Söz konusu teklif 53 milyar dolara karşılık gelirken Stripe ve Advent International'ın PayPal'ın eşit ortakları olacağı ifade edilen haberlerde, şirketlerin teklif için bankalardan yaklaşık 50 milyar dolarlık finansman taahhüdü aldığı kaydedildi.

PayPal yönetiminin henüz teklife yanıt vermediği ve tarafların gelecek haftalarda görüşmeleri ilerletmeyi hedeflediği aktarıldı.

Bloomberg HT

Yatırım kararında asıl belirleyici unsurun, elde edilen faiz gelirinin döviz kurundaki yükselişi ne ölçüde telafi edebildiği olduğunu ifade eden Eğilmez, tasarruf sahiplerinin getiriyi değerlendirirken kur riskini de mutlaka hesaba katması gerektiğinin altını çizdi.

TL mevduat doları geride bıraktı

Ekonomist Mahfi Eğilmez, yaptığı örnek hesaplamayla TL mevduatın dolar karşısındaki getirisini ortaya koydu. Senaryoya göre, bir yıl önce elinde 500 bin TL bulunan bir yatırımcı, parasını yıllık net yüzde 36 faizle vadeli TL mevduata yatırıyor.

Hesaplamada, yatırımın yapıldığı tarihte dolar kurunun 40 TL olduğu varsayıldığında, 500 bin TL yaklaşık 12 bin 500 dolara denk geliyor.

Bir yılın sonunda faiz getirisiyle birlikte mevduat tutarı 680 bin TL'ye yükseliyor. Aynı dönemde dolar kurunun 47 TL seviyesine çıktığı kabul edildiğinde ise bu birikimin dolar karşılığı yaklaşık 14 bin 468 dolar oluyor. Böylece yatırımcı, parasını baştan dolara çevirmek yerine TL mevduatta değerlendirerek dolar bazında yaklaşık yüzde 15,7 oranında kazanç sağlamış oluyor.

'Kur bu oranı aşarsa TL mevduat avantajını yitiriyor'

Mahfi Eğilmez'in hesaplamasına göre, yıllık net yüzde 36 faiz sunan bir TL mevduatının dolar karşısındaki başa baş noktası, işlem maliyetleri dikkate alınmadığında döviz kurunun aynı oranda artmasına denk geliyor. Bu senaryoda dolar kurunun bir yıl içinde 40 TL'den 54,40 TL seviyesine yükselmesi halinde yatırımcı, dolar bazında başlangıçtaki varlığını büyük ölçüde korumuş oluyor.

Eğilmez, ancak gerçek piyasa koşullarında döviz alım-satım makası, komisyonlar ve diğer işlem maliyetlerinin devreye girdiğine dikkat çekerek, bu nedenle fiili başa baş seviyesinin yaklaşık yüzde 34'lük kur artışına gerileyebileceğini belirtti.

Buna göre, dolar kurundaki yükseliş yüzde 34'ün altında kalırsa TL mevduatı yatırımcısına dolar bazında kazanç sağlıyor. Kur artışının yüzde 34 civarında gerçekleşmesi durumunda yatırımcı dolar cinsinden mevcut varlığını koruyabiliyor. Buna karşın kurdaki yükselişin yüzde 34'ü aşması halinde ise TL mevduatın dolar bazındaki avantajı ortadan kalkıyor ve yatırımcı döviz karşısında kayıp yaşamaya başlıyor.

Eğilmez'den kur riski uyarısı

Eğilmez, TL mevduatına para yatıran tasarruf sahibinin yalnızca faiz geliri elde etmediğine, aynı zamanda kur riski üstlendiğine dikkat çekti.

Yatırımcının yanıtlaması gereken temel sorunun, TL faizinin mi yoksa dolar kurundaki yükselişin mi daha yüksek olacağı olduğunu belirten Eğilmez’e göre, yüksek faiz dönemlerindeki gerçek kazanç faiz getirisiyle kur artışı arasındaki farktan oluşuyor.

Faiz getirisi kur artışının üzerinde kaldığı sürece TL mevduatı dolar bazında avantaj sağlayabiliyor. Kurun faizden daha hızlı yükselmesi halinde ise bu avantaj ortadan kalkıyor.

Eğilmez, daha önceki değerlendirmelerinde de yüksek faiz ve düşük kur politikasının TL mevduatını döviz karşısında avantajlı hale getirebildiğini benzer örneklerle ele almıştı.

Tek başına faize bakmayın

Eğilmez, yatırım kararında yalnızca mevcut mevduat faizinin dikkate alınmaması gerektiğini belirtti.

Enflasyon beklentileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının para politikası, döviz talebi, rezervlerin durumu, faizlerin gelecekteki seyri ve ekonomiye duyulan güvenin de değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Finansal piyasalardaki sonuçların tek bir gösterge tarafından değil, bütün bu değişkenler arasındaki denge tarafından belirlendiğini ifade etti.

'TL mevduat kazandırıyor ama kur riski göz ardı edilmemeli'

Son yıllarda parasını TL mevduatta değerlendirenlerin kur riski üstlenerek dolar bazında önemli kazançlar elde etme fırsatı yakaladığını belirten Eğilmez, bu durumun her zaman devam edeceğinin varsayılmaması gerektiği uyarısında bulundu.

Geçmişte kur riskini doğru yönetemeyen bankaların finansal sorunlar yaşadığını ve bazı yatırımcıların önemli varlık kayıplarına uğradığını hatırlatan Eğilmez, mevcut hesabın belirli faiz ve kur varsayımlarına dayandığını vurguladı.

Mahfi Eğilmez'den yüksek faiz uyarısı

Ekonomist Mahfi Eğilmez, yüksek enflasyonla mücadelede uygulanan yüksek faiz politikasının temel amacının, tasarruf sahiplerini döviz yerine Türk lirası cinsinden yatırım araçlarına yönlendirmek olduğunu belirtti. Bu sayede dövize olan talebin azaltılması, TL'nin cazibesinin artırılması ve kur kaynaklı enflasyon baskısının hafifletilmesinin hedeflendiğini ifade etti.

Ancak bu politikanın bazı yan etkilerine de dikkat çeken Eğilmez, yüksek faiz ve kontrollü kur ortamının uzun vadeli doğrudan yatırımlardan ziyade kısa vadeli sermaye hareketlerini cazip hale getirebildiğini söyledi. Eğilmez'e göre bu durum, ekonomiye kalıcı yatırım yerine "sıcak para" olarak nitelendirilen kısa vadeli fon girişlerinin artmasına neden olabiliyor.

Kısa vadede kazanç, uzun vadede risk

Yüksek faiz politikasının kısa vadede fiyat istikrarına katkı sağlayabileceğini belirten Eğilmez, uzun vadeli sürdürülebilirliğine ilişkin iktisatçılar arasında farklı görüşler bulunduğunu aktardı.

Eğilmez’e göre söz konusu politika, kısa vadeli yabancı sermaye girişini artırırken ekonominin yüksek reel faiz maliyetine katlanmasına ve dış finansmana bağımlılığın güçlenmesine neden olabiliyor. Tasarruf sahipleri açısından kısa vadeli avantaj sağlayan bu denge, üretim, yatırım ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri bakımından tartışmalı sonuçlar doğurabiliyor.

Asıl belirleyici faiz değil kur riski

Mahfi Eğilmez, yüksek faiz ve görece istikrarlı kur ortamının belirli dönemlerde sürdürülebileceğini ancak tarihsel verilerin bu dengenin kalıcı olmadığını ortaya koyduğunu belirtti. Eğilmez'e göre uzun vadede ya enflasyonun gerilemesiyle faiz oranları normalleşecek ya da döviz kuru üzerindeki baskının artmasıyla kur daha hızlı yükseliş gösterecek.

Yatırım tercihine ilişkin değerlendirmede bulunan Eğilmez, TL mevduatı ile dolar arasında karar verirken yalnızca faiz oranına odaklanmanın doğru olmadığını vurguladı. Asıl belirleyici unsurun, faiz gelirinin kurdaki yükselişi ne ölçüde telafi edebildiği ve yatırımcının ne kadar kur riski üstlenmeye hazır olduğu olduğunu ifade etti.

Ekonomim

Rapora göre Fransa, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ardından dördüncü sırada yer alan Türkiye; İtalya, Meksika, Birleşik Krallık, Almanya, Japonya ve Yunanistan'ı geride bırakarak küresel turizmde dikkat çeken ülkeler arasındaki yerini güçlendirdi.

World Population Review verilerine göre Türkiye, 56,3 milyar doları aşan turizm geliriyle de dünyanın en güçlü turizm ekonomileri arasında gösterildi. Böylece Türkiye, yalnızca ziyaretçi sayısındaki yükselişiyle değil, turizmin ekonomiye sağladığı katma değerle de öne çıktı.

Küresel turizm liginde ilk 10

2026 "Most Visited Countries" raporuna göre dünyanın en çok ziyaret edilen ülkesi 102 milyon uluslararası ziyaretçiyle Fransa oldu.

Fransa'yı 93,8 milyon ziyaretçiyle İspanya, 73,4 milyon ziyaretçiyle Amerika Birleşik Devletleri takip etti.

Türkiye ise 60,6 milyon uluslararası ziyaretçiyle listenin dördüncü sırasında yer aldı. Türkiye'nin ardından 57,7 milyon ziyaretçiyle İtalya, 45 milyon ziyaretçiyle Meksika, 41,8 milyon ziyaretçiyle Birleşik Krallık, 37,5 milyon ziyaretçiyle Almanya, 36,9 milyon ziyaretçiyle Japonya ve 36 milyon ziyaretçiyle Yunanistan sıralandı.

Söz konusu veriler, Türkiye'nin dünyanın en güçlü ve köklü turizm destinasyonlarını geride bırakarak küresel turizmde ilk dört ülke arasındaki konumunu pekiştirdiğini ortaya koydu.

Başarının arkasında kültürel miras ve tanıtım çalışmaları var

Türkiye; tarihi mirası, kültürel zenginliği, gastronomisi, doğal güzellikleri, sürdürülebilir turizm anlayışı ve dört mevsime yayılan turizm çeşitliliğiyle uluslararası ziyaretçilerin en fazla tercih ettiği destinasyonlardan biri olmayı sürdürüyor.

Son yıllarda uygulanan tanıtım stratejileri, yeni pazarlara yönelik çalışmalar ve turizm ürünlerinin çeşitlendirilmesi de bu başarıda etkili unsurlar arasında yer aldı.

Türkiye; UNESCO Dünya Mirası alanları, müzeleri, ören yerleri, kültür rotaları ve zengin gastronomisiyle ziyaretçilerine farklı deneyimler sunarken, kültür turizmine yönelik yatırımlar da ülkenin rekabet gücünü artırdı.

Kültür turizmine yatırımlar dikkat çekiyor

Gece Müzeciliği uygulaması, Geleceğe Miras Projesi kapsamında hız kazanan arkeolojik kazılar, restorasyon çalışmaları, yeni müzeler ve kültür varlıklarının korunmasına yönelik yatırımlar sayesinde ziyaretçilerin Türkiye'de daha uzun süre konaklaması ve daha nitelikli deneyimler yaşaması hedefleniyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı öncülüğünde yürütülen uluslararası tanıtım faaliyetleri, yeni pazarlara yönelik stratejik çalışmalar ve turizmi 81 ile ve yılın 12 ayına yaymayı amaçlayan politikalar da Türkiye'nin küresel turizmdeki konumunu güçlendiren adımlar arasında yer alıyor.

Dünya

Hizmet İhracatçıları Birliği (HİB) Yönetim Kurulu Üyesi ve Sağlık Hizmetleri Komite Başkanı Mustafa Eröğüt, 2025 yılında Türkiye'ye sağlık hizmeti almak için gelen yabancı hasta sayısının 1 milyon 398 bin 580'e, sağlık turizmi gelirinin ise 3 milyar 22 milyon dolara ulaştığını hatırlattı.

Kişi başına gelir yüzde 39 arttı...

Bu yılın ilk çeyreğinde ise olumlu ivmenin devam ettiğini söyleyen Eröğüt, "Yılın ilk üç ayında 302 bin 487 uluslararası hasta ülkemizde sağlık hizmeti alırken, sağlık turizmi geliri 761 milyon 523 bin dolara ulaştı. Özellikle kişi başına düşen sağlık turizmi gelirinin önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 39 artması, ülkemizin artık sadece daha fazla hasta ağırlayan değil, aynı zamanda daha yüksek katma değer üreten bir sağlık turizmi destinasyonu haline geldiğini gösteriyor." ifadelerini kullandı.

Sağlık turizminde artık sadece hasta sayısına değil, sunulan hizmetin niteliğine de odaklanıldığını vurgulayan Eröğüt, ileri teknolojiye sahip hastaneler, uzman hekim kadroları ve uluslararası standartlardaki sağlık kuruluşlarının Türkiye'yi daha cazip hale getirdiğini ifade etti.

180 ülkeden hasta geliyor

Türkiye'nin coğrafi konumu, güçlü sağlık altyapısı ve uluslararası standartlardaki sağlık hizmetleri sayesinde çok geniş bir coğrafyaya hizmet sunduğunu dile getiren Eröğüt, şunları kaydetti:

"Avrupa, Orta Doğu, Balkanlar, Türk cumhuriyetleri ve Kuzey Afrika başta olmak üzere yaklaşık 180 ülkeden sağlık turisti ağırlıyoruz. Özellikle Almanya, Birleşik Krallık, Irak, Azerbaycan, Rusya, Libya ve Körfez ülkeleri ülkemize en yoğun hasta gönderen pazarlar arasında yer alıyor. Bunun yanında Kazakistan, Özbekistan ve diğer Orta Asya ülkelerinden gelen talepte de son yıllarda dikkat çekici bir artış gözlemliyoruz.

Sektörümüz artık yalnızca mevcut pazarlarda büyümeyi değil, yeni pazarlarda kalıcı bir varlık oluşturmayı da hedefliyor. Bu kapsamda Sahra Altı Afrika ülkeleri, Körfez ülkeleri, Doğu Avrupa, Orta Asya ve Kuzey Amerika büyük potansiyel barındırmakla birlikte, yürütülen tanıtım faaliyetleriyle Türkiye'nin sağlık turizmindeki marka bilinirliğini güçlendirmeye odaklanıyoruz."

Türkiye'de en fazla tercih edilen sağlık hizmetleri

Mustafa Eröğüt, yabancı hastaların Türkiye'de en fazla tercih ettiği sağlık hizmetlerini ise şöyle sıraladı:

-Estetik ve plastik cerrahi
-Saç ekimi
-Diş tedavileri
-Göz hastalıkları
-Ortopedi ve travmatoloji
-Kardiyoloji
-Onkoloji
-Tüp bebek tedavileri
-Obezite cerrahisi

Maliyet avantajı öne çıkıyor

Türkiye, 40'tan fazla şehirde faaliyet gösteren 1.500'ün üzerinde sağlık kuruluşu ve uluslararası akreditasyona sahip hastaneleriyle dünyanın önde gelen sağlık turizmi destinasyonları arasında gösterildiğini hatırlatan Eröğüt, Avrupa'ya kıyasla yüzde 40 ila yüzde 70 arasında değişen maliyet avantajının da önemli rol oynadığını belirtti.

Bazı tedavilerde harcama 50 bin dolara çıkıyor

Eröğüt, sağlık turizminde artık yalnızca hasta sayısındaki artışı değil, kişi başına elde edilen katma değeri de önemsediklerini belirterek, şunları söyledi:

"Kişi başı ortalama sağlık harcaması yaklaşık 2 bin 500 dolara ulaştı. Ancak özellikle onkoloji, kardiyovasküler cerrahi, robotik cerrahi, organ nakli ve kompleks tedavi süreçlerinde bu rakamın 10 bin dolar ila 50 bin dolar arasında değişebildiğini görüyoruz. Bu durum, Türkiye'nin yalnızca yüksek hacimli değil, aynı zamanda yüksek katma değerli sağlık hizmetlerinde de küresel ölçekte güçlü bir konuma ulaştığını gösteriyor."

Eröğüt, "Heal in Türkiye" platformunun uluslararası hastaların güvenilir ve yetkilendirilmiş sağlık kuruluşlarına ulaşmasını sağladığını belirterek Türkiye'nin sağlık turizminde küresel marka olma hedefi doğrultusunda tanıtım ve markalaşma çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.

AA

ABD ile İran arasında ateşkesin sona ermesi, Körfez ülkelerini de kapsayan saldırıların başlaması ve Hürmüz Boğazı'nda tanker geçişlerinin önemli ölçüde azalması, uluslararası petrol arzına ilişkin endişeleri artırdı. Gemi trafiğinin durma noktasına gelmesiyle birlikte petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş, iç piyasada akaryakıt fiyatlarını da etkiledi.

Sektör kaynaklarından edinilen bilgiye göre, 17 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatına 3,90 lira, benzinin litre fiyatına ise 1 lira zam yapılması bekleniyor.

