Buna göre, İstanbul'da perakende fiyat hareketlerini gösteren İTO İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 1,14 arttı. Endeks, yıllık bazda ise yüzde 35,94 yükseldi.

Toptan fiyatlarda artış yüzde 3

İTO verilerine göre, mayıs ayında yüzde 1,58 artan Toptan Eşya Fiyatları Endeksi, haziranda aylık bazda yüzde 3 yükseldi. Endeksin yıllık artış oranı yüzde 24,65, yıllık ortalama artış oranı ise yüzde 22,71 olarak hesaplandı.

Haziran ayında toptan fiyatlarda en yüksek aylık artış yüzde 8,18 ile işlenmemiş maddeler grubunda gerçekleşti. Bu grubu yüzde 3,23 ile yakacak ve enerji maddeleri, yüzde 2,85 ile gıda maddeleri izledi. İnşaat malzemelerinde yüzde 0,79, madenlerde yüzde 0,51 ve kimyevi maddelerde yüzde 0,14 artış görülürken, mensucat grubunda fiyat değişimi yaşanmadı.

Yıllık artışta madenler ilk sırada

Yıllık ortalama bazda en yüksek fiyat artışı yüzde 33,51 ile madenler grubunda kaydedildi. Madenleri yüzde 28,64 ile inşaat malzemeleri, yüzde 26,93 ile gıda maddeleri, yüzde 22,58 ile yakacak ve enerji maddeleri takip etti. Mensucat grubunda yıllık ortalama artış yüzde 15,97, işlenmemiş maddelerde yüzde 14,97 ve kimyevi maddelerde ise yüzde 9,77 olarak gerçekleşti.

Dünya

Yapılan düzenlemeyle birlikte azami erken teslim oranı yüzde 40'tan yüzde 45'e yükseltildi. Böylece tasarruf finansman sistemine katılanlar yüzde 40 yerine yüzde 45'lik kısmı ödedikten sonra erken teslimatı hak edecek. En erken teslim süresi ise 150 günden 180 güne çıkarıldı.

Tasarruf finansman sözleşmelerinde ödeme planlarına yeni düzenleme

Tasarruf finansman şirketlerince düzenlenen müşteri bazlı tasarruf finansman sözleşmelerine ilişkin ödeme planlarının, peşinat ödemesi hariç olmak üzere, ödeme planında yer alan en düşük taksit tutarının, en yüksek taksit tutarının üçte birinden az olmayacak şekilde düzenlenmesine de karar verildi.

Ekonomim

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Kabine Toplantısı öncesinde basın mensuplarının sorularını yanıtladı.

En düşük emekli ücretine ilişkin bir düzenlemenin yapılıp yapılmayacağına ilişkin soruya yanıt veren Işıkhan, "3 Temmuz'da enflasyon oranı açıklandığı zaman bir rakam ortaya çıkacak. Rakam belli olduğu zaman da Türkiye Büyük Millet Meclis'inde konuya ilişkin gerekli açıklama yapılacaktır. İnşallah hayırlı olur" ifadelerini kullandı.

Ekonomim

Doğum oranlarındaki dramatik düşüş

2020 yılında 1,77 çocuk olan toplam do­ğurganlık hızı, 2025 yılına gelindiğinde çar­pıcı bir düşüşle 1,42’ye gerilemiş durumda. Nüfusun kendini ikame edebilmesi için kri­tik eşik olan 2,10 seviyesinin bu denli altına inilmesi, sadece sosyolojik bir değişim değil, aynı zamanda ciddi bir makroekonomik risk barındırmaktadır. Canlı doğan bebek sayı­sının 2020’de 1 milyon 112 binden, 2025’te 895 bin seviyesine kadar gerilemesi, gele­ceğin işgücü arzı ve sosyal güvenlik denge­si üzerinde ağır bir baskı oluşturacaktır. Bu keskin azalış, Türkiye’nin her geçen yıl daha az üreten ve daha fazla yaşlanan bir nüfus ya­pısına sahip olacağının en somut alarmıdır.

Eğitim seviyesi ve çocuk sahibi olmanın maliyeti

Veriler incelendiğinde en net korelasyon­lardan biri eğitim seviyesi ile doğurganlık hı­zı arasında karşımıza çıkıyor. 2025 yılı veri­lerine göre, okuma yazma bilmeyen ya da bir okul bitirmeyen kadınlarda doğurganlık hızı 2,07 çocuk ile nüfus yenilenme sınırına yakın seyrederken; yükseköğretim mezunu kadın­larda bu oran 1,24’e kadar düşmektedir. Lise dengi okul mezunlarında da 1,25 olan bu oran, eğitimin kadınları işgücü piyasasına dâhil ederken çocuk büyütmenin fırsat maliyetini ne denli artırdığını gözler önüne seriyor. Ka­dınların eğitim süresi uzadıkça, modern eko­nomik hayatın getirdiği yüksek yaşam mali­yetleri çocuk yapma kararının ertelenmesi­ne, hatta tamamen vazgeçilmesine yol açıyor.

Bölgesel gelir ve istihdam tezadı

İşin il-bölge bazlı istihdam ve gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) boyutuna baktığımız­da ise tam anlamıyla bir “demografik tezat” ile karşılaşıyoruz. Türkiye genelinde kişi ba­şına GSYH’nin en yüksek olduğu, sanayileş­miş ve istihdam oranlarının güçlü seyrettiği batı illeri (örneğin İstanbul, Kocaeli, İzmir), doğurganlık hızının en düşük olduğu yerler­dir. İstanbul’da kişi başına düşen GSYH 2024 yılında 24 bin doları aşarak Türkiye ortala­masının (15,325 dolar) çok üzerine çıkmış durumdadır. Ancak yüksek gelir ve gelişmiş istihdam olanakları batı kentlerinde doğur­ganlığı artırmak yerine, tam tersine hayat pa­halılığı ve konut kriziyle birleşerek doğum oranlarını dibe çekmektedir.

Buna karşılık, kişi başına GSYH’nin en dü­şük, işgücüne katılım ve istihdam oranları­nın en zayıf olduğu Doğu ve Güneydoğu Ana­dolu bölgeleri (Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır hattı) tarihsel olarak en yüksek doğurganlık oranlarına ev sahipliği yapmaktadır. Örneğin, Şanlıurfa kişi başına düşen gelirde listenin en sonlarında yer almasına rağmen, Türkiye’nin en yüksek doğum oranına sahip ili olma unva­nını korumaktadır. Ancak son 5 yıllık trend bize bu geleneksel kalelerin de sarsıldığını gösteriyor; ekonomik güvencesizlik bu bölge­lerde de doğum oranlarında kademeli bir geri çekilmeyi beraberinde getirmektedir.

Sonuç

Makroekonomik perspektiften bu tablo­nun özeti şudur: Türkiye, “zenginleşmeden yaşlanan” ülkeler ligine girmektedir. Batı­da eğitimli ve istihdama katılan nüfus ço­cuk yapmayı ekonomik bir yük olarak görür­ken, doğuda ekonomik imkânların kısıtlılı­ğı demografik momentumu sınırlamaktadır. Genç nüfus avantajına güvenerek inşa edi­len büyüme modellerinin sonuna gelinmiş­tir. Önümüzdeki dönemde işgücü verimli­liğini artıracak yapısal reformlar yapılmaz, kadınların iş ile aile yaşamını dengeleyebi­leceği makro teşvikler ve kreş destekleri ha­yata geçirilmezse, Türkiye ekonomisi çok uzak olmayan bir gelecekte akut bir işgücü krizi ve taşınması imkânsız bir sosyal gü­venlik yüküyle karşı karşıya kalacaktır. Be­şiklerin boşalması, ekonominin gelecekteki motorunun stop etmesi demektir.

Volkan Öngel-Dünya

Sadece üst gelir grubunun harcamasına dayanan bir ekonomi gösterişli ama kırılgandır. Lüks restoranlar dolar, premium markalar satış yapar, seyahat harcamaları artar, varlık fiyatları yükselir; fakat geniş kitlelerin alım gücü zayıflıyorsa bu büyüme toplumsal refaha dönüşmez.

Financial Times’ın geçenlerde paylaştığı bir grafiğe göre, ABD’de en üst yüzde 10’luk gelir grubu, toplam tüketim harcamalarının neredeyse yarısını yapar hâle gelmiş. Buna karşılık nüfusun alt yüzde 80’lik kesiminin tüketim harcamalarındaki payı geriliyor. Bu tabloyu ilk anda “zenginler ekonomiyi taşıyor” diye okumak mümkün. Ancak bu okuma doğru olmakla birlikte biraz eksik. Çünkü tüketimin gelir dağılımına göre analizinde iki ayrı gerçeği aynı anda görmek gerekir.

Birinci gerçek şudur: Üst gelir grupları toplam tüketim pastasında mutlak rakam olarak büyük pay alır. Çünkü gelirleri yüksektir, varlık sahibidirler, daha pahalı mal ve hizmetlere erişirler, seyahat, sağlık, eğitim, finansal hizmetler, lüks tüketim, otomobil, teknoloji, konut ve deneyim harcamalarında daha büyük mutlak tutarlar yaratırlar. Dolayısıyla toplam harcama içinde üst gelir grubunun payının büyümesi şaşırtıcı değildir.

Düşük gelirli hane için tüketim tercih değil zorunluluktur

İkinci gerçek ise en az birincisi kadar önemlidir: Düşük gelirli kesimler gelirlerinin çok daha büyük bir oranını tüketime ayırır. Hatta çoğu zaman tasarruf edemez, borçlanır veya geçmiş birikimini tüketir. Çünkü düşük gelirli hane için tüketim tercih değil zorunluluktur. Gıda, kira, elektrik, doğalgaz, ulaşım, sağlık, eğitim ve temel ihtiyaçlar ertelenemez. Üst gelir grubu gelirinin bir kısmını tasarrufa, yatırıma, finansal varlıklara veya gayrimenkule yönlendirebilirken; düşük gelirli hane çoğu zaman gelirinin tamamını, hatta bazen daha fazlasını harcamak zorunda kalır.

Bu nedenle grafiği değerlendirirken “kim toplamda daha çok harcıyor?” sorusuyla “kim gelirinin daha büyük kısmını harcıyor?” sorusunu birbirinden ayırmak gerekir. Üst gelir grubu toplam tüketimin büyük kısmını yapabilir; ama düşük ve orta gelir grupları ekonominin hacim, adet, yaygınlık ve günlük talep tarafını oluşturur. Birincisi tüketimin değerini büyütür; ikincisi tüketimin tabanını oluşturur.

İş dünyası açısından asıl ders burada başlıyor. Firmalar para kazanırken sadece zenginlere satış yaparak büyümezler. Elbette lüks tüketim, premium hizmetler, özel sağlık, özel eğitim, finansal danışmanlık, lüks otomobil, yüksek segment turizm ve deneyim ekonomisi üst gelir grubuna dayanır. Fakat dünyanın en büyük cirolu şirketlerine baktığımızda başka bir gerçek görürüz: Büyük ciro çoğu zaman geniş kitlelere sürekli ve tekrarlanan satış yapabilen firmalardan gelir.

Walmart’ın, Amazon’un, büyük enerji şirketlerinin, büyük perakende zincirlerinin, telekom operatörlerinin, gıda devlerinin, hızlı tüketim malları üreticilerinin, ilaç dağıtım şirketlerinin, akaryakıt şirketlerinin ve lojistik ağlarının büyüklüğü buradan gelir. Bu şirketler yalnızca zengine satmaz. Zengin-fakir ayırmadan geniş nüfusa ulaşır. Birim kârı bazen düşük olabilir ama satış hacmi büyüktür. Onların gücü fiyatı çok yüksek ürün satmaktan değil, milyonlarca hatta yüz milyonlarca tüketiciye düzenli satış yapabilmekten gelir.

