AK Parti Grup Başkanvekili Muhammed Emin Akbaşoğlu, 30 maddeden oluşan '12. Yargı Paketi'nin içeriğine ilişkin açıklama yaparken Adli Tıp Kurumu'nun bilimsel kapasitesinin güçleneceğini, uyuşmazlık davalarının tek hakimle çözülmesinin önünün açılacağını söyledi.

12. Yargı paketinin içeriğinde neler var?

MADDE 1: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na eklenen 34/a maddesiyle, adli yargı mercilerince idare aleyhine hükmedilen bir miktar para alacağı, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin ilamlar için doğrudan icra takibi başlatılması usulü değiştirilmektedir. Yeni düzenleme uyarınca, alacaklı veya vekili tarafından icra takibine geçilmeden önce idareye yazılı başvuruda bulunulması ve ödeme için banka hesap numarası bildirilmesi zorunluluğu getirilmektedir. İdareye tanınan bir aylık yasal ödeme süresi içinde ilamda belirtilen tüm alacak kalemlerinin faiz ve fer'ileriyle birlikte ödenmemesi halinde cebri icra yoluna başvurulabilecektir.

MADDE 2: 2004 sayılı Kanun’un 114 üncü maddesinde yapılan değişiklikle, miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda ortaklığın satış suretiyle giderilmesi (izale-i şuyu) ihalelerinde yaşanan suistimallerin önlenmesi ve mirasçıların mülkiyet haklarının korunması amacıyla düzenleme yapılmaktadır. Buna göre, tüm maliklerin mirasçı olduğu taşınmaz satışlarında birinci açık artırma sadece malik olan mirasçılar arasında ve bir defaya mahsus olmak üzere uygulanacaktır. Bu özel artırmada teklif verme bedeli malın muhammen kıymetinin yüzde yüzü ve satış masrafları üzerinden başlayacak; mirasçılar arasında alıcı çıkmaması halinde ikinci artırma genel hükümlere tabi olarak herkese açık icra edilecektir.

MADDE 3: 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 55 inci maddesinde yapılan değişiklikle, noterlik evrak ve defterlerinin gizliliği korunarak adli mercilerin ve soruşturmaya yetkili resmi dairelerin doğrudan belge talep etme ve inceleme süreçleri kolaylaştırılmaktadır. Mahkeme, sulh ceza hâkimliği veya Cumhuriyet başsavcılığı tarafından noterlik evrakının aslının istenmesi halinde noter, belgenin onaylı bir örneğini yerinde saklayarak aslını talep eden mercie gönderecektir. Evrakın onaylı örneğinin istendiği durumlarda ise noter evrakı elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imza ile imzalayarak ilgili mercie elektronik ortamda iletecektir; teknolojik imkânsızlık halinde fiziki aslına uygun onaylı örnek gönderilecektir.

MADDE 4: 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun geçici 27 nci maddesinde yapılan düzenlemeyle, Danıştayın daire sayısının on yediden, on daireye indirilmesine yönelik daha önce öngörülen on yıllık yasal süre, Danıştayın mevcut iş yükü dikkate alınarak dört yıl daha uzatılmakta ve azami süre on dört yıl olarak belirlenmektedir. Ayrıca daire sayısının dört yıl daha azalmayacak olması sebebiyle, üye sayısının kademeli olarak düşürülmesine yönelik her boşalan kadro için seçim yapılmaması uygulamasından da 23/7/2030 tarihine kadar vazgeçilmektedir. Böylece meslek mensubu kadro sayısında azalma yaşanmaması ve boşalan her üye kadrosu için aynı sayıda seçim yapılması sağlanarak yüksek mahkemenin verimliliği korunmaktadır.

MADDE 5: 2576 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinde yapılan değişiklikle, idare mahkemelerinde heyet yerine tek hâkim tarafından çözümlenecek dava türlerinin kapsamı genişletilmektedir. Uygulamada içtihadın yerleştiği ve niteliği itibarıyla heyetçe tartışılması zaruri görülmeyen uyuşmazlıklar bu kapsama alınmıştır. Buna göre; konusu 2026 yılı için 486.000 TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davalarının yanı sıra; öğrencilerin ilişik kesme/uzaklaştırma hariç disiplin, sınıf geçme, not tespiti, yurt, burs işlemleri; kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin ve uyarma cezası işlemleri; mesleki faaliyeti engellemeyen meslek kuruluşu disiplin cezaları ile 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanan muhtaçlık aylıklarına ilişkin davalar tek hâkim tarafından karara bağlanacaktır.

MADDE 6: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45 inci maddesinde yapılan değişiklikle, ilk derece mahkemesi kararının sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gerekçesinin eksik veya hatalı bulunması hâlinde, bölge idare mahkemesine kararın gerekçesini değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilme imkânı tanınmaktadır. Ayrıca, bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak dosyayı yeniden karar verilmek üzere ilk derece mahkemesine gönderebileceği hâllerin sayısı artırılmakta; bu hâller dışında dosyanın geri gönderilemeyeceği açıkça hükme bağlanmaktadır. Bununla birlikte; keşif, bilirkişi incelemesi veya duruşma yapılmamasından kaynaklanan usul eksikliklerinin uygun görülmesi hâlinde bölge idare mahkemesince giderilebilmesine imkân tanınarak, uyuşmazlığın mümkün olduğunca istinaf aşamasında sonuçlandırılması amaçlanmaktadır.

MADDE 7: 2577 sayılı Kanun’un 46 ncı maddesinde yapılan değişiklikle, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda Bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak uyuşmazlığın esası hakkında yeniden verdiği kararlara karşı, kural olarak tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz yolu açılmaktadır. Böylece hükmün yüksek mahkemece denetlenmesini talep etme hakkı güvenceye kavuşturulmaktadır. Ancak makul sürede yargılanma ve Danıştay’'ın iş yükünün dengelenmesi ilkeleri gözetilerek bir istisna getirilmekte; idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar ile Çiftçi Mallarının Korunması Kanunu, Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uygulamasından doğan davalar ve sadece vekalet ücreti/yargılama giderine ilişkin kararlar, kaldırma üzerine yeniden hüküm kurulmuş olsa dahi temyiz incelemesi dışında tutulmaktadır. Bu düzenleme, yürürlükten sonra bölge idare mahkemelerince verilecek kararlara uygulanacaktır.

MADDE 8: 2659 sayılı Adli Tıp Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un mülga 26 ncı maddesi başlığıyla birlikte yeniden düzenlenmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda, daha önce Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenen atama şartları ve görev süreleri idarenin kanuniliği ilkesine uygun olarak kanun seviyesinde düzenlenmektedir. Buna göre, adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyeliklerine atanabilmek için en az tıpta veya diş hekimliğinde uzmanlık belgesi ya da alanında doktora derecesi almış olmak şartı aranacaktır. İhtisas kurulu başkan ve üyeleri, adli tıp grup başkanları ve adli tıp ihtisas dairesi başkanlarının görev süresi dört yıl olarak belirlenmiştir.

MADDE 9: 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 10 uncu maddesinde yapılan değişiklikle, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda, hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav esasları kanun seviyesinde netleştirilmektedir.

MADDE 10: 2802 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesine eklenen bent ile yargılama faaliyetinde teknik veya özel bilgi gerektirmeyen, münhasıran mesleğin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvuran hâkim ve Cumhuriyet savcıları hakkında disiplin yaptırımı olarak uyarma cezası verilebilmesi açıkça hükme bağlanmaktadır. Bu sayede bilirkişilik müessesesinin amacına uygun kullanılması ve yargılamaların daha hızlı, ekonomik yürütülmesi hedeflenmektedir.

MADDE 11: 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 1 inci maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı gerekçelerini karşılayacak şekilde yeniden düzenlenmektedir. Paranın enflasyon karşısında değer kaybını önlemek ve alacaklı-borçlu dengesini adil bir zemine oturtmak amacıyla sabit yasal faiz oranı usulünden vazgeçilmektedir. Yeni sisteme göre faiz ödenmesi gereken ve miktarı sözleşmeyle belirlenmemiş hallerde yasal faiz oranı yıllık; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenidir. 30 Haziran günü belirlenen reeskont oranının, önceki yıl sonu oranından 5 puan veya daha fazla farklı olması halinde, yılın ikinci yarısı için bu yeni oranın yüzde sekseni geçerli olacaktır.

MADDE 12 - 13: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 440 ve 444 üncü maddelerinde yapılan düzenlemeyle, vesayet altındaki kısıtlı kişilere ait taşınır ve taşınmaz malların satış usulü UYAP sistemine entegre edilmektedir. Söz konusu malların satışı, fiziki yer kısıtlamalarına maruz kalmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ile entegre çalışan elektronik satış portalı üzerinden açık artırmayla gerçekleştirilecektir. Böylelikle, daha rekabetçi bir ortamda çok daha fazla kişinin pey sürmesi sağlanarak kısıtlının menfaatleri azami düzeyde korunacaktır.

MADDE 14: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 80 inci maddesinde, Anayasa Mahkemesi’nin kişisel verilerin korunması hakkı bağlamında verdiği iptal kararı doğrultusunda düzenleme yapılmaktadır. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması, kullanılması ve imha süreçlerine ilişkin yasal çerçeve çizilmektedir. İnceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılarak mahsus bir sisteme kaydedilecek ve delil olarak dosyasına gönderilecektir. Bu bilgiler; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının kesinleşmesi halinde derhâl imha edilecektir. Mahkûmiyet, davanın reddi veya düşmesi gibi diğer hallerde ise kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçmesiyle Cumhuriyet savcısı huzurunda tutanakla yok edilecektir. Ayrıca veri sahibine, verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması halinde silinmesini talep etme hakkı tanınmaktadır.

MADDE 15: 5271 sayılı Kanun’un 134 üncü maddesinde yapılan düzenleme ile Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda veri güvenliği güvenceleri eklenerek yeniden düzenlenmektedir. Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma tedbirlerinin temel şartları korunurken, elde edilen dijital deliller ve kişisel verilerin korunması için yeni bir fıkra eklenmektedir. Bu tedbirle elde edilen veriler adli emanette saklanacak; kovuşturmaya yer olmadığı veya mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren on beş yıl sonuna kadar muhafaza edildikten sonra Cumhuriyet savcısı huzurunda tutanakla imha edilecektir. İlgililere bu süre zarfında, amacın ortadan kalkması halinde verilerin silinmesini mahkemeden talep edebilme imkânı getirilmektedir.

MADDE 16: 5271 sayılı Kanun’un 231 inci maddesinde yapılan değişiklikle, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun uygulanma sınırları Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda netleştirilmektedir. HAGB müessesesi, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlilerinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17 nci maddesi kapsamında "kötü muamele" kabul edilebilecek suçlar bakımından uygulanmayacaktır. Ayrıca kurumun usul yönünden iptal edilen diğer bağlantılı fıkraları da belirlilik ilkesine uygun olarak yeniden formüle edilmektedir.

MADDE 17: 5271 sayılı Kanun’un 247 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan düzenleme ile Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda, kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmesi halinde kaçak sanığa, savunma hakkını kullanmak istediğini belirterek mahkemede bizzat hazır bulunması kaydıyla yargılamanın yenilenmesini talep edebilme hakkı tanınmaktadır.

MADDE 18: 5271 sayılı Kanun’un 308 inci maddesinde yapılan değişiklikle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın ceza daireleri kararlarına karşı Ceza Genel Kurulu’na itiraz yetkisinin kapsamı ve süreleri hak arama hürriyetini genişletecek şekilde yeniden belirlenmektedir.

MADDE 19: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 55 inci maddesine eklenen fıkrayla, bedensel zararlar ile destekten yoksun kalma tazminatlarının hesaplanmasında ve faiz işletilmesinde yeknesaklığın sağlanması ile uygulamadaki duraksamaların giderilmesi amaçlanmaktadır. Düzenleme uyarınca; çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında, kişinin kazancının belirli olduğu döneme ait (bilinen dönem) kısma haksız fiil tarihinden itibaren; geleceğe yönelik varsayımsal döneme ait (bilinmeyen dönem) kısma ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilmesi esası getirilmektedir. Ayrıca, peşin sermaye değerinin tazminattan mahsubunda "oransal mahsup" yönteminin uygulanacağı netleştirilmektedir.

MADDE 20- 21: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107 nci maddesi yürürlükten kaldırılarak uygulamada hangi alacaklar için açılacağı hususunda ciddi tereddütlere ve yargılamaların uzamasına neden olan belirsiz alacak davası hukuk sistemimizden çıkarılmaktadır.Belirsiz alacak davasının alacağın tamamı yönünden zamanaşımını kesme ve hak kaybını önleme gibi sağladığı hukuki yararlar, eklenen fıkra ile kısmi dava kurumuna aktarılmaktadır. Düzenlemeyle, alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda davacıya, ıslah hakkını kullanmak zorunda kalmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar alacağın geri kalan kısmını talep ederek dava değerini artırma hakkı verilmektedir. Bu durumda zamanaşımı, sonradan artırılan miktar veya kısım yönünden de dava açılan ilk tarihten itibaren kesilmiş sayılacaktır.

MADDE 22: 6100 sayılı Kanun’un 147 nci maddesine eklenen fıkrayla, makul sürede yargılanma hakkının temini ve usul ekonomi ilkesinin hayata geçirilmesi amacıyla hukuk mahkemelerinde yazılı yargılama usulünün uygulandığı davalarda iki duruşma arasındaki süre kural olarak üç aydan daha uzun olamayacaktır. Ancak bilirkişi incelemesinin niteliği gereği uzaması veya istinabe yoluyla başka yerlerde tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu ve kaçınılmaz hallerde hâkim, somut ve olaya uygun gerekçesini duruşma tutanağına açıkça yazmak şartıyla üç aydan daha uzun bir süre için de duruşma günü belirleyebilecektir.

