Taşıt kre­disi faizlerinde olası bir düşüşün iç pazarı canlandırması ve ertelenen talebi yeniden harekete geçirme­si bekleniyor. Otomotiv pazarında gelinen durumu net bir şekilde göz­ler önüne seren bir veri seti de Tür­kiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ta­rafından yayımlanan güncel ban­kacılık sektörü verileri. İşin para­sal boyutu da otomotiv finansma­nında yaşanan dramatik düşüşü gözler önüne seriyor. 26 Haziran 2026 tarihli BDDK verilerine göre, bankacılık sektörünün toplam kre­di hacmi (kredi kartları da dahil) 26 trilyon 537 milyar TL'ye ulaştı. Tüketici kredileri ve bireysel kre­di kartlarının toplamı 6 trilyon 588 milyar 221 bin TL olarak kaydedil­di. Ancak bu devasa kredi pastasın­da taşıt kredilerinin aldığı pay de­yim yerindeyse devede tüy kaldı.

Kademeli erime sürdü, döviz borçlanması bitti

TCMB'nin yurt içi şubeler ba­zında açıkladığı verilere göre, ta­şıt kredisi hacmi son bir ayda sü­rekli bir daralma ve durağanlaşma eğilimi gösterdi. TCMB verilerine göre, 26 Mayıs 2026 tarihinde 44 milyar 232 milyon TL seviyesin­de olan toplam taşıt kredisi hac­mi, yaklaşık bir aylık süreçte dü­şüş kaydederek 26 Haziran haf­tasında 43 milyar 170 milyon TL (BDDK verilerinde 43 milyar 292 milyon TL) seviyesine geriledi. Ya­bancı para cinsi taşıt kredileri ise sadece 60 milyon TL gibi sembolik bir seviyede kalarak, taşıt finans­manında döviz cinsi borçlanma­nın bittiğini gösterdi. Taşıt kredi­lerinde gerçekleşen yavaşlamanın ve pazarın daralmasının temelinde yatan en büyük nedenler arasında BDDK’nın belirlediği sıkı kurallar.

Tüketici alımı erteliyor

İthal satışları frenlemek ve kre­di büyümesini önlemek amacıyla atılan adımların bir etkisi olan sıkı kredi kullanım oranları ve vade sı­nırı otomotiv sektöründe etkisini göstermeye devam ediyor. Güncel düzenlemeler kapsamında, tüke­ticiler satın almak istedikleri ara­cın değerine göre ancak çok küçük bir kısmı için banka kredisi kulla­nabiliyor. Bu durum, elinde yeterli nakit peşinatı olmayan vatandaş­ların banka kredisiyle araç sahibi olma şansını neredeyse ortadan kaldırıyor. Bunun üzerine faiz oranları da eklenince, taşıt kredi­sinin toplam maliyeti tüketici için anlamsız kalıyor. Böylece tüketici­ler de alımlarını erteliyor.

TCMB'nin 26 Haziran verile­rine göre, 43 milyar 170 milyon TL'lik taşıt kredisinin 27 milyar 134 milyon TL'lik kısmının ‘1 yıl­dan uzun - 5 yıla kadar’ vadeli ol­duğu görüldü. Ancak asıl dikkat çekici olan, ‘1 yıla kadar’ olan kı­sa vadeli kredilerin 16 milyar 21 milyon TL gibi oldukça yüksek bir ağırlığa ulaşması. ‘5 yıldan uzun’ vadeli taşıt kredisi bakiyesi ise 14 milyon TL düzeyinde kaldı.

Rota tasarruf finansmanı ve ihtiyaç

Taşıt kredisindeki yasal kısıtlamalara ve yüksek maliyet duvarına çarpan tüketiciler, otomobil alımlarını finanse etmek için piyasada farklı kanallara yönelmiş durumda. BDDK verilerine göre 26 Haziran itibarıyla ihtiyaç kredisi hacmi 2 trilyon 527 milyar TL gibi rekor bir boyuta ulaştı. Uzmanlar, otomotiv kredisindeki prosedürlere ve limitlere takılan tüketicilerin, araç alımlarındaki nakit ve peşinat açığını kapatmak için taşıt kredisi yerine yoğun bir şekilde ihtiyaç kredilerine başvurduğunu belirtiyor. 43 milyarlık taşıt kredisi karşısında ihtiyaç kredisinin bu kadar yüksek olması alım yapılırken sıcak para finansmanının yön değiştirdiğini de ortaya koyuyor. Ayrıca konut kredisinde yaşanan yükseliş de burada bir sorun olmadığını ortaya koyuyor. Hatta konut tarafında finansman vadesinin büyük bir kısmı 5 yıldan uzun çekilen kredilerde. Öte yandan, bu süreçte otomotiv pazarında en büyük sıçramayı tasarruf finansman şirketleri yapıyor. Tüketicilerin yüksek banka faizi ödemekten kaçınması ve taşıt kredisindeki kısıtlamalar, araç sahibi olmak isteyenleri halk arasında evim/arabam modeliyle bilinen tasarruf şirketlerine yöneltti. Kredi faizi yükü altına girmek istemeyen veya banka limitleri yetersiz kalan binlerce kişi, organizasyon ücreti ödeyerek gruplar halinde birikim yapıyor ve otomobil alma yolunu tercih ediyor.

Alternatif modelde teslim süresi uzadı

Taşıt kredisindeki erimenin bir diğer gizli aktörü de, pazar payını her geçen gün daha da artıran faizsiz finansman modeli. En son BDDK kararıyla, burada da kırılmalar gerçekleşti. Erken teslim için ödeme oranı yüzde 45’e çıktı. Süre 180 güne uzadı. Düzenleme özellikle otomotiv tarafında araca daha erken kavuşmanın önüne geçti. Alınan bu kararın sektör üzerinde oldukça fazla etkisi olmaya başlayan finansman sistemini bir süre yavaşlatacak. Bununla birlikte sıfır otomobil talebi de hız kesecek. Çünkü krediye ulaşamayan birçok tüketici son dönemde tasarruf finansman şirketlerini alternatif finansman yöntemi olarak kullanıyordu. Araç teslim sürelerinin uzaması tüketicilerin satın alma iştahını da zayıflatacak. 6 ay önceki fiyatla şimdiki fiyatlar bir olmayacak. Buna karşın BDDK'nın amacı, sistemin sürdürülebilirliğini ve finansal güvenliğini artırmak. Erken teslim şartlarının sıkılaştırılmasıyla şirketlerin likidite yapısının güçlendirilmesi hedefleniyor.

Bireysel taşıtta stok 7,8 milyar TL azaldı

Bankacılık sektörü verilerine göre bankalar, tüketici finansman şirketleri ve katılım bankalarının kullandırdığı toplam taşıt kredisi stoku 658 milyar TL seviyesine ulaştı. Bunun 69,7 milyar TL'sini bireysel, 587 milyar TL'sini ise tüzel müşterilere kullandırılan krediler oluşturuyor. Sektör verilerine göre son dönemde bireysel taşıt kredisi stoku 7,8 milyar TL azalırken, tüzel taşıt kredisi stoku 25,1 milyar TL arttı. Böylece taşıt finansmanında ağırlık ticari müşterilere kaymış oldu. Bankacılık sektörünün aktardığına göre, bireysel kredilerdeki gerilemenin temel nedenlerinden biri Şubat 2022'de yürürlüğe giren taşıt kredisi düzenlemeleri. Mevcut uygulamada nihai fatura değeri 2 milyon TL'nin üzerindeki araçlar için kredi kullandırılmıyor, 1,2-2 milyon TL fiyat aralığındaki araçlarda ise en fazla yüzde 20 oranında ve 12 ay vadeli kredi kullanılabiliyor. Yetkili, son 4,5 yılda küresel otomobil fiyatlarında yaşanan artış nedeniyle 2 milyon TL'nin altında kalan araç sayısının önemli ölçüde azaldığını, bunun da bireysel tüketicilerin krediye erişimini zorlaştırdığını belirtti. İlerleyen dönemde kredi limitleri ve fiyat eşiklerinde yapılabilecek olası bir güncellemenin, bireysel taşıt kredilerine erişimi yeniden kolaylaştırabileceği ifade ediliyor

Ali Yıldırım-Dünya

Bu köşede 3 Temmuz Cuma günü yer alan yazımda “Dezenflasyonun ‘dez’i gitti, enflasyonu kaldı yadigâr” demiştim. Çünkü son on iki aydaki yıllık enflasyon yüzde 30,65 ile yüzde 33,52 arasına sıkışıp kalmıştı. Artık son on iki aydan geçen yılın haziranını da çıkarmak gerekecek. Şu durumda sıkışıklık daha da arttı, son on iki ayın yıllık oranı yüzde 30,65 ile yüzde 33,29 arasında oluşmuş durumda.

Şimdi haziran ayında görece çok düşük bir oran geldi ya, ekonomi yönetimi tarafından “Yüzde 20’lerin ortası” diye ifade edilen yıllık oranı tutturmanın epeyce kolaylaştığı sanılıyor. Acaba öyle mi?

Ne yazık ki hayır! Hayır çünkü yüzde 20’lerin ortası diye işaret edilen düzey, ki bu düzey Merkez Bankası’nın yüzde 24’lük hedefi ve yüzde 26’lık tahminine denk geliyor, hâlâ gerçekleştirilebilmesi çok uzak bir hedef.

Yüzde 20’lerin ortasını tam yüzde 25 olarak alırsak yılın ilk yarısındaki yüzde 17,76’lık orandan sonra ikinci altı ay için yalnızca yüzde 6’lık bir hareket alanı kalıyor. Olmaz, Türkiye aylık bazda yüzde 1’in altında kalamaz, gerçekçi olmak lazım. Bu bir ay olur, iki ay olur ama altı ayın tümünü kapsayacak şekilde olmaz.

Geçmiş yıllar da “Olmaz” diyor

Ekonomik veriler de tekrar eder. Hele hele enfl asyon gibi mevsimsel etkenlere çok bağlı bir veri kesinlikle tekrar eder.

Belli aylarda yüksek artışlar görülmesi normaldir, çünkü buna yol açan adımlar atılır; ocak ve temmuzdaki vergi düzenlemeleri gibi.

Belli aylarda yüksek artışlara neden olan harcamalar yoğunlaşır, sonbahardaki eğitim harcamaları gibi.

