Asgari ücret desteği, işverenlerin işgücü maliyetlerini azaltmalarına yardımcı olmak için devlet tarafından sağlanan bir destektir. İş gücü maliyetlerinin artışını dengelemek amacıyla asgari ücretli çalışanlar için vergi ve prim indirimleri gibi teşvikler içerir.

Asgari Ücret Desteği

2026 yılına yönelik asgari ücret yüzde 27 artırılarak brüt 33 bin 30 lira, net 28 bin 75 lira, günlük 1101 lira olarak belirlendi. 2026 yılı boyunca 5510 sayılı Kanunun ilgili maddesinde belirtilen şartları sağlayan iş yerlerinden bildirilen sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısı ile 42,33 Türk Lirasının çarpımı sonucu bulunacak tutar (aylık 1.270TL), bu işverenlerin SGK’ya ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilir ve bu tutar İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanır.

İşverenler Yönünden Aranan Şartlar:

Özel sektör işyeri işvereni olmak,

Sigortalılar Yönünden Aranan Şartlar:

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanan sigortalılardan olmak.

Yeni Genelge İle Getirilen Önemli Düzenlemeler

Asgari Ücret Desteği ile ilgili olarak uygulamada farklılıklar olması üzerine uygulamaya yön vermek amacıyla SGK önemli bir genelge yayımladı.

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayınlanan 2026/08 sayılı Genelge ile 2026 yılında asgari ücret desteğinin ne şekilde uygulanacağı hususuna ilişkin açıklamalarda bulunulmuştur. Genelgede özellikle asgari ücret desteğinden yararlanamama ve iade edilmesine ilişkin şartlar önem arz etmektedir.

• Destekten yararlanılabilmesi için 2026 yılının Ocak ila Aralık aylarına ait muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin yasal süresinde verilmesi gerekmektedir.

• Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin yasal süresi içinde verilmemesi halinde beyannamelerin yasal süresinde verilmediği aylar için destekten yararlanılamayacaktır.

• 2026 yılı Ocak ila Aralık aylarına ilişkin olmak üzere yasal süresi dışında verilen ve gün sayısını artıracak mahiyetteki ek muhtasar ve prim hizmet beyannamelerindeki kayıtlı sigortalılar için bildirilen prim ödeme gün sayıları destekten yararlanılacak günün hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

• Buna karşılık yasal süresi dışında verilen ve gün sayısını azaltacak mahiyetteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerindeki kayıtlı sigortalılar için bildirilen prim ödeme gün sayıları destekten yararlanılacak günün hesaplamasında dikkate alınacaktır.

• 2026 yılı Ocak ila Aralık ayları için sigorta primine esas kazancın eksik bildirildiğinin veya hiç bildirilmediğinin denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde, 2026 yılı Ocak ila Aralık ayları için destekten yararlanılmayacağı gibi, yararlanılmış olması halinde yararlandırılan tutarlar gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte geri alınacaktır.

• Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden 2026/Ocak ila Aralık döneminde ilgili ayda toplam 2026 Ocak ila Aralık aylarına ait aylık brüt asgari ücretin onda birini (3.303 TL) geçmeyecek tutarda (Kural sadece prime esas kazanç eksikliğini kapsamakta olup aynı anda gün ve kazanç eksikliğini kapsamamaktadır.) eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti durumunda, Kurumca işverene yapılacak ihtar üzerine on beş günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerlerinde 2026/Ocak ila Aralık aylarında/döneminde asgari ücret desteğinden yararlanılacaktır. Tespit edilen eksikliğin on beş günlük sürenin dışında giderilmesi veya hiç giderilmemesi halinde söz konusu işyerinde 2026/Ocak ila Aralık ayları/dönemi için destekten yararlanılamayacak ve varsa yararlandırılan tutarlar gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte işverenden geri alınacaktır.

• Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden 2026 yılı Ocak ila Aralık aylarında çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği ya da prime esas kazancını eksik bildirdiği veya bildirdiği sigortalıları fiilen çalıştırmadığı tespit edilen işverenlerin destekten yararlanması mümkün olmadığından, bu işverenlerin ilgili tespitin yapıldığı işyerinden 2026 yılı Ocak (daha sonra tescil edilmiş ise tescil ayı) ila 2026 Aralık ayları için destekten yararlanamayacağı gibi 2026 yılı Ocak ila Aralık aylarında yararlanılmış destek tutarı olması halinde yararlanılan destek tutarları gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte geri alınacaktır.

“Kimler ölüm aylığı alabi­lir?”, “Kaç prim günü gereki­yor?”, “Başvuru yapılmazsa hak kaybı olur mu?” gibi sorular, Sosyal Güvenlik Kurumu’na en sık iletilen başlıklar arasında yer alıyor.

Öncelikle bilinmesi gereken husus, ölüm aylığının sigorta­lının vefatıyla otomatik olarak doğan bir hak olmadığıdır. Ay­lığın bağlanabilmesi için hem sigortalının hem de hak sa­hiplerinin kanunda öngörülen şartları taşıması gerekiyor.

Ölüm aylığı için hangi prim şartı aranıyor?

5510 sayılı Sosyal Sigorta­lar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, kanunun yü­rürlüğe girdiği tarihten son­ra vefat eden sigortalının hak sahiplerine ölüm aylığı bağla­nabilmesi için temel olarak iki ayrı şarttan birinin gerçekleş­mesi gerekiyor.

Buna göre sigortalının;

* En az 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları pri­mi bildirilmiş olması veya,

* 4/1-(a) kapsamında sigor­talı olanlar için en az beş yıldır sigortalı bulunması ve 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm si­gortası primi bildirilmiş olma­sı gerekiyor.

Burada dikkat edilmesi ge­reken önemli bir ayrıntı bu­lunuyor. Beş yıllık sigortalı­lık ve 900 günlük prim şar­tının hesabında, borçlanma yoluyla kazanılan süreler ku­ral olarak dikkate alınmıyor. Ancak 1 Ekim 2008 tarihin­den önce vefat eden sigortalı­lar açısından bu konuda fark­lı hükümler uygulanıyor.

Diğer yandan, malullük ve­ya yaşlılık aylığı almakta iken ya da bu aylıklara hak kazan­mış olmasına rağmen işlemleri tamamlanmadan vefat eden si­gortalıların hak sahiplerine de, yazılı talepte bulunmaları ha­linde ölüm aylığı bağlanabiliyor.

Ölüm aylığı kimlere bağlanıyor?

Kanuna göre ölüm aylığından yararlanabilecek hak sahipleri üç grupta toplanıyor:

* Dul eş,

* Çocuklar,

* Belirli şartların gerçekleş­mesi halinde anne ve baba.

Ancak bu kişilerin hak sahibi olması, her durumda ölüm aylı­ğı bağlanacağı anlamına gelmi­yor. Her hak sahibi grubu için ayrı şartlar bulunuyor.

Örneğin dul eş bakımından ev­lilik bağı ve sosyal güvenlik du­rumu önem taşırken, çocuklar açısından yaş, öğrenim, çalışma ve medeni durum belirleyici olu­yor. Anne ve babanın aylık ala­bilmesi ise gelir durumu ve diğer hak sahiplerinin varlığı gibi ilave koşullara bağlı bulunuyor.

Bağ-Kur sigortalılarında önemli ayrıntı

Kendi adına ve hesabına ça­lışan Bağ-Kur sigortalıları ba­kımından dikkat edilmesi gere­ken önemli bir husus daha bu­lunuyor.

Ölüm aylığı bağlanabilmesi için, vefat eden sigortalının ge­nel sağlık sigortası primi dahil olmak üzere Kuruma olan prim ve prime ilişkin borçlarının ödenmiş olması gerekiyor.

Bu nedenle Bağ-Kur kapsa­mındaki sigortalılar açısın­dan prim borçlarının durumu, ölüm aylığı hakkını doğrudan etkileyebiliyor.

Başvuru yapılmadan aylık bağlanmıyor

Vatandaşların en sık düştüğü hatalardan biri de ölüm aylığı­nın kendiliğinden bağlanacağı­nı düşünmeleri.

Oysa ölüm aylığı için hak sa­hiplerinin SGK’ya başvuruda bulunması gerekiyor.

Başvurular;

* Sosyal Güvenlik İl Müdür­lüklerine,

* Sosyal Güvenlik Merkez­lerine,

* e-Devlet üzerinden elekt­ronik ortamda yapılabiliyor.

Hak sahipliğinin durumuna göre sağlık kurulu raporu veya vasilik kararı gibi ilave belgeler de istenebiliyor.

Her dosya kendi içinde değerlendirilir

Ölüm aylığında tek tip bir uy­gulama bulunmuyor.

Sigortalının tabi olduğu sos­yal güvenlik statüsü, prim gün sayısı, hak sahiplerinin sayısı ve aile bireylerinin hukuki du­rumu birlikte değerlendirile­rek aylık bağlanıp bağlanmaya­cağı belirleniyor.

Bu nedenle sosyal medyada veya çeşitli platformlarda yer alan genel bilgiler yerine, her dosyanın kendi şartlarının esas alınması büyük önem taşıyor.

Gelecek yazımızda, ölüm aylığında dul eşin haklarını, aylık bağlama oranlarını ve uygulamada en fazla karış­tırılan konuları ayrıntılı şe­kilde ele alacağız.

Özgür Erdursun-Dünya

7 BİN GÜNLE OLAMIYOR

EYT sonrasında en çok sorulan sorulardan biri, "7 bin prim günümü doldurdum, neden emekli olamıyorum?" oldu. İlk kez 9 Eylül 1999 ve sonrasında sigortalı olanlar için yalnızca prim gününü tamamlamak yeterli değil. Bu kişiler, yaş şartını da yerine getirmek zorunda. Bu nedenle 7 bin günü, hatta daha fazlasını tamamlayan çalışanlar bile emekli aylığı alamıyor. İki çalışan örneği bu farkı açık biçimde ortaya koyuyor. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 olan kişi, diğer şartları sağlaması halinde 5 bin 975 prim günüyle yaş şartı olmadan emekli olabiliyor. Bir gün sonra sigortalı olan çalışan ise 7 bin günü tamamlasa bile kadınsa 58, erkekse 60 yaşını bekliyor. Aradaki yalnızca bir günlük fark, 1.025 gün daha fazla prim ödenmesine ve yıllarca daha geç emekliliğe yol açabiliyor.

ADALET TALEBİ

Kademeli emeklilik talebi ise herkesin yaş şartı olmadan emekli edilmesini değil, sigorta başlangıç tarihine göre daha adil bir geçiş sistemi oluşturulmasını amaçlıyor. Beklenti, yaş şartının kademeli olarak belirlenmesi ve 8-9 Eylül 1999 arasındaki keskin ayrımın yumuşatılması. Özellikle, 1999 sonu ve 2000'li yılların başında sigortalı olan, yüksek prim gününe rağmen emekliliği bekleyen çalışanlar bu düzenlemeyi talep ediyor. EYT sonrasında aynı işyerinde çalışan iki kişi arasında da dikkat çekici bir tablo oluştu. Bir çalışan emekli aylığını alırken sosyal güvenlik destek primiyle çalışmayı sürdürebiliyor. Aynı işi yapan ve birkaç gün sonra sigortalı olan diğer çalışan ise daha fazla prim ödemesine rağmen yalnızca ücret geliri elde edebiliyor.

ORTA YOL BULUNMALI

Kademeli emeklilik gündemde yok ama talepler giderek büyüyor. Konu gündeme gelirse seçenekler tartışılabilir. 7 bin günü tamamlayanların emeklilik yaşının 2 veya 3 yıl aşağı çekilmesi, bu kişilere prim günleri üzerinden bazı ilave haklar tanınması ya da emeklilik yaşının ilk sigorta tarihine göre kademeli biçimde düşürülmesi... Kamu bütçesinin kaldırabileceği, sosyal güvenlik sisteminin dengesini bozmayan bir yol bulunması şart. Fakat EYT sonrasında ortaya çıkan bir günlük farkın yıllara yayılan sonuçları da görmezden gelinemez. Adalet beklentisi ile sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği arasındaki bu denge, önümüzdeki dönemin en sıcak çalışma hayatı başlıklarından biri olmayı sürdürecek.

Gizli amaç; asgari ücreti düşürme aracı mı üretmektir? MÜSİAD’ın ısrarı her ne kadar satın alma gücünü artırmak üzerine olsa da çözdüğünden daha fazla sorun üreteceği kesin bir çalışma bu

1- SORUN: Bir kısım işveren örgütleri, bölgesel ve sektörel asgari ücret için hükümete baskı yapıyor. Savundukları şu; “çalışanların satın alma gücünün korunması ile üretimin ve istihdamın sürdürülebilir şekilde desteklenmesi…” Ancak 1951-74 arası denedik ve çözdüğünden daha fazla sorun çıkarmıştı.