Bu yüzden “zenginler tüketimi taşıyor” cümlesi tek başına yeterli değildir. Doğru cümle şudur: Zenginler toplam tüketim pastasında yüksek pay alır; fakat kapitalizmin en büyük ciro makinesi geniş kitlelere erişebilen şirketlerdir.

Burada tüketim ekonomisinin temel ayrımı ortaya çıkar: Değer bazlı tüketim ve adet bazlı tüketim. Üst gelir grubu değer bazlı tüketimi büyütür. Daha pahalı ürünler, daha yüksek sepet tutarı, daha fazla hizmet, daha çok deneyim, daha yüksek marj burada oluşur. Düşük ve orta gelir grupları ise adet bazlı tüketimi büyütür. Gıda, temizlik, enerji, iletişim, ulaşım, uygun fiyatlı giyim, temel teknoloji, hızlı tüketim ürünleri, zincir marketler ve dijital platformlar burada genişler.

Bir ekonominin sağlıklı olması için ikisinin de dengede olması gerekir. Sadece üst gelir grubunun harcamasına dayanan bir ekonomi gösterişli ama kırılgandır. Lüks restoranlar dolar, premium markalar satış yapar, seyahat harcamaları artar, varlık fiyatları yükselir; fakat geniş kitlelerin alım gücü zayıflıyorsa bu büyüme toplumsal refaha dönüşmez. Buna karşılık sadece düşük fiyatlı, düşük marjlı, zorunlu tüketime dayanan bir yapı da firmaların kârlılığını, yatırım kapasitesini ve inovasyon gücünü sınırlar.

ABD grafiğinin anlattığı mesele tam da bu aslında. Üstteki yüzde 10’un tüketimdeki payının artması, yalnızca zenginlerin daha fazla harcadığını değil, aynı zamanda tüketimin giderek daha fazla varlık sahibi ve yüksek gelirli kesime bağımlı hâle geldiğini gösterir. Bu, makro ekonomi açısından tehlikeli bir durum. Çünkü üst gelir grubunun harcaması servet etkisine, finansal piyasalara, hisse senetlerine, gayrimenkul değerlerine ve güven duygusuna daha fazla bağlıdır. Borsa düşerse, varlık fiyatları gerilerse, yüksek gelirli tüketici harcamasını yavaşlatabilir. O zaman ekonominin altında güçlü bir orta sınıf talebi yoksa iç talep hızla zayıflar.

En başarılı firmalar sadece “zengine satalım” diyenler değildir. En başarılı firmalar, farklı gelir gruplarının farklı ihtiyaçlarını anlayıp ölçek ekonomisi kurabilenlerdir. Walmart’ın başarısı, düşük fiyat ve geniş erişim vaadidir. Amazon’un başarısı, kolaylık, çeşitlilik ve teslimat hızıdır. Büyük gıda ve temizlik markalarının başarısı, hemen her gelir grubunun alışveriş sepetine girebilmektir. Telekom şirketlerinin gücü, abonelik tabanının genişliğidir. Enerji şirketlerinin ciro büyüklüğü, neredeyse herkesin enerji tüketmek zorunda olmasından gelir. Yani en büyük ciro çoğu zaman lüksün değil, yaygınlığın eseridir.

Bu tablo, Türkiye’de toplam tüketim rakamlarının neden dikkatle okunması gerektiğini gösterir. Perakende satışlar artıyor olabilir. Kredi kartı harcamaları yükseliyor olabilir. Otomobil satışları güçlü görünebilir. Restoranlar bazı bölgelerde dolu olabilir. Ama bu göstergeler tek başına toplumun tamamının refahının arttığını göstermez. Çünkü enflasyonist ortamlarda insanlar bazen zenginleştikleri için değil, paranın değer kaybından kaçmak için harcar. Bazen tüketim refahın değil, korunma refleksinin sonucudur.

Avrupa’da tablo daha dengeli

Avrupa ülkelerinde tablo Türkiye ve ABD’ye göre daha dengeli görünüyor. Avrupa’da da üst gelir grupları daha fazla harcar, fakat sosyal devlet mekanizmaları, kamu hizmetleri, sağlık ve eğitim sistemleri, işsizlik sigortası, ücret pazarlıkları ve gelir destekleri tüketim eşitsizliğini bir ölçüde yumuşatır. Bu nedenle Avrupa’da düşük gelirli haneler tamamen korunmuş değildir ama ABD’ye göre daha güçlü sosyal tamponlara sahiptir. Buna rağmen Avrupa’da da enerji krizi, kira artışları, gıda fiyatları ve düşük büyüme orta sınıfı zorluyor desem yanlış olmaz.

Burada Avrupa’dan alınacak ders şudur: Tüketimin geniş tabana yayılması sadece piyasanın kendi kendine çözeceği bir mesele değil. Gelir politikası, sosyal politika, vergi sistemi, konut arzı, kamu hizmetleri ve rekabet politikası birlikte çalışmalı. Düşük gelirli hane gelirinin çoğunu harcadığı için ona verilen destek doğrudan tüketime döner. Üst gelir grubuna verilen avantaj ise daha yüksek oranda tasarrufa veya finansal varlıklara gidebilir. Bu nedenle ekonomi politikasında kime ne destek verildiği, toplam talebin niteliğini de belirler.

Bu noktada eski analizimizi geliştiren temel fikir şudur: Üst gelir grupları toplam tüketimde büyük paya sahip olabilir; ama düşük ve orta gelir grupları tüketim ekonomisinin çarpan etkisini yaratır. Çünkü gelirlerinin büyük kısmını harcarlar. Bu kesimlerin alım gücü güçlendiğinde para hızla piyasaya döner. Market, ulaşım, giyim, temel hizmetler, küçük esnaf, zincir mağaza, yerel üretici, lojistik ve dağıtım kanalları bundan faydalanır. Yani düşük ve orta gelir gruplarına giden gelir artışı çoğu zaman ekonomide daha hızlı dolaşır.

***

Emre Alkin-Ekonomim

Yenilikle birlikte okul ve ilçe müdürlüklerinden yapılan fiziki evrak takibi ile başvuru dönemi kapanmış oldu.

Başvuru nasıl yapılacak?

Yeni dönemle birlikte tüm pasaport başvuru süreçleri pasaport.meb.gov.tr internet adresi üzerinden dijital olarak yürütülecek.

Sistem üzerinden gerçekleştirilecek elektronik onay süreçlerinin ardından, başvuruya ait elektronik onaylı form web servis aracılığıyla doğrudan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'ne iletilerek başvuru sahibine başvurusunun tamamlandığına ilişkin bilgilendirme mesajı gönderilecek.

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre başvuru adımları şöyle ilerleyecek:

"Hususi (Yeşil) Damgalı Pasaport Başvuruları: Personelin kendisi tarafından sistem üzerinden gerçekleştirilecektir.

Hizmet (Gri) Damgalı Pasaport Başvuruları: Bakanlık Merkez Teşkilatında Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, Taşra Teşkilatında ise İl Millî Eğitim Müdürlükleri tarafından sistem üzerinden yapılacaktır.

MEBBİS Bilgilerinde Eksiklik Bulunan Personellerin Başvuruları: Bakanlık merkez teşkilatında Personel Genel Müdürlüğünce, taşra teşkilatında ise İl Millî Eğitim Müdürlüklerince yürütülecektir."

Ekonomim

Yeni tarifeye göre ikinci basamak resmi sağlık kuruluşlarında hekim ve diş hekimi muayeneleri için katılım payı 50 TL olarak uygulanacak.

Muayene katılım payları 90 TL ile 100 TL arasında değişecek

Sağlık Bakanlığı'na bağlı eğitim ve araştırma hastaneleri, üçüncü basamak devlet hastaneleri ile devlet üniversitelerinin tıp ve diş hekimliği fakülteleri ve sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinde muayene katılım payı 90 TL olarak belirlendi.

Vakıf üniversitelerinin tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinde, ayrıca ikinci ve üçüncü basamak özel sağlık kuruluşlarında muayene katılım payı 100 TL olacak.

Aile hekimi sevkiyle yüzde 50 indirim

Düzenlemeyle birlikte aile hekimlerinin sevkiyle gerçekleştirilen muayenelerde katılım payının yüzde 50 indirimli tahsil edilmesi kararlaştırıldı. Buna göre, Sağlık Bakanlığı tarafından sözleşme imzalanmış, görevlendirilmiş veya yetkilendirilmiş aile hekimlerinin sevkiyle sağlık kuruluşlarına başvuran vatandaşlar daha düşük katılım payı ödeyecek.

Tebliğde ayrıca ilgili maddede yer alan "5" ibaresi "30" olarak değiştirildi. Yeni düzenleme, Resmi Gazete'de yayımlandığı 1 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girdi.

Ekonomim

Konuya ilişkin Cumhurbaşkanı kararları ile Ticaret Bakanlığı'nca hazırlanan tebliğler, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre, fermuar üretiminde kullanılan plastik zincir dişleri monte edilmiş dar şeritler, dizel üretiminde kullanılan bazı kimyasalların da aralarında bulunduğu çok sayıda sanayi ürününün ithalatına yönelik tarife kontenjanı açıldı.

Farklı miktarlardaki gümrük vergisiz kontenjanların süreleri ürünlere göre 31 Aralık 2026 ile 15 Şubat 2027 arasında değişiyor.

İthalatta Kota ve Tarife Kontenjanı İdaresine İlişkin Tebliğ ile bazı sanayi ürünlerinin ithalatında uygulanacak tarife kontenjanlarının dağıtımı ve başvuru esasları da düzenlendi.

Buna göre belirlenen ürünlere ilişkin açılan tarife kontenjanları, yalnızca ithale konu eşyayı kendi üretim faaliyetlerinde ham madde veya ara malı olarak kullanan sanayicilere tahsis edilecek.

Kontenjandan faydalanmak isteyen firmaların, 15 gün içinde Bakanlığın resmi internet sitesinden (www.ticaret.gov.tr) "İthalat Belge İşlemleri" uygulamasını kullanarak başvurularını tamamlamaları gerekiyor.

Birden fazla eşya grubu için kontenjan talebinde bulunacak firmaların, her ürün için ayrı başvuru yapması talep ediliyor.

Dağıtım kriterleri belirlendi

Tarife kontenjanlarının dağıtımı öncelikle "talep toplama" yöntemiyle gerçekleştirilecek. Talebin açılan kontenjandan fazla olması durumunda, firmanın üretim kapasitesi, fiili sarfiyatı, üretim miktarı ve geçmiş yıllardaki kontenjan kullanım performansları gibi kriterler dikkate alınacak.

Talep toplama dönemi sonunda kontenjan kalması durumunda başvurular "ilk gelen ilk alır" yöntemine göre değerlendirilecek.

Lisanslar devredilemeyecek

Bakanlıkça elektronik ortamda düzenlenecek ithal lisansları, 15 Şubat 2027'ye kadar geçerli olacak. İthalat işlemlerinin bizzat lisans sahibi firma tarafından yapılması gerekiyor. Bu lisanslar üçüncü kişilere devredilemeyecek.

Tebliğ hükümlerine aykırı beyanda bulunan veya sunduğu belgelerde tutarsızlık tespit edilen firmaların talepleri, eksiklikler giderilene kadar karşılanmayacak.

Üretimi az bazı ürünler için kota uygulanacak

İthalat Rejimi Kararı'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ile de bazı ürünlere ilişkin askıya alma sistemi devreye sokuldu.

Bu kapsamda, Türkiye ve Avrupa Birliği'nde (AB) üretimi bulunmayan bazı sanayi ürünleri için gümrük vergilerini askıya alma, AB ve Türkiye'de üretimi bulunan ancak yetersiz ürünler için ise tarife kontenjanı (kota) uygulanması kararlaştırıldı.