MADDE 23: 6100 sayılı Kanun’un 149 uncu maddesine eklenen fıkra ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasının kapsamı teknolojik imkânlardan üst düzeyde yararlanılması amacıyla genişletilmektedir. Yapılan düzenlemeyle, hukuk yargılamalarındaki ön inceleme duruşmaları da ses ve görüntü nakli yoluyla gerçekleştirilebilecektir. Uzaktan duruşmaya katılan taraf ve vekilleri hakkında; Kanun’un 154/3-ç maddesinde düzenlenen ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh olma beyanlarına ilişkin ıslak imza atma zorunluluğu hariç olmak üzere, elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacaktır.

MADDE 24- 25: 6100 sayılı Kanun’un 166 ve 168 inci maddelerinde yapılan değişikliklerle, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda davaların birleştirilmesi usulü yeniden düzenlenmektedir. Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerince verilen birleştirme kararlarının, ilk davanın açıldığı mahkemeyi doğrudan bağlaması esası değiştirilmektedir. Düzenleme doğrultusunda ikinci davanın açıldığı mahkemece verilen birleştirme kararı ancak kesinleşmesiyle birlikte ilk mahkemeyi bağlayacaktır. Bu kesinleşmeyi sağlamak üzere; taraflara esas hükmün verilmesini beklemek zorunda kalmaksızın, birleştirme kararlarına karşı doğrudan ve müstakilen istinaf kanun yoluna başvurabilme hakkı tanınmaktadır. İlk derece mahkemelerince verilen ayırma kararları ile bölge adliye mahkemelerinin birleştirme/ayırma kararlarına karşı ise ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna gidilebilecektir.

MADDE 26: 6100 sayılı Kanun’un 362 nci maddesine eklenen fıkrayla, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı üzerine, bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında verdiği ve miktar veya değeri itibarıyla ilk derece mahkemesi parasal sınırının üzerinde olan kararları bakımından temyiz yolu açılmaktadır.

MADDE 27: 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesine eklenen fıkra ile yargılamaların sırf usuli yetki uyuşmazlıkları nedeniyle öngörülemez şekilde uzamasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. İlk derece mahkemelerinin görev ve yetki durumları istinaf aşamasında Bölge Adliye Mahkemelerince zaten esastan incelenip denetlendiğinden, istinaf aşamasını geçmiş dosyaların temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından sadece görevsizlik veya yetkisizlik gerekçesiyle bozma kararı verilemeyeceği esası getirilmektedir. Ancak bölge adliye mahkemelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktığı ve karara bağladığı özel davalar bu yasağın dışında tutulmaktadır.

GEÇİCİ MADDE 1: Teklifle getirilen değişikliklerin yargısal süreçlerde karmaşaya yol açmaması amacıyla zaman bakımından uygulanma esasları, geçiş hükümleri düzenlenmektedir.

Dünya

Veriler tüketici güveninin haziran ayında iyilşeme gösterdiğini ortaya koydu.

Buna göre, tüketici güven endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,5 artarak 87,9'a yükselirken, hane halkının maddi durumuna ilişkin değerlendirmeler ve gelecek döneme yönelik beklentilerde toparlanma kaydedildi.

Maddi durum değerlendirmesi iyileşti

Endeksin alt kırılımlarına bakıldığında, mevcut dönemde hanenin maddi durumunu gösteren endeks haziranda yüzde 4,5 artışla 72,3'e çıkarken, gelecek 12 aylık döneme ilişkin maddi durum beklentisi endeksi ise yüzde 1,9 yükselerek 89,5 oldu.

Genel ekonomik durum beklentisi de yüzde 3,1 artışla 83,9 seviyesine ulaştı. Dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesi ise yüzde 1,4 artarak 105,9'a yükseldi.

Böylece haziran ayında tüketici güvenini oluşturan dört alt kalemin tamamında artış görüldü. En güçlü iyileşme, yüzde 4,5'lik artışla mevcut dönemde hanenin maddi durumuna ilişkin değerlendirmelerde görüldü.

Dünya

Savunma ve havacılık sanayisinin önde gelen şirketleri, üretim hacimleri ve net satış performanslarıyla Türkiye sanayisinin en büyük kuruluşları arasında daha güçlü yer aldı.

Savunma sanayisi şirketlerinin ilk sıralardaki görünümü, sektörün yalnızca teknoloji geliştirme ve ihracat kabiliyetiyle değil, üretimden satış büyüklüğüyle de Türkiye sanayisi içindeki ağırlığını artırdığını ortaya koydu.

TUSAŞ, listede 4 basamak yükselerek 7'nci sıraya çıktı. Şirketin üretimden net satışları 140 milyar 894 milyon 845 bin 580 lira oldu. Böylece TUSAŞ, savunma ve havacılık sanayisinin İSO 500'de en üst sırada yer alan şirketi konumunu güçlendirdi.

ASELSAN da listedeki yükselişini sürdürdü. Şirket, 8 basamak çıkarak 9'uncu sıraya yerleşti. ASELSAN'ın üretimden net satışları 130 milyar 249 milyon 849 bin 498 lira olarak kayıtlara geçti.

Listeye bu yıl giren ARCA Savunma ise 12'nci sıradan güçlü bir başlangıç yaptı. Şirketin üretimden net satışları 115 milyar 739 milyon 672 bin 767 lira oldu.

ARCA Savunma'nın listeye bu şekilde yaptığı giriş, savunma sanayisinde mühimmat ve üretim kapasitesi tarafındaki büyümenin listeye yansıması olarak değerlendirildi.

ROKETSAN, 13 basamak yükselerek 22'nci sıraya çıktı. Şirketin üretimden net satışları 81 milyar 373 milyon 874 bin 590 lira oldu.

Savunma sanayisinin kara araçları tarafındaki önemli temsilcilerinden Otokar, 14 basamak yükselerek 45'inci sıraya yerleşti. Şirketin üretimden net satışları 45 milyar 515 milyon 107 bin 443 lira oldu.

Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ de listede dikkat çeken yükselişlerden birine imza attı. MKE, 52 basamak çıkarak 57'nci sıraya yükseldi. Kuruluşun üretimden net satışları 34 milyar 971 milyon 47 bin 985 lira olarak gerçekleşti.

Havacılık motorları alanında faaliyet gösteren TEI, 21 basamak yükselerek 104'üncü sıraya çıktı. Şirketin üretimden net satışları 23 milyar 55 milyon 615 bin 653 lira oldu.

HAVELSAN ise 44 basamak yükselerek 135'nci sıraya yerleşti. Şirketin üretimden net satışları 18 milyar 754 milyon 887 bin 29 lira olarak gerçekleşti.

Nurol Makina 177 basamak yükseldi

Askeri kara araçları ve ticari araç üretimiyle öne çıkan BMC Otomotiv, listede 170'inci sırada yer aldı. Şirketin üretimden net satışları 15 milyar 552 milyon 25 bin 879 lira olarak kayıtlara geçti.

Nurol Makina, listedeki en güçlü yükselişlerden birini kaydetti. Şirket, 177 basamak birden yükselerek 270'inci sıraya yerleşti. Nurol Makina'nın üretimden net satışları 9 milyar 747 milyon 345 bin 717 lira oldu.

Havacılık sanayisinin önemli alt yüklenicilerinden Alp Havacılık, 94 basamak çıkarak 329'uncu sırada yer aldı. Şirketin üretimden net satışları 8 milyar 154 milyon 721 bin 991 lira olarak gerçekleşti.

Samsun Yurt Savunma Sanayii, CANiK markasıyla listede 398'inci sırada yer aldı. Şirket, 6 milyar 821 milyon 912 bin 587 liralık üretimden net satış gerçekleştirdi.

FNSS de 60 basamak yükselerek 450'nci sıradan yeniden listeye girdi. Şirketin üretimden net satışları 6 milyar 81 milyon 749 bin 101 lira oldu.

Böylece İSO 500 listesinde savunma ve havacılık sanayisi şirketleri, ana yüklenicilerden kara araçları üreticilerine, mühimmattan elektronik sistemlere, havacılık motorlarından alt yüklenici kabiliyetlerine uzanan geniş bir alanda temsil edildi.

TUSAŞ, ASELSAN, ARCA Savunma ve ROKETSAN'ın ilk 25 içinde yer alması, sektörün Türkiye sanayisinin ana taşıyıcılarından biri haline geldiğini gösterdi.

AA

Sistemin sürdürülebilirliği için sürücülerden düşük oranlı komisyon veya abonelik ücreti tahsil edilmesi planlanıyor. Yeni uygulamayla İstanbul’daki taksilerin mevcut yüzde 48 seviyesindeki verimliliğinin yüzde 90’a çıkarılmasının hedeflendiğini kaydeden Dalcı, bunun gerçekleşmesi halinde yılda 62 milyon litre yakıt tasarrufu sağlanacağını, yaklaşık 1,5 milyon metreküplük karbon salımının önleneceğini ve trafikte saatte 25 bin aracın eksileceğini dile getirdi.

Uber ve BiTaksi komisyonları masada

Dalcı, e-lisansla çalışan bazı uygulamaların yolculardan yüzde 25’lere varan oranlarda yüksek komisyonlar tahsil ettiğini savunarak, bu konuda Ticaret Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi nezdinde girişimlerde bulunduklarını açıkladı.

Konunun görüşülmesi amacıyla İBB bünyesinde özel bir alt komisyon toplantısı yapılacağını ifade etti. Kredi kartı ile yapılan ödemelerde ortaya çıkan yüksek komisyonların da taksicilerden değil ödeme aracısı kuruluşlardan kaynaklandığını belirten Dalcı, bazı işlemlerde yüzde 14’e ulaşan kesintilerin Merkez Bankası’nın belirlediği seviyelere çekilmesi gerektiğini savundu.

İstanbul’da zorunlu hale getirilen taksi içi güvenlik kameralarının fiyatının kısa sürede 23 bin TL’den 62 bin TL’ye yükseldiğini belirten Dalcı, oluşan yaklaşık 750 milyon TL’lik pazar nedeniyle hukuki süreç başlattıklarını açıkladı. Sürücülerin güvenliğini artırmak amacıyla şeffaf koruma kabini üzerinde çalıştıklarını dile getiren Dalcı, testlerin tamamlanmasının ardından sistemin maliyetine esnafa sunulacağını sözlerine ekledi.

Cumhurbaşkanı’nın seçim öncesi verdiği ÖTV indirimi sözü kapsamında TOGG’un taksicilere özel bir versiyonunun geliştirilmesini talep ettiklerini kaydeden Dalcı, maliyeti düşürülmüş ve batarya kapasitesi artırılmış bir modelle İstanbul’daki taksilerin 4-5 yıl içinde tamamen elektrikli araçlara dönüştürülmesinin hedeflendiğini söyledi.

Taksi plakası değeri 12 milyon TL

İstanbul Taksiciler Esnaf Odası Başkanı İsmet Dalcı, son 10 yılda Türkiye’de değer kaybeden nadir yatırım araçlarından birinin İstanbul taksi plakası olduğunu söyledi. Plaka değerlerinin bugün yaklaşık 12 milyon TL seviyesinde bulunduğunu belirten Dalcı, korsan taşımacılık faaliyetleri ve sektörle ilgili olumsuz algının plaka değerlerini dolar bazında ciddi şekilde erittiğini ifade etti. Dalcı, hem plaka sahibinin hem de sürücünün mağdur olmayacağı yeni bir gelir modeli üzerinde çalıştıklarını belirterek, araçlara takılacak mali cihazlarla kazancın şeffaf biçimde kayıt altına alınmasının hedeflendiğini kaydetti.

Erken emeklilik hakkı kaldırılabilir

Reform paketinin en dikkat çeken maddelerinden biri, uzun yıllar sigorta primi ödeyen çalışanlara tanınan kesintisiz erken emeklilik imkanının kaldırılması oldu. Öneriye göre 45 yıl prim ödeyenlerin mevcut ayrıcalıkları önemli ölçüde sınırlandırılabilecek.

Daha uzun çalışma dönemi hedefleniyor

Uzmanlar, mevcut sistemin sürdürülebilirliği için çalışanların iş hayatında daha uzun süre kalmasını savunuyor. Bu kapsamda emeklilik yaşının ilerleyen yıllarda kademeli olarak yükseltilmesi de tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.

Erken emekli olanların maaşı düşecek

Mevcut sistemde emeklilik yaşından önce ayrılan çalışanların maaşlarında kesinti uygulanıyor. Reform önerileri ise bu kesintilerin daha da artırılmasını gündeme getiriyor. Böylece erken emeklilik ekonomik açıdan daha az cazip hale getirilmeye çalışılacak.

Çalışanlardan yeni katkı payı alınması planlanıyor

Tartışılan reformlar arasında çalışanların maaşlarından emeklilik sistemi için ek kesintiler yapılması da bulunuyor. Buna göre çalışanların gelirlerinin belirli bir bölümü yatırım fonları ve sermaye piyasası araçlarında değerlendirilecek yeni bir sisteme yönlendirilebilir.

Maaşlardan kesilecek paralar yatırımlara aktarılacak

Planlanan modelde çalışanlardan alınacak katkıların uzun vadeli yatırım araçlarında değerlendirilmesi öngörülüyor. Ancak uzmanlar bu sistemde getirilerin garanti edilmeyeceğine dikkat çekiyor.

Emeklilik yaşının yükselmesi gündemde

Reform önerilerinde emeklilik yaşının mevcut seviyelerin üzerine çıkarılması da yer alıyor. Böylece hem sosyal güvenlik sisteminin üzerindeki yükün azaltılması hem de iş gücü piyasasındaki personel açığının kapatılması hedefleniyor.

İş gücü açığı kararın temel nedenlerinden biri

Birçok sektörde yaşanan nitelikli çalışan eksikliği, hükümetleri emeklilik politikalarını gözden geçirmeye zorluyor. Uzmanlara göre erken emekliliğin sınırlandırılması, iş gücü arzını artırmak için kullanılan önemli araçlardan biri haline geldi.

Emeklilik reformları Avrupa genelinde yayılıyor

Benzer düzenlemeler son dönemde farklı Avrupa ülkelerinde de gündeme geliyor. Hükümetler, artan yaşam süresi ve azalan çalışan nüfus nedeniyle sosyal güvenlik sistemlerini yeniden yapılandırmaya çalışıyor.