Bunun gibi örnekler var. Bir de yılın ilk yarısındaki artışla ikinci yarısındaki artış arasında bir denge var.

Bu konuda özellikle son yıllara, 2021 sonrasına odaklanmak gerekiyor. Önceki yıllar da bir gösterge ama özellikle son dört yıl önemli.

Enflasyon hesabında ayların ya da dönemlerin aritmetik toplamı tabii ki alınmaz ama ilk ve ikinci yarıların payını görebilmek için böyle bir hesap yaptım. Bunun için de son dört yılın önemli olduğu kanısındayım.

Bu dört yılın ilk ve ikinci yarı payları ister aritmetik ortalaması alınsın, ister medyan alınsın, birbirine çok yakın değerler veriyor.

2022 ve 2023’te ilk ve ikinci yarı payları ters yönlü ve çok farklı. Bunun nedeni de 2022’nin ilk yarısında 2021’den sarkan etkiyle yüklü zam yapılmasıydı.

2023’ün ikinci yarısındaki payın büyüklüğü de seçimler dolayısıyla zamların biriktirilmesi ve faizin olması gerekenin çok altında tutularak her şeyin seçim sonrasına bırakılmasındandı.

O yüzden dört yılın ortalaması en doğruya yakın sonucu veriyor.

Ortalama bu yıla uygulanınca

İşte 2022-2025 yıllarının ilk ve ikinci yarı enfl asyon paylarını bu yıla uyguladığımızda 2026’nın enfl asyonunun yüzde 33-34 dolayında kalacağını görüyoruz.

Söz konusu dört yılın ilk yarısındaki enflasyonun yıllığa (aritmetik toplama) oranı yüzde 56,67.

Bu yılın ilk yarısındaki yüzde 17,76’nın da 2026’nın yıllık aritmetik toplam enflasyonunda yüzde 56,67 pay aldığını varsayalım. Toplam oran 31,34 puan oluyor. Şu durumda ikinci yarı için yüzde 13,58’lik artış kalıyor. Yüzde 17,76 ile yüzde 13,58’in birikimli toplamı da bize 2026’nın tümü için yüzde 33,75’lik bir oran veriyor.

Ne yılın ikinci yarısında yüzde 14’e yakın bir enflasyon yaşanması şaşırtıcı, dolayısıyla ne de yılın tümünde enflasyonun yüzde 34’e yaklaşması.

İkinci yarı için yüzde 13,58’i yüksek bulanlar çıkabilir. 2021-2024 dönemindeki tüm ikinci yarı oranlarının bu düzeyin üstünde olduğunu hatırlatırım.

Akaryakıtta uzun süre indirim yok

Yılın ikinci yarısında fiyat artış hızının çok yavaşlayacağına ilişkin umutları büyük ölçüde azaltan bir başka gelişme de akaryakıttaki eşel mobil sisteminde yapılan değişiklik.

Önümüzdeki döneme ilişkin en önemli ucuzlamanın akaryakıt fiyatlarında olacağı, bunun da genel fiyat düzeyi üstündeki baskıyı kıracağı umudu da suya düştü.

Akaryakıttaki eşel mobile ilişkin düzenleme uyarınca zam geldiği takdirde bunun artık yüzde 75’i değil, yüzde 50’si ÖTV’den karşılanacak, yüzde 50’si pompaya yansıtılacak. Bu oranlar temmuz ayı boyunca böyle devam edecek.

Ağustos ve eylülde bu kez zam durumunda yalnızca yüzde 25’lik kısım ÖTV’den karşılanacak, yüzde 75 pompaya yansıyacak.

Akaryakıttaki eşel mobil uygulaması ekim ayı başında ise tümüyle terk edilecek.

Haziran sonuna kadarki uygulamada zam durumunda olduğu gibi indirimde de yüzde 75 ÖTV’ye gidiyor, yüzde 25 pompaya yansıyordu. Artık o da değişti. Bundan sonra gelecek indirimlerin tümü ÖTV’deki eksilmeyi gidermek için kullanılacak.

2 Temmuz itibarıyla eksik ÖTV tutarı benzinde 7,57 lira, motorinde 7,31 lira, otogazda ise 10,96 lira düzeyinde. Yani bu tutarlara kadarki indirimler pompaya yansımayacak.

Bu arada her yıl ocak ve temmuzda Yİ-ÜFE’ye bağlı olarak artırılan akaryakıttaki ÖTV’nin bu yıl temmuzda değiştirilmemesine karar verildiğini de unutmamak gerekir. Oradan gelecek zam söz konusu olmayacak.

İşte akaryakıta ilişkin bu eşel mobil kararı da yılın ikinci yarısında genel fiyat düzeyinde belirgin bir yavaşlama olacağına dönük beklentileri biraz boşa çıkarmışa benziyor.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

“Sigorta işi çözülürse rahat uçuş gerçekleşir”

Uluslararası Sivil Havacı­lık Örgütü (ICAO) tarafından dünya çapında uçuş emniye­tini ve güvenliğini sağlamak için belirlenen teknik stan­dartların ve tavsiye niteliğin­deki uygulamaların ve Ulus­lararası Hava Taşımacılığı Birliği’nin (IATA) kuralları­nın, siyasi olmadığının altını çizen Arıklı şöyle devam etti: “Dolayısıyla IKAO ve IA­TA'nın bu konuda herhangi bir yaptırımı falan yok. Bura­ya uçuş yapılamamasının se­bebi Ercan Havalimanı, kara nokta olduğu için Avrupa’dan kalkan uçak şirketleri sigor­ta kapsamına almıyor. Yani, ‘Siz nereye uçuyorsunuz’ so­rusuna yanıt ‘Ercan’ olunca, kodekse bakıyor ve kodekste olmadığını görüyor. Sonuç­ta, ‘Böyle bir yere uçamazsı­nız’ diyorlar. Kodekste olma­dığı için. Ama Türkiye Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), burayı ‘Antalya B ve­ya Çukurova B limanı ilan edi­yorum ve benim sorumlulu­ğumda’ deyip listesini aldı­ğında, sigorta şirketleri de uçakları sigortalayabilecek­ler ve çok rahat uçuş gerçekle­şecek” şeklinde konuştu.

Bakan Arıklı, bu düzenle­menin egemenlikle hiçbir ilgi­si olmadığını, benzer uygula­maların Batum ve ABD-Mek­sika sınırındaki gibi onlarca örnekte bulunduğunu da be­lirtti.

Sivil Havacılık Dairesi’n­den gelen uzmanların eksik­likleri belirlediğine dikkat çeken Arıklı, “Ercan’ı incele­diler. Birkaç noktada eksik­likler tespit ettiler. Çünkü Si­vil Havacılık Genel Müdürlü­ğü’nün o kriterleri son derece ciddi ve uluslararası kabul gö­ren kriterler. O kriterlere uy­gun hale getirmemiz gereki­yor Ercan Havalimanı’nı” şeklinde konuştu. İngiltere merkezli uluslararası sertifi­ka kurumuyla da temasta ol­duklarını dile getiren Arıklı, “Onlar da gelip Ercan'ı ince­leyecekler ve hava uçuşlarına uygun belgesi sertifikası aldı­ğımız takdirde Avrupa mah­kemelerinde de hak arayabile­ceğiz. Herhangi bir sıkıntıyla karşılayacağımızı düşünmü­yorum. Rum tarafı hemen her konuda olduğu gibi, bu konu­da da uluslararası girişimler­de bulunacaktır. Ama Ercan Havalimanı’na yapılacak olan uluslararası uçuşu hukuken engelleyebilecek herhangi bir argümanları yok ellerinde. Hele hele Türkiye Sivil Hava­cılık Genel Müdürlüğü, “Ben burayı tanıyorum” dediğinde herhangi bir sıkıntıyla karşı­laşmayacağız” ifadelerini kul­landı.

“Eksiklikler Türkiye’nin yardımıyla giderilecek”

Türkiye Sivil Havacılık Ge­nel Müdürlüğü’nden gelen yetkililerin Ercan’ı incele­diğine ve birkaç noktada ek­siklik tespit ettiğine vurgu yapan Arıklı, “Ercan’ın ulus­lararası kabul gören bu kri­terlere uyum sağlaması ge­rekiyor. Terminal (SMART) binasındaki eksiklikler Tür­kiye Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) tarafından tamamlanacak. Meteoroloji kulesi ve itfaiye araçları da yi­ne DHMİ ve yapımcı firma ta­rafından modernize edilecek. Güvenlik eksikliklerine yöne­lik tespit edilen açıklar gideri­lecek. Ve mevcut eski pist sö­külüp betonlanarak uzatıla­cak; bunun maliyetini KKTC hükümeti karşılayacak. Ayrı­ca yeni bir pist daha yapılarak toplamda iki pist ve genel ha­vacılık (özel uçuşlar) için ayrı bir alan oluşturulacak” dedi.

“Ercan, Mart 2027’ye yetişecek”

Türkiye Cumhuriyeti Cum­hurbaşkanlığının da katkısıy­la çalışmaların hızlandığını vurgulayan Bakan Arıklı, “10 Temmuz’da Türkiye Cumhur­başkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın, 20 Temmuz’da ise Cumhurbaşkanı’nın konuy­la ilgili brifing alması planla­nıyor. Hedef, projeyi gelecek yılın turizm sezonuna, ya­ni Mart 2027 sonuna yetiş­tirmek. Pist büyük ölçüde ta­mamlandı, SMART bina ve eski pistin yenilenme çalış­maları da hızlandı” açıklama­sı yaptı.

Arıklı, 2006 yılında Ba­kü-Ercan doğrudan uçuşla­rı yapıldığına da dikkat çeke­rek, “2006 yılında gidiş geliş­ler oldu. Çok ciddi bir baskı ve notalar geldi. Ama o notaların karşılığında herhangi bir yap­tırım olmadı. Orada iki sıkın­tımız vardı: Biri mali açıdan sürdürülebilir değildi. Çünkü her hafta öyle tarifeli sefer ya­pabilecek dolulukta yolcu ol­madı. İkincisi, Bakü’den kal­kan uçak şirketlerinin sigorta isteğine cevap veremedik” di­ye konuştu.

“Enerji ithalatı düşecek, turist mutlu olacak”

Hem vatandaşların ve misa­firlerin hayatını kolaylaştır­mak, hem de ekonomik sosyal ve hızlı ulaşım sağlayabilmek açısından toplu taşıma pro­jeleri geliştirdiklerine dikkat çeken Arıklı sözlerini şöyle sürdürdü: “2 yıl çalıştık. Kı­sa sürede hayata geçireceğiz. Projenin hayata geçmesiyle, yılda yaklaşık, 300-350 mil­yon dolarlık akaryakıt ve mo­torlu araç ithalatı ciddi oran­da düşecek. Ayrıca toplu ta­şıma projesi, turizmin ülke geneline yayılmasına da kat­kı sunacak. Mevcut sistemde turistler, otellerinden dışarı­ya çıkmakta güçlük çekiyor.”

KKTC’de her geçen gün ar­tan araç sayısına bağlı olarak kazaların da arttığını belirten Arıklı, mevcut yolların araç trafiğini kaldıracak durumda olmadığını vurgulayan Arıklı, “Ayda yaklaşık 2 bin ile 2 bin 500 civarında aracın trafiğe katıldığını ve kayıtlı araç sayı­sının da 450 binlere ulaştığı­nı göz önünde bulundurursa­nız, mevcut yolların kapasite­sini istediğiniz kadar arttırın çözüm değil. Toplu taşıma ile bu sorunu da gidereceğimi­ze inanıyoruz” diye konuştu. Taksilerin çok pahalı olduğu­na da dikkat çeken Arıklı, pro­je hayata geçtiğinde, turistle­rin ülkenin her yerine çok ra­hat seyahat edebileceğini ve üniversite öğrencilerinin de bu kolaylıktan çok büyük öl­çüde fayda sağlayacağını dile getirdi.

“Fiyatlar yüksek, gece yarısına bilet aldım”

Bakan Arıklı, uçak bileti fiyatlarını düşürmek için çabaladıklarını vurguladı. Milli bir havayoluna sahip olmadıkları için fiyatları kontrol edemediklerini, özellikle hafta sonları ve özel günlerde bilet fiyatlarının çok yükseldiğini söyledi. Geçtiğimiz hafta Ankara dönüşü için bilet baktığını, akşam saatlerindeki uçaklarda fiyatın 23 bin 500 liraya çıkması nedeniyle, gece yarısı uçağı için 13 bin 500 liradan bilet aldığına dikkat çekti. Fiyatların turistleri, öğrencileri, asker ailelerini olumsuz etkilediğini de dile getirdi.

“KKTC’yi yazılım adası yapabiliriz”

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, KKTC’yi yazılım adası yapabileceklerini söyledi. Arıklı, “23 üniversitesi ve doğal potansiyeli buna izin veriyor. Bunun için altyapınız olması gerekiyor. Türk Telekom gönüllü olarak, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı’nın da yönlendirmesiyle, kendi parasıyla bu altyapıyı kurmak istedi. Ama muhalefet bu projeyi engelledi. Gecikecek ama sonunda kurulacak, her ev fiber internet altyapısına kavuşmalı, kavuşacak. Bu sayede, potansiyellerini değerlendirip yazılım adasına da dönüşebilir KKTC ve 1-2 milyar dolarlık yeni gelire kavuşabilir” dedi.

Ferit Parlak-Dünya

Küresel çapta genç iş gücünün yüzde 37'lik bölümü teknolojik dönüşümlere orta veya yüksek seviyede maruz kalıyor. Organizasyonlar giriş kademesindeki görevleri otomasyona devrederek şirket altyapılarını yeniden şekillendiriyor. Kurumlar alt kademe pozisyonlarındaki kayıpların geleceğin yönetici yetenek havuzunu daraltmasını ana sorun olarak değerlendiriyor.

İşletmeler idari görevleri otomasyon yazılımlarına devrediyor

Şirketler araştırma, veri analizi, belge hazırlama ve idari işlemleri deneyimsiz personellerden alarak doğrudan yazılımlara aktarıyor. Yönetim kademeleri yeni mezunların ticari bağlam ve teknik beceri edindikleri eğitim alanlarını hızla kısıtlıyor. Dünya Ekonomik Forumu küresel piyasalarda 15 ile 24 yaş aralığında 500 milyondan fazla aktif genç bulunduğunu hesaplıyor. Finansal hizmetler, bilgi iletişim, profesyonel hizmetler, eğitim ve bilimsel meslekler gelişen teknolojiye en yüksek oranda maruz kalıyor.

Indeed platformu verileri şirketlerin giriş seviyesi pozisyonları yenilemeden doğrudan yapay zeka otomasyonuna geçirmesinin gelecekteki yetkinlikleri zayıflattığını kanıtlıyor. Dentsu reklamcılık şirketi yöneticileri giriş kademesi personelini kurumsal organizasyonlar için temel bir yenilenme motoru olarak değerlendiriyor. Yeni mezunlar modern çalışma yöntemlerini benimseyerek şirketin teknolojik adaptasyonunu küçük bir uzman grubundan çok daha hızlı gerçekleştiriyor. PwC danışmanlık şirketi 48 farklı ülkede 9.000 giriş seviyesi çalışanı kapsayan anket sonuçlarını veri tabanına işledi.

Kurumlar yetenek havuzunu yapay zeka ile yeniden modelliyor

Ankete dahil olan gençlerin yüzde 68'lik kısmı yapay zeka sistemlerinin üretkenliği artırdığını söylerken yüzde 45'i teknoloji sebebiyle daha uzun saatler çalıştığını kaydediyor. Çalışanların yüzde 28'i mevcut becerilerinin yarısının veya daha azının gelecek 3 yıl içerisinde geçerliliğini koruyacağını öngörüyor. İ

şletmeler teknolojiyi yavaşlatmak yerine kariyer başlangıç fırsatlarını yapay zeka becerileri etrafında şekillendiriyor ve finansal performanslarını artırma ihtimalini ikiye katlıyor. Dünya Ekonomik Forumu şirketlerin geleneksel eğitim sağlayan pozisyonları otomatikleştirmesiyle birlikte geleceğin yöneticilerini yetiştirme konusunu en büyük zorluk olarak tanımlıyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Tedarik zinciri güçlendirilecek

Taslak düzenlemeyle üretici, tedarikçi ve perakende işletmeleri arasındaki ticari ilişkilerin daha güçlü hale getirilmesi amaçlanıyor. Bu kapsamda yönetmeliğin adının "Tedarik Zincirinde Uygulanacak İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmelik" olarak değiştirilmesi planlanıyor.

Ayrıca yönetmeliğin amaç ve kapsam bölümlerine üretici ve tedarikçi kavramları eklenecek, "üretici", "tedarikçi" ve "otuz gün içinde bozulabilen tarım ve gıda ürünü" tanımları da güncellenecek.

KOBİ sorgulama sistemi kurulacak

Ticari faaliyetlerde ödeme süreçlerinin daha hızlı ve net şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla Ticaret Bakanlığı bünyesinde KOBİ tespit süreçlerini kolaylaştıracak bir sorgulama ekranının oluşturulması da taslakta yer alan düzenlemeler arasında bulunuyor.

Kadın kooperatiflerine market raflarında öncelik

Düzenlemeyle kadın emeğinin ekonomik hayata daha güçlü katılımı da desteklenecek. Bu doğrultuda, ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan kooperatiflerin ürettiği yöresel ürünlere zincir market raflarında öncelik verilmesi planlanıyor.

Bakanlık, söz konusu adımla hem kadın kooperatiflerinin görünürlüğünü artırmayı hem de yerel ekonomiye katkı sağlamayı hedefliyor.

Ekmekte uygun fiyat hedefi

Taslakta vatandaşların temel gıda ürünlerine daha uygun şartlarda ulaşabilmesini sağlayacak düzenlemeler de yer alıyor.

Bu kapsamda, kitlesel ekmek üretimi yapabilen büyük ekmek fırınlarına yönelik yeni düzenlemelerin hayata geçirilmesi planlanırken, ekmeğin daha uygun fiyatlarla tüketiciye ulaştırılması amaçlanıyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

TCMB'de Kıdemli Ekonomist olarak görev yapan Yasemin Barlas ve Başuzman olarak görev yapan Şebnem Oğuz tarafından kaleme alınan “Jeopolitik gelişmeler dış ticareti nasıl şekillendirdi?” başlıklı blog yazısı, Merkezin Güncesi sayfasında yayımlandı.

TCMB: Güçlü ihracat dış ticaret dengesini destekledi, cari açık riski azaldı

Yazıda, ikinci çeyrekte enerji fiyatlarındaki yükselişin dış ticaret dengesi üzerindeki olumsuz etkisi, ihracattaki güçlü seyir sayesinde önemli ölçüde dengelendiği belirtilirken sıkı para politikası etkisiyle devam eden iç talepteki zayıf görünüm de ithalat kompozisyonunu değiştirerek dış ticaret dengesindeki iyileşmeye destek verdiği anlaşıldı. Bu gelişmelerin, jeopolitik risklerin azalmasıyla enerji fiyatlarında başlayan normalleşme ile düşünüldüğünde, savaşın cari açık üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü risklerin önceki aylara kıyasla azaldığını değerlendirildi.

TCMB'nin blog yazısında şu ifadelere yer verildi:
Jeopolitik gelişmeler, enerji fiyatları ve küresel tedarik zincirleri kanallarıyla dış ticaret dengesi üzerinde baskı oluşturabiliyor. Bu nedenle, 2026 yılı şubat ayı sonunda başlayan ABD/İsrail-İran savaşının da Türkiye’nin dış ticaret görünümünü zayıflatması bekleniyordu. Ancak ikinci çeyrek verileri farklı bir tablo ortaya koydu. Enerji ithalatındaki belirgin artışa rağmen ihracat güçlü seyretti ve dış ticaret dengesi iyileşti. Peki, bu iyileşmenin arkasında hangi dinamikler etkili oldu? Bu yazıda bu sorunun cevabını inceliyoruz.

Savaşın ilk etkisi enerji piyasalarında görüldü: İthalat hızla arttı

Savaşın en hızlı yansıması enerji piyasalarında görüldü. Küresel piyasalarda enerji fiyatlarının ikinci çeyrek ortalamalarına baktığımızda, Brent petrolde yıllık bazda yüzde 55,2, doğal gazda ise yüzde 28,2 oranında yükseliş yaşandı. Buna paralel olarak, takvim etkilerinden arındırılmış enerji ithalatı yıllık bazda yüzde 32,4 arttı. Söz konusu artışta enerji ithalatının kompozisyonuna ek olarak mevcut tedarik anlaşmaları, spot fiyattan alımların oranı ve tedarik süreleri de rol oynuyor. Dolayısıyla son dönemde fiyatlarda başlayan normalleşme enerji ithalatındaki artışların yavaşlayacağına işaret etse de fiyat gelişmelerinin gecikmeli etkileri nedeniyle kısa vadede enerji ithalatı üzerindeki yukarı yönlü riskler tamamen ortadan kalkmış değil.

Enerji fiyatları yükseldi, ancak dış dengede farklı tablo oluştu

İlk bakışta bu görünüm, enerji ithalatındaki artışın dış ticaret dengesini de bozacağı izlenimi veriyor. Ancak enerji fiyatları dış dengeyi tek başına belirlemiyor. Enerji fiyatlarındaki yükselişin dış denge üzerindeki etkisini daha sağlıklı değerlendirebilmek için tarihsel ilişkilere bakmak faydalı oluyor. Enerji fiyatları ile net enerji ithalatı arasında güçlü bir ilişki bulunmasına karşın, aynı ilişki cari işlemler dengesi için geçerli değil. Bunun temel nedeni, cari dengenin yalnızca enerji faturasıyla değil, ihracat performansı, hizmet gelirleri ve iç talep gibi birçok unsur tarafından şekillenmesi. Nitekim Rusya-Ukrayna savaşının yaşandığı 2022 yılında enerji maliyetlerindeki artış dış denge üzerinde tarihsel ilişkinin ima ettiğinden çok daha belirgin bir baskı oluştururken, mevcut dönemde farklı bir görünüm ortaya çıktı.

Hürmüz Boğazı etkisi: Avrupa'nın talebi Türkiye'ye yöneldi

Bu farklılaşmanın temel nedeni ihracat tarafında yaşandı. Enerji tarafındaki olumsuz görünüme rağmen ikinci çeyrekte ihracat hem yıllık hem de çeyreklik bazda güçlü bir artış gösterdi. Savaşın başlamasının hemen ardından mart ayında Orta Doğu ülkelerine yapılan ihracatta keskin bir düşüş yaşansa da ikinci çeyrekte bölgeye yapılan ihracatta toparlanma görüldü. İhracatın bu dönemde hızlanmasında küresel tedarik zincirlerinde jeopolitik gelişmeler nedeniyle yaşanan yeniden yönlenme rol oynadı.

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte Uzak Doğu’dan yapılan sevkiyatlarda ortaya çıkan belirsizlikler, uzayan teslim süreleri ile artan navlun ve sigorta maliyetleri talebin Türkiye’ye kaymasında etkili unsurlar oldu. Firma görüşmeleri, bu dönemdeki talep artışının özellikle Avrupa kaynaklı ve ihtiyati alım niteliğinde olduğuna, bununla birlikte ilk etapta firmalarca geçici nitelikte algılandığına işaret etmekte. İhtiyati alımlar ve öne çekilen talep etkisi kimyasal ürünler ve ana metal sektörlerinde; tedarikçi çeşitlendirme eğilimi ise giyim ve tekstil sektörlerinde ihracatı destekliyor.

Savunma sanayii ihracatta güçleniyor: Pay yüzde 4’e ulaştı

İhracatın güçlü seyretmesinde etkili olan bir unsur da savunma sanayinin ihracata artan desteği oldu. Son yıllarda savunma sanayinde gerçekleştirilen kapasite ve teknoloji yatırımları yüksek katma değerli üretimin ihracata katkısını artırdı. Son dört yılda savunma sanayinin toplam ihracattaki payı yaklaşık 2,3 puan artarak yüzde 4’e ulaştı. Bununla birlikte, mevcut jeopolitik gelişmelerin bu sektöre yönelik talebi güçlendirmesi de söz konusu yapısal dönüşümün etkisini daha görünür hâle getirdi.

Enerji hariç ithalat geriledi, dış ticaret dengesi iyileşti

Dış ticaret dengesindeki iyileşmenin diğer ayağını ise ithalatın kompozisyonu oluşturdu. İkinci çeyrekte ithalattaki artışın tamamı enerji kaynaklı gerçekleşirken, enerji hariç ithalat geriledi. Öte yandan mal grubu bazında baktığımızda, ara malları ithalatı altın ve enerji hariç olarak seviyesini korurken, yatırım ve tüketim malları ithalatında gerileme görüyoruz. Bu görünüm iç talebin süregelen zayıf seyri ve ikinci çeyrekteki olumlu ihracat siparişi beklentileriyle uyumlu.

PMI verileri ihracat beklentilerinde artışa işaret etti

Nitekim kredi kartı harcamaları gibi iç talebe ilişkin yüksek frekanslı verilerde gördüğümüz zayıf seyir, tüketim malı ithalatı talebindeki yavaşlama ile de teyit ediliyor. Öte yandan, Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) verileri de ikinci çeyrekte üretim gerilerken, ihracat talebine ilişkin beklentilerin arttığına işaret ediyor. Bu bağlamda, son dönemdeki ara malları ithalat talebini gerek dış talepte yeniden yönlenme eğiliminin, gerekse jeopolitik gelişmelerin yansıması olarak fiyatlarda gözlenen artışın şekillendirdiğini söylemek mümkün.

İhracat ve zayıf iç talep dış ticaret dengesini destekledi

Özetle, ikinci çeyrekte enerji fiyatlarındaki yükselişin dış ticaret dengesi üzerindeki olumsuz etkisi, ihracattaki güçlü seyir sayesinde önemli ölçüde dengelendi. Öte yandan, sıkı para politikası etkisiyle devam eden iç talepteki zayıf görünüm de ithalat kompozisyonunu değiştirerek dış ticaret dengesindeki iyileşmeye destek verdi. Bu gelişmeler, jeopolitik risklerin azalmasıyla enerji fiyatlarında başlayan normalleşme ile beraber düşünüldüğünde, savaşın cari açık üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü risklerin önceki aylara kıyasla azaldığını değerlendiriyoruz.

Ekonomim

Benzin litre fiyatı: 62.85 TL

Motorin litre fiyatı: 64.69 TL

LPG litre fiyatı: 31.19 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 62.66 TL

Motorin litre fiyatı: 64.50 TL

LPG litre fiyatı: 30.59 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.80 TL

Motorin litre fiyatı: 65.76 TL

LPG litre fiyatı: 31.19 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 64.04 TL

Motorin litre fiyatı: 66.03 TL

LPG litre fiyatı: 30.99 TL

Ekonomim

Bu yıl da mali tatilin bitiminden hemen sonra 20 Temmuz'da adli tatil başlayacak. Ancak bugün sorulması gereken soru şudur: Mali tatil neden işlemiyor, adli tatil yıllardır işlevini nasıl sürdürebiliyor?

MALİ TATİLİN TEMEL ÇELİŞKİSİ

Mali tatil talebi, TÜRMOB ve meslek odalarından geldi. Bütün yıl yoğun çalışan meslek mensuplarının dinlenebileceği ortak bir dönem oluşturulmak isteniyordu. Ne var ki bu talep dile getirilirken beyannamelerin kim tarafından ve hangi yöntemle verileceğine, devletin günlük nakit ihtiyacının nasıl karşılanacağına ilişkin somut bir model ortaya konmadı. Sanki Maliye, bu sorunların çözümü için nasıl olsa sihirli bir yol bulacaktı. Oysa devletin maaş ödemeleri, emekli aylıkları, sağlık harcamaları, faiz ödemeleri vb. kamu hizmetleri günlük nakit akışına bağlıdır.

Verginin tahsil edilebilmesi ise beyannamelerin verilmesine bağlıdır. Beyannameleri de yalnızca meslek mensuplarının vereceği mevzuat gereğidir. Dolayısıyla vergi sistemini belli bir süre için fiilen durdurmak, devlet maliyesinin doğasına uygun değildir. Nitekim dünyada da örneği yoktur.

Aradan yaklaşık yirmi yıl geçmiş olmasına rağmen yaklaşım değişmiş değildir. Bugün de herhangi bir uygulanabilir model önermeksizin "işe yarar bir mali tatil" talebi dile getirilmektedir. Akademik meslek ve yaklaşım, önce uygulanabilir modeli ortaya koymayı gerektirmez mi? Ancak "işe yarar" bir mali tatilin nasıl tasarlanacağı, devletin vergi tahsilatını ve harcamalarını aksatmadan hangi mekanizmayla gerçekleştirileceği sorularına hâlâ somut bir cevap verilmiş değildir.

ADLİ TATİLE ÖZENİLDİ

Mali tatilin ortaya çıkışında adli tatilin önemli bir etkisi olduğu açıktır. Ancak iki sistem arasında çok temel iki fark bulunmaktadır.

Adli tatilde hâkimler ve savcılar izin kullanır, duruşmalar ertelenir ve sürelerin önemli bir bölümü durur. Böylece, anayasal bir kamu hizmeti olan yargı faaliyetinin belirli ölçüde yavaşlarken, yargı mensuplarının dinlenmeleri ve hizmetin yılın geri kalanında daha düzenli yürütülmesi amaçlanmaktadır. Yani adli tatil, avukatlara tanınmış bir tatil değildir. Avukatlar da mali müşavirler gibi serbest meslek mensubudur ve istedikleri zaman izin kullanabilirler. Ancak adli tatil sayesinde fiilen tatil yapabilme imkânına kavuşurlar.

İkinci ve daha önemli fark ise sistemin taraflarıyla ilgilidir. Yargıda uyuşmazlığın tarafları çoğunlukla özel kişilerdir. Yargı hizmetinin belirli bir dönemde yavaşlatılması, kamu hizmetinin tamamen durması sonucunu doğurmaz; aksine yargı mensuplarının izinlerini ortak bir dönemde kullanmaları sayesinde hizmetin yılın geri kalanında daha düzenli ve verimli yürütülmesi sağlanır.

Vergi alanında ise durum tamamen farklıdır. Çünkü burada hizmet esasen bu vergileri toplayan devlete sunulmaktadır. Devletin gelir ve harcama sisteminin topluca durdurulması devletin varlık nedenine ve işlevlerine aykırıdır. İşte mali tatille adli tatilin arasındaki ince çizgi budur.

MALİYE MALİ TATİLE HİÇ BİR ZAMAN SICAK BAKMADI

Maliye, hazine yararı adına mali tatille arasına hep mesafe koydu. Yasallaşma sürecinde de böyleydi. Kanun çıktıktan sonra yaşanan gelişmeler bunu açık biçimde gösterdi. Meslek mensuplarının en yoğun çalıştığı beyannameler, devletin en yüksek vergi tahsilatı sağladığı beyannameler olunca mali tatilin dışına çıkarıldı. Bugün; KDV beyannameleri, Muhtasar ve Hizmet Prim Beyannameleri, damga vergisi beyannamelerinin beyanname verme süreleri mali tatilin süreleri mali tatile rastlamamaktadır.

Bunun yanında; ÖTV, BSMV, özel İletişim Vergisi, şans oyunları vergisi, gümrük idareleri, İl özel idareleri, belediyelerce tarh ve tahsil edilen vergi ve harçlar bakımından ise mali tatil uygulanmamaktadır.

Sonuçta mali tatil, çıkarılış gerekçesini oluşturan beyannameler yönünden büyük ölçüde işlevsiz hale gelmiştir.

FİİLEN TATİL SAĞLAMAYAN SÜRE UZATIMLARI

Mali tatilin hâlâ hukuki sonuç doğurduğu alanlar bulunmaktadır. Örneğin mali tatile rastlayan bazı beyan süreleri uzamaktadır. Ancak sistemimizde, vergi kanunları dışında yer alan çok sayıdaki kanun uyarınca verilmesi gereken beyanname, bildirim ve ödeme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüklerin büyük bölümü bakımından mali tatilin süre uzatıcı etkisi bulunmamaktadır. Bu durum, uygulamada ciddi bir belirsizlik yaratmaktadır. Mali müşavirlerin her beyan ve bildirim için ayrıca ilgili kanunu inceleyerek mali tatilin süreyi uzatıp uzatmadığını araştırması gerekmektedir.

İkmalen ve re'sen yapılan tarhiyatlarda ödeme süreleri uzamaktadır. Uzlaşma ve cezada indirimde başvuru süreleri uzamaktadır, Devamlı bilgi verme süreleri uzamaktadır, Muhasebe kayıt süreleri mali tatilde işlememektedir.

Yine mali tatil süresince; aramalı incelemeler hariç olmak üzere mükelleften defter ve belge ibrazı istenemez, işyerinde vergi incelemesine başlanamaz, vergi ve ceza ihbarnameleri ile mahsup talepleri dışındaki bilgi isteme yazıları tebliğ edilemez.

Ancak bunların hiçbiri meslek mensuplarına fiilen üç haftalık bir çalışma molası sağlamamaktadır.

AVUKATLARA YARADI

Mali tatilin belki de uygulanabilir olduğu tek alan vergi davalarıdır. Dava açma süresi mali tatile rastladığında önce mali tatil, hemen ardından başlayan adli tatil nedeniyle süreler uzayabilmektedir. Adeta “kime niyet, kime kısmet” misali, düzenleme en çok vergi davalarını takip eden avukatlara yaramıştır.

SÜRELER KARMAŞIK HALE GELDİ

Fiilen tatil yaratmayan bu uygulama, süreleri karmaşık hale getirerek daha fazla meşguliyet yaratıyor. Her beyanname için ayrı bir mevzuat kontrolü gerekiyor. Hangi beyan mali tatilden etkileniyor? Hangisi etkilenmiyor? Özetle gerçek anlamda tatil yerine, daha karmaşık bir takvim ortaya çıkmaktadır.

Bir beyanname, bildirim veya ödeme süresi kaçınca süre uzayıp uzamadığı noktasında mali tatil akla geliyor. Meslek mensupları riske girmemek için mali tatil hiç yokmuş gibi yükümlülükleri yerine getirmeye çalışmaktadır. Kanaatimce doğrusu da budur.

GÜNDEM NASIL DEĞİŞTİRİLDİ

Burada ayrıca tarihsel bir gerçeğin de hatırlanması gerekir. Mali tatil talebinin gündeme geldiği dönemde meslek camiasının asıl gündemi, meslek mensuplarına ağır ve haksız sorumluluklar yükleyen sorumluluk rejimiydi. Buna rağmen, mali tatil ve enflasyon muhasebesi gibi popülist talepler öne çıkarıldı. Mesleğin yapısal sorunları ise zamanla gündemin gerisine itildi. Bugünden geriye bakıldığında, aynı kişilerin otuz yedi yıldır tekrar ve tekrar seçilmelerinde bunların etkili araçlar olarak kullanıldığı yönündeki değerlendirmelerin haksız olmadığı görülmektedir.

VARLIĞINI TARTIŞMANIN ZAMANI

Bugün artık herkes biliyor ki tatili akla dahi getirmiyor. İş yükünü azaltmıyor, çalışma düzenini sadeleştirmiyor, hukuki belirsizlik üretiyor ve uygulamada sürekli açıklama gerektiriyor. Özetle mevzuat israfına da yol açan bu tatilin yeniden tartışılması gerekiyor.

Yusuf İleri
Odatv.com

Cevap: 31 Temmuz 2019’a kadar yapılan yurtdışı borçlanmasıyla kazanılan günler son olarak tabi olunan sigortalılık statüsüne sayılırken, bu tarihten sonra yapılan borçlanmalarla kazanılan günler Bağkur’a sayılıyor. Demekki yurtdışı borçlanmanızı 31 Temmuz 2019’dan sonra yaptınız. Bu durumda emekli olmak için; ya Türkiye’de sigortalı bir işte çalışarak SSK’ya 1260 gün prim ödeyecek ya da varsa 1600 gün daha yurtdışı borçlanması yaparak (yoksa isteğe bağlı olarak 1600 gün prim ödeyerek) toplam priminizi 5400 güne tamamlayacaksınız.

EK MADDE 5 PRİMİ SSK'YA SAYILIYOR

Soru: 1 Haziran 1969 doğumluyum. SSK giriş tarihim 6 Eylül 2012 olup SSK’ya 19 gün prim ödemem var. 4381 günde Ek Madde 5 kapsamında prim yatırdım. Halen de yatırıyorum. Ne zaman emekli olurum? Fatma DİKER

Cevap: Ek Madde 5 kapsamında tarım sigortasına ödenen prim SSK’ya sayılıyor. SSK’da yaş haddinden emekli olmak için, 5000 gün prim ödeme ve 61 yaş şartlarına tabisiniz. 600 gün daha prim ödeyerek priminizi 5000 güne tamamlamanız şartıyla, 61 yaşınızı dolduracağınız 1 Haziran 2030’da emekli olabilirsiniz.

HEM EMEKLİ AYLIĞI HEM DE ÜCRET ALABİLİRSİNİZ

Soru: 25 Aralık 1982 doğumluyum. Sigorta başlangıç tarihim 1 Ekim 1997 olup 7795 gün prim ödemem var. EYT’den emeklilik hakkı kazandım. Ama emeklilik dilekçemi vermedim. Bir zararı olur mu? Kenan BİLİCAN

Cevap: İlk girişte adınıza uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına) prim ödemenizi varsa, emekli olmak için; 25 yıl sigortalılık süresi, 5900 gün prim ödeme ve 57 yaş şartlarına tabisiniz. EYT kapsamında olduğunuzdan emekli olmak için yaş aranmayacak. Süre ve prim şartını da sağladığınızdan istediğiniz zaman emekli olabilirsiniz. Emeklilik talebe bağlıdır. Talep etmediğiniz sürece emekli aylığı bağlanmaz. Emekli aylığı bağlatmak istiyorsanız çalıştığınız işten ayrılıp, bulunduğunuz yerdeki sosyal güvenlik il veya merkez müdürlüğüne bizzat (veya e-Devlet üstünden) başvurarak emeklilik talebinde bulunmanız lazım. Emekli olmayıp çalışmaya devam etmek istiyorsanız çalışabilirsiniz. Ancak emekli aylığını bağlatıp, Sosyal Güvenlik Destek Primine tabi olarak çalışmaya devam edebilirsiniz. Bu durumda hem emekli aylığı hem de çalıştığınız işyerinden ücretinizi alırsınız.

660 GÜN PRİM ÖDENECEK

Soru: 11 Şubat 1972 doğumluyum. SSK başlangıç tarihim 11 Kasım 1989 olup şu an 4790 gün prim ödemem var. Ne zaman emekli olabilirim? Can BAY

Cevap: Emekli olmak için; 25 yıl sigortalılık süresi, 5450 gün prim ödeme ve 51 yaş şartlarına tabisiniz. 660 gün daha prim ödeyerek priminizi 5450 güne tamamlayacağınız tarihte emekli olabilirsiniz. Ayrıca 3600 günden fazla priminiz olduğundan, bundan sonra prim ödemeseniz de, 60 yaşınızı dolduracağınız 11 Şubat 2032’de emekli olmanız da mümkün (15 yıl sigortalılık süresi, 3600 gün prim ödeme ve 60 yaş şartlarına tabi olarak).

Spot altın, ons başına 4.174,66 dolar seviyesinde yatay işlem görürken, gün içinde 22 Haziran'dan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. ABD'de ağustos vadeli altın kontratları ise yüzde 1,5 değer kazanarak 4.186,70 dolara yükseldi.

Analistten altın yorumu: Dolar yükselişin önünde engel

Bloomberg HT'de yer alan habere göre KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, “Piyasaların faiz artırımı beklentilerini azaltması altına yeniden güç kazandırdı. Bu durum tahvil getirileri açısından destekleyici olsa da doların güçlü seyri altın fiyatlarındaki yükselişi sınırlamaya devam ediyor” dedi.

Dolar endeksi yüzde 0,1 yükseldi. Bu yükseliş, dolar üzerinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha maliyetli hale getirdi.

Altın dört haftalık düşüşe son verdi

Altın, geçen hafta beklentilerin altında açıklanan ABD tarım dışı istihdam verilerinin, kalıcı enflasyon ve uzun süre yüksek faiz endişelerini azaltmasının etkisiyle yüzde 2'nin üzerinde yükseldi ve dört haftalık düşüş serisini sonlandırdı.

Zayıflayan istihdam verileri Fed beklentilerini değiştirdi

Perşembe günü açıklanan veriler, ABD'de istihdam artışının haziran ayında belirgin şekilde yavaşladığını ve önceki iki aya ilişkin istihdam verilerinin aşağı yönlü revize edildiğini ortaya koydu. İş gücü piyasasında soğumaya işaret eden bu gelişmeler, finansal piyasalarda Fed'in kısa vadede faiz artıracağına yönelik beklentilerin zayıflamasına neden oldu.