Zammın ardından İstanbul'da benzinin litre fiyatının 65,51 liraya, Ankara'da 66,46 liraya, İzmir'de 66,75 liraya ve doğu illerinde yaklaşık 68,10 liraya yükselmesi öngörülüyor.

Motorinin litre fiyatının ise İstanbul'da 73,86 liraya, Ankara'da 74,97 liraya, İzmir'de 75,24 liraya ve doğu illerinde yaklaşık 76,70 liraya çıkması bekleniyor.

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Bu gelişmelerin etkisiyle spot altının ons fiyatı yüzde 0,4 gerileyerek 4.034,43 dolara indi.

Gram altın ne kadar?

Gram altın yüzde 0,5'e yakın düşüşle 6.097 liradan işlem görüyor.

Altın fiyatları, ABD'de haziran ayına ilişkin tüketici enflasyonunun enerji fiyatlarındaki gerilemenin etkisiyle beklentilerin altında gerçekleşmesinin ardından güçlü bir toparlanma kaydetmişti. İki haftanın en düşük seviyesinden yükselişe geçen altın, günü yüzde 2'nin üzerinde primle tamamlarken, gün içinde 4.100,49 dolar seviyesine kadar çıkmıştı.

Petrol yeniden 80 doların üzerinde

Petrol fiyatları, art arda üçüncü işlem gününde de yükselişini sürdürdü. ABD Başkanı Donald Trump'ın İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden devreye alması ve Tahran yönetiminin müzakere masasına dönmemesi halinde enerji santralleri ile köprülerin hedef alınacağını açıklaması, küresel piyasalarda arz güvenliği endişelerini artırdı.

Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla birlikte petrol fiyatlarındaki yükseliş hız kazanırken, artan enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları yeniden güçlendirebileceği ve faizlerin daha uzun süre yüksek seviyelerde kalabileceği beklentileri de desteklendi.

Petroldeki yükseliş altını baskılıyor... Gözler yeniden enflasyon ve faiz beklentilerinde

Cnbc-E'de yer alan habere göre OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, piyasaların haziran ayı enflasyon verisini büyük ölçüde geride bıraktığını, odağın ise yeniden petrol fiyatlarındaki yükselişe kaydığını söyledi.

Wong, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan çıkan gemilere yönelik deniz ablukasını sürdürmesinin petrol fiyatlarını yukarı taşıdığını belirterek, "Piyasa artık gecikmeli bir gösterge olarak görülen TÜFE verisinin ötesine bakıyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş altın üzerinde baskı oluşturuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Analistlere göre, ham petrol fiyatlarındaki artış enflasyon beklentilerini yeniden güçlendirirken, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faizleri daha uzun süre yüksek seviyelerde tutabileceği beklentisini de destekliyor. Altın, enflasyona karşı güvenli bir yatırım aracı olarak öne çıksa da, yüksek faiz ortamında getiri sağlamayan bir varlık olması nedeniyle yatırımcı ilgisinin bir kısmını kaybedebiliyor.

Piyasaların gözü ABD ÜFE verisinde: Fed'in faiz patikasına yeni sinyaller bekleniyor

ABD Merkez Bankası (Fed) yetkilileri, haziran ayında beklentilerin altında gelen enflasyon verilerini olumlu karşılarken, enflasyonda kalıcı bir düşüşten söz edebilmek için benzer verilerin önümüzdeki dönemde de sürmesi gerektiğine dikkat çekti.

Küresel piyasalar şimdi gözünü gün içinde açıklanacak ABD Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verisine çevirdi. Açıklanacak verinin, enflasyon görünümüne ilişkin yeni ipuçları sunması ve Fed'in gelecek dönemde izleyeceği para politikasına yönelik beklentileri şekillendirmesi bekleniyor.

Öte yandan, CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed'in eylül toplantısında faiz artırımı ihtimalini yüzde 76'dan yüzde 58'e düşürdü. Buna karşın aralık ayında faiz artışı beklentisi yaklaşık yüzde 80 seviyesinde fiyatlanmayı sürdürüyor.

Ekonomim

Zaman Kırılması: Türkiye'nin kaderini değiştiren anlar

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın görüntülü konuşması; darbe girişiminin psikolojik üstünlüğünü darbecilerin elinden alıp sokağa ve meşru hükümete devreden en kritik kırılma anı olarak tarihe geçti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, sadece 96 cm²'lik bir ekrandan halka bulunduğu çağrıyla 783.562 km²'lik vatan toprağının bütünlüğünü ve o vatanın sahipleri olan bir ulusun geleceğini güvence altına aldı

Mehmet Çalışkan
mcaliskan@cyh.com.tr

15 Temmuz 2016...

Bu toprakların gördüğü en karanlık ama aynı zamanda o karanlığın koynundan en parlak direnişin doğduğu gecelerden biriydi. Sadece saatler içinde bir ülkenin kaderi; Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'dan milyonlarca sivil vatandaşa, milletvekillerinden darbe karşıtı polis ve askerlere kadar canını ortaya koyan insanların omzunda yeniden yazıldı.

Cuma günleri iki gazete hazırladığımız için Habertürk'ün Taksim'deki merkez binasından geç saatlerde çıkıyorduk. Sayfaları hazırlarken ajanslara, İstanbul'da tankların yollara çıktığı yönünde haberler düşmeye başladı. Söylentilere göre; köprüye büyük miktarda bomba yerleştirildiğine yönelik ihbar alınmış, tanklar da bu nedenle Anadolu Yakası'ndan Avrupa Yakası'na geçiş yönünü kapatmak için bölgeye intikal ettirilmişti. Ancak bu söylentinin gerçekle en küçük bir ilgisi olamazdı. Eğer amaç bomba ihbarı nedeniyle Boğaziçi Köprüsü'nü kapatmak olsaydı, bu neden tanklarla yapılsındı...

Darbecilere karşı direnişin sembol yerlerinden biri olan Boğaziçi Köprüsü'nde 34 kişi şehit oldu. Bunun üzerine köprünün adı 25 Temmuz 2016'da 15 Temmuz Şehitler Köprüsü olarak değiştirildi. 15 Temmuz Şehitler Anıtı da köprünün hemen yanına yapıldı.

ÖNCE BOĞAZİÇİ KÖPRÜSÜ KAPATILDI

Konu, stratejik bölgelerin tanklarla çevrilmesi olunca, akıllara bir darbe girişiminde bulunulduğu düşüncesinin gelmesi uzun sürmedi. Önceki askeri darbelerin sadece fotoğraflarını görenler bile gelişmelerin, bir darbe girişimi olduğunu hemen anlayabilirdi. Kısa bir süre sonra da Boğaziçi Köprüsü'nün kapatıldığına, savaş uçaklarının alçak uçuş yaptığına, İstanbul ve Ankara'nın birçok noktasından asker-polis çatışmasına dair fotoğraflar ve görüntüler gelmeye başladı. Bütün gelişmeler, apaçık bir darbe girişiminde bulunulduğunu gösteriyordu.

FLU ORTAM NETLEŞTİ

Ancak darbe hafızamızla, yaşananlar arasındaki çelişki gözümüzün önündeki fotoğrafı net olarak görmemize engel oluyordu. Öyle ya; darbe, herkesin dışarıda olduğu saatlerde değil, derin uyku halinin yaşandığı sabaha karşı saatlerde gerçekleştirilirdi. İnsanlar, darbe olduğunu ancak sabah uyandığında öğrenirdi. Flu ortam, Başbakan Binali Yıldırım'ın açıklamasıyla netleşti. Evet, bir darbe girişiminde bulunuluyordu.

"Bir kalkışma ihtimali üzerinde duruyoruz. Belli ki emir komuta zinciri olmadan asker içerisindeki bazı kişilerin kanunsuz bir eylemi söz konusu. Ancak milletimiz bilsin ki demokrasiye herhangi bir zarar getirecek hiçbir faaliyete izin verilmeyecek. Türkiye Cumhuriyeti hükümeti vatandaşın, milletin seçtiği, milletin iradesini temsil eden hükümet işbaşındadır. Onun işbaşından gitmesi ancak milletin kararıyla olur, bu bilinmelidir. Bu kalkışmada bulunanlar, bu kanunsuz eylemin içinde olanlar da en ağır şekilde bedelini ödeyecektir."

Dış güçlerin işgali olabileceğine yönelik karanlık düşünceler, uyanıkken görülen kabusu daha da derinleştirirken, herkes gibi benim de en büyük korkum şöyleydi; "Allah korusun, başarılı olurlarsa ne olur? O kadar can gidecek; on yılların emeği, fedakârlığı yitip gidecek. Kim bilir kaç neslin hayalleri, umutları yerle yeksan olacak..."

Temsili fotoğraf

YA O İHBAR YAPILMAMIŞ OLSAYDI YA CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN'IN HALKA SESLENMESİ ENGELLENSEYDİ

Bir süre sonra darbe girişiminde bulunan örgütün FETÖ olduğu, dış güçlerin doğrudan bir askeri desteği olmadan gerçekleştirildiği anlaşıldı anlaşılmasına ama tehlike yine de büyüktü.

• Ya darbecilerin elini ayağına dolaştıran o ilk ihbar yapılmasaydı.

• Ya Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Marmaris'te kaldığı otelden biraz geç çıksaydı da kendisine suikast düzenlemek için harekete geçen darbecilerle karşılaşsaydı. Bunun sonucunda ya telefon ekranından halkı darbe girişimine karşı direnişe geçmeye davet edemeseydi?

O zaman neler olurdu?

PLANLANAN SAAT ASLINDA 16 TEMMUZ SAAT 03.00'TÜ

Uğursuz geceyi bir destana dönüştüren ilk kırılma kamuoyunun henüz büyük tehlikeden haberdar olmadığı o kritik saatlerde; yani 14.20 ila 21.00 arasında gizliydi. Darbe planlayıcılarının stratejisi, Türk siyasi tarihindeki önceki askeri müdahalelerde olduğu gibi, sinsi bir baskın etkisi yaratmak üzerine kuruluydu. Planlanan asıl saat, 16 Temmuz sabaha karşı 03.00 idi. Çünkü o saatte şehirler tamamen uykuya çekilmiş, sokaklar boşalmış, medya organları nöbetçi kadrolara devredilmiş ve devlet bürokrasisi gafil avlanabilecek bir sessizliğe bürünmüş olacaktı. Darbeciler, akılları sıra ülkenin yönetimini ele geçirme planı yapmıştı yapmasına ama hesap edemedikleri, vatansever bir milletin ve onun bağrından çıkan vatansever devlet adamlarının basiretiydi.

TARİHİ EMRİN YAYIMLANMASIYLA DARBECİLER PANİKLEDİ

Bir ihbar üzerine MİT Müsteşarı Hakan Fidan ile Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar arasında Karargâh'ta yapılan gizli zirvenin ardından, saat 18.30'da o tarihi emir yayımlanarak Türkiye hava sahası her türlü askeri uçuşa tamamen kapatıldı. Orgeneral Akar, ayrıca Ankara Garnizon Komutanı Korgeneral Metin Gürak'ı arayarak hiçbir tankın ve zırhlı aracın birlik dışına çıkarılmamasını emretti. Bu emirler, ihanet tekerine çomak soktu.

Temsili fotoğraf

KUSURSUZ SANILAN PLANLARI BÜYÜK BİR KAOSA DÖNÜŞTÜ

Karargâh'taki zirveyle ortaya çıkan bu ani ve kararlı refleks, darbecilerin yüzündeki maskeyi düşürdü. Darbeciler, deşifre olmanın getirdiği büyük bir panikle, 'Baskın basanındır' refleksine sığınarak sabaha karşı 03.00'te başlatacakları ihaneti, 7 saat öne çekerek saat 21.00 sularında düğmeye bastı. Bunun sonucunda da hainlerin kusursuz sandığı plan, onlar için devasa bir kaosa dönüştü. Sokakların henüz canlı, insanların ayakta olduğu bir zaman diliminde tankların caddelere çıkması, cuntanın tüm lojistik avantajını elinden aldı.

ÖLDÜRMEKLE TEHDİT ETTİLER

Darbeciler; emir-komuta zincirinin sağlıklı bir şekilde işlemesi için Orgeneral Hulusi Akar'ı kendi taraflarına çekmek istedi. Makam odasını basan darbeciler, Orgeneral Akar'ı öldürmekle tehdit etti. Kendisi, yüzüne doğrultulan silahı umursamadan sert bir şekilde darbecilere karşı çıktı. Orgeneral Akar, bunun üzerine darbeciler tarafından rehin alındı.

Temsili fotoğraf

KORSAN BİLDİRİ BİR MİLLETİN GELECEĞİNİ ESİR ALMA HAMLESİYDİ

Tanklar paletlerini insanların üzerine doğru sürdüğünde, hainlerin kontrolündeki uçaklardan bomba, helikopterlerden kurşun yağdığında sokaklarda dehşet, evlerde ise ağır bir belirsizlik havası hâkimdi. Hainlerin TRT ekranlarında silah zoruyla okuttuğu o karanlık korsan bildiri, bir milletin geleceğini esir alma hamlesiydi.

Darbeciler, TRT spikeri Tijen Karaş'a bildiriyi silah zoruyla okuttu.

ETTEN DUVARA ÇARPTILAR

MİT Müsteşarı Hakan Fidan ile Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar'ın basiretiyle saat 21.00 sularına çekilen o karanlık girişim, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın tarihi çağrısıyla büyük bir direnişe dönüştü. Hainler; tankların önüne gövdelerini siper eden, etten ve kemikten devasa bir duvara çarptılar. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuşmasının ardından minarelerden yükselen selalar, adeta bir seferberlik çağrısına dönüştü; her yaştan ve her görüşten insan, vatan toprağını korumak için tek bir yürek oldu."

O gece yaşananlar, sadece bir askeri kalkışma değil; kökü dışarıda, kolları devletin kılcal damarlarına sızmış bir ihanet şebekesinin eliyle Türkiye Cumhuriyeti'ni işgal etme, milletin iradesini bertaraf etme ve Cumhuriyet'in değerlerini yıkma teşebbüsüydü. 15 Temmuz; tankla, uçakla, helikopterle saldıran darbecilere karşı, yalın göğsüyle siper olan bir milletin destanı olarak tarihe kazındı.

15 Temmuz 2016 gecesi yaşanan hain darbe kalkışması, Türkiye siyasi tarihinin en kırılgan, en karanlık ama aynı zamanda bir milletin kaderini kendi elleriyle yazdığı en destansı dönemeci oldu.

ÇANAKKALE RUHUNUN TAZELİĞİNİ DÜNYAYA HAYKIRDI

O dehşet gecesinde; tankların karşısına sadece bedenleriyle dikilen kahramanların, hakikati haykırmaktan çekinmeyen medyanın ve vatanına sadık emniyet güçlerinin sergilediği direniş, yalnızca bir darbeyi bertaraf etmedi; bu topraklarda Çanakkale ruhunun hâlâ taptaze yaşadığını tüm dünyaya gösterdi. 15 Temmuz 2016 gecesi yaşanan hain darbe kalkışması, Türkiye siyasi tarihinin en kırılgan, en karanlık ama aynı zamanda bir milletin kaderini kendi elleriyle yeniden yazdığı en destansı dönemeci olarak tarihteki yerini aldı.

CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN, ÇAĞRISIYLA ULUSUN GELECEĞİNİ GÜVENCE ALTINA ALDI

Tam o ölümcül sessizlik anında, saat 00.24'te, Türkiye'nin kaderini değiştiren bir görüntülü konuşma bağlantısı gerçekleşti. O kritik anlarda aynı zamanda Türkiye'nin Başkomutanı olan Cumhurbaşkanı Erdoğan, sadece 96 cm²'lik bir cep telefonu ekranından halka seslenerek 783.562 km²'lik vatan toprağının bütünlüğünü ve bu vatanın sahibi olan koca bir ulusun geleceğini güvence altına aldı.

Eğer Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan halka çağrıda bulunamasaydı, gecenin seyri değişecek ve buna bağlı olarak Türkiye'nin geleceğine ipotek konulacaktı. Zira bu çağrının en somut etkisi; o ana kadar ne olduğunu tam olarak anlamayan milyonlarca kişinin tekbirler eşliğinde, "Vatan sana canım feda" ve "Ne mutlu Türk'üm diyene" sloganlarıyla sokaklara, meydanlara ve havalimanlarına akın etmesi oldu. Darbecilere karşı duran vatandaşların arasına katılan bu kitleler, darbe girişiminin püskürtülmesinde en kritik rolü üstlendi.

İKİ HAYATİ DÖNÜM NOKTASI VARDI

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın vakur bir edayla halka seslenişinin ortaya çıkardığı iki hayati dönüm noktası vardı.