Dünya

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Başkanlığı görevine Mahmut Sütcü’nün atan­masının ardından, sermaye piya­salarında kurumsal yapılanma, mevzuat düzenlemeleri ve dene­tim trafiği hız kazandı.

Yeni yö­netimin göreve geldikten sonra aldığı kararlar piyasa aktörleri tarafından yakından takip edi­lirken, kulislerde özellikle halka arz süreçleri ve yatırım fonları­na ilişkin yapısal değişiklikler ön plana çıkıyor. Yeni başkanın Hazine ve Maliye Bakanlığı bün­yesindeki uzun yıllara dayanan mali denetim ve teftiş geçmişine dikkat çeken piyasa profesyonel­leri, maliye kökenli bir başkan döneminde halka arz edilecek şirketlerin mali tabloları, borç­luluk yapıları, halka arz gelirle­rinin kullanım yerleri ve değer­leme raporları üzerinde kuralcı ve tavizsiz bir denetim mekaniz­masının işletilmesini bekliyor. “Yeni dönemde cezalandırıcı de­ğil, eğitici ve koruyucu bir vizyon öne çıkacak gibi duruyor” diyen sektör temsilcileri, bu proaktif yaklaşımla spekülatif hareketle­rin önlenmesinin ve küçük yatı­rımcının korunmasının hedef­lendiği, yeni yönetimin piyasa­nın derinleşmesi ve büyümesine, finansal okuryazarlığın gelişme­sine öncelik vereceği belirtiliyor.

Fonlara “Güvenlik Şemsiyesi” düzenlemesinde gözler SPK’da

Sektörün uzun süredir gün­deminde olan ve fon dünyasına adeta bir “güvenlik şemsiyesi” getirmesi beklenen yeni fon dü­zenlemesinde kritik bir aşamaya geçildi. Geçtiğimiz mart ayında, aracı kurumlar ve sektör paydaş­ları taslağa ilişkin görüş ve öneri­lerini SPK’ya resmi olarak iletti. Edinilen bilgiyi göre, Kurul, sek­törden gelen bu geri bildirimler doğrultusunda taslak üzerinde­ki nihai çalışmalarını sürdürü­yor. SPK’daki teknik çalışmanın tamamlanmasının ardından dü­zenleme, yasallaşma süreci için Hazine ve Maliye Bakanlığı’na gönderilecek. Piyasa profesyo­nelleri ve aracı kurum yöneti­cileri, SPK masasında son şek­li verilen bu “güvenlik şemsiye­si” düzenlemesinden şu yapısal adımları bekliyor:

Suistimallerin önlenmesi ve şeffaflık: Özellikle serbest fonlar üzerinden piyasada olu­şabilecek gri alanların netleşti­rilmesi, fon portföylerinin içerik ve işlem şeffaflığının artırılması,

Yatırımcı koruması ve risk yönetimi: Fon yönetimlerinin iç kontrol mekanizmalarının sı­kılaştırılarak, tasarruf sahiple­rinin haklarının makro düzeyde koruma altına alınması,

Operasyonel verimlilik: Fon kurulum, onay ve ihraç sü­reçlerinin proaktif bir yönetim anlayışıyla dijitalleştirilmesi ve hızlandırılması,

Girişim Sermayesi odaklı büyüme: Girişim Sermayesi Ya­tırım Fonlarının (GSYF) operas­yonel süreçlerinin kolaylaştırı­larak kurumsal yatırımcı tabanı­nın genişletilmesi.

İşte SPK’nın yeni döneminde öne çıkan kritik düzenlemeler

* Fiili dolaşım oranına “Serbest Fon” ayarı: Yeni yönetimin attığı en stratejik adımlardan biri, fiili dolaşım oranı tanımının yeniden yapılması oldu. Bu düzenlemeyle, şirket patronlarının serbest ve özel fonlar aracılığıyla tuttukları hisseler de artık fiili dolaşım hesabı kapsamında değerlendirilmeyecek. Bu hamleyle, geçmişte bazı paylarda “sözde fiili dolaşım” üzerinden endeks etkisi yaratılmasının ve suni fiyat hareketlerinin önüne geçilmesi hedefleniyor.

* Şirket ortaklarının satışlarına sıkı takip:

SPK, halka açık ortaklıkların haklarını korumak adına denetim mekanizmasını hızlandırdı. Bu kapsamda, yakın dönemde finansal darboğaz veya konkordato gibi kritik süreçlerden geçen bazı şirketlerin ortakları tarafından, bu süreçlerin hemen öncesinde gerçekleştirilen hisse satışları yakın markaja alındı. Kurul, “makul şüphe” gerekçesiyle mevzuata dayanarak, ilgili şirket ortakları ve yöneticileri hakkında geçici işlem yasağı gibi tedbir kararları uygulamaya başladı.

* Kurumsal yeniden yapılanma adımları: SPK bünyesinde operasyonel hızı ve karar alma süreçlerini optimize etmeyi amaçlayan kurumsal değişimler de dikkat çekti. Bu doğrultuda; Piyasa Gözetim ve Denetim Dairesi, Ortaklıklar Finansmanı Dairesi ve Aracılık Faaliyetleri Dairesi başkanlıkları ile bir başkan yardımcılığı seviyesinde görev değişimlerine gidilerek yerlerine vekaleten atamalar gerçekleştirildi. Sektör paydaşları, bu kurumsal yenilenmenin önümüzdeki dönemde mevzuat süreçlerine hız katmasını bekliyor.

* Usulsüzlüklere karşı ağır cezalar ve PYŞ denetimleri: Yeni dönemde piyasa dolandırıcılığı, yapay piyasa oluşturma çabaları ve bilgi suistimaline karşı yaptırımlar kararlılıkla sürdürülüyor. Haftalık bültenler aracılığıyla mevzuata aykırı hareket eden yatırımcılara idari para cezaları ile işlem yasakları getiriliyor. Ayrıca Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ) ve aracı kurumların faaliyetleri ile fon yönetim süreçleri de sıkı denetim kapsamına alındı.

Jülide Yiğittürk Gürdamar-Dünya

Yatırımcıların küresel piyasalarda risk iştahını korumasına ve savunma varlıkları yerine büyüme odaklı enstrümanları seçmesine rağmen kripto varlıklara yönelik sermaye akışı zayıf kalmaya devam ediyor. Likidite miktarının geçen yıla göre gerilemesi fonların öncelikle tahvil ve büyüme hisselerine yönelmesini beraberinde getiriyor.

Bitcoin alternatif yatırım araçlarının gölgesinde kalıyor

Piyasadaki mevcut sermaye yapay zeka odaklı yatırım hikayelerini daha somut bir zemin olarak kabul ediyor. Analistler küresel likidite daralmasının alternatif varlık sınıfları arasındaki rekabeti artırdığını belirtiyor.

Sermayenin yapay zeka ve teknoloji hisselerine kayması Bitcoin fiyatındaki toparlanma hızını sınırlıyor. Ecoinometrics analistleri sisteme yeni fon girişi gerçekleşmediği sürece mevcut istikrar arayışının kalıcı bir ralli başlatmakta yetersiz kalacağını vurguluyor.

Dünya

ABD Merkez Bankası’nın (Fed) şahin mesajlarının ardından faizlerin daha da artacağı beklentisi, değerli metaller üzerinde baskı oluşturmaya devam etti.

Spot altın toparlandı, ABD vadeli kontratlarında düşüş

Spot altın yüzde 0,9 artışla ons başına 4.197,41 dolara yükseldi. Cuma günü 11 Haziran’dan bu yana en düşük seviyesini gören değerli metal, böylece kayıplarının bir kısmını telafi etti. Ağustos vadeli ABD altın kontratları ise yüzde 0,7 düşerek 4.215,90 dolara indi.

ABD-İran görüşmelerinde 60 günlük anlaşma hedefi: İsviçre’de ilk tur sona erdi

İsviçre’de üst düzey ABD ve İranlı yetkililer arasında gerçekleştirilen ilk tur görüşmeler pazartesi günü sona erdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, devlet televizyonu Press TV’ye yaptığı açıklamada müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini belirtti. Arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan’ın yayımladığı ortak açıklamada ise ABD ile İran’ın, 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya ulaşmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaştığı ifade edildi.

"Taraflar kısa süre önce tartışma halindeydi, ancak şimdi bir ilerleme kaydediliyor gibi görünüyor"

Bloomberg HT'de yer alan habere göre Marex analisti Edward Meir, “İsviçre’deki durum birkaç saat öncesine göre oldukça farklı. Taraflar kısa süre önce tartışma halindeydi, ancak şimdi bir ilerleme kaydediliyor gibi görünüyor. Bir süre daha jeopolitik gelişmelere göre işlem yapacağız, ancak tablo çok akışkan; bu nedenle şimdilik kenardan izlemek daha doğru olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Brent petrolde düşüş, altın üzerinde baskı yaratıyor

Açıklamanın ardından Brent petrol vadeli işlemleri yüzde 1’in üzerinde geriledi. Yüksek petrol fiyatları enflasyon endişelerini artırarak faizlerin daha da yükselme beklentisini güçlendirirken, faiz getirisi olmayan altın ise yüksek faiz ortamında cazibesini yitirme eğilimi gösteriyor.

Fed’den şahin mesajlar: Faiz artışı beklentisi güçlendi

Öte yandan Fed Başkanı Kevin Warsh’ın geçen haftaki basın toplantısında enflasyona güçlü vurgu yapması ve faiz artışı için gerekli koşullara ilişkin daha dengeli bir çerçeve sunmaması, yatırımcıların kısa vadede yeni bir faiz artışı beklentisini güçlendirdi. Fed’in 19 politika yapıcısından dokuzunun bu yıl politika faizinin artırılması gerektiği görüşünde olduğu bildirildi.

CME FedWatch verilerine göre piyasalar, aralık ayında faiz artışı ihtimalini yüzde 89 olarak fiyatlıyor. Bu oran, Fed toplantısı öncesinde yüzde 61 seviyesindeydi.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 1,8 artışla ons başına 66,10 dolara, platin yüzde 0,2 yükselişle 1.667,97 dolara çıktı. Paladyum da yüzde 1 artışla 1.270,41 dolara yükseldi.

Ekonomim

Şirketin hisseleri günü yüzde 5,7 yükselişle tamamlarken, piyasa değeri 2,0825 trilyon wona ulaştı. Böylece 2000 yılından bu yana zirvede bulunan Samsung Electronics ilk kez liderliği kaybetti.

Yapay zeka talebi büyümeyi hızlandırdı

Nvidia, Google ve diğer teknoloji devlerine HBM çipi tedarik eden SK Hynix, yapay zeka yatırımlarındaki hızlı artışın en büyük kazananlarından biri oldu. ChatGPT ve benzeri gelişmiş yapay zeka modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte özel bellek çiplerine yönelik talep rekor seviyelere çıktı.

Analistler, yapay zeka odaklı bellek çözümlerinin yarı iletken sektöründeki rekabet dengelerini değiştirdiğine dikkat çekiyor.

İflasın eşiğinden zirveye

Bugün sektörün liderlerinden biri olan SK Hynix, yaklaşık 20 yıl önce ciddi bir mali krizle karşı karşıya kalmıştı. O dönem Hynix Semiconductor adıyla faaliyet gösteren şirket, yüksek borç yükü nedeniyle Micron'a satılmaya yaklaşmış ancak anlaşma gerçekleşmemişti.

2003 yılında hisseleri 135 wona kadar gerileyen şirket, yatırımcılar tarafından "kuruş hissesi" olarak değerlendiriliyordu.

Rekor zarardan rekor kâra

Bellek çipi sektöründeki dalgalanmalar nedeniyle 2023 yılında 7,73 trilyon won faaliyet zararı açıklayan SK Hynix, yapay zeka yatırımlarının hız kazanmasıyla hızlı bir toparlanma yaşadı.

Microsoft, Google ve Meta gibi şirketlerin veri merkezi ve yapay zeka harcamalarını artırmasıyla SK Hynix'in kârlılığı da yükseldi. Şirket, 2024 yılında 23,5 trilyon won faaliyet kârı elde ederek tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.

Uzmanlara göre yapay zeka çiplerine yönelik talebin sürmesi halinde SK Hynix'in sektördeki lider konumunu daha da güçlendirmesi bekleniyor.

Dünya

Merkez Bankası’nın açıkladığı son tutarlar hangi düzeyde, aktarayım…

■ Kısa vadeli dış borç stoku nisan ayı itibarıyla 171,6 milyar dolar.
■ Orijinal vadesi daha uzun olsa bile vadesi bir yıl içinde dolacak, yani Mayıs 2026-Nisan 2027 döneminde ödemesi yapılacak dış borç ise 242 milyar dolar.

Gerek kısa vadeli stok, gerekse bir yıl içinde ödenmesi gereken borç çok büyük kaygı duyulmasını gerektirecek, deyim yerindeyse karalar bağlatacak düzeyde mi? Hayır, değil…

Bu iki veride asıl bakılması gereken kısa vadeli borç stokundan çok gelecek bir yılda ödenmesi gereken tut. Zaten kısa vadeli stok, bir yılda ödenecek toplam tutar içinde yer alıyor. Dolayısıyla kısa vadeli stok ne kadar artarsa bir yılda ödenmesi gereken tutar da çok doğal olarak aynı doğrultuda hareket ediyor.

Ödemeyi kimler yapacak?

Önce gelecek bir yılda ödenmesi gereken borcun detayına bakalım…

Toplam 242 milyar dolarlık ödeme borçlular bazında üç grubun yükümlülüğünde. Bu ödemenin 64,6 milyarını kamu yapacak.

Bu tutarın da 48,8 milyarını kamu bankaları ödeyecek. Merkezi yönetimin ödeyeceği tutar 11 milyar dolar. Yerel yönetimlerin ödemesi gereken tutar ise yalnızca 592 milyon.