2- ETKİSİ: Türk-iş bu öneriye tepki gösteriyor; “bölgesel asgari ücreti gündeme getirmek ya da bunu savunmak, işçiye de emekçiye de ülkeye de kötülüktür. Konuşulması gereken asgari ücretin geçim ücretine dönüştürülmesidir.” Asıl amaç; işverenin “daha çok kâr” için emekten kırpması mı acaba?

“BAZI PATRONLAR MEVCUT RAKAMI BİLE ÇOK GÖRÜYOR”

3- ÇÖZÜM: Türk-İş Başkanı Ergün Atalay; bazı patronların mevcut rakamı bile çok gördüğünü vurguluyor; “konuşulması gereken, asgari ücretin geçim ücretine dönüştürülmesidir” diyor. Asgari ücreti bazı şehirlerde yüksek bulanların emeğin payından kendi kârlarına aktarmak istedikleri açık…

4- YÖNTEM: Türk-İş; hayatını emeğiyle sürdüren herkesin bu plana karşı durması gerektiğini söylüyor. Hak-iş de aynı kanaatte. Bu öneri, tüm ülkede ayrışmalara neden olabilecek, gerilimi arttırabilecek, toplumsal huzuru zedeleyebilecek, son derece riskli ve bu öneride bulunanlar art niyetli görünüyor.

İKİ SORU İKİ CEVAP /Bölgesel asgari ücrete dair…

Kim öneriyor?

MÜSİAD, 2026’da “asgari ücreti %25’ten fazla arttırırsak ülke batar” diyordu. Yeni başkan; “2027’de en az %30 artmalı” dedi. Şimdi ne olduysa bölgesel ve sektörel olarak farklı ücret dayatmasındalar…

Sakıncaları?

Saymakla bitmez. Yoğun göç ve büyük şehir sorunları, idari uygulama zorlukları, bölgelerin nasıl tanımlanacağı belirsizlikleri, dengesiz kalkınma, SGK prim gelir farkları, az gelişmiş bölgelerin inşası…

NOT

“ASGARİ ÜCRET TESPİT KOMİSYONUNDAN BU YÜZDEN ÇEKİLDİK”

Türk-İş Başkanı Ergün Atalay, öneriyi son derece riskli buluyor. Konfederasyonun asgari ücret tespit komisyonundan çekildiğini de hatırlatıyor ve yöntemin sorgulanması gerektiğini savunuyor. Asgari ücretin bir geçim ücreti olmadığını sıkça dile getirdiler. Ama gözünü kâr hırsı bürümüşler fazlalaştı.

SEKTÖREL ÜCRET FARKI LÛGATI

İşgücü hareketliliği: Daha fazla ücret ödeyen sektörlere doğru akım, diğerlerini istihdamsız bırakabilir

İşçisi pahalı sektör: Katma değer mi yoksa ciro, ihracat ve kârlılık mı pahalı istihdamı belirleyecek?

Bölgesel farklılık: Aynı bölgedeki doğal, çevre ve kaynaklar, binlerce farklı bölge tanımayacaktır

Hukuki sorunlar: Eşitlik, liyakat gibi farklılıklar, çalışan sözleşmelerinde adaleti zedeleyebilecektir

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Fazla çalışma nedir?

İş Kanunu, fazla çalışmayı haftada 45 saat üzerinde yapılan çalışmalar olarak tanımlıyor. Buna göre kişi haftada 45 saatin üzerinde çalışıyorsa ‘fazla çalışma’ yapmış oluyor. Birçok işyerinde çalışanın 45 saati aşıp aşmadığı haftalık olarak değerlendiriliyor, haftanın bitiminde 45 saat aşıldıysa aşılan süre kadar fazla çalışma doğuyor. İşyerinde denkleştirme uygulanıyorsa haftalar arasında ortalama alınıyor, ortalamanın 45 saati aşması halinde fazla çalışma ücreti ödeme zorunluluğu doğuyor.

Ücrete dahil olabilir mi?

Fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olması ancak iki durumda geçerli olarak kararlaştırılabilmektedir. Bunlardan ilki, çalışanın kendi çalışma süresini kendisi belirleyen işveren vekili konumunda olmasıdır. İşverenin o kişinin çalışma sürelerinin tespitinde etkisi olmamalıdır. Çalışma süresini kendi belirleyebilmek çalışanın kendi çalışma süresini belirlemesi herhangi bir çalışma düzenine veya işyerinin açılış ve kapanış saatlerine tabi olmadan istediği kadar çalışabilmesini ifade etmektedir. Yargıtay’a göre; “Şantiye şefinin çalışma düzenini kendisinin belirlemesi ve dosya kapsamına göre çalıştığı şantiyede şantiye şefi üzerinde çalışma koşullarını düzenleyen başka bir amirinin olmaması, şantiye şefinin projeyi sevk ve idare eden kişi olması nedeniyle fazla çalışma ücreti talep edemeyeceği kabul edilmelidir.”

Edimler arasında denge

Fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olarak kararlaştırılabilmesi için çalışanın ücretinin aynı işi yapan emsal çalışanlara göre önemli ölçüde yüksek belirlenmiş olmasıdır. Çalışan o ay fazla çalışma yapsın veya yapmasın fazla çalışma ücretine hak kazanacaktır. Özellikle asgari ücret bağlamında, çalışanın aylık asgari ücret aldığı durumlarda fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil şekilde sözleşmede kararlaştırılamayacağını, bu şekilde kararlaştırılmış olsa bile sözleşme hükmünün geçersiz olduğunu vurguluyor. Çünkü asgari ücretin en az çalışma süresine karşılık belirlendiği, buna fazla çalışma ücretinin dahil olduğunun kabulünün asgari ücretin temeline aykırı olacağını ifade ediyor. Daha yüksek ücret alan çalışanlar açısından da edimler arası denge kavramına atıfta bulunuyor, edimler arasında dengesizlik olmamasını arıyor. Emsal ücret aynı veya benzer sektörlerde aynı veya benzer işi yapan çalışanların aldığı genel ücret düzeyi anlamına geliyor. Emsal ücrete göre düşük bir ücretle çalışmanın ve bu ücrete fazla çalışma ücretinin dahil olmasının edimler arasında dengesizlik yarattığı kabul ediliyor. Buna göre piyasadaki aynı işi yapan kişilerle ortalama aynı ücreti alan bir çalışanın ücretine fazla çalışma ücretinin dahil olduğuna karar verilemiyor.

İmzalı ücret bordrosu

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Bordroda işçinin imzası varsa bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bu durumda bordronun sahteliği ispatlanmalıdır. Aksi durumda imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği kabul edilir. Eğer işçi bordroda görünen fazla çalışma süresinden daha fazla çalışma yaptığını iddia ediyorsa, bunu ancak yazılı bir delil ile ispat edebilir. Dolayısıyla tanık beyanı yeterli olmayacaktır. Bu yazılı delilin de eş değerde yani kesin delil olması aranacaktır. İşçinin imzalı bordrodaki süreden daha fazla çalıştığını yazılı delil ile ispat etmesi hâlinde, bordroda ödendiği belirtilen fazla çalışma ücreti davacının gerçek ücreti üzerinden hesaplanan alacaklardan mahsup edilir.

Bordro hilesi varsa

Yargıtay’a göre; “Bordro hilesinin söz konusu olduğu hâllerde, bordrodaki tahakkukların (fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve ulusal bayram genel ücreti gibi) aslında gerçekte bu çalışmaların karşılığı olan ücretler olmadığı, işçinin temel ücretinin bir parçası olduğu kabul edilmelidir. Bu durumda işverenin kayıtlarında hileli bir işlemin varlığı kabul edildiğinden, ücret bordrosunun imzalı veya imzasız olması sonucu etkilemez.”

1 Geriye dönük yapılmış cezalı tar­hiyatlar ne olacak?

2 Devam eden incelemeler ne ola­cak?

3 Vergi dairesine mükellefiyet te­sisi ile başlayan defter tutma, fa­tura düzenleme, aylık (KDV-Konak­lama Vergisi) beyanda bulunma yü­kümlülükleri nasıl durdurulacak?

İhtilaf neden çıktı?

Maliye, tüm il defterdarlıkları­na gönderdiği 24.01.2025 tarihli ve 7877 sayılı Genel Yazı ile, “Turizm Amaçlı Kiralanan Konut İzin Bel­gesi” alınarak yapılan kiralamaların ticari faaliyet olduğunu, elde edilen kazancın ticari kazanç hükümlerine göre gelir vergisine, KDV’ye ve ko­naklama vergisine tabi tutulacağını, izin belgesinin düzenlendiği tarih itibarıyla mükellefiyet tesis edile­ceğini açıkladı. Mükellefiyet tesisi, defter tutma, fatura düzenleme, ay­lık KDV-Konaklama Vergisi beya­nında bulunma, geçici vergi beyanı gibi düzenli yükümlülüklerin yerine getirilmesi anlamına gelmekte. Bu genel yazıya dayanılarak, izin bel­gesi alan ancak ticari kazanç mükel­lefiyeti açtırmayan çok sayıda kişi­ye geriye dönük mükellefiyet tesis edildi; vergi ziyaı cezalı gelir vergisi, geçici vergi, KDV ve konaklama ver­gisi tarhiyatları yapıldı.

Yargı ne dedi?

Süreç üç aşamada ilerledi ( Bu konu YMM-köşe yazarı Abdul­lah Tolu’nun geçen hafta yayınla­nan makalesinde detaylıca anlatıl­mıştı). Danıştay 3. Dairesi, Ekim 2025’te genel yazının ilgili kısım­larının yürütmesini durdurdu (YD) (27.10.2025, E.2025/2792). VDDK, Maliye’nin itirazı üzerine konakla­ma vergisi boyutu nedeniyle kararın 3. ve 7. Dairelerce birlikte verilmesi gerektiğine hükmetti. İki daire, Ni­san 2026’da müşterek kararıyla yü­rütmeyi yeniden durdurdu; Mali­ye’nin buna itirazı da VDDK tarafın­dan reddedildi (29.06.2026, İtiraz No: 2026/1). Kararın özü şu: Kira­lamanın ticari kazanç sayılabilme­si için otel, motel, apart veya pan­siyon işletmeciliği gibi bir ticari organizasyon içinde yapılması, per­sonel istihdam edilmesi, müşterile­rin karşılanması, kahvaltı, yemek, günlük temizlik, güvenlik ve ütü gibi hizmetleri de içermesi gerekir. Sırf daha fazla gelir elde etmek amacıy­la konutun günlük veya haftalık ki­raya verilmesi, kazancın gayrimen­kul sermaye iradı niteliğini değiş­tirmez. Yani izin belgesi almak, tek başına kimseyi “tacir” yapmıyor.

Tartışma gerçekten bitti mi?

Meslektaşlarım kararı “tartışma bitti” diye yorumladı. Büyük ölçüde katılıyorum; ancak avukat gözüyle üç çekince koymak isterim.

1 Ortada henüz esastan verilmiş bir iptal kararı yok; gerekçeli de olsa yürütmeyi durdurma kararı aşamasındayız. Müşterek YD kara­rının gerekçesi esasa ilişkin oldu­ğundan iptal dışında bir karar bek­lenmemekle birlikte hukuken süreç tamamlanmış değil.

2 Karar “ticari organizasyon” kriterinin altını çiziyor. Bir veya daha fazla konutu, personel ça­lıştırarak, kahvaltı, yemek, günlük temizlik, ütü ve karşılama hizmetiy­le birlikte kiraya verenler için tar­tışma bitmedi.

3 Platform ekonomisinin ver­gilendirilmesi yasama günde­minden düşmüş değil. Yargıda kay­beden idarelerin çözümü kanun değişikliğinde araması, vergi huku­kumuzda bilinmedik bir refleks de­ğildir.

Cezalı tarhiyata muhatap olanlar ne yapmalı?

Davası devam edenler, VDDK YD kararını dosyalarının bulundu­ğu mahkeme veya istinaf dairesine bir dilekçeyle bildirmeli. Kendi du­rumlarının da bu kararla uyumlu olduğunu; personel çalıştırmadık­ları, karşılama hizmeti vermedikle­rini, yemek, kahvaltı, ütü veya gün­lük temizlik hizmeti verilmediğini belirtmeliler. İlk gün kapı önünde buluşup anahtarı vermek karşılama hizmeti değildir. Aynı şekilde kira­cı çıktıktan sonra evin temizlenme­si günlük temizlik hizmeti değildir.

Uzlaşılarak ödenen cezaların ia­desinin istenmesi konusunda, yasa maddesi gereği dava ve düzeltme yo­lu kapalıdır. Bu nedenle bu kapsam­daki mükelleflere dava açmalarını öneremiyorum.