Birincisi, darbe bildirisinin TRT'de zorla okutulmasının yarattığı bilgi kirliliği ve psikolojik baskı, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Meydanlara davet ediyorum" mesajıyla kırıldı. Bu çağrı yapılmasaydı, vatandaşlar güvenilir bir kaynaktan talimat beklemeye devam edebilir; sokağa çıkma kararı kişisel inisiyatiflere kalacağı için kitlesel direnç çok daha geç ya da zayıf başlayabilirdi. Erdoğan'ın hayatta ve özgür olduğu, üstelik kararlı bir duruş sergilediği bu yayınla kanıtlanmamış olsaydı, darbecilerin "Yönetime el koyduk, her şey kontrolümüz altında" propagandası geniş kitleler tarafından çok daha kolay kabullenilebilirdi."

NET BİR EYLEM PLANINA DÖNÜŞTÜ

İkincisi, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çağrısı, direnişin koordinasyon merkezini doğrudan sokağa, yani hakkını savunan sivil halkın göğsüne taşıdı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın dudaklarından dökülen; "Milletimizi illerimizin meydanlarına davet ediyorum... Milletin gücünün üstünde bir güç ben tanımadım" sözleri, milyonlar için darbecilerin üzerine sel olacakları net bir eylem planına dönüştü.

DARBECİLERİN LOJİSTİK HAREKET ALANI KISITLANDI

Halkın ve polisin sokakları doldurması, darbeci askerlerin lojistik hareket alanını ciddi şekilde kısıtladı. Eğer tankların önüne çıkan kitleler olmasaydı, darbe girişiminde yer alan birlikler, başta İstanbul ve Ankara'daki stratejik noktalar olmak üzere planladıkları mevzileri çok daha hızlı ve kalıcı şekilde tahkim edecekti. Örneğin, İstanbul Atatürk Havalimanı halk tarafından kontrol altına alınmasaydı, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın uçağının oraya inmesi imkânsız hale gelecekti. Nitekim darbecilerin kontrolündeki savaş uçaklarının düşürmek için peşine düştüğü Cumhurbaşkanlığı uçağının, bir aldatmacayla THY uçuş kodunu kullanarak sivil bir yolcu uçağı gibi piste başarıyla inmesi de gecenin en önemli kırılma noktalarından biri oldu.

DARBE GERÇEKLEŞTİRİLMİŞ OLSAYDI NELER OLACAKTI?

Darbe girişiminin ardından yürütülen soruşturmalarda deşifre edilen ve adalete teslim edilen bu karanlık yapı emellerine ulaşsaydı, Türkiye için sonu gelmez karanlık bir dönem başlayacaktı.

♦️ SANDIK İRADESİ RAFA KALKACAKTI

İlk olarak anayasal düzen tamamen askıya alınacak, TBMM kapatılacak, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere tüm seçilmiş hükümet üyeleri tutuklanacaktı. Darbe bildirisinde kendilerine 'Yurtta Sulh Konseyi' adını veren cunta yönetimi, ülkeyi sıkıyönetim kanunlarıyla ve kararnamelerle yönetmeye başlayacaktı. Demokrasi ve sandık iradesi, belirsiz bir tarihe kadar tamamen rafa kalkacaktı.

♦️ CUMHURİYET'E BAĞLI OLANLAR TASFİYE EDİLECEKTİ

FETÖ; uzun yıllardır sızdığı TSK, yargı, emniyet ve bürokrasi kadrolarını tamamen kendi zihniyetine göre yeniden yapılandıracaktı. Kendilerinden olmayan, cumhuriyet değerlerine bağlı farklı siyasi görüşteki tüm devlet memurları, askerler ve hâkimler tasfiye edilecek; yerlerine örgüt militanları yerleştirilecekti. Liyakat sistemi tamamen yok olacak, devlet mekanizması tek bir merkeze ve lidere bağlı bir gölge devlete dönüşecekti.

♦️ İÇ SAVAŞ ÇIKACAKTI

Darbeye karşı halkın ve vatansever güçlerin direnç göstermesiyle cunta yönetimi acımasızca şiddete başvuracak, sert askeri müdahaleler ülkeyi bir iç savaş ortamına sürükleyecekti.

♦️ EKONOMİ ÇÖKECEK, DIŞA BAĞIMLI HALE GELİNECEKTİ

Siyasi istikrarsızlık, iç savaş ve hukukun tamamen yok olmasıyla ekonomi çökecekti. Uluslararası yatırımcılar güvenli liman arayışıyla paralarını hızla ülkeden çekecek, Türk lirası tarihi bir değer kaybı yaşayacak, enflasyon ve işsizlik kontrol edilemez boyutlara ulaşacaktı. Dünya ülkeleri Türkiye ile ilişkilerini donduracak, ağır ekonomik ve siyasi yaptırımlar uygulayacaktı.

♦️ TERÖR TEHDİDİ ARTACAKTI

Ordu ve emniyet teşkilatının kendi içindeki çatışmalar ve tasfiyelerle zayıflaması, Türkiye'nin sınır güvenliğini tehlikeye atacak; PKK ve DEAŞ gibi terör örgütleri oluşan bu otorite boşluğundan yararlanarak eylemlerini artıracaktı. Türkiye kendi bağımsız dış politikasını yürütemez hale gelecek, bölgesel çıkarlarını korumakta tamamen aciz kalacaktı. Bütün bunların sonucunda Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığı ve toplumsal huzuru onlarca yıl geriye gidecekti.

Hainlerin planlamadaki stratejisi; Türk milletinin vatansever emniyet güçleri, halkı ve siyasileriyle birlikte gösterdiği "Can veririz, vatanı vermeyiz" refleksiyle çöktü. İşte bu yüzden 15 Temmuz, sadece bastırılmış bir darbe girişimi değil; acıyla, gözyaşıyla ama en çok da bükülmez bir iradeyle yazılmış toplumsal bir direniş destanı olarak tarihin altın sayfalarında yerini aldı.

SON KALINTILARI DA KAZINDI

23 Temmuz 2016'da Resmî Gazete'de yayımlanan Kanun Hükmünde Kararname ile FETÖ'ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen 35 sağlık kurum ve kuruluşu; 1.043 özel öğretim kurumu, özel öğrenci yurdu ve pansiyonu; 1.229 vakıf ve dernek; 19 sendika, federasyon ve konfederasyon ile 15 vakıf yükseköğretim kurumu kapatıldı.

TÜRKİYE DÜŞMANLARINA GÖZDAĞI VERİLDİ

15 Temmuz darbe girişimini protesto etmek ve Türkiye’de darbe dönemlerinin kapandığını yurt içinde ve yurt dışındaki herkese haykırmak amacıyla büyükşehirlerden köylere kadar her yerde çeşitli etkinlikler düzenlendi.

Bu etkinliklerin en büyüğü toplumun her kesiminden ve yaş grubundan yoğun katılımın sağlandığı İstanbul'daki Yenikapı Mitingi oldu. 7 Ağustos 2016'da 5 milyon kişinin katılımıyla gerçekleşen bu etkinlikte, Türkiye'deki demokrasi düşmanlarına karşı gözdağı verildi.

MİLLÎ GÜN İLAN EDİLDİ

15 Temmuz, 29 Ekim 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 6752 sayılı yasayla "Demokrasi ve Millî Birlik Günü" adıyla bu yıl 10'uncu yılını kutladığımız demokrasi zaferi, Türkiye'nin millî günlerinden biri olarak ilan edildi.

DAKİKA DAKİKA NELER OLDU?

15 Temmuz 2016 gecesi gerçekleştirilen darbe girişiminin resmi raporlar ve yargı kayıtları ışığında dakika dakika kronolojisi şu şekilde;

♦ Saat 14.45

İlk İstihbarat

Kara Havacılık Komutanlığı'nda pilot olarak görev yapan A.H. isimli Binbaşı, Ankara'daki MİT binasına giderek MİT'e helikopterle saldırı olacağı yönünde ihbarda bulundu. İstihbarat görevlileri tarafından acil koduyla sorgulanan Binbaşı A.H. kendisine MİT Müsteşarı Hakan Fidan'ı kaçırma görevi verildiğini söyledi. Binbaşının verdiği bilgiler anında MİT Müsteşarı Fidan ile paylaşıldı. Devletin zirvesinde kurulan hızlı alarm zinciri darbecilerin hesaplamadığı bir reaksiyona yol açtı.

Hakan Fidan, 4 Haziran 2023'ten bu yana Dışişleri Bakanlığı görevini yürütüyor.

♦ Saat 15.22

Sıkıyönetim Talimatı

Bunun üzerine darbeciler, ilk fiili hamleyi ele geçirdikleri TSK mesaj sistemi üzerinden yaptı. Genelkurmay'dan TSK mesaj sistemine giren FETÖ'cüler kontrollerinde olan birliklere 'Harekat Yıldırım Planı' başlığıyla 20 maddelik sıkıyönetim talimatı gönderdi. Tuğgeneral Mehmet Partigöç ve Kurmay Albay Cemil Turhan imzalı bildirinin eklerinde sıkıyönetim komutanlıkları, sıkıyönetim mahkemelerinde görevlendirilecek personel listeleri, Ankara ve İstanbul Asayiş ve Takviye Planı bulunuyordu. Saat 03.00 itibarıyla yönetime el konulacağının kaydedildiği talimatta sokağa çıkma yasağının ise 06.00'da başlayacağı belirtildi.

♦ Saat 16.03

Saldırı ihbarı Genelkurmay Başkanlığı'na ulaştı

MİT, Binbaşı A.H'den alınan bilgiler doğrultusunda harekete geçerek saldırının nasıl gerçekleşeceğine dair detayları Genelkurmay Başkanlığı'na kriptolu faksla iletti. MİT tarafından verilen bilgi, Genelkurmay Karargâhı'nda; Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Salih Zeki Çolak ve Genelkurmay 2. Başkanı Orgeneral Yaşar Güler'in katılımıyla değerlendirildi. Saat 16.30'da ise MİT Müsteşar Yardımcısı Genelkurmay Karargâhı'na giderek Genelkurmay 2'nci Başkanı Yaşar Güler ile görüştü.

Orgeneral Hulusi Akar, 10 Temmuz 2018 - 5 Haziran 2023 arasında Millî Savunma Bakanı olarak görev yaptı.

♦ Saat 18.15

Genelkurmay'dan tüm birliklere acil emir

Genelkurmay Başkanlığı'ndaki toplantılar devam ederken saat 18.30 sıralarında MİT Müsteşarı Hakan Fidan karargâh nizamiyesinden giriş yaptı. Saat 19.20'ye kadar süren toplantılara MİT Müsteşarı Hakan Fidan da katıldı. Bu toplantıda birliklere acil kodlu üç emrin geçilmesi kararlaştırıldı.

♦ Saat 19.20

Hulusi Akar'ın emri

Genelkurmay Başkanlığı'ndan yapılan değerlendirme sonucunda, Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar'ın imzasıyla TSK'nın tüm kuvvetlerine şu emir gönderildi; "Türk hava sahasında ikinci bir emre kadar hiçbir askeri hava aracı havalanmayacak. Havada bulunanlar derhal üslerine dönecek. Tank ve zırhlı araçlar başta olmak üzere tüm araçların hareketleri durdurulacak."

Temsili fotoğraf

♦ Saat 21.00

Darbeciler harekete geçti

Deşifre olduklarını anlayan darbeciler harekete geçti. MİT'te olağanüstü hareketlilik ve Genelkurmay Başkanlığı'nda yapılan toplantı sonrası cuntacılar darbe planlarının deşifre olduğunu anladı. Darbeciler, 16 Temmuz saat 03.00'te gerçekleştirmeyi planladıkları darbe girişimini erkene alarak 'Harekat Yıldırım' planının bütün safhalarını başlattı.

♦ Saat 21.05

İlk şehit verildi

Darbeciler bütün önlemlere rağmen Genelkurmay Başkanlığı'nı işgal etti. Genelkurmay Başkanlığı'nda yapılan kritik terör toplantısı, MİT'ten gelen ihbarla yarıda kesildi. İhbarın ardından yapılan toplantı sonrası TSK'nın tüm birliklerine gönderilen 4 talimattan ilki olan uçuş yasağına ilişkin işlemler tamamlanarak havadaki 36 uçak, filolarına indirildi. Darbe girişiminin başlamasıyla Genelkurmay Başkanlığı Karargâhında hareketli saatler de başlamış oldu. İlk olarak Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar'ın korumalarından bazıları vuruldu. Akar'ın yaveri Yarbay Levent Türkkan, Emir Subay Yardımcısı Yüzbaşı Serdar Tekin ve Özel Kuvvetler'de görevli silahlı askerler, Akar'ın çalıştığı odaya girdi ve komutanı gözaltına almaya kalkıştı. Akar'a silah zoruyla darbe bildirisi imzalatmaya çalışıldı. Bildiriyi imzalamayı reddeden Akar'ın bu sefer de kemerle boğazı sıkıldı. Bu esnada Genelkurmay İkinci Başkanı Orgeneral Yaşar Güler de yakın ekibinden bir subay tarafından silah zoruyla rehin alındı. Genelkurmay Başkanlığı binasından silah seslerinin geldiğini öğrenen Başbakanlık Kızılay Binası koruma personeli, 21.35 civarı bu durumu Başbakanlık Koordinasyon Merkezine iletti. Bu ihbar üzerine Başbakanlık tarafından aranan Silahlı Kuvvetler Komuta Harekât Kontrol Merkezi yetkilileri, silah seslerinin yapılan tatbikattan kaynaklandığını söyledi. Bu olağanüstü gelişmeler üzerine Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Salih Zeki Çolak, Akar'ı aradı. Telefonu açan isimse Akar'ın yaveri Yarbay Levent Türkkan oldu. "Komutanım, Genelkurmay Başkanımız sizi ve özellikle Kurmay Başkanımız İhsan Uyar'ı Karargâha bekliyor" diyerek Türkkan, Çolak'ı Karargâha çağırdı. Karargâha gelen Çolak ve Kurmay Başkanı Orgeneral İhsan Uyar Genelkurmay Karargâhının girişinde cuntacılar tarafından derdest edildi. Bu duruma engel olmaya çalışan koruma astsubayı Kıdemli Başçavuş Bülent Aydın darbeciler tarafından şehit edilirken koruma Müdürü Yüzbaşı Burak Akın yaralandı. Bülent Aydın, darbe girişiminin ilk şehidi oldu. Orgeneral Hulusi Akar, helikopterle Akıncı'daki 4. Ana Jet Üs Komutanlığı'na götürüldü.

Şehit Kıdemli Başçavuş Bülent Aydın

♦ Saat 21.14

Darbecilerin WhatsApp yazışmaları deşifre oldu

Darbe planının bütün safhalarını hayata geçiren cuntacı askerler, darbe girişimini koordine etmek için WhatsApp'ta grup oluşturdu. Binbaşı Mehmet Murat Çelebioğlu tarafından kurulan grupta yapılan yazışmalarda sivil vatandaşlara yönelik vur emri; "Ezin, yakın, taviz yok" gibi ifadelerle verildi. Darbeci askerlere verilen talimatlar arasında halktan ve polislerden mukavemet gösterenlere yapılan ve yapılması istenen kanlı müdahale talimatları da yer aldı. FETÖ mensuplarının darbe gecesi yaptıkları yazışmalarda kan donduran ifadeler kullandıkları, girişimi engellemeye çalışan kalabalıkların ateşle dağıtılması talimatının açık bir şekilde verildiği tespit edildi. Dökümleri yapılan yazışmalardan bazıları şöyleydi;

- Yarbay Muzaffer Düzenli... Tekrar Emri. İletiyorum. Toplanan kalabalıklar ateşle dağıtılacak.

- Albay Müslüm Kaya... İş makinelerini AKOM'a yaklaştırıyorlar. Arkadaşlar, ateş ediyor.

- Albay Uzay Şahin... Ateşle karşılık verin, yaklaştırmayın.

- Binbaşı Mehmet Karabekir... Sahada biri olarak kalabalığa ateş ediyorum, bekliyorum. Tekrar tekrar kontrollü kullanın, dağılıyorlar. 10 - 15 kişi pert. İnsiyatif kaybetme yok.

♦ Saat 21.30

Cumhurbaşkanı Erdoğan sefer namazı kıldı

Marmaris'te tatilde olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ülke genelinde yaşanan olağanüstü gelişmelerin darbe girişimi olduğunu öğrendikten sonra 2 rekât sefer namazı kıldı. Namazın ardından Erdoğan, süreci yönetmeye başladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ihanet girişimini öğrenip süreci yönetmeye başladığı sıralarda cuntacılar, Samandıra Askeri Hava Üssü’nden 5 helikopterle darbe girişimine destek vermek için kalkış yaptı. Helikopterlerden biri, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a suikast girişimi için Çiğli Ana Jet Üssü'nde hazırlık yapan darbeci askerlerin yanına gitti. Diğer 4 helikopter ise İstanbul'daki darbeci askerlere lojistik destek sağlamak için; İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Emniyet Müdürlüğü, Vodafone Arena ve Boğaziçi Köprüsü'ne uçuş yaptı. Samandıra Askeri Hava Üssü'nden kalkan helikopterde bulunan destek ekibinin de saat 22.00 sıralarında Çiğli Ana Jet Üs Komutanlığı'na ulaşmasıyla birlikte Erdoğan'ın Marmaris'te kaldığı otele baskın yapacak MAK ve SAD ekipleri, baskın için hazırlık yapmaya başladı.