İkinci borçlu Merkez Bankası. Merkez’in yapması gereken ödeme 23,7 milyar.

En yüklü ödeme yükümlülüğü ise özel sektörün. Özel sektör 153,7 milyar dolar ödeyecek. Bu tutarın 70,6 milyarı finansal kuruluşların yükümlülüğü. 70,6 milyarın da 64,9 milyarı da bankaların. Özel sektör şirketlerinin ödeyeceği borç ise 83,1 milyar dolar.

Ödemenin bir kısmı hesaben

Bir yılda ödenmesi gereken tutar yerine “vadesi bir yıl içinde dolacak yükümlülük” demek belki daha doğru. Elbette bu ödeme yapılıyor ama kimi ödemeler yeni borç alınarak, kimi ödemeler ise hesaben gerçekleştiriliyor. Yani o para sistemden çıkmıyor…

Bu konuyu daha iyi izah edebilmek için şu örnek verilebilir:

BDDK verilerine göre bankalarda bir aya kadar vadeli toplam 4,2 trilyon lira, bir-üç ay arası vadeli 8,1 trilyon lira mevduat bulunuyor. Bu tutarlara bakarak bankaların bir ay içinde 4,2 trilyon lira ödemek zorunda oldukları söylenebilir mi? Hem evet, hem hayır! Bu tutar bankaların yükümlülüğü, doğru. Ama hiçbir zaman bir ay içinde bankalardan bu miktarda bir para çekilmez. Zaten çekilemez. Bankacılık sistemi böyle bir durumda kapısına kilit vuracak duruma gelir. Vadesi dolan o paranın çok büyük bir bölümü yine sistemde kalır.

İşte aynı durum belli çerçevede bir yıl içinde ödenecek dış borç tutarında da geçerli.

Bir yılda ödenmesi gereken 242 milyar doların 90 milyar doları TL ya da döviz mevduatından oluşuyor. Yani bu tutar da Türkiye’den pek çıkmıyor ki, ödeme hesaben yapılıyor, o kadar.

Tutar bu düzeylere ilk kez yükselmedi

Ayrıca şöyle bir gerçek var; gelecek bir yıllık dönemde ödenmesi gereken dış borç 200 milyar düzeylerine ilk kez çıkmıyor.

Söz konusu tutar 2024’ün ortasında da 235-236 milyar dolar düzeyindeydi. Yani Türkiye 2024’ün ortasından 2025’in ortasına kadar olan dönemde bu borcu bir sorun yaşanmadan ödedi, döndürdü.

Zaten son iki yılın tüm ayları itibarıyla bir yılda ödenecek borç ortalaması da 230 milyar dolar.

Dolayısıyla bir yılda ödenecek tutara bakarak karalar bağlamanın alemi yok! Karalar bağlanacak bunca konu varken…

Yeni getirilen düzenlemeler bu önerilerimizin dikkate alındığını gösteriyor.

Yeni Düzenlemelerle Borçların Tecilinde Esneklik Getirilerek Faiz Oranları Düşürüldü

7582 sayılı Kanun ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesinde yapılan tecilin vadesini 72 aya çıkaran değişiklik sonrası , 16 Haziran 2026 tarihli ve 33282 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tahsilat Genel Tebliği ile de önemli açılımlar getirildi.

Yapılan düzenlemeler özetle aşağıda açıklanmıştır.

Tecil Kapsamına Giren Ve Girmeyen Borçlar

Tebliğ kapsamında, 5 Haziran 2026 tarihi itibarıyla (bu tarih dahil) vadesi geldiği halde Tebliğin yayımlandığı tarihe kadar ödenmemiş bulunan ve Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerince takip ve tahsil edilen amme alacakları yer almaktadır.

Aşağıdaki borçlar ise tecil kapsamına girmemektedir.

• Özel tüketim vergisi,

• 2026 yılı gelir veya kurumlar vergisine mahsup edilecek geçici vergi,

• Bu vergilere bağlı vergi ziyaı cezaları, gecikme faizleri, gecikme zamları,

• Söz konusu vergilere ait beyannameler üzerinden tahakkuk eden damga vergileri ile bunlara ilişkin gecikme zamları.

Başvuru Süresi ve Başvuru Şekli

Düzenlemeden yararlanmak isteyen borçluların 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuruda bulunmaları gerekmektedir.

Başvurular Gelir İdaresi Başkanlığının internet sitesi, Dijital Vergi Dairesi veya e-Devlet üzerinden elektronik ortamda yapılabileceği gibi ilgili vergi dairesine yazılı olarak da yapılabilecektir.

Birden fazla vergi dairesine borcu bulunan mükelleflerin her bir vergi dairesine ayrı ayrı başvurmaları gerekmektedir. Ayrıca Tebliğden yararlanılabilmesi için ilgili vergi dairesine olan tüm borçlar için tecil talebinde bulunulması şarttır.

Taksit Süresi ve Ödeme İmkanı

Tebliğ kapsamında tecil edilen borçlar için ilk taksit Eylül 2026 döneminde başlayacak olup borçlar aylık eşit taksitler halinde ödenecektir.

Taksit sayısı; borçlunun çok zor durum hali, borcun türü ve borçlunun hukuki statüsü dikkate alınarak belirlenecektir.

Faal mükellefiyet kaydı bulunan ve bilanço esasına veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler bakımından taksit sayısı, mali durumlarını gösteren likidite oranlarına göre belirlenecektir.

Bazı Vergilerin Taksit Sayısının 12 Ay ile Sınırlandırılması

Tebliğe göre, banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) ile katma değer vergisi (KDV) borçları ve bunlara bağlı vergi ziyaı cezaları, gecikme faizleri, gecikme zamları ile bu vergilere ilişkin damga vergileri bakımından özel bir sınırlama getirilmiş olup, söz konusu borçlar en fazla 12 eşit taksitte ödenebilecektir.

Belediye Borçları ile İlgili Düzenleme

Borçluların hukuki statüleri dikkate alınarak bazı borçlular için özel düzenleme yapılmıştır.

İl özel idareleri, belediyeler, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları ile bunlara bağlı kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar ve bunların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları tüzel kişiler bakımından daha uzun ödeme imkanı öngörülmüştür.

Bu kapsamda bulunan borçluların Tebliğ kapsamındaki tüm borçları, borcun türüne bakılmaksızın 72 eşit taksitte ödenebilecektir.

Tebliğde yer alan bir diğer örnekte ise sermayesinin tamamı belediyeye ait bir şirketin KDV dahil tüm borçlarının, borcun türüne bakılmaksızın bu özel düzenleme kapsamında 72 eşit taksitte ödenebileceği belirtilmektedir.

Tecil Faizi Oranı

Tebliğ kapsamında tecil edilen borçlara yıllık %29 oranında tecil faizi uygulanacaktır.

Bu oran, Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla genel uygulamada geçerli olan yıllık %39 oranındaki tecil faizinden daha düşük olup Tebliğin getirdiği önemli kolaylıklardan birini oluşturmaktadır.

Teminat Uygulaması

6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yapılan değişiklik ve 11414 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda, 10 milyon TL’ye kadar olan borçların tecilinde teminat aranmayacaktır.

10 milyon TL’yi aşan borçlarda ise yalnızca bu tutarı aşan kısmın yarısı kadar teminat gösterilmesi yeterli olacaktır.

Mevcut Teciller İçin Getirilen İmkan

Tebliğin yayımlandığı tarihte halen tecil edilmiş ve tecil şartlarına uygun şekilde ödenmekte olan borçlar bakımından da özel düzenleme yapılmıştır.

Bu kapsamda bulunan borçlular, 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvuruda bulunmaları halinde kalan borçlarını Tebliğde öngörülen taksit süreleri ve yıllık %29 tecil faizi kapsamında yeniden tecil ettirebileceklerdir.

Tecilin İhlali

Taksitlerin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde kural olarak tecil ihlal edilmiş sayılacaktır.

Ancak Tebliğde borçlular lehine bir esneklik öngörülmüş olup, bir takvim yılında en fazla iki taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi tek başına ihlal nedeni sayılmayacaktır. Bu durumda söz konusu taksitlerin, takip eden taksit ödeme süresi içerisinde ilgili faizleriyle birlikte ödenmesi gerekmektedir.

Süresinde ödenmeyen veya eksik ödenen taksitlerin belirtilen sürelerde tamamlanmaması halinde ise tecil ihlal edilmiş sayılacak ve tecile konu amme alacaklarının takip ve tahsiline devam edilecektir.

Yapılan Düzenlemeler Yeterli mi? Yeni Bir af çalışması yapmak gerekir mi?

Yapılan bu düzenlemelere rağmen vergi Affı söylentileri maalesef hala devam ediyor.

Yukarıda ayrıntıları belirtilen düzenlemelerin daralan sıkışan mükelleflerimizi kısmen de olsa rahatlatacak düzenlemeler olduğunu söyleyebilirim. Prensip olarak vergi aflarına karşı olan biri olmama rağmen toplumun çok önemli kesiminde yaklaşık 2 yılda bir yapılan vergi afları nedeniyle büyük bir beklenti oluştu gerçeğini de dikkate aldığımızda bu beklentinin hala var olduğunu ve güçlenerek devam edeceğini söyleyebilirim.

Seçimler öncesi böyle bir düzenlemenin yapılmasına kesin gözüyle bakılıyor. Kanaatim henüz seçimle ilgili bir karar alınmamışsa da, Türkiye seçim atmosferine girmiş durumda .Bu bir fiili durum. Faiz oranlarının %29’lara indirilmiş olması da sorunu çözmüyor. Bu durum Enflasyonla mücadeleyi ekonomik proğramın en önüne koymuş bir yönetim için 5-6 yıl gibi uzun süre uygulama alanı olacak bir konuda %29 faiz oranı belirleyerek yüksek enflasyonlu bir süreci peşinen kabul etmiş algısı sonucunu doğuruyor. %29 faiz oranı yanında Bir diğer handikap geçmiş dönem borçları için bugüne kadar hesaplanacak gecikme zamları. En azından bu konuda da bir düzenleme yapıp gecikme zammı yerine TÜFE formülü uygulanabilirdi.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; Ekonominin içinde bulunduğu uzun süren kırılgan dönemin halen devam ettiği gerçeğini de dikkate alarak; Hazine ve Maliye Bakanlığının yüzbinlerce sanayici ,işadamı ve esnafı ilgilendiren bu konuda vergi ve sigorta prim borçlarını vadesinde ödeyememiş yüzbinlerce kişi yanında yine çok yüksek sayıda vergi mahkemeleri,istinaf ve danıştayda olan vergi davaları ile vergi incelemesi süreci yürüyen yüzbinlerce vergi mükellefini rahatlatacak düzenlemeleri de içine alacak kapsamlı bir af çalışması yapmasının zamanı geldiğini düşünüyorum.

İçinden geçtiğimiz olağanüstü küresel, yerel şartlar, sistemlerimizi gözden geçirmek, yenilemek veya terk etmek için bize altın fırsatlar sunar. Kimi mevcudu güncelleştiriyor kimi de yenisini tasarlıyor

1- SORUN: Koronanın çekip gittiği günlere vardığımızda, geriye dönüp bakınca 2 tür yorum belirgin olmuştu: 1- Eski anormale takılıp kalırım, 2-Yeni normale geçiş için fırsat buldum… Birinci tür yorumu yapanlar, büyük zararda oldular. Ancak ölümcül virüsü, krizi, uyaran kabul edip dönüşenler kazandı.

2- ETKİSİ: Biliyoruz ki korona, ekonomileri kapatmakla kalmadı mevcut yapıları da yeniden düşünmeyi sağladı. Neremiz çürük, hangi alanlar iyi ve neyi güncellemeliyizi neyi de yeniden tasarlamalıyız? Bilgisayarı olanlar bilir. Zamanla kullandığınız yazılımınız güncelleme (update) gerektirir, yaparsınız.

UPDATE ZAMANI İLE UPGRADE ZAMANI FARKLIDIR

3- ÇÖZÜM: Ancak bilgisayarınız yazılımı kaldırmadığı zaman, donanımınızı yükseltmeniz (upgrade) gerekecektir. Salgında pek çok güncelleme ihtiyacı doğdu. İsteklerle ihtiyaçları gözden geçirmemizi sağladı. Hatırlayın; gördük ki bazı isteklerimiz abartı, bazı ihtiyaçlar ise sandığımızdan önemliymiş.

4- YÖNTEM: Günlük hayata dokunan kavramlar içinde işletmelerin varlıklarını sürdürmeleri için dört dörtlük strateji şudur: 1- korunasılar 2- güncellenesiler 3- yeniden tasarlanasılar ve 4- terkedilesiler. Peki, mevcut veriler içinde hangisi, nereye giriyor? Buna, aklın ve yüreğin; birlikte karar verecektir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / İyileştirmeye dair…

Sistemi iyileştirmenin faydaları?

Sistem zaten kuruludur. Size düşen; aksayan, eskiyen, verimsizleşen ve yeni teknolojilerin sunduğu verimlilik alanlarını kullanarak, sisteme bakım yapmak, optimize etmek, kaynakları verimli kılmaktır.

Yeniden tasarlamanın faydaları?

Buna ölü at sendromu da diyebiliriz. Eğer sistem artık eski yöntemler, terkedilesi süreçlerle dolu ise o at ölmüş demektir, ona fazladan yem vermek, ahır yenilemek gerekmez. Sistem yeniden kurulmalı.

not/ Seni hayatta tutan sistemin güncel mi?

Mevcut yapı, gün gelir işlemez olur. Çünkü güncelleme ile yapılacaklar bitmiştir. O halde sistemi yükseltmek gerekecektir. Salgın, bu fırsatı sundu bile... Şimdi savaş iklimi, Trump faktörü, ekonomik kriz ve toplumsa çürüme var. Bu durumda bizi hayatta tutan sistemin tüm unsurları güncellenmeli.