Dava açmadan düzenli beyanda bulunanlar

Dava açmayıp ödeyenler , ver­gilendirme hatası (mevzuda hata, VUK m.117-118) iddiasıyla düzelt­me talep edilebilir; reddi halinde şikâyet yoluyla Bakanlığa başvu­rulup dava yolu açılabilir. Beş yıl­lık düzeltme zamanaşımına dik­kat edilmeli. Ancak, Danıştay, ha­ta-düzeltme yolunun açık hata için uygulanabileceğini, hukuki ihti­laf-tartışmalı- net olmayan konu­larda bu yolun uygulanamayacağı­nı düşünüyor. Bu yönde verilmiş çok sayıda karar var. Bu neden­le geçmişle ilgili yapılacak düzelt­me-şikayet yolu ile yapılacak baş­vurulardan umutlu olmadığımı belirtmek isterim. Bu arada, uygu­lamanın Mali İdarenin zorlaması nedeniyle yapılmış olması nede­niyle, yargı yolunun açılması ihti­malinin küçük de olsa var olduğu­nu da kabul etmek gerekir.

Mükellefiyet kaydı ne olacak?

Şayet işi bir ticari organizas­yon içinde, otel, motel veya pansi­yon işletir gibi yapmıyor, karşıla­ma, kahvaltı, yemek, günlük temiz­lik, ütü vb hizmet vermiyor, sadece platform üzerinden kısa süreli ki­ralama yapıyorsanız defter tutma­nız, fatura kesmeniz, aylık kdv-ko­naklama vergisi beyanı vermeniz gerekmiyor.

Usulünce, yürütmeyi durdurma kararı da gerekçe olarak kullanıl­mak suretiyle, bir dilekçe ile vergi dairesine başvurup, sürekli kdv-ko­naklama vergisi mükellefiyeti sona erdirilmelidir.

Son söz

YD ye konu yazı ve yaklaşım nede­niyle başlamış incelemelerin esas­tan karar verilene kadar durdurul­masında yarar bulunmaktadır.

Mükellefler kendi durumlarını değerlendirmeli, şayet işi bir tica­ri organizasyon( yargı kararında, personel çalıştırma, kalanlara kar­şılama hizmeti, yemek, kahvaltı, ütü, günlük temizlik hizmeti ver­mek ticari organizasyon karineleri olarak zikredilmiş) altında yapmı­yorlarsa, mükellefiyeti terk dilek­çesi versinler.

Ancak durumunuzu mutlaka mu­hasebeciniz ve avukatınızla olabil­diğince objektif değerlendirerek adım atmanızda fayda var.

Sayı:E-21085762-130-437

05.01.2026

Konu:KDV beyannamesinin üçer aylık dönemler halinde verilip verilemeyeceği hk.

- Hal Kaydı Olan Komisyoncular ve Tüccarlar
Hal Kayıt Sistemi’ne bildirim yapma yükümlü bulunan, komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticareti ile uğraşan mükellefler, uygulamaya geçtikleri ayın sonundan itibaren Müstahsil Makbuzlarını (e-MM) e-Müstahsil Makbuzu olarak düzenlemekle yükümlüdür.

- Gelir İdaresi Başkanlığı Tarafından Bildirim Yapılanlar
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yazılı bildirim alan mükelleflerin, belirtilen süre zarfında e-MM uygulamasına geçiş yapması zorunludur. Bu mükellefler, tedarikçilerinden yaptıkları alımlar için düzenleyecekleri Müstahsil Makbuzlarını e-Müstahsil Makbuzu olarak oluşturmalıdır.

4760 sayılı ÖTV Kanunu'nun 12. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci paragrafının son cümlesinden önce gelmek üzere aşağıdaki cümleler, (2) numaralı fıkrasının (c) bendine “motor silindir hacmi,” ibaresinden sonra gelmek üzere “çekiş sistemi,” ibaresi ve fıkraya (c) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiştir:

“(II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan mallar (13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca (L) sınıfında olup içten yanmalı motoru olanlar ile (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kW'ın altında olanlar ve (T) sınıfında olan araçlar hariç) için nispi vergi oranı üzerinden hesaplanacak vergi tutarı, asgari maktu vergi tutarı olan;

• (L) sınıfı araçlar için 30.000 Türk Lirası,

• Diğerleri için 100.000 Türk Lirası

tutarından az olamaz.

Bu tutarlar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Hesaplanan tutarların 100 Türk Lirasını aşmayan kesirleri dikkate alınmaz.”

Ayrıca, 4760 sayılı ÖTV Kanunu'nun 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (c) bendine “motor silindir hacmi,” ibaresinden sonra gelmek üzere “çekiş sistemi,” ibaresi eklenmiş ve fıkraya (c) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiştir:

“ç) (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan mallar için (1) numaralı fıkrada yer alan tutarları veya yeniden değerleme oranı uygulanmak suretiyle belirlenmiş olan tutarları on katına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye; bu sınırlar içinde kalmak şartıyla, farklı matrah grupları oluşturmak suretiyle asgari maktu vergi tutarlarını farklılaştırmaya; motor gücü, motor silindir hacmi, çekiş sistemi, menzili, batarya kapasitesi, cinsi, sınıfı, üst yapı gövde tanımı, emisyon türü ve değeri, istiap haddi ile yolcu ve yük taşıma kapasitesi itibarıyla farklı asgari maktu vergi tutarları belirlemeye,”

GEREKÇE

Binek otomobilleri ve esas itibarıyla insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtların yer aldığı 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlar için nispi vergilendirme uygulanmaktadır. Maddeyle, Kanun'a ekli diğer listelerde yer alan maktu vergi uygulamasının, sayılan taşıt grubu için de uygulanması amaçlanmaktadır.

Maddeyle, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca belirlenen araç sınıflarından (T) sınıfında olanlar, asgari maktu verginin dışında tutulmaktadır.

(L) sınıfında olanlardan ise;

• İçten yanmalı motoru olanlar,

• Elektrik motor gücü 4 kW'ın altında olanlar

asgari maktu verginin dışında tutulmaktadır.

Buna karşılık, (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kW ve üzeri olanlar ile 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan diğer taşıtlar, asgari maktu vergi kapsamına alınmaktadır.

Ayrıca, Cumhurbaşkanına; maddede belirlenen tutarları veya bu tutarların yeniden değerleme suretiyle artırılmasıyla bulunan tutarları, belirtilen farklılaştırma kriterlerini de dikkate almak suretiyle on katına kadar artırma veya sıfıra kadar indirme yetkisi verilmektedir.

BİNEK OTOMOBİLLERDE ÇEKİŞ SİSTEMİNE GÖRE ÖTV ALMA DÜZENLEMESİ MECLİSTE KABUL EDİLDİ!

Binek otomobillerden çekiş sistemine göre ÖTV alınmasına ilişkin düzenleme TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
Söz konusu düzenleme şu şekilde:

4760 sayılı ÖTV Kanununun 12. maddesinin (1)…

— Abdullah Tolu (@AbdullahTolu1) July 24, 2026

2009 yılında gündeme gelen ilk fikir aşamasından bu yana geçen on beş yılı aşkın süreçte konu, her geçen yıl daha kurumsal bir zemine oturtulmuş; nihayet 22 Haziran 2022 tarihinde 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu'nun yayımlanmasıyla yasal çerçeve oluşturulmuştur.

Bugün gelinen noktada İFM, yalnızca prestijli bir ofis kompleksi olmaktan öte; ayrıcalıklı vergi muafiyetleri, istisnalar ve kolaylaştırılmış bürokratik süreçlerle desteklenen gerçek bir ekonomik serbest bölge niteliğini kazanmıştır. Bankalık, sigortacılık, sermaye piyasaları, bireysel emeklilik, finansal kiralama, ödeme sistemleri ve benzeri tüm finansal faaliyet alanlarında faaliyet gösteren kuruluşların yararlanabileceği bu özel statü; kurumlar vergisi indirimleri, gelir vergisi istisnaları, damga vergisi ve harç muafiyetleri, yabancı dövizle defter tutma imkânı ve esnek çalışma izni uygulamalarını bir arada sunmaktadır.

İşbu makalede; 7412 sayılı Kanun, bu Kanun'un uygulanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı No. 7364 ile yürürlüğe giren İFM Yönetmeliği, VUK Genel Tebliği Sıra No. 569 ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen özelgeler bütüncül bir yaklaşımla ele alınmış; uygulamacıların günlük pratikte ihtiyaç duyacağı tüm bilgilere ulaşabileceği kapsamlı bir rehber niteliğinde bir çalışma ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise henüz yasa hâline gelmemiş olmakla birlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kamuoyuyla paylaşılan ve gündemde canlılığını koruyan önemli teşvik genişleme paketine de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İstanbul Finans Merkezi, teşvik, vergi muafiyeti, kurumlar vergisi istisnası, gelir vergisi istisnası, döviz, damga vergisi istisnası.

1. Giriş

1.1. Yasal Çerçeve: 7412 Sayılı İFM Kanunu

A. Kanunun Amacı ve Kapsamı

7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu, 28 Haziran 2022 tarihli ve 31880 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun'un birinci maddesinde belirlenen temel hedef; Türkiye Cumhuriyeti'nin finansal rekabet gücünü uluslararası alanda artırmak, finansal piyasalar ile ürün ve hizmetlerin gelişmesine ve derinleşmesine katkıda bulunmak, uluslararası finans ve sermaye piyasalarına entegrasyonu güçlendirmek ve bu sayede İstanbul Finans Merkezi'nin önde gelen küresel finans merkezlerinden biri olmasını sağlamaktır.

Kanun'un ikinci maddesinde ise İFM ekosisteminde geçerli olacak temel kavramlar tanımlanmıştır. Bu tanımların dikkatli biçimde incelenmesi, vergisel avantajlardan kimlerin hangi koşullarda yararlanabileceğini doğru anlayabilmek açısından büyük önem taşımaktadır.

1. Temel Kavramlar

"Madde 2 — Finansal Faaliyetler Tanımı:

Kanun kapsamında 'finansal faaliyetler'; 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu, 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Kanunu, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri Kanunu kapsamındaki faaliyet, hizmet ve işlemleri kapsamaktadır."

Öte yandan Kanun, 'finansal kuruluşlar' kavramını oldukça geniş biçimde tanımlamıştır. Bu kapsamda; finansal faaliyette bulunan tüzel kişilerin yanı sıra bunların şubeleri, irtibat büroları, temsilcilikleri ve ulusal varlık fonları da finansal kuruluş sayılmaktadır. Ayrıca 'katılımcı' kavramı; katılımcı belgesi alarak ofis alanında faaliyet gösterecek gerçek ve tüzel kişileri, bunların şubelerini, temsilciliklerini, adi ortaklıklarını, irtibat bürolarını, bölgesel yönetim merkezlerini ve ulusal varlık fonlarını kapsayacak şekilde düzenlenmiştir.

B. Katılımcı Belgesi: Teşviklerin Anahtarı

7412 sayılı Kanun'un mimarisi incelendiğinde görülecektir ki İFM'nin sağladığı avantajların tamamına yakını 'katılımcı belgesi' sahibi olmaya bağlanmıştır. Bu nedenle katılımcı belgesi, İFM hukuki çerçevesinin en kritik unsurunu oluşturmaktadır.

Katılımcı Belgesi Nedir?

Katılımcıya, ofis alanında yer alan ilgili bağımsız bölüm ve ortak alanlardan yararlanma imkânı veren; düzenlenmesine, askıya alınmasına ve iptal edilmesine ilişkin usul ve esasların uygulama yönetmeliğinde belirlendiği belgedir. (7412 s. Kanun md. 3/3)

7573 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle yapılan değişiklik (29 Ocak 2026) ile katılımcı belgesinin daha önce Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi tarafından verileceği hükmü, 'yönetici şirket' lehine değiştirilerek katılımcı belgesi yetkisi yönetici şirkete bırakılmıştır. Bu, İFM yönetim mimarisindeki önemli bir güncel gelişmedir.

C. Finansal Hizmet İhracatı Tanımı ve Sınırları

İFM'nin en önemli vergisel avantajı olan kurumlar vergisi indiriminin uygulanabilmesi için faaliyetin 'finansal hizmet ihracatı' niteliği taşıması gerekmektedir. Kanun'un beşinci maddesi bu kavramı titizlikle tanımlamıştır.

Madde 5 — Finansal Hizmet İhracatı:

Katılımcı belgesi alarak finansal faaliyet gösteren kuruluşların yurt dışında yerleşik kişilere sundukları finansal hizmetler, hizmetten nihai olarak yurt dışında faydalanılması koşuluyla, finansal hizmet ihracatı olarak değerlendirilir.

Finansal kuruluşların kendi nam ve hesabına gerçekleştirdikleri türev işlemleri, portföylerine varlık alma veya portföylerinden varlık satma işlemleri ile yurt içinde yerleşik kişilerin tasarruflarını yurt dışına çıkaran faaliyetleri finansal hizmet ihracatı olarak değerlendirilemez.