♦ Saat 21.45

Köprüler askerler tarafından kapatıldı

Boğaziçi Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü Anadolu'dan Avrupa'ya geçiş yönü darbeci askerler tarafından trafiğe kapatıldı. Köprülerde tankları gören vatandaşlar ne olduğunu anlayamadı. Boğaziçi Köprüsü'nde, Anadolu - Avrupa istikametinde trafik tamamen durduruldu. Köprüden askeri tankın geçişi televizyon ekranlarına yansıdı.

♦ Saat 21.50

İstanbul'da eş zamanlı baskınlar başladı

İstanbul'da eş zamanlı olarak birçok merkeze baskınlar yapılmaya başlandı. Darbecilerin ilk hedefi ise Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) oldu. Kendilerine yönelik müdahaleyi engellemek için AKOM'a baskın yapan darbecilerin bir diğer hedefi ise Avrupa ve Anadolu yakası arasındaki bağlantıyı sağlayan köprüler oldu. Köprüleri kapatan darbeci askerler, kendilerine soru soran vatandaşlara, sıkıyönetim ilan edildiğini söyledi. Aynı dakikalarda Adana'da bulunan İncirlik Üssü'nden ise 1 ve 2 numaralı tanker uçakları, darbeci askerlerin kullandığı F-16'lara yakıt ikmali gerçekleştirmek üzere art arda havalandı. Darbecilerin hedefindeki bir diğer önemli nokta ise İstanbul Valiliği idi. Esenler'de bulunan 47. Motorlu Piyade Alayı'ndan darbeci askerler, İstanbul Valilik binasını işgal etmek için yola çıktı.

♦ Saat 22.00

Tankları kullanan darbeciler 6 vatandaşı şehit etti

Tatbikat gerekçesiyle Kuleli Askerî Lisesi'ne çağrılan bir grup askeri öğrenci Çengelköy Karakolu'nu ele geçirmek üzere okuldan çıkarak karakola doğru harekete geçti. Bu sıralarda Habibler Topkule Kışlası'ndan çıkan darbeci askerler ise Bayrampaşa Çevik Kuvvet'in önüne geldi. Topkule Kışlası'ndan hareket eden zırhlı araçlar ve tanklar Esenler civarında ilerlerken, sokağa çıkan vatandaşlar tarafından durdurulmak istendi. Zırhlı araçlar, vatandaşların üzerinden geçerek 6 vatandaşı şehit etti. Saatler 22.25'i gösterdiğinde İstanbul Atatürk Havalimanı tanklarla bölgeye gelen darbeci askerler tarafından ele geçirildi. Anadolu yakasında bulunan bir grup asker de Sabiha Gökçen Havalimanı'nı ele geçirmek için baskın gerçekleştirdi. Her iki havalimanı da darbeciler tarafından ele geçirildi. İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü'ne doğru hareket eden 66'ncı Zırhlı Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı'ndan çıkan askeri birlikler saat 22.30'da Vatan Caddesi'ne geldiklerinde sokağa çıkan halka ateş açmaya başladı. Bundan 15 dakika önce İl Emniyet Müdürü Dr. Mustafa Çalışkan ve ekibi emniyetten çıkış yaptı. Çalışkan ve ekibi konvoy halinde 15 Temmuz Şehitler Köprüsü'ne hareket etti. Saat 22.49'da İstanbul 2'inci Zırhlı Tugay'ından işgal edilen bu noktalara takviye gönderildi. Aynı saatlerde Şırnak'ın Cizre ilçesinde, cami hoparlöründen çağrı yapılması üzerine hükumet konağı önünde toplanan vatandaşlar Dicle Nehri üzerindeki köprüde darbeci askerleri engelledi.

♦ Saat 22.01

Hulusi Akar Akıncı Üssü'ne götürüldü

Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar'ın Akıncı Üssü'ne götürülmesinin ardından Karargâh'ta silah sesleri duyulmaya başlandı. Darbe karşıtı asker ve polisler Genelkurmay Başkanlığı'nı işgal eden cuntacı askerlerle çatışmaya girdi. Çatışma sırasında Cobra tipi askeri helikopterlerden Genelkurmay önündeki polislerin üstüne ateş açıldı. Cuntacı askerler tarafından ele geçirilen Karargâh'ın önüne saat 22.40 civarı çok sayıda ambulans gelmeye başladı.

♦ Saat 22.10

Çankaya Köşkü'nde olağanüstü toplantı

Genelkurmay’dan gelen çatışma haberleri üzerine Başbakanlık Müsteşarı Fuat Oktay'ın başkanlığında Çankaya Köşkü'nde bir koordinasyon merkezi kuruldu. Aynı saatlerde İçişleri Bakanlığı da tüm valilikleri ve il emniyet müdürlüklerini arayarak alarma geçmeleri talimatı verdi. İçişleri Bakanlığı, bütün polisleri göreve çağırdı ve izinleri iptal etti.

♦ Saat 22.25

Atatürk Havalimanı ele geçirildi

İstanbul Atatürk Havalimanı tanklarla bölgeye gelen darbeci askerler tarafından ele geçirildi. Saat 22.54'e geldiğinde kule dâhil havalimanı kontrolü tamamen darbecilerin eline geçti.

♦ Saat 22.30

Çankaya Köşkü üzerinde dronlar uçmaya başladı

Bakanlar, Çankaya yerleşkesine intikal etmeye başladı. Koordinasyon merkeziyle birlikte gerekli tedbirlerin alınması için çalışmalar başlatıldı. Bu sıralarda Çankaya Köşkü üzerinde uçmaya başlayan kimliği belirsiz dronlara güvenlik görevlileri uzun namlulu silahlarla ateş açarak bölgeden uzaklaştırdı.

♦ Saat 22.38

MİT yerleşkesine ateş açıldı

Ankara Yenimahalle'de bulunan MİT kampüsüne askeri helikopterlerden ateş açıldı. MİT'in çevre güvenliğini sağlayan unsurlar kısa ve uzun namlulu silahlarla saldırıya silahla karşılık verdi. Çatışmanın ardından darbeci askerler geri çekilmek zorunda kaldı.

♦ Saat 23.00

Darbeciler, TRT binasını işgal etti

TRT'nin Ankara’daki Or-An Yerleşkesi'ne giriş ve çıkışları kontrol etmekle görevli polis ekibini aşan 300 darbeci asker TRT binasını işgal etti. TRT’nin televizyon ve internetteki yayınlarının durdurulmasından sonra Yarbay Ümit Gençer TRT ekranlarında 'Yurtta Sulh Konseyi'nin hazırladığı bildiriyi okumak için kamuflajını çıkartıp tören kıyafetini giydi. Başbakan Binali Yıldırım da aynı saatlerde TRT'de canlı yayına bağlanmak istedi. Ancak TRT'nin darbecilerin işgalinde olması nedeniyle bağlantı sağlanamayınca NTV ile temasa geçildi. NTV'nin yayınına bağlanan Başbakan Yıldırım, yaşananların bir kalkışma olduğunu söyledi. Kara Kuvvetleri Komutanlığı Karargâhı'nda nizamiyede nöbet tutan Er Müslüm Uzun, Tümgeneral Ali Doğan İnce'yi almaya gelen 4 cuntacıyla tek başına çatışmaya girdi. Nizamiyedeki bir uzman çavuşu ağır yaralayan cuntacılar, kurşun yağdıran erle baş edemeyince geldikleri aracı bırakarak kaçtı.

♦ Saat 23.02

İstanbul işgal altında

Darbeci askerlerin İstanbul’da ele geçirmeyi planladıkları bir diğer önemli merkez ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi oldu. İBB'nin önüne gelen cuntacı askerler, bina etrafında konuşlanmaya başladı. Darbeci askerleri kapıda karşılayan İBB Sivil Savunma Sekreteri Mehmet Tunç, cuntacı askerler için yemek hazırlattı. İBB'ye yürüme mesafesinde olan İstanbul Emniyet Müdürlüğü'nü işgal etmek için 66'ncı Zırhlı Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı'ndan gelen tanklar, emniyet güçleri ve vatandaşların hafriyat kamyonlarının kurdukları barikatla engellendi. Aynı saatlerde 47. Motorize Piyade Alay Komutanlığı'ndan 9 rütbeli 69 darbeci asker de AK Parti İstanbul İl Başkanlığı'nın önüne geldi. Darbeciler AK Parti İl Başkanlığı binasını ele geçirmeye çalıştı. İstanbul'da önemli gördükleri noktaları aynı anda işgal etmeye başlayan cuntacılar, saat 23.11'de İstanbul Valiliği'ne, saat 23.20'de Taksim Meydanı'na girdi. Saat 23.44'te Borsa İstanbul işgal edilirken, eş zamanlı harekete geçen darbeci bir grup asker de Harbiye’deki TRT İstanbul Radyosu’na girdi. Atatürk Havalimanı'nda saat 23.55’te ise uçuş kontrol kulesini ele geçirdiler.

♦ Saat 23.05

Uçağı inişe zorlandı

Erzurum'da bulunan İçişleri Bakanı Efkan Ala, Ankara'ya gitmek için harekete geçti. Uçağın, Malatya'ya inişe zorlanması için Tuğgeneral Kemal Mutlum, 8'inci Ana Jet Üssü Harekât Komutanı Albay Özkan Edip Akgülay'a emir verdi.

Efkan Ala, 24 Kasım 2015 - 31 Ağustos 2016 arasında İçişleri Bakanı olarak görev yaptı.

♦ Saat 23.15

Özel Kuvvetler Komutanı Zekai Aksakallı'nın aracının önü kesildi

Genelkurmay Başkanlığı'ndaki kritik toplantıdan saat 19.00'da ayrılan Özel Kuvvetler Komutanı Zekai Aksakallı, bir arkadaşının düğünü için gittiği Gazi Orduevi'nden 21.30 sıralarında çıktı. Aksakallı'nın aracı ana yola çıkarken önü kesildi. Alıkonulmak istenen Aksakallı, pusudan kurtularak Harp Okulu taraflarında güvenli bir eve geçti. Saat 23.45 civarında Zekai Aksakallı Paşa'yı almaya giden koruma ekibine ise spor okulu girişinde helikopterle füzeli saldırı düzenlendi. Bu saldırıdan yaklaşık 10 dakika sonra Adana Tümen Komutanı Tümgeneral Osman Erbaş'ı arayan Aksakallı, İncirlik'in kritik olduğunu belirterek gerekli önlemlerin alınmasını söyledi.

♦ Saat 23.18

Darbeci askerlerin uçakları Akıncı Üssü'nden kalktı

TBMM, Gölbaşı Özel Harekât Daire Başkanlığı, Ankara Emniyet Müdürlüğü ve TÜRKSAT'ı bombalayan savaş uçakları, Ankara Kazan'daki Akıncı Üssü'nden kalktı. Ankara'nın Gölbaşı ilçesindeki Polis Özel Harekât Eğitim Merkezi, darbeci Albay Ahmet Tosun'un talimatıyla savaş uçakları tarafından bombalandı. Hava saldırısı sonucu 17 polis şehit oldu. Bombayı atan isimler ise pilot Mehmet Çetin Kaplan ve Ertan Koral idi.

TBMM

♦ Saat 23.30

17 general derdest edildi

Moda Deniz Kulübü'nde Muharip Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Mehmet Şanver'in kızının düğününde darbe girişiminden haberdar olan Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Abidin Ünal, saat 23.00'te düğün için salonda bulunan 17 generalin katılımıyla darbe girişimine karşı önlemler alınması adına toplantı yapmaya başladı. Toplantıda bulunan generaller kendi üsleriyle iletişime geçti. Diyarbakır'da bulunan üsten havalanan uçakların iniş emrine uymaması ve Adana'da bulunan İncirlik Üssü Komutanı darbeci Tuğgeneral Bekir Ercanvan'ın telefonuna cevap vermemesi üzerine Eskişehir'deki Hava Harekât Merkezi'ne ulaşıldı. Orgeneral Ünal, Eskişehir'de bulunan Hava Harekât Merkezine telefonla bütün birliklere yayınlanmak üzere; "Ankara'daki Hava Kuvvetleri Harekât Merkezi yasa dışı kişilerin elindedir, oradan verilen emir hiçbir şekilde yerine getirilmeyecektir, bütün emirler Eskişehir Hava Harekât Merkezi'nden benim adıma yayınlanacaktır. Ben emir vermediğim sürece hiçbir uçak da uçmayacaktır" şeklinde bir emir verdi. Orgeneral Abidin Ünal'ın mesajı bütün birliklerde hemen yayınlandı. Bu süre içerisinde Eskişehir Hava Harekât merkezinden sorumlu olan Tuğgeneral Recep Ünal'ı desteklemek için düğün salonunda bulunan Korgeneral Ziya Cemal Kadıoğlu ve Korgeneral Nihat Kökmen Eskişehir'e gitti. Yine benzer şekilde Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanı Korgeneral Hasan Hüseyin Demiraslan ve Tümgeneral İdris Aksoy'a Eskişehir'e gitmeleri emredildi. Saat 23.55'te yeni bir grup darbeci asker Moda Deniz Kulübü'ne geldi. 10 kişilik darbeci grup tam teçhizatlı şekilde ve havaya ateş ederek toplantı salonuna baskın düzenledi. Ellerinde plastik kelepçeler bulunan darbeci askerler, Orgeneral Abidin Ünal ve diğer generalleri derdest etti. Aynı saatlerde; darbecilere karşı TBMM harekete geçti. Darbe girişiminin duyulmasının ardından başta TBMM Başkanı İsmail Kahraman, bazı bakanlar, milletvekilleriyle Meclis personeli Meclis'e geldi. Bu sıralarda Ankara üzerinde alçak uçuşlar devam etti. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek ise aynı dakikalarda belediye araçları ve iş makineleriyle kritik kamu binaları giriş ve çıkışlarının kapatılması, tank ve zırhlı araç girişinin önlenmesi talimatını verdi.

♦ Saat 23.47

Özel Kuvvetleri işgal planı devrede

Darbe girişiminin en önemli ayaklarından biri olan Özel Kuvvetler Birinci Tugay Komutanı Tuğgeneral Semih Terzi, Silopi'den harekete geçti. Terzi, Diyarbakır 8'inci Ana Jet Üssü’nden havalanarak Ankara Akıncı Üssü'ne ulaştı. 100 kişilik bir ekiple harekete geçen Terzi, ekibini ikiye ayırarak 40 kişilik bir ekiple Özel Kuvvetler Komutanlığı'na geldi.

♦ Saat 00.07

Cumhurbaşkanı Erdoğan, halka çağrıda bulundu

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ilk açıklamayı önce Marmaris'te Anadolu Ajansı'nın yerel muhabirlerine yaptı. Bu açıklamanın ardından Erdoğan, gazetecileri kaldığı otelde toplayıp basın açıklaması yaptı. Darbe girişiminin milli iradeye yönelik bir ayaklanma hareketi olduğunu söyleyen Erdoğan, hukuk kuralları çerçevesinde bu kişilerin gerekli cezaları alacağını vurguladı. Erdoğan, kalkışmaya karşı halkı meydanlara davet etti. Erdoğan, bu açıklamanın 20 dakika sonrasında CNN'den Hande Fırat'ın programına görüntülü konuşmayla bağlanarak askeri kalkışmaya sert tepki göstererek halkı yeniden meydanlara davet etti. Bu açıklamaların ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, sokaklara çıkan halkla buluşmak üzere İstanbul'a gelmek için Marmaris'ten ayrılarak helikopterle Dalaman'a iniş yaptı. Erdoğan, darbeye karşı halkı direnişe çağırdığı sıralarda Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talimatı üzerine 81 ilde birlik selaları okutuldu.

♦ Saat 00.13

TRT'de korsan bildiri

TRT'nin Genel Müdürlük binasını işgal eden cuntacı askerlerden Yarbay Ümit Gençer, TRT ekranlarında korsan bildiriyi okumak için hazırlık yapmaya başladığı sırada telefonla bildiriyi bir sivilin okuması için emir aldı. İlerleyen dakikalarda kanalın yayınını kapatan darbeci askerler, korsan bildiriyi spiker Tijen Karaş'a silah zoruyla okuttu. 'Yurtta Sulh Konseyi'nin TRT ekranlarında okutulan sözde bildirisine karşı, Cumhurbaşkanlığı kaynakları, yaptıkları açıklamada medya kurumlarından korsan bildiriye karşı gerekli hassasiyetin gösterilmesini istedi.