GÜNCELLEME LÛGATI

Güçlü yanlar: Bunları belirle ve koru, güncellemeye çalışma, işe yarıyorsa kurcalama, bırak sürsün

Zayıf yanlar: Bunları güçlendirmeye bak. Teknoloji ekle, stratejini yenile, eksiklerini gör ve tamamla

İcat edilesiler: Yeni yolda eski ayakkabıyla yürümek anlamsız. Yeni ayakkabı sende yoksa, onu edin

Terkedilesiler: Hükmünü icra etmiş ama artık değer üretmeyen iş, ilişki, iletişim ve bilgileri unutun

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Ölüm aylığı için aranan asgari süre Emekli Sandığı (4/c) ve BAĞ-KUR (4/b) statüsünde 1800 gündür. SSK (4/a) statüsünde ise en az 5 yıldan beri sigortalı olup toplam 900 gün sigorta primi ödenmesi şartı aranır. 1 Temmuz 2026 tarihinde vefat eden bir SSK’lının eş ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için en geç 1 Temmuz 2021 tarihinde sigortalı çalışmaya başlamış ve en az 900 gün priminin bulunması gerekir.

Emekli Sandığı’ndan ölüm aylığı bağlanabilmesi için geçmişte 3600 prim günü şartı aranıyordu. 2008 yılında yapılan değişiklik ile BAĞ-KUR’a paralel bir uygulamaya geçildi. BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı statüsünde ölüm aylığı bağlanabilmesi için ölen sigortalının en az 1800 prim gününün bulunması gerekir.

BAĞ-KUR ÖLÜM AYLIĞINDA PRİM BORCU BULUNMAMA ŞARTI ESNETİLMELİ

SSK’lı çalışanların primi işverence ücretten kesilerek Sosyal Güvenlik Kurumuna yatırılır. İşverenin borcu ödeyip ödememesi SGK ile işveren arasındaki bir sorundur. Önemli olan SGK’ya 900 prim günü sigortalı çalıştığına dair bildirimin yapılmış olmasıdır. Dolayısıyla SSK’lı bir kişiden ölüm aylığı bağlanırken işverence primin yatırılıp yatırılmadığına bakılmaz.

Buna karşılık, BAĞ-KUR’lular primlerini doğrudan kendileri yatırdıkları için kendisi veya hak sahiplerinin SGK’dan kazandıkları birtakım hakları kullanabilmeleri için genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından dolayı prim ve prime ilişkin hiçbir borcunun olmaması veya ödenmesi şartı aranır. Ölen BAĞ-KUR’lunun 1800’den fazla prim günü bulunsa bile ödenmemiş prim borcu varsa bu borç ödenmeden ölüm aylığı bağlanmaz. Örneğin 2500 günün primi ödenmiş ama sonraki 800 günün primi ödenmemişse, dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için kalan 800 günün prim borcunun da ödenmesi isteniyor.

Aslında BAĞ-KUR’lular ile ilgili prim borcu bulunmaması koşulunun ölüm aylığında esnetilmesi gerekir. En az 1800 günün primi ödenmişse kalan günlerin prim borcunun ödenmesi şartının kaldırılması gerekir.

ÇALIŞIRKEN ÖLENLERDEN BAĞLANAN ÖLÜM AYLIĞI NASIL HESAPLANIR?

Emekli aylıkları prim günü üzerinden bağlanır. Prim günü çoğaldıkça emekli aylığı da artar. Peki genç yaşta ölenlerin hak sahiplerine bağlanan ölüm aylığı nasıl hesaplanır?

Çalışmaya devam ederken ölen kişiden dul ve yetim aylığı bağlanırken, ölen kişinin prim günü 1800’den fazla ancak 9000 günden az ise ölüm aylığı hesaplanırken 9000 gün çalışmış gibi sayılır. Tabii bu söylediğim Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR için geçerlidir.

SSK’lı kişi öldüğünde prim günü 7200’den az ise ölüm aylığı 7200 gün çalışılmış gibi kabul edilerek hesaplanır.

İŞ KAZASINDA PRİM GÜNÜ ŞARTI ARANMAZ

İş kazası sonucu vefat edenlerin eş ve çocuklarına gelir bağlanır. Dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için yukarıda anlattığım prim günü koşulları aranırken, iş kazası sonucu vefat edenlerin eş ve çocuklarına gelir bağlanırken prim günü koşulu aranmaz. İşe başladığı gün hayatını kaybetmiş olsa bile hak sahibi kişilere gelir bağlanır.

EKSİK PRİM GÜNÜ İÇİN BORÇLANMA YAPILABİLİR Mİ?

Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR’luların hak sahipleri borçlanma yapabilir ama SSK’lıların hak sahipleri yapamaz.

Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR sigortalılarının hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için varsa askerlik, doğum başta olmak üzere hizmet borçlanması yapabilirler. Askerlik, doğum gibi borçlanma hakkı olanların hak sahipleri, bu süreler için borçlanma yapabilirler. Askerlik, doğum gibi sürelerin tamamını borçlanmalarına da gerek yoktur. Sadece eksik günleri tamamlayacak şekilde borçlanma yapabilirler.

Buna karşılık, SSK’lıların hak sahipleri ölüm aylığı bağlatmak istediklerinde eksik günleri borçlanma ile tamamlayamazlar. 900 gün yerine 899 gün prim bulunsa bile eksik 1 gün için askerlik veya doğum borçlanması yapamayacakları için dul ve yetim aylığı bağlanmaz.

BAĞ-KUR’LULARIN HAK SAHİPLERİ İHYA YAPABİLİR

Ölen BAĞ-KUR’lunun hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için varsa dondurulmuş hizmet sürelerini ihya edebilirler. Ancak, askerlik ve doğum borçlanmasında sadece eksik günleri tamamlayacak kadar borçlanma hakkı var iken, ihya yapmak isteyenlerin dondurulmuş hizmet sürelerinin tamamını ihya etmeleri gerekir. Kısmi ihya yapma hakkı bulunmuyor.

ÖLÜM AYLIĞI NASIL PAYLAŞTIRILIR?

Ölen sigortalının eşine emekli aylığının yüzde 50'si oranında dul aylığı bağlanır. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise bir işte çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde yüzde 75'i bağlanır.

Çocukların her birine yüzde 25 oranında pay verilir. Kız çocukları herhangi bir işte çalışmadıkları veya kendi çalışmalarından dolayı emekli aylığı almadıkları takdirde, yaşları ne olursa olsun evli olmadıkları sürece yetim aylığı alır.

Erkek çocuklar 18 yaşına kadar yetim aylığı alabilir. Lise ve dengi öğrenim görenlerde 20, yükseköğrenim görenlerde ise 25 yaşına kadar aylık ödenir. Lisans öğrenimini tamamlayıp yüksek lisans veya doktora yapan erkek çocuklar, 25 yaşına kadar aylık almaya devam ederler.

Asgari ücret; bir çalışanın barınma, gıda, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını, günün fiyatları üzerinden en düşük düzeyde karşılayabilmesini amaçlayan bir taban ücrettir.

Daha açık söylemek gerekirse; bir kişinin kirasını ödeyebildiği, karnını doyurabildiği, insanca yaşayabildiği, zaman zaman sinemaya ya da tiyatroya gidebildiği, temel giyim ihtiyacını karşılayabildiği bir gelir seviyesinden söz ediyoruz. Bu tanım bir yorum değil, Asgari Ücret Yönetmeliği’nin 4/d maddesinin açık ifadesidir.

Bugün gelinen noktada brüt asgari ücret 33.030,00 TL, net asgari ücret ise 28.075,50 TL’dir. Bu rakamların alım gücü karşısında ne ifade ettiğini ayrıca izah etmeye gerek yoktur.

Avrupa Birliği İstatistik Bürosu (Eurostat) tarafından yayımlanan 2026 yılı asgari ücret verileri de tabloyu açık biçimde ortaya koymaktadır. Lüksemburg 2.704 Euro ile zirvede yer alırken, İrlanda 2.391 Euro, Almanya ise 2.343 Euro ile onu takip etmektedir.

Listenin alt sıralarında Ukrayna 173 Euro, Moldova 319 Euro, Arnavutluk 517 Euro ve Bulgaristan 620 Euro ile yer almaktadır. Türkiye ise 654 Euro seviyesindeki aylık brüt asgari ücretle bu ülkelerin hemen üzerinde görünmektedir; ancak Avrupa’nın büyük çoğunluğu ile kıyaslandığında geride olduğu gerçeği ortadadır.

Daha da önemlisi şudur: 1 Ocak 2026 verilerine göre Türkiye 654 Euro ile 25. sıradaydı. O tarihte 1 Euro yaklaşık 50 TL idi. Bugün kur yaklaşık 54 TL seviyesindedir. Aynı ücret, bugünkü kurla hesaplandığında 33.030 TL brüt asgari ücret yaklaşık 611 Euroya düşmektedir. Yani kağıt üzerinde değil, fiilen bir gerileme var. Eurostat bugün yeniden bir sıralama yapsa, Türkiye’nin daha aşağıda yer alacağı açıktır.

Ülke içi fiyat endeksleriyle yapılan hesaplamalar da farklı bir sonuç üretmemektedir: tablo değişmemekte, yalnızca gerçeklik daha görünür hale gelmektedir.

Tüm bu tartışmanın kritik noktası ise 1 Ocak 2022’de yürürlüğe giren asgari ücret istisnasıdır. Bu düzenleme ile asgari ücret tutarına isabet eden ücret gelirleri, gelir ve damga vergisinden istisna edilmiştir. Ancak bu istisna yalnızca asgari ücretliyi değil, asgari ücretin üzerinde maaş alan milyonları da doğrudan etkilemektedir. Çünkü sistem gereği, tüm ücretlilerin asgari ücrete kadar olan kısmı vergiden istisna edilmektedir.

Dolayısıyla asgari ücret arttıkça, yalnızca işverenin maliyeti değil, Hazine’nin vergi kaybı da büyümektedir. Bu artık teknik bir detay değil, doğrudan bütçe dengesini etkileyen yapısal bir sorundur.

Hükümet yetkililerinin açıklamalarına göre asgari ücret istisnası nedeniyle 2024 yılında yaklaşık 677 milyar lira vergi kaybı oluşmuştur. 2025 yılı için bu tutarın 850 milyar lira olacağı açıklanmıştı. 2026 yılı için ise 1 trilyon 92 milyar liraya ulaşması beklenmektedir.

Ortada açık bir tablo vardır: Asgari ücret yükseldikçe, vergiden istisna edilen gelir tutarı genişlemekte; Hazine'nin gelir kaybı artmaktadır. Bu nedenle mesele yalnızca ücret artışı değil, doğrudan bütçe meselesidir.

Tam da bu noktada Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in yaklaşımı daha net anlaşılmaktadır. Bütçe disiplinini önceleyen bu yaklaşım, asgari ücret artışını yalnızca sosyal politika değil, aynı zamanda ciddi bir maliyet kalemi olarak görmektedir. Dolayısıyla olası bir artışa mesafeli duruşun arkasında, politik tercih kadar mali gerçeklik de bulunmaktadır.

Sonuç olarak asgari ücret tartışması yalnızca bir ücret tartışması değildir. Bir tarafta artan işveren maliyetleri, diğer tarafta büyüyen vergi istisnası nedeniyle oluşan bütçe kayıpları bulunmaktadır.

Ancak bütün bu mali hesapların merkezinde unutulmaması gereken bir gerçek vardır: Asgari ücret bir bütçe kalemi değil, milyonlarca insanın geçim kaynağıdır.

Bugün asgari ücretin artırılmasına yönelik çekinceler çoğu zaman işveren maliyetleri veya Hazine üzerindeki yük üzerinden açıklanmaktadır.

Oysa asgari ücretin amacı bütçe disiplinini korumak ya da vergi gelirlerini artırmak değildir. Asgari ücretin varlık nedeni, çalışanın insan onuruna yakışır bir yaşam sürdürebilmesini sağlamaktır. Nitekim Asgari Ücret Yönetmeliği de asgari ücreti tam olarak bu anlayış üzerine inşa etmiştir.

Elbette Hazine önemlidir. Elbette bütçe dengeleri gözetilmelidir.

Ancak bütçe disiplininin bedelini, zaten enflasyon karşısında alım gücü sürekli aşınan ücretlilere ödetmek de sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmaz.

Devletin görevi bütçeyi çalışanların aleyhine daraltmak değil, bütçe ile toplumsal refah arasında makul bir denge kurabilmektir.

Kaldı ki ücretlerin baskılanması kısa vadede bütçe rakamlarını iyileştirebilir. Ancak uzun vadede yoksullaşan çalışanlar, daralan iç talep ve bozulan gelir dağılımı nedeniyle ekonomiye çok daha ağır bir maliyet çıkarabilir. Bu nedenle asgari ücret artışı yalnızca bir gider kalemi olarak değil, toplumsal refahı, ekonomik canlılığı ve sosyal barışı koruyan bir araç olarak da değerlendirilmelidir.

Son tahlilde mesele, Hazine'nin ne kadar vergi kaybına uğrayacağı değil; tam zamanlı çalışan bir insanın emeğinin karşılığıyla insanca yaşayıp yaşayamayacağı meselesidir. Çünkü asgari ücretin nihai ölçüsü bütçe tabloları değil, çalışanın hayatıdır.

Aile ve Sosyal Hizmetler Ba kanlığı'nın üzerinde çalıştığı yeni sosyal destek modelinin kanun teklifi henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil. Ancak bugüne kadar yapılan açıklamalar, mevcut sosyal yardım sistemini önemli ölçüde değiştirecek yeni bir model üzerinde çalışıldığını gösteriyor.

SİSTEM NASIL ÇALIŞACAK?

Planlanan modele göre esas alınacak birim birey değil, hane olacak. Öncelikle ailede yaşayan kişilerin gelirleri birlikte değerlendirilecek. Ücret gelirleri, emekli aylıkları, sosyal yardımlar ve diğer düzenli gelirler dikkate alınarak hanenin toplam ekonomik durumu belirlenecek. Daha sonra hane büyüklüğü ve belirlenen gelir kriterleri esas alınarak ihtiyaç analizi yapılacak. Örneğin dört kişilik bir aile için belirlenen asgari gelir düzeyinin 40 bin lira olduğunu varsayalım. Eğer ailenin toplam geliri 30 bin liraysa, sistemin temel mantığına göre devlet aradaki gelir açığını belirli esaslar çerçevesinde destekleyebilecek.