Bu hükmün pratik yorumu şöyledir: Finansal hizmet ihracatı sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi şarttır. Birincisi, hizmetin yurt dışında yerleşik bir kişiye sunulması; ikincisi, söz konusu hizmetten nihai olarak yurt dışında faydalanılmasıdır. Yurt içi müşterilere yönelik hizmetler, yurt dışına taşınan portföy işlemleri veya yerleşiklerin döviz çıkarma faaliyetleri bu kapsam dışında tutulmuştur.

2. Vergisel Teşvikler: 7412 Sayılı Kanun Madde 6

A. Kurumlar Vergisi İndirimi (%75 / %100)

İFM'nin vergisel cephedeki en cazip unsuru, finansal hizmet ihracatı kapsamında elde edilen kazançlara uygulanan kurumlar vergisi indirimidir. Kanun'un altıncı maddesi uyarınca katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM'de gerçekleştirdiği finansal hizmet ihracatı niteliğindeki faaliyetlerden elde ettikleri kazancın yüzde yetmiş beşi, kurumlar vergisi matrahının tespitinde kurum kazancından indirilebilmektedir.

Bu indirim oranı, Geçici Madde 1 uyarınca 2022-2031 dönemine ait vergilendirme dönemleri için yüzde yüze yükseltilmiştir. Pratik açıdan değerlendirildiğinde bu, İFM katılımcılarının söz konusu dönemde finansal hizmet ihracatından elde ettikleri kazançların tamamının kurumlar vergisinden bağışık tutulduğu anlamına gelmektedir.

Madde 6/1(a) — Kurumlar Vergisi İndirimi:

Finansal hizmet ihracatı niteliğindeki faaliyetler kapsamında elde edilen kazançların %75'i kurumlar vergisi matrahının tespitinde, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, kurum kazancından indirilir.

Geçici Madde 1: Bu oran 2022-2031 dönemine ait kurum kazançları için %100 olarak uygulanır.

Beyanname tekniği açısından dikkat edilmesi gereken husus, indirimin kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartına bağlanmış olmasıdır. İndirim tutarının beyannamenin ilgili satırına açıkça yazılmaması durumunda vergi idaresi tarafından indirim hakkının kullanılmadığı kabul edilebilir. Bu nedenle dönem sonu muhasebe ve beyanname hazırlık süreçlerinde bu detaya özellikle dikkat edilmesi tavsiye edilmektedir.

B. Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi İstisnası

6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında banka ve sigorta muamelelerini vergiye tabi olan finansal işlemler için Kanun önemli bir ayrıcalık getirmiştir. Buna göre İFM'deki finansal hizmet ihracatı kapsamındaki işlemler ile bu işlemler nedeniyle lehe alınan paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden (BSMV) istisna tutulmuştur.

Madde 6/1(b) — BSMV İstisnası:

Finansal hizmet ihracatı kapsamındaki işlemler ile bu işlemler nedeniyle lehe alınan paralar banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesnadır.

C. Harç ve Damga Vergisi Muafiyetleri

492 sayılı Harçlar Kanunu ile 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında normalde tahakkuk ettirilmesi gereken vergi ve harçlar için Kanun kapsamlı bir muafiyet rejimi oluşturmuştur.

Madde 6/1(c) ile Madde 6/3 — Harç ve Damga Vergisi:

Finansal hizmet ihracatına ilişkin faaliyetlere dair işlemler her türlü harçtan, bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır.

İFM'de yer alan taşınmazların kiralanmasına dair işlemler her türlü harçtan ve bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır.

Kanun, finansal faaliyet harçları konusunda da ayrıca 5 yıllık muafiyet hükmü getirmiştir. Geçici Madde 1/2 uyarınca katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM merkez ve şubelerinden alınması gereken finansal faaliyet harçları, Kanun'un yürürlük tarihinden itibaren beş yıl süreyle alınmayacaktır. Belirtmek gerekir ki Kanun'un yürürlük tarihi itibarıyla tahakkuk etmiş harçların terkini ve tahsil edilmiş olanların iadesi söz konusu değildir.

GİB Özelge No. 64597866-140-25911 (tarih: 13.12.2023) bu muafiyetin sınırlarını somutlaştırmıştır. 6741 sayılı Kanun kapsamında Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş. tarafından kurulan ve İFM Projesi kapsamında faaliyet gösteren şirketin taşınmazlarından 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin I/13-a fıkrasında düzenlenen cins tashihi harcının aranılmaması gerektiği bu özelgeyle açıklanmıştır.

D. Gelir Vergisi İstisnası: Nitelikli Yabancı Personel

Kanun, salt kurumsal vergi avantajlarıyla sınırlı kalmayıp bireysel gelir vergisi istisnası aracılığıyla yabancı nitelikli insan kaynağının İFM'ye çekilmesini de hedeflemektedir. Buna göre katılımcı belgesi almış finansal kuruluşların İFM'de istihdam ettikleri personele ödenen aylık ücretin gerçek safi değerinin belirli oranları gelir vergisinden istisna tutulmaktadır.

Madde 6/2 — Ücret Gelir Vergisi İstisnası:

Yurt dışında en az beş yıllık mesleki tecrübeye sahip kişilerde: Aylık ücretin gerçek safi değerinin %60'ı gelir vergisinden istisnadır.

Yurt dışında en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip kişilerde: Aylık ücretin gerçek safi değerinin %80'i gelir vergisinden istisnadır.

Bu istisna, İFM'de çalışmaya başlamadan önceki son üç yılda Türkiye'de çalışmamış olan personelin ücret gelirlerine uygulanır.

İstisnanın uygulanabilmesi için üç koşulun eş zamanlı sağlanması gerekmektedir: Birincisi, istihdamın katılımcı belgesi almış bir finansal kuruluş bünyesinde gerçekleşmesi; ikincisi, personelin yurt dışında belirtilen sürelerde mesleki tecrübe edinmiş olması; üçüncüsü ise personelin İFM'de çalışmaya başlamadan önceki son üç yılda Türkiye'de çalışmamış olmasıdır. Bu son koşul özellikle dikkat gerektirmektedir; son üç yılda yurt içinde vergi mükellefiyeti bulunan veya Türkiye'de istihdam edilmiş kişiler, yurt dışı tecrübeleri ne olursa olsun bu istisnadan yararlanamayacaktır.

E. Bölgesel Hazine ve Finansal Yönetim Merkezleri

Kanun altıncı maddesinin dördüncü fıkrası, yukarıda sayılan tüm avantajları en az üç ülkede aktif olarak faaliyet gösteren katılımcıların bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezlerine de tanımıştır. Bu hüküm, çok uluslu şirketlerin bölgesel operasyonel merkezlerini İstanbul'a taşımaları için ciddi bir teşvik unsuru niteliğindedir.

Bölgesel Merkez Tanımı: Tüzel kişilerin yatırım ve yönetim stratejilerini oluşturan ve/veya bu tüzel kişilerin finansal yatırım operasyonlarını gerçekleştiren yönetim merkezi. (İFM Yönetmeliği md. 4/b)

3. Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 10/1-(İ): Transit Ticaret İndirimi

A. Hükmün Kapsamı ve Şartları

7412 sayılı Kanun'da yer alan finansal hizmet ihracatı odaklı avantajların yanı sıra, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10. maddesinin birinci fıkrasına (i) bendi olarak eklenen hüküm, İFM bünyesinde faaliyet gösteren kuruluşlara transit ticaret alanında da önemli bir vergi indirimi imkânı sunmaktadır.

KVK Madde 10/1-(i) — Transit Ticaret İndirimi:

İFM Kanunu hükümlerine göre katılımcı belgesi alarak İstanbul Finans Merkezi Bölgesinde faaliyette bulunan kurumların, münhasıran bu faaliyet kapsamında yurt dışından satın alınan malları Türkiye'ye getirilmeksizin yurt dışında satmalarından veya yurt dışında gerçekleşen mal alım satımlarına aracılık etmelerinden sağladıkları kazancın %50'si kurum kazancından indirilebilir.

Bu indirimden yararlanılabilmesi için üç temel koşulun birlikte sağlanması şarttır. Birinci koşul, söz konusu kazancın elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye'ye transfer edilmiş olmasıdır. Bu tarih, genellikle kurumlar vergisi beyannamesi verme süresinin son günüdür. İkinci koşul, aracılık faaliyetine ilişkin malların satıcısının da alıcısının da Türkiye'de olmamasıdır; başka bir deyişle her iki tarafın da yurt dışında yerleşik olması gerekmektedir. Üçüncü koşul ise işlemlerin münhasıran İFM bünyesinde yürütülmesidir.

Kanun Cumhurbaşkanı'na, bu bent kapsamındaki yüzde elli oranını sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetki tanımıştır. Bu, söz konusu teşvikin yüzde sıfır ile yüzde yüz arasında politika kararıyla şekillendirilebileceği anlamına gelmektedir.

B. GİB Özelgesi: İndirimden Yararlanma Başlangıç Tarihi

Uygulamada sıkça sorulan sorulardan biri, KVK 10/1-(i) indiriminin hangi tarihten itibaren kullanılabileceğine ilişkindir. İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından 12 Temmuz 2024 tarihinde verilen özelge (No. 84098128-125[10-2024/1]-405391) bu soruya net bir yanıt sunmaktadır.

Söz konusu özelgede, indirimden yararlanabilmek için katılımcı belgesinin alınmış olması gerektiği ve indirimin uygulanmasının katılımcı belgesinin temin edildiği, yani İFM Portalında elektronik olarak düzenlendiği tarihten itibaren başlayacağı vurgulanmıştır. Özelgede ayrıca katılımcı belgesinin, Yönetmelik'in 10. maddesi gereğince düzenlendiği tarihten itibaren hüküm ifade ettiği de açıkça belirtilmiştir.

Önemli Pratik Not: İFM Portalında katılımcı belgesi düzenlendiği tarihten önceki hesap dönemine ait faaliyetlere bu indirim uygulanamaz. Bölgede ofis kiralama sürecini tamamlamış ancak henüz katılımcı belgesi almamış şirketlerin bu hususu dönem başlangıcında göz önünde bulundurması kritik öneme sahiptir.

4. İFM Yönetmeliği: CB Kararı No. 7364

A. Yönetmeliğin Hukuki Dayanağı ve Amacı

6 Temmuz 2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile kabul edilen ve 7 Temmuz 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İFM Yönetmeliği (CB Kararı No. 7364), 7412 sayılı Kanun'un uygulanmasına dair usul ve esasları belirlemektedir. Yönetmelik; İFM'nin yönetimi ve işletilmesi, katılımcı belgesi süreçleri ve tek durak büronun işleyişini kapsamlı biçimde düzenlemektedir.

B. Yönetici Şirket ve Görevleri

İFM'nin günlük işletiminden sorumlu kuruluş, Türkiye Varlık Fonu tarafından kurulan TVF İFM Gayrimenkul İnşaat ve Yönetim Anonim Şirketi'dir. Yönetici şirket, özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyet göstermekte olup görev ve yetkileri Yönetmelik'in beşinci maddesinde kapsamlı biçimde sıralanmıştır. Bu görevler arasında İFM'nin kuruluş amacına uygun işleyişini sağlamak, tüm altyapı ve üstyapıyı işletmek, yönetim planı ve işletme projesini hazırlamak ve tapu siciline tescil ettirmek, kiralama işlemlerini münhasır yetki ile yürütmek, ortak kullanım alanlarını yönetmek ve proje bütünlüğünü korumak sayılabilir. Yönetici şirketin İFM yönetimine ilişkin bu yetkileri, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yirmi yıl süreyle devam edecektir.

C. Katılımcı Belgesi Süreci: Başvurudan Onaya

Yönetmelik, katılımcı belgesi sürecini ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Süreç; İFM Portalı üzerinden elektronik başvuruyla başlamakta, belgelerin incelenmesi ve değerlendirme aşamalarından geçmekte, nihayet belgenin düzenlenmesi veya başvurunun reddedilmesiyle sonuçlanmaktadır.

Başvuru yapabilmek için katılımcı adayının, İFM'de yürüteceği faaliyetlere ilişkin tüm kamusal izin süreçlerini tamamlamış olması gerekmektedir. Ancak finansal faaliyet izni alınabilmesi için kira sözleşmesinin zorunlu tutulduğu hallerde sıralama tersine çevrilebilmektedir: Bu durumda adaylar önce kira sözleşmesi akdedip ardından faaliyet izni süreçlerini tamamlayabilmektedir.

Başvurular; kalkınma planı, orta vadeli program, yıllık program ve İFM stratejik öncelikleri doğrultusunda değerlendirilmektedir. Finansal hizmetlerin yanı sıra emtia ticareti ve lojistik, denetim ve muhasebe hizmetleri, enerji ve sağlık teknolojileri, bölgesel hazine merkezleri, yeşil finans ve sürdürülebilir finans faaliyetleri öncelikli değerlendirme kapsamındadır.