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed'in eylül ayında faiz artırma ihtimalini yaklaşık yüzde 55 olarak fiyatlıyor. İstihdam verileri açıklanmadan önce bu olasılık yüzde 60'ın üzerinde bulunuyordu.

Fed'in eylül faiz artışı beklentisi geriledi

Faiz oranlarına ilişkin beklentilerin gerilemesi ise faiz getirisi sunmayan altın açısından destekleyici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Yatırımcılar, Fed'in para politikasının seyrine ilişkin daha fazla ipucu edinmek için çarşamba günü açıklanacak 16-17 Haziran tarihli toplantı tutanaklarını yakından takip edecek.

J.P. Morgan'dan altın tahmini: Yükseliş sınırlı kalacak

J.P. Morgan, altına yönelik temel sektörlerden gelecek talebin önceki tahminleri kadar güçlü olmayacağını belirterek, altın fiyatlarındaki yükselişin bu yıl üçüncü çeyrekte 4.300 dolar, dördüncü çeyrekte ise 4.500 dolar seviyelerinde sınırlı kalacağını öngördü.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş, gün içinde 23 Haziran’dan bu yana en yüksek seviyesini gördükten sonra yüzde 0,6 düşüşle 62,03 dolara geriledi. Platin yüzde 0,1 kayıpla 1.636,60 dolara, paladyum ise yüzde 0,2 düşüşle 1.271,75 dolara indi.

Ekonomim

Genel Açıklama

Geçici iş ilişkisi nedir? Hangi kapsamda kurulabilir?

İş Kanunu’na göre geçici iş ilişkisi iki şekilde kurulabilmektedir. Bunlardan birincisi özel istihdam bürosundan geçici işçi temini, ikincisi ise holding veya aynı şirketler topluluğu içerisinde geçici işçi temini şeklindedir.

Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kurumunca izin verilen özel istihdam bürosunun bir işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yaparak bir işçisini geçici olarak bu işverene devri ile;

• İş Kanunu’nun 13 üncü maddesinin beşinci fıkrası ile 74 üncü maddesinde belirtilen hâllerde, işçinin askerlik hizmeti hâlinde ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hâllerde,
• Mevsimlik tarım işlerinde,
• Ev hizmetlerinde,
• İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde,
• İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde,
• İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması hâlinde,
• Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları hâlinde,

kurulabilir.

Geçici işçi sağlama sözleşmesi (a) bendinde sayılan hâllerin devamı süresince, (b) ve (c) bentlerinde sayılan hâllerde süre sınırı olmaksızın, diğer bentlerde sayılan hâllerde ise en fazla dört ay süreyle kurulabilir. Yapılan bu sözleşme (g) bendi hariç toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki defa yenilenebilir. Geçici işçi çalıştıran işveren, belirtilen sürenin sonunda aynı iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi çalıştıramaz.

Holding veya Aynı Şirketler Topluluğunda Geçici İş İlişkisi

Holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi hâlinde geçici iş ilişkisi kurulmuş olmaktadır. Bu şekilde geçici işçi çalıştırmak için bazı kurallar vardır.

• İşveren tarafından işçinin yazılı rızası alınmalıdır.
• Geçici iş ilişkisi, yazılı olarak altı ayı geçmemek üzere kurulabilir ve en fazla iki defa yenilenebilir.
• İşçisini geçici olarak devreden işverenin ücret ödeme yükümlülüğü devam eder.
• Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden, devreden işveren ile birlikte sorumludur.
• Toplu işçi çıkarılan işyerlerinde sekiz ay süresince geçici iş ilişkisi kurulamaz.
• Grev ve lokavtın uygulanması sırasında geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştırılamaz.
• Geçici işçinin, geçici işçiyi çalıştıran işverenin işyerindeki çalışma süresince temel çalışma koşulları, bu işçilerin aynı işveren tarafından aynı iş için doğrudan istihdamı hâlinde sağlanacak koşulların altında olamaz.
• Geçici işçi, işyerine ve işe ilişkin olmak kaydıyla kusuru ile neden olduğu zarardan, geçici işçi çalıştıran işverene karşı sorumludur.
• Geçici işçi çalıştıran işveren; işin gereği ve geçici işçi sağlama sözleşmesine uygun olarak geçici işçisine talimat verme yetkisine sahiptir.
• Geçici işçi çalıştıran işveren; iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri vermekle ve iş sağlığı ve güvenliği açısından gereken tedbirleri almakla, geçici işçi de bu eğitimlere katılmakla yükümlüdür.
• Geçici işçi çalıştıran işveren; geçici işçileri çalıştıkları dönemlerde, işyerindeki sosyal hizmetlerden eşit muamele ilkesince yararlandırır.
• Sigortalıyı geçici iş ilişkisi çerçevesinde devralan işverenin, müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu yükümlülüklerini sigortalıyı devir aldığı işverenle yapmış olduğu sözleşmeyi SGK’ya ibraz etmesi kaydıyla kendisine verilecek numara ile sigortalıyı devir aldığı işverene ait işyeri dosyası üzerinden yerine getirebileceği, sigortalıyı geçici iş ilişkisi çerçevesinde devralan işveren adına işyeri dosyası açılmayacağı öngörülmüştür.

7578 sayılı Kanun sonrasında kadın sigortalılara son bir yıl içinde 90 prim gün sayılarının bulunması ve 32. Haftada hekime başvurmaları kaydıyla tekil gebelikte doğum öncesi ve sonrası için 8+16= 24 hafta =168 günlük, çoğul gebelikte ise 10+16 = 26 hafta = 182 günlük süre boyunca geçici iş göremezlik ödeneği verilmektedir.

Geçici iş göremezlik ödeneğinin verilmesi sırasında 168/182 günlük sürelerin hesabında rapor bitiş tarihi hesaplanırken, ayın çektiği gün sayısı üzerinden parmak hesabı yapılarak geçici iş göremezlik ödeneği verilecek süre bulunmaktadır. Ayrıca bebeğin, “Doğum Öncesi Analık Çalışır” raporunda yer alan “Tahmini Bebek Doğum Tarihinden” sonra doğması halinde (geç doğumlarda) tahmini bebek doğum tarihi ile bebeğin doğduğu tarih arasındaki süre kadar geçici iş göremezlik ödeneğinin süresi uzatılmaktadır.

2016/21 sayılı Genelgede yapılan açıklamalara göre geç doğum nedeniyle uzatılan geçici iş göremezlik ödeneği hastalık sigortasından karşılanmakla birlikte analık raporunda gösterilmektedir.

Bu bakımdan okurumuz Hatice hanımın sorusunda belirttiği kadın çalışanın tekil gebelikte geçici iş göremezlik ödeneğinin 4 gün fazla ödenmesinin nedeni, bebeğin doğum öncesi analık çalışır raporunda yer alan tahmini bebek doğum tarihinden 4 gün sonra doğmasından kaynaklanmış olup, bu hususun doğum öncesi analık çalışır raporundaki tahmini bebek doğum tarihi ile bebeğin doğum tarihi karşılaştırılmasıyla teyidi mümkündür.

Bu aşamada raporla ilgili hastaneye veya SGK’ya başvurulması gerektiren bir durum söz konusu olmayıp, raporda belirtilen süreler zarfında çalışmadı onayının e-Vizite uygulamasından yapılması yeterli olacaktır.

YABANCI ÇALIŞANLARIN SAĞLIK KURULU RAPORU ALMASI ZORUNLU MU?

Çalışma izni aldığımız Portekizli bir çalışan için işe giriş bildirgesini SGK’ya gönderdikten sonra kronik hastalığı bulunmadığına dair rapor alınması gerektiği yönünde bir uyarı mesajı aldık. Bu rapor alınmadığı takdirde çalışma izninin iptali veya idari para cezası uygulanır mı? İpek A.

Çalışma izni alınmış yabancı ülke vatandaşlarının ülkemizde sigortalı olarak çalışmaya başlamaları halinde, sağlık hizmetlerinin finansmanın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanabilmesi için TC uyruklu vatandaşlarımız da olduğu gibi sigortalı olarak çalışmaya başladıkları tarihten itibaren 30 günlük genel sağlık sigortası prim gün sayılarının bulunması gerekmektedir.

Ancak 5510 sayılı Kanunun 64. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre, yabancı ülke vatandaşlarının genel sağlık sigortalısı veya genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlüsü olarak sayıldığı tarihten önce mevcut olan kronik hastalıklarının finansmanı SGK tarafından karşılanmamaktadır.

Kanunda yer alan bu düzenlemeye istinaden, yabancı uyruklu sigortalılar adına işverenlerince düzenlenen işe giriş bildirgesinin onaylanması sonrasında kronik hastalıklarının bulunmadığına dair sağlık kurulu rapor almaları gerektiği hususunda ekranda bir uyarı mesajı verilmektedir.

Bu uyarı mesajına istinaden yabancı uyruklu sigortalının işe giriş tarihinden itibaren 30 iş günü içinde Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastaneleri veya Devlet Üniversite Hastanelerine başvurarak kronik hastalıklarının bulunmadığına dair sağlık kurulu raporu alması halinde, bu raporların SGK Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezlerine ibrazının ardından 30 prim gün sayısı koşulunu yerine getirmeleri sonrasında kronik hastalıklarının tedavi masrafları da Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanacaktır.

Sigortalı işe giriş bildirgesinin gönderilmesinin ardından ekrana gelen uyarı mesajı yukarıda belirtilen hususların açıklanmasına yönelik olup, bu sigortalıların kronik hastalıklarının bulunmadığına dair sağlık kurulu raporu almamaları halinde çalışma izninin iptali veya işverenler aleyhine idari para cezası uygulanması söz konusu olmayıp, yalnızca kronik hastalıklarının tedavi masraflarının kendileri tarafından karşılanacağına yöneliktir.

• Kapsam Değişikliği

Eski düzenlemede yer alan asgari işçilik ibaresi, yeni düzenleme ile asgari işçilik araştırma işlemi olmuş, asgari işçilik yalnızca yeterli işçilik tespitine dayanan pasif bir inceleme olmaktan çıkarılarak, hesaplama yapılıp yapılmayacağına karar verilmesini de içeren, veri temelli ve çok aşamalı bir değerlendirme sürecine dönüştürülmüştür.

• Birden fazla inşaatın tek sicilde yürütülmesi

Yeni düzenleme ile birlikte ilk işin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde talepte bulunulması zorunluluğu getirilmiş olup, bu süre içerisinde başvuru yapılması kaydıyla birden fazla inşaatın tek işyeri sicil numarası altında yürütülmesine izin verilebileceği hüküm altına alınmıştır.

• Hakediş-işin bitim tarihinin tespiti

Toplam istihkakın bildirilememesi halinde hakediş tutarları üzerinden araştırma yapılabilmesine imkân tanınmış, ancak bu durumda ilişiksizlik belgesi verilmeyeceği açıkça hükme bağlanmıştır.

Geçici kabulde eksik veya kusur bulunmaması halinde tutanakta belirtilen tarih; eksik veya kusur bulunması halinde eksikliklerin tamamlandığı tarih; kabul sürecine tabi olunmayan işlerde ise idarece bildirilen tarih iş bitim tarihi olarak esas alınacaktır.

Yeni düzenleme ile; hakediş varsa araştırma yapılacağı, hakediş yoksa araştırma yapılmayacağı açıkça düzenlenmiştir. Önceki halinde; bu duruma ilişkin açık bir düzenleme yer almamakta idi.

• İnşaat maliyetinin hesaplanması ve re’sen araştırma hususları

Yapı ruhsatında değişiklik yapılmış olması halinde, araştırma son (geçerli) ruhsatın dikkate alınacaktır.

Başladığı yıl içinde tamamlanan inşaatlara ilişkin hesaplamada herhangi bir değişiklik yapılmamış olup, inşaatın bittiği tarihte geçerli olan birim maliyet bedelinin esas alınması uygulaması devam ettirilmiştir.

Birden fazla yıla sirayet eden inşaat işlerinde, inşaatın başladığı yıl ile bitirildiği yıl arasındaki (bitiş yılı hariç) tüm yıllara ait birim maliyet bedellerinin aritmetik ortalamasının alınması esası getirilmiştir.

Örnek 1: 01.01.2026 tarihinde başlamış olan 01.07.2027 yılında sona ermiş olan I. Sınıf (B) Grubu Yapı sınıfına ait bir inşaat işi için birim maliyet tutarı 2026 yılında 3.900 TL olduğundan 3.900 TL olarak dikkate alınacaktır.

Örnek 2: 01.01.2025 tarihinde başlamış olan 01.07.2027 yılında sona ermiş olan I. Sınıf (B) Grubu Yapı sınıfına ait bir inşaat işi için 2025 yılı için 3.050 TL, 2026 yılı için ise 3.900 TL’dir. Bu kapsamda aritmetik ortalama hesaplamasında 2 yıla ait birim maliyet tutarı (3.050+3.900)/2=3.475 TL olarak dikkate alınacaktır.

Örnek 3: 01.01.2024 tarihinde başlamış olan 01.07.2027 yılında sona ermiş olan I. Sınıf (B) Grubu Yapı sınıfına ait bir inşaat işi için 2024 yılı için yapının birim maliyeti 2.100 TL, 2025 yılı için 3.050 TL, 2026 yılı için ise 3.900 TL’dir. Bu kapsamda aritmetik ortalama hesaplamasında 3 yıla ait birim maliyet tutarı (2.100+3.050+3.900)/3=3.016,67 TL olarak dikkate alınacaktır.

En az iki yıl süreyle sigortalı çalıştırılmadığı tespit edilen inşaat işyerleri bakımından SGK tarafından re’sen asgari işçilik araştırması yapılacağı açıkça hüküm altına alınmıştır.

Son olarak, geçiş hükümleriyle eski ve yeni hesaplama yöntemlerinin hangi durumlarda uygulanacağı da açıklığa kavuşturulmuştur. 16 Mayıs 2026 tarihinden önce tamamlanmış olmakla birlikte henüz kesinleşmemiş işlemler için, yeni aritmetik ortalama esasına dayalı maliyet hesaplama yöntemi uygulanacaktır. Buna karşın, iki yıldan daha kısa sürede tamamlanan inşaatlarda mevcut (eski) yöntem geçerli olmaya devam edecektir. Bu durum, geçmiş yıllara ait ancak henüz sonuçlanmamış dosyalar için farklı hesaplama yöntemlerinin gündeme gelebileceği ve dosya bazlı değerlendirme yapılması gerektiği anlamına gelmektedir.

Özetle, yapılan düzenlemelerle SGK; asgari işçilik ve prim tahakkuku süreçlerini daha sistematik hale getirmiş, ilişiksizlik belgesi verilmesini daha sıkı kriterlere bağlamış ve uzun süre bildirim yapılmayan işyerlerini daha yakından izlenebilir kılmıştır. İşverenler açısından en temel önerilerimiz ise genel olarak; ihale ve inşaat işyerlerinin tescilini zamanında yapmak, sigortalı bildirimlerini eksiksiz yerine getirmek, birden fazla ruhsatlı projelerde her ruhsat için ayrı işçilik takibini sağlamak, uzun süreli projelerde yeni maliyet ve asgari işçilik kurallarına göre planlama yapmak, ihale makamları ile istihkak ve iş bitim bildirimleri konusunda yakın çalışmak ve SGK tebligat ve sürelerini titizlikle takip etmektir. Bu çerçevede, mevcut ve planlanan projelerinizin yeni mevzuata uyumunun gözden geçirilmesi, ileride doğabilecek prim farkı ve ceza risklerinin azaltılması bakımından büyük önem taşımaktadır.

HERKES GSS KAPSAMINDA

1 Ocak 2012 tarihinde genel sağlık sigortası uygulanmaya başlayınca Türkiye'de yaşayan herkes genel sağlık sigortalısı oldu. Sigortalı çalışan veya bir sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde bulunanlar dışındaki herkesin sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi için genel sağlık sigortasına prim ödemesi gerekliliği söz konusu oldu. Hiçbir sosyal güvencesi olmayan ve bir sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde bulunmayanların primlerinin kim tarafından ödeneceği gelir testi sonrası belirleniyor. Gelir testi yaptıran ve yaşadığı hanedeki kişi başına düşen ortalama aylık gelir, asgari ücretin üçte birinden yüksek olduğu için GSS primi ödemesi gereken kişiler aylık 1.981,8 TL ödeyerek sağlıktan yararlanabilecekler.2016 yılında yapılan değişiklik öncesinde liseden veya üniversiteden mezun olan gençlerin mezuniyet sonrası anne veya babaları üzerinden sağlık hizmeti almaya devam etmesi mümkün değildi. Yaş sınırı geçilmiş ve eğitime devam etme koşulu da ortadan kalkmış olduğu için yeni mezun gencin gelir testi yaptırması ve yaşadığı hanedeki gelir asgari ücretin üçte birinden yüksek çıkarsa prim ödeyerek sağlık hizmetlerinden yararlanması gerekiyordu. 2016 yılında yapılan değişiklik sonrasında lise veya üniversite mezunu gence iki yıl genel sağlık sigortası prim muafiyeti getirildi. İki yıllık muafiyet lise ve üniversiteden mezun olmuş, öğrencilik statüsü sonlanmış gençler için müthiş bir kolaylık sağlıyor.

SAĞLIK HİZMETİ ALABİLECEK

Örneğin 1 Temmuz 2026'da üniversiteden mezun olmuş gence SGK, 2 Temmuz 2028'e kadar muafiyet tanımlayacak ve yeni mezun genç bu tarihe kadar sağlık hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanabilecek. Bu gencimiz kendisi doğrudan hak sahibi olarak, genel sağlık sigortası prim borcu bulunsa bile sağlık hizmeti alabiliyor. Liseden 26 Haziran 2026'da mezun olmuş ve üniversiteye devam etmeyen bir gençte muafiyet 27 Haziran 2028'e kadar tanınacak. Bu gencin prim borcu bulunsa bile bu tarihe kadar sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek.

YAŞ SINIRI BELİRLEYİCİ OLUYOR

İki yıllık muafiyet her durumda tam olarak uygulanmıyor. Mezuniyet sonrası geçen süre içinde genç 20 veya 25 yaş sınırını doldurursa, ücretsiz sağlık hakkı yaş sınırına kadar devam ediyor. Örneğin 1 Temmuz 2026'da üniversiteden mezun olan ancak 21 Haziran 2027'de 25 yaşını dolduracak bir kişi, ücretsiz sağlık hizmetinden yalnızca 22 Haziran 2027'ye kadar yararlanabiliyor.

İŞ ARAYAN GENÇLERE DESTEK

İki yıllık GSS muafiyeti, mezunların iş arama sürecinde sağlık güvencesini kaybetmesini önlüyor. Böylece gençler aceleyle iş bulma baskısı yaşamadan kendilerine uygun işi arayabiliyor. Düzenleme, sağlık giderleri konusunda ailelerin üzerindeki yükü de azaltarak mezuniyet sonrası geçiş dönemini daha güvenli hale getiriyor.

HAZİRAN VERİSİ NEDEN ÖNEMLİ?
2023 yılında başlatılan dezenflasyon programı, iç ve dış konjonktürdeki gelişmeler nedeniyle başlangıçta öngörülen takvimin gerisinde ilerledi. En son bu yılın başında açıklanan enflasyon hedefleri ile bugün oluşan yılsonu beklentileri arasında yaklaşık 8-10 puanlık bir fark bulunuyor. Küresel ekonomide yaşanan belirsizlikler, enerji fiyatlarındaki hareketlilik ve özellikle ABD ile İsrail'in İran'a yönelik savaşın ardından artan jeopolitik riskler bu sapmada önemli rol oynadı.

Bu yazının yayımlandığı gün haziran ayı enflasyonu da açıklanmış olacak. Büyük olasılıkla yılın en düşük aylık enflasyon oranını haziran ayında görmüş olacağız. Eğer önümüzdeki aylarda iç veya dış konjonktürde yeni bir şok yaşanmazsa, aylık enflasyonun yüzde 1 ila 1.5 bandında seyretmesi sürpriz olmayacaktır.