BÜTÜNCÜL BİR SİSTEM

Sistemin bir diğer önemli özelliği ise mevcut sosyal yardımların daha bütünleşik bir yapıya kavuşturulmasının hedeflenmesi. Bugün farklı kurumlar tarafından yürütülen çok sayıda nakdi yardım bulunuyor. Yeni modelle birlikte bu yardımların ortak bir veri altyapısı üzerinden değerlendirilmesi, mükerrer ödemelerin önlenmesi ve gerçekten ihtiyaç sahibi ailelerin daha doğru belirlenmesi amaçlanıyor. Bunun için vergi kayıtları, SGK verileri, sosyal yardım bilgileri ve diğer kamu kurumlarının veri tabanlarının birlikte kullanılması öngörülüyor. Böylece hem başvuru süreçlerinin kolaylaştırılması hem de yardımların daha hızlı ve daha isabetli şekilde ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması hedefleniyor.

ÇALIŞMAYI TEŞVİK EDECEK

Modelin dikkat çeken bir başka yönü ise çalışmayı teşvik etmeyi amaçlaması. Mevcut sistemde bazı vatandaşlar işe girdiklerinde sosyal yardımlarını kaybetme endişesi yaşayabiliyor. Gelir tamamlayıcı modelde ise gelir arttıkça desteğin kademeli olarak azalması üzerinde duruluyor. Böylece kayıtlı çalışmanın önündeki engellerden birinin azaltılması hedefleniyor.

SİGORTA DEĞİL, YARDIM

Kamuoyunda "vatandaşlık maaşı" olarak adlandırılan bu sistem, bir sosyal sigorta değil, sosyal yardım uygulaması. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi prim ödeme şartına bağlı olmayan, ihtiyaç esaslı bir destek mekanizması olarak tasarlanmakta.

DETAYLAR NETLEŞECEK

Bununla birlikte bugün için kesinleşmiş bir uygulamadan söz etmek mümkün değil. Kimlerin yararlanacağı, gelir sınırının nasıl belirleneceği, hangi gelirlerin hesaplamaya dahil edileceği, ödemelerin miktarı ve mevcut sosyal yardımların bu sistemle nasıl ilişkilendirileceği henüz açıklanmış değil. Bu nedenle gözler temmuz ayında Meclis'e sunulması beklenen kanun teklifinde olacak.

DÜNYADA PİLOT UYGULAMALARI VAR

Vatandaşlık maaşı dünyada uzun yıllardır "Evrensel Temel Gelir" adıyla tartışılıyor. Bu modelde devlet, gelir durumuna bakmaksızın tüm vatandaşlara belirli bir gelir güvencesi sağlıyor. Ancak bugün itibarıyla bu sistemi tüm nüfusu kapsayacak şekilde sürekli uygulayan büyük bir ülke bulunmuyor. Çeşitli ülkelerde daha çok pilot uygulamalar ve sınırlı denemeler yapıldı. Türkiye'de gündeme gelen model ise klasik vatandaşlık maaşından önemli ölçüde farklı görünüyor. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre herkese eşit miktarda ödeme yapılmasını değil, Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) adı verilen ihtiyaç odaklı bir sosyal yardım modelini işaret ediyor.

Bu özel durumlardan en bilineni, emeklilik için yaş dışındaki diğer şartların tamamlanması nedeniyle istifa edilmesi. Son yıllarda özellikle 4.500 ve 4.600 gün gibi farklı prim gün eşikleri nedeniyle birçok çalışan “yaşı beklerken tazminat alma” yoluna gitmekte. Bu durum çalışana avantaj yaratsa da, işveren için işgücü planlaması sorunlarına neden olabiliyor.

İlk sigortalı olunan tarih, kıdem tazminatının emeklilik nedeniyle alınabilmesi açısından belirleyici. Çünkü yaş dışındaki emeklilik şartları her dönem için farklı ve çalışanlar bu şartları sağladığında kendi istekleriyle işten ayrılıp kıdem tazminatı alabilir. Bu çerçevede 3 temel dönem var:

8 EYLÜL 1999 ÖNCESİ: Bu dönemde sigortalı olanlar için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3.600 prim günü emeklilikte yaş dışındaki şartların tamamlanması için yeterli. Bu nedenle ilk kez 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olmuş bir çalışan bu iki şartı sağladığında istifa ederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.

1999 – 2008 ARASI: İlk kez 9 Eylül 1999 ila 30 Nisan 2008 arası sigortalı olmuş çalışanların iki alternatifi var. 7.000 gün prim ile normal emeklilik şartını sağlamak veya 25 yıl sigortalılık süresiyle birlikte 4.500 gün prim şartını tamamlamak. Bu şartlardan biri sağlandığında çalışan kıdem tazminatını alıp ayrılabilir.

1 MAYIS 2008 SONRASI: 1 Mayıs 2008 sonrası ilk kez sigortalı olanlar için emeklilikte sigortalılık süresi şartı kaldırıldı. Yaştan emeklilik için gerekli prim gün sayısı ilk sigortalılık yılına göre 4.600 gün ile başlayıp 5.400 güne kadar kademeli yükseliyor. Bu prim gününü dolduran çalışanlar sigortalılık süresi beklemeden kıdem tazminatı alma hakkına sahip.

1 Mayıs 2008 – 31 Aralık 2008 arası ilk kez sigortalı olan çalışanlar, yalnızca 4.600 prim gününü tamamlayarak tazminat alma hakkı kazanabilir. 2009’dan sonraki girişlerde ise her yıl 100 gün artan bir prim şartı devreye girer. 2016 ve sonrası ilk kez sigortalı olanlar için süre 5.400 gün.

Kıdem tazminatının emeklilik nedeniyle alınabilmesi, ilk sigortalılık tarihine göre değişen şartlara bağlı. 3.600 gün, 4.500 gün ve 4.600 – 5.400 gün gibi farklı prim eşikleri, çalışanların yaş dışındaki emeklilik şartlarını farklı dönemlerde tamamlamasına neden olur. Özellikle 2008 sonrası dönemde sigortalı olanlar için prim gününü doldurup yaşı beklemek üzere işten ayrılmak önemli bir seçenek haline gelmiştir. Ancak bu hakkın yaygın kullanılmasının işveren açısından operasyonel ve mali etkileri bulunduğundan, çalışanların ve işverenlerin süreci doğru planlaması önem taşımaktadır.

Vergi denetimine kimin alınacağına artık bürokrasi veya müfettiş değil, bir algoritma seçiyor. Bugün dünya genelinde vergi idareleri, insan emeğine dayalı klasik denetim yöntemlerinden hızla uzaklaşıyor. Kimin denetleneceğini algoritma seçiyor, ama neden seçtiğini açıklamıyor. Artık milyonlarca veriyi aynı anda tarayabilen dijital sistemler, mükellef davranışlarını analiz ederek riskli işlemleri tespit ediyor. Denetim, bürokratik bir süreç olmaktan çıkıp, saniyeler içinde karar verebilen otomatik mekanizmalara dönüşüyor.

İngiltere’de HMRC’nin “Connect” sistemi, 55’ten fazla kamu ve özel veri kaynağını entegre ederek olası usulsüzlükleri algoritmalarla belirlediğini açıklıyor. Benzer biçimde Avustralya Vergi İdaresi’nin “Data Matching Programı” bankalar, işverenler ve yatırım fonlarından alınan verileri eşleştirerek risk doğuran işlemleri saptıyor.

Türkiye’de ise bu dijital dönüşüm e-Fatura, e-Defter, e-Arşiv, e-İrsaliye gibi elektronik belge sistemleriyle başlamış, BTRANS, KDVİRA ve e-Mutabakat gibi platformlarla derinleşmiştir. Artık her işlem dijital bir iz bırakmakta, bu veriler merkezi sistemlerde toplanarak algoritmalar tarafından analiz edilmektedir. Ortaya çıkan sonuçlar da kimi zaman izaha davet nedeni yapılırken kimi zaman da doğrudan incelemeye sevk kararının dayanağı hâline gelmektedir. Bu durum, denetimin artık geçmişe değil, anlık veriye dayandığını göstermektedir.

İSPAT YÜKÜ KİME AİT OLACAK

Ancak bu yeni düzenin beraberinde getirdiği en kritik tartışma, ispat yükünün kime ait olduğu sorusudur. Klasik denetimde müfettiş, maddi olayları yerinde inceler, defterleri karşılaştırır, üçüncü kişilerden bilgi toplar ve sonunda bir kanaate varır. Burada insan muhakemesi, olayın bağlamını kavramada belirleyici rol oynar. Oysa algoritmik denetimde karar mekanizması, görünmeyen bir kara kutu gibidir. Hangi verilerin nasıl değerlendirildiği, hangi parametrelerin hangi ağırlıkla işleme sokulduğu çoğu zaman belirsizdir. Mükellef, neden incelemeye seçildiğini bile bilmez. Bu durum yalnızca hukuki güvenlik ilkesini değil, aynı zamanda adil yargılanma hakkını da zedeler.

Günümüzde mükellef artık bir veri setine dönüşmüştür. Algoritma da şüphe üretiyor. Yapay zekâ destekli denetim araçları, doğaları gereği sınırlı şeffaflığa sahiptir. Bir mükellefin yüksek hacimli mal alımlarını “olağandışı” olarak sınıflandıran algoritma, o işlemin ardındaki ticari gerekçeyi anlayamaz.

İNCELEMELER DE DİJİTALLEŞİYOR

Bu noktada algoritmik denetimin yalnızca mükellefin incelemeye seçilmesiyle sınırlı olmadığı da gözden kaçırılmamalıdır. Türkiye’de bu dönüşüm, yalnızca risk analizlerinin yapay zekâ ve algoritmalar tarafından gerçekleştirilmesiyle sınırlı kalmamış, inceleme sürecinin kendisi de dijital ortama taşınması için Yönetmelik değişikliği yapılmıştır.

Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik'te yapılan değişiklikle vergi incelemelerinde dijital dönüşümün hukuki altyapısı oluşturulmuştur(Resmi Gazete:13 Mayıs 2025 tarihli ve 32899 sayılı).

Düzenlemeye göre defter ve belgelerin ibrazı, mükellef görüşmeleri, inceleme tutanaklarının düzenlenmesi ve imzalanması dâhil olmak üzere vergi incelemesine ilişkin hemen bütün işlemler elektronik sistemler üzerinden yürütülebilecektir. Defter ve belgeler elektronik ortamda ibraz edilecek, ibraz işlemi sistem tarafından kayıt altına alınacak, inceleme tutanakları elektronik ortamda düzenlenip elektronik imza ile imzalanacak, mükellef ile inceleme elemanları arasındaki görüşmeler ise sesli ve görüntülü iletişim araçlarıyla gerçekleştirilebilecektir.

Böylece ortaya yeni bir denetim modeli çıkmaktadır. Bir tarafta milyonlarca veriyi analiz ederek hangi mükellefin riskli olduğunu belirleyen algoritmalar, diğer tarafta ise alt yapısının tamamlanmasıyla birlikte tamamen elektronik ortamda yürütülecek inceleme süreçleri. Özetle mükellefi algoritma seçiyor, dijital sistem ise inceleme sürecini yönetiyor.

YENİ BİR DELİL SİSTEMİNE İHTİYAÇ VAR

Geldiğimiz noktada, klasik denetim anlayışı ile algoritmik denetim arasında bir dönüşüm eşiğindeyiz. Vergi idaresi açısından verimlilik artarken, hukuk güvenliği açısından yeni riskler doğuyor. Bu nedenle, vergi hukukunda dijital verilerin hangi şartlarda delil sayılacağını, güvenilirliğinin nasıl değerlendirileceğini ve mükellefin bunlara karşı hangi usul güvencelerine sahip olacağını belirleyen yeni bir delil kuramına ihtiyaç vardır. Aksi hâlde, vergi denetimi hukuk alanından çıkar ve algoritmaların karar alanına dönüşür.

Bu nedenle algoritmaların kanaat oluşturan, kanıt üreten değil; dikkat çeken, bilgi veren analitik muhakeme gerektiren araçlar olarak konumlandırılması gerekir. Onlara nihai karar yetkisi tanımak, hukuk devleti ilkesine aykırıdır. Özetle teknolojinin değil, hukukun belirleyici olması gerektiğini ortaya koyan bir delil sistemine ihtiyaç vardır.

Yusuf İleri
Odatv.com

Sayı : E-71266071-206.16.01-143768865

Konu : Tecil İşlemlerinde Değişiklik

19.06.2026

SGK GENELGE

2026/15

04/06/2026 tarihli ve 33270 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7582 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 13/06/2026 tarihli ve 33279 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11414 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesi kapsamındaki tecil süresi azami 36 aydan 72 aya çıkarılmış ve teminatsız tecil tutarı da 10 milyon TL olarak yeniden belirlenmiştir. Bu düzenlemeler gereğince 2024/12 sayılı Genelgenin bazı bölümlerinde değişiklikler yapılmış olup bu Genelgenin birinci bölümünde açıklanmıştır.

Diğer taraftan, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 16/06/2026 tarihli ve 33282 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan (Seri:B Sıra No:20) Tahsilat Genel Tebliği ile tecil faizinin 31/08/2026 tarihine kadar %39 yerine %29 olarak uygulanmasına karar verildiğinden, 31/08/2026 tarihine kadar yapılacak tecil işlemlerinde uygulanacak usul ve esaslar bu Genelgenin ikinci ve üçüncü bölümlerinde açıklanmıştır.