D. Katılımcı Belgesinin Askıya Alınması ve İptali

Katılımcı belgesi dinamik bir belge niteliği taşımakta olup belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde askıya alınabilmekte veya iptal edilebilmektedir. Bu hususların iyi anlaşılması hem mevcut katılımcılar hem de potansiyel yatırımcılar açısından büyük önem taşımaktadır.

Askıya alma durumu, katılımcının faaliyet izninin geçici olarak durdurulması hâlinde ilgili kurumun Finans Ofisi'ne eş zamanlı bildirim yapmasıyla kendiliğinden gerçekleşir. Belgesi askıya alınan katılımcı, askı süresince tüm teşvik, indirim, istisna ve muafiyetlerden yararlanamaz; bununla birlikte faaliyet izni yeniden geçerli olduğunda katılımcı belgesi de otomatik olarak etkin hâle gelir.

İptal hâlleri şu dört durumda gerçekleşir: Kira sözleşmesinin herhangi bir sebeple sona ermesi, faaliyet izninin iptali, belgesi düzenlenmesine esas koşulların sonradan kaybedilmesi ya da gerçeğe aykırı beyanla belge alınmasının tespit edilmesi ve vergi kimlik numarasının değişmesi. Katılımcı belgesi iptal edilen katılımcılar, iptal tarihinden itibaren yüz seksen gün geçmeden yeniden başvuru yapamamaktadır.

Önemli Teknik Nokta — Vergi Kimlik Numarası Değişikliği:

Vergi kimlik numarasının değişmesi, katılımcı belgesinin iptaline yol açan hallerden biridir. Bu durumda katılımcının, değişiklik tarihinden itibaren otuz gün içinde yeni vergi kimlik numarasıyla yeniden başvuru yapması zorunludur. (Yönetmelik md. 16/4)

E. Tek Durak Büro: Bürokratik Süreçlerin Hızlandırılması

İFM'nin rekabetçiliğini destekleyen idari altyapının temel taşlarından birini tek durak büro oluşturmaktadır. Bu yapı; katılımcıların ve katılımcı adaylarının faaliyet izinleri, ruhsat ve lisans başvuruları ile çalışanlarına ilişkin izin ve onay süreçlerini hızlandırmak amacıyla kamu kurumlarının ilgili birimlerini çatısı altında toplayan merkezi bir koordinasyon mekanizmasıdır.

Tek durak büroda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ile gerektiğinde bunların bağlı kuruluşları ve ilgili ilçe belediyesi temsilcileri görev yapmaktadır. Tek durak bürodaki yönlendirme ve bilgilendirme hizmetleri ücretsizdir; ancak lisans ve ruhsat işlemleri için mevzuatta öngörülen harç ve vergi yükümlülükleri saklıdır.

5. Yabancı Para Birimiyle Defter Tutma: VUK Tebliğ No. 569

A. Yasal Dayanak ve Tebliğin Amacı

İFM'ye sağlanan özel düzenlemeler arasında en dikkat çekici ve uygulamada en fazla soru işareti yaratan konulardan biri, yabancı para birimi cinsinden defter tutma imkânıdır. 7412 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası, katılımcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelerin yabancı para birimiyle tutulabilmesi ve düzenlenebilmesine ilişkin olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı'na özel düzenleme yetkisi tanımıştır.

Bu yetkiye dayanılarak hazırlanan VUK Genel Tebliği Sıra No. 569, 26 Eylül 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Tebliğ, İFM'de faaliyet gösteren katılımcıların defter kayıtlarını Türk lirası dışında yabancı para birimi cinsinden tutabilmelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir.

B. Kimler Yararlanabilir?

Tebliğ'in 3. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu imkândan yararlanabilecek katılımcılar iki gruba ayrılmaktadır.

Birinci grup, faaliyetleri münhasıran 7412 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasında sayılan indirim ve istisnalara esas teşkil eden faaliyetlerden veya KVK 10/1-(i) kapsamındaki transit ticaret faaliyetlerinden oluşan katılımcılardır. Bu grup, 2025 hesap döneminden itibaren (özel hesap dönemi için 2025 yılında başlayan dönemden itibaren) TCMB tarafından günlük kur belirlenen herhangi bir yabancı para birimi ile defter tutabilecektir. Bu gruptaki katılımcılar, ayrıca başvuru yapmaksızın yalnızca seçtikleri para birimini bağlı oldukları vergi dairesine bildirmek suretiyle bu haktan yararlanabilmektedir.

İkinci grup ise faaliyetleri birinci fıkra kapsamındakilerden farklı olarak farklı faaliyetleri de bulunan ya da karma yapıda çalışan katılımcılardır. Bu grup, bölge içerisindeki şubelerine münhasır olmak üzere yabancı para birimi ile defter tutmak için Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuru yapmak zorundadır. Başvuruda bulunabilmek için ek koşullar öngörülmüştür.

Başvuru Koşulları (İkinci Grup — Karma Yapılı Katılımcılar):

a) Başvuru tarihi itibarıyla sermayenin en az %30'unun ikametgâhı, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kişilere ait olması,

b) Başvurudan önceki en yakın hesap dönemi sonunda, bölgedeki faaliyetlerden elde edilen gelirlerin en az %30'unun transit ticaret/finansal hizmet ihracatı faaliyetlerinden oluşması.

Not: İlk defa işe başlayan katılımcılar için (b) bendindeki gelir şartı aranmaz.

C. Kur Çevirme Kuralları

Yabancı para birimi ile defter tutulması hâlinde, farklı para birimleri cinsinden gerçekleştirilen işlemlerin defterlere kaydedilebilmesi için belirli çevirme kurallarının uygulanması gerekmektedir. Bu kuralların pratik uygulamasını kolaylaştırmak amacıyla Tebliğ dört somut örnek içermektedir.

Temel kural şudur: Türk lirası işlemlerde işlemin gerçekleştiği günkü TCMB döviz alış kuru kullanılacaktır. Defterlerin tutulduğu para birimi dışındaki başka yabancı para birimlerinde yapılan işlemlerde ise işlem günündeki TCMB çapraz kurları esas alınacaktır.

Tebliğ Örnek 1 — USD Defter, EUR Fatura:

İFM'de defter kayıtlarını ABD doları cinsinden tutan (A) A.Ş. adına 20/8/2026 tarihinde Avro cinsinden fatura düzenlenmiştir. (A) A.Ş. faturanın düzenlendiği tarihteki TCMB Avro/Dolar çapraz kurunu kullanarak Avro tutarını ABD dolarına çevirecek ve defterlere bu şekilde kaydedecektir.

Tebliğ Örnek 2 — EUR Defter, Çapraz Kur Yok:

Defterlerini Avro cinsinden tutan (B) A.Ş. adına 9/9/2026 tarihinde Rumen leyi cinsinden fatura düzenlenmiştir. TCMB, Rumen leyi/Avro çapraz kuru belirlememektedir. Bu durumda (B) A.Ş.; önce TCMB döviz alış kurunu kullanarak Rumen leyi tutarını TL'ye çevirecek, ardından TL tutarını aynı günün Avro alış kuruyla Avro'ya çevirerek deftere kaydedecektir.

D. Para Birimi Değişikliği Kuralları

Yabancı para birimi ile defter tutmaya başlanmasıyla birlikte bu para biriminden ilk kayıt yapılan hesap dönemi dahil olmak üzere üçüncü hesap döneminin sonuna kadar başka bir yabancı para birimine geçilemeyecektir. Örneğin 2026 hesap döneminde Avro cinsinden defter tutmaya başlayan bir katılımcı, 2028 dönemi de dahil üç yıl boyunca farklı bir yabancı para birimine geçemez; ancak 2029 döneminden itibaren serbestçe geçiş yapabilir.

Yabancı para birimi kullanımından Türk lirasına geçmek ise takip eden hesap döneminin başından itibaren mümkündür; ancak Türk lirasına geçtikten sonra üç hesap dönemi boyunca Türk lirası ile defter tutma zorunluluğu devam eder. Öte yandan, dönem içinde katılımcı belgesinin iptal edilmesi hâlinde mükellef takip eden hesap döneminin başından itibaren Türk lirası ile defterlere dönmekle yükümlüdür.

E. Beyanname Tekniği

Yabancı para birimi cinsinden kayıt tutan katılımcılar, beyannamelerini ve beyanname eki bilanço ile gelir tablolarını, beyannamenin verilmesi gereken ayın ilk gününün TCMB döviz alış kuru dikkate alınmak suretiyle Türk lirasına çevirerek sunacaklardır. Geçici vergi dönemleri için ise geçici vergi beyannamesinin verilmesi gereken ayın birinci günündeki kurlar esas alınacaktır.

Tebliğ Örnek 4 — Rus Rublesi ile Defter Tutan Kurumun Beyannamesi:

2025 döneminden itibaren defter kayıtlarını Rus rublesi cinsinden tutan (D) A.Ş., 2025 dönemine ait kurumlar vergisi beyannamesini 2026 yılının Nisan ayının birinci günündeki TCMB Rus rublesi alış kurunu dikkate alarak Türk lirası cinsinden verecektir.

Beyannameye konu verginin ödenmesi, mahsubu ve iadesi işlemlerinde de Türk lirası esas alınacaktır. Bu hüküm, yabancı para biriminin yalnızca muhasebe kaydı düzeyinde bir kolaylık sunduğunu; vergi hesaplaması ve ödemesinin Türk lirası üzerinden yapılmaya devam ettiğini ortaya koymaktadır.

6. Ortak Düzenlemeler ve Yabancı Personel İstihdamı

A. Türkçe Dil Zorunluluğunun Kaldırılması

7412 sayılı Kanun'un yedinci maddesinin ikinci fıkrası, İFM katılımcılarına önemli bir ticari kolaylık sağlamaktadır. Buna göre katılımcıların kendi aralarında ve İFM'de yürüttükleri faaliyetler kapsamında düzenlenen her nevi muamele, mukavele ve muhabere hakkında 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun'un birinci ve üçüncü maddeleri uygulanmayacaktır. Bu, özellikle yabancı yatırımcıların tercih ettiği İngilizce veya başka bir yabancı dilde akdedilen sözleşmelerin İFM bünyesinde geçerli sayılacağı ve bu nedenle Türkçe ayrıca bir sözleşme düzenlenmesine gerek bulunmadığı anlamına gelmektedir.

B. Hukuk Seçimi Serbestisi

Kanun'un aynı maddesinin üçüncü fıkrası, uluslararası ticaret hukukunun temel ilkelerinden birini İFM için açıkça güvence altına almaktadır. Katılımcıların kendi aralarında İFM'de yürüttükleri faaliyetler kapsamında, faaliyetlerinin tabi olduğu mevzuata aykırı olmamak kaydıyla, özel hukuka tabi yaptıkları her nevi işlem ve sözleşmelerde serbestçe hukuk seçimi yapılabilecektir. İngiliz hukuku başta olmak üzere uluslararası finans çevrelerinde yaygın biçimde tercih edilen yabancı hukuk sistemlerinin İFM'deki sözleşmelere uygulanabilmesi, küresel yatırımcılar için son derece cazip bir düzenleme niteliğindedir.

C. Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı

İFM'de faaliyet gösterecek katılımcılar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu gereğince düzenlenen çalışma izni ile yabancı uyruklu personel çalıştırabilmektedir. Bu çalışma izni başvuruları, 6735 sayılı Kanun'un 16. maddesi çerçevesinde istisnai olarak değerlendirilmekte; dolayısıyla normal başvuru süreçlerinin önünde tutulmaktadır.

Çalışma izni başvurusu, katılımcı belgesi düzenlenen gerçek veya tüzel kişi tarafından e-Devlet üzerinden yapılmaktadır. Başvuru sürecinde gereken teknik ve idari destek tek durak büro bünyesinde sağlanmaktadır. Yurt içinden yapılacak başvurularda ise yabancı personelin geçerli vize, vize muafiyeti veya ikamet iznine sahip olması gerekmektedir.

7. Taşınmazlara İlişkin Özel Düzenlemeler

A. Kullanım Amacı Bağlılığı

İFM'deki taşınmazlar, yalnızca yönetim planında ve işletme projesinde belirlenen amaçlar doğrultusunda kullanılabilmektedir. Bu kural, İFM'nin proje bütünlüğünü ve amacına uygun kullanımını güvence altına almaya yönelik olup taşınmazlar üzerindeki tasarruf haklarını kısıtlayan nitelikte bir düzenlemedir. Taşınmaz malikleri tarafından bina dış cephesini veya altyapıyı ilgilendiren tadilatlar ile kiracılar tarafından yapılacak her türlü tadilat, proje hazırlanması ve yönetici şirketin ön izninin alınması koşuluna bağlanmıştır.