♦ Saat 00.33

İşgaller ve saldırılar yaygınlaştı

İlk saldırıda 17 kişinin şehit olduğu Özel Harekât Daire Başkanlığı, darbeci askerler tarafından ikinci kez hedef alındı. Albay Ahmet Tosun'un verdiği bombalama talimatı Pilot Uğur Uzunoğlu tarafından yerine getirildi. İkinci bombalamanın ardından şehit sayısı 42'ye ulaştı. Kazan'daki Akıncı Üssü'nden kalkan savaş uçaklarının diğer hedefi Ankara Emniyet Müdürlüğü oldu. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Mete Kaygusuz'un talimatıyla Ankara Emniyeti'ni bombalayan pilot ise İlhami Aygül idi. Ankara'daki stratejik noktaları bombalayan cuntacıların bir diğer hedefi ise TRT oldu. Yayınları kesmek için TÜRKSAT'ın Gölbaşı'ndaki tesislerine askeri helikopterlerle indirme yapan darbeci askerler, tesis direktörü Ahmet Özsoy ve şoförü Ali Karslı'yı nizamiye girişinde şehit etti. Hava Harekât Merkezi'nin şalterinin indirilmesi talimatıyla enerji kaynağı kesildi. Ankara'daki Hava Harekât Merkezi devre dışı bırakılınca komuta Eskişehir'e verildi. Sakarya Valiliği'ni darbecilerin işgal ettiğinin duyulması üzerine bölgeye gelen halk binaya girdi. Darbeciler, saat 00.56'da teslim oldu. Darbeciler, Çengelköy'de tarihi Çınaraltı'nın arkasındaki kafeyi FETÖ / Paralel yapı mensubu komutan Mürsel Çıkrıkçı'nın komutasında basarak, mekânda oturan ve aralarında çocuklu ailelerin de olduğu bir grup vatandaşı rehin aldı. Çıkrıkçı'nın, insanların üzerine ateş açılması için verdiği emirler, ses kayıtlarına yansıdı. FETÖ mensubu askerlerin kalkışma sırasında kontrol altına almak istediği Çengelköy Sabancı Polis Merkezi'ne ulaşmasını engellemek için vatandaşlar cadde üzerinde barikatlar dizdi. Darbeciler, çöp konteynerleri arkasında siper alarak direnen vatandaşları derdest etti.

♦ Saat 00.54

Darbeci polis asker kamuflajı içinde

66. Zırhlı Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı'ndan çıkarak Vatan Caddesi'ne 2 tank ve 5 zırhlı personel taşıyıcısıyla giden darbeci askerler, halka ateş açtı. Vatandaşların direnişinin git gide arttığını gören darbeciler, birliklerine dönüş yapmaya başladı. Geri dönmeyen bir tank ise halk tarafından ele geçirildi. Tankın içinden askeri kamuflajlı olarak İstanbul Eski Güvenlik Şube Müdürü Mithat Aynacı çıktı. Aynacı gözaltına alındıktan sonra tutuklandı.

♦ Saat 01.00

Darbe girişimine karşı önemli açıklama

FETÖ'nün darbe girişimine karşı en önemli açıklamalardan biri 1.Ordu Komutanı Orgeneral Ümit Dündar'dan geldi. Canlı yayınına telefonla bağlanan Dündar, kalkışma hareketini yapanların küçük bir grup olduğunu belirterek, gerekli tedbirlerin alındığını söyledi. CNN Türk canlı yayınına bağlanan 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül de darbe girişimine tepki gösterdi. Çok sert sözlerle darbeci askerlere seslenen Gül, demokrasi ve milli iradeye vurgu yaptı. Eski Başbakan Ahmet Davutoğlu da bir özel televizyonda canlı yayına bağlanarak darbe girişimine sert tepki gösterdi. Genelkurmay Başkanı ve diğer kuvvet komutanlarından haber alınamaması üzerine saat 01.17'de Milli Savunma Bakanı Fikri Işık ile telefonla irtibat sağlayan Bülent Bostanoğlu'nun; "Komuta kademesi olarak bu girişimi kesinlikle kabul etmiyoruz" şeklindeki ifadesi 01.24'te CNN Türk'te yayınlandı. Saat 01.49'da NTV canlı yayınına bağlanan Özel Kuvvetler Komutanı Tümgeneral Zekai Aksakallı ise paralel ihanet şebekesinin kalkışma girişiminde şehit ve yaralıların olduğunu açıklayarak, duruma hâkim olduklarını ifade etti.

Orgeneral Ümit Dündar

♦ Saat 01.08

Darbeci askerler, emniyet binalarına bombalı saldırılar gerçekleştirdi

Ankara'da Akıncı Üssü'nden kalkan F-16'lar darbeci askerlerin talimatıyla emniyet binalarına bombalı saldırılar gerçekleştirdi. Darbecilerin hedef aldığı devlet kurumları arasında cuntaya karşı direnen emniyet birimleri de vardı. İlk olarak 23.18'de darbeciler, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bombalı saldırı gerçekleştirdi. 01.08'de Kurmay Yüzbaşı Mustafa Mete Kaygusuz'un talimatıyla pilot Mustafa Özkan, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne ikinci bombayı attı. FETÖ mensubu askerlerin jetlerle hedef aldığı diğer bir yer ise BAŞKENTGAZ'ın doğalgaz istasyonu oldu. Bombanın istasyon içerisindeki boruların sadece 2 metre uzağına düşmesi faciayı önledi. Bölgede 5 metre çapında, 3 metre derinliğinde çukur oluştu.

♦ Saat 01.35

TBMM darbeye karşı tek ses

Türkiye'nin dört bir yanında halk darbe girişimine karşı sokaklara döküldü. TBMM Başkanı İsmail Kahraman da Başbakanlık Koordinasyon Merkezi'ne gitti. Burada, TBMM'nin açık tutulması kararı alındı. Darbe girişimine karşı milletvekillerinin Meclise gelmesi çağrıları yapıldı. TBMM Genel Kurul Salonu'nun açılmasından sonra AK Parti, CHP, MHP ve HDP milletvekilleri TBMM Başkanı İsmail Kahraman'ın başkanlığında toplandı. Kahraman, canlı yayına bağlanarak bütün partilerin grup liderleriyle tek tek görüştüğünü belirterek birlik ve beraberlik mesajı verdi.

♦ Saat 01.35

İstanbul'da destansı direniş

Darbe girişiminin ilk saatlerinde Anadolu Yakası'ndan Avrupa Yakası'na geçişlerin kapatıldığı Boğaziçi Köprüsü'nde, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çağrısıyla darbecilere karşı büyük bir direniş başladı. Saatler 01.40'ı gösterdiğinde darbeci askerler kendilerini engellemeye çalışan vatandaşlara ve polise ateş açtı. Darbecilerin açtığı ilk ateşte reklamcı Erol Olçok ile 16 yaşındaki oğlu Abdullah Tayyip Olçok'un da aralarında bulunduğu 6 vatandaşımız şehit oldu. Denizli'nin Çardak İlçesi'nde 11. Komando Tugay Komutanlığı'ndan Ankara'ya gitmek için yola çıkan 580 komandoyu havaalanı önünde toplanan vatandaşlar engelledi. Her ihtimale karşı Çardak Jet Üssü Hava Meydan Komutanlığı'ndaki 11 ton jet yakıtı uçakların yakıt ikmali yapamaması için tarlaya boşaltıldı. Kadıköy Acıbadem'deki Türk Telekom Müdürlüğü'ne 01.56'da girmeye çalışan darbeci askerler yoldan geçen servis araçlarına ateş açtı. Saat 01.59’da Sabiha Gökçen Havalimanı'na gelen darbeci askerlerin geçişi vatandaşlar tarafından engellendi. Havalimanı'na gelen bir tankta bulunan Astsubay Ferhat Daş ise halktan öğrendiği darbe girişimi sonrası "Biz vatan haini değiliz" diyerek o anda intihar etti. Aynı dakikalarda helikopterle Vodafone Arena'ya inen 5 bilişim uzmanından üçü ve bir grup darbeci asker, TRT ve Digitürk yayınlarını kesmek için TRT'nin Ulus binasına girdi. TEM Otoyolu Mehmetçik Vakfı ve Tuzla Orhanlı gişelerde konuşlanan polis ekibiyle İstanbul'a gelen askeri okul öğrencileri arasında çatışma çıktı. Çıkan çatışmada bir polis memuru ve 5 vatandaşımız şehit oldu. Çatışmada, öğrencilerin başında bulunan bir darbeci teğmen öldürülürken, 13 polis ile 23 vatandaşımız da yaralandı.

♦ Saat 01.40

Cumhurbaşkanı Erdoğan'a suikast girişimi

TC-ATA uçağı Dalaman Havalimanı'ndan havalandıktan sonra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Atatürk Havalimanı'na hareket edilmesi talimatını verdi. O sıralarda Erdoğan'a suikast için Çiğli Ana Jet Üssü’nde hazırlık yapan darbeci askerler, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın hâlâ Marmaris'te olduğunu sanarak harekete geçti. Çiğli'de bulunan 2 helikopter pilotunun göreve gitmeyi istememesi nedeniyle başlarında Tuğgeneral Gökhan Şahin Sönmezateş'in bulunduğu darbeci grup, bir saat gecikmeli olarak Çiğli'den havalanarak Marmaris'e doğru yola çıktı. Çiğli Ana Jet Üssü’nden havalanan suikast timi Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konakladığı Marmaris'teki otele ulaştı. Çıkan çatışmada Cumhurbaşkanlığı koruması Mehmet Çetin ile Marmaris İlçe Emniyet Müdürlüğü personeli polis memuru Nedip Cengiz Eker şehit olurken 9 polis yaralandı. Uçağı, Dalaman Havalimanı'ndan havalanan Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın İstanbul'a gideceği bilgisi, İstanbul'daki yetkililere ulaştırıldıktan sonra Emniyet Müdürü Mustafa Çalışkan'ın Özel Harekât ekiplerine verdiği emirle saat 02.28'de Atatürk Havalimanı'nın Hava Trafik Kontrol Kulesi'ne düzenlenen darbeci askerler gözaltına alındı. Aynı dakikalarda Ankara sokaklarında darbeciler terör estiriyordu. Ankara'da Atatürk Bulvarı ve Çankaya Köşkü üzerinden 5 nolu giriş kapısı önüne 5 zırhlı araç ateş ederek yaklaştı. Güvenlik birimlerinin karşılık vermesi ve 100 kişilik vatandaş grubunun verdiği destekle darbeciler püskürtüldü. Genelkurmay'ı ele geçiren diğer darbeciler ise tanklarla park halindeki araçların üzerinden geçti.

♦ Saat 02.16

Ömer Halisdemir'in kahramanlığı

Fetullahçı Terör Örgütü FETÖ/PDY'nin 15 Temmuz'daki kanlı darbe girişiminde şehit olan Astsubay Kıdemli Başçavuş Ömer Halisdemir darbe girişiminin seyrini değiştiren isimlerin başında geliyor. Silopi'de görevli FETÖ'cü General Semih Terzi, saat 02.16 sularında helikopterle Özel Kuvvetler Komutanlığı'na geldi. Özel Kuvvetler Komutanı Zekai Aksakallı'nın; "Evladım oranın namusu sensin, makamı teslim etme" dediği Halisdemir, silahını alarak helikopterden inen cuntacıların arasına karıştı. Karargâh binasına yaklaşan Terzi'yi içeriden çıkan bir subay karşıladı. Tam bu sırada Ömer Halisdemir, silahını çekerek Semih Terzi'ye 3 el ateş etti. Terzi, yere yığılırken, cuntacılardan Binbaşı Fatih Şahin ve beraberindekiler Halisdemir'i şehit etti.

♦ Saat 02.25

Vatandaşlar Taksim'e çıktı

Taksim Cumhuriyet Anıtı çevresinde bulunan darbeciler, vatandaşların kendilerini engellemek istemesi üzerine havaya ateş açtı. Birçok vatandaş, darbecilerle aralarında çıkan arbedede yaralandı.

♦ Saat 02.40

"Darbe püskürtüldü" açıklaması

MİT Basın Danışmanı Nuh Yılmaz; "Darbe püskürtüldü" açıklamasında bulundu. Yılmaz, katıldığı bir televizyon canlı yayınında, "Darbe girişimi püskürtüldü, normale dönmeye başlıyoruz. Şimdi nokta atışlara başlayacağız. Darbeciler bir bir etkisiz hale getiriliyor. Sabaha kadar bu iş sonuçlanır. MİT'te her şey normale döndü. Vatandaşlarımız direnişe son vermemeli. Çünkü demokrasimize yönelik bir saldırı oldu. Bütün kritik kurumların önünde adeta etten duvar örüldü" dedi. Aynı saatlerde Türk Hava Kuvvetleri'ne ait F-16 uçağı, darbe girişiminde bulunanların elindeki Sikorsky helikopteri düşürdü. Gece boyunca Ankara semalarında alçak uçuş yapan uçaklar bu dakikalarda TBMM’ye ilk bombalı saldırıyı gerçekleştirdi. Darbecilerin attığı bomba nedeniyle bazı polis memurlarıyla meclis görevlileri yaralandı. Bu sırada Meclis'te bulunan Adalet Bakanı Bekir Bozdağ'ın; "Buradan kaçmak, Meclis'i kapatmak bize yakışmaz. Yapacağımız tek şey vardır; burada, bu kürsüde ölmekse ölmek!" şeklindeki tarihi konuşması kayıtlara geçti. Genelkurmay karargâhını basan darbeci askerler karargâha giren sivillerden birini şehit etti. Darbeyi püskürtmek amacıyla karargâh binasına giren vatandaş şehit düştükten sonra, yerlerde sürüklendi.

♦ Saat 03.00

Hava saldırıları darbeye karşı direnişi kıramadı

Ankara'daki birçok noktayı bombalayan helikopter ve uçakların Kazan'daki 4. Ana Jet Üs Komutanlığı'ndan kalktığının duyulması üzerine yaklaşık 2 bin kişilik Kazanlı, üsse akın etti. Üsse yaklaşan vatandaşlara ateş eden darbeciler, uçakların kalkmasını engellemek isteyen halkı korkutmak için uzun süre uçaklarla alçak uçuş yaptı. Sık sık açıklama yapan Binali Yıldırım, gece saat 03.10 sularında NTV canlı yayınına bağlanarak Ankara semalarında, MİT, TBMM, Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık gibi kritik bölgeler üzerinde yasak uçuş yapan her türlü askeri helikopter ve uçağın füzeyle vurulacağını açıkladı. Ankara'da birçok yeri bombalama emri veren Albay Ahmet Tosun TBMM'ye ikinci saldırının talimatını verdi. Bombayı, Pilot Hüseyin Türk attı. Saldırı sonrası TBMM’de Meclis Başkanı İsmail Kahraman ve Genel Kurul'daki milletvekilleri sığınağa indi. AK Parti Grup Başkanvekili Aksaray Milletvekili İlknur İnceöz’ü arayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Meclis sığınağında bulunan milletvekillerine telefonda seslenerek, onlara moral verdi. Ankara İl Emniyet Müdürlüğü ilk saldırıdan 3 saat sonra cuntacı askerler tarafından ikinci kez savaş uçağı ve helikopterle bombalandı.

♦ Saat 03.05

İşgal edilen kurumlar halk tarafından geri alınmaya başlandı

TRT'de korsan bildirinin okunmasının ardından halk, binanın önünde toplanmaya başladı. Kendilerine ateş açan askerlere direnen vatandaşlar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Süleyman Soylu ve polis ekipleriyle birlikte TRT binasına girdi. Kampüsün farklı yerlerine dağılan FETÖ mensubu askerler gözaltına alındı. İşgalden kurtulan TRT, normal yayınına döndü. TÜRKSAT'taki askerler yayınları kesmeyi başaramayınca hava saldırısı düzenlendi. 4 dakikada 4 kez Pilot Hüseyin Türk tarafından bombalanan kampüste bina, antenler ve birçok cihaz büyük zarar gördü. TÜRKSAT'a saldırı talimatını da Ahmet Tosun verdi.

♦ Saat 03.10

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde şiddetli çatışmalar

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde şiddetli çatışmalar yaşanmaya başlandı. Polislere destek vermek için İBB önünde toplanan vatandaşlar, darbeci askerlere tepki gösterdi. Darbeciler, İBB'ye ilerleyen halka ateş etmeye başladı. Darbeciler, olay yerine gelen sağlık ekiplerinin de yaralılara müdahale etmesine izin vermedi. Polis, halk binaya girdikten sonra darbeci askerleri gözaltına aldı. İBB’deki çatışmalarda, 17 kişi şehit düştü.

İBB çatışmasında vatandaşlar, polislere destek vermeden önce bahçedeki havuzda abdest aldı.

♦ Saat 03.20

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Atatürk Havalimanı'na indi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak ile beraberindekileri taşıyan TC-ATA uçağı, darbecilerin F-16 uçaklarını atlatarak İstanbul Atatürk Havalimanı'na indi. Erdoğan, havalimanında binlerce kişi tarafından karşılandı.

♦ Saat 04.45

Boğaziçi Köprüsü kontrol altına alındı

Darbe girişiminin başladığı saatlerde köprüyü tek yönlü olarak trafiğe kapatıp kendilerine engel olmaya çalışan birçok vatandaşı ve polisi şehit eden darbeci asker teslim oldu. Boğaziçi Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, saat 10.05'te trafiğe açıldı.