BİRİNCİ BÖLÜM

2024/12 SAYILI GENELGEDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

Yönetim Kurulunun 10/06/2026 tarihli ve 2026/309 sayılı kararıyla tecil işlemlerine ilişkin usul ve esaslarda yapılan değişiklikler dolayısıyla 2024/12 sayılı Genelgenin bazı bölümlerinde yapılan değişiklikler aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

Bu kapsamda, 2024/12 sayılı Genelgenin;

1. "17. 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında tecil işlemi" başlıklı bölümünde yer alan "36" ibaresi "72" ve aynı bölümdeki "ellibin (ikiyüzellibin) Yeni" ibareleri ise "bir milyon (on milyon) " şeklinde değiştirilmiştir.
2. "17.2. Çok zor durum incelemesi ve tecil süresi" başlıklı bölümünün dördüncü paragrafında yer alan "18" ibaresi "36, "36" ibaresi ise "72" şeklinde değiştirilmiştir.
3. "17.4.1. Tecil süresi ve kademeli tecil" başlıklı bölümünün birinci paragrafında yer alan "18 " ibaresi "36, "36" ibareleri ise "72" şeklinde, aynı bölümün üçüncü paragrafının sonuna aşağıdaki cümle eklenmiştir.
   "36 ayı aşan tecillerde kademeli tecil uygulanmayacaktır."
4. "17.6. Teminat" başlıklı bölümünün birinci paragrafında yer alan "ellibin (ikiyüzellibin) Yeni

" ibareleri "bir milyon (on milyon)" ve aynı bölümdeki örnekler ise aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Örnek-1: Eskişehir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde işlem gören A Limited Şirketinin ünitede tescilli iki işyerinden dolayı gecikme cezası ve zammı dâhil birinci işyerinden Kurum ünitesine olan

5.000.000 TL sigorta primi, ikinci işyerinden dolayı 4.000.000 TL işsizlik sigortası primi olmak üzere toplam 9.000.000 TL tutarındaki borcunun 12 ay süre ile tecili için başvuruda bulunması durumunda, işyeri ve borç türüne bakılmaksızın borç toplamı 10.000.000 TL'yi aşmadığından herhangi bir teminat istenilmeksizin Kurum alacağı tecil edilebilecektir.

Örnek-2: B Limited Şirketinin Eskişehir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde tescilli işyerlerinin borcu 8.000.000 TL, Bursa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde tescilli işyerlerinin borcu 7.000.000 TL, Bilecik Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde tescilli işyerlerinin borcu 5.000.000 TL olmak üzere, Kuruma toplam 20.000.000 TL borcu olmakla birlikte, her bir il müdürlüğüne olan borçların toplamı ayrı ayrı

10.000.000 TL'yi aşmadığı için ilgili il müdürlükleri tarafından herhangi bir teminat aranmaksızın tecil işlemi yapılabilecektir.

Örnek-3: C Anonim Şirketinin, İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne bağlı Bağcılar Sosyal Güvenlik Merkezinde (SGM) tescilli işyerlerinin borcu 9.800.000 TL, Fatih SGM'de tescilli işyerlerinin borcu 9.000.000 TL, Pendik SGM'de tescilli işyerlerinin borcu 80.000.000 TL olmak üzere, anılan il müdürlüğüne toplam 98.800.000 TL borcu olmakla birlikte, Bağcılar SGM ve Fatih SGM'ye olan borçların ünite bazında her biri 10.000.000 TL'yi aşmadığı için anılan SGM'ler tarafından herhangi bir teminat aranmaksızın tecil işlemi yapılabilecektir. Ancak Pendik SGM'ye 80.000.000 TL borcu bulunması nedeniyle teminatsız tecil tutarı olan 10.000.000 TL'yi aşan kısmı için (80.000.000- 10.000.000) / 2 =

35.000.000 TL tutarında teminat alınacaktır.

Örnek-4: D Limited Şirketinin Denizli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne olan toplam 120.000.000 TL tutarındaki borcu, 55.000.000 TL değerinde teminat alınarak 60 ay süre ile tecil edilmiş iken daha sonraki bir tarihte tahakkuk eden 1.000.000 TL tutarındaki idari para cezası borcunun ayrıca tecil edilebilmesi için toplam borcun 10.000.000 TL'yi aşan kısmının yarısı kadar (121.000.000-10.000.000) / 2

= 55.500.000 TL teminat gösterilmesi gerekmektedir. (55.000.000 TL'lik teminat daha önce alındığından 500.000 TL ek teminat istenilecektir.)

Örnek-5: E Limited Şirketinin Artvin Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne olan gecikme cezası ve zammı dâhil toplam 10.000.000 TL tutarındaki sigorta primi borcu, teminat alınmaksızın 10 ay süre ile tecil edilmiştir. Borçlunun 8.000.000 TL tutarındaki cari ay sigorta primlerinin de tecile dâhil edilmesini talep etmesi hâlinde bu defa toplam borcun 10.000.000 TL'yi aşan kısmının yarısı kadar (18.000.000-10.000.000) / 2 = 4.000.000 TL teminat göstermesi gerekmektedir."

5- "17.6.1. Taşınır ve taşınmaz malların teminat olarak alınması ve değer tespitlerinin yapılması

" başlıklı bölümündeki örnek aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Örnek: N Anonim Şirketi tarafından Muğla Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne gecikme cezası ve zammı dâhil toplam 200.000.000 TL tutarındaki sigorta primi borcu için tecil talebinde bulunulmuş, yapılan araştırma sonucunda tapu kayıtları üzerine haciz uygulanan fabrika niteliğindeki gayrimenkul dışında başka malının bulunmadığı anlaşılmış ve bu gayrimenkulün değerinin de bilirkişi raporu ile 600.000.000 TL olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu gayrimenkul üzerinde Kurum haczinden önce tesis edilmiş ipotek ve hacizlerin güncel değerleri toplamının 500.000.000 TL olduğu varsayılır ise takyidatın değeri ile tecil talep edilen borç için gösterilmesi gereken zorunlu teminat tutarının (190.000.000 / 2 = 95.000.000 TL) toplamı olan 595.000.000 TL, gayrimenkulün değerinden az olduğu için bu gayrimenkulün teminat olarak alınması mümkündür."

6- "17.7.2. Teminat dışındaki hacizlerin kaldırılması"

şekilde değiştirilmiştir.

başlıklı bölümündeki örnekler aşağıdaki

"Örnek-1: A Limited Şirketinin Kurum ünitesine olan gecikme cezası ve zammı dâhil 50.000.000 TL tutarındaki borçları için şirkete ait 27.500.000 TL değerinde araç ile 40.000.000 TL değerinde gayrimenkul üzerine haciz uygulanmıştır. Şirketin tecil talep etmesi hâlinde, zorunlu teminat tutarını karşıladığı gerekçesiyle araç veya gayrimenkul üzerindeki hacizlerden birinin tutularak diğerinin üzerindeki haczin kaldırılması talebi kabul edilmeyecek, araç ve gayrimenkul değerleri tutarınca teminat yerine geçecektir.

Örnek-2: B Limited Şirketinin Kurum ünitesine olan gecikme cezası ve zammı dâhil 10.000.000 TL tutarındaki borçları için şirkete ait 24.000.000 TL değerinde araç üzerine haciz uygulanmıştır. Şirketin talebine istinaden söz konusu borç tecil edilmekle birlikte şirket tarafından 10.000.000 TL'yi aşmayan borçlar için teminat gerekmediği ileri sürülerek araç üzerindeki haczin kaldırılması talebi kabul edilmeyecektir."

7- "17.7.3. Ödemeler nispetinde hacizlerin kaldırılması, teminatın iadesi ve teminat değişikliği"

başlıklı bölümündeki örnek-2 aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Örnek-2: K Anonim Şirketinin gecikme cezası ve zammı dâhil 60.000.000 TL tutarındaki sigorta primi borcundan dolayı Eskişehir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından her biri 10.000.000 TL değerindeki 5 araç (toplam 50.000.000 TL) üzerine haciz tatbik edilmiştir. Borçlu şirket, tecil talep etmiş ve söz konusu borçlar 72 eşit taksitle ödenmek üzere tecil edilmiştir. Haczedilen araçların toplam değeri, tecil edilen borç tutarından az, ancak zorunlu teminat tutarından (60.000.000-10.000.000) / 2 =

25.000.000 TL'den fazladır. Borçlu şirket tarafından, 56 taksit ödendikten sonra kalan borç tutarının tecil faizi dâhil 39.000.000 TL olduğu varsayıldığında, 4 aracın toplam değeri, kalan 39.000.000 TL tutarındaki borcu karşıladığından, talep edilmesi hâlinde sadece bir araç üzerindeki haciz kaldırılabilecektir."

8- "17.8.1. Aylık taksitlerin aksatılması" başlıklı bölümünün üçüncü bendinin sonuna aşağıdaki cümle eklenmiştir ve üçüncü ve dördüncü bentlerinde yer alan "36'ncı" ibareleri "72'nci" şeklinde değiştirilmiştir. Aynı bölümde yer alan örnek-4 aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"(likidite oranına göre taksit süresi azami 36 ay olması halinde ve son taksit olan 36'ıncı taksitin takip eden ay sonuna kadar ödenmesi halinde tecil talebi bozulmayacaktır.)"

"Örnek-4: M Limited Şirketinin Muğla Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne olan borçları 05/08/2026 tarihinde 72 ay süre ile tecil edilmiştir. Borçlu şirket, 71 taksiti ödemesine rağmen 72'nci taksiti süresinde ödememiştir. 72'nci taksitin, son ödenme süresi olan 05/07/2032 tarihine kadar ödenmemesi hâlinde 06/07/2032 tarihi itibarıyla tecil işlemi bozulacaktır."

9- Ek-1 ve Ek-1/a formları ile Ek-7 ve Ek-8 tabloları ekteki şekilde değiştirilmiştir.

İKİNCİ BÖLÜM

16/06/2026 İLA 31/08/2026 TARİHLERİ ARASINDAKİ TECİL İŞLEMLERİ

Yönetim Kurulu, 18/06/2026 tarihli ve 2026/338 sayılı kararıyla 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında 31/08/2026 tarihine kadar yapılacak tecil işlemlerinde borç tutarına bakılmaksızın tüm tecil taleplerinin sosyal güvenlik il müdürlükleri/ sosyal güvenlik merkezleri tarafından değerlendirilmesi ve sonuçlandırılmasına karar vermiştir. Bu sebeple, tecil yetki tutarına bakılmaksızın 31/08/2026 tarihine kadar 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında yapılacak tecil işlemleri sosyal güvenlik il müdürlükleri/ sosyal güvenlik merkezleri bünyesindeki tecil komisyonları tarafından değerlendirilecek ve sonuçlandırılacaktır.

1- Kapsama Giren Borç Türü ve Dönemi

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı çalıştıran işverenler ile 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılık statülerinden kaynaklanan 2026 yılı Haziran (dahil) öncesi ay/dönemlere ilişkin sigorta primleri, işsizlik sigortası primleri, 31/08/2026 tarihine kadar tebliğ edilmiş ve kesinleşmiş idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında tecil edilebilecektir.

2- Başvuru Süresi ve Şekli

Tecil talebinde bulunacak borçluların 31/08/2026 tarihine kadar (bu tarih dahil) borçlarına yönelik icra takip işlemlerinin yürütüldüğü ünitelere 2024/12 sayılı Genelgenin ekinde yer alan tecil talep formu

(Ek-1) ve çok zor durum tespitine ilişkin durumlarına uyan çok zor durum raporu (Ek-1/a) veya mali durum bildirim formu (Ek-1/b) ile birlikte başvurmaları gerekmektedir.

Tecil talep formu ve ilgili belgelerin eksiksiz olarak doldurulması gerekmekte olup istenilen bilgi ve belgelerin eksik olması hâlinde bunların tamamlanması istenilecek, söz konusu eksikliklerin giderilmemesi hâlinde borçluların tecil talepleri reddedilecektir.

Borçlunun, 4/1-b sigortalısı olması yanında işveren sıfatının da bulunması durumunda 4/1-b sigortalılığından kaynaklanan borcu ile işveren olmasından kaynaklanan borçları ayrı ayrı değerlendirilecektir. 4/1-b sigortalılıktan kaynaklanan borçlara ilişkin tecil taleplerinin farklı servislere intikal etmesi halinde başvuruların, bu servisler tarafından gecikmeksizin 6183 sayılı Kanun uygulamasında yetkili icra takip, haciz ve satış servislerine intikal ettirilmesi gerekmektedir.

Borçlunun bu kapsamda birden fazla ünite tarafından takip edilen borcunun bulunması hâlinde yazılı başvurular işyerlerinin/sigortalıların icra takip işlemlerinin yürütüldüğü ünitelere ayrı ayrı yapılacaktır.

Başvuruların posta yolu ile yapılması hâlinde taahhütlü, iadeli taahhütlü, APS veya PTT Kargo yoluyla yapılan gönderilerde, tecil talep formunun postaya verildiği tarih Kuruma verildiği tarih olarak kabul edilecektir. Buna karşın, adi posta veya diğer yolların tercih edilmiş olması hâlinde, talep formunun Kurumun evrak kayıtlarına giriş tarihi, Kuruma verildiği tarih olarak kabul edilecektir.

3- Tecil Faiz Oranı

Bu kapsamda yapılacak tecil işlemlerinde yıllık %29 oranında tecil faizi uygulanacaktır.

4- İlk Taksitin (Peşinatın) Ödeneceği Tarih

31/08/2026 tarihine kadar tecil talebinde bulunan borçluların ilk taksiti (peşinatı) en geç 31/08/2026 tarihine kadar ödemeleri gerekmektedir. Tecil işlemi belirlenen ilk taksit tutarının defaten ödendiği tarihte başlayacaktır. Belirlenen süre içerisinde ilk taksitin ödenmemesi hâlinde, borçlu %29 oranındaki tecil faizinden yararlanamayacaktır.