B. Kira Sözleşmesi ve Katılımcı Belgesi İlişkisi

İFM hukuki mimarisinde kira sözleşmesi ile katılımcı belgesi arasında sıkı bir bağ kurulmuştur. Kira sözleşmesinin sona ermesi, katılımcı belgesinin iptaline yol açarken; katılımcı belgesinin herhangi bir nedenle iptal edilmesi de kira sözleşmesinin kendiliğinden sona ermesini doğurmaktadır.

Kira sözleşmesi tapuya şerh edilmişse, katılımcı belgesinin iptalinden sonra yönetici şirketin talebiyle şerh terkin edilmektedir. Sona eren kira sözleşmelerine konu taşınmazların tahliyesinde ise 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaktadır.

C. GİB Özelgesi: Cins Tashihi Harcı Muafiyeti

Konuya ilişkin GİB özelgesi (No. E-64597866-140-25911, tarih: 13.12.2023), TVF İFM Gayrimenkul İnşaat ve Yönetim AŞ bünyesinde İFM Projesi kapsamında faaliyet gösteren bir kuruluşun cins tashihi harcından muaf olup olmayacağı sorusunu yanıtlamaktadır.

Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen bu özelgede şu sonuca ulaşılmıştır: Şirketin, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi AŞ ve Türkiye Varlık Fonu tarafından ya da hakim hissedar olarak bu kuruluşlarca kurulan şirketlerden olması durumunda, İstanbul Finans Merkezi Projesi kapsamındaki taşınmazlara ait 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin I/13-a fıkrasında düzenlenen cins tashihi harcının aranılmaması gerekmektedir.

8. GİB Özelgelerinin Önemi ve Pratik Çıkarımlar

A. Özelgelerin Hukuki Niteliği ve Bağlayıcılığı

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 413. maddesine dayanılarak verilen özelgeler, başvuruda bulunan mükellef nezdinde koruyucu işlev görmektedir. Özelgeye uygun hareket edilmesi hâlinde bu fiillerden dolayı vergi tarh edilmesi gerekirse ceza kesilmeyecek ve gecikme faizi hesaplanmayacaktır. Bununla birlikte, inceleme veya yargı ya da uzlaşma sürecinde konuya ilişkin yanlış bilgi verilmiş olması durumunda özelge geçerliliğini yitirmektedir.

B. İncelenen Özelgelerin Sentezi

Bu çalışmada incelenen iki özelge, İFM uygulamasının iki kritik boyutunu aydınlatmaktadır.

Birinci özelge (tarih: 13.12.2023, konu: cins tashihi harcı), TVF şirketler grubunun tamamına harç muafiyetinin uygulanabileceğini net biçimde ortaya koymuş; geçmişe etkili muafiyet hükmünü de pekiştirmiştir. Bu özelge, İFM altyapısına yatırım yapan ve taşınmaz dönüşüm işlemleri gerçekleştiren kuruluşlar açısından önemli mali yükten kurtulma imkânı sunmaktadır.

İkinci özelge (tarih: 12.07.2024, konu: KVK 10/1-i indirimi başlangıç tarihi) ise uygulamada en çok karışıklık yaratan soruya yanıt vermektedir. Bölgede hazırlıklar yürüten, ön incelemeyi tamamlayan ve ofis kiralayan ancak henüz katılımcı belgesi almamış şirketler, bu faaliyet dönemlerine ait transit ticaret kazançlarına indirim uygulayamamaktadır. İndirim hakkı, İFM Portalında katılımcı belgesinin elektronik olarak düzenlendiği tarihten itibaren başlamaktadır.

Pratik Sonuç: Yıl içinde İFM'ye taşınan bir şirketin, katılımcı belgesini yıl başında değil Haziran ayında almış olması durumunda, Ocak-Mayıs dönemine ait transit ticaret kazançlarına indirim uygulanamaz. Bu nedenle taşınma ve belge edinme süreçlerinin olabildiğince yılın başına taşınması vergisel optimizasyon açısından kritik önem taşımaktadır.

9. Güncel Gelişmeler: Yeni Teşvik Genişleme Paketi

Önemli Not: Aşağıdaki Düzenlemeler Henüz Yasalaşmamıştır

Bu bölümde ele alınan düzenlemeler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 'Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı' kapsamında kamuoyuyla paylaşılmış olup yazının hazırlandığı tarih (Nisan 2026) itibarıyla henüz kanunlaşmamıştır. Söz konusu düzenlemeler, Meclis sürecinin ardından yürürlüğe girecektir. Bu nedenle aşağıdaki bilgiler, yaklaşan değişikliklere hazırlık amacıyla bilgi amaçlı sunulmaktadır.

A. İFM'deki Transit Ticaret İndirimi: %50'den %100'e

Mevcut mevzuat kapsamında KVK 10/1-(i) uyarınca İFM bünyesinde yürütülen transit ticaret faaliyetlerinden elde edilen kazancın yüzde ellisi kurum kazancından indirilebilmektedir. Açıklanan pakete göre bu oran yüzde yüze çıkarılarak söz konusu faaliyetlerden elde edilen kazançlar kurumlar vergisinden tamamen istisna tutulacaktır.

Bu değişiklik, İFM'nin uluslararası emtia ticareti ve aracılık merkezi olarak konumlanması açısından son derece anlamlı bir adım niteliğindedir. Özellikle kıymetli maden ticareti, enerji emtiası ve tarımsal ürün aracılığı gibi alanlarda faaliyet yürütmek isteyen uluslararası kuruluşlar için İFM'yi rakip finans merkezlerine kıyasla ciddi biçimde cazip kılacaktır.

B. İFM Dışı Transit Ticaret Teşviki: Tamamen Yeni Bir Pencere

Belki de paketin en çarpıcı unsuru, teşvikin İFM sınırlarının dışına taşınmasıdır. Açıklanan düzenlemeye göre İFM dışında da transit ticaret faaliyetlerinde bulunan kurumların bu kazançlarının yüzde doksan beşi vergi dışı bırakılacaktır.

Bu düzenleme, İFM katılımcısı olmayan ancak yurt dışından mal satın alıp Türkiye'ye getirmeksizin yurt dışında satan ya da bu işlemlere aracılık eden tüm Türk ve yabancı şirketler için köklü bir değişimi ifade etmektedir. Dünyanın önde gelen transit ticaret merkezleri olan Singapur, Hollanda ve İsviçre'nin benzer vergi avantajlarıyla yarışmayı mümkün kılan bu düzenleme, Türkiye'nin küresel ticaret rotalarındaki stratejik konumunu mali cazip hâle getiren önemli bir politika adımı olarak değerlendirilmektedir.

C. Bölgesel Yönetim Merkezleri İçin Güçlü Teşvikler

Küresel şirketlerin bölgesel yönetim merkezlerini Türkiye'ye taşımalarını teşvik etmek amacıyla yurt dışı operasyonlardan elde edilen kazançlara güçlü bir vergi avantajı sağlanması planlanmaktadır. Açıklamalara göre, bu kapsamda İFM içinde elde edilen kazançların yüzde yüzü, İFM dışında elde edilenin ise yüzde doksan beşi kurum kazancından indirilebilecektir. Bu imkânın yirmi yıl boyunca sürmesi öngörülmektedir.

Bölgesel merkez teşvikinin uzun vadeli güvence altına alınmış olması, yatırım kararlarında belirleyici bir unsur olan öngörülebilirliği sağlamaktadır. Özellikle Orta Doğu, Afrika ve Orta Asya operasyonlarını İstanbul'dan yönetmeyi planlayan uluslararası finansal kuruluşlar için bu tablo son derece dikkat çekicidir.

D. Nitelikli Çalışanlar İçin Ücret İstisnası Genişlemesi

Mevcut mevzuatta ücret gelir vergisi istisnasından yalnızca yurt dışında en az beş veya on yıl mesleki tecrübeye sahip kişiler yararlanabilmektedir. Kamuoyuyla paylaşılan pakette bu kapsamın genişletileceği ve bölgesel yönetim merkezlerinde çalışan nitelikli personeli de kapsayacak biçimde yeniden düzenleneceği belirtilmektedir. Ücret istisnasının net oran ve koşulları, kanun tasarısının Meclis sürecinde netlik kazanacaktır.

E. Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Özel Vergi Rejimi

Paketin dikkat çeken bir diğer unsurunun, son üç yılda Türkiye'de vergi mükellefi olmayan ve ülkeye gelmeyi tercih eden yabancı yerleşiklere yönelik özel bir vergi rejimi getirmek olduğu açıklanmıştır. Bu kişilerin yirmi yıl boyunca yurt dışı kaynaklı gelir ve kazançları için Türkiye'de vergilendirilmemesi, yalnızca Türkiye kaynaklı gelirlerinin vergilendirme kapsamında tutulması öngörülmektedir. Bunun yanı sıra bu kişiler için veraset yoluyla intikal vergisinin yüzde bir olarak uygulanması da planlanmaktadır.

Bu düzenleme, İFM'ye gelen üst düzey yöneticilerin ve uzmanların ülkemize kalıcı olarak yerleşmesini teşvik etmeyi hedeflemektedir. Buna benzer uygulamaların Portekiz (NHR rejimi), İtalya (sabit vergi rejimi) ve Malta'da başarıyla hayata geçirilmiş olduğu ve önemli miktarda sermaye ve insan kaynağı çektiği bilinmektedir.

F. Değerlendirme: Mevcut Paket ile Yeni Öneriler Arasındaki Fark

Mevcut 7412 sayılı Kanun ile açıklanan ancak henüz yasalaşmamış önerilerin kıyaslamasını aşağıdaki tabloda özetlemek mümkündür. Bu tablo, uygulamacıların mevcut durumu ve olası değişiklikleri karşılaştırmalı biçimde kavramasına yardımcı olmak amacıyla oluşturulmuştur.

Tablo Notu: Koyu renk ile ifade edilenler yeni/genişleyen teşvikleri, italik mevcut ama değişecek durumları göstermektedir. Yeni öneriler Nisan 2026 itibarıyla Meclis'e sevk edilmemiş olup içerik değişikliğe açıktır.

10. Sonuç ve Pratik Tavsiyeler

Bu çalışma boyunca ele alınan hukuki çerçeve, İFM'nin yalnızca bir inşaat projesi olmadığını; Türkiye'nin küresel finans mimarisindeki konumunu köklü biçimde yeniden tanımlamaya yönelik kapsamlı bir politika mimarisi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. 7412 sayılı Kanun, İFM Yönetmeliği, VUK Genel Tebliği No. 569 ve GİB özelgeleri bir bütün olarak okunduğunda, İFM'nin sunduğu avantajların ne denli çok katmanlı ve birbirini tamamlayıcı bir yapıya sahip olduğu görülmektedir.

Bu noktada uygulamacılara yönelik pratik sonuçları şöyle özetlemek mümkündür.

Katılımcı belgesi sürecine mümkün olan en erken aşamada başlanmalıdır. Yıl içinde faaliyet başlatmayı planlayan şirketlerin, katılımcı belgesi alınmadan önceki dönemlere ait kazançlara indirim uygulanamaması nedeniyle belge edinme sürecini olabildiğince yılın başına çekmeleri vergisel optimizasyon açısından kritik önem taşımaktadır.

Finansal hizmet ihracatı kapsam analizi titizlikle yapılmalıdır. KVK ve İFM Kanunu kapsamındaki indirimlerden yararlanılabilmesi için faaliyetin finansal hizmet ihracatı ya da münhasır transit ticaret niteliği taşıması gerekmektedir. Karma faaliyetlerin bulunması hâlinde ayrıştırma çalışması titizlikle yapılmalı; aksi takdirde indirimden yararlanamama ya da sonradan tarhiyatla karşılaşma riski söz konusu olabilecektir.

Yabancı para birimi seçimi stratejik bir karar olarak ele alınmalıdır. VUK Tebliği No. 569 kapsamında seçilecek para birimi, kurumun döviz riskini, muhasebe altyapısını ve KDV/stopaj uygulamalarını doğrudan etkileyecektir. İlk seçimden sonra en az üç hesap dönemi geçmeden değişiklik yapılamayacağı göz önünde bulundurulduğunda bu karar uzun vadeli bir perspektifle verilmelidir.

İFM'deki vergi kimlik numarası değişiklikleri anında bildirimine yapılmalıdır. Birleşme, bölünme veya tür değişikliği gibi kurumsal dönüşüm süreçlerinde ortaya çıkabilecek vergi kimlik numarası değişikliği, katılımcı belgesinin iptaline yol açmaktadır. Bu tür durumlarda otuz günlük yeniden başvuru süresi kaçırılmamalıdır.

