriyle yalnızca Türkiye’de değil, global pazarda markaların creator marketing süreçlerini yöneten öncü teknoloji şirketlerinden biri olmayı hedefliyoruz” dedi.

16 bin içerik üreticisi, 181 kampanya

Şirketin operasyonel ölçeğine ilişkin rakamları da paylaşan Yener, yalnızca 2026’nın ilk yarısında toplam 424 milyon takipçiye sahip 16 binden fazla içerik üretici hesabının platform üzerinden kampanyalara katıldığını açıkladı. Aynı dönemde farklı sektörlerden markalar için yürütülen 181 kampanyada 24 binden fazla içerik üretildiğini belirten Yener, tüm süreçlerin gerçek zamanlı verilerle yönetildiğini kaydetti.

Sevilay Çoban-Dünya

1 liralık zammın karşılığı 594 bin liralık fiyat farkı

Aslında tablo fiyat tarafında ol­dukça hassas. Bugün ÖTV matrahı tam 1 milyon 650 bin TL olan, motor gücü de 160 kW’ı aşmayan bir elekt­rikli otomobile yüzde 25 ÖTV eklen­diğinde rakam 2 milyon 62 bin 500 TL’ye çıkıyor. Bunun üzerine yüzde 20 KDV hesaplandığında otomobi­lin vergiler dahil fiyatı 2 milyon 475 bin TL oluyor. Matrah sınırının aşıl­ması halinde ise tablo değişiyor. 1 milyon 650 bin 1 liralık çıplak fiya­ta sahip olan bir otomobil eğer 160 kw güç seviyesini aşmıyorsa, yüzde 55’lik ÖTV dilimine adım atmış olu­yor. Böylece aracın fiyatı bu şartlar­da 3 milyon 69 bin 2 liraya çıkıyor. Yani 1 aracın maliyetindeki 1 liralık artış vergi kaynaklı 594 bin liralık farka neden oluyor. Bu yüzden mar­kalar Türkiye’de elektrikli otomobil fiyatlarının önemli bir bölümü ÖTV duvarına göre milimetrik biçimde konumlandırılıyor.

12 model bıçak sırtında, opsiyonla vergiye patlıyor

Pazardaki güncel fiyatlara bakıldı­ğında yüzde 25 ÖTV avantajını koru­mak için kritik fiyat hattında çok sa­yıda model bulunuyor. Hatta birçok sektör temsilcisi bu sınırda satılan birçok elektrikli otomobili ‘zararına’ sattıklarını ifade ediyor. Özellikle yaklaşık 2,4-2,5 milyon TL bandın­da kümelenmiş elektrikli otomobil­lerde fiyatların birbirine olağanüs­tü yakın olması çok da tesadüf değil. Vergi dilimini doğrudan aracın ilan edilen anahtar teslim fiyatı değil, ÖTV mevzuatına göre hesaplanan ÖTV matrahı belirliyor. Opsiyon, ak­sesuar, kampanya, tescil ve fiyat lis­telerindeki diğer unsurlar nedeniy­le nihai liste fiyatıyla teorik 2 mil­yon 475 bin TL sınırı her modelde bire bir örtüşmeyebilir ve buna tescil masrafları dahil olmuyor.

Bazı markalar maliyetleri yansıtamıyor

Normal şartlarda üretici veya dist­ribütör; kur, üretim maliyeti, lojistik gideri ve fabrika fiyatındaki değişi­mi satış fiyatına yansıtır. Türkiye’de ise elektrikli otomobilde fiyat artışı yapılırken önce ÖTV matrahı hesap­lanmak zorunda kalınıyor. Otomo­bilin maliyetine 20 bin TL eklenme­si gerekiyorsa ve bu 20 bin TL aracı matrah sınırının üzerine taşıyorsa, tüketicinin karşılaşacağı sonuç yal­nızca 20 bin TL zam olmuyor. Mar­kalar ya maliyet artışını kendi mar­jından karşılayarak otomobili yüzde 25 ÖTV diliminde tutacak ya da fiya­tı artırarak yüzde 55’lik bölgeye geç­mesine izin verecek. İlk seçenek kâr­lılığı baskılıyor, ikinci seçenek ise satış adetlerini tehdit ediyor.

Yüzde 25’te bir tane lüks var

Bir dönem birçok marka en düşük vergi diliminde kendine yer bulurken, şimdi markaların her birinin voltajı yavaş yavaş düşüyor. Özellikle lüks sınıfta da ilk etapta birçok marka yer alırken şimdi sadece Volvo kaldı. En küçük modellerinden birini Türkiye’de yollara çıkan marka EX30 ile bıçak sırtı dilimde kendine yer buluyor. Ufak boyutlarına rağmen tercih edilen model, 2 milyon 472 bin liralık fiyat etiketiyle sınırda yer alıyor. Aracın vergisiz fiyatında 2 bin liranın üzerinde bir fiyat artışıyla fiyat çok rahat 3.1 milyon TL seviyesine yaklaşacak. Kısa bir süre önce MINI Countryman de bu seviyede yer alıyordu. Fakat o da ufak fiyat hareketiyle vergi dilimini yüzde 25’ten yüzde 55’e taşıdı. Bazı modeller ise kampanya desteğiyle bu fiyat etiketinde yer alıyor. Bunlardan biri de Skoda Elroq.

Tesla Model Y sınırda, Togg T10X’in hareket alanı var

Tablodaki en dikkat çekici örneklerden biri Tesla Model Y. 2 milyon 474 bin 985 TL seviyesindeki fiyat, 2 milyon 475 bin TL’lik vergi tavanına neredeyse santimetrik temas halinde. Aradaki 15 TL’lik fark aracın fiyatını 3 milyon liranın üzerine taşıyacak. Listedeki modeller arasında fiyat açısından nispeten daha fazla hareket alanına sahip araçlardan biri Togg T10X V2. 2 milyon 411 bin TL seviyesindeki fiyatı, listedeki bazı ithal rakiplerine kıyasla daha aşağıda. Bu durum Togg’a olası maliyet artışlarını karşılamada belirli bir hareket alanı sağlasa da matrah sistemi nedeniyle bu alan sınırsız değil.

160 kW altı elektrikliler pazarı domine etti

Elektrikli otomobil pazarında vergi düzenlemelerinin etkisi motor gücü dağılımına da net şekilde yansıyor. Ocak- Temmuz 2026 döneminde 160 kW ve altındaki elektrikli otomobil satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,3 artarak 84 bin 190 adede ulaştı. Bu araçlar toplam pazardan yüzde 89,5 pay aldı. Buna karşılık 160 kW'ın üzerindeki elektrikli otomobil satışları ise yüzde 57,8 gerileyerek 9 bin 856 adede düştü. Yüksek güçlü modellerin pazar payı yüzde 10,5'te kaldı. Motor gücüne göre uygulanan ÖTV dilimleri, tüketicilerin tercihini daha düşük güçlü ve daha düşük vergi avantajına sahip modellere yönlendirirken, premium segmentte yer alan yüksek güçlü elektrikli otomobillerin satışlarında sert daralma yaşandı.

Hyundai Ioniq 6 tam sınırda ancak 2 ay dayanır

Geçen hafta Türkiye lansmanı gerçekleşen Hyundai Inoiq 6 da bu limitte yer alan modellerden. Makyajlanan modelin 125 kw olan versiyonu 2 milyon 483 bin liralık etiket taşıyor. Bu fiyat trafik tescil masrafları dahil fiyat yani matrah sistemine dahil değil. Yani yüzde 25’lik vergi diliminde. 160 kw versiyon ise vergisiz fiyatı 1 milyon 650 bin liranın üzerinde. Bu yüzden otomobilin fiyatı yüzde 55 vergi matrahıyla 3.7 milyon lirayı geçiyor. 4 yıldır ÖTV baremlerinde bir değişiklik olmadığını söyleyen Hyundai Türkiye Genel Müdürü Murat Berkel, “Bu yüzden elektrikli araç satışları genel olarak düşüyor. Yüzde 25 vergi diliminde bırakmaya çalıştığımız bu model maksimum 2 ayda daha kalır. Sonrasında bir üst vergi dilimine geçer” dedi.

Ali Yıldırım-Dünya

Hangi Meslek Grupları Mercek Altında?

Saha denetimlerinde öncelikli olarak hedeflenen meslek grupları şunlar olacak:

Doktorlar

Mali Müşavirler

Avukatlar

Mimarlar

Serbest Çalışanlar ve Diğer Mükellefler

Denetimlerde Neler İnceleyecek?

Uzmanlar ve denetim elemanları, incelemelerde özellikle şu başlıklara odaklanacak:

Hasılat Uyumu: Fiili hasılat ile beyan edilen gelir arasındaki denge.

Vergi Beyannameleri: Beyanların gerçeği yansıtıp yansıtmadığı.

Kayıt Dışı Gelirler: EFT/Havale ve kartlı ödemelerin hesaplara aktarımı.

Belge Düzeni: Makbuz, fatura ve defter kayıtlarının doğruluğu.

Mükelleflere "Kayıtlarınızı Gözden Geçirin" Uyarısı

Olası ceza ve yaptırımlarla karşılaşmamak adına tüm serbest meslek mensuplarının gelir, gider ve beyanlarını mevzuata uygun hale getirmeleri, evrak ve kayıtlarını yeniden kontrol etmeleri büyük önem taşıyor.

Niyetten teste geçildi

Apple ile Çinli bellek üreticisi ChangXin Memory Technologies arasındaki temas yeni değil. Şirketin daha önce CXMT’den bellek çipi tedarik etme seçeneğini değerlendirdiği ve Washington’ın onayını almak istediği gündeme gelmişti.

Yeni gelişme ise sürecin bir adım ileri taşındığını gösteriyor.

Wall Street Journal'ın konuya yakın kişilere dayandırdığı habere göre Apple, CXMT tarafından üretilen bellek çiplerini iPhone ve MacBook dahil farklı ürün gruplarında test ediyor.

Görüşmeler henüz erken aşamada bulunuyor ve taraflar arasında kesinleşmiş bir tedarik anlaşması yok.

İlk hedefin ise CXMT çiplerinin özellikle Çin'de satılacak bazı Apple cihazlarında kullanılması olduğu belirtiliyor.

Apple ve CXMT konuya ilişkin resmi açıklama yapmış değil.

Yapay zeka belleği adeta süpürüyor

Apple'ın Çinli üreticinin kapısını çalmasının arkasında yalnızca tedarik zincirini çeşitlendirme isteği bulunmuyor.

Asıl baskı yapay zekâ sektöründen geliyor.

Nvidia ve diğer yapay zekâ işlemcilerinin kullanıldığı veri merkezleri, yüksek miktarda gelişmiş bellek kapasitesine ihtiyaç duyuyor. Dünyanın büyük bellek üreticileri Samsung Electronics, SK Hynix ve Micron da yatırımlarının giderek daha büyük bölümünü yüksek kârlı yapay zekâ ürünlerine yönlendiriyor.

Bu değişim telefon, tablet ve kişisel bilgisayarlarda kullanılan standart DRAM ürünlerinin arzını sıkıştırıyor.

Sonuç ise tüketici elektroniği üreticileri için daha pahalı bellek ve daha zor tedarik oluyor.

Apple CEO'su Tim Cook da daha önce artan bellek ve depolama maliyetlerinin şirket üzerinde giderek büyüyen bir baskı oluşturduğunu açıklamıştı.

Şirket haziran ayında bazı MacBook ve iPad modellerinin fiyatlarını yükseltmişti.

iPhone fiyatları için neden önemli?

Bellek çipi, bir akıllı telefonun en görünür parçası olmayabilir ancak cihaz maliyetinin önemli kalemlerinden biri.

Apple gibi yüz milyonlarca cihaz satan bir şirkette parça başına birkaç dolarlık maliyet farkı bile toplam hesapta milyarlarca dolara ulaşabiliyor.

Bu nedenle Apple yeni bir tedarikçi eklediğinde yalnızca üretim güvenliğini artırmış olmuyor.

Mevcut tedarikçileriyle yaptığı fiyat pazarlığında da elini güçlendirebiliyor.

CXMT'nin Apple tedarik zincirine girmesi, uzun vadede Samsung, SK Hynix ve Micron'un karşısına yeni bir alternatif çıkarabilir.

Ancak bu testlerin başarıyla tamamlanması halinde dahi bunun iPhone veya MacBook fiyatlarına kısa sürede indirim olarak yansıyacağı anlamına gelmiyor.

Apple açısından ilk hedefin, bellek arzını güvence altına almak ve maliyetlerdeki sert yükselişi sınırlamak olması bekleniyor.

Çinli şirket dünyanın dördüncü büyüğü oldu

CXMT birkaç yıl öncesine kadar küresel bellek sektöründe sınırlı ağırlığa sahip bir üreticiydi. Bugün ise tablo oldukça farklı.

2016 yılında kurulan şirket; akıllı telefonlarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve sunucularda kullanılan DRAM çiplerini üretiyor. CXMT'nin küresel DRAM pazarındaki payı 2025 itibarıyla yaklaşık yüzde 7,7'ye yükseldi ve şirket Samsung, SK Hynix ve Micron'un ardından dünyanın dördüncü büyük üreticisi haline geldi.

Şirket temmuz ayında Şanghay'da gerçekleştirdiği halka arzdan 8,6 milyar dolar topladı. Ardından Beijing'de ikinci büyük DRAM fabrikası kurmak için hazırlıklara başladı.

Yeni projelerin tamamlanması halinde CXMT'nin üretim kapasitesinin bugünkü seviyelerin iki katından fazlasına çıkabilecek olması, küresel bellek piyasasındaki rekabet açısından önemli görülüyor.

Apple'dan önce diğerleri Çin çipine geçti

CXMT artık yalnızca Çinli elektronik üreticilerine satış yapan bir şirket de değil.

Küresel bilgisayar üreticilerinin bir bölümü bellek sıkıntısına karşı Çinli üreticiyi alternatif olarak kullanmaya başladı.

HP ve Acer'ın CXMT bellek çiplerini ABD dışında satılan bazı bilgisayarlarda kullanmaya başladığı belirtiliyor.

Bu gelişme Apple açısından da önemli bir referans oluşturuyor.

Çünkü Çinli üreticinin küresel markaların kalite ve tedarik testlerinden geçmesi, uzun yıllardır üç büyük üreticinin kontrol ettiği DRAM pazarında yeni bir oyuncunun yerleşmeye başladığı anlamına geliyor.

Apple'ın iPhone ve MacBook testleri başarılı olursa CXMT açısından şimdiye kadarki en önemli müşteri kazanımlarından biri gündeme gelebilir.

Asıl engel fabrikada değil Washington'da

Apple'ın önündeki en büyük sorun yalnızca çiplerin teknik performansı değil.

CXMT, ABD Savunma Bakanlığı'nın Çin ordusuyla bağlantılı olduğu ileri sürülen şirketler listesinde bulunuyor.

Bu liste CXMT'den çip satın alınmasını tek başına tamamen yasaklayan bir yaptırım kararı anlamına gelmiyor. Ancak Apple gibi ABD merkezli ve Washington ile yakın ilişkiler içinde bulunan bir şirket açısından olası anlaşmayı siyasi açıdan hassas hale getiriyor.

Apple'ın bu nedenle CXMT ile yapılabilecek bir tedarik anlaşması için Beyaz Saray'ın desteğini almak istediği belirtiliyor.

ABD'de bazı siyasetçiler ise Çin'in yarı iletken sektörüne yönelik kısıtlamaların daha da sıkılaştırılmasını savunuyor.

Dolayısıyla Apple'ın önünde alışılmışın dışında bir denklem bulunuyor.

Bir tarafta yapay zekâ patlamasının yarattığı bellek sıkıntısı ve yükselen maliyetler, diğer tarafta dünyanın en hızlı büyüyen alternatif üreticilerinden biri ve onunla çalışmayı zorlaştırabilecek Washington–Beijing teknoloji savaşı var.

iPhone'da Çin çipi için sırada ne var?

Şimdilik kesinleşmiş bir anlaşma bulunmuyor.

Apple'ın ilk olarak CXMT çiplerinin performans, enerji tüketimi, güvenilirlik ve uzun vadeli üretim kapasitesi gibi kriterlerini test etmesi gerekiyor.

Bunun ardından ticari koşullar ve siyasi izin süreci belirleyici olacak.

Testlerin olumlu sonuçlanması halinde Çin'de satılan bazı iPhone veya MacBook modelleri ilk adaylar arasında bulunuyor.

Gelişmenin asıl önemi ise tek bir iPhone modelinden daha büyük.

Yapay zekâ, dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinin çip tedarik zincirini yeniden şekillendirirken Çin, yıllardır ABD ve Güney Kore şirketlerinin hakim olduğu bellek pazarında ilk kez Apple'ın kapısına kadar gelmiş durumda.

Murat Ali Oral-Dünya

Altın haftaya düşüşle başladı

Spot altının ons fiyatı, yeni haftanın ilk işlemlerinde yüzde 0,5 gerileyerek 4.322,28 dolara indi.