5- Tecilde Yetki Tutarları ve Tecil Taleplerinin Değerlendirilmesi

Bu kapsamdaki tecil işlemlerinde borç türü bazında; İstanbul, Ankara ve İzmir illerinde 18.000.000 TL ve altındaki alacaklar için icra takip işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürleri,

Diğer büyükşehirlerde 15.000.000 TL ve altındaki alacaklar için icra takip işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürleri,

Büyükşehir olmayan illerde 13.000.000 TL ve altındaki alacaklar için icra takip işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürleri,

Merkez Müdürlerinin yetkisini aşan tüm borçlar için azami borç miktarına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik İl Müdürleri yetkilidir. Bu kapsamdaki borçlarla ilgili tecil talepleri Merkez Teşkilatına değerlendirilmesi için gönderilmeyecektir.

6- Diğer Hususlar

Bu tecil işlemlerinin yapılmasını müteakip 31/08/2026 tarihi itibarıyla vadesi geçen borçlar daha sonra talep edilmesi halinde ilk iki taksitin ödenmiş olması ve ödenmemiş taksitin bulunmaması kaydıyla mevcut ödeme planına ilave edilebilecektir. 31/08/2026 tarihi itibarıyla vadesi geçen borçlar için (%29 tecil faiziyle) ikinci bir tecil işlemi yapılmayacaktır.

Ancak ödeme vadesi 31/08/2026 tarihi sonrasında olan borçları (2026 Temmuz ve sonrası dönemler) bulunması halinde bu dönemler mevcut ödeme planına eklenmeyecek olup bu borçlar için yeni bir tecil işlemi (yürürlükte olan geçerli tecil faiziyle) yapılabilecektir.

İlk taksitin ödenmesinden sonra tecil devam ettiği sürece icra takip haciz ve satış işlemleri durdurulacaktır. İlk taksitin ödenmiş olması şartıyla araçlar üzerindeki yakalama şerhleri kaldırılacaktır.

Ayrıca, menkul ve gayrimenkul mallar için satış ilanına çıkılmış olsa bile satış tarihinden önce ilk taksitin ve tüm masrafların ödenmesi şartıyla satış işlemi iptal edilecektir. Ancak gerek yakalama şerhleri kaldırılan araçlar ve gerekse satış işlemi iptal edilen mallar üzerindeki hacizler baki tutulacaktır.

İlk taksitin ödenmesinden sonra il özel idareleri, belediyeler bunlara bağlı kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar ve bunların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları tüzel kişilerin (belediye şirketlerinin) tecilli borçlarından dolayı il özel idareleri ile belediyelerin 5779 sayılı Kanun kapsamında genel bütçe vergi gelirlerinden kesinti yapılmayacaktır.

Özel kanunlara göre yapılandırılmış olan ve bu genelgenin yayımı tarihi itibarıyla yapılandırılması bozulmamış borçların bu Genelge kapsamında tecilleri mümkün bulunmamaktadır.

Bu Genelge uyarınca kapsama giren alacaklar için daha önce 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine istinaden yürürlükte bulunan tecil faizi üzerinden tahsil edilen tecil faizlerinin ilgililere red veya mahsubu mümkün bulunmamaktadır.

Hazırlanan ödeme planları, borçlulara dosyalarının işlem gördüğü ünitelerde elden tebliğ edilebileceği gibi, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre de tebliğ edilebilecektir. Bununla birlikte, borçluların talepte bulunmaları hâlinde, ödeme planları icra takip ve haciz servisi bulunan herhangi bir Kurum ünitesinden ekran çıktısı alınmak suretiyle imza karşılığında elden teslim edilebilecektir.

Ödeme planının oluşturulmasını müteakip, ödenecek tutarlar banka sistemlerine yansıtılacağından, ödeme planı henüz kendilerine tebliğ edilmemiş olan borçluların da taksit ödemelerini banka kanalıyla gerçekleştirebilecekleri hususunda, Kurum ünitelerine başvuruları sırasında yazılı veya sözlü olarak bilgilendirilmeleri gerekmektedir.

Bu kapsamda, Kurum alacaklarının teciline ilişkin başvuruların yoğunluğu dikkate alınarak işlemlerin verimli şekilde yürütülmesini teminen görevli personel arasında gerekli iş bölümünün yapılması ve koordinasyonun sağlanması hususunda İl Müdürleri tarafından gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.

Bu kapsamda yapılacak tecil işlemlerine ilişkin bu Genelgede yer almayan hususlarda 2024/12 sayılı Genelgenin "17. 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında tecil işlemi" başlıklı bölümünde belirtilen hükümler geçerli olacaktır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

04/06/2026 TARİHİNDEN ÖNCEKİ TECİL TALEPLERİ

Genelge ile getirilen değişiklikler, bu Genelgenin yürürlük tarihinden önce ilk taksit tutarının defaten ödendiği tarihte tecil işlemi başlatılmış olmakla birlikte tecile yetkili makamlarca henüz karara bağlanmamış bulunan tecil talepleri ile bu tarih itibarıyla devam eden teciller hakkında da uygulanacaktır.

Bu kapsamda, 04/06/2026 tarihinden önce tecil talebinde bulunmuş ve ilk taksit tutarını ödemiş olan borçluların tecile yetkili makamlarca henüz karara bağlanmamış tecil talepleri ile devam eden tecil işlemlerinde;

1. Borçlunun talepte bulunması halinde; tecil talebindeki likidite oranının 0,51 ila 1,00 arasında olması durumunda kalan taksit süresine azami 18 ay, likidite oranının 0,50 ve altında olması durumunda ise azami 36 ay ilave taksit süresi eklenebilecektir. Tecil süresinin uzatılmasına ilişkin bu talepler, borç tutarı ve tecil yetki tutarı dikkate alınmaksızın mevcut tecil işlemini yürüten ünite tarafından yerine getirilecektir.
2. Başvuru şartı aranmaksızın tecil talep tarihlerinden 16/06/2026 tarihine kadar geçen süre için geçerli olan oranlar, 16/06/2026 tarihinden (bu tarih dahil) itibaren ise yıllık %29 oranında tecil faizi uygulanacaktır.
3. 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin beşinci fıkrası gereğince mahcuz mallar değeri tutarınca teminat yerine geçeceğinden zorunlu teminat tutarına ilişkin yapılmış olan hesaplamalarda ve işlemlerde herhangi bir değişiklik yapılmayacaktır.

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

Engin AKYOL

Kurum Başkanı V.

Meselenin e-dergide bir başlık olarak öne çıkarılması, önümüzdeki dönemde incele­melerin yönüne dair bir işaret niteliğinde.

Mesajı kısa ve net: Bir öde­menin vergisel kaderini ta­şıdığı etiket değil, ekonomik mahiyeti belirler.

Makalenin can alıcı tes­piti?

Yurtdışındaki firmanın ro­yalti tutarını da içine katarak tek bir "mal bedeli" faturası kesmesi, Türki­ye'deki ödeyici­nin tevkifat (sto­paj) yükümlü­lüğünü ortadan kaldırmaz. Tam tersine, stopaj matrahının mal bedelinden ayrış­tırılması gerekir. İlişkili kurumlar arasındaki işlem­lerde bu ayrıştırmanın pusu­lası ise transfer fiyatlandır­masının değişmez ilkesidir: emsallere uygunluk.

Bu yaklaşım yeni bir icat değil; idarenin yıllardır sa­vunduğu "şekil değil öz" çiz­gisinin royalti ayağına oturu­yor.

İnceleme elemanının soracağı sorular?

1.Bu ürün benzerlerinden neden daha pahalı?

2.Fiyat farkının içinde bir marka kullanım bedeli mi var?

3.Patentin ya da teknoloji­nin karşılığı gerçekten ayrıca ödendi mi, yoksa fiyata mı ek­lendi?

1 fatura 4 sorun

VDK nın yayınladığı maka­lede, bu riski tek bir vergiye sıkıştırmıyor. Çünkü fiyata gizlenen royalti, en az dört ay­rı cephede aynı anda sorun çı­karabiliyor:

1.Stopaj cephesinde

Ayrıştırılması gereken ro­yalti unsuru için eksik tevki­fat tarhiyatı gündeme gelir; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının yanlış uygulan­ması bu riski büyütür.

2.Kurumlar vergisi cep­hesinde

İlişkili kişiye emsalin üze­rinde ödenen bedel, transfer fiyatlandırması yoluyla örtü­lü kazanç dağıtımı sayılarak gider kabul edilmeyebilir.

3.Gümrük cephesinde

Gümrük Kanunu'nun 27/c maddesi uyarınca, eşyanın sa­tış koşulu gereği ödenen ve fi­yata dahil edilmemiş royalti, gümrük kıymetine eklenmek zorundadır.

4.KDV cephesinde

Sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi gereken tutarlar ile gümrükte ödenen kısım ara­sında uyumsuzluk, usulsüzlük cezalarını davet eder. Kısaca­sı aynı tek satırlık fatura, dört ayrı masada dört ayrı tarhiya­tın kapısını aralayabiliyor.

Şirketler ne yapmalı?

1.Sözleşmeler gözden ge­çirin

Sözleşmeleri bir bütün ola­rak okumak gerekir: satış söz­leşmesinin yanında marka li­sans, know-how, dağıtım ve franchise anlaşmaları birlikte değerlendirilmeli; çünkü "ro­yalti-free" ibaresi tek başına kalkan değildir.

2.Fiyat analizi yapın

Fiyatın içinde örtülü bir gayrimaddi hak bedeli olup olmadığı analiz edilmeli ve emsallere uygunluk dokü­mantasyonu güncel tutulmalı.

3.Kayıt işlem tutarlılığı test edilmeli

PepsiCo kararının en so­mut dersi budur— para akışı ile hukuki form birbirini tut­malı: kimin sattığı, kimin fa­tura kestiği, mülkiyet ve ris­kin kimde olduğu kayıtlarla örtüşmeli.

4.İşin gümrük boyutu da değerlendirilmeli

Gömülü royalti unsuru­nun gümrük kıymeti, stopaj ve KDV boyutları ayrı ayrı ele alınmalı.

Değerlendirme

Mükellefler için sonuç tek cümlede özetlenebilir: "Mal bedeli" yazmak, ödemeyi ro­yalti olmaktan çıkarmaz. Eğer bedelin bir kısmı gerçekte bir markanın, patentin veya know-how'ın kullanım karşı­lığıysa, bunu ekonomik ger­çeklikle uyumlu biçimde bel­gelemeyen şirketler; yalnızca bir değil, dört ayrı vergi cep­hesinde aynı anda savunma yapmak zorunda kalabilir. Sözleşmeyi yazan kalem, ço­ğu zaman incelemenin de ka­derini yazar.

11 Haziran'da TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Düzenlemeye göre, tarımsal amaçlı kurulan kooperatiflerin tarım arazisi edinmesi bakanlık iznine tabi olacak. Tarım dışı amaçla faaliyet gösteren konut ve yapı kooperatifleri ise tarım arazisi edinemeyecek.

Tarım arazilerine izin alınmadan yapılan her türlü yapı ve tesise elektrik, su ve doğal gaz bağlantısı ve abonelikleri tesis edilemeyecek.

Bu hükme aykırı davranan idare, kurum ve kuruluşlara abone başına idari para cezası verilecek.

Sadece betonarme yapılar değil, son yıllarda popülerliği artan alternatif barınma sistemleri de yasa kapsamında değerlendirildi. Düzenlemeye göre tarım arazilerine yerleştirilen konteyner, prefabrik evler ve tiny house (tekerlekli/küçük ev) benzeri yapılar da izinsiz oldukları takdirde abonelik yasakları ve ceza alacak.

Mevcut yapıların durumu ne olacak?

Yasada mevcut yapıların yıkımına dair yeni bir madde yer almasa da, getirilen katı abonelik yasakları ve yüksek para cezaları nedeniyle bu alanların fiili kullanımının giderek zorlaşacağı öngörülüyor.

ELEKTRİK, SU VE DOĞALGAZ ABONELİĞİNE KESİN YASAK...

Yıkım kararı olmamasına rağmen, yeni yasa kaçak yapıların kullanımını ciddi şekilde zorlaştıracak caydırıcı tedbirler içeriyor. Alınan kararlara göre;

Tarım arazileri üzerine inşa edilen izinsiz yapılara bundan sonra kesinlikle elektrik, su ve doğal gaz aboneliği verilmeyecek.

Bu kuralı ihlal ederek kaçak yapılara abonelik sağlayan kişi veya kurumlara, sağlanan her bir abonelik için 100 bin TL idari para cezası uygulanacak.

TINY HOUSE VE KONTEYNERLER DE KAPSAM DAHİLİNDE

Sadece betonarme yapılar değil, son yıllarda popülerliği artan alternatif barınma sistemleri de yasa kapsamında değerlendirildi. Düzenlemeye göre tarım arazilerine yerleştirilen konteyner, prefabrik evler ve tiny house (tekerlekli/küçük ev) benzeri yapılar da izinsiz oldukları takdirde abonelik yasaklarından ve cezalardan nasibini alacak.

Resmi Gazete'de yayımlanan kanun ile ilgili bölüm şu şekilde:

"MADDE 23- 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 8 inci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa tabi kooperatifler, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarındaki tarımsal niteliği korunacak alanlar ile bu planlar dışında kalan ve bu Kanuna tabi alanlarda yer alan taşınmazlar üzerinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemezler. Ancak tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatiflerin mezkûr alanlardaki taşınmazlar üzerinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinimi Bakanlığın iznine tabidir.”

MADDE 24- 5403 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “on” ibaresi “iki bin beş yüz” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 25- 5403 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan “on” ibaresi “iki bin beş yüz” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye beşinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“Bu Kanun uyarınca izin alınmadan yapılmış her türlü yapı ve tesise, ilgili idareler, kurum ve kuruluşlar tarafından elektrik, su ve doğal gaz bağlantısı ve abonelikleri tesis edilmez. Bu fıkraya aykırı davranan idare, kurum ve kuruluşlara her abone başına yüz bin Türk lirası idari para cezası verilir. İdari para cezasının tebliğinden itibaren aboneliğin otuz gün içerisinde iptal edilmemesi halinde aboneliğin devam ettiği her ay için ayrıca yüz bin Türk lirası idari para cezası verilir.”

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE