Hazine ve Maliye Bakanlı­ğı verilerine göre, ilk çeyrekte ülke genelinde tahsil edilen toplam 3 trilyon 360,4 mil­yar liralık verginin 1 trilyon 732,2 milyar liralık bölümü­nü tek başına İstanbul sağ­ladı. Buna göre devletin ka­mu harcamalarını finan­se etmek için yurttaşlardan topladığı her 100 liralık ver­ginin 51,5 lirası tek bir ilden geldi. İlk çeyrekte toplam vergi tahsilatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 66,1 artarken, İstanbul’dan yapılan tahsilattaki yüzde 75,2’lik artış, toplamdakini de büyüttü.

İstanbul’un geçen yıl ilk çeyrekte pastada yüzde 48,9 olan payı bu yıl daha da yükselerek yüzde 51,5’e çıktı. İstanbul’un gelir ve kurumlar gibi doğrudan vergilerdeki payı yüzde 59,7, KDV, ÖTV gibi dolaylı vergilerdeki payı yüzde 46,1 oldu.

KURUMLAR VERGİSİNİN YÜZDE 60,4’Ü

Yılın ilk çeyreğinde kurum­lar vergisi tahsilatı, başlıca neden olarak beyan ve tahsi­lat dönemi kaymasının etki­siyle geçen yılın eş dönemine 16,4 katlık rekor bir artış kay­detti. Geçen yıl ilk çeyrekte sadece 23,7 milyar lira olan kurumlar vergisi tahsilatı, bu yıl aynı dönemde 412,3 milyar lirayı buldu. Bu tahsilatın da 248,9 mil­yar lira ile yüzde 60,4’ünü İstanbul’da kurulu şirket­ler ödedi. İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) belirlediği ilk 500 büyük sanayi kuruluşunun 144’ü, ikinci 500 sanayi kuruluşunun da 135’ine bu il ev sahipliği yapıyor.

Ocak-mart dönem­de 81 ilden toplanan 870,9 milyar lira­lık gelir vergisinin de 535,3 milyar li­ra ile yüzde 61,5’i İstanbul’dan ödendi. Doğru­dan nitelikteki diğer vergiler­de üç aylık tahsilata göre, 58,6 milyar liralık motorlu taşıtlar vergisinin yüzde 28,7’sini, 2,9 milyar liralık veraset ve inti­kal vergisinin yüzde 50,2’si­ni, 292,3 milyon liralık değer­li konut vergisinin ise yüzde 93,5’ini İstanbul ödedi.

Böylece “doğrudan” nite­likteki vergilerde 1 trilyon 345 milyar liraya ulaşan top­lam tahsilatın yüzde 59,7 ora­nındaki 802,8 milyarı İstan­bul’dan elde edildi.

SANAYİ ŞEHİRLERİ BAŞI ÇEKİYOR...

Vergi pastasındaki paya göre ilk onda İstanbul dışındakilerin de sanayisi gelişmiş iller olduğu gözlendi. Üç aylık vergi tahsilatında İstanbul’u 377,9 milyar lira ve yüzde 11,2 payla Ankara, 276,8 milyar lira ve yüzde 8,2 payla İzmir, 257,6 milyar lira ve yüzde 7,7 payla İzmir izledi. Bu dört büyük ildeki toplam tahsilat, toplam pastanın yüzde 78,7’sini oluşturdu.

Toplam vergi gelirindeki payda bu illeri sırasıyla Bursa, Mersin, Antalya, Tekirdağ, Hatay ve Adana izledi. İlk on ilin üç ayda ödediği vergi 2 trilyon 929,9 milyar lira ile toplam tahsilatın yüzde 87,2’sini oluşturdu. Diğer 71 il ise 397,5 milyar lira ile toplamda yüzde 11,8 pay alabildi. Vergi gelirlerinin yüzde 1 oranındaki yaklaşık 33 milyar liralık bir bölümü ise ‘merkez’den tahsil edildi.

KDV VE ÖTV’NİN YÜZDE 44’Ü

Ocak-mart döneminde Maliye’nin toplam 540,6 milyar lira olan KDV tahsilatının 238,9 milyar lira ile yüzde 44,2’si İstanbul’dan geldi.

İstanbul’un 495,7 milyar liralık ÖTV tahsilatındaki payı da 219,8 milyar lira ile yüzde 44,3 oldu. Ürün gruplarına göre ÖTV’nin kolalı gazozlarda yüzde 83,9’u, akaryakıt ve doğal gazda yüzde 48,5’i, sıfır motorlu taşıt satışlarında yüzde 48,2’si, alkollü içkilerde yüzde 43,9’u, tütün mamullerinde yüzde 25’i İstanbullular ödedi. İstanbul’un dayanıklı tüketim malları ile diğer ürünlerden tahsil edilen ÖTV’deki payının da yüzde 83,1 olduğu belirlendi.

Büyük bölümü ithalden KDV olmak üzere üç ayda toplam 550 milyar liraya ulaşan dış ticaretten alınan vergilerde İstanbul’un payı 190,3 milyar lira ile yüzde 34,6 olarak gerçekleşti.

Dünya'dan Naki Bakır'ın haberine göre, aynı dönemde bankaların merkezinin bu ilde bulunması nedeniyle banka ve sigorta muameleleri vergisinin yüzde 99,2’si, özel iletişim vergisinin yüzde 82,8’i, çeşitli harçlardaki toplam tahsilatın yüzde 46,5’i, konaklama vergisinin yüzde 45,5’i, şans oyunları vergisinin yüzde 33,9’u ve damga vergisinin yüzde 30,9’u İstanbul’dan toplanırken, “dijital hizmet vergisi”nin ise tamamı bu ilden elde edildi.

Bu kalemlerde ilk çeyrekte ülke genelinde toplam dolaylı vergi tahsilatı 2 trilyon 15,3 milyar lira olurken bunun yüzde 46,1 oranındaki 929,4 milyar liralık bölümü tek başına İstanbul’dan tahsil edildi.

KURUMLARDAKİ REKOR ARTIŞIN NEDENİ

İlk çeyrekte kurumlar vergisi tahsilatındaki rekor artışta geçen yılın düşük baz etkisi yanında esas olarak beyan ve tahsilat döneminin öne kayması ve beyan matrahlarına ilişkin düzenleme etkili oldu 2025 hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi, 1-30 Nisan 2026 tarihleri arasında verilip ödenecekken, bazı büyük şirketlerin nihai kurumlar vergisi tahsilatı erken veya kısmen 2026’nın ilk çeyreğine denk geldi. 2025’ten itibaren yürürlüğe giren ve hesaplanan kurumlar vergisinin, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının yüzde 10’undan az olamayacağını öngören düzenleme, büyük şirketlerde vergi yükünü artırdı ve matrahı genişletti. Asgari vergi uygulaması, 2025 kazançları üzerinden 2026 Nisan beyanında tam olarak yansıdı ve ilk çeyrek tahsilatına katkı sağladı. 2025 hesap dönemi enflasyon düzeltmesi yapılmayarak, ertelendi. Bu durum, şirketlerin mali tablolarında enflasyon kaynaklı şişkin kazançların daha yüksek görünmesine ve buna bağlı vergi matrahının artmasına yol açtı. İlk çeyrekteki baz etkisi ve dönem kayması nedeniyle yaşanan rekor artış tek seferlik görünüyor. İzleyen dönemde tahsilat artışının dengeye geleceği ve yıllık artışın normal ekonomik trendlerle uyumlu olacağı belirtiliyor.

Patronlar Dünyası

Bakan Göktaş, çocukları büyük şirketlerin, dijital ve teknoloji şirketlerinin, algoritmaların insafına bırakmayacaklarını belirtirken, sosyal medya düzenlemesi için de tarih verdi.

"Çocukların kimlerle iletişim halinde olduğunu bilmiyoruz"

Yönetmeliğin altı ay içerisinde çıkacağını belirten Göktaş, "Bir yönetmelik çıkacak, altı ay çerisinde bu düzenlemeye geçtiğimizde Türkiye'de sosyal medya düzenlememiz fiilen hayata geçmiş olacak. Yaş doğrulama sistemini hayata geçiriyoruz. Çok kapsamlı bir politika ve güvenli. Türkiye bu konuda öncü ülkelerden biri. Çocuklarımızı büyük şirketlerin, dijital ve teknolojik şirketlerin, algoritmaların insafına bırakmayacağız" ifadelerini kullandı.

Göktaş sözlerine şöyle devam etti:

"Çocuklarımızı korumak bir zorunluluktur. Aileleri de sürecin parçası haline getirmemiz lazım. Amacımız denetlemek, çocuklara daha güvenli bir dijital ortam sağlamak. Çocuklarımız kimlerle iletişim halinde hiçbir şekilde bilmiyoruz. Çocukların yüzde 10'u yabancı biriyle en az 1 kere iletişimde olduğunu ifade ediyor."

"Kendi ülkemize göre model geliştirdik"

Yasa hazırlık sürecinde dış kaynaklı raporların incelendiğini belirten Göktaş, "Avusturalya'nın raporunu aldık. Bu raporda eksik olan tarafları gördük. Kendi ülkemize göre model geliştirdik" dedi.

Bakan Göktaş'ın açıklamalarına göre, sosyal medya platformlarına getirilecek yeni yükümlülükler şunlar olacak:

• Platformlara yaş doğrulama sistemi getirilecek.
• 1 milyondan fazla kullanıcıya sahip platformlardan temsilci bulundurmaları istenecek.
• Uygunsuz içeriklerin ve aldatıcı reklamların 1 saat içerisinde kaldırılması talep edilecek.

"Amacımız vaka oluşmadan önüne geçmek"

Okullarda yaşanan silahlı saldırılara dair de konuşan Göktaş, "Uzun zamandır çalıştığımız sosyal risk haritamız var. Amacımız risk altındaki çocuklarımızı korumak ve önlemler almak. Hem fiziki önlem hem de vaka bazlı, yapay zeka destekli bir önlem modelini hayata geçiriyoruz. Amacımız burada vaka oluşmadan önüne geçebilmek" dedi.

AA

Eylül ayında yapılacak etkinlikte ise iPhone 18 Pro, iPhone 18 Pro Max ve katlanabilir iPhone Fold (ya da Ultra) modelinin sahneye çıkacağı öne sürülüyor.

Lansman takvimi değişebilir

Çin merkezli bir sızıntı kaynağının aktardığına göre Apple, artan yonga maliyetleri nedeniyle standart modelde bazı tasarruf adımlarına gidebilir. Bu kapsamda cihazın işlemci üretim süreci, performans özellikleri ve bellek tarafında kısıtlamalara gidilmesi gündemde.

Maliyet baskısı donanıma yansıyabilir

Bellek tarafındaki değişikliklerin kapasite düşüşü mü yoksa daha düşük hızda bileşen kullanımı mı olacağı henüz netleşmiş değil. Ancak yapılacak bu düzenlemelerle birlikte iPhone 18’in donanım anlamında daha uygun fiyatlı “e” serisine yakın bir konumda yer alabileceği ifade ediliyor.

Bellek tarafı belirsizliğini koruyor

Sızıntıyı paylaşan kaynak, söz konusu donanım kesintilerinin hangi modele göre yapıldığını ise açıklamadı. Karşılaştırmanın iPhone 18 Pro serisiyle mi yoksa bir önceki nesil olan iPhone 17 ile mi yapıldığı şu an için belirsizliğini koruyor.

Hangi modelle kıyaslandığı net değil

Eğer bu kısıtlamalar iPhone 17 serisine kıyasla yapılmışsa, bir önceki neslin kullanıcılar açısından daha cazip bir alternatif haline gelmesi mümkün görünüyor. Ancak tüm bu bilgilerin şu aşamada yalnızca iddia niteliği taşıdığı unutulmamalı.

Dünya

Sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları ile dernek ve vakıflara bağlı iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları için beyan süreci devam ederken, mükelleflerin son tarihe dikkat etmesi gerekiyor.

Bu çerçevede, 2025 hesap dönemine yönelik beyannameler 30 Nisan Perşembe günü sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığına (GİB) verilebilecek. Beyannamelere ilişkin ödemelerin de aynı tarihe kadar yapılması gerekiyor.

Vergi ödemelerinde kolaylık

Öte yandan, özel hesap dönemi tayin edilen kurumlar ise vergilerini, beyannamelerini verdikleri ilgili ayın sonuna kadar ödeyebiliyor.

Mükellefler, vergilerini GİB'e ait "gib.gov.tr" internet sitesinden, Dijital Vergi Dairesi ve GİB mobil uygulaması üzerinden, anlaşmalı bankaların banka-kredi kartı veya hesaplarından, yabancı ülkede faaliyet gösteren bankaların kartlarıyla ödeyebiliyor. Ayrıca anlaşmalı bankaların şubeleri, internet, telefon ve mobil bankacılık gibi alternatif kanallar ile PTT şubelerinden de ödeme gerçekleştirilebiliyor.

Uyumlu mükelleflere yüzde 5 indirim uygulanacak

Beyannamelere, bilanço, gelir tablosu, işletme hesabı özeti, kesinti yoluyla ödenen vergiler, serbest bölgelerde elde edilen kazançlar, teknogirişim ve teknokent sermaye destekleri, yabancı ülkelerde ödenen vergiler, temel mali tablolar, kurum ortaklarına ve yönetim kurulu üyelerine ilişkin bildirimler gibi bilgi ve belgelerin eklenmesi gerekiyor.

AR-GE, tasarım, nakdi sermaye artışı, sınai mülkiyet hakkı istisnası gibi indirim ve istisnalara ilişkin bilgi ve belgelerin de beyannameyle sunulması önem taşıyor.

Kurumlar vergisi mükelleflerinden (finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları hariç) belirlenen şartları taşıyanların beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin yüzde 5'i indirime tabi tutuluyor. Bunun için indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergilerin kanuni süresinde ödenmesi ve belirtilen sürede kesinleşmiş olması koşuluyla beyannamelerdeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, resen veya idarece yapılmış tarhiyatın bulunmaması gibi şartlar aranıyor.

Ekonomim

Matriks Haber'in TCMB verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, 17 Nisan haftasında 174,5 milyar dolar olan rezervler, 24 Nisan haftasında yaklaşık 171,3 milyar dolara indi.

30 Ocak 2026 tarihinde rezervler 218,2 milyar dolar ile rekor seviyede açıklanmıştı.

Rezervler, 3 Nisan 2026 itibarıyla üç hafta boyunca artış kaydetmişti.

TCMB, rezerv rakamlarını perşembe günü saat 14.30'da açıklayacak.

Ekonomim

Ekonomistlerin beklentilerine göre ABD ekonomisi 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 2,2 büyüme kaydetti. Bu veri büyümenin sürdüğüne işaret etse de Dalio, mevcut tablonun stagflasyona doğru evrilebileceğini savundu.

Enflasyon yükselişte, enerji fiyatları etkili

ABD’de mart ayında yıllık enflasyon yüzde 3,3’e yükselerek şubat ayındaki yüzde 2,4 seviyesinin üzerine çıktı. Enflasyondaki artışın büyük bölümünün enerji fiyatlarındaki sert yükselişten kaynaklandığı belirtildi. Dalio, enflasyon tarafındaki bu görünümün stagflasyon riskini güçlendirdiğini vurguladı.

Fed’e faiz indirimi uyarısı

Dalio, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) bu dönemde faiz indirimi yapmasının büyük bir hata olacağını söyledi. Olası bir faiz indiriminin Fed’in güvenilirliğini zedeleyebileceğini belirten Dalio, “Şu anda kesinlikle faiz indirimi yapılmamalı” dedi.

Piyasalar ise Fed’in yarın gerçekleştireceği toplantıda politika faizini sabit bırakmasını bekliyor.

"Resesyondan daha kötü olabilir"

Dalio, daha önce yaptığı açıklamalarda da ABD ekonomisinin kritik bir eşikte olduğunu belirterek, “Resesyona çok yakınız. Bu süreç iyi yönetilmezse resesyondan daha kötü bir durumla karşı karşıya kalabiliriz” ifadelerini kullanmıştı.

Piyasalar neden yükseliyor?

Öte yandan Dalio, İran savaşı ve küresel belirsizliklere rağmen borsalardaki yükselişi şirket kârlılıklarının güçlü kalmasına bağladı. Ekonomistlere göre ise önümüzdeki süreçte enflasyon, enerji fiyatları ve merkez bankası politikaları ABD ekonomisinin yönünü belirleyen ana unsurlar olacak.

Dünya

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6 ncı maddesinde safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmış olup; safi kurum kazancının tespitinde, Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesi ile Gelir Vergisi Kanununu 40 ıncı maddesindeki giderler, hâsılattan indirim konusu yapılmaktadır.

Gelir Vergisi Kanununun 24/2 nci maddesi ile "Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her türlü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur)" gelir vergisinden istisna tutulmuştur.

Konuya ilişkin açıklamaların yer aldığı, 138 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 3 üncü maddesinde; "2772 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile değişik Gelir Vergisi Kanununun 24 üncü maddesinin 2 numaralı bendine göre, Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından hizmet erbabına ödenen fiili yemek ve yatmak giderleri 1.1.1983 tarihinden itibaren Devlet Memurlarına ödenen gündeliklerle mukayesede dikkate alınmayacaktır. Ancak yemek ve yatmak giderlerinin tevsik edilmemesi halinde bu giderler karşılık olarak verilen gündeliklerin aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen miktarı veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşan kısmının ücret olarak vergiye tabi tutulması gerekir.

Personele fiili yemek ve yatmak giderleri dışında, gündelik de ödendiği takdirde bu gündeliklerin tamamının ücret olarak vergiye tabi tutulması gerekecektir." denilmektedir.

Bu bilgiler ışığında, ticari kazancın elde edilmesiyle ilgili olarak seyahate giden personele ödenen;

-Fatura karşılığında ödenen gerçek yol (gidiş-dönüş) bedelinin tamamının gelir vergisinden istisna tutulması,

- Gider karşılığı olarak yapılan fiili yemek ve konaklama ödemelerinin (devlet memuruna ödenen harcırah gündeliği ile mukayese edilmeksizin), Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi halinde, tamamının vergiden müstesna tutulması,

- Konaklama bedelinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi, yemek bedelinin belgelendirilememesi durumunda, konaklama bedelinin tamamının vergiden istisna edilmesi, yemek bedelinin ise bu giderlere karşılık olarak verilen gündeliklerin aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen miktarı aşan kısmının ücret olarak vergiye tabi tutulması,

- Yemek ve konaklama giderlerinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmemesi halinde, yapılan ödemenin aynı aylık seviyesindeki Devlet memuruna verilen gündelik tutarını (veya Devletçe verilen en yüksek gündelik tutarını) aşmaması kaydıyla vergiden müstesna tutulması, aşan kısmın ise ücret olarak vergilendirilmesi gerekir.

Diğer taraftan ücret olarak nitelendirilen söz konusu ödemelerin ilgilinin asıl ücreti ile birleştirilerek vergilendirilmesi ve ücret olarak vergilendirilen ödemelerin kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinin 1 ve 4 üncü bentleri uyarınca gider olarak kaydedilmesi mümkün bulunmaktadır.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinde, yabancı paraların borsa rayici ile değerleneceği ve bu hükmün yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da uygulanacağı belirtilmiştir.

Geçici vergi uygulamasına ilişkin olarak yayımlanan 217 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin “3.1 Yabancı Paraların ve Yabancı Para Cinsinden Olan Borç ve Alacakların Değerlemesi” başlıklı bölümünde; değerlemenin T.C. Merkez Bankasınca Resmî Gazete’de geçici vergi döneminin kapandığı tarih itibariyle yayımlanan döviz alış kurları esas alınarak yapılacağı belirtilmiştir.

Ayrıca 283 no’lu VUK Genel Tebliğinde belirtildiği üzere, kasada mevcut yabancı paralar efektif alış kuru ile diğer kaydi paralarla dövizli borç ve alacaklar döviz alış kurları ile değerlenecektir.

217 Seri nolu GVK Genel Tebliği ve 283 Seri nolu VUK Genel Tebliği uyarınca;

Kasadaki mevcut yabancı paralar efektif alış kuru ile; Yabancı para cinsinden her türlü alacak ve borçlar ile yurt içi veya yurt dışındaki banka hesaplarında yer alan yabancı paralar döviz alış kuru ile değerlenecektir.

2026 YILI BİRİNCİ GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİ (31.03.2026) sonunda yapılacak Kur değerlemeleri için yabancı para birimlerinin değerleri aşağıdadır

Bilgilerinize sunar, çalışmalarınızda kolaylıklar dilerim. Saygılarımla,

Erol DEMİREL BAŞKAN

Antalya’da 24-25 Nisan günlerinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ve Rekabet Kurumu (RK) tarafından düzenlenen Enerji Piyasalarında Regülasyon ve Rekabet Zirvesi, bu alandaki tartışmalar yanında küresel enerji kriziyle uluslararası mesajların verildiği bir platform oldu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkmenistan’ın gazının Avrupa’ya eriştirmesi, Basra’dan Akdeniz ve Avrupa’ya yeni boru hatları, elektrik hatlarına işaret ederken, Hazar geçişinin boru hattı ve gemiyle geçiş dahil çeşitli alternatiflerinin masada olduğunu açıkladı.

Gaz için Hazar geçişi; petrol ve gaz için Kalkınma Yolu

Bakan Bayraktar zirvedeki konuşmasında Türkiye’nin enerji güvenliğini sağlayacak çeşitli projeleri sürekli sunduğunu, bundan sonra da sunacağını vurguladı ve Irak ile Türkmenistan merkezli projelerin altını çizdi. “Örneğin yıllardır konuştuğumuz Türkmen Doğal Gazı'nın Azerbaycan üzerinden Türkiye'ye ve Türkiye üzerinden de Avrupa'ya götürecek bir boru hattını hayata geçirmek. Bunu mutlaka yapmamız gerektiğini düşünüyorum” diyen Bakan Bayraktar, böylece Türkmenistan’a da stratejik bir avantaj sağlayacağını vurguladı.

Bu projeye yönelik işaretler ise Dışişleri Bakanlığı Enerji, Çevre, İklim ve Sınıraşan Sular Genel Müdürü Zafer Ateş bir başka oturumda verdi. Ateş’e göre, 90’lı yıllardan beri gündemde olan proje, Türkmenistan’ın boru hattı ile satışa mesafeli olması, Hazar’ın statü sorunları, Azerbaycan-Türkmenistan arasındaki bazı yetki alanı tartışmalarla hayata geçmedi. Ateş, buna karşılık mevcut görünümün proje için son derece olumlu olduğunu; boru hattıyla geçilmese bile, Hazar Denizinin sıvılaştırma-gazlaştırma tesisleriyle gemi aracılığıyla dahi geçişinin mümkün göründüğünü vurguladı. Zafer Ateş’in bir başka vurgusu ise tüm bu projelerin Türkiye açısından sadece bir “geçiş güzergahı” imkanı sunmadığı, Türkiye’nin alıcı ve satıcı olarak tüm isteklilere “Turkish Blend” bir gaz tedariği sağlayabileceğinin altını çizdi.

Türkiye- Irak Ham Petrol Boru hattının Basra’ya kadar uzatılması

Gündeme getirilen ikinci alternatif ise Türkiye Irak Ham Petrol Boru hattının Basra’ya kadar uzatılması ve Irak’tan Türkiye üzerinden Akdeniz ve Avrupa’ya uzanacak bir yolun aynı zamanda enerji güzergahı haline getirilmesi oldu. Bu hattın Hürmüz’e sıkışmış başta Irak olmak üzere tüm bölge yanında Küresel bir etki yapacağının da altı hem Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, hem de Dışişleri Bakanlığı tarafından vurgulandı. Bu kapsamda gündeme getirilen Katar-Türkiye doğalgaz boru hattının da aynı derecedeki önemine vurgu yapılırken, Katar için bu kararın ilk kez boru hattı aracılığıyla satış yapması nedeniyle öneminin farkında olunduğu belirtildi.

Toplantıda küresel olarak verilen mesajlarda Türkiye’nin potansiyeli vurgulanırken, bunun gelecekteki elektrik talebine dahi uzandığının altı çizildi. Türkiye’nin Orta Asya’dan uzanan Orta Koridor projesini, hem Çin’in Kuşak ve Yol Programı, hem de diğer projelerle entegre olarak önerdiği, dahil olunan Üç Deniz Projesine Akdeniz ve hatta Hazar’ın da dahil olacağı bir perspektife sahip olduğu vurgulanırken, Azerbaycan’ın ve Suudi Arabistan’ın yeşil elektriğinin, Avrupa’da artacak elektrik talebine de yanıt vereceği, tüm bu koridor ve yolların lojistik yanında enerjiyi de taşıyabileceği vurgulandı.

BOTAŞ bölge ve dünya için “depo” sunacak

Yatırım programlarına giren ve hatta kamulaştırması tamamlanan BOTAŞ’ın Adana Ceyhan’daki mevcut hampetrol depolamasının yeni bir “tank çiftliğiyle” küresel olarak depolama seviyesine eriştirilmesi Antalya’da güçlü biçimde gündeme getirildi. BOTAŞ Genel Müdürü Abdülvahit Fidan, halen 1 milyon varil olan kapasitenin 45 milyon varile çıkarılması için ilk fazda 6 olmak üzere 40 yeni tankın inşasının bu yıl başlayacağını açıkladı. Bu faz 2028’de tamamlanacak.

Metreküp cinsinden, bu 6 tankın her biri 135 bin metreküp hacimde planlandı. Bölgede BOTAŞ’ın mevcut arazisini çevreleyen bölge 2024’te kamulaştırılmış, 2025’te projesi tamamlanarak ÇED raporu da alınmıştı. Proje kayıtlarında 4 ayrı fazda 5.4 milyon metreküp hacme ulaşılması hedeflendi ve planlandı. Dört fazın tamamının 2031’de tamamlanması bekleniyor. Ceyhan, hali hazırda Bakü-Tiflis-Ceyhan, Mavi Akım ve Kerkük-Yumurtalık ham petrol boru hatlarının eriştiği noktada bulunuyor. Depolama kapasitesi, arz güvenliği yanında Türkiye’nin “piyasa olma” hedefine de destek verecek. Bölge aynı zamanda Türkiye’nin petrokimya alanlarından biri olarak tasarlandı. Rönesans Holding, proje bazlı teşvik sistemi kapsamında başladığı polipropilen üretim tesisini daha sonra hisselerin bir kısmını sattığı Fransız Bpifrance şirketiyle burada yürütüyor.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun (KVK) 5/1-ç bendi ile anonim şirketlerin kuruluşlarında veya sermayelerini artırdıklarında çıkardıkları payların bedelinin itibari değeri aşan kısmı Kurumlar Vergisi’nden istisna edilmiştir. Bu istisna, daha önce eski KVK’da da yer almaktaydı.

Anonim şirketler, kuruluşta veya sermaye artırımlarında hisselerini, ana sözleşmelerinde belirtilen itibari değerle (nominal bedelle) ihraç edebilecekleri gibi, itibari değerlerinin üzerinde bir bedelle de ihraç edebilirler. Hisselerin itibari değerinin üzerinde bir bedelle ihraç edilmesi hâlinde, ihraç değeri ile itibari değer arasında oluşan olumlu fark, vergi hukukunda emisyon primi (ticaret hukukunda agio, Tek Düzen Hesap Planı’nda ihraç primi) olarak adlandırılmaktadır. Emisyon primi, hisselerin ilk ihracında, bir başka anlatımla hukuk âleminde doğumunda oluşabilen bir primdir (kazançtır). Hissedarların elinde bulunan hisse senetlerini veya kurumların iştiraklerine ait hisse senetlerini maliyet bedelinin üzerinde bir bedelle satmaları hâlinde oluşan kazanç ise emisyon primi olarak değerlendirilemez. İhraç primi müessesesinin amacı, ticaret hukukunda eski veya mevcut hisse sahipleri ile yeni hisse alacaklar arasındaki mali adaleti sağlamaktır.

Bana göre bu istisna olmasaydı da bu kazanç yine vergiye tabi tutulamazdı. Çünkü kurumlar için de geçerli olan Gelir Vergisi Kanunu’nun 38. maddesine göre ticari kazanç, teşebbüsteki öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır. Ancak kazanç hesaplanırken, dönem içinde işletmeye işletme sahiplerince ilave edilen değerler nazara alınmaz. Dolayısıyla emisyon primi de işletmeye ilave edilen bir değer olduğundan kazanç hesaplamasında dikkate alınmayacaktır. Danıştay’ın aşağıda aktaracağım kararında da bu husus vurgulanmaktadır.

Anonim şirketlerin hisse senetlerini itibari kıymetlerinden yüksek bir bedelle ihraç edebilmeleri için ana sözleşmelerinde hüküm bulunması veya genel kurul tarafından bu yönde bir karar verilmesi gereklidir (TTK md. 347). Ticaret Kanunu’nun 519. maddesine göre emisyon primi hukuken yedek akçe niteliğindedir.

Yapılan harcamaların akıbeti

KVK’nın 8/1-a maddesi, menkul kıymet ihraç giderlerinin kurum kazancının tespitinde gider unsuru olarak nazara alınacağını açıkça hükme bağlamaktadır. Bu nedenle ihraç giderlerinin, TTK md. 519 hükmüne rağmen kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınması; emisyon primi istisnasından yararlanacak tutarın tespitinde ise dikkate alınmaması gerekmektedir. Ticari bilanço açısından durum böyle olmakla birlikte, KVK md. 5/3’te yer alan “vergiden istisna kazançları elde etmek için yapılan giderlerin istisna dışı kazançlardan indirilemeyeceği” hükmü uyarınca, yeni payların ihraç giderlerinin emisyon primine isabet eden kısmının kurum kazancının tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülebilir. Ancak burada, emisyon primi olmasaydı da sermaye artırımı ve hisse senedi ihraç masraflarının yine yapılacağı, emisyon primine özgü bir giderin söz konusu olmadığı dikkate alındığında, bu giderlerin tamamının gider yazılabileceği görüşü rahatlıkla savunulabilir.

Emisyon primleri dağıtılabilir mi?

Emisyon priminin veya kanuni yedek akçelerin kâr olarak dağıtılıp dağıtılamayacağı uygulamada tereddüt konusu olmuştur. Mevcut düzenlemeye göre istisna olan emisyon priminin dağıtılması veya sermayeye eklenmesinin vergi istisnası üzerinde bir etkisi yoktur. Dolayısıyla emisyon primi istisnasından yararlandırılan ve kayıtlarda genel kanuni yedek akçe statüsünde ihraç primi olarak görünen tutarın sermayeye eklenmesi veya dağıtılması vergi hukukunun konusu dışındadır.

Dağıtım konusundaki sınırlamalar ticaret kanununda düzenlenmiştir. Ticaret Kanunu’na göre emisyon primi de bir tür kanuni yedek akçe olduğundan, konu kanuni yedek akçelerin rejimine göre değerlendirilmelidir. Genel kanuni yedek akçelerin ödenmiş sermayenin yarısına kadar olan kısmı, sadece geçmiş yıl zararlarının kapatılmasında, işlerin iyi gitmediği dönemlerde işletmenin devamını sağlamaya veya işsizliğin önlenmesine ya da etkilerinin hafifletilmesine yönelik önlemlerde kullanılabilir. Buna karşılık, kanuni yedek akçelerin ödenmiş sermayenin yarısını aşan kısmı üzerinde genel kurul serbestçe tasarrufta bulunabilir. Bu kapsamda, söz konusu tutarın dağıtılmasına veya sermayeye eklenmesine karar verilebilir. Bu nedenle emisyon priminin dağıtılıp dağıtılamayacağı, kanuni yedek akçe tutarının ödenmiş sermaye ile karşılaştırılması sonucu oluşacak duruma göre belirlenmelidir.

Ancak emisyon primi, kanuni yedek akçelerin ödenmiş veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşması nedeniyle dağıtılacak olursa, bana göre ortaklar tarafından işletmeye konulan değer iade edilmiş sayılacağından stopaj yapılmasına gerek yoktur. Buna karşılık idari anlayış, bu durumda stopaj yapılması gerektiği yönündedir.

Sermayeye ekleme teşvik alır mı?

Bir diğer tartışma, emisyon priminin sermayeye eklenmesi hâlinde KVK md. 10/1-(ı)’de yer alan nakit sermaye artırımlarında faiz indirimi teşvikinden yararlanılıp yararlanılamayacağına ilişkindir. Danıştay 3. Dairesi (E.2024/5601, K.2025/2530, T. 27.05.2025), emisyon primlerinin sermayeye eklenmesi hâlinde de bu teşvik niteliğindeki indirimden yararlanılabileceğine karar vermiştir. Karara katılmakla birlikte, konunun henüz tam olarak netleşmemiş olması nedeniyle ihtirazi kayıt yolunun kullanılmasında yarar bulunmaktadır.

Kurumlar Vergisi beyan döneminde bulunmamız nedeniyle konuyu tekrar gündeme getirmek istedim.

Kuruyorsun, işletiyorsun ve sonra yaşatamıyor, batırıyorsun. Kurarken gösterilen başarı, onu yaşatmaya yetmiyor, yeni yetkinlikler kazanmak gerekiyor. Eltiler, damatlar değil, kurallar yönetsin

1- SORUN: Elitokrasi; bir ulus içinde halktan ve gerçeklerinden kopuk yaşayanların yönetim iştahı diye tanımlarsak, eltikrasi de benzer dinamizme dayanıyor; şirketin gerçeklerinden ve iş hayatından kopuk bir grup insanın (eltiler, damatlar ve yengeler), yıkıcı rekabet ile aile şirketini krize sokmaları…

2- ETKİSİ: Türkiye Kurumsal Yönetim Derneği ile Anadolu panellerinde sıkça tekrar edilen; kurumsallaşamadığı için batan aile şirketleri öyküleri… Bir aile şirketi neden batar? Aslında cevabı; derin tarihi kökenleri olan sorunsalımız; kardeşler kavgası, miras davaları ve nepotizm, kayırmacılık…

3- ÇÖZÜM: Aile anayasası diyorlar ama bu çare değil… Aileyi şirket yönetimine katarken liyakati esas almak ve adil davranmak gerekir. Kan bağını akla rütbe yapmayanlar şirketi ailenin oyun bahçesi olmaktan kurtarabiliyor. Profesyonel ve aile dengesini iyi kuranlar daha dayanıklı olabiliyor.

4- YÖNTEM: İş süreçleri, iletişim süreçleri, ilişki süreçleri ve bilgi süreçlerini tasarlayarak kurumsallaşmada anlamlı adımlar atabilirsiniz. Böylece kurucunun değerleri, kurumun hafızası, ailenin refleksleri ve iyi tasarlanmış yönetim kurulu / profesyonel ekip, size değer sağlayacaktır.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Eltikrasiye dair…

Eltiler, şirketi nasıl yönetiyor dersiniz?

“Neden sabahları sen erken gidiyorsun, abin ne zaman sabah dükkânı açacak? Onların şusu da var. Ben de isterim.” Erkek patron, iş yaparken gösterdiği dinamizmi, ortağıyla geçinirken başaramıyor.