Öngörülen yasal değişiklikler yakından izlenmelidir. Henüz yasalaşmamış olmakla birlikte Cumhurbaşkanı tarafından kamuoyuyla paylaşılan teşvik genişleme paketi, özellikle transit ticaret konusunda köklü değişiklikler getirmeyi öngörmektedir. Şirketlerin bu değişiklikleri yakından takip etmesi ve olası yapılandırma fırsatlarını şimdiden değerlendirmesi büyük önem taşımaktadır.

İFM, henüz olgunlaşma sürecinde olan ve her geçen yıl yeni düzenlemeler ve özelgelerle şekillenen dinamik bir hukuki ekosistemdir. Bu nedenle söz konusu alanda faaliyet gösterecek veya göstermekte olan kuruluşların konuya hâkim uzman mali müşavir ve hukuk danışmanlarıyla çalışması hem vergisel optimizasyon hem de olası risklerden korunma açısından büyük önem taşımaktadır.

Kaynakça

- 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu (RG: 28.06.2022 / 31880)

- Cumhurbaşkanı Kararı No. 7364 — İstanbul Finans Merkezi Yönetmeliği (RG: 07.07.2023 / 32241)

- 7573 sayılı Kanun — 7412 sayılı Kanun'da Değişiklik (RG: 29.01.2026)

- VUK Genel Tebliği Sıra No. 569 (RG: 26.09.2024 / 32674)

- GİB Özelgesi No. E-64597866-140-25911 — Cins Tashihi Harcı (13.12.2023, Büyük Mükellefler VDB)

- GİB Özelgesi No. 84098128-125[10-2024/1]-405391 — KVK 10/1-i İndirimi (12.07.2024, İzmir VDB)

- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, Madde 10/1-(i)

- 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği — Bölüm 10.7

- Cumhurbaşkanı Erdoğan, 'Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı' Konuşması (Dolmabahçe, 2025)

Kaynak: Lebib Yalkın Aylık Mevzuat Dergisi Haziran Sayısı 2026

Yazar: Samet Hacısalihoğlu

6 aylık enflasyon farkının en düşük emekli maaşına yansıtılmasını öngören düzenleme, Meclis'te kabul edilerek yasama sürecindeki önemli aşamayı tamamladı. Taban aylık maddesi "Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" kapsamına alındı.

Emekliye maaş farkları ne zaman yatırılacak?

Temmuz ayı zamlarının ardından SSK emeklilerinin ödemeleri 17 Temmuz'da başlarken, Bağ-Kur emeklileri de 25-28 Temmuz tarihleri arasında zamlı aylıklarını almaya başlayacak.

Ancak taban aylık üzerinden maaş alan emekliler için zam farkı ödemeleri henüz yapılmadı.

TBMM'de görüşmeleri tamamlanan taban aylık düzenlemesinin ardından, yasanın Resmi Gazete'de yayımlanması beklenecek ve ardından fark ödemelerinin hesaplara yatırılacak.

3 bin 522 TL'lik maaş zam farklarının ağustos ayı başında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile SGK tarafından belirlenecek takvimle doğrudan emeklilerin banka hesaplarına yatırılması öngörülüyor.

Ekonomim

Binek araç ve motosikletlerin ÖTV’sine asgari maktu vergi getirildi.

Asgari maktu ÖTV motosikletlerde 30 bin lira, binek araçlarda 100 bin liradan az olmayacak.

En düşük emekliği aylığını 23 bin 552 liraya çıkarılmasını öngören torba kanun teklifine binek araçlar ve motosikletlerin ÖTV tutarlarına ilişkin bir önerge verildi.

ekonomim.com'un edindiği bilgiye göre ÖTV II sayılı listede yer alan binek otomobiller ile motosiklet sınıfındaki araçlar için asgari maktu vergi kavramı mevzuata dahil edildi.

Yani oransal olarak hesaplanan ÖTV tutarı belirlenen asgari maktu verginin altında kalırsa bu araçlar için yasayla belirlenen asgari maktu vergi tutarı tahsil edilecek.

Önergeye göre 4 kW altındaki elektrikli motosiklet ve scooterlar hariç olmak üzere bu grubun asgari maktu vergi tutarı 30 bin lira olacak. 8703 GTP’li binek otomobillerde ise vergi tutarı 100 bin liranın altında olamayacak.

Önergeyle 41760 sayılı ÖTV Kanununun 12’nci maddesine eklenen bir fıkra ile de ÖTV tutarlarını 10 kata kadar artırmaya ve sıfıra kadar indirme konusunda Cumhurbaşkanına yetki verildi.

Hüseyin Gökçe / Canan Sakarya-Ekonomim

45 metre eninde

09/27 adlı yeni pist 2820 metre uzunluğunda ve 45 metre genişliğinde. Genelde kalkış operasyonları için kullanılması hedefleniyor. Konumu itibarıyla G iskelesi bölgesi ve 300’lü park alanına yakın noktada bulunan pistin, ağırlıklı olarak iç hat kalkış operasyonlarında kullanılması değerlendiriliyor.

Sadece kalkış için kullanacak özel hava araçları için değil

Yeni pistin uzunluğu nedeniyle bazı yayın organlarında pisttin iş jetleri veya özel hava araçları için kullanılacağı yönünde değerlendirmeler yapıldı. İGA’dan edinilen bilgilere göre bu iddialar gerçeği yansıtmadığı bildirilirken “İstanbul Havalimanı’nın genel hava trafiği içerisinde kullanılacak ve ticari uçuş operasyonlarına hizmet verecek”denildi.

Bağımsız bir pist olan yeni 09/ 27 pistti uygun hava şartlarında İstanbul Havalimanı’nda dörtlü kalkış bağımsız pist operasyonu gerçekleştirilebilecek.

İniş Operasyonlar içinde Kuzey-güney doğrultusundaki ana hava trafiğini kesmemesi adına bu konum seçildi.

IGA Havalimanı’nda aktif pistler

1- 17L / 35R .. 4,100 metre.. en 60 metre
2-17R / 35L.. 4,100 metre en 45 metre
3-16L / 34R.. 3,750 metre. en 45 metre
4-16R / 34L.. 3,750 metre.. en 45 metre.
5-18 / 36.. 3,60 metre.. en 45 metre.

En Uzun Pistler: 17/35 doğrultusundaki pistler 4.100 metre ile havalimanının ve Türkiye’nin en uzun pistleri arasında yer alır. Tam yüklü ve geniş gövdeli uçakların (Airbus A380, Boeing 747-8 gibi) zorlu hava koşullarında dahi sorunsuz kalkış yapabilmesini sağlar.

3 Bağımsız Operasyon: 17L/35R, 16L/34R ve 18/36 pistleri birbirine paralel ve bağımsız yapıda olduğu için havalimanı aynı anda üçlü bağımsız paralel iniş/kalkış (Triple Parallel Operation) yapabilme kapasitesine sahiptir.

09/27 Pisti Katıldığında: Tamamlanmakta olan 09/27 pisti (yaklaşık 2.800 m) devreye girdiğinde, bu kuzey-güney aksındaki yoğunluğu ve taksi sürelerini önemli ölçüde azaltan 6. pist olacak.

En çok piste sahip havalimanları

Chicago O’Hare (ORD) ABD / Chicago 8
Dallas/Fort Worth (DFW) ABD / Dallas 7
Amsterdam Schiphol (AMS) Hollanda / Amsterdam 6
Denver (DEN) ABD / Denver 6
Detroit Metropolitan (DTW) ABD / Detroit 6
Boston Logan (BOS) ABD / Boston 6
İstanbul Havalimanı (IST) 6

Hüseyin Aslıyüce-Ekonomim

Sosyal medya platformu X üzerinden açıklama yapan Şimşek, "Hanehalkının ve reel sektörün enflasyon beklentileri iyileşiyor" dedi.

Hanehalkının beklentisi 6,6 puan geriledi

Jeopolitik risklerin oluşturduğu belirsizliklere rağmen enflasyon beklentilerinde iyileşme kaydedildiğini belirten Şimşek, "Hanehalkının 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi son üç ayda toplam 6,6 puan, reel sektörün beklentisi 1,2 puan geriledi" ifadelerini kullandı.

Küresel ölçekte belirsizliklerin arttığı bir dönemde finansal istikrarın korunmasının önemine işaret eden Şimşek, "Rekabet gücümüzde kalıcı artış verimlilik, teknolojiye dayalı üretim ve makroekonomik istikrar ile sağlanacaktır" dedi.

"Nihai hedef kalıcı refah artışı"

Enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan politikaların uzun vadeli sonuçlar gözetilerek şekillendirildiğini belirten Şimşek, "Politikalarımızın nihai hedefi, yüksek katma değerli üretimle sürdürülebilir büyümeyi ve kalıcı refah artışını sağlamaktır" değerlendirmesinde bulundu.

Damla Kaya-Dünya

İmzalama Aracı İndirme

Uyuşmazlık, tüketiciden farklı tarihlerde kullandığı altı kredi nedeniyle toplam 5.021,24 TL BSMV tahsil edilmesinden kaynaklandı. Tüketici bu tutarın iadesi amacıyla icra takibi başlattı; bankanın itirazı üzerine itirazın iptali davası açtı. Banka ise takibin haksız ve dayanaksız olduğunu savunarak davanın reddini istedi.

Antalya 3. Tüketici Mahkemesi, BSMV’nin mükellefinin faiz geliri elde eden banka olduğunu, bu verginin tüketiciye ödetilmesini öngören hükmün tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulduğunu ve 6502 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi kapsamında haksız şart oluşturduğunu kabul etti. Bu gerekçeyle bankanın icra takibine yaptığı itirazın iptaline, takibin devamına ve itiraz edilen alacağın yüzde 20’si oranında icra inkâr tazminatına hükmetti.

Yargıtay ise dosyada bulunan sözleşme öncesi bilgi formu ile tüketici kredisi sözleşmelerinde gider vergileri ve sair vergilerin tüketici tarafından ödeneceğinin, ayrıca BSMV dâhil toplam geri ödeme tutarlarının açıkça yazıldığını tespit etti. Önceki Yargıtay kararlarına da atıf yapan Daire, tarafların BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasını sözleşmeyle kararlaştırabileceklerini ve bu hükmün haksız şart niteliğinde olmadığını belirterek ilk derece mahkemesi kararını kanun yararına bozdu.

BSMV nasıl bir vergidir?

Uyuşmazlığın daha iyi anlaşılabilmesi için öncelikle BSMV’nin hukuki niteliğine kısaca değinmek gerekir.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV), ayrı bir vergi kanununda düzenlenmiş bir vergi olmayıp, 23 Temmuz 1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 28 ilâ 33’üncü maddeleri arasında düzenlenen bir vergi türüdür.

1985 yılında Katma Değer Vergisi’nin yürürlüğe girmesiyle Gider Vergileri Kanunu kapsamındaki birçok vergi kaldırılarak KDV sistemine dahil edilmiş, ancak banka, banker ve sigorta şirketlerinin gerçekleştirdiği işlemler KDV kapsamına alınmamıştır. Bu nedenle BSMV, Gider Vergileri Kanunu bünyesinde uygulanmaya devam etmiştir.

Kanuna göre BSMV’nin konusu, banka ve sigorta şirketleri ile bankerlerin yaptıkları işlemler dolayısıyla kendi lehlerine nakden veya hesaben aldıkları paralardır. Bu verginin en önemli özelliği ise kanuni mükellefinin Gider Vergileri Kanunu’nun 30’uncu maddesi uyarınca banka, banker ve sigorta şirketleri olmasıdır. Dolayısıyla vergi idaresine karşı beyanname vermek ve vergiyi ödemekle yükümlü olan kişi kredi kullanan tüketici değil, bankanın kendisidir.

İşte Yargıtay kararının tartışma noktası da burada başlamaktadır. Kanuni mükellefi banka olan bir verginin ekonomik yükü, taraflar arasındaki sözleşmeyle tüketiciye aktarılabilir mi? Yargıtay bu soruya EVET cevabını vermiştir. Ancak bu sonucun vergi hukuku bakımından sağlıklı değerlendirilebilmesi için Vergi Usul Kanunu’nun özel sözleşmelere ilişkin yaklaşımına da bakmak gerekir.

Şöyle ki…

Önemli bir husus

Kararın vergi hukuku bakımından en önemli yönü, taraflar arasında yapılan özel sözleşmelerin vergi idaresini bağlayıp bağlamayacağı ve kanuni vergi mükellefiyetinin sözleşmeyle değiştirilip değiştirilemeyeceği noktasında ortaya çıkmaktadır.

Bu sorunun cevabı Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almaktadır: “Vergi kanunlarıyla kabul edilen haller müstesna olmak üzere, mükellefiyete veya vergi sorumluluğuna müteallik özel mukaveleler vergi dairelerini bağlamaz.”

Yargıtay kararında Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesine açıkça yer verilmemiştir. Bununla birlikte Daire, sözleşme öncesi bilgi formu ile kredi sözleşmelerinde gider vergileri ve BSMV dâhil toplam geri ödeme tutarlarının açıkça gösterildiğini tespit etmiş; önceki içtihatlarına da dayanarak BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasına ilişkin sözleşme hükmünün haksız şart oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır.