Sanayicilerin ham maddelere erişimini kolaylaştırmak ve uluslararası piyasada rekabetçiliği artırmak amacıyla yapılan düzenlemede söz konusu ürünler de listelendi.

Dünya

Amaç, çevresel riskleri en aza indirmek. Bu sayede atıklar geri dönüştürülecek, gelecek korunacak.

Depozito iade noktalarına veya depozito iade makinalarına götürülen ürünler için 1 lira depozito iade ücreti alınacak. Daha önce pilot illerde bu tutar 25 kuruştu.

Bugün itibarıyla ürün başına 1 lira ödeme yapılacak. Ödemeler vatandaşların e-cüzdanlarına yüklenecek, sonrasında da isterlerse anlaşmalı bankalardan nakit çekebilecekler. Vatandaşlar ödemelerini anlaşmalı marketlerden de harcayabilecek.

Bugün itibariyle 81 ilde 973 ilçede uygulama başlıyor.

Tüm işletmeler iade noktası olarak hizmet verecek

1 Temmuz itibarıyla Türkiye genelinde iade noktası olarak hizmet verecek market zincirleri, süpermarketler, bakkallar ve büfeler ile HOREKA (otel, restoran ve kafe) işletmeler, iade edilen ve tüketilen içecek ambalajlarını biriktirerek seçecekleri saha operatörüne teslim edecek. Depozitolu içecek satan işletmeler ve HOREKA’ların 1 Temmuz 2026 tarihine kadar dbys.gov.tr üzerinden kayıtlarını tamamlayıp birlikte çalışacakları saha operatörünü belirleyecek.

DOA uygulaması ile ekonomiye yıllık 30 milyar lira katkı

Türkiye’de Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirilen ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen DOA uygulaması; içecek ambalajlarının doğaya karışmadan toplanarak geri dönüşüm zincirine dahil edilmesini ve yeniden ekonomiye kazandırılmasını hedefliyor. Sistem sayesinde her yıl yaklaşık 25 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması ve ekonomiye yıllık 30 milyar TL seviyesinde doğrudan katkı sunulması öngörülüyor.

2025 yılı şubat ayında pilot uygulama olarak Sakarya’da başlatılan ve Temmuz 2025 itibarıyla “7 Bölge 7 İl” sloganıyla yaygınlaştırılan DOA sistemi kapsamında vatandaşlara iade edilen depozitolu ambalajlar için 0,25 TL teşvik bedeli ödeniyordu. Sistem, 1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye genelinde yeni bir aşamaya geçti, depozito bedeli de 1 TL’ye yükseltildi.

İster nakit çek, istersen alışverişte kullan

TRT Haber'in aktardığına göre sistem kapsamında tüketiciler, “DOA” logolu ambalajları iade noktalarına veya Depozito İade Makineleri ‘ne (DİM) teslim ederek ambalaj teşvik bedelini anında alabiliyor. İade edilen her “DOA” logolu ambalajlar için belirlenen 1 TL teşvik bedeli kullanıcıların telefonlarına yükleyecekleri DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdanlarına aktarılıyor.

Vatandaşlar, biriken tutarları diledikleri zaman banka hesaplarına transfer edebiliyor, ATM’lerden nakit olarak çekebiliyor veya alışverişlerinde kullanabiliyor. Böylece geri dönüşüm süreci tüketiciler için hızlı, kolay ve pratik bir deneyime dönüşüyor.

TRT Haber

Piyasalarda, ABD ile İran arasında kalıcı bir barış anlaşmasına yönelik umutların azalması ve bunun enflasyon endişelerini artırarak ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz artırımlarına devam edebileceği beklentisini güçlendirmesi fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu.

Spot altın yüzde 0,6 düşüşle ons başına 3.981,69 dolara geriledi. Ağustos vadeli ABD altın vadeli işlemleri de yüzde 1,1 kayıpla 3.994,40 dolara indi.

İran, çatışmaların başlamasının ardından bölgeye giden üst düzey ABD yetkilileriyle yakın vadede görüşmeyeceğini açıkladı. İranlı yetkililer, nükleer programına yönelik olası kısıtlamalar gibi daha karmaşık konuların ele alınabilmesi için iki hafta önce imzalanan ateşkes şartlarının öncelikle netleştirilmesi gerektiğini belirtti.

Öte yandan, Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, enflasyon baskılarının azalmaması halinde daha yüksek faiz oranlarını destekleyebileceğini ifade ederek Fed’in sıkı para politikası duruşunu koruduğuna işaret etti.

CME FedWatch verilerine göre piyasalar, Fed’in eylül ayında faiz artırma ihtimalini yaklaşık yüzde 67 olarak fiyatlıyor.

Yatırımcılar şimdi Fed’in para politikası patikasına ilişkin daha fazla ipucu edinmek amacıyla gün içinde açıklanacak haziran ayı ADP özel sektör istihdam verisini ve perşembe günü yayımlanacak tarım dışı istihdam verilerini takip edecek.

Bu arada, OMFIF’in gerçekleştirdiği bir ankete göre, ABD dolarına yönelik siyasi risklerin artması nedeniyle önümüzdeki on yılda daha fazla merkez bankasının rezervlerindeki dolar ağırlığını azaltmayı planladığı görüldü.

Değerli metaller tarafında spot gümüş yüzde 0,9 düşüşle 58,04 dolara, platin yüzde 0,9 kayıpla 1.537,78 dolara gerilerken, paladyum yüzde 0,2 düşüşle 1.202,33 dolardan işlem gördü.

Bloomberg HT

Yeni uygulamayla birlikte tüketiciler, sipariş vermeden önce ürünlerin yalnızca fiyatını değil, içerik ve kalori değerlerini de görebilecek. Kalori hesaplamalarının uluslararası kabul görmüş standartlara göre hazırlanacağı belirtildi.

İlk etapta zincir restoranlarda uygulanacak

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülecek uygulamanın ilk aşamada zincir restoranlarda hayata geçirileceği, ilerleyen süreçte ise kademeli olarak ülke geneline yaygınlaştırılacağı bildirildi.

8 bin gıda denetçisi sahada olacak

Yeni düzenlemenin uygulanması Bakanlığa bağlı 8 bin gıda denetçisi tarafından takip edilecek. Denetimlerde menülerde kalori bilgilerinin mevzuata uygun şekilde yer alıp almadığı kontrol edilecek.

Dünya

Yakın zamanda toplu işten çıkarmalara giden otomotiv devi Ford, otomasyonla çözemediği kalite problemleri için yüzlerce deneyimli mühendisi yeniden kadrosuna kattı. Ford'un araç donanım mühendisliğinden sorumlu başkan yardımcısı Charles Poon, "Yapay zeka güçlü bir araçtır ancak yalnızca beslendiği veri kadar başarılı olabilir"dedi.

Şirketler gönderikleri çalışanları geri çağırıyor

Benzer bir tablo, Commonwealth Bank of Australia ve IBM gibi dev şirketlerde de yaşandı.

Avustralya'nın en büyük bankalarından biri olan Commonwealth Bank da geçen sene onlarca müşteri temsilcisini yapay zeka sistemleri ile değiştirirken, müşterilerin talepleri karşılanamayınca artan şikayetler ve taleplerin ardından çıkardığı çalışanların bir bölümünü yeniden işe almak zorunda kaldı.

Banka daha sonra yaptığı değerlendirmede, iş kararları alınırken operasyonel ihtiyaçların yeterince hesaba katılmadığını kabul etti ve personel ihtiyacının daha kapsamlı analiz edilmesi gerektiğini açıkladı.

Öte yandan IBM de insan kaynakları süreçlerinin büyük bölümünü yapay zekaya devretmişti. Sistem, rutin taleplerin yaklaşık yüzde 94'ünü başarıyla yönetirken etik değerlendirme, istisnai durumlar ve insan yorumu gerektiren konularda yetersiz kaldı. Bunun ardından şirket, ABD'deki giriş seviyesi işe alımlarını artırma kararı aldı.

IBM İnsan Kaynakları Başkanı Nickle LaMoreaux, genç çalışanlara yatırım yapılmaması halinde şirketlerin gelecekte yetişmiş insan kaynağı bulmakta zorlanacağını belirterek, "Yetenek havuzunu beslemezseniz birkaç yıl içinde kaynak tamamen kurur" değerlendirmesinde bulundu.

Geri dönüşü zor maliyetler yaratıyor

Intuition Labs'ın raporuna göre, çalışanların becerileri geliştirilmeden yapılan yapay zeka yatırımları ekipleri yeni teknolojiye hazırlıksız bırakırken, birçok şirket, yapay zeka kaynaklı işten çıkarmalardan pişmanlık duyuyor.

Raporda şirketlerin çalışanların eğitimine yatırım yapmak yerine sadece otomasyona bütçe ayırmalarının bir hata olduğu ortaya konurken, yapay zeka sistemlerini yönetecek, denetleyecek ve geliştirecek insan kaynağının göz ardı edilmesinin geri dönüşü zor maliyetler yarattığına dikkat çekildi.

Araştırma şirketi Orgvue'nun verilerine göre de yapay zeka nedeniyle çalışanlarını işten çıkaran yöneticilerin önemli bir bölümü daha sonra bu kararların yanlış olduğunu kabul etti.

Şirketler yeniden insan denetimine dönmek zorunda kaldı

İnsan kaynakları çözümleri sağlayıcısı ADP Asya Pasifik Kıdemli Başkan Yardımcısı Jessica Zhang ise yapay zeka çıktılarının tutarsız veya uygulanması zor olduğu durumlarda şirketlerin yeniden insan denetimine dönmek zorunda kaldığını belirtiyor. Bu durumun hem süreçleri yavaşlattığını hem de beklenen verimlilik artışını azalttığını ifade ediyor.

Benzer bir eğilim işe alım sektöründe de görülüyor. Robert Half verilerine göre ABD'deki işe alım yöneticilerinin yüzde 32'si, yapay zeka nedeniyle kaldırdıkları pozisyonlar için daha sonra yeniden personel arayışına girdi.

Şirketler, yapay zekanın insanın yerini tamamen alacak bir teknoloji değil, insan yetkinliklerini güçlendiren bir araç olduğunu daha net görmeye başlarken, son tabloya göre geleceğin kazananları insan ve yapay zekayı rakip değil ekip arkadaşı olarak gören şirketler olacak.

Dünya

Kripto para, çarşamba günü Asya işlemlerinde yüzde 1,5'e varan düşüşle 57 bin 742 dolara kadar geriledi. Böylece Bitcoin, 17 Eylül 2024'ten bu yana görülen en düşük seviyesine inmiş oldu.

İlerleyen saatlerde ise kısmi bir toparlanma yaşayan Bitcoin, TSİ 08.30 itibarıyla 59 bin 199 dolar civarında dengelendi.

Fed beklentileri baskıyı artırdı

ABD Merkez Bankası (Fed) yetkililerinden gelen şahin mesajlar, piyasalarda daha yüksek faiz beklentilerini güçlendirdi. Bu görünüm, getiri sağlamayan kripto varlıklar üzerindeki baskıyı artırırken yatırımcıların riskli varlıklardan uzaklaşmasına yol açtı.

Haziran ayında ABD'de işlem gören Bitcoin borsa yatırım fonlarından 4 milyar dolardan fazla çıkış yaşandı. Bu rakam, söz konusu fonların iki yıl önce piyasaya sürülmesinden bu yana görülen en yüksek aylık çıkış oldu.

IG Australia analisti Tony Sycamore, Bitcoin'in "Fed faiz beklentilerindeki değişim ve güçlenen ABD dolarından kaynaklanan artan ters rüzgarlarla karşı karşıya kaldığını" söyledi. Sycamore, bu hafta açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisinin "Fed'in şahin duruşunu güçlendirmesi halinde ek baskı yaratma potansiyeline sahip olduğunu" belirtti.

Strategy endişesi piyasayı etkiledi

Piyasadaki baskının bir diğer nedeni ise Michael Saylor'ın Strategy Inc.'te yaptığı finansman düzenlemesine ilişkin soru işaretleri oldu. Yatırımcılar, ilk aşamada hisse geri alımı ve daha güçlü nakit rezervi beklentisini olumlu karşılasa da daha sonra şirketin Bitcoin satma esnekliği kazanmasına odaklandı.

Bu durum, Bitcoin'in en büyük kurumsal alıcılarından biri olan Strategy'nin artık düzenli ve güçlü bir talep kaynağı olmayabileceği yönündeki endişeleri artırdı. Şirketin kesintisiz Bitcoin birikimi yerine bilanço yönetimini önceliklendirebileceği ihtimali, piyasada temkinli havayı güçlendirdi.

Rekor seviyeden yüzde 50'den fazla uzaklaştı

Bitcoin, geçen yıl ekim ayında 126 bin doların üzerine çıkarak ulaştığı rekor seviyeden bu yana yüzde 50'den fazla değer kaybetti. Kripto para ayrıca 200 haftalık hareketli ortalamasının da altına indi.

Piyasa uzmanlarına göre bu teknik seviye, uzun süreli bir ayı piyasasına işaret edebilecek önemli göstergeler arasında yer alıyor.

Fed cephesinden sıkı politika mesajları

Kevin Warsh, geçen ay Fed Başkanı olarak düzenlediği ilk basın toplantısında, merkez bankasının yüksek enflasyona tolerans göstermeyeceği mesajını verdi. Bu açıklama, daha yüksek faiz beklentilerini desteklerken ABD dolarının da güç kazanmasına neden oldu.

Diğer Fed yetkililerinden de son dönemde daha sıkı para politikası ihtimaline yönelik açıklamalar geldi. Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, salı günü CNBC'ye yaptığı açıklamada, enflasyonu yüzde 2 hedefine indirmek için faiz artırımına ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Damla Kaya-Dünya

Devlet tarafından işletilen 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet Köprüleri geçiş ücretlerinde ise herhangi bir değişikliğe gidilmedi.

İşte zamlı ücretler...

Avrasya Tüneli geçiş ücretleri

Gündüz Tarifesi

1. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 280,00 TL'den 330,00 TL'ye yükseldi.
2. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 420,00 TL'den 495,00 TL'ye yükseldi.
6. Sınıf Araçlar (Motosiklet): Geçiş ücreti 218,40 TL'den 257,40 TL'ye yükseldi.

Gece Tarifesi - %50 İndirimli

1. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 140,00 TL'den 165,00 TL'ye yükseldi.
2. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 210,00 TL'den 247,50 TL'ye yükseldi.
6. Sınıf Araçlar (Motosiklet): Geçiş ücreti 109,20 TL'den 128,70 TL'ye yükseldi.

1915 Çanakkale Köprüsü geçiş ücretleri

1. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 995,00 TL'den 1.170,00 TL'ye yükseldi.
2. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 1.245,00 TL'den 1.465,00 TL'ye yükseldi.
3. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 2.240,00 TL'den 2.635,00 TL'ye yükseldi.
4. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 2.490,00 TL'den 2.925,00 TL'ye yükseldi.
5. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 3.755,00 TL'den 5.560,00 TL'ye yükseldi.
6. Sınıf Araçlar (Motosiklet): Geçiş ücreti 250,00 TL'den 295,00 TL'ye yükseldi.

Osmangazi Köprüsü geçiş ücretleri

1. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 995,00 TL'den 1.170,00 TL'ye yükseldi.
2. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 1.590,00 TL'den 1.870,00 TL'ye yükseldi.
3. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 1.890,00 TL'den 2.225,00 TL'ye yükseldi.
4. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 2.505,00 TL'den 2.950,00 TL'ye yükseldi.
5. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 3.165,00 TL'den 3.720,00 TL'ye yükseldi.
6. Sınıf Araçlar (Motosiklet): Geçiş ücreti 695,00 TL'den 820,00 TL'ye yükseldi.

Yavuz Sultan Selim Köprüsü geçiş ücretleri

1. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 95,00 TL'den 110,00 TL'ye yükseldi.
2. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 125,00 TL'den 145,00 TL'ye yükseldi.
3. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 235,00 TL'den 270,00 TL'ye yükseldi.
4. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 595,00 TL'den 690,00 TL'ye yükseldi.
5. Sınıf Araçlar: Geçiş ücreti 740,00 TL'den 860,00 TL'ye yükseldi.
6. Sınıf Araçlar (Motosiklet): Geçiş ücreti 65,00 TL'den 75,00 TL'ye yükseldi.

Ekonomim

İnsan, suya düştüğü zaman değil, suda kaldığında boğulur. Ekonomi zaman zaman krize girer ancak bu durum, sürgit olamaz. Bir süre sonra krizler; fırsatlarını da getirir. Fakat çürümenin çaresi yoktur

1- SORUN: Bilinir ki hiçbir kriz, sonsuza dek sürmez. Tedbir alınır, maliyet ödenir ve kriz şartları ortadan kalkar, normale dönüş; kaçınılmaz olur. Sorun; normalleşmenin maliyetine dairdir. Ancak çürüme farklıdır. Krize çare vardır, çürümenin çaresi yoktur. Ta ki çürüme şartları değişene dek.

2- ETKİSİ: Eskilerin sıkça kullandığı hatta hüsnü hat (kaligrafi) ile duvarına astığı cümle şuydu: “Ne dem baki, ne gam baki.” Dem de yani bolluk refah; sürgit olmaz. Tıpkı gam yani kriz, sıkıntının de sürgit olmayacağı gibi. Buradaki problem, demin de gamın da ne kadar süreceğine dair tahmin olmuştur.

KARA GÜN KARARIP KALMAZ

3- ÇÖZÜM: Bugün; OVP’nin savunduğu gibi “ekonomi tıkırında” değil. İflaslar, konkordatolar yaygınlaşıyor. Sanayici üretimde zorlanıyor, KOBİ’ler bir “nefes krediye” muhtaç hale geldi. Ücretli geçinemiyor, ihracatçı kurdan bunalmış, imalat sektörü istihdam kaybeder olmuş. Gam zamanı yani…

4- YÖNTEM: Ancak her krizin fırsat barındırdığı da bir gerçek; fırsat kapıyı her zaman çalar. Bu yüzden, kulağın kapıda olsun. Fırsat, ona hazır olana akar. Kara gün kararıp kalmayacağı kesindir de bu “dem-gam döngüsü” herkes için farklı süreyi kapsayacaktır. Sen, dem’e hazır mısın? Sorun bu…

2 SORU 2 CEVAP / Gam ve Dem’e dair…

Kara gün tahminen ne kadar sürer?

Türkiye pratiğinde en fazla 3 yıl. Genelde 2’nci yıl sonunda düzelme başlar ve piyasalar, gam zamanı kaybettiklerini, gayet hızlı toparlar. Krizden çıkış konusunda son derece başarılı örneklerimiz vardır.

Peki, bu kara gün neden bitmiyor?

Çünkü bizdeki krizden ziyade, çürüme karakteri gösteriyor. İş etiği gitmiş, testiyi kıranla suyu getireni bir tutan enflasyon belası başımıza tebelleş olmuş durumda. Şükür ki çürümeyenlerimiz hayli fazla.

NOT

YAĞMUR DUASINA ŞEMSİYESİZ ÇIKILMAZ

Tüm köy, yağmur duasına çıkmıştı. İçerinden yalnızca bir küçük kız, yanına şemsiyesini almıştı. Gerisi; kuraklık krizinin geçmesi için, içtensiz, inançsız söylendi durdu. Şu anda ekonomideki kara günlerin geçmesi için tüm sektör temsilcilerinden aynı “şemsiyesiz yağmur duası” söylemlerini dinliyorum.

DEM-GAM LÛGATI

Kriz: Ekonomide son 3 çeyreğin üst üste küçülmeyle tanımlanan genel sıkıntı hali

Fırsat: Krizlerle gelen anlayış değişikliğiyle ortaya çıka yeni iş ve zenginlik alanları

Çürüme: Toplumda değerler erozyonu ile dayanışmanın azalması, ahlaksızlığın tırmanması

Kara gün: İşlerin yolunda gitmemesi, kuraklık, afet, kıtlık, salgın ve savaş gibi sorunlar yumağı

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Son yıllarda ekonomi politikalarının önemli bir aracı haline gelen ve belli aralıklarla tekrarlanan bu uygulamanın özü,

- Yurt dışında bulunan varlıkların (para, döviz, altın, hisse senedi, tahvil ve diğer menkul kıymetlerin) Türkiye’ye getirilerek ekonomiye kazandırılması,

- Türkiye’de yerleşik gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter ve kayıtlarında yer almayan (kayıt dışında bulunan) aynı tür varlıklarının benzer şartlarla bildirime konu edilerek kayda alınmasıdır.

Ayrıca, gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlara da bildirimde bulundukları yurt dışındaki varlıklarını bildirim tarihinden itibaren 2 ay içinde Türkiye’ye getirmeleri, yurt içindeki varlıklarını ise bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırmak suretiyle tevsik etmeleri şartıyla, defterlere kayıt yapma şartı aranmaksızın varlık barışından yararlanma imkânı getirilmiştir.

Varlık barışının en önemli avantajı, “vergi koruması” sağlamasıdır. Düzenlemeye göre, uygulama kapsamında banka veya aracı kurumlara bildirilen (yurt dışı ve yurt içi) varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacaktır.

Yani bu bildirim işleminden hareketle bir vergi incelemesi başlatılmaz veya bildirilen varlıklara ilişkin beyan edilmeyen veya eksik beyan edilen bir durum varsa vergi tarhiyatı yapılmaz.

Ancak başka nedenlerle başlayan vergi incelemeleri ile takdir komisyonu kararları sonucu bulunan matrah farklarının bildirilen varlıklarla kesin ve net ilişkisi belirlenemezse; bildirilen tutarlar, bulunan matrah farkından indirilmeksizin tarhiyat yapılabilir.

Görüldüğü gibi, yeni varlık barışında da başka nedenlerle yapılacak incelemeler sonucunda tespit edilecek matrah farklarından, bildirilen tutarların otomatik olarak mahsup edilmesi imkânı bulunmamaktadır.

Ayrıca düzenlemede, korumanın vergiyle sınırlı olduğu, diğer mevzuat (kara para, terörün finansmanı vs.) uyarınca alınması gereken tedbirlerin bu düzenlemeden etkilenmeyeceği açıkça hükme bağlanmıştır. Bu konu da önemlidir. Bildirimde bulunacaklarının bunu dikkate almaları gerekir.

Bu genel girişten sonra detaylara geçebiliriz.

Bu konuya ilişkin tebliğ taslağı 4 Haziran 2026 tarihinde Gelir İdaresinin web sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmuştur. Aşağıdaki açıklamalar bu taslak ve önceki uygulamalar dikkate alınarak yapılmıştır.

1. Kapsam ve bildirim

Yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının, 31/7/2027 tarihine (bu tarih dâhil) kadar Tebliğin 1 no.lu ekinde yer alan form ile Türkiye’deki bankalara veya (menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarına münhasır olmak üzere) aracı kurumlara bildirilmesi mümkündür.

Aynı şekilde gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, sahip oldukları ve Türkiye’de bulunan ancak yasal defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını, 31/7/2027 tarihine kadar (bu tarih dâhil) Tebliğin 1 no.lu ekinde yer alan form ile bankalara veya (menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarına münhasır olmak üzere) aracı kurumlara bildirilebilirler.

Şahıs şirketleri ile adi ortaklıkların gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmuyor, bunlar adına stopaj ve katma değer vergisi yönünden mükellefiyet tesis ediliyor. Bu kapsamda, şahıs şirketleri ile adi ortaklıklar adına da bildirimde bulunulması mümkündür.

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanların da gerek yurt dışında gerekse Türkiye'de bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için bildirimde bulunmak suretiyle madde hükmünden yararlanabilmeleri mümkündür. Bu kişilerin yurt dışındaki varlıklarını Türkiye’ye getirmeleri, yurt içindeki varlıklarını ise bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırmak suretiyle tevsik etmeleri zorunludur.Defter tutmadıkları için, bu durumdakilerin bildirdikleri varlıkları kayıtlarına almaları söz konusu değildir.

Önceki düzenlemelerin aksine kapsam yurt içi ve yurt dışı varlık bildirimi için aynı şekilde düzenlenmiş bulunuyor. Başka bir ifade ile yurt içi varlık bildiriminde taşınmazlar kapsam dışına çıkarılmış bulunuyor.

Gerçek ve tüzel kişilerce bu kapsamda banka/aracı kurumlara yapılacak bildirimlerin, yetkili kılınmış vekiller veya kanuni temsilciler tarafından da yapılabilmesi mümkün bulunuyor.Gerçek ve tüzel kişilerin, yurt dışı ve yurt içi varlık barışına ilişkin olarak vergi dairelerine herhangi bir bildirimde bulunmalarına gerek yok!

Mükellefiyeti bulunmayan kişiler bildirimde bulundukları gerekçesiyle vergi mükellefiyeti tesis ettirmeye zorlanamaz.

Tabii ki bu kişilerden işletmeleri nedeniyle sürekli gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirmek zorunda olmayanları anlamak gerekir.

Kira, alım satım kazancı vs. gelirler nedeniyle defter tutmak zorunda olmayan ve süreksiz mükellefiyet kapsamında beyanname vermek zorunda olan ve olmayan kişiler, bu fasıldan, yani gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar kapsamında yurt içi ve yurt dışı varlık barışından yararlanabilirler.

2. Bildirim usulü

Varlıklar için tek bir bildirim verilmesi esastır. Ancak bildirim süresi sonuna (uzatma halinde uzatılan süre sonuna) kadar birden fazla bildirim verilmesi veya verilen bildirimlerin düzeltmeye konu edilmesi mümkündür.

1. Bildirimde bulunulduktan sonra aynı ay içerisinde, yapılan hataların düzeltilmesi amacıyla ya da bildirime konu edilen varlıkları azaltıcı ya da artırıcı yeni bir bildirimde bulunulmak istenilmesi halinde, ilk bildirimin düzeltilmesi gerekmektedir. Bu şekilde ilk bildirime konu varlıkların azaltılması yönünde yapılacak düzeltmelerde, başlangıçta peşin olarak ödenen verginin azaltılan tutara isabet eden kısmı, banka ve aracı kurum tarafından bildirim sahibine iade edilebilecektir.
2. Bildirimde bulunulduktan sonraki aylarda, yapılan hataların düzeltilmesi amacıyla ya da bildirime konu edilen varlıkları azaltıcı bir bildirimde bulunulmak istenilmesi halinde de önceki bildirimin düzeltilmesi gerekmektedir. Bu durumda, banka ve aracı kurumlarca vergi dairesine bildirilen varlıklara ilişkin düzeltme talebinin banka ve aracı kurum aracılığıyla yapılması esastır. Yani fazla ödenen verginin iadesini banka ve aracı kurumlar vergi dairesinden talep edecek ve tahsil ettikten sonra bildirim sahibine ödeyecektir. Bu iade için vergi incelemesi yapılmaması gerekir.
3. Bildirimde bulunulduktan sonraki aylarda, bildirime konu edilen varlıkları artırıcı bir bildirimde bulunulmak istenilmesi halinde ise önceki bildirim düzeltilmeyecek, ilave olarak bildirilmek istenilen varlıklar için yeni bir bildirim yapılacaktır.
4. Düzeltme kapsamı dışında verilen tüm bildirimler yeni bir bildirim olarak kabul edilecek ve önceki bildirimle ilişkilendirilmeyecektir.
5. Bildirim süresi sona erdikten sonra bildirimlere ilişkin yapılan düzeltme talepleri dikkate alınmayacaktır. Buna göre, 31/7/2027 tarihine kadar (31/7/2027 tarihinin yetki ile uzatılması halinde bu tarihten sonra) yapılan bildirimlerin bu tarihlerden sonra düzeltilmesi mümkün olmayacaktır.

3. Kapsama girmeyen varlıklar dönüştürülerek uygulamadan yararlanılabilir mi?

Kapsama girmeyen varlıkların (örneğin taşınmazların) 31/7/2027 tarihine kadar kapsamdaki varlıklara dönüştürülerek varlık barışı hükümlerinden yararlanılması mümkündür.

4. Bildirilen varlıklara belli bir tarih itibarıyla sahip olma ve bunu tevsik etme şartı var mıdır?

Varlıklara belli bir tarih itibariyle sahip olma ve bunu tevsik etme şartı yoktur. Dolayısıyla, varlıklara düzenlemenin yayımlanmasından önceki veya sonraki bir tarihte sahip olunması uygulanmadan yararlanmaya engel teşkil etmeyecektir.

Ancak, önceki uygulamalara paralel olarak taslak tebliğde de belirtildiği üzere, kapsama giren varlıkları 4/6/2026 tarihinden önce yetkili kuruluşlarca düzenlenen bir vekalet veya temsil sözleşmesine istinaden değerlendirmeye yetkili olanların, bu tarih itibarıyla sahip oldukları ve yurt dışında bulunan varlıklarının, şirket adına bildirime konu edilmesi mümkündür.

Bu durum dışında ne yasal düzenlemede ne de tebliğlerde, düzenlemenin yayımlandığı tarih itibariyle varlıklara sahip olma ve bu durumu tevsik etme zorunluluğu getirilmemiştir.

5. Bildirim üzerine banka veya aracı kurumlarca yapılacak işlemler

Gerçek ve tüzel kişiler, yurt içinde veya yurt dışındaki varlıkları için Tebliğin 1 no.lu ekinde yer alan formdan iki nüsha olarak düzenleyecekler ve bu formları bankalara veya aracı kurumlara vereceklerdir.

Formun bir nüshası, ilgili banka veya aracı kurum tarafından, varsa bildirim nedeniyle açılan hesaba ilişkin bilgiler yazılıp tasdik edildikten sonra, düzenlenen banka dekontları veya işlem sonuç formlarıyla birlikte ilgilisine geri verilecektir.

Bildirimin gerçek veya tüzel kişinin vekili ya da kanuni temsilcisi tarafından yapılması halinde, bankalar veya aracı kurumlarca söz konusu vekil veya kanuni temsilcinin yetkili olup olmadığı kontrol edilecektir.

Banka veya aracı kurumlar tarafından, bildirimde bulunanlardan bildirime konu edilen varlıklara ilişkin olarak herhangi bir belge istenilmeyecektir.

6. Bildirilen varlıklar üzerinden ödenmesi gereken vergi hangi oranda hesaplanacak ve nasıl ödenecektir?

Banka ve aracı kurumlar, kendilerine yurt içi ve yurt dışıvarlık barışı kapsamında bildirilen varlıklara ilişkin olarak bildirim sahibinden bildirilen varlıkların değeri üzerinden yüzde 5 oranında peşin olarak tahsil edecekleri vergiyi, bildirimi izleyen ayın 15’inci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla bağlı bulundukları vergi dairesine beyan edecektir.

Beyan edilen varlıkların değerleri üzerinden, vergi dairelerince tarh edilen vergiler, beyan süresi içerisinde banka ve aracı kurumlar tarafından vergi sorumlusu sıfatıyla ödenecektir.

Yeni düzenlemede vergi oranı önceki uygulamalara nazaran yüksek belirlenmiş olmakla birlikte, belli durumlarda verginin indirimli oranlarda (hatta %0) uygulanmasına imkân tanınmıştır.

Yapılan düzenlemeye göre; banka veya aracı kurumlara bildirilen varlıkların, vadeli hesaplarda, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında aşağıda belirtilen sürelerle tutulacağının taahhüt edilmesi halinde vergi oranı;

1. En az beş yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %0,
2. En az dört yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %1,
3. En az üç yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %2,
4. En az iki yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %3,
5. En az bir yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %4 olarak uygulanacaktır.

İndirimli oran uygulamasından yararlanılabilmesi için, bildirime konu edilen varlıkların belirtilen kıymetlerde ve sürelerde değerlendirileceğine ilişkin olarak tebliğin 2 no.lu ekinde yer alan taahhütnamenin, bildirim sırasında banka veya aracı kurumlara verilmesi zorunludur. Bu kapsamda verilecek taahhütnameler için damga vergisi alınmayacaktır.

Diğer yandan, taslak tebliğin 2 no.lu ekinde yer alan taahhütname formu, bildirilen varlıkların taahhüt süresi boyunca aynı yatırım türünde tutulması anlayışıyla hazırlanmıştır. Buna göre, yurt dışından getirilip bildirilen bir para, taahhüt edilen süre boyunca ya vadeli mevduatta ya devlet iç borçlanma senedinde ya da diğer yatırım araçlarında tutulabilecektir. Bu yatırım araçları arasında değişimler, kaydırmalar yapılamayacaktır. Bu durumun bildirimde bulunanların ellerindeki yatırım elastikiyetini kaybettireceği açıktır. Bize göre, bildirimde bulunanlar bu elastikiyeti kaybetmemeli, örneğin 6 ay vadeli mevduatta tuttukları parayı vade bitiminde süre boşluğu da yaratmadan örneğin devlet iç borçlanma senedi veya diğer yatırım türlerinin satın alınmasında kullanabilmeli ve taahhüt ettikleri süreyi bu şekilde tamamlayabilmelidirler. Taslak Tebliğ’in bu anlayışla gözden geçirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Taahhüt edilen sürelerin başlangıcı olarak, bildirime konu varlıkların vadeli hesaplara, devlet iç borçlanma senetleri, kira sertifikaları veya girişim sermayesi yatırım fonlarına yatırıldığı tarih esas alınacaktır.

Yeni düzenlemede, bildirim tarihine göre uygulanacak vergi oranlarının yarım veya 1 puan artırılması da hükme bağlanmıştır. Bu düzenleme, son günü beklemeden bir an önce bildirim yapılmasını teşvik etmeye yöneliktir.

Buna göre;

• 1/1/2027 tarihinden 31/7/2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) yapılacak bildirimlerde vergi oranına yarım puan,
• 31/7/2027 tarihinin yetki ile uzatılması halinde ise bu tarihten sonra yapılacak bildirimlerde ise (yarım puan artışla toplamda) 1 puan artırım yapılacaktır.

Bu artırımlar, 5 puanlık ana orana değil, taahhüt edilen süreye göre belirlenen oranlara uygulanacaktır. Örneğin, 31/01/2027 tarihinde bildirilip vadeli hesaplarda asgari 2 yıl tutulacağı taahhüt edilen para için (5+0,5/2) %2,75 değil, (3+0,5) %3,5 oranı uygulanacaktır.Bu durumda uygulanacak oranlar aşağıdaki tabloda karşılaştırılmalı olarak gösterilmiştir:

Bildirilen varlıklar nedeniyle ödenen vergiler, hiçbir suretle gider yazılamayacak ve başka bir vergiden mahsup edilemeyecektir.

7. Varlıkların Türkiye’ye getirilmesinden maksat nedir?

Yurt dışında bulunan ve banka/aracı kurumlara bildirilen varlıkların Türkiye’ye getirilmesinden maksat; para, döviz, altın, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının fiziki olarak Türkiye’ye getirilmesi veya Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılacak hesaplara transfer edilmesidir.

Önceki düzenlemeye ilişkin tebliğlerde, fiziki olarak Türkiye’ye getirilmesi veya aracı kurumlarda açılacak hesaplara transfer edilmesi mümkün olmayan menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının aracı kurumlara bildirilmek suretiyle uygulamadan yararlanılabileceği açıkça ifade edilmişti. Yeni varlık barışına ilişkin tebliğ taslağında bu hususa yer verilmemiştir. Yurtdışından fiziken getirilmesi mümkün olmayan durumlar söz konusu olabileceği için yeni uygulama bakımından da söz konusu imkanın sağlanması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü kanun metni eski uygulamalarla bu açıdan aynıdır.

Yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda mevcut ya da yeni açılan bir hesaba transfer edilmesi veya fiziki olarak Türkiye’ye getirilerek banka veya aracı kurumlara yatırılması durumunda, banka dekontu veya aracı kurum işlem sonuç formları, varlıkların Türkiye’ye getirilmiş olduğunun tevsikinde kullanılabilecektir.31/7/2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilmesi kaydıyla, yurt dışında bulunan söz konusu varlıkların Türkiye’ye fiziki olarak getirilmesi sırasında Gümrük İdaresince bu varlıkların banka veya aracı kurumlara bildirildiğine ilişkin belgenin aranılması şarttır. Getirilen varlıklar için Gümrük İdaresinden alınan belgeler, varlıkların Türkiye’ye getirilmiş olduğunun tevsikinde kullanılabilecektir.

Gümrük İdaresi, bu kapsamda yapılan deklarasyon/bildirime ilişkin bilgileri, alındığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığına bildirmekle yükümlüdür.

8. Varlıkların bildirimine hangi değerler esas alınacaktır?

Yurt dışında veya yurt içinde bulunan varlıkların banka veya aracı kurumlara bildirilmesinde varlıklar, bildirildiği tarih itibarıyla aşağıdaki değerleme ölçütleri ile değerlenir:

1. Türk lirası cinsinden para, itibari (nominal) değeriyle,
2. Altın, rayiç bedeliyle,
3. Döviz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla,
4. Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarından;

• Pay senetleri, varsa borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa rayiç bedeliyle, bu bedel tespit edilemiyorsa alış bedeliyle, alış bedeli de belli değilse itibari (nominal) değeriyle,
• Tahvil, bono, eurobond gibi borçlanma araçları, varsa borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa rayiç bedeliyle, bu bedel tespit edilemiyorsa alış bedeliyle, alış bedeli de belli değilse itibari (nominal) değeriyle,
• Yatırım fonu katılma payları, ilgili piyasasında belirlenmiş kapanış fiyatıyla,
• Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri gibi türev araçlar, varsa borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa rayiç bedeliyle, bu bedel tespit edilemiyorsa alış bedeliyle, alış bedeli de belli değilse itibari (nominal) değeriyle.

Bildirimlerde söz konusu varlıkların Türk lirası karşılığı bedelleri esas alınır.

Rayiç bedel, söz konusu varlıkların bildirildiği tarih itibarıyla belirlenen alım-satım bedelidir. Taslak Tebliğ’de bu bedelin gerçek durumu yansıtması gereğinden bahsedilmekte ise de, artık taşınmazlar kapsam dışında olduğundan ve sadece altın rayiç değerle bildirileceğinden bu konu önemini kaybetmiştir.

Borsa rayiciyle değerlenecek varlıkların borsa rayicinin belirlenmesinde, söz konusu varlıkların bildirildiği tarihte işlem gördüğü yurt içi veya yurt dışındaki borsalarda oluşan değerler dikkate alınır.

Döviz cinsinden varlıklarda, bunların bildirildiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru kullanılır.

Bildirimde bulunduktan sonra, yapılan hataların düzeltilmesi ya da bildirime konu edilen varlıkların azaltılması amacıyla 31/7/2027 tarihine kadar yapılacak düzeltmelerde varlıkların ilk bildirim tarihindeki değerleri esas alınır.

9. Bildirilen varlıkların kanuni defter kayıtlarına intikal ettirilmesi

Bildirilen varlıkların, Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce kanuni defterlere bildirime esas alınan değerler ile kaydedilmesi zorunludur.Yurt dışında bulunan varlıkların; şirket adına bildirilmesi durumunda ilgili şirket, şahıslar adına bildirilmesi halinde bu şahısların kendileri, maddenin sağladığı imkânlardan yararlanabileceğinden, şirket adına bildirime konu edilen varlıkların, şirketin kanuni defter kayıtlarına intikal ettirilmesi gerekmektedir.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bildirime konu ettikleri ve yasal defterlerine kaydettikleri kıymetleri için pasifte özel fon hesabı açacaklardır. Söz konusu hesap sermayenin cüz’ü addolunacak, bildirim tarihinden itibaren 2 yıl geçmedikçe işletmeden çekilemeyecek ve sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamayacaktır.

Diğer taraftan işletmenin tasfiye edilmesi halinde bu tutarlar vergilendirilmeyecektir.

Fon hesabında tutulan bu tutarların, Vergisi Kanununun 81 inci maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 19 uncu ve 20 nci maddeleri uyarınca gerçekleşecek devir ve bölünme hallerinde de vergilendirilmesi söz konusu olmayacaktır.

Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, bildirimde bulundukları söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca göstereceklerdir.Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce Türkiye’ye getirilen varlıklar ile gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince kanuni defterlere kaydedilen varlıklar, dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaksızın işletmelerine dâhil edilecek ve bildirim tarihinden itibaren 2 yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmelerinden çekilebilecektir.

10. Bildirilen varlıkların elden çıkarılması halinde kazanç nasıl tespit edilecektir?

Bildirilen ve defter kayıtlarına intikal ettirilen varlıkların elden çıkarılması halinde kazancın tespitinde, bildirime konu edilen ve kayıtlara alınan bedeller esas alınacaktır.Bildirim konusu yapılarak kanuni defter kayıtlarına intikal ettirilen varlıkların daha sonra elden çıkarılmasından doğan zararlar, gelir veya kurumlar vergisi uygulaması bakımından gelirin veya kurum kazancının tespitinde gider veya indirim olarak kabul edilmeyecektir.Söz konusu varlıkların elde tutulması ve elden çıkarılmasından doğan kazanç ve iratlar ise genel esaslar çerçevesinde gelirin veya kurum kazancının tespitinde dikkate alınacaktır.

11. Varlık barışında bulunmanın sağladığı vergi koruması

Yurt dışı ve yurt içi varlık barışı kapsamında banka/aracı kurumlara bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin olarak hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacaktır.Diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri ile takdir komisyonu kararları sonucu bulunan matrah farkının varlık barışı kapsamında bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti ve bildirilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazla olması durumunda matrah farkına ilişkin tarhiyat yapılmaz.

Bulunan matrah farkının, bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespitine rağmen söz konusu varlık tutarlarından büyük olması durumunda sadece aradaki fark tutar üzerinden vergi tarhiyatı yapılır.Vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararları sonucunda bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenlerle matrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsamında bildirilen veya beyan edilen tutarlar, bulunan matrah farkından mahsup edilmeksizin tarhiyat yapılır.Vergi incelemelerinde matrah farkının bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıkıp çıkmadığı konusu çok kritiktir. Geçmişte bu konuda çok tartışma yaşanmıştır. Umarız bu defa Vergi Denetim Kurulu bu konuda vergi inceleme elamanlarını standart bir uygulama konusunda yönlendirir.

Yeni yasal düzenlemeye göre, bildirilen/beyan edilen tutarlar beyan dışı bırakılan matrah farkına ilişkinse (yani mükellef bu hususu inceleme elamanına beyan ederse) vergi inceleme elemanı aksini ispat edemediği sürece bu beyanı dikkat almak zorundadır. Eğer bulunan matrah farkı, amortisman oranı veya usullerinin yanlış uygulanması, vergiye tabi kazancın hesabında giderlerde hata bulunması, bildirim veya beyanlara konu edilen tutardan daha yüksek tutarda kayıt dışı hasılat elde edildiğine yönelik emarelere rastlanılması gibi başka bir nedenden kaynaklanıyorsa, tabii ki bildirilen/beyan edilen tutarlar bu matrah farkından indirilmeyerek tarhiyat önerilebilecektir.

12. Hangi hallerde vergi korumasından yararlanılamaz?

Vergi korumasından yararlanabilmek için aşağıdaki şartlara uyulması gerekmektedir.

a) Yurt dışında bulunan bildirime konu varlıkların;

• Bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde Türkiye’ye getirilerek banka veya aracı kurumlara yatırılması ya da Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi,
• Bildirilen varlıklara ilişkin tarh edilen verginin süresinde ödenmesi ve taahhüt edilen tutarlara ilişkin taahhüt şartlarına uyulması,
• Bildirime konu edilen varlıkların Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce kanuni defterlere kaydedilmesi, yasal defterlerine kaydettikleri bu kıymetler için pasifte özel fon hesabı açılması (veya kanuni defterlerin ilgili sayfalarında gösterilmesi), bu fon hesabının ve varlıkların iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilmemesi ve fon hesabının sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılmaması.

b) Türkiye’de bulunan ve bildirime konu edilen varlıkların;

• Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce kanuni defterlere kaydedilmesi, yasal defterlerine kaydettikleri bu kıymetler için pasifte özel fon hesabı açılması (veya kanuni defterlerin ilgili sayfalarında gösterilmesi), bu fon hesabının ve varlıkların 2 yıl geçmedikçe işletmeden çekilmemesi ve fon hesabının sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılmaması,
• Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmayanlar tarafından banka veya aracı kurumlardaki hesaplara yatırıldığını gösterir belgelerle tevsik edilmesi,
• Bildirilen varlıklara ilişkin tarh edilen verginin süresinde ödenmesi ve taahhüt edilen tutarlara ilişkin taahhüt şartlarına riayet edilmesi.

Taslak Tebliğe göre, bildirilen varlıklara ilişkin olarak taahhütte bulunanların, yurt dışındaki varlıkların transfer edildiği veya yatırıldığı tarihten, Türkiye’deki varlıkların ise bildirildiği tarihten itibaren 10 gün içerisinde, bildirilen tutarları taahhüt konusu varlıklara dönüştürmeleri gerekmektedir.

Bildirimde bulunanlar tarafından taahhüt süresine uyulmaması durumunda, varlığın bulunduğu banka veya aracı kurum tarafından, bildirim tutarı esas alınarak zamanında alınmayan vergi tutarı tespit edilmek suretiyle bu tutara isabet eden vergi ve gecikme faizi kesinti yoluyla tahsil edilecek ve tahsil edildiği ayı takip eden on beşinci günü akşamına kadar vergi dairesine ödenecektir.

Ayrıca, bildirilen varlıklara ilişkin olarak taahhütlere uyulmaması durumunda, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler için vergi ziyaı cezası uygulanmayacaktır.

Ödeme şartı yerine getirilmediği için vergi korumasının kaybedilmesi, vadesinde ödenmeyen vergi aslının gecikme zammı ile birlikte takip ve tahsiline engel teşkil etmez. Tahsil edilmiş olan vergiler de iade edilmez.

Banka ve aracı kurumların, vergi sorumlusu olarak süreç içinde yer almaları nedeniyle sorun yaşanmaması bakımından bildirimde bulunan kişilerin vergi ödemesini teminat altına alacaklarını tahmin ediyoruz. Dolayısıyla bu durumun yaşanma olasılığını çok düşük buluyoruz.

OECD’nin bu raporu, Ermenistan, Avustralya, Azerbaycan, Bangladeş, Bhutan, Kamboçya, Çin Halk Cumhuriyeti, Cook Adaları, Fiji, Gürcistan, Hong Kong (Çin), Endonezya, Japonya, Kazakistan, Kiribati, Kore, Kırgızistan, Laos Halk Demokratik Cumhuriyeti, Malezya, Maldivler, Marshall Adaları, Moğolistan, Nauru, Yeni Zelanda, Niue, Pakistan, Papua Yeni Gine, Filipinler, Samoa, Singapur, Solomon Adaları, Sri Lanka, Tayland, Timor Leste, Tokelau, Tonga, Vanuatu ve Vietnam dahil olmak üzere 38 ekonomi için 1990-2024 dönemi karşılaştırılabilir vergi geliri istatistiklerini derlemektedir.