Kurucular; eltikrasi ile nasıl baş edebilir?

Şirketi, ailenin oyun bahçesi yapmayarak… Aile bireylerine ikbal sağlamak yerine şirketin yarınına hizmet edecek kabiliyetleri, liyakatleri var etmek gerekir. Miras hak ama şirketi yönetmek başka…

NOT

ELTİKRASİ

Hayır; yanlış yazmadım ve bu başlığın elitokrasi (seçkinler yönetimi) ile alakası yok. Bu; daha ziyade bizimle ilgili... 1,3 milyon KOBİ’nin “uzun yaşayamayışının” baş sorumlusu… Kurumsallaşamayan aile şirketlerinin can düşmanı… Kapanan firmaların ölüm sebebi… Eltiler damatlar elinde şirket yönetimi.

ELTİKARSİ LÛGATI

Kurumsallaşma: Kişiye bağımlı kalmadan kurallar, prosedürler ve standartlar oluşturarak yönetme

Durumsallaşma: Kurucunun veya sesi yüksek çıkanın, tek adamın buyrukla şirket yönetmesi

Aile anayasası: Aile bireyleri ile şirket ilişkilerinin düzenleyen kural, değer ve yasal süreçler

Eltikrasi: Bir tür hanedanlık, saray düzeni. Şirketin aile bireyleri elinde oyuncağa çevrilmesi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın dijitalleşen altyapısı artık geleneksel denetimleri rafa kaldırarak "Veri Odaklı Denetim" modeline geçti. Kısa adı MEVA olan Mekânsal Veri Analizi sistemi sayesinde banka, tapu ve ilan siteleri arasındaki çapraz denetim ağı tam kapasite çalışıyor. Tapu ve Kadastro verilerini, banka ekspertiz raporlarını, konut kredisi kayıtlarını, internetteki emlak ilan platformlarını ve belediye rayiçlerini tek bir dijital havuzda toplayan bu yapay zeka destekli analiz platformu, gayrimenkulün emsal piyasa değerini tahmin ediyor ve tapudaki tutar ile bu rakam arasında uçurum gördüğünde işlemi doğrudan düzeltmelerini istiyor. Artık "kimse fark etmez" dönemi kapandı.

Düşük göstermenin bedeli: Ekonomik ve hukuki riskler

Tapuda bedeli düşük göstermek, o an için kısa vadeli bir tasarruf gibi görünse de, aslında hem alıcı hem de satıcı için altına imza atılmış hukuki ve ekonomik bir saatli bombadır. Bu durumun yarattığı en büyük tehlikelerden biri değer artış kazancı tuzağıdır. Evi rayiç bedelden gösterip alan kişi, bu mülkü beş yıl içinde gerçek bedeliyle satmak isterse, aradaki o devasa hayali kârın gelir vergisini ödemek zorunda kalır; yani satıcının kaçtığı vergi, alıcının sırtına biner.

Önce uyarı, sonra ceza: Süreç nasıl işliyor?

Sürecin nasıl işlediğine gelince; MEVA sistemi yapay zeka analizleriyle tapudaki beyan ile emsal değer arasında bir uyumsuzluk tespit ettiğinde, idare doğrudan ceza kesmek yerine genellikle iki aşamalı bir yol izlemektedir. Vergi dairesi tarafından mükellefe gönderilen ilk metin veya kısa mesajların üzerinde açıkça "İzaha Davet" veya "Vergi İncelemesi" ibaresi yer almıyorsa, bunların derhal uygulanacak hukuki bir yaptırımı bulunmamaktadır. Bu ilk temas, devletin durumun farkında olduğunu belirterek, işlemin ağır cezai yaptırımlara maruz kalmadan gönüllü olarak düzeltilmesi için tanıdığı dostane bir fırsattır. Özellikle gayrimenkul satışlarına ilişkin beyanname dönemlerinde gönderilen mesajlarda vatandaşların paniğe kapılmaması gerekir; zira gayrimenkul iktisap tarihinden itibaren beş yıldan fazla süre geçmişse, değer artış kazancı vergisinden yasal olarak zaten istisna kapsamındadır.

Eğer mükellef bu düzeltme yazısına kulak asmaz ve tapudaki beyanını güncelleme yoluna gitmezse, süreç resmileşerek İzaha Davet yazısı tebliğ edilir. Bu çağrıyı da görmezden gelir veya mantıklı bir açıklama sunmazsanız, eksik ödenen harç tutarı sizden istenmekle kalmaz; 2026 yılı itibarıyla tavizsiz şekilde uygulanan yeni yaptırımlarla, kaçırdığınız tutar üzerinden yüzde yüz oranında, yani bir kat vergi zıyaı cezası kesilir. Buna işlem tarihinden bugüne kadar işleyen gecikme faizi de eklendiğinde, kaçtığınız rakamın katbekat üzerinde bir faturayla yüzleşebilirsiniz.

Çözüm yolları ve izlenecek hukuki adımlar

Vergi dairesinden gelen bu yazılarla karşılaşan vatandaşların önünde sürece göre izleyebilecekleri çeşitli hukuki ve stratejik yollar bulunmaktadır. İlk aşamada, size ceza ihbarnamesi veya izaha davet gelmeden sadece eksik beyan düzeltme yazısı ulaştığında en güvenli adım, Vergi Usul Kanunu kapsamında pişmanlık ve ıslah hükümlerine başvurmaktır. Bu aşamada mükellef durumu kendi rızasıyla düzelterek aradaki harç farkını hesaplatır. Ancak burada uygulamada sıklıkla gözden kaçırılan çok hayati bir yasal süre sınırı bulunmaktadır. Pişmanlık hükümlerinin geçerli olabilmesi ve o ağır vergi ziyaı cezasından tamamen kurtulabilmek için, tahakkuk eden eksik harcın ve işleyen pişmanlık zammının dilekçe tarihinden itibaren 15 gün içerisinde eksiksiz ödenmesi zorunludur. Eğer bu 15 günlük yasal süre kaçırılırsa pişmanlık ihlal edilmiş sayılır ve idare o ağır cezaları yeniden karşınıza çıkarır.

Burada uygulamada sıkça düşülen bir gelir vergisi tuzağına da dikkat çekmek şarttır. Vergi dairesi gönderdiği düzeltme yazısında, örneğin tapuda 1 milyon liraya gösterilen satışın aslında idarece 5 milyon lira olarak tespit edildiğini belirterek aradaki tapu harcı farkını talep edebilir. Sırf tapu harcı meselesini ve olası cezaları kapatmak adına idarenin belirlediği bu yüksek bedeli itirazsız kabul edip ödeme yapmak, o satışın 5 milyon liraya yapıldığını hukuken ikrar etmek, yani peşinen kabul etmek anlamına gelir. Eğer gerçek satış bedeliniz örneğin 3 milyon lira ise ve idarenin yapay zeka ile belirlediği 5 milyon liralık tutarı gözü kapalı kabul ederseniz, ileride karşınıza çıkacak olası bir değer artış kazancı veya ticari kazanç incelemesinde bu rakam sizi kesin olarak bağlayacaktır. Bu durum zincirleme bir etki yaratarak, hem sizi altından kalkılamaz bir gelir vergisiyle baş başa bırakabilir hem de evi sizden alan kişinin vergi matrahını değiştirerek zincirleme vergi sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, salt tapu harcını düzeltmek için gerçeği yansıtmayan fiktif rakamları kabul etmek son derece risklidir.

Eğer bu ilk uyarı fırsatını kaçırmış ve resmi İzaha Davet yazısını almışsanız, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idarenin davetine icabet ederek uzlaşma yoluna gitmek gerekir. Bu noktada eksik harcı ve gecikme zammını ödemeyi kabul ederseniz, vergi ziyaı cezası yüzde yüz yerine sadece yüzde yirmi oranında indirimli olarak kesilecektir.

Özellikle gayrimenkulünü iktisap tarihinden itibaren beş tam yıl geçmeden elden çıkarmak isteyen satıcılar için stratejik bir çıkış yolu daha mevcuttur. Geçmişte alım yaparken tapuda bedeli sadece rayiç değer üzerinden gösteren vatandaşlar, satış işlemini gerçekleştirmeden önce geçmişteki alım işlemi için yine pişmanlıkla başvurarak tapudaki alış bedelini gerçek değerine yükseltebilirler. Böylece sadece geçmişe dönük tapu harcı farkı ve gecikme zammı ödenerek mülkün maliyeti güncellenir ve güncel satıştaki devasa değer artış kazancı vergisinden yasal sınırlar içinde kaçınılmış olur.

Ancak burada çok kritik bir hukuki çizgiye dikkat çekmek gerekir. MEVA sisteminin ürettiği veriler idare tarafından araştırma sebebi sayılsa da, Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre salt yapay zeka algoritmalarına veya internet ilan sitelerindeki fiktif fiyatlara dayanarak ceza kesilemez. İspat yükü tamamen idarededir ve idarenin bu dijital şüpheyi banka dekontu veya kredi ödemesi gibi somut maddi delillerle desteklemesi zorunludur. Eğer gerçekten taşınmazı düşük bedele sattıysanız ve idarenin elinde somut bir delil yoksa, yasal süreler içinde Vergi Mahkemesinde dava açarak bu tarhiyatı iptal ettirme hakkınız saklıdır.

Sonuç: Şeffaflık artık tercih değil, zorunluluk

2026 yılı emlak piyasası için net bir mesaj veriyor: Devletin denetim radarı artık çok hassas ve şeffaflık bir tercih değil, zorunluluktur. Tapu harçlarını düşürmek için girilen düşük bedel oyunu, astarı yüzünden pahalıya gelen bir düzeltme yazısı kabusuna dönüşmüştür. Emlak piyasasında adaleti sağlamanın ve rahat bir nefes almanın tek yolu, alım satım işlemlerinde kuruşu kuruşuna gerçek bedellerin beyan edilmesidir.

Geçen yıl 340–380 lira aralığında olan canlı kurbanlık fiyatları bu yıl 450–500 lira bandına yükseldi, 550–600 lira olan karkas et fiyatı ise 950–1000 liraya çıktı. EKONOMİ’ye açıklamada bulunan adaklık ve kurbanlık hayvan satıcıları, maliyetlerdeki artışa paralel fiyatların da yükseldiğini, satışlarda ise geçen yıla göre düşüş yaşandığını ifade ettiler.

Baskül fiyatı 450–500 TL bandında

Yaklaşık 30 yıldır besicilik yapan Güven Hayvancılık sahibi Güven Oktay, kurbanlık piyasasında hem maliyetlerin hem de fiyatların ciddi şekilde arttığını söyledi. Büyükbaş kurbanlıkta baskül fiyatlarının 450–500 lira arasında değiştiğini belirten Oktay, karkas etin kilogramının 950-1000 lira seviyesine geldiğini, buna rağmen talebin zayıf olduğunu dile getirdi. “Geçen yıl kurban kesen birçok vatandaş bu yıl ‘maliyetler ağır geliyor’ diyerek kesim yapamayacağını söylüyor. Bizde de yaklaşık yüzde 10’luk satış kaybı var” dedi.

Yem, nakliye ve kiralar katlandı

Yem, nakliye ve yer kiralarındaki artışın maliyetleri doğrudan etkilediğini vurgulayan Oktay, “Yakıta zam geliyor, her kalemde maliyet yükseliyor. Bu işte hem üretici hem tüketici şikâyetçi ama çözüm yok. Geçen yıl 550-650 lira olan yem bugün 900-980 lira. 20 hayvanlık bir TIR’ın Kars’tan İstanbul’a nakliyesi 37 bin liradan 95-100 bin liraya çıktı. Geçen yıl 100 bin lira olan 20 hayvanlık çadır yerinin kirası bugün 200 bin liraya yükseldi” diye konuştu. Hayvancılıkta ciddi sermaye bağlandığını belirten Oktay, bir hayvanın 250–300 bin liraya mal olduğunu, kazanç sağlanamazsa bu işin sürdürülemeyeceğini söyledi.

Kurban kesiminde tercihlerinin değiştiğini ifade eden Oktay, vatandaşın artık zaman ve hijyen konularına daha fazla önem verdiğini belirterek, “Çadırda biraz daha ucuz oluyor ama insanlar zaman kaybetmek istemiyor. Evine daha erken dönmek, düzgün ve eşit parçalanmış et almak istiyor. Bu yüzden profesyonel kesim yerlerine yönelim arttı” diye konuştu.

Yemin çuvalı 1020 liraya çıktı

Antalya’da bulunan Odabaşı Besi Çiftliği’nin sahibi Zafer Özmen, kurbanlıklarının canlı kilosunu 470 liradan sattıklarını söyledi. Kurbanlıkları Kars ile Muş’tan getirdiklerini vurgulayan Özmen, “5 ay besiye çekiyoruz. Yıllık ortalama 120 kurbanlık satışımız var. Geçen yıl 470-500 lira olan yem çuvalı bu yıl 1020 liraya çıktı. Bir hayvanın aylık yem, çoban bakım maliyeti yaklaşık 30 bin lira. Bunun yanında veteriner ve ilaç giderleri de var. Sadece 120 hayvan için 5 ayda 350 bin lira aşı masrafı yaptık” diye konuştu. Piyasada 380 liraya kadar canlı kurbanlık satanların bulunduğunu ifade eden Özmen, “dikkatli olun. Bu satıcılar ya sizi ya da kurbanlığını aldığı köylüyü dolandırıyor” uyarısında bulundu.

Entegre tesisler tercih ediliyor

Geçen yıla göre yem, çoban, kira ve hayvan alım maliyetlerinde yaklaşık yüzde 70’in üzerinde artış yaşandığını belirten Efe Besi Çiftliği’nin işletmecisi Recep Alan, girdi maliyetlerindeki artışın fiyatlara doğrudan yansıdığını söyledi. Yılda ortalama 150-170 adet büyükbaş kurbanlık sattıklarını söyleyen Alan, vatandaşların artık mahalle aralarında kurulan geçici hayvan pazarları yerine, kesim ve parçalama hizmetlerinin dahil olduğu besi çiftliklerini tercih ettiğini bu sistemin daha düzenli ve pratik bulunduğunu sözlerine ekledi.

Zincir marketlerde kurbanlık hisseler 20 bin liranın üzerinde

Ulusal zincir marketler kurbanlık satışlarına başladı. Marketlerde açıklanan fiyatlar, hisse bedellerinin 20 bin liranın üzerine çıktığını gösteriyor. CarrefourSA’da 20–24 kilogramlık büyükbaş kurbanlık hissesi 34 bin 95 lira olarak açıklanırken, 16–20 kilogramlık küçükbaş kurbanlık fiyatı 19 bin 950 lira seviyesinde. Migros’ta ise büyükbaş 1/7 hisse fiyatı 26 bin 950 lira olarak duyuruldu. Yaklaşık 12–16 kilogramlık küçükbaş Karaman koç fiyatı ise 15 bin 950 lira olarak satışa sunuldu.

Vekâlette 1 hisse 17 bin TL’den başlıyor

Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) bu yıl vekâletle kurban kesim bedelini yurt içinde 18 bin lira, yurt dışında 7 bin lira olarak açıkladı. Geçen yıl bu rakamlar 13 bin 500 TL ve 5 bin 450 TL idi. Türk Kızılay ise büyükbaş için yurt içi 17 bin 250 lira, yurt dışı 330 Euro; küçükbaş yurt dışı için 6 bin 350 lira bedel belirledi. Geçen yıl yurt içi 13 bin 250 TL, yurt dışı 5 bin 250 TL idi.

Veysel Ağdar-Ekonomim

Yatırımcılar, bir yanda jeopolitik gerilimler nedeniyle güvenli liman arayışını sürdürürken, diğer yanda faizlerin uzun süre yüksek kalma ihtimalini fiyatlıyor. Bu nedenle ons altında güçlü yön hareketi yerine dalgalı ve temkinli seyir öne çıkıyor. Yatırımcı hafta başında altını 4.700 dolar/ons bandında tuttu ve bekle-gör yaklaşımı benimsedi.

Savaş desteği geliyor faiz baskısı sürüyor

Fed cephesinde faiz indirimi beklentilerinin zayıflaması altını frenliyor. Piyasalar, Trump yönetiminin desteklediği Kevin Warsh döneminde sert faiz indirimleri yerine daha ölçülü bir gevşeme süreci bekliyor. Güçlü dolar ve yüksek tahvil faizleri de faiz getirisi olmayan altının cazibesini azaltıyor.

Gözler şimdi teknoloji devlerinde

Bu hafta açıklanacak Microsoft, Amazon, Meta ve Alphabet bilançoları yalnızca hisse senedi piyasaları için değil, altın açısından da kritik önem taşıyor. Beklentilerin üzerinde gelecek sonuçlar, yapay zekâ odaklı teknoloji rallisini yeniden hızlandırabilir. Böyle bir senaryoda risk iştahının artması ve fonların yeniden hisse senetlerine yönelmesiyle altın üzerinde baskı oluşabilir.

Ancak zayıf bilançolar ya da temkinli şirket beklentileri, Wall Street’te satış baskısı yaratabilir. Bu durumda yatırımcıların yeniden güvenli liman arayışına yönelmesi altına destek verebilir.

Yukarıda 5000 dolar kritik önemde

Analistlere göre altın artık yalnızca savaş fiyatlamasıyla hareket etmiyor. Faiz beklentileri, doların yönü, teknoloji hisseleri ve enerji fiyatları aynı anda fiyatlanıyor. Bu da piyasada net trend oluşmasını zorlaştırıyor. Teknik görünümde 4.640 seviyesi önemli destek olarak izlenirken, yukarıda 5.000 seviyesi psikolojik direnç olarak öne çıkıyor. Bu bandın kırılması yeni yönü belirleyebilir. Şimdilik tablo net: Altın, savaş manşetleriyle yükselmek istiyor; Fed ve Wall Street ise frene basıyor.

RBC’den dikkat çeken tahmin: 6.500 $

RBC Capital Markets, ons altının 2027 yıl sonunda 6.500 dolara ulaşabileceğini öngörüyor. Bankaya göre merkez bankalarının rezerv çeşitlendirmesi, jeopolitik riskler ve güvenli liman talebi orta vadede altını desteklemeye devam edecek. RBC ayrıca altın madencilerinin serbest nakit akışının 2027’ye kadar 15-16 milyar dolara yükselebileceğini hesaplıyor. Bu senaryo, altın hisselerinde yeni değerleme dalgası yaratabilir.

Evrim Küçük-Ekonomim

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine göre son bir yılda TL cinsi taksitli ticari kredilerde takipteki alacak hacmi yüzde 122,06 arttı, KOBİ kredilerinde de takipteki alacak hacmi büyümesi yüzde 120'yi geçti. Takipteki alacak oranı da aynı dönemde taksitli ticari kredilerde 1.24, KOBİ kredilerinde 1.41 puan arttı ve yüzde 4'ün üzerine çıktı. Taksitli ticari ve KOBİ kredilerinin toplam TL cinsi takipteki alacak bakiyesi içindeki oranı da son bir yılda tüketicinin önüne geçti.

Şirketlerin takipteki alacak hacmi ikiye katladı

Enfl asyonla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikasında Orta Doğu’yu karıştıran savaş nedeniyle bir süre daha gevşeme beklenmiyor. Sıkı para politikasının getirdiği yüksek faizler ve finansmana erişimin zorlaşmasının yanı sıra enfl asyon nedeniyle bozulan gelir dağılımı bankacılık sektöründe son yıllarda takipteki alacak sorununu yeniden ilk sıraya yükseltti. Sıkılaşmanın gevşememesi sorunun gündem de kalmasını devam ettirirken artık tüketicide değil şirketlerde sorun daha öne çıkmaya başladı.

Bankalar gruplar halinde değerlendirdikleri kredilerde anapara veya faizini 90 günden fazla aksattığında o krediyi takipteki alacak olarak değerlendiriyor. BDDK haftalık verilerinden EKONOMİ’nin yaptığı hesaplamalara göre TL cinsi kredilerde takipteki alacak hacmi 17 Nisan ile biten hafta itibariyle 683.8 milyar lira seviyesinde. Bu geçen yıl aynı haftaya göre yüzde 84,61'lik bir yükselişe işaret ediyor.

Tüketici kredilerinde geçen yılın aynı haftasına göre yüzde 73'lük artışla 135.4 milyar liraya çıkan takipteki alacak hacmi, ihtiyaç kredilerinde ise yüzde 73,15 yükselerek 133.7 milyar liraya geldi. Bireysel kredi kartlarında takipteki alacak bakiyesi yüzde 88,2 artışla 148.8 milyar lira oldu. TL cinsi taksitli ticari kredilerde geçen yıla göre yüzde 122,06 artan takipteki alacak hacmi 119.8 milyar liraya, KOBİ kredilerinde yüzde 120,33 artışla 239.9 milyar liraya, kurumsal kredi kartlarında ise yüzde 126,2 artışla 26.2 milyar liraya ulaştı.

Takipteki alacakların yüzde 35’i KOBİ kaynaklı

Şirketlerde takipteki alacak hacmi yükselişi son bir yılda tüketicilerdekinin önüne geçerken toplam takipteki alacak bakiyesi içindeki payında da aynı değişim yaşandı. Geçen yıl toplam takipteki alacak hacminde tüketici kredilerinin payı yüzde 20,85 iken bu yıl nisanda bu oran yüzde 1.33 puan düşüşle yüzde 19,81'e geriledi, bireysel kredi kartlarında takipteki alacak bakiyesi içindeki pay 0.41 puanlık yükselişle yüzde 21,76'ya geldi. Belirgin değişim şirketlerde gerçekleşti.

TL cinsi takipteki alacak bakiyesi içinde taksitli ticari kredilerin payı geçen yıl yüzde 14,57 iken bu yıl yüzde 17,53'e çıktı, neredeyse 3 puanlık bir artış yaşandı. KOBİ kredilerinde ise geçen yıl yüzde 29,40 olan pay bu yıl yüzde 35,1'e kadar yükseldi ve 5.7 puana varan artış ortaya çıktı. Kurumsal kredi kartlarının toplam takipteki alacak bakiyesi içindeki payı da 0.7 puan yükselişle yüzde 3,83'e geldi.

Bankaların alacaklar için ayırdığı karşılık iki katına çıktı

Takipteki alacak oranı son bir yılda TL cinsi her kredide yükselse de şirketlerdeki yükseliş tüketiciyi geçti. Geçen yıl nisanda yüzde 3,36 olan TL cinsi kredilerde takipteki alacak oranı bu yıl 0.94 puan arttı ve yüzde 4,30'a yükseldi. Tüketici kredilerinde 0.74 puan yükselişle yüzde 3,55'ten yüzde 4,30'a çıkan takipteki alacak oranı, ihtiyaç kredilerinde 0.82 puan artarak yüzde 4,87'den yüzde 5,69'a geldi. Bireysel kredi kartlarında yaklaşık 1 puanlık artışla takipteki alacak oranı yüzde 4,01'den yüzde 5'e yükseldi. TL cinsi taksitli ticari kredilerde 1.24 puan yükselişle takipteki alacak oranı yüzde 2,97'den yüzde 4,22'ye, TL cinsi KOBİ kredilerinde yüzde 2,87 olan takipteki alacak oranı 1.41 puan artışla yüzde 4,27'ye sıçradı.