♦ Saat 06.05

Çatışmaların ardından teslim oldular

Darbe girişiminin başladığı ilk saatlerde Çengelköy Karakolu'nu ele geçirmek isteyen Kuleli Askeri Lisesi öğrencileri, polis ve halkın direnişi üzerine kaçarak bir okula sığındı. Çengelköy'de sabahın ilk ışıklarına kadar süren çatışmalarda, Yeni Şafak gazetesi foto muhabiri Mustafa Cambaz'ın da aralarında olduğu 18 kişi darbeci askerlerin açtığı ateş sonucunda şehit düştü. Kadıköy Acıbadem Caddesi'ni kapatarak Türk Telekom binasına giren darbeci askerler de sabaha kadar polislerle çatıştı. Türk Telekom binasına konuşlanan yaklaşık 20 civarında darbeci asker, saatler süren çatışmaların ardından teslim oldu.

Mustafa Cambaz

♦ Saat 06.18

Darbecilerin son çırpınışları

Gölbaşı Cumhuriyet Başsavcılığı, darbe girişimiyle ilgili soruşturma başlatıldığını duyurdu. Sabah saatlerinde Gölbaşı'ndaki olayların kontrol altına alındığı bildirildi. Ankara'da FETÖ mensubu darbeciler tarafından Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve Cumhurbaşkanlığı Köprülü Kavşağı'na 2 bomba atıldı. Bombayı pilot Müslüm Macit, Yarbay Hakan Karakuş'un talimatıyla attı. Aynı dakikalarda darbecilerin kontrolünde bulunan TÜRKSAT'ı bombalayan askeri helikopter, Gölbaşı'nda düşürüldü.

♦ Saat 06.25

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çağrısı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Atatürk Havalimanı önünde halka seslendi. Darbe girişimini sert bir dille eleştiren Erdoğan, halka durum normalleşene kadar havalimanından ayrılmamaları konusunda çağrıda bulundu.

♦ Saat 08.10

Darbecilerin ana karargâhı karartıldı

Darbecilerin kontrolündeki uçakların kalkmasını engellemek isteyen vatandaşlara açılan yaylım ateşi sonucu 5 kişinin şehit olduğu darbecilerin ana karargâhlarından Akıncı Üssü'ne cuntacıların kontrolündeki son uçak indi.

♦ Saat 08.28

Orgeneral Hulusi Akar kurtarıldı

Akıncı Üssü'ne düzenlenen bir operasyonla kurtarılan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar, darbecilere karşı yürütülen operasyonların başına geçti.

♦ Saat 13.34

MİT'ten önemli açıklama

MİT Müsteşarı Hakan Fidan, darbe girişimcilerine yönelik operasyonların bir saate kadar biteceğini söyledi. Habertürk'e konuşan Fidan; "Sistematik operasyonlar bitti. Bundan sonra nokta atış yapılacak gözaltılar var. Akıncı ve Kara Havacılık'taki operasyon da 1 saate kadar biter" ifadelerini kullandı.

♦ Saat 14.48

Cumhurbaşkanı Erdoğan, tekbirlerle karşılandı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Üsküdar Kısıklı'daki konutuna geçti. Erdoğan, konutunun önünde bekleyen halk tarafından tekbirlerle karşılandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, konutunun girişinde ellerinde Türk bayraklarıyla kendisini bekleyen vatandaşları görmesi üzerine aracından inerek vatandaşlarla tokalaştı.

♦ Saat 17.00

Darbeye karşı direnen TBMM'de tarihi toplantı Meclis olağanüstü gündemle toplandı

TBMM Başkanı İsmail Kahraman başkanlığında yapılan toplantıda şehitler için saygı duruşunda bulunuldu, ardından İstiklâl Marşı okundu. Kahraman, yaptığı konuşmada birlik ve beraberlik vurgusu yaptı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar'ın da katıldığı olağanüstü toplantıyı, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay başkanları da takip etti.

♦ Saat 20.06

Akıncı Üssü'ne emniyet güçlerince operasyon düzenlendi

Darbecilerin merkez üs olarak kullandığı Akıncı 4. Ana Jet Üssü’ne emniyet güçlerince operasyon düzenlendi. Düzenlenen operasyonda 67 kişilik grup teslim olurken rehin tutulan Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Galip Mendi kurtarıldı.

15 Temmuz 2016'da gerçekleştirilen hain darbe girişimi, tüm dünyada da esefle karşılandı. Dönemin liderleri, Türkiye'nin yanında olduğunu dile getiren açıklamalarda bulundu.

NASIL KARŞILADILAR?

♦ Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev

Silahlı kalkışmayı sert bir şekilde kınadığını ve bunu Türk milletinin ulusal çıkarlarına, ülkenin demokratik yapısına ve hukukun egemenliğine indirilmiş bir darbe olarak değerlendirdiğini belirtti.

♦ Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin

Devletlere karşı anayasal olmayan, şiddet içeren yöntemlere başvurulmasını kategorik olarak reddettiklerini belirtti. Putin ayrıca, can kayıpları için taziyelerini sunduklarını ve Türkiye'de anayasal düzenin ve istikrarın en kısa sürede yeniden tesis edilmesini dilediklerini ifade etti.

♦ Almanya Başbakanı Angela Merkel

FETÖ'nün darbe girişimini en sert şekilde kınayan Merkel, başbakanlıkta yaptığı açıklamada, çok sayıda insanın darbe girişimi sırasında hayatlarını kaybetmesinin trajik bir durum olduğunu belirtti.

♦ Avustralya Başbakanı Malcolm Turnbull

Avustralya'nın demokratik olarak seçilen sivil Türk hükûmetini desteklediğini ve herkesi Türkiye’nin demokratik kurumlarına saygı göstermeye davet ettiğini belirtti.

♦ İngiltere Başbakanı Theresa May

İngiltere'nin, Türkiye'nin demokratik olarak seçilmiş kurumlarını desteklediğini vurgulayarak, Türk ordusunun bazı üyelerinin teşebbüs ettiği darbeyi kuvvetle kınadıklarını ve daha fazla şiddetten kaçınmak için her şeyin yapılması gerektiğini belirtti.

♦ İtalya Başbakanı Matteo Renzi

FETÖ'nün darbe girişiminin püskürtülmesiyle Türkiye'de istikrar ve demokratik kurumların üstünlüğünün tesis edilmeye başlandığını belirten Renzi, Türkiye'de gece boyunca yaşanan gelişmeleri yakından izlediğini, darbe girişiminin bertaraf edilmesinden dolayı rahatladığını söyledi.

♦ Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras

Türkiye'deki gelişmeleri yakından izleyen Yunan hükûmeti ve halkının güçlü bir şekilde demokrasi ve anayasal düzeni desteklediğini belirtti.

♦ Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz el-Suud

Suudi Arabistan'ın kardeş Türkiye'de gerçekleştirilmeye çalışılan darbe girişiminin püskürtülmesinden, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve seçilmiş hükûmet yönetiminde anayasal çerçevede işlerin rayına oturmasından memnuniyet duyduğunu belirtti.

♦ NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg

Türk halkının ve siyasi partilerinin demokrasiye ve demokratik yollarla seçilmiş hükûmete gösterdiği güçlü destekten memnuniyet duyduğunu belirtti. Stoltenberg ayrıca, itidal, sükûnet ve Türkiye'nin demokratik kurumları ile anayasasına tam saygı gösterilmesi çağrısında bulundu ve Türkiye'nin değerli bir NATO müttefiki olduğunun altını çizdi.

#istanbul
https://www.haberturk.com/kesfet/zaman-kirilmasi-turkiye-nin-kaderini-degistiren-anlar-3896741

Banka, düzenlemenin hangi birimlerde uygulandığını ve kaç çalışanı kapsadığını açıklamadı. Dimon’ın verdiği oran, JPMorgan’ın toplam istihdamını değil, yapay zekânın aktif biçimde kullanıldığı belirli iş alanlarını kapsıyor.

Açıklama, yapay zekânın bankacılık sektöründe yalnızca yardımcı bir araç olmaktan çıkarak çalışan sayısını ve görev dağılımını doğrudan değiştirmeye başladığını gösterdi.

Bin kullanım alanına ulaştı

JPMorgan, risk yönetimi, pazarlama, korunma işlemleri, toplantı notlarının hazırlanması ve fikir üretimi dahil yaklaşık bin yapay zekâ kullanım alanı geliştirdi.

Banka, yapay zekâ sistemlerini dolandırıcılık tespiti, müşteri hizmetleri, yazılım geliştirme, belge analizi ve yatırım bankacılığı süreçlerinde de kullanıyor. Tekrarlanan ve yoğun veri işleme gerektiren görevler otomasyonun ilk uygulandığı alanlar arasında bulunuyor.

JPMorgan’ın 2025 yılına ilişkin hissedar mektubunda da yapay zekânın bazı görevleri ortadan kaldıracağı, bazı pozisyonları ise güçlendireceği belirtilmişti. Banka, etkilenen çalışanları farklı rollere yönlendirmeyi planladığını açıklamıştı.

İşe alım dengesi değişiyor

JPMorgan yönetimi, yapay zekâ uzmanı alımlarını artırırken geleneksel bankacılık pozisyonlarında daha sınırlı işe alım yapmayı planlıyor.

Yeni istihdamın yapay zekâ geliştirme, veri yönetimi, siber güvenlik ve teknoloji altyapısı gibi alanlarda yoğunlaşması bekleniyor. Banka, kaç geleneksel pozisyonun azaltılacağına veya kaç teknoloji çalışanı alınacağına ilişkin sayısal hedef paylaşmadı.

Dimon, yapay zekânın mevcut işlerin bir bölümünü ortadan kaldırmasının yanında siber güvenlik ve teknoloji gibi alanlarda yeni meslekler oluşturacağını da savunuyor.

Çalışanlar kurum içinde kaldı

JPMorgan’ın açıklamasında, yapay zekâ nedeniyle ihtiyaç duyulmayan görevlerde çalışan personelin büyük bölümünün doğrudan işten çıkarılmadığı vurgulandı.

Banka içindeki görev değişiklikleri, yapay zekânın istihdam üzerindeki ilk etkisinin toplu işten çıkarmadan çok iş tanımlarının dönüşmesi şeklinde ilerlediğine işaret ediyor.

Ancak otomasyonun yeni departmanlara yayılması halinde benzer verimlilik düzenlemelerinin daha fazla çalışanı kapsaması beklenebilir. Operasyon, çağrı merkezi, raporlama ve belge hazırlama gibi standart süreçler en fazla izlenecek alanlar arasında bulunuyor.

Rekor kârın ardından geldi

İstihdama ilişkin açıklama, JPMorgan’ın ikinci çeyrekte 21,2 milyar dolarla bir ABD bankasının şimdiye kadar açıkladığı en yüksek üç aylık kâra ulaşmasının ardından geldi.

Bankanın piyasa işlemleri geliri yüzde 35, yatırım bankacılığı ücretleri yüzde 30 arttı. Hisse senedi işlemlerinden elde edilen gelirdeki artış yüzde 86’ya ulaştı.

JPMorgan’ın piyasa değeri bilanço sonrasında 920 milyar doların üzerine çıktı. Güçlü finansal sonuçlara rağmen bankanın yapay zekâ üzerinden verimlilik arayışını sürdürmesi, istihdam dönüşümünün yalnızca mali sıkıntı yaşayan şirketlerle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Ekim bilançosu izlenecek

JPMorgan’ın üçüncü çeyrek sonuçlarını 13 Ekim 2026’da açıklaması planlanıyor. Bankanın çalışan sayısı, teknoloji harcamaları ve yapay zekâ kullanılan departmanların kapsamı yeni bilançoda takip edilecek.

Yatırımcılar ayrıca yüzde 30 ila 40 düzeyindeki kadro azalmasının başka birimlere yayılıp yayılmayacağına ve kurum içi görevlendirmelerin ne ölçüde sürdürülebileceğine odaklanacak.

Murat Ali Oral-Dünya

Yatırım yapana uzman desteği sağlanacak

Yerli ve yabancı girişimciler ile yatırımcıların izin, ruhsat, lisans ve vize gibi çok sayıda bürokratik işlemini tek bir merkezden, zaman kaybetmeden sonuçlandırmasını sağlayan, 'Tek Durak Ofis' uygulamasının da hem hukuki hem de idari mekanizmaları devreye sokmak amacıyla atılacak adımlarla ilgili çalışmalarda da sona gelindi. Yatırımcılara, hem zaman tasarrufu hem de karmaşık teknik sorunlarını çözmek amacıyla alanında uzman desteği sağlanacak. Tek Ofis uygulamasının, Türkiye geneline yayılması amacıyla alt yapı çalışmaları hızlandırılacak.

Tahkim mekanizması güçlendirilecek

Yeni adımlar arasında, yatırım yapan ve istihdam oluşturarak devlete ve bölgelerine katkı sunan firmalara hukuki alt yapı sunulacak. Uzun süren ve iş dünyasının doğrudan muhatap olduğu ticari davalar ve iş davaları için sistemdeki sorunları çözmek amacıyla hem yasal hem de idari adımlar atılacak. Atılacak adımlarla hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk güvenliğiyle birlikte de yatırımcıların bölgede yatırım yapması, istihdam sağlaması kolaylaştırılacak. Uzun süren ticaret ve iş davaları için adımlar atılacak. Yerli ve yabancı sermayeyi güvence altına almak amacıyla tahkim mekanizmaları güçlendirilecek. Bu kapsamda, dış yatırımların önündeki engellerin kaldırılması, dış yatırımların artırılması amacıyla Tahkim Yasası’nda değişikliğe gidilerek kapsamı genişletilecek.

Besti Karalar-Ekonomim

Konut fiyatlarının son yıllarda çok arttığı bir gerçek de bunun bir balona, yani enflasyonun çok üstünde bir artışa konu olup olmadığını anlamanın yolu resmi verilere dayalı bir analiz yapmaktan geçiyor. Tabii ki bu analiz, “Balon patlar mı, patlamaz mı” sorusuna da iyi kötü bir yanıt vermeli.

Bu resmi veriler için başvurulacak kaynaklar belli… Konut fiyatlarına ilişkin verinin adresi Merkez Bankası.

Konut fiyatlarını kıyaslayacağımız enflasyon verisinin adresi de TÜİK.

“Konut fiyatlarını Merkez Bankası ne bilsin” diyen çıkabilir. Ama aynı baza getirilmiş ve yıllar öncesine kadar uzanan bir başka veri seti olmadığına göre, hatta bu konuda hiç veri olmadığına göre Merkez Bankası’na başvurmaktan başka çare yok.

Enflasyon konusu da aynı. “Ama TÜİK’in verisi” diyeceklere yine aynı yanıtı vereceğim: “Eldeki bu!”

Benzeri tüm kıyaslamalar için olduğu gibi konut fiyatları için de belli bir tarihi başlangıç almak gerekir. Gidebildiğim kadar geri giderek bir seri oluşturmak istedim ve Merkez Bankası’nın 2012 yılının ocak ayından bu yana hesaplamakta olduğu aylık konut fiyat endeksini kullandım.

Merkez Bankası hem genel bir konut fiyat endeksi hesaplıyor, hem de yeni ve yeni olmayan konutlar için hesaplama yapıyor ama bu endeksler arasında hele uzun dönemli değerlendirmelerde hemen hemen hiç fark olmadığı için genel endeksi kullanmayı yeterli gördüm.

1’e 2 artış

2012 yılından bu yılın mayıs ayı sonuna kadar olan dönem… (Konut fiyat endeksinde son veri mayıs ayına ait olduğu için seriyi mayısta sonlandırmak gerekti.) Bu dönemde konut fiyatları ne kadar artmış, buna karşılık enflasyondaki artış ne olmuş?

Denge kabaca 1’e 2 düzeyinde oluşmuş.

2012 başından bu yana geçen 14 yılı aşkın sürede TÜFE’deki artış oranı yüzde 1928, yani kabaca 19 kat.

Peki bu dönemde konut fiyatları ne kadar artmış, tam yüzde 4105, yani kabaca 41 kat.

Hadi TÜFE’deki 19 kat artışı 20 sayalım, konut fiyatındaki artışı da 40 kat; sonuçta enflasyon 1 artarken konut fiyatlarında 2 artış yaşanmış. 1’e 2!

Ama makas daralma eğiliminde

Konut fiyatlarıyla enflasyon arasında 1’e 2 gibi bir denge (ya da dengesizlik) var ama bu fark bir ara çok daha fazlaydı.

Bu yılın mayısı itibarıyla konut fiyatları ile enflasyon arasında yüzde 107’lik bir fark bulunuyor. Bu fark Haziran 2023’ten yüzde 165’e kadar çıkmıştı. O tarihten bu yana makas üçte bir daraldı ve yüzde 107’ye indi.

Balon, varsa bile patlamaz

Konut fiyatlarının son 14 yılı aşkın sürede enflasyona göre daha fazla arttığı ortada. Bu bir balon mudur, değil midir, tartışılır. Ancak gidişata bakınca ekonomideki o klasik balon patlamasının konutta hiçbir şekilde gerçekleşmeyeceği de ortada. Bunun birkaç nedeni var.