Altın, cuma günü ABD'de beklentilerin altında kalan istihdam verilerinin ardından 17 Haziran'dan bu yana en yüksek seviyesini görmüştü.

ABD altın vadeli işlemleri de yüzde 0,4 düşüşle 4.381,60 dolara geriledi.

Zirvenin ardından kâr satışı geldi

Altındaki geri çekilmede, geçen haftaki güçlü yükselişin ardından yatırımcıların kâr realizasyonuna yönelmesi etkili oldu.

KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, hareketin piyasa görünümünde önemli bir değişiklikten ziyade doğal bir dengelenmeye işaret ettiğini belirtti.

Waterer, altının kısa vadede 4.300 dolar seviyesinin üzerinde destek bulmaya devam etmesini beklediğini ifade etti.

ABD istihdamı Fed beklentilerini değiştirdi

ABD'de temmuz ayında tarım dışı istihdamın beklenmedik şekilde azalması, altın fiyatlarının yükselişinde önemli rol oynadı.

Cnbc-e'nin derlediği habere göre veriler, ABD ekonomisinin temmuz ayında istihdam kaybettiğini gösterirken, önceki iki aya ilişkin istihdam artışları da sert biçimde aşağı yönlü revize edildi.

Zayıf iş gücü piyasası, Fed'in faiz politikasına ilişkin beklentilerin yeniden şekillenmesine neden oldu.

Faiz artışı ihtimali geriledi

İstihdam verilerinin ardından vadeli piyasalarda, Fed'in 15-16 Eylül'deki toplantısında faiz artıracağına ilişkin beklentiler belirgin şekilde zayıfladı.

Daha düşük faiz ortamı, faiz getirisi sağlamayan altının yatırımcılar açısından cazibesini artırıyor.

Bu nedenle piyasa, Fed'in önümüzdeki dönemde izleyeceği faiz politikasına ilişkin yeni sinyalleri yakından takip ediyor.

Gözler çarşamba günü ABD enflasyonunda

Bu hafta altın piyasasının yönü açısından en önemli verilerden biri ABD Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) olacak.

TÜFE verisi çarşamba günü açıklanacak. Perşembe günü ise Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) takip edilecek.

Beklentilerin altında kalan enflasyon verileri, faiz artışı ihtimalini daha da zayıflatabilir. Bu senaryo altın fiyatlarındaki yükselişin yeniden güç kazanmasına zemin hazırlayabilir.

4.300 dolar kritik seviye

Piyasa uzmanlarına göre altındaki kısa vadeli görünümde 4.300 dolar seviyesi önemini koruyor.

KCM Trade analisti Waterer, ABD enflasyon verilerinin ılımlı gelmesi halinde Fed'in faiz politikasında daha temkinli davranmasının altın için yeni bir yükseliş alanı oluşturabileceğini belirtti.

Buna karşın güçlü enflasyon verileri, faiz beklentilerini yeniden yukarı çekerek değerli metal üzerinde baskı yaratabilir.

Hürmüz belirsizliği piyasayı etkiliyor

Altın fiyatlarında ABD para politikasının yanı sıra Ortadoğu'daki gelişmeler de yakından izleniyor.

İran, Umman ile Hürmüz Boğazı üzerinden yeni denizcilik güzergâhlarını belirleyecek nihai bir anlaşmaya yaklaştığını açıkladı. Ancak Tahran, stratejik su yolunun yeniden açılması için ABD'nin bazı koşulları yerine getirmesi gerektiğini yineledi.

Bölgede yeni bir gerilim yaşanması ve petrol fiyatlarının yükselmesi, altın piyasasında da yeni hareketlilik yaratabilir.

Diğer değerli metaller de geriledi

Altındaki düşüş diğer değerli metallere de yansıdı.

Spot gümüş yüzde 0,2 düşüşle 63,45 dolara, platin yüzde 0,1 kayıpla 1.742,50 dolara geriledi.

Paladyum ise yüzde 1,1 düşerek 1.362,97 dolara indi.

Piyasanın odağında ise bu hafta ABD'den gelecek enflasyon verileri bulunuyor. Verilerin Fed'in faiz patikasına ilişkin beklentileri nasıl değiştireceği, altının yönü açısından belirleyici olacak.

Ekonomim

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.