Bankacılık sektörü takipteki alacaklar için ayırdıkları karşılığı da son bir yılda neredeyse ikiye katladı. Sorunu dikkatle takip eden bankaların geçen yıl nisanda TL cinsi kredilerin takipteki alacakları için ayırdığı karşılıklar 267.4 milyar lira iken yüzde 97,6 artışla bu yıl nisanda 528.4 milyar liraya yükseldi. Özellikle ihtiyaç ve bireysel kredi kartlarında son yıllarda oldukça tartışılan sorunun sürmesi ve şirketlerde daha ağır hissedilmeye başlaması uzmanlara göre BDDK tarafından devreye alınan yapılandırmanın da çok yeterli olmadığını gösteriyor.

KOBİ kredilerinde bozulma daha büyük

BDDK verilerinden EKONOMİ'nin yaptığı hesaplamalara göre TL cinsi ticari kredilerde takipteki alacaklarda en büyük pay KOBİ kredilerinin. Ancak KOBİ kredilerinin ticari kredilerdeki toplam takipteki alacak bakiyesi içindeki payı son bir yılda çok daha büyüdü. Geçen yıl nisanda KOBİ kredilerinin toplam ticari kredilerdeki takipteki alacak bakiyesi içindeki payı yüzde 51,13 iken bu yıl bu pay 9 puan yükselişle yüzde 60,1'e geldi. Taksitli ticari kredilerin payı ise geçen yıl yüzde 25,34 iken bu yıl yüzde 30'a çıktı. Kurumsal kredi kartlarının payı da yüzde 5,44'ten yüzde 6,56'ya yükseldi.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Getirilmesi planlanan düzenlemeler

Kısa süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulması beklenen düzenleme paketinde şu konular yer almaktadır:

* İstanbul Finans Merkezi (İFM) kapsa­mında transit ticaret ve aracılık faaliyetle­rinden elde edilen kazançlar için %100 ku­rumlar vergisi indirimi (fiilen vergisiz ya­pı)

* İFM dışındaki transit ticaret faaliyet­lerinden elde edilen kazançlara %95 ora­nında vergi istisnası

* Bu teşviklerin, özellikle bölgesel yöne­tim merkezlerini Türkiye’ye taşıyan küre­sel şirketler için 20 yıl süreyle geçerli ol­ması

* Bu merkezlerde çalışan nitelikli per­sonele, ücret gelirleri için belirli şartlarla gelir vergisi istisnası

* Şirket kuruluşu, çalışma ve ikamet iz­ni, vergi ve SGK işlemleri, İŞKUR süreçle­ri, arazi, teşvik ve ÇED izni gibi yatırımla ilgili tüm işlemlerin tek bir merkezden ta­kibine izin verecek “Tek Durak Büro” uy­gulaması

* İmalatçı ihracatçılar için kurumlar vergisi oranının %9’a, diğer ihracatçı ku­rumlar için ise %14’e indirilmesi

* Mimarlık, mühendislik, yazılım gibi sektörlerde yurt dışına hizmet yoluyla elde edilen gelir ve kazançların tamamının gelir ve kurumlar vergisi matrahından indirimi

* Yurt dışında yaşayan ve son 3 yılda ül­kemizde vergi mükellefi olmayan kişilerin Türkiye’ye yerleşmeleri halinde 20 yıl bo­yunca yurt dışı kaynaklı gelir ve kazanç­larının vergilendirilmemesi ve bu kişilere veraset ve intikal vergisinin %1 oranında uygulanması

* Yurt dışında bulunan para, altın ve menkul varlıkların Türkiye’ye getirilmesi­ni teşvik eden düşük vergi imkanı

* Dijital şirket uygulamasıyla, şirket ku­ruluş ve yönetiminin hızlı ve esnek hale ge­tirilmesi

* Startup ve girişim sermayesi ekosiste­mine yönelik hisse opsiyonu teşviki ile his­seye dönüştürülebilir sade borçlanma me­kanizmaları ile finansmana kolay erişim

* Terminal İstanbul Projesi’nin ilk aşa­ması yoluyla güçlü bir girişimcilik altyapı­sı oluşturulması

* Büyük ölçekli ve nitelikli yatırımlara proje bazında hukuki öngörülebilirlik

Değerlendirme

Getirileceği ilan edilen düzenlemeler bir vergi teşvik paketi olmanın ötesinde, Tür­kiye’nin kendisini bölgesel bir yönetim, ya­tırım ve yüksek katma değerli sektörler ba­kımından hizmet merkezi olarak konum­landırma isteğine işaret etmektedir.

Ancak, kısa bir süre önce yürürlüğe gi­ren yerel asgari kurumlar vergisi (2025 kazançlarından itibaren) ile küresel asga­ri kurumlar vergisi (2024 kazançlarından itibaren) getirilmek istenen vergi istisna­larının etkinliğini sınırlayabilecektir. Di­ğer yandan, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarındaki düzenlemeler de, Türki­ye’de alınmayan verginin yurt dışında alın­ması gibi bir sonuca yol açabilirler. Bu bağ­lamda, vergi teşviklerinden ziyade doğru­dan destekler şu aşamada daha doğru bir yöntem olarak görükmektedir.

Bir diğer önemli konu hukuk güvenliği garantisidir. Geçmiş yıllarda getirilen ver­gi teşvikleri yolun ortasında birden kaldı­rıldı ve yargı bu konularda ne yazık ki her zaman beklentileri karşılayamadı. Bu açı­dan, tüm yatırımcılara yasal düzeyde ka­zanılmış hak garantisinin verilmesi önem­lidir. TBMM’den geçecek paket ve buna bağlı ikincil düzenlemeler, sadece yerli ya­tırımcılar değil Körfez’den ayrılmak iste­yen çokuluslu şirketler, Avrupa’ya yakın üretim yapmak isteyen Uzak Doğu’lu üre­ticiler, Türk Diasporası, Unicorn adayları gibi yatırımcılar açısından kuşkusuz yakı­nen takip edilecektir.

Prof. Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR-Dünya

Hisseler günü zirveye yakın seviyelerde tamamlarken, seans sonrası işlemlerde 218,75 dolara kadar yükseldi.

Bu performansla Nvidia, 4,2 trilyon dolar piyasa değerine sahip Google ve 3,9 trilyon dolarlık Apple'ı geride bıraktı. Aynı gün S&P 500 endeksi de 7.173,91 puanla rekor seviyeden kapandı.

Ortaklık haberi hisseleri destekledi

NVDA hisseleri, Qualcomm ile OpenAI arasında duyurulan iş birliğiyle ivme kazandı. Açıklanan ortaklık kapsamında akıllı telefon işlemcilerinin birlikte geliştirilmesi planlanıyor. Nvidia CEO'su Jensen Huang, şirketin 2027 sonuna kadar hedeflediği çip satışlarına ilişkin, "Eksiğimiz olacak; eminim ki bilgi işlem talebi bunun çok üzerinde olacaktır" ifadelerini kullandı.

Yapay zekâ büyümesi öne çıkıyor

Şirketin oyun odaklı çip üreticisinden yapay zekâ altyapısının başlıca tedarikçilerinden biri haline gelmesi de piyasalarda önemli bir dönüşüm olarak değerlendiriliyor. Nvidia'nın veri merkezi GPU pazarındaki payının yaklaşık yüzde 92 olduğu tahmin ediliyor.

Son mali çeyrekte gelirler yıllık bazda yüzde 73 artarak 68,1 milyar dolara ulaşırken, bunun büyük bölümü veri merkezi satışlarından elde edildi. Hisse başına kâr ise yüzde 82 yükseldi.

Gözler bilanço haftasında

Şirket, içinde bulunulan çeyrek için yaklaşık 78 milyar dolar gelir öngörürken, analistler önümüzdeki iki yıl için toplam gelirin 855 milyar dolara ulaşabileceğini hesaplıyor. Buna karşın Huang, bu tahminlerin temkinli olduğunu belirterek yalnızca Blackwell ve Vera Rubin çiplerinden 2027 sonuna kadar en az 1 trilyon dolar gelir beklediklerini ifade etti.

Öte yandan bu hafta, Nvidia'ya yönelik iyimserliğin test edileceği bir dönem olarak görülüyor. Şirketin büyük müşterileri arasında yer alan Amazon, Meta, Microsoft ve Alphabet'in açıklayacağı bilançolar, yapay zekâ harcamalarının seyrine dair önemli sinyaller verecek. Harcamalarda olası bir yavaşlama, Nvidia hisseleri üzerinde baskı oluşturabilir.

Analistler genel olarak olumlu görünümü korurken, JPMorgan şirketin veri merkezi GPU iş kolunda uzun vadeli büyüme potansiyeline dikkat çekiyor. Visible Alpha verilerine göre takip edilen 13 analistin 12'si hisse için "al" tavsiyesi veriyor.

Nvidia'nın ise finansal sonuçlarını 20 Mayıs'ta açıklaması bekleniyor.

Damla Kaya-Dünya

İmkanlarım ölçüsünde belli aralıklarla tüm sorulara cevap vermeye çalışıyorum.

Okurlarımız Süleyman A, Elif B ve Hasan K’dan aldığım ve çok sayıda işveren ve çalışanımızı ilgilendiren aşağıdaki soruları cevaplayarak bu konuları açıklamaya çalıştım.

İşçinin Geçici Görevlendirilmesi

Ülkemizde yasal mevzuat incelendiğinde bir işçinin üç şekilde çalışmasına izin verilmektedir.

• Çalışanın, sigortalı olduğu işyeri bünyesinde çalışması,

• Çalışanın, alt işverenin işçisi olarak asıl işverene ait işyerinde çalışması,

• Çalışanın, özel istihdam kurumları aracılığıyla ya da holding ve grup şirketleri içerisinde geçici iş ilişkisi kapsamında çalıştırılması.

Mevzuatımızda bunların dışındaki çalışmalar yasaklanmıştır. Ancak birçok firma kendini riske atarak özel istihdam kurumu olmadıkları halde çalışanlarını, geçici görevli ya da geçici iş ilişkisi adı altında, komisyon karşılığı başka firmalarda çalıştırdıkları görülmektedir. İŞKUR ihbar üzerine veya rutin yaptığı teftişlerde bu hususu incelemekte ve idari para cezası vermektedir.

Holding ve grup şirketleri içerisinde geçici iş ilişkisi kurulabilmesi için:

• Devir sırasında çalışanın yazılı rızası alınmalıdır.

• Bu süre 6 ayı geçmemeli ve en fazla iki defa yenilenebilmelidir.

İşçisini geçici olarak devreden işverenin ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden, devreden işveren ile birlikte sorumludur.

İşyerinin İl İçi Nakli Halinde Yapılması Gerekenler

İşyerinin aynı il içinde başka bir ünitenin görev bölgesine nakledilmesi hâlinde işyeri bildirgesi verilmemektedir. Bu durumda nakil tarihini takip eden 10 gün içinde durum, işverence eski ve yeni üniteye bir yazı ile bildirilecek, yapılan yazılı bildirim üzerine yeni işyeri dosyası tescil edilecektir.

Burada dikkat edilmesi gereken üç farklı senaryo bulunmaktadır:

1. İşyerinin aynı il içinde aynı ana SGM’ye bağlı başka bir alt SGM’nin görev alanına nakledilmesi halinde dilekçe ile yapılacak başvuruya istinaden, işyeri dosyası, eski adresin bağlı bulunduğu alt SGM tarafından ana SGM’ye, ana SGM tarafından da yeni adresteki işyerinin bağlı bulunduğu alt SGM’ye transfer edilmesi söz konusu olacaktır. Bu doğrultuda nakil işlemi değil dosya transfer işlemi gerçekleştirilmektedir. Buna göre, eski işyeri dosyasına ait sicil numarasının yalnızca ilçe kodu ve SGM numarası değiştirildiğinden, nakil tarihinden sonraki işlemleri, eski işyeri dosyasından verilen e-Sigorta kullanıcı kodu ve şifresi ile yapılmaya devam edilecektir. Ayrıca bu durumda mevcut sigortalılar için sigortalı işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi verilmeyeceği gibi, transfer işleminin yapıldığı ayda hizmet akdi devam eden sigortalılar için düzenlenecek olan muhtasar ve prim hizmet beyannameleri işyerinin hangi tarih itibariyle nakledildiği üzerinde durulmaksızın 30 gün üzerinden düzenlenerek tek beyanname halinde Kurum’a gönderilebilecektir.