Birincisi konut fiyatları ile enflasyon arasındaki makasın zaman içinde daraldığı gözleniyor. Yani konut fiyatlarında öyle birden çok dramatik bir düşüş görülmesi gibi bir durum söz konusu değil. Nominal olarak yavaşlama bile yok; artış hızı yavaşlıyor, bu dönemde enflasyon daha hızlı artıyor ve aradaki fark daralıyor.

Bunun en tipik örneği de Haziran 2023’ten bu yana olan dönem.

Bu gerçek, bundan sonraki eğilimin de benzer şekilde olacağının bir işareti sayılır.

Kaldı ki konut öyle finansal bir enstrüman değil ki herkes bir anda terk etmeye başlasın ve fiyatlar nominal olarak bile çok büyük bir hızla gerilesin.

Konut talebi bitmiyor ki böyle bir durum yaşansın. Tam tersine konuta talep var ve bu durum piyasayı canlı tutuyor.

Tamam alım gücünün çok büyük ölçüde düşmesiyle herhangi bir birikimi olmayanların konut alabilmesi neredeyse olanaksız hale geldi ama piyasa yine de iyi kötü dönüyor ve canlı. Bu yüzden de konutta öyle sanıldığı gibi bir balon patlaması hiçbir zaman söz konusu olmaz.

Son dönemde ne yaşandığını bir kez daha altını çize çize vurgulamak gerek. Konut fiyatlarındaki artış Haziran 2023’ten sonra nasıl enflasyonun altında kalmışsa, bu eğilim bundan sonraki dönemde de devam edebilir. Muhtemelen de bir süre edecek. Haziran 2023’ten Mayıs 2026’ya kadar olan dönemde konut fiyatları yüzde 137 artarken, enflasyon oranı yüzde 203 oldu.

Yani varsa bile balon patlamıyor, yavaş yavaş hava kaçırıyor.

Bundan sonra yaşanacak olan da budur. Yani en fazla budur.

Fiyatlar yeniden enflasyondan daha fazla artar mı, bu bir süre için pek beklenmiyor ama o da olabilir.

Bu olmasa konut fiyatları artmasa bile öyle birden çöküş olmaz; balonun havası olsa olsa en fazla yavaşça iner, son üç yılda olduğu gibi.

Dolayısıyla kimse “Konut fiyatları çok şişti, bu balon bir gün patlayacak” gibi bir beklenti içine girmemeli. O balon zaten üç yıldır hava kaçırıyor.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

Merkez Bankası verilerine göre, bu alanda kullandırılan fiili tutar Temmuz 2026 itibariyle 139 milyar 959 milyon TL’ye ulaştı. Bu tutar, tahsis edilen kredileri göstermiyor. Kredi tahsislerinin tutarına ya da sektörüne yönelik bir veri ya da rapor yayınlanmıyor. YTAK kredileri, 2020’de kredi tahsisi konusunda genel bankacılık kurallarıyla başlatılmıştı. 2023 sonunda ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı birlikte çalışarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlanan 281 sanayi ürünü için yatırım planları ve yatırım şekline göre bir puanlama sistemiyle kurallı hale getirildi.

Uygun maliyeti nedeniyle yatırım finansmanında en uygun durumdaki kredilerden biri olan YTAK’ta, asgari 1 milyar TL’lik projelere en fazla 5 milyar TL kredi sağlanıyor. Kredi faizleri, Merkez Bankası’nın politika faizine göre bir endekslemeyle belirleniyor ancak başvuran şirketin kredibilitesi, yatırıma yaptığı özkaynak, dış kredi bulması ve en önemli kriter olarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlanmış ürün listesi ve teknolojik alan listesine uyumunu gözeten ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan başvuran projenin değerlendirilmesiyle verilen Teknoloji/ Strateji Puanı ile düşüyor. Şu anda, mevcut faiz oranları yüzde 15 ile yüzde 30 arasında değişiyor. En yüksek puanla en yüksek uyumu gerçekleştiren bir proje yüzde 15 oranıyla yatırım kredisi bulabiliyor.

Kullanım yeniden hızlandı

YTAK programına yönelik tahis, kullanım, yatırım gerçekleşme düzeyi vb. unsurların bulunduğu bir raporlama yapılmadı. Bu yönde düzenli bir rapor kararı da bulunmuyor. Diğer yandan, Merkez Bankası hesaplarında, firmaların yatırım yaptıkça tahsis içinden çektikleri tutarların toplamı görülebiliyor. Bu hesap tam kullanımları göstermese de, tahsis edilen kredileri kullanan yatırımcıların, yatırım yapma hızları açısından bir işaret niteliği taşıyor. Buna göre, 2024 yılı başında yeni sistemle yatırımlara başlanması öncesi kabul edilen kredilerin hızlı şekilde kullanıldığı görülüyor. 2020’de 781.6 milyon TL ile yıl kapatılırken, 2023 sonunda 86.2 milyar TL’ye ulaşıldı. Bu dönemde, dönemin Merkez Bankası Başkanı, tahsislerin de 100 milyar TL’yi aştığını duyurmuştu.

2024 ve 2025 yılları görece daha az kullanım yapılırken, 2025’te Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda YTAK kapsamındaki yatırımlara yönelik hızlandırma yönünde bir karar alındı. Son aylarda kredi kullanımının yeniden hızlandığı gözlendi. 2025 sonunda 104.7 milyar TL olan kullanımlar, Temmuz ayı başı itibariyle 139 milyar 959.7 milyon TL’ye ulaştı.

YTAK kredi programında, ana değerlendirme konusu olan Teknoloji/Strateji Puanına konu ürünler GTİP bazında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlandı. Bu listede 284 ürün bulunuyor. Yine teknoloji alanı olarak belirlenen AR-GE ağırlıklı yatırım alanları da Bakanlık tarafından yayınlandı. Burada da 261 teknoloji alanı-ürünü tanım olarak veriliyor

Mehmet Kaya-Ekonomim

Başkan Trump önce ateşkesin sona erdiğini açık­ladı; ardından karşılıklı saldırılar yeniden başladı. Savaşın ilk döneminde gün içinde 119 dolar seviye­lerine kadar yükselen Brent petrol, ateşkes ve mü­zakere beklentileriyle temmuz başında 71 dolara kadar gerilemişti. Çatışmaların yeniden başlama­sıyla Brent yeniden 78 dolara çıktı. Aynı dönemde artan petrol fiyatlarının enflasyonu ve faizleri yük­sek tutabileceği beklentisiyle altın da geriledi.

Jeopolitik riskler piyasa davranışını da dönüştürüyor

Mevcut piyasa fiyatlaması Brent petrolün kalı­cı biçimde yeniden üç haneli seviyelere çıkmasını temel senaryo olarak göstermese de, Hürmüz’de­ki geçişlerin uzun süre aksaması veya enerji alt­yapısının yeniden hedef alınması hâlinde bu ihti­mali tamamen dışlamak da mümkün değil. Esasen burada daha önemlisi, gelişmelerin bu savaşın da Rusya-Ukrayna savaşı gibi uzun süren, zaman za­man ateşkes ve müzakerelerle kesintiye uğrayan kalıcı bir güvenlik sorununa dönüşme ihtimali.

İşte tüm bu gelişmeler, NATO Zirvesi’nin diplo­matik bir buluşmadan çok daha öteye geçtiğini ve ülkeler ile küresel ekonominin yeni yönüne ilişkin önemli işaretler taşıdığını gösteriyor. Ülkeler ar­tık yalnızca bugünkü çatışmalara değil, önümüz­deki yılları şekillendirecek kalıcı güvenlik riskle­rine de hazırlanıyor. Küresel sermaye de artık sa­dece altın veya petrolü takip etmiyor. Ülkelerin savunma bütçeleri, siber güvenliği, kritik mineral­leri, insansız sistemleri ve yapay zekâ destekli sa­vunma teknolojileri, uzun vadeli büyüme teması­nın bir parçası olarak fiyatlıyor; hatta bu alanlar­da faaliyet gösteren şirket hisseleri ile savunma temalı yatırım fonları (ETF'ler) da yatırımcıların giderek daha fazla ilgi gösterdiği varlıklar arasın­da yer alıyor.

Savunma artık bir ekosistem

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) verilerine göre küresel as­keri harcamalar 2025 yılında 2,89 trilyon dolarla tarihî zirveye ulaştı ve son 11 yıldır kesintisiz ar­tıyor. NATO'nun 2035 yılına kadar üye ülkelerin milli gelirlerinin yüzde 5'ini savunma ve güvenlik­le ilişkili alanlara ayırma hedefi de bu eğilimin ge­çici olmadığını gösteriyor. Bu kaynağın en az yüzde 3,5'inin doğrudan savunma harcamalarına, kalan kısmının ise siber güvenlik, kritik altyapılar, lojis­tik ve savunma ekosistemini güçlendirecek alanla­ra yönlendirilmesi planlanıyor.

O halde savunma sadece askerî kapasiteyi artı­ran bir alan olmaktan çıkıyor, yapay zekâ, yarı ilet­kenler, siber güvenlik, uzay teknolojileri, haber­leşme altyapıları ve kritik mineraller gibi stratejik sektörler de bu savunma endüstrisinin bir bileşe­ni haline geliyor. Aslında konu yalnızca devlet des­tekli savunma yatırımlarından ibaret değil; çok da­ha büyük bir ekonomik dönüşüme işaret ediyor. Bu dönüşümün sürdürülebilir olabilmesi için güçlü bir üniversite-devlet-sanayi iş birliği de zorunlu. Üniversiteler temel araştırmaları yürütürken ve nitelikli insan kaynağı yetiştirirken, özel sektörün bu bilgi ve teknolojiyi ürüne dönüştürmesi, kamu­nun ise uzun vadeli finansman, koordinasyon ve stratejik yönlendirme sağlaması şart.

Savunma harcamalarının başarısı da belli ki ar­tık yalnızca ayrılan bütçeyle değil, bu kaynağın ne kadarının bilgiye, teknolojiye ve yetişmiş insan kaynağına dönüştürülebildiğiyle ölçülecek. Aka­demik çalışmalarımızda uyguladığımız ve finan­sal modellemede sıkça söz ettiğimiz nedenselliğin yönü de değişiyor. Geçmişte ülkeler ekonomilerini büyüterek savunmalarını güçlendiriyordu. Bugün ise güçlü bir savunma ekosistemi; teknoloji üreti­mini, yüksek katma değerli ihracatı ve nitelikli is­tihdamı destekleyerek ekonomik büyümeyi besle­yen stratejik alanlardan biri hâline geliyor.

Savunma harcamaları artarken ekonomilere olan yükü de ağırlaşıyor

Bununla birlikte, bu dönüşümün önemli bir ma­liyeti de var. Yüz milyarlarca dolarlık ek savunma bütçesi, daha yüksek kamu harcamaları ve daha fazla borçlanma anlamına geliyor. Öte yandan sa­vunma sanayinin; çelik, alüminyum, bakır, titan­yum, nadir toprak elementleri, enerji, yarı iletken­ler ve yazılım gibi birçok stratejik girdiye yönelik talebi artırması, özellikle arzı sınırlı ürünlerde maliyet baskısını yükseltebilir. Bu durum yalnızca üretim maliyetlerini değil, küresel emtia fiyatları­nı ve tedarik zincirlerini de etkileyerek enflasyon üzerinde ek baskı oluşturabilir.

Bu tablo merkez bankaları açısından da yeni bir denge arayışını beraberinde getiriyor. Savun­ma harcamaları kısa vadede ekonomik büyümeyi desteklese de, artan bütçe açıkları ve enflasyonist baskılar, faiz indirimlerinin beklenenden daha ya­vaş gerçekleşmesine neden olabilir. Dolayısıyla güvenlik ekonomisinin yükselişi, önümüzdeki dö­nemde yalnızca savunma politikalarını değil; ma­liye politikalarını, para politikalarını ve küresel pi­yasalardaki fiyatlamaları da şekillendirecek gibi görünüyor.

Prof. Dr. Dilek Leblebici Teker-Dünya

Ne yazık ki NATO’yu “iyi bilirdik” diyemeyeceğiz. Aslında NATO, ABD imiş. Bu ülke kendini geri çekince zaafları ortaya çıktı. Hakkımızı helal eder miyiz? Ben etmem. O halde tarihe gömelim gitsin

****

Belki de Ankara, son NATO zirvesinin yapıldığı yer olarak tarihe kazınacak. Zira artık işlevini yitirmiş, gelecek vaat etmeyen ve çözdüğünden fazla sorun üreten bir yapıya dönüşmüştü. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü NATO’da ne Kuzey, ne antlaşma, ne Atlantik ne de işe yarar bir örgüt kalmış değil.

NATO 1.0; dünya savaşı sonrası 2’ye bölünmüş dünyada Sovyetler Birliği’ne karşı görev yaptı. SSCB çökünce NATO 2.0 devreye girdi, avara kasnağa dönüştü, narkotik, çocuk pornosuyla mücadele gibi işlere girişti. Sonra Çin’in yükselişiyle NATO 3.0’a ulaşıldı ancak ABD; “benim işime yaramıyor” dedi.

MORGDAKİ NATO’YA SERUM BAĞLAMAK

Türkiye açısından NATO, hâlâ önemseniyor olsa da bize ne gibi fayda sağladığını sorgular olduk. Trump desteğini azaltınca, NATO içindeki ağırlığımızın arttığı bir gerçek… Neticede NATO’nun ikinci büyük gücü olan ordumuza, Avrupa’nın ihtiyacı var zira Trump, AB’ye “kendinizi koruyun” diyor.

Ankara zirvesi biter bitmez, 2027 NATO zirvesinin yapılıp yapılmayacağı dahi tartışılmaya başlandı. Bana göre bu zirve olsa bile bırak Trump’ı, pek çok Avrupa lideri katılır mı bilinmez. Zira NATO’ya verilecek GSMH’lerin %5 desteği, morgdaki hastaya serum bağlamak gibi fuzuli hale geldi bile.

İKİ SORU İKİ CEVAP / NATO’nun geleceğine dair…

Eksikliği hissedilir mi?

Sanmıyorum. Varlığından ne fayda görüldü ki yokluğu hissedilsin. Üyelerinin %5 GSMH desteği ile Çin’e veya Rusya’ya karşı caydırıcılık sağlayabileceği meçhul. Hele ki ABD artık gözden çıkarmışsa...

Yerine ne konulur?

Bunu henüz bilmiyoruz ama arayışı başladı. AB için Türkiye, kıta güvenliği açısından büyük önem kazandı ancak AB’nin hala bizi vize ile yeşil mutabakat ile mülteci bekçiliğiyle oyaladığı da bir gerçek.

not/Diplomasi tarihinde şaheser mesaj; liderlere silah hediyemiz...

Cumhurbaşkanı’nın NATO liderlerine silah hediyesi, bana göre çok başarılı diplomasi mesajıydı: “NATO sizi koruyamıyor, bari siz kendinizi koruyun. Canınız sıkılırsa Rus ruleti oynarsınız.” Hele ki içlerinden birinin bürokrasi yüzünden ülkesine götürememesi, NATO’nun bürokratik çöküşüydü...

NATO LÛGATI

NATO: North Atlantic Treaty Organization, ABD ve Avrupa’dan 32 ülkenin güvenlik şemsiyesi

OTAN: İki resmi dilli örgütün Fransızcası: Organisation du Traité de l'Atlantique Nord

Brüksel: NATO’ya ev sahipliği yapan Belçika’nın başkenti, şimdi bürokrasi enkazlarıyla dolu

NATO üyesi Türkiye: Örgüt içindeki ikinci büyük güç... Gelecekte NATO’nun yerini alabilir

Şeref OĞUZ-Ekonomim

OECD'nin "İstihdam Görünümü 2026" raporuna göre, Türkiye, bu yılın ilk çeyreğinde reel ücretlerde ortalama yüzde 7,1 artış kaydederek OECD ülkeleri arasında ikinci sırada yer aldı.

Aynı dönemde OECD ortalaması yüzde 2,2'de kaldı.

Türkiye reel ücret artışında ilk sırada

2021'in ilk çeyreğinden bu yılın ilk çeyreğine kadar geçen 5 yıllık sürede Türkiye'de kümülatif reel ücret artışı ortalama yüzde 78,6 olarak gerçekleşti.

Bu dönemde OECD ortalaması ise yüzde 4,9'da kaldı. Böylece Türkiye, OECD'de en yüksek kümülatif reel ücret artışı kaydeden ülke oldu.

Türkiye'nin beş yıllık reel ücret artışı, OECD ortalamasının yaklaşık 16 katı seviyesinde gerçekleşti.

Piyasalar genel olarak dayanıklılığını koruyor

Rapora göre, OECD ülkelerinde iş gücü piyasalarında zayıflama sinyalleri görülmeye başlasa da piyasalar genel olarak dayanıklılığını koruyor. Bununla birlikte, bölgeler arasındaki farklılıklar istihdam ve gelir fırsatlarını önemli ölçüde etkilemeye devam ediyor.