OECD’nin 2026 Asya-Pasifik Vergi İstatistikleri Raporu, ilk bakışta geniş kapsamlı bir veri seti sunan teknik bir çalışma gibi okunabilir. 38 ekonomiyi kapsayan, 1990–2024 dönemine yayılan karşılaştırılabilir vergi gelirleri; vergi yapıları, vergi dışı gelirler ve ayrıca kayıt dışı ve vergilendirilmesi zor sektörlere ilişkin özel analizler…

Ancak raporun gerçek önemi, bu teknik yoğunlukta değil; bu verilerin işaret ettiği yapısal dönüşümde ortaya çıkıyor. Çünkü raporun tamamına sinen temel fikir şu: vergi sistemleri artık ekonomiyi bütünüyle değil, ölçebildikleri ve idari olarak yakalayabildikleri kısmı vergilendiriyor.

Bu çerçevede raporun ilk önemli bulgusu, vergi/GSYH oranlarının bölge genelinde 2024 itibarıyla ortalama yüzde 19,7 seviyesinde gerçekleşmiş olması. Bu oran OECD ortalaması olan yüzde 34,1’in oldukça altında kalırken, Latin Amerika ve Karayipler ortalamasının (yüzde 21,7) da gerisinde, Afrika ortalamasının (yüzde 16,1) ise üzerinde bir konuma işaret ediyor. Ancak burada kritik olan nokta mutlak seviye değil; bu seviyenin oluşum dinamiği.

Çünkü veriler şunu gösteriyor: Asya-Pasifik bölgesinde vergi/GSYH oranı 2023–2024 döneminde sınırlı bir artış gösterse de (0,3 puan), bu artış homojen değil. Verisi mevcut olan 36 ekonominin 20’sinde oran düşerken, 16’sında artış gerçekleşmiş durumda. Düşüşlerin önemli bir kısmı, nominal GSYH büyümesinin vergi gelirlerini aşmasından kaynaklanıyor. Bu da vergi sisteminin yapısal olarak genişleyemediğini, büyümenin vergi tabanına eşit şekilde yansımadığını gösteriyor.

Öte yandan artış görülen ekonomilerde (özellikle Cook Adaları, Moğolistan, Marshall Adaları, Fiji ve Sri Lanka) yükselişin temel nedeni çoğunlukla sektör bazlı toparlanmalar ve döngüsel etkiler. Özellikle turizm gelirlerindeki artış ve emtia fiyat hareketleri belirleyici. Örneğin Moğolistan’daki artışta madencilik sektörünün performansı ile birlikte kişisel gelir vergisi reformlarının etkisi dikkat çekiyor. Ancak bu tür artışlar yapısal vergi kapasitesinden ziyade, konjonktürel gelir genişlemesine dayanıyor.

Bu noktada raporun en önemli teknik ayrımı ortaya çıkıyor: vergi kapasitesi artışı ile vergi tabanı genişlemesi aynı şey değil. Bölgedeki birçok ekonomide görülen durum, kapasite artışı değil, mevcut tabanın daha yoğun vergilenmesi.

Vergi yapısına bakıldığında bu durum daha da netleşiyor. 38 ekonominin 26’sında mal ve hizmet vergileri toplam vergi gelirlerinin ana bileşeni olmaya devam ediyor ve ortalama pay yüzde 50 civarında. Bu grup içinde KDV, 18 ekonomide en büyük vergi kalemi konumunda. KDV’nin payı Vietnam’da yüzde 24,7’den Vanuatu’da yüzde 56,8’e kadar değişiyor. Geri kalan ekonomilerde ise ithalat vergileri ve özel tüketim vergileri KDV’yi aşabiliyor.

Bu yapı, teknik olarak dolaylı vergileme ağırlıklı vergi sistemi anlamına geliyor. Yani vergi tahsilatı, gelir tespitinden ziyade tüketim üzerinden yürütülüyor. Bu tercih, idari açıdan rasyonel; çünkü KDV zincirleme yapısı sayesinde daha kolay izlenebilir ve tahsil edilebilir. Ancak aynı zamanda vergi sistemini regresif hale getirme potansiyeli taşıyor; çünkü vergi yükü gelir seviyesinden bağımsız biçimde tüketim üzerinden yayılıyor.

Gelir ve kurumlar vergisi tarafında ise daha parçalı bir tablo var. Bölge genelinde gelir vergisinin payı ortalama yüzde 18,2, kurumlar vergisinin ise yüzde 19,9 düzeyinde. Bu iki kalem birlikte değerlendirildiğinde, dolaysız vergilerin toplam içindeki payı artış eğiliminde olsa da bu artışın homojen bir kurumsallaşmaya dayanmadığı görülüyor.

Özellikle gelir vergisi açısından temel sorun, vergi idaresinin gelirleri tam ve doğru şekilde ölçme kapasitesiyle ilgili. Kayıt dışı istihdam, düzensiz gelir yapıları ve mikro ölçekli işletmelerin ağırlığı, kişisel gelir vergisini yapısal olarak sınırlıyor. Bu nedenle birçok ekonomide kişisel gelir vergisi, potansiyelinin altında çalışıyor.

Kurumlar vergisi ise görece daha görünür bir alan olmakla birlikte, küresel vergi rekabeti, yatırım teşvikleri ve mobil sermaye nedeniyle değişken bir yapı sergiliyor. Bu da kurumların vergi gelirlerini istikrarsız hale getiriyor ve vergi kompozisyonunu daha kırılgan bir zemine taşıyor.

Raporun teknik olarak en kritik bölümlerinden biri de vergi dışı gelirler analizi. 24 ekonomi için sunulan veriler, bazı küçük ada devletlerinde vergi dışı gelirlerin toplam kamu gelirleri içinde son derece yüksek bir paya sahip olduğunu gösteriyor. Hatta Tokelau, Niue, Marshall Adaları ve Nauru gibi ekonomilerde vergi dışı gelirler vergi gelirlerini aşabiliyor.

Burada dikkat çekici olan husus, bu gelirlerin niteliği. Vergi dışı gelirler büyük ölçüde hibeler, mülkiyet gelirleri ve dış transferlerden oluşuyor. Özellikle Tokelau’da bu oranın GSYH’ye oranla aşırı yüksek seviyelere çıkması, klasik vergi devleti modelinin dışında bir kamu finansmanı yapısına işaret ediyor. Bu durum, vergi sisteminin her ekonomide aynı ağırlıkta bir kamu finansman aracı olmadığını da ortaya koyuyor.

Raporun en önemli katkılarından biri ise özel bölümde yer alan kayıt dışı ve vergilendirilmesi zor sektörleranalizidir. Burada klasik gayri resmi ekonomi yaklaşımı aşılmış ve daha teknik bir çerçeve kurulmuştur. Temel vurgu, tüm ülkeler için geçerli tek tip bir kayıt dışılık modelinin olmadığıdır. Bunun yerine ülkeye özgü, hedeflenmiş uyum stratejileri önerilmektedir.

Raporun bu kısmında özellikle dikkat çeken nokta, vergi idarelerinin “genel formal–informal ayrımı” yerine, yüksek gelir potansiyeline sahip mükellef gruplarına odaklanması gerektiği vurgusudur. Ayrıca mükellef kayıtlarının genişletilmesi, varsayımsal vergilendirme mekanizmaları ve oran indirimleri gibi araçların etkisinin ülkeden ülkeye değiştiği, dolayısıyla standart politika setlerinin sınırlı kaldığı belirtilmektedir.

Bu teknik çerçeve aslında çok net bir sonuca bağlanıyor: vergi uyumu artık bir hukuk tasarımı değil, veri kapasitesi ve idari penetrasyon meselesidir.

Tüm bu parçalar birlikte okunduğunda raporun ortaya koyduğu ana yapı oldukça netleşiyor. Vergi sistemi artık klasik anlamda “gelir toplayan” bir mekanizma değil; ekonominin hangi kısmını ölçebildiğine bağlı olarak çalışan bir görünürlük sistemi.

Vergi/GSYH oranlarındaki sınırlı artışlar, dolaylı vergilerin baskınlığı, gelir vergisinin yapısal zayıflığı, kurumlar vergisinin kırılganlığı ve vergi dışı gelirlerin bazı ekonomilerde aşırı yüksek olması… Bunların tamamı aynı yapısal soruna işaret ediyor: ekonomik faaliyet ile vergi idaresinin ölçme kapasitesi arasındaki uyumsuzluk.

Bu uyumsuzluk büyüdükçe vergi sistemi genişlemiyor; aksine daralıyor ve yük, sistemin içinde kalan dar bir vergi tabanına yığılıyor. Bu da vergi politikalarını teknik bir oran tartışması olmaktan çıkarıp doğrudan devlet kapasitesi tartışmasına dönüştürüyor.

Sonuç olarak OECD’nin bu raporu, vergi sistemlerini yalnızca “ne kadar topluyoruz” sorusuyla değil, çok daha temel bir soruyla karşı karşıya bırakıyor: Devlet ekonominin ne kadarını gerçekten görebiliyor?

Çünkü görülemeyen ekonomi büyüdükçe, vergi sistemi ister istemez daralıyor; daraldıkça da adalet tartışması kaçınılmaz hale geliyor.

Genel değerlendirmem

OECD’nin 2026 Asya-Pasifik Vergi İstatistikleri Raporu’nun ortaya koyduğu genel çerçeve, vergi tartışmalarını klasik oran ekseninden çıkarıp çok daha yapısal bir zemine taşıyor. 38 ekonomiyi kapsayan, 1990–2024 dönemine yayılan veriler; vergi gelirleri, vergi yapıları, vergi dışı gelirler ve özellikle kayıt dışı ve vergilendirilmesi zor sektörlere ilişkin analizler birlikte okunduğunda, temel meselenin vergi seviyesinden ziyade vergi sisteminin ekonomik gerçekliği ne ölçüde kavrayabildiği olduğu açık biçimde görülüyor.

Bölge genelinde vergi/GSYH oranının 2024 itibarıyla ortalama yüzde 19,7 seviyesinde olması ve bu oranın OECD ortalamasının oldukça altında kalması tek başına belirleyici değil. Asıl önemli olan, bu seviyenin nasıl oluştuğu. Veriler, birçok ekonomide vergi gelirlerinin sınırlı bir artış gösterdiğini; ancak bu artışın genişleyen bir vergi tabanından değil, mevcut ve daha kolay vergilendirilebilir alanların yoğunlaşmasından kaynaklandığını ortaya koyuyor. Başka bir ifadeyle vergi sistemi genişlemiyor, aynı dar zeminde sıkışarak derinleşiyor.

Bu sıkışmanın merkezinde dolaylı vergiler, özellikle de KDV yer alıyor. Birçok ekonomide vergi gelirlerinin yaklaşık yarısını oluşturan mal ve hizmet vergileri (GST- Bir tür KDV), idari açıdan etkin bir tahsilat mekanizması sunsa da vergi yükünü giderek tüketim üzerinden yaygınlaştırıyor. Bu durum, vergi sistemini teknik olarak yönetilebilir kılarken, yapısal olarak daha regresif bir karaktere yaklaştırıyor.