2. İşyerinin aynı ünitenin görev alanına giren başka bir adrese nakledilmesi halinde ise işyeri dosyası için herhangi bir transfer işlemi yapılmayacak sadece işyerinin adresi güncellenecektir. Söz konusu durumda e-sigorta kullanıcı kodu ve şifresi alınmasına gerek olmadığı gibi, hizmet akdi devam eden sigortalılar yönünden sigortalı işten ayrılış ve işe giriş bildirgesi düzenlenmesine de gerek bulunmayacaktır.

3. İşyerinin aynı il içinde farklı ana SGM’ye bağlı, başka bir alt SGM’nin görev alanına giren bir adrese nakledilmesi halinde, yeni adresteki işyerinin bağlı bulunduğu alt SGM tarafından, nakil dolayısıyla yeni bir işyeri dosyası tescil edilecektir. Yeni tescil edilen işyeri dosyasından dolayı yeni bir e-Sigorta kullanıcı kodu ve şifresi alınması ve nakil tarihi itibariyle hizmet akdi devam eden sigortalılar için eski işyeri dosyasından sigortalı işten ayrılış bildirgesi, yeni işyeri dosyasından sigortalı işe giriş bildirgesi düzenlenmesi icap etmektedir. Bu durumda, prim belgelerinin düzenlenmesi sırasında, nakil tarihi itibariyle hizmet akdi devam eden sigortalıların işyerinin nakledildiği tarihten önceki sürelere ilişkin hizmetlerinin ve kazançlarının eski işyeri dosyası için verilmiş olan e-Sigorta şifresi ile işyerinin nakledildiği tarihten sonraki sürelere ilişkin hizmetlerinin ve kazançlarının ise yeni işyeri dosyası için verilmiş e-Sigorta şifresi ile bildirilmesi gerekmektedir.

Süt İzni

İş Kanunu 74/7 maddesine göre, kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler.

Süt izni kullanımında işverenin ve işçinin dikkat etmesi gereken hususlar şöyledir;

• Süt iznini nasıl kullanacağını anne işçi, işverene yazılı olarak bildirmelidir.

• Anne, bebeğinden uzaktaysa (işyerinden evine bu sürede gidip gelmesi mümkün değilse) bu izni dinlenerek ya da süt sağarak da geçirebilir.

• Ancak, günlük 1,5 saatlik süt izninin hem erken ayrılmak ya da geç gelmek hem de işyerinde mesai saati içinde süt sağmak şeklinde gerçekleştirmesi yasal hakkın kötüye kullanılmasıdır.

• Şayet annenin sütünün fazla olması nedeniyle mesai sırasında sağma ihtiyacı doğuyorsa sağmada geçirilen zamanın günlük 1,5 saatten düşülmesi gerekir.

• 1,5 saatlik sürenin bölünebilir şekilde kullanılmasında yasada engel bir düzenleme bulunmamaktadır.

• Süt izninde geçen süre günlük çalışma süresinden sayılır.

• Süt izinleri de çalışma süresinden sayıldığından süt izni kullanması gereken işçinin bunu kullanmayıp çalışması durumunda Yargıtay genel olarak fazla çalışma yaptığı düşüncesiyle zamlı ücret ödenmesine karar vermektedir.

• Yargıtay yerleşik kararlarında, bebeğin haftalık/aylık süt emme ihtiyacını bir defada gideremeyeceğini gerekçe göstererek, işçinin süt iznini toplamak suretiyle toplu kullanma talebinde bulunamayacağını belirtmiştir.

Vergi affı, genel olarak, ödeme aşamasına gelmiş vergi borçlarının ve/veya cezalarının kısmen ya da tamamen silinmesi ya da borçların yeniden yapılandırılması yöntemidir. Bu yönüyle vergi affı, mevcut bir kamu alacağının tahsilinden kısmen veya tamamen vazgeçilmesini içerir ve doğrudan doğruya vergi borcuna ilişkin bir hukuki müdahale niteliği taşır.

Buna karşılık varlık barışı düzenlemeleri, kural olarak, yurt içinde veya yurt dışında bulunan ve çoğu zaman kayıt dışı kalmış para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye unsurlarının belirli bir süre içinde beyan edilerek ekonomik sisteme dahil edilmesini amaçlayan özel düzenlemelerdir. Bu kapsamda getirilen varlıklar üzerinden genellikle düşük oranlı bir vergi alınmakta ya da bazı dönemlerde tamamen vergisiz bir giriş imkânı tanınmaktadır. Ayrıca beyan edilen bu varlıklar için çoğu zaman vergi incelemesi de yapılmadığından bir tür güvence sağlanmaktadır.

Buna göre, varlık barışının maliye tekniği açısından bir vergi affı olarak nitelendirilmesi çok doğru sayılmayabilir. Zira varlık barışında, ortada tahakkuk etmiş ve kesinleşmiş bir vergi borcunun silinmesi veya yeniden yapılandırılması söz konusu değildir. Aksine, daha önce hiç beyan edilmemiş veya kayıt altına alınmamış varlıkların belirli bir maliyet karşılığında sisteme dahil edilmesi söz konusudur.

Bununla birlikte, varlık barışı düzenlemelerinin sonuçları itibarıyla vergi affına benzer niteliktedir. Özellikle beyan edilen varlıkların kaynağının araştırılmaması, bu varlıklar nedeniyle geçmişe dönük vergi incelemesi yapılmaması, düşük/sıfır oranlı bir vergilendirme öngörülmesi, fiilen geçmiş dönemlere ilişkin olası vergisel yükümlülüklerin ortadan kaldırılması gibi sonuçlar doğurmaktadır. Bu yönüyle varlık barışı, hukuki niteliği itibarıyla bir af olmasa da ekonomik ve vergisel sonuçları bakımından affa benzer bir mekanizma olarak değerlendirilmelidir.

Öte yandan bu tür düzenlemelerin kamu maliyesi açısından temel amacı, kısa vadede sermaye girişini artırmak, finansal sistemi likidite bakımından güçlendirmek ve kayıt dışı varlıkları ekonomiye kazandırmaktır. Dolayısıyla varlık barışı, klasik bir vergi politikası aracından ziyade, makroekonomik hedeflere hizmet eden istisnai bir maliye politikası enstrümanıdır.

Türkiye’de vergi aflarının tarihsel gelişimine baktığımızda; TBMM’nin açılışından kısa bir süre sonra kabul edilen 29.09.1920 tarihli ilk düzenlemeden itibaren, Cumhuriyet döneminde farklı adlar altında çok sayıda af ve yeniden yapılandırma düzenlemesi yapılmıştır. Özellikle 1980 sonrası dönemde bu düzenlemelerin sayısında belirgin bir artış yaşanmış; 2000’li yıllardan itibaren ise af kavramı yerini büyük ölçüde yeniden yapılandırma, tahsilatın hızlandırılması ve varlık barışı gibi kavramlara bırakmıştır. İsimler değişmiş olmakla birlikte, düzenlemelerin temel fonksiyonu büyük ölçüde benzer kalmıştır. Nitekim Af kanunlarında en son af kelimesi 18.08.1974 tarih ve Mükerrer 14890 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Cumhuriyetin 50'inci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”da dile getirilmiş.

Cumhurbaşkanı ve Mehmet Şimşek’in açıklamalardan, yapılması planlanan düzenlemenin 2008 tarihli 5811 sayılı Kanun benzeri bir çerçevede kurgulanması; yurt dışı kaynaklı varlıkların ülkeye çekilmesi, belirli vergisel avantajların sağlanması ve bu kapsamda bazı uzun vadeli vergi istisnalarının tanınması öngörülmektedir.

Bu yaklaşım, varlık barışının maliye politikası aracı olarak kullanılmaya devam edeceğini göstermektedir. Zira açıklamalardan son üç yılda Türkiye’de vergi mükellefi olmayan kişilerin ülkeye gelmesi halinde, yurt dışı kaynaklı gelirleri 20 yıl boyunca Türkiye’de vergilendirilmeyeceği, bu kişilerin yalnızca Türkiye içinde elde ettikleri gelirler vergiye tabi olacağı anlaşılmaktadır.

Bu nedenle

Varlık barışı hukuken vergi affı değildir. Ama sağladığı koruma, geçmiş vergisel riskleri bertaraf etmesi ve düşük maliyetli sonuçlarıyla affa çok yakın bir etki yaratıyor. Kısa vadede ekonomiye nefes aldırabilir. Ancak bu tür düzenlemelerin sıkça tekrarlanması, vergisini zamanında ödeyen mükelleflerde adalet duygusunu zedeler ve “neden dürüst olayım?” sorusunu yaygınlaştırır.

Daha da önemlisi sermaye girişi için her seferinde kayıt dışına kırmızı halı sermek yerine, vergi sistemini adil, basit ve öngörülebilir hale getirmek daha kalıcı bir çözüm olmaz mı? Cevap hayırsa her seferinde varlık, barışır; değilse yokluk, kavgaya devam eder.

Ezcümle varlık barışı düzenlemeleri kamu maliyesi açısından vergi affı olarak nitelendirilemez ise de sağladığı koruma, geçmişe yönelik vergisel riskleri bertaraf eden yapısı ve düşük maliyetli vergisel sonuçları itibarıyla vergi affına oldukça yakın sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle söz konusu düzenlemeler yalnızca hukuki sınıflandırma düzeyinde değil, vergi adaleti ve sistemin uzun vadeli sürdürülebilirliği bakımından da değerlendirilmelidir.

2011'de Shakira, FC Barcelona'nın yıldız defansı Gerard Piqué ile ilişkiye başladı ve Barselona'ya taşındı. İlişki 2022'ye kadar sürdü, iki çocukları oldu (Milan 2013, Sasha 2015 doğumlu). Bu süre boyunca Shakira Barselona'da yaşıyordu — ama vergi belgeleri farklı bir hikâye anlatıyordu.

2012-2014 yılları arasında Shakira'nın resmi vergi mukimliği Bahamalar'daydı. Resmi belgeler, oturma izni, banka kayıtları, hepsi Bahamalar'ı işaret ediyordu. Bahamalar'da gelir vergisi yoktu; İspanya'da ise yüksek gelirliler için %48-52 bandında. Yapı vergi danışmanlarının önerdiği klasik bir kurulumdu: vergi mukimliğini düşük vergili ülkede tut, hayatını istediğin yerde yaşa.

Bu yapı dünya çapında binlerce yüksek gelirli profesyonelin, sporcunun, sanatçının ve son yıllarda dijital göçebenin kullandığı standart kurulum. Bahamalar yerine Portekiz NHR, İspanya Beckham Yasası, BAE altın vize, Malta, Monako veya yeni nesil Digital Nomad vizeleri. Logosu farklı, mantık aynı: kâğıt üstünde başka yerde mukim ol, fiziksel olarak istediğin yerde yaşa.

Sonra 2018 geldi.

İşe yarayan kurulum — yarayana kadar

Shakira'nın yapısının temel mantığı, vergi mukimliğinin "biçimsel" testlere bağlı olduğu varsayımına dayanıyordu: Bahamalar'da resmi mukim sicili, Bahamalar'da kira sözleşmesi veya mülk, Bahamalar'da banka hesabı, İspanya'da yıllık 183 günden az bulunma. Eğer bu kutucuklar işaretliyse, Shakira İspanyol vergi sistemine göre "yabancı mukim" olmalıydı — sadece İspanya kaynaklı geliri üzerinden vergi öderdi, dünya çapındaki gelirinden değil.