Ücretler enflasyonun kayıplarını telafi edemedi

OECD, son dönemde reel ücretlerde toparlanma görülmesine rağmen birçok ülkede ücretlerin halen 2022'deki yüksek enflasyonun yol açtığı kayıpları tam olarak telafi edemediğine dikkat çekti.

İş gücü piyasasındaki katılıgın azalması, verimlilik artışındaki yavaşlama ve jeopolitik belirsizlikler ücret artış hızını sınırlayan temel unsurlar arasında yer aldı.

AA

Yeni düzenlemeye göre oyuncak üretiminde kullanılan aksamlar 'gözetim uygulaması' ve Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) Ürün Güvenliği Denetimi kapsamından çıkarılırken, bu ürünlerde ilave gümrük vergisi de yüzde 15 seviyesine düşürüldü.

"Sektörün rekabet gücü önemli ölçüde artacak"

Oyuncak ve Spor Malzemeleri Sanayicileri ve İhracatçıları Derneği (OYSİD) Yönetim Kurulu Başkanı Ender Mıcık, yapılan değişiklikle üç temel alanda kolaylık sağlandığını belirterek, hem maliyetlerin azalacağını hem de sektörün rekabet gücünün önemli ölçüde artacağını belirtti.

Mıcık, sektörün yaklaşık 400 milyon dolar ithalat ve 60 milyon dolar ihracat hacmiyle, yıllık 350 milyon dolar civarında cari açık verdiğine dikkati çekti.

"Nihai ürün vergileri korunuyor"

Üreticilere sağlanan bu kolaylıklara rağmen, yerli üreticiyi korumak adına bitmiş (nihai) oyuncak ithalatındaki politikaların sürdüğüne dikkati çeken Mıcık, nihai oyuncak ithalatında uygulanan yüzde 25 İlave Gümrük Vergisi ile ilgili herhangi bir artış yapılmadığını, mevcut uygulamanın aynen devam ettiğini aktardı.

Mıcık, sektörün taleplerine Bakanlığın çözüm odaklı yaklaştığını dile getirerek, düzenlemenin bunun bir sonucu olduğunu, Türkiye'nin oyuncak sektöründe üretim ve ihracat odaklı yeni bir dönemin başlangıcı olacağını kaydetti.

AA

Komisyon, AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplandı. Muş, görüşmelere başlamadan önce muhalefet milletvekillerinin talebi üzerine usul tartışması açtı.

CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı, teklifteki 16,17 ve 18. maddelerin eğitimi ilgilendiren konular olduğunu ve Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonunda görüşülmesi gerektiğini savundu.

İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta, görüşülecek teklifin "torba kanun" olduğunu iddia ederek, "Buradaki konuların hangisi bizim ihtisas alanımıza giriyor Plan ve Bütçe Komisyonu olarak sizin vicdanınıza bırakıyorum. Kültür ve sinemayla siber güvenlikle ilgili maddeler var. Teknik maddeler. Bilgimiz olması mümkün olmayan şeyler." dedi.

Muş, muhalefet vekillerinin eleştirilerinin önemli olduğunu belirterek, "Dile getirdiğiniz her konuyu gündeme alıp hassasiyet gösteriyorum. Plan ve Bütçe Komisyonu tabii ki bütçe ve mali konulara ilişkin ana ihtisas komisyonu ama bir taraftan da idare ve teşkilatlanmaya yönelik de düzenleme yapan komisyon. Sadece bütçe değil aynı zamanda plan tarafı da olan, bu planlamayla da pek çok alan aslında çakışıyor bizim komisyonumuzla." ifadelerini kullandı.

Teklifin ilk imza sahiplerinden AK Parti Samsun Milletvekili Ersan Aksu, düzenlemeyle ilgili bilgiler paylaştı.

Aksu, teklifle Türkiye'nin köklü ve tarihi kurumlarından PTT'nin personel yapısına dair önemli bir düzenleme getirdiklerini bildirerek, kurumun çoklu istihdam yapısının kurum içinde yetki, sorumluluk ve ücret dengesizliklerine yol açtığını, PTT'nin faaliyetleri arasındaki kargo, lojistik ve finans gibi sektörlerin rekabet edebilmesini zorlaştırdığını söyledi.

Teklifin 22. ve 23. maddeleri ile işçiler hariç olmak üzere PTT bünyesindeki parçalı istihdam yapısına son verdiklerini ifade eden Aksu, personelin idari hizmet sözleşmesi ile istihdam edilmesini amaçladıklarını dile getirdi.

Aksu, "Emeklilerimizi ve hak sahiplerini yakından ilgilendiren düzenleme ile mevcut 20 bin Türk lirası olan en düşük aylık ödeme tutarını 2026 yılının ilk 6 ayında TÜİK tarafından açıklanan yüzde 17,76 enflasyon oranını dikkate alarak 23 bin 552 Türk lirasına yükseltiyoruz." dedi.

Süreçte 2002'de 40 dolar olan en düşük emekli aylığının son düzenlemeyle 500 dolara yükseldiğini ifade eden Aksu, "Bu düzenlemeden yaklaşık 5,1 milyon emeklimiz doğrudan yararlanacaktır. 2026 yılının ikinci altı ayı için yaklaşık 79 milyar TL'lik bir ilave maliyet oluşacaktır. Emeklilerimizin alın terinin enflasyona ezdirilmemesi kararlılığımızı sürdürüyoruz." diye konuştu.

Teklifin 10. maddesiyle turizm işletmecilerine can suyu olmayı amaçladıklarını ifade eden Aksu, şunları kaydetti:

"Yakıt fiyatlarındaki küresel şoklar ve komşu ülkelerdeki savaş durumu ülkemize yönelik seyahat talebinde daralmalara yol açmıştır. Yılın ilk aylarında doluluk oranlarında yaşanan yaklaşık yüzde 10'luk düşüş istihdama da yansımıştır. Bu kaybın büyümemesi ve önüne geçmek için Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli konaklama tesislerine 2026 yılı Mayıs-Aralık döneminde SGK'ye bildirdikleri sigortalıların prim gün sayısı üzerinden günlük 116,67 lira yani otuz gün için aylık yaklaşık 3.500 lira sigorta primi desteği sağlayacağız. İstihdamı doğrudan teşvik eden bu modelle yaklaşık 1,7 milyon sigortalı üzerinden 5,36 milyar liralık bir harcamayla turizmcinin yükünü hafifletiyoruz."

Kanun teklifiyle Siber Güvenlik Başkanlığının yasal ve altyapısal mimarisini teklifin 19, 24 ve 25. maddeleriyle tahkim ettiklerini belirten Aksu, "Daha önce asli görevi piyasa düzenleyicisi olan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna (BTK) yüklenmiş olan siber savunma, internet alan adı yönetimi, internet altyapı denetimi ve telekomünikasyon yoluyla iletişimin yargısal tespiti gibi yetkileri Siber Güvenlik Başkanlığında topluyoruz. Mükerrer yatırımların önüne geçmek için BTK bünyesindeki münhasır siber güvenlik odaklı veri merkezlerini, teknik altyapıları ve taşınmazları Başkanlığına devrediyoruz. Etki analizine göre sadece bu devir işlemi sayesinde yaklaşık 30 milyar liralık yeni altyapı kurulum maliyetinden tasarruf edilmektedir. Bu sistemleri kullanan nitelikli insan kaynağımızın da hakları korunarak Siber Güvenlik Başkanlığına geçişlerini yasal zemine oturtuyoruz." açıklamalarında bulundu.

Aksu'nun konuşmasının ardından Komisyonda teklifin tümü üzerindeki görüşmelere geçildi.

AA

Raporda Türkiye, akıllı telefon fiyatlarıyla öne çıktı. Deutsche Bank'ın incelediği 41 ekonomi arasında Türkiye'nin, iPhone'un ABD'ye göre en pahalı satıldığı ülke olduğu belirtildi.

Araştırmaya göre Türkiye'de satılan bir iPhone'un fiyatı, ABD'deki satış fiyatının yaklaşık 2,2 katına ulaşıyor. Raporda ayrıca iPhone'un ABD'den daha ucuza satıldığı ülkelerin ise yalnızca Güney Kore ve Japonya olduğu ifade edildi.

Dünyanın en pahalı şehirleri değişmedi

Araştırmaya göre dünyanın en pahalı şehirleri sıralamasında Zürih ve Cenevre ilk iki sıradaki yerini korudu. İlk beşi Tel Aviv, New York ve San Francisco tamamladı.

Yaşam kalitesi sıralamasında ise Lüksemburg üst üste ikinci kez zirvede yer aldı. Kopenhag, Amsterdam, Viyana ve Münih de ilk beşte kendine yer buldu.

Maaşlarda Zürih, artışta Budapeşte öne çıktı

Raporda küresel maaş sıralamasında ilk sırayı Zürih aldı. Son 10 yılda maaşların en hızlı arttığı şehir ise yüzde 161 ile Budapeşte oldu.

Konut piyasasında Hong Kong dünyanın en pahalı şehri olmayı sürdürürken, Budapeşte son 10 yılda yüzde 209'luk artışla konut fiyatlarının en fazla yükseldiği şehir olarak kayıtlara geçti.

Tokyo büyük metropollere göre daha ucuz kaldı

Deutsche Bank, Japonya'da uzun yıllardır devam eden yapısal fiyat değişimine de dikkat çekti. Rapora göre Tokyo'da satın alma gücü paritesine göre fiyat seviyesi 1990'lı yılların ortalarındaki 173 puandan 60 seviyesine geriledi.

Bu nedenle Tokyo'da iki kişilik bir akşam yemeği ve konut kiraları, New York gibi büyük metropollere kıyasla çok daha düşük seviyelerde bulunuyor.

Dünya

Küresel piyasalarda yaşanan bu gelişmelerin etkisiyle akaryakıt fiyatlarına yeni bir zam daha bekleniyor. NTV'de yer alan habere göre, benzinin litre fiyatına 1 lira 55 kuruş zam yapılması öngörülüyor.

Zam sonrası benzin fiyatları ne kadar olacak?

Beklenen 1 lira 55 kuruşluk zam sonrasında benzinin litre fiyatının İstanbul'da 64,53 TL, Ankara'da 65,48 TL, İzmir'de 65,77 TL seviyesine yükselmesi öngörülüyor. Doğu illerinde ise litre fiyatının 67,12 TL'ye kadar çıkması bekleniyor.

Petrol fiyatları son bir ayın zirvesine çıktı

Benzine beklenen zammın arkasında, küresel enerji piyasalarında yaşanan sert yükseliş bulunuyor. ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı çevresinde yeniden tırmanan çatışmaların arz güvenliğine ilişkin endişeleri artırmasıyla Brent petrolün varil fiyatı salı günü 84,80 dolara yükselerek son bir ayın en yüksek seviyesini gördü. Bu yükseliş, akaryakıt fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskıyı güçlendirdi.

Ekonomim

Çin’in dış ticaret verileri haziran ayında piyasa beklentilerinin belirgin üzerinde gerçekleşti. Yarı iletkenler, bilgisayar ekipmanları ve yapay zekâ bağlantılı teknoloji ürünlerine yönelik küresel talep, jeopolitik gerilimlere ve ABD’nin ticaret politikasına ilişkin belirsizliklere rağmen ihracatı destekledi.

İhracat tahminleri geride bıraktı

Çin Gümrük İdaresi verilerine göre ihracat, haziranda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 27 arttı. Mayıs ayında yüzde 19,4 olarak kaydedilen ihracat artışının haziranda yüzde 18,2 düzeyinde gerçekleşmesi bekleniyordu.

İhracattaki hızlanmada yarı iletkenler, veri merkezi ekipmanları ve diğer yapay zekâ bağlantılı ürünlere yönelik talep etkili oldu. Çinli üreticilerin rekabetçi fiyat politikaları da şirketlerin dış pazarlardaki payını artırmasına katkı sağladı.

İthalatta beş yılın en hızlı artışı

İthalat haziranda yıllık bazda yüzde 36 yükselerek son beş yılın en hızlı artışını gösterdi. Piyasa beklentisi ithalatın yüzde 24 artması yönündeydi. Mayıs ayında ise yıllık artış yüzde 27,4 olarak açıklanmıştı.

Güçlü ithalat verisinin geniş tabanlı bir iç tüketim toparlanmasından çok yarı iletken ve teknoloji bileşeni alımlarından kaynaklandığı belirtildi. Çin’in Güney Kore’den yaptığı ithalat yüzde 85, Tayvan’dan gerçekleştirdiği ithalat ise yüzde 41,1 arttı.

Ticaret fazlası 125,62 milyar dolara çıktı

İhracat ve ithalattaki güçlü artışın ardından Çin’in ticaret fazlası mayıs ayındaki 105,43 milyar dolardan haziranda 125,62 milyar dolara yükseldi. Ekonomistlerin beklentisi fazlanın 121,40 milyar dolar olması yönündeydi.

Veriler, Orta Doğu’daki gerilimler ve küresel enerji maliyetlerine ilişkin risklere rağmen dış talebin Çin ekonomisine destek vermeyi sürdürdüğünü gösterdi.

İç talepteki zayıflık sürüyor

Dış ticaretteki güçlü görünüm, Çin ekonomisindeki iç talep sorunlarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Perakende satışlar ve sabit sermaye yatırımlarındaki zayıf seyir, ekonomik büyümenin ihracata bağımlı kalmasına neden oluyor.

Analistler, Çin ekonomisinin ikinci çeyrekte yılın ilk üç ayına göre yavaşlayabileceğini öngörüyor. Pekin yönetiminin önümüzdeki dönemde hedefli teşvikleri artırması, mali harcamaları hızlandırması ve destekleyici para politikasını sürdürmesi bekleniyor.

Murat Ali Oral-Dünya

İddialara göre bu durumdan etkilenen isimlerden biri de geçtiğimiz yıl gazeteye katılan deneyimli araştırmacı gazeteci Catherine Herridge oldu. Haberde, Herridge'in yüksek ücretli sözleşmesine rağmen aylarca ödeme alamadığı ve hak ettiği ücreti ancak uzun süren girişimlerin ardından tahsil edebildiği öne sürüldü.

Gazeteden açıklama geldi

Los Angeles Times yönetimi ise iddiaları reddetti. Gazete sözcüsü yaptığı açıklamada, ödeme yükümlülüklerinin büyük bölümünün yerine getirildiğini belirterek, aktif sözleşmelere ilişkin ödemelerin büyük ölçüde sözleşme şartlarına uygun şekilde yapıldığını ifade etti.

Buna karşın Status'un haberinde, bazı sözleşmeli çalışanlar ile tedarikçilerin ödemelerini alabilmek için üst düzey yöneticilere başvurmak veya hukuki süreç başlatacaklarını bildirmek zorunda kaldıkları ileri sürüldü.

Herridge'in hukuki süreci de devam ediyor

Haberde, ödeme krizinin yaşandığı dönemde Catherine Herridge'in farklı bir hukuki süreçle de karşı karşıya olduğu belirtildi.

ABD Yüksek Mahkemesi, gazetecinin Fox News'de yayımlanan bir haberde kullandığı gizli kaynağı açıklamayı reddetmesi nedeniyle uygulanan günlük 800 dolarlık mahkemeye itaatsizlik cezasını durdurma talebini bu ayın başında reddetmişti.

Yönetimde de rahatsızlık iddiası

Status'un haberinde, Los Angeles Times içerisindeki bazı yöneticilerin de ödeme sorunlarından rahatsız olduğu öne sürüldü.

Haberde, Finans Kıdemli Başkan Yardımcısı Decatur Holcombe'un şirketin gidişatına ilişkin endişeler nedeniyle görevinden ayrıldığı iddia edildi. Ancak Holcombe, bu iddiayı yalanlayarak ayrılık kararının şirketin mali durumu veya yönetimiyle ilgili olmadığını söyledi.

Patronun tasarruf anlayışı da gündemde

Haberde ayrıca gazetenin sahibi Patrick Soon-Shiong hakkında da dikkat çeken iddialara yer verildi.

Buna göre Soon-Shiong, Los Angeles Times'ta üst düzey görev teklif ettiği eski CBS News Başkanı David Rhodes için ekonomi sınıfı uçak bileti aldı, otel yerine misafirhanesinde konaklamasını sağladı ve kiralık araç yerine kendi aracını tahsis etti.

Rhodes ise bu yaklaşımın, Soon-Shiong'un gazeteye yatırım yapma konusundaki isteğini sorgulamasına neden olduğunu belirterek, "Belki de işi kabul etmememin nedeni buydu." ifadelerini kullandı.

Status'un haberine göre söz konusu ödeme sorunları, Patrick Soon-Shiong'un Los Angeles Times için halka arz yoluyla 500 milyon dolara kadar kaynak toplamayı planladığı dönemde yaşandı. Gazete yönetimi ise ödeme yükümlülüklerini yerine getirdiğini savunarak iddiaları reddetmeyi sürdürüyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.