Raporun en kritik katkılarından biri ise kayıt dışı ve vergilendirilmesi zor sektörlere ilişkin tespitlerdir. Burada mesele artık klasik anlamda vergi kaçırma değil; ekonomik faaliyetlerin önemli bir bölümünün vergi idaresi tarafından ölçülememesi, izlenememesi ve sistem içine tam olarak dahil edilememesi sorunudur. Küçük ölçekli ve parçalı işletmeler, düzensiz istihdam yapıları ve dijitalleşmeyle birlikte görünürlüğü azalan hizmet ekonomisi, vergi sisteminin dışında kalan geniş bir alan oluşturmaktadır.

Bu alanın genişlemesi, doğrudan vergi yükünün yeniden dağılımına yol açmaktadır. Çünkü sistem yalnızca kayıtlı ve görünür ekonomik faaliyetleri vergileyebildiği ölçüde çalışmaktadır. Bu da vergi yükünün ücretlilere, kayıtlı işletmelere ve tüketim üzerinden geniş kitlelere doğru kaymasına neden olmaktadır. Dolayısıyla vergi adaleti tartışması, teknik bir vergi politikası meselesi olmaktan çıkarak yapısal bir ekonomik eşitsizlik sorunu haline gelmektedir.

Gelir ve kurumlar vergisi tarafındaki sınırlılıklar da aynı çerçevede anlam kazanmaktadır. Gelir vergisinin birçok ekonomide düşük kalması, yalnızca oran tercihlerinden değil, gelirlerin tam ve doğru ölçülememesinden kaynaklanmaktadır. Kurumlar vergisi ise küresel sermaye hareketliliği ve vergi rekabeti nedeniyle daha dalgalı ve kırılgan bir yapı sergilemektedir.

Öte yandan bazı küçük ada ekonomilerinde vergi dışı gelirlerin yüksekliği, kamu finansmanının her yerde aynı vergi mimarisi üzerinden işlemediğini göstermekte; hibe ve transferlere dayalı modellerin varlığını ortaya koymaktadır.

Tüm bu unsurlar birlikte değerlendirildiğinde raporun ana sonucu: Vergi sistemi artık sadece gelir toplayan bir mekanizma değil, ekonominin ne kadarını görebilen ve ölçebilen bir idari kapasite göstergesidir.

Vergi/GSYH oranlarındaki sınırlı değişimler, dolaylı vergilerin baskınlığı ve kayıt dışı ekonominin genişliği aynı yapısal soruna işaret etmektedir: ekonomik faaliyet ile vergi idaresinin kapsama kapasitesi arasındaki uyumsuzluk.

Bu uyumsuzluk derinleştikçe vergi sistemi genişlememekte, aksine daralmakta ve yük sistemin içinde kalan sınırlı bir tabana yığılmaktadır.

Sonuç olarak vergi politikası, teknik bir oran ayarlaması olmaktan çıkarak doğrudan devletin ekonomik gerçekliği ne ölçüde görünür kılabildiği sorusuna dönüşmektedir.

Çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenen çalışma izni değerlendirme kriterlerine göre değerlendirilir ve usulüne uygun olarak tamamlanan başvuruların değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır. Otuz günlük süre başvurunun sistem üzerinden tamamlandığı veya ek bilgi ve belge talebi olması halinde talep edilen bilgi ve belgelerin sistem üzerinden yüklendiği tarihten itibaren başlar (Yönetmelik m.21). Başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya çalışma izni verilir. (Yönetmelik m.22). Çalışma izni başvurusunun değerlendirilmesi neticesinde; Yönetmelikte belirlenen kriterlere uygun olmayan başvurular reddedilir. (Yönetmelik m.23). Bir işverene bağlı çalışan yabancıya verilen çalışma izni, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl süreyle geçerli olmak üzere düzenlenir. (Yönetmelik m.24/3).

Yurtiçinden yapılan başvurularda yabancının, çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren bir ay içerisinde ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle çalışmaya başlaması zorunludur. (Yönetmelik m.25/1). Yurtdışından yapılan başvurularda yabancının yurda giriş tarihinden itibaren bir ay içerisinde ve her halükârda çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içerisinde ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle çalışmaya başlaması zorunludur. (Yönetmelik m.25/2). Çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihi ile çalışma izni başlangıç tarihinin farklı olması halinde çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan bildirimler süresinde yapılmış sayılır. (Yönetmelik m.25/3).

Ayrıca, bir işverene bağlı olarak çalışma izni verilen yabancının aynı işverene ait işyerinde farklı bir görevde veya bu işverenin aynı iş kolundaki diğer şubelerinde çalışabilmesi için;

1. a) Değişiklik talebini içeren başvurunun işverence sistem üzerinden Bakanlığa iletilmesi,
2. b) Çalışılacak yeni şubenin işverenin ticaret siciline kayıtlı olması,
3. c) Yabancının yapacağı işin mesleki yeterlilik veya ön izin gerektirmemesi ve mevcut işiyle benzer veya uyumlu olması,

ç) Yapılacak başvurunun Genel Müdürlükçe uygun bulunması,

gerekir. (Yönetmelik m.26/1).

Aynı işverenin diğer bir ildeki şubesinde çalışmak üzere yapılacak işyeri veya görev değişikliği başvurusu uygun bulunan yabancının çalışma izni belgesi Bakanlıkça yenilenir. (Yönetmelik m.26/2).

Çalışma izni süre uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her halükârda çalışma izni süresi dolmadan sistem üzerinden yapılır. (Yönetmelik m.27/1). Bir işverene bağlı çalışan yabancı adına yapılan çalışma izni süre uzatma başvurusu olumlu değerlendirilen yabancının çalışma izin süresi, aynı işverene bağlı olarak ilk süre uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki süre uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatılır (Yönetmelik m.27/2). Farklı bir işverene bağlı çalışmak üzere süre uzatma başvurusu yapılması halinde bu başvuru, ilk başvuru usul ve esaslarına tabi olarak değerlendirilir (Yönetmelik m.27/3).

Bir işverene bağlı olarak verilen çalışma izninde, iş kazası, hastalık, analık, zorunlu kamu hizmeti gibi ücretsiz izin verilmesini zorunlu kılan haller hariç olmak üzere işveren ve yabancının karşılıklı anlaşması suretiyle en fazla doksan gün iş veya hizmet sözleşmesinin ücretsiz izin yoluyla askıya alınması durumunda bu durumun işverence en az bir gün önceden Bakanlığa bildirilmesi halinde çalışma izni askıya alınır ve çalışma izni ücretsiz izin süresince askıda kalır. (Yönetmelik m.30/2).

Çalışma izninin askıya alınması halinde bu çalışma iznine bağlı olarak doğan;

1. a) Çalışma hakkı, iznin askıya alınması tarihinden itibaren,
2. b) İkamet hakkı, iznin askıya alınmasını takip eden on günlük sürenin tamamlanmasından itibaren, askı halinin son bulduğu tarihe kadar kullanılamaz. (Yönetmelik m.30/4).

Uluslararası İşgücü Kanunu’na göre, “Çalışma izni muafiyeti kapsamında olan yabancılar, çalışma izni muafiyeti almak kaydıyla çalışabilir” (m.13/1). Bu kapsamda, özel kanunlarda yer alan hükümler ile yabancı ile işverenin diğer kanunlardan doğan yükümlülüklerinin saklı kalması kaydıyla; bazı yabancılara çalışma izni muafiyeti tanınmıştır. Bunlardan birisi de ülkemizde geçici koruma statüsünde olup da ikametine izin verilen Suriye uyruklu kişilerdir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 91 inci maddesine göre, “Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir”. Bu yasal düzenleme ile ülkemizde yıllardır ikamet eden Suriye uyruklu kişiler geçici koruma kapsamına alınarak ikametleri sağlanmıştır. Geçici koruma kapsamında en az altı ay geçici koruma belgesi sahibi Suriye uyruklu kişileri istihdam edecek işverenlerin diğer yabancı uyruklularda olduğu gibi Bakanlıktan çalışma izni alarak çalıştırmaları gerekmektedir. Ancak geçici koruma kapsamında ikamet eden Suriye uyruklu kişilerin istihdamını kolaylaştırmak amacıyla yaklaşık 2 yıl önce Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde bir düzenleme yapılmıştır. 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte Suriye uyruklu kişilerden kayıt dışı çalışanların bulundukları illerdeki kolluk kuvvetleri tarafından tespiti ve kimliklerinin İçişleri Bakanlığına bildirilmesi halinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kendisine sistem üzerinden bildirilen Suriye uyruklu kişilere çalışma izni muafiyet belgesi düzenleyerek istihdamlarının devamını sağlamayı amaçlamıştır. Çalışma izni muafiyet belgesi olan kişiler bulundukları ildeki herhangi bir işyerinde çalışabilmektedir. İşyeri değiştirmeleri halinde yeni bir muafiyet ya da çalışma belgesine de gerek bulunmamaktadır. Bunları istihdam eden işverenlere herhangi bir idari para cezası da uygulanmamaktadır. Çalışma izni muafiyet belgesi için herhangi bir harç alınmamaktadır.

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin ç bendine göre, “Çalışma izni muafiyeti: Bakanlıkça resmî bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de çalışma izni almaksızın çalışma ve ikamet hakkı veren muafiyeti ifade etmektedir.

Dolayısıyla, 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile 6458 sayılı Kanunun 46 ncı ve 91 inci maddeleri kapsamındakilerden yani Suriye uyruklu kişilerden İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izninden muaf tutulmuşlardır.

Diğer bir deyişle, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamındaki (Suriye uyruklular), Yönetmeliğin 49 uncu, 50 nci ve 51 inci maddelerden istisna tutularak, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilmişlerdir. Bu kapsamdakiler için sadece çalışma izni muafiyet bilgi formu düzenlenecektir.

Bu durumda, İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamında değerlendirilen ve ülkemizde geçici koruma kapsamında ikamet eden Suriye uyruklu kişilerden kolluk kuvvetlerince tespit edilip te İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilecektir. Bununla birlikte, Suriye uyruklu olup da ülkemizde geçici koruma kapsamında ikamet eden kişilerin bir işyerinde çalışmak istedikleri taktirde, bazı meslekler hariç dilerlerse ikamet ettikleri illerdeki diledikleri işyerlerinde çalışmak için göç sistemi üzerinden şahsen başvurarak çalışma izni muafiyet talebinde de bulunabileceklerdir.

Sonuç itibariyle, ülkemizde geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişileri bir işyerinde çalıştırabilmek için kural olarak çalışma izni alınması gerekmektedir. Ancak, 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile Yönetmeliğin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamında değerlendirilen ve ülkemizde geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişilerden çalışma izni olmadan çalışanların kolluk kuvvetleri tarafından tespit edilip de İçişleri bakanlığına bildirilenler ile göç sistemi üzerinden şahsen başvuranlara çalışma izni muafiyeti tanınmıştır. Kısaca özetlemek gerekirse, sosyal medyada paylaşıldığı gibi mevzuatta yeni bir değişiklik yoktur. 2024 yılındaki Yönetmelikte yapılan değişiklik kapsamında işverenler eskiden olduğu gibi geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişileri istihdam etmek istediklerinde, bakanlıktan çalışma izni alacaklardır. Bununla birlikte, Suriye uyruklu kişiler dilerlerse ikamet ettikleri illerdeki diledikleri işyerlerinde çalışmak için göç sistemi üzerinden şahsen başvurarak çalışma izin muafiyet talebinde de bulunabileceklerdir. Çalışma izin belgesi ile çalışma izin muafiyet belgesi arasındaki farklar şunlardır; Çalışma iznine işverenler başvurabilirken, çalışma izin muafiyet belgesine yabancı kişiler şahsen başvurabilir. Çalışma izni sadece bir işyeri için düzenlenebilirken, çalışma izin muafiyet belgesi ile yabancı işçi dilediği işyerinde aynı belge ile çalışabilir. Çalışma izni harca tabi iken, çalışma izin muafiyet belgesi harca tabi değildir.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

Lütfi İNCİROĞLU

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.