Shakira'nın savunma ekibi tam olarak bu argümanı kullandı: müvekkilleri 2011-2014 arasında dünya turnesindeydi, "The Voice" jürisi olarak ABD'de uzun süre kaldı, Bahamalar resmi mukimiydi, İspanya'da yılda 60 günden fazla bulunmamıştı.

Bu argüman teknik olarak makul. Ama İspanyol vergi otoritesi (Hacienda) farklı bir soruyu sordu: "Hayatınızın merkezi neredeydi?"

Ve bu sorunun cevabını delillerle çürüttü.

Hacienda'nın delilleri

Üç yıl boyunca süren soruşturmada İspanyol savcılığı şu delilleri topladı:

• Shakira'nın Barselona'daki kuaföründeki ödeme kayıtları
• Hamilelik döneminde gittiği özel sağlık kliniğinin randevu kayıtları
• Komşularının ifadeleri (sürekli orada görülmüş)
• Sosyal medya paylaşımlarının coğrafi konum bilgileri
• Çocukların okul kayıtları (Milan 2014'te Barselona'da okula başladı)
• Piqué'nin sözleşmesi gereği Barselona'da ikamet zorunluluğu
• Yaşam tarzı harcamalarının (restoran, alışveriş, spor) coğrafi dağılımı

Savcılığın çıkardığı sonuç: Shakira 2012-2014 yıllarında her ne kadar dünya turnesindeyse de "geri döndüğü ev" Barselona'daydı. Eşi orada, çocukları orada doğdu, sosyal hayatı orada, doktoru orada, kuaförü orada. Yani "hayat menfaatlerinin merkezi" (centre of vital interests) İspanya'ydı.

Ve İspanya-Bahamalar vergi anlaşması altında çifte mukimlik durumunda öncelik sırası açıktı: önce daimi mesken, sonra hayat menfaatlerinin merkezi, sonra mutad mesken. İspanyol mahkemesi açısından her üç testte de İspanya kazanıyordu.

Sonuç

Shakira 2018'de iddianame ile karşılaştı. 5 yıl boyunca masum olduğunu savundu. Kasım 2023'te dava başlamadan birkaç dakika önce uzlaşma yaptı:

• 14.5 milyon euro vergi ve faiz ödemesi
• 7.3 milyon euro para cezası
• 3 yıl ertelenmiş hapis cezası
• 432.000 euro hapis cezasının ertelenmesi için ek ödeme
• Toplam: yaklaşık 22 milyon euro

Eğer yargılansaydı maksimum 8 yıl hapis ve 23.7 milyon euro ceza riski vardı. Davaya 120'den fazla tanık çağrılmıştı.

Daha çarpıcı olan: Shakira 2023'te ikinci bir vergi davası ile daha karşılaştı, bu kez 2018 yılı için 6.7 milyon euro vergi kaçırma iddiası (offshore şirket kullanımı). Yani bir kez "bu kişinin yapısı incelemeye alındı" denildiğinde, sonraki yıllar da otomatik olarak mercek altına geliyor.

Daha çarpıcı olanı: Shakira'nın savunması Messi ve Ronaldo'nun başarısız olduğu aynı argümanı denedi — "ben sanatçıyım, danışmanlarım yapıyor, ben anlamam." İspanyol mahkemeleri bu savunmayı üçüncü kez de reddetti.

Bu Türk dijital göçebesi için ne anlama geliyor

Şu noktada okurken şöyle düşünebilirsiniz: "Ben Shakira değilim. Yıllık 22 milyon euro kazanmıyorum. Ailem zaten yurtdışında değil. Ben sadece Lizbon'da kira tutup digital nomad vizesi aldım, Türkiye'ye sadece ailemi görmek için geliyorum."

Önemli olan kısım bu. Çünkü Shakira'nın yapısı son üç yılda binlerce Türk yatırımcı, freelancer, founder ve yüksek gelirli profesyonelin kullandığı yapının ünlü versiyonu. Logo değişiyor — Bahamalar yerine Portekiz NHR, İspanya Beckham, BAE Golden Visa, Malta Permanent Residence, Estonya e-Residency, Yunanistan Digital Nomad — ama mantık aynı: vergi mukimliğini düşük vergili ülkede tut, hayatını ailenin ve sosyal çevrenin olduğu yerde yaşa.

Türkiye-Portekiz, Türkiye-İspanya, Türkiye-BAE çifte vergilendirme anlaşmalarının hepsinde aynı tie-breaker kuralı var (OECD Model Anlaşması Madde 4'ten alınmış): mukimlik biçimsel sertifikadan değil, hayat menfaatlerinin merkezinden belirlenir.

Ders 1: Vergi mukimliği belgesi ile vergi mukimliği aynı şey değil.

Portekiz vergi mukimliği belgesi alabilirsiniz. Belge sahte değildir, geçerlidir. Ama Türk vergi otoritesi Türkiye-Portekiz anlaşmasının tie-breaker kurallarını işletip "siz hâlâ Türk mukimisiniz" diyebilir. Belge size Portekiz tarafında koruma sağlar — Portekiz sizi vergilendirir veya vergilendirmez. Ama Türkiye'nin sizi vergilendirme hakkını yok etmez.

Bu Shakira'nın kaybettiği davanın özüydü: Bahamalar belgeleri vardı, gerçekti, geçerliydi. Sadece İspanya'nın talebini durdurmuyordu.

Ders 2: Hayat menfaatlerinin merkezi testi sandığınızdan geniş.

Çoğu dijital göçebe "183 gün kuralı" üzerinden düşünür: yılda 183 günden az Türkiye'deysem Türk mukimi sayılmam. Bu yarım gerçek.

Türk Gelir Vergisi Kanunu Madde 4'e göre Türkiye'de mukim sayılmanın iki yolu var: (a) Türkiye'de ikametgâh sahibi olmak veya (b) bir takvim yılında 6 aydan fazla bulunmak. "İkametgâh" tanımı dar değil — Türk Medeni Kanunu Madde 19'a göre kişinin "yerleşmek niyetiyle oturduğu yer". Bu test gün sayma testi değil, fiili durum testi.

Eğer:

• Aileniz (eş, çocuklar) Türkiye'de yaşıyorsa,
• Çocuklarınız Türkiye'de okula gidiyorsa,
• Eviniz Türkiye'deyse (sahip veya kira),
• Sosyal yaşamınız (arkadaşlar, restoran, kuaför, doktor) Türkiye'deyse,
• Türk bankalarında aktif hesaplarınız varsa,
• İş ortaklarınız Türkiye'deyse,

— Türk vergi otoritesi sizin Türk mukimi olduğunuzu, başka bir ülkenin de sizin orada mukim olduğunuzu iddia edip etmediğinden bağımsız olarak savunabilir.

Sonra eğer Portekiz "ama bizde de mukim" derse, anlaşmanın tie-breaker kuralları devreye girer. Yukarıdaki listenin %60'ı Türkiye'yi gösteriyorsa, anlaşma testleri büyük ihtimalle Türkiye lehine sonuçlanır.

Ders 3: Veriler birikiyor, bir gün toplu denetim olabilir.

Hacienda Shakira için 3 yıl çalıştı, 120 tanık dinledi, kuaför ödemelerini bile inceledi. Bu kaynak yoğun bir denetim, sadece yüksek profilli kişiler için ekonomik olarak anlamlı. Ama veriler her birey için pasif olarak birikmeye devam ediyor:

• Türkiye'ye giriş-çıkış kayıtları: Her sınır geçişiniz kayıtlı. GİB istediği an "2024'te X kişisi Türkiye'de kaç gün geçirdi?" sorusunu cevaplayabilir.
• CRS otomatik raporlama: Portekiz, İspanya, BAE bankalarındaki hesaplarınız (bakiye, hareketler, hesap sahibi) Türkiye'ye yıllık otomatik raporlanıyor. Türkiye 2017'den beri CRS dahilinde.
• Türkiye'deki banka, kart, gayrimenkul, abonelik, sigorta verileri: Hepsi GİB erişiminde.
• DAC7 (AB platform raporlaması): Stripe, Wise, Airbnb gibi AB platformlarının Türkiye ile bilgi paylaşım anlaşmaları var.

Bir gün GİB karar verir ve "kendisini Portekiz/İspanya mukimi ilan eden ama Türkiye'de aktif yaşam izi olan kişiler" listesi çıkarır. Football Leaks tek seferde onlarca futbolcuyu nasıl yakaladıysa, bu liste de binlerce Türk dijital göçebesini aynı anda tetikleyebilir.

Ders 4: "Düşük profilim, kimse beni incelemez" mantığı yanılıyor.

Shakira'nın davası bireysel hedeflemeydi çünkü o ünlü ve yüksek gelirli. Türk dijital göçebelerin çoğu bu kategoride değil. Ama vergi otoritelerinin matematiği farklı çalışır: 5.000 kişiye ortalama 200.000 TL ek vergi tarhiyatı = 1 milyar TL hasılat. Tek tek itiraz etmek zorunda olan 5.000 kişiden çoğu pazarlık yapmadan ödeyecektir, çünkü hukuki süreç yöneterek kazanmak için harcamaları gereken para tarhiyattan büyük olabilir.

Shakira tipi bireysel kovuşturma yüksek profilli kişiler için. Toplu denetim orta gelirli kitleye yönelik. İkinci risk daha gerçek, çünkü inceleme açmanın maliyeti çok düşük (sadece veri tarama yeter).

Ders 5: "Akıllı yapı" ile "savunulabilir yapı" yine farklı.

Shakira'nın vergi danışmanları 2011'de aptal değildi. Dönemin standart yapısını kurdular. Bahamalar mukimliği yasaldı, kâğıtlar gerçekti, prosedürler doğruydu. Ama "akıllı görünüp savunulamaz olma" kategorisine giriyordu çünkü gerçek hayat senaryosuyla çelişiyordu.

Türk dijital göçebeler için aynı ayrım: Portekiz NHR teknik olarak çalışan bir yapı, ama hayatınız hâlâ Türkiye'deyse savunulamaz. Doğru soru "Hangi yapı en az vergi öder?" değil, "Hangi yapı 5 yıl sonra GİB karşıma çıkardığında kuaförümde kaç kez fiş kestiğimi gösterip 'sen Türkiye'deydin' dediğinde dayanır?" olmalı.

Türkiye'deki dijital göçebe için kritik üç başlık

1. Mukimlik Testi (GVK Madde 4 ve KVK Madde 3) — Türkiye'de "ikametgâh sahibi" veya "yılda 6 ay üstü bulunan" kişi tam mükelleftir. İkametgâh testi gün sayma testi değil, fiili durum testi. Aile, ev, sosyal yaşam, ekonomik bağlar Türkiye'deyse, Portekiz mukimi belgesi sizi Türkiye'de mukim olmaktan çıkarmaz.

2. Tie-Breaker Kuralları (Türkiye'nin İkili Vergi Anlaşmaları, Madde 4) — Çifte mukimlik durumunda sırasıyla uygulanan testler: daimi mesken, hayat menfaatlerinin merkezi, mutad mesken, vatandaşlık. Türkiye'nin Portekiz, İspanya, BAE, Estonya ile vergi anlaşmalarının hepsinde aynı sıra var. Hayat menfaatleri merkezi testi en kritik olanı.

3. Çıkış Sonrası Yükümlülükler ve Yeniden Mukimlik Tartışmaları — Türkiye'den vergi çıkış vergisi yok, ama mukimlik kaybı tartışmaya açık. "Ben Portekiz mukimi oldum, Türkiye'den çıktım" iddiası ancak fiilen taşındığınızı ve hayat merkezinizi gerçekten değiştirdiğinizi belgelemekle savunulabilir. Boş kira sözleşmesi ile sahte mukimlik, denetimde tersine döner.

Bu üç başlık birlikte değerlendirilmeden alınan her digital nomad vizesi, Shakira'nın Bahamalar mukimliğinin küçük versiyonudur — yasal görünür, savunulamaz çıkar.

Hasan Dalgıç-Linkedin

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.