İlk derece mahkemesi ise BSMV’nin kanuni mükellefinin banka olmasından hareketle, bu verginin ekonomik yükünün tüketiciye aktarılmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Kanaatimce vergi hukuku bakımından kanuni mükellefiyet ile ekonomik vergi yükünün farklı kişiler üzerinde bulunabilmesi mümkün olmakla birlikte, bu durum BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasının her zaman hakkaniyete uygun olduğu anlamına gelmez.

Özellikle bankaların standart kredi sözleşmeleri karşısında tüketicinin sözleşme şartlarını müzakere etme imkânının son derece sınırlı olduğu dikkate alındığında, bankanın kendi kanuni vergi yükümlülüğünü ayrı bir maliyet kalemi olarak tüketiciye yüklemesi tüketicinin korunması ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

Kararın düşündürdükleri: Verginin mükellefi ile yükünü taşıyan kişi aynı olmak zorunda mı?

Yargıtay’ın bu kararı ilk bakışta birçok kişiye şaşırtıcı gelebilir. Çünkü 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 30’uncu maddesi uyarınca BSMV’nin kanuni mükellefi banka, banker ve sigorta şirketleridir. Bu durumda akla doğal olarak şu soru gelmektedir: Kanunen vergiyi ödemekle yükümlü olan banka ise bu verginin ekonomik yükü neden tüketiciye yansıtılabilmektedir?

Bu sorunun cevabı, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükü arasındaki ayrımda yatmaktadır.

Vergi kanunları, vergi borcunun kime ait olduğunu belirler. Kanuni mükellef, vergi idaresine karşı sorumlu olan kişidir; beyannamesini verir ve vergiyi öder. Buna karşılık verginin ekonomik yükü, çoğu zaman piyasa koşulları ve fiyat mekanizması sonucunda başka bir kişi üzerinde kalabilir. vergi teorisinde verginin yansıması olarak ifade edilen olgu da budur.

En bilinen örnek Katma Değer Vergisi’dir. KDV’de kanuni mükellef vergiye tabi teslim veya hizmeti gerçekleştiren kişidir; ancak verginin ekonomik yükü fiyatın içinde nihai tüketici tarafından taşınır. Benzer şekilde bankalar da kullandırdıkları kredilerin maliyet unsurlarını faiz, komisyon veya sözleşmede yer alan diğer gider kalemleri aracılığıyla fiyatlandırabilmektedir.

İnceleme konusu kararda Yargıtay, BSMV’nin kanuni mükellefinin banka olduğu gerçeğini tartışmaya açmamış; buna karşılık sözleşme öncesi bilgi formu ve kredi sözleşmesindeki düzenlemeleri esas alarak, BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasını öngören hükmün haksız şart oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır. Kanaatimce bu yaklaşım, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükünün birbirinden farklı kavramlar olduğu gerçeğiyle de uyumludur.

Bununla birlikte kararın tartışmaya açık yönü de bulunmaktadır. Tüketici hukukunun temel amacı, taraflar arasındaki ekonomik güç dengesizliğini gidermektir. Bankaların kredi sözleşmeleri büyük ölçüde standart metinlerden oluşmaktadır. Her ne kadar tüketici sözleşmeyi imzalamadan önce maliyet kalemleri hakkında bilgilendirilse de uygulamada bu hükümleri müzakere ederek değiştirme imkânı son derece sınırlıdır. Dolayısıyla bir hükmün açıkça yazılmış olması ile tüketicinin o hükmü serbest iradesiyle kabul etmiş olması her zaman aynı anlama gelmeyebilir.

İlk derece mahkemesi de tam bu noktadan hareket ederek BSMV’nin tüketiciye yüklenmesini haksız şart olarak değerlendirmiştir. Yargıtay ise sözleşme öncesi bilgilendirmeyi ve sözleşmedeki açık düzenlemeyi yeterli görerek farklı bir sonuca ulaşmıştır.

Bu yönüyle karar yalnızca BSMV’ye ilişkin bir uyuşmazlığı çözmemektedir. Aynı zamanda vergi hukukunun temel sorularından birini yeniden gündeme getirmektedir: Kanuni mükellef ile verginin ekonomik yükünü taşıyan kişi her zaman aynı kişi olmak zorunda mıdır? Karar, tüketici hukuku bakımından tartışmaları sürdürmekle birlikte, bu soruya somut olay özelinde olumsuz cevap vermektedir.

Sonuç ve genel değerlendirme

Yargıtay’ın bu kararı, ilk bakışta yalnızca BSMV’ye ilişkin teknik bir uyuşmazlığı çözüyor gibi görünse de gerçekte vergi hukuku ile tüketici hukukunun kesiştiği önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşımaktadır.

Vergi hukukunda çoğu zaman gözden kaçan husus, kanuni vergi mükellefiyeti ile verginin ekonomik yükününaynı kavramlar olmadığıdır. Vergi kanunları, verginin kim tarafından beyan edilip ödeneceğini belirler. Buna karşılık verginin ekonomik yükünün kimin üzerinde kalacağı, her zaman vergi kanunlarıyla değil; piyasa koşulları, fiyat mekanizması ve taraflar arasındaki hukuki ilişkiler çerçevesinde şekillenebilmektedir.

Nitekim meslektaşım Prof. Dr. Memduh Aslan da sosyal medya hesabında, bankaların BSMV’yi ayrı bir kalem olarak tüketiciye yüklemesi klasik anlamda bir vergi yansıması değil, gerçek finansman maliyetini perdeleyen bir fiyatlandırma tekniğidir. Aslan, bu yöntemin tüketicinin kredi maliyetini olduğundan düşük algılamasına neden olduğunu ve bu nedenle tüketici hukukunun koruyucu yaklaşımıyla bağdaşmadığını ifade etmektedir.

Vergi Usul Kanunu’nun 8’inci maddesi ise özel sözleşmelerin vergi idaresi karşısındaki etkisini düzenlemektedir. Bu hüküm, tarafların sözleşmeyle kanuni vergi mükellefini değiştiremeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Buna karşılık somut olayda olduğu gibi kanunda açık bir yasak bulunmaması hâlinde, verginin ekonomik yükünün özel hukuk ilişkisi içinde diğer tarafa yansıtılabilmesi ayrı bir değerlendirme konusudur.

Bu yaklaşım yalnızca BSMV’ye özgü değildir. Katma Değer Vergisi’nde kanuni mükellef teslim veya hizmeti gerçekleştiren kişi olmasına rağmen ekonomik yük çoğu zaman nihai tüketici tarafından taşınmaktadır. Benzer şekilde birçok vergi ve harçta da kanuni yükümlülük ile ekonomik yük aynı kişide birleşmeyebilmektedir.

Kanaatimce ilk derece mahkemesinin ulaştığı sonuç, tüketici hukukunun koruyucu amacı bakımından daha isabetlidir. Her ne kadar vergi hukuku açısından kanuni mükellefiyet ile verginin ekonomik yükü birbirinden farklı kavramlar olsa ve verginin ekonomik yükünün sözleşmeyle başka bir tarafa yansıtılması teorik olarak mümkün bulunsa da bankaların standart kredi sözleşmeleriyle BSMV’yi ayrı bir maliyet kalemi olarak tüketiciye yüklemeleri tüketici aleyhine önemli bir dengesizlik yaratmaktadır. Bu nedenle BSMV’nin tüketiciye yansıtılmasının, tüketicinin korunması ilkesiyle bağdaşmadığı kanaatindeyim.

Son tahlilde bu karar, yalnızca bankaların BSMV’yi tüketiciye yansıtıp yansıtamayacağına ilişkin değildir. Aynı zamanda vergi hukuku ile tüketici hukukunun aynı olaya farklı perspektiflerden yaklaşabileceğini de göstermektedir.

Vergi hukuku bakımından kanuni mükellefiyet ile ekonomik vergi yükü farklı kişiler üzerinde toplanabilse de tüketici hukukunun amacı ekonomik bakımdan zayıf durumda bulunan tarafı korumaktır.

Kanaatimce somut olayda tüketicinin korunmasına öncelik verilmesi daha isabetli olurdu. Bu nedenle kararın, vergi hukuku kadar tüketici hukuku bakımından da tartışılmaya devam edeceği kanaatindeyim.

T24 | Murat BATI

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Işıkhan, turizm sektörünün istihdam kapasitesini güçlendirmek amacıyla yeni bir uygulamayı hayata geçirdiklerini belirtti.

3 bin 500 TL destek verilecek

Bakan Işıkhan, belirli koşulları sağlayan konaklama tesislerinde çalışan her bir sigortalı için 3 bin 500 TL destek verileceğini ifade etti.

Uygulama kapsamında toplam 6 milyar TL'lik kaynağın doğrudan turizm sektörüne ayrıldığını kaydeden Işıkhan, desteğin yıl sonuna kadar devam edeceğini bildirdi.

Işıkhan açıklamasında, "Ülkemizde birçok sektörü destekleyen, istihdam kapasitemizi güçlendiren, bacasız sanayimiz turizm sektörü için yeni bir uygulamayı hayata geçiriyoruz. Sektörde faaliyet gösteren belirli koşulları sağlayan konaklama tesislerinde çalışan her bir sigortalı için 3.500 TL destek sağlayacağız. Bu kapsamda 6 milyar TL kaynağı doğrudan turizm sektörüne ayırdık. Desteğimiz yıl sonuna kadar devam edecek" ifadelerini kullandı.

Dünya

Raporda, temmuz ayı karar metninin haziran ayındaki açıklamaya kıyasla kısa vadeli enflasyon patikasına yönelik daha temkinli bir çerçeve çizdiği belirtilirken, genel mesajın daha zorlu bir enflasyon görünümüne işaret ettiği kaydedildi.

"Sıkı duruş mesajı korundu"

Citi ekonomistleri, PPK'nın fiyat istikrarı sağlanana kadar para politikasını yeterince sıkı tutacağı yönündeki taahhüdünü yinelediğine dikkat çekti. Bu çerçevede, yılın ikinci yarısında parasal gevşeme için oldukça sınırlı bir alan bulunduğu değerlendirmesinde bulunuldu.

Raporda, politika faizinin 2026 yıl sonunda yüzde 35 seviyesine gerileyeceği yönündeki beklentinin ise değişmediği ifade edildi.

Kur stratejisinin oluşturduğu zorluklara dikkat çekildi

Değerlendirmede, mevcut para politikası çerçevesinin karşı karşıya olduğu temel kısıtlamalara da yer verildi. Ekonomistler, dezenflasyon sürecinin büyük ölçüde döviz kuru çıpası üzerinden yürütülmesinin, ekonomik aktivitedeki yavaşlama ve yüksek seyreden enflasyon ortamında önemli zorluklar yarattığını belirtti.

Bu yaklaşımın mal ve hizmet enflasyonu arasında belirgin bir ayrışmaya neden olduğu vurgulanan raporda, söz konusu durumun enflasyon hedeflerine ulaşmayı güçleştirdiği ve yükselen enerji fiyatlarının da etkisiyle rekabetçilik endişelerini artırabileceği ifade edildi.

Raporda şu değerlendirmeye yer verildi:

"Mal ve hizmet dezenflasyonu arasında ortaya çıkan bu ayrışma, yalnızca enflasyon hedefine giden patikayı karmaşıklaştırmakla kalmamış, aynı zamanda yükselen enerji fiyatlarıyla daha da şiddetlenmesi muhtemel olan rekabetçilik kaygılarını da yeniden alevlendirmiştir."

"TCMB'nin hareket alanı sınırlı"

Citi ekonomistleri İlker Domaç ve Gültekin Işıklar, mevcut ekonomik koşullarda TCMB'nin tek başına atacağı adımlarla reel sektör üzerindeki artan rekabet baskısını önemli ölçüde hafifletmesinin kolay olmadığı değerlendirmesinde bulundu.

Bloomberg

Buna göre, Yönetmelik, ön lisans veya üretim lisansına sahip rüzgar ve güneş enerji santrallerinin imar planlarının onaylanması, parselasyon planları, yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı süreçlerinde uygulanacak usul ve esasları düzenleyecek.

Süreçler eş zamanlı yürütülecek

Yönetmelik kapsamında nazım ve uygulama imar planı süreçleri eş zamanlı yürütülebilecek ve onaylanabilecek.

Bakanlıkça onaylanan imar planları 15 gün süreyle Bakanlığın internet sitesinde ilan edilecek, itiraz olmaması halinde kesinleşecek. İlgili kurum ve kuruluşlar planlara ilişkin görüşlerini 30 gün içinde bildirecek, bu süre içinde görüş verilmemesi halinde olumsuz görüş bulunmadığı kabul edilecek.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.