Eylül ayında okulların açılması nedeniyle hizmet grubundaki fiyat artışları aylık enflasyonu bir miktar yukarı taşıyabilir. Buna karşılık yaz aylarında bu yıl mevsimin de olumlu geçmesiyle özellikle sebze ve meyve fiyatlarında yaşanan gerileme, yılın ikinci yarısında programa önemli destek verecektir. Bugünkü şartlara göre, 2026 yıl sonu enflasyonunun yüzde 28 civarında gerçekleşmesi ulaşılabilir bir hedef olacaktır.

DÖVİZ KURU NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Enflasyonla mücadele programlarının en önemli araçlarından biri para politikasıdır. Merkez bankaları talebi yavaşlatabilmek için faizleri yükseltirken, bunun doğal sonucu olarak yerel para da görece değer kazanır. Faizin yükselmesi tasarruf eğilimini artırırken tüketim talebini sınırlar ve enflasyonun talep kaynaklı kısmını düzeltici etki gösterir.

Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlılığı azalsa da halen önemli boyutlarda olan ülkelerde döviz kurunun istikrarı ayrıca büyük önem taşır. Kurdaki hızlı yükseliş yalnızca ithal ürünleri değil, üretim maliyetleri üzerinden hemen hemen tüm fiyatları etkileyerek enflasyonu besler. Bu nedenle kısmen düşük kalan kurlar dezenflasyon sürecinin vazgeçilmez unsurlarından biridir.

İHRACATÇILARIN ELEŞTİRİSİ
Elbette bu politikanın bir maliyeti de vardır. İhracatçılar, Türk lirasının reel olarak değer kazanmasının rekabet güçlerini azalttığını ve kârlılıklarını düşürdüğünü dile getiriyor. Bu eleştirilerin önemli ölçüde haklı olduğunu kabul etmek gerekir.

Ancak Türkiye'nin ihracat yapısı dikkate alındığında, teknoloji ve savunma sanayi ürünleri dışında kalan geleneksel sektörlerde talep esnekliği oldukça yüksektir. Buna karşılık döviz kurunda yaşanacak sert yükselişlerin enflasyona vereceği zarar, ihracata sağlayacağı kısa vadeli katkıdan çok daha büyük olabilir. Dolayısıyla kısa vadeli rekabet avantajı uğruna fiyat istikrarından vazgeçmek doğru bir tercih olmayacaktır.

TURİZMDE FİYAT SINAVI
Benzer eleştiriler turizm sektöründen de geliyor. Türkiye sahip olduğu tesis kalitesi ve hizmet çeşitliliğiyle hâlâ birçok rakip destinasyona göre önemli avantajlara sahiptir. Buna rağmen son yıllarda özellikle yerli turist açısından fiyatların pahalı kalması, bazı tatil tercihlerini komşu ülkelere yönlendirebilir.

Yabancı turist açısından ise Türkiye hâlâ güçlü bir destinasyon olmayı sürdürüyor. Ancak fiyat avantajının giderek azalması, sektörün önümüzdeki dönemde daha dikkatli bir fiyatlama politikası izlemesini zorunlu kılacaktır.

VAZGEÇMENİN MALİYETİ DAHA BÜYÜK OLUR
Enflasyonla mücadele uzadıkça toplumun sabrı da doğal olarak azalıyor. Beklentilerin bozulması ve programa olan güvenin zedelenmesi önemli bir risk oluşturuyor. Ancak geçmişte yaşanan deneyimler bize çok net bir gerçeği gösteriyor: Enflasyonla mücadeleden yarı yolda vazgeçmenin maliyeti, programa sabırla devam etmenin maliyetinden katbekat fazla olacaktır.

Bu nedenle bugün ihtiyaç duyulan şey, sürecin uzamasının yarattığı bıkkınlıkla politikayı terk etmek değil; kararlılığı koruyarak enflasyon düşüşünü kalıcı hâle getirecek adımları sürdürmektir. Haziran enflasyonu olumlu bir dönüm noktası olabilir. Temennimiz bu eğilimin kalıcı hâle gelmesidir.

Toplu iş uyuşmazlıkları, işçi ve işveren sendikaları arasında toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkları; işçi ile işveren arasında iş mevzuatı, iş sözleşmesi veya işyeri uygulamalarından doğan ihtilaflar ise bireysel iş uyuşmazlıklarını ifade etmektedir.

İşçilik alacakları, iş sözleşmesi devam ederken veya sona erdikten sonra doğan parasal hakları kapsamaktadır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve kötü niyet tazminatı feshe bağlı alacaklar arasında yer alırken; ücret, fazla mesai, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT), hafta tatili, prim, ikramiye, yol ve yemek ücreti gibi alacaklar iş ilişkisi devam ederken de talep edilebilmektedir.

İşçi alacakları ve tazminat taleplerine ilişkin davalarda 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren zorunlu arabuluculuk şartı uygulanmaktadır. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması halinde dava yoluna gidilebilmektedir.

Yargılama sonucunda, çoğu zaman iş hukukundaki “işçi lehine yorum ilkesi”nin de etkisiyle, çeşitli işçilik alacaklarının işveren tarafından geriye dönük olarak ödenmesine karar verilebilmektedir.

Sosyal güvenlik uygulamasında ise işe iade kararları ile işçi-işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davası kararları farklı usul ve sonuçlara tabi tutulmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 21 inci maddesi uyarınca; iş mahkemeleri veya özel hakem tarafından işe iadesine karar verilen sigortalılar bakımından verilmesi gereken asıl veya ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgeleri, işçinin kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurması halinde özel süreler içinde değerlendirilmektedir.

Buna göre; iş mahkemeleri veya özel hakem tarafından işe iadesine karar verilen sigortalılarla ilgili verilmesi gereken asıl veya ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin;

• İşverenin usulüne uygun daveti üzerine işçinin işe başlaması durumunda, davete ilişkin tebligatın işçi tarafından alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı,
• İşverenin işçiyi işe başlatmaması durumunda ise, işçinin işe başlamak için işverene yaptığı başvuruya ilişkin tebligatın işverence alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı,

takip eden ayın 26’sına kadar SGK’ya verilmesi ve tahakkuk eden sigorta primlerin de takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, yükümlülükler yasal süresinde yerine getirilmiş sayılmaktadır.

Bu nedenle işe iade kararları bakımından, belirtilen sürelerde işlem yapılması halinde idari para cezası, gecikme cezası/gecikme zammı, asgari ücret desteğinin iptali veya istihdam teşviklerinden yasaklılık gibi yaptırımlar uygulanmamaktadır.

Buna karşılık, işçi ve işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davası kararları yönünden SGK’nın farklı bir uygulaması bulunmakta olup, bu uygulamanın temel esaslarına aşağıda belirtilmiştir.

1.Alacak davasına konu dönemlerde sigortalılık bildiriminin bulunmaması

Alacak davasına konu dönemlerde davacı kişinin sigortalılık bildiriminin bulunmadığının tespit edilmesi halinde, işverenlerden aylık prim ve hizmet belgesi istenmemekte; bu belgeler SGK tarafından re’sen düzenlenmemektedir.

Ancak mahkemece hükmedilen alacak tutarları, taraflar arasında bir çalışma ilişkisinin bulunabileceğine karine teşkil ettiğinden konu SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarına havale edilmekte ve düzenlenecek rapora göre işlem tesis edilmektedir.

2.Alacak davasına konu dönemlerde sigortalılık bildiriminin bulunması

Sigortalılık bildirimi yapılmış olmakla birlikte kazançlarının eksik ödendiğini ileri süren sigortalılarca açılan alacak davalarında, mahkemece hükmedilen tutarlar prime esas kazanca tabi ücret ve ücret dışı alacaklar yönünden işleme alınmaktadır.

2.1.Alacak davasına konu kazançların ücret niteliğinde olması

Mahkeme kararında dönemlerin belirli olması halinde ücret niteliğindeki kazançlar ilgili aylara mal edilmektedir. Dönem belirli değilse mahkemeden bilgi talep edilmekte; bilgi temin edilirse ilgili aylara, temin edilemezse alacak davasına konu dönemde sigortalılık bildirimi yapılan son ayın kazancına dahil edilmektedir.

2.2.Alacak davasına konu kazançların ücret dışı ödeme niteliğinde olması

5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi gereğince, toplu iş sözleşmesine tabi işyerlerinde işverenlerce, kamu idarelerince veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden sonradan ödenen ücret dışı ödemeler bakımından 82 nci madde hükmü de dikkate alınarak işlem yapılmaktadır.

Prim, ikramiye, yol ve yemek yardımı, bayram harçlığı gibi ücret dışı ödemeler; hizmet akdi devam ediyorsa ödendiği ayın kazancına, hizmet akdi askıda ise veya devam etmiyorsa prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilmektedir.

2.3.Mahkeme kararında ücret ve ücret dışı ödemelerin ayrıştırılmamış olması

Mahkeme kararında ücret ve ücret dışı ödemeler ayrıştırılmamışsa, mahkemeden tutarlar ve ilgili aylar hakkında bilgi istenmektedir. Bilgi verilirse açıklanan esaslara göre işlem yapılmakta; verilmezse toplam tutar, prime esas kazanç bildirimi yapılan en son ayın kazancına dahil edilmektedir.

3.İşçilik alacaklarına ilişkin mahkeme kararlarına istinaden SGK tarafından yapılan işlemler

Mahkeme kararlarının SGK’ya intikal etmesi üzerine, eksik bildirim yapıldığı tespit edilen sigortalılara ait prime esas kazançlara ilişkin prim belgelerinin bir aylık süre içinde düzenlenerek Kuruma verilmesi için işverenlere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uyarınca yazı gönderilmektedir.

Belgelerin süresinde verilmemesi halinde ilgili SGK müdürlükleri tarafından belgeler re’sen düzenlenmekte; buna bağlı sigorta prim borçları işverenlere tebliğ edilmektedir.

Tebliğin alındığı tarihten itibaren bir aylık süre içinde itiraz edilmesi halinde, itiraz Ünitedeki “Prim Tahakkuk İtiraz Komisyonu” tarafından değerlendirilmekte ve karar işverene tebliğ edilmektedir.

İşçilik alacağı kararlarına ilişkin geriye dönük düzenlenecek ek prim belgeleri, ister işveren tarafından verilmiş ister Kurum tarafından re’sen düzenlenmiş olsun, her ay için iki asgari ücret tutarında idari para cezasına konu edilmektedir.

Ayrıca, bu belgelere istinaden tahakkuk edecek sigorta primleri gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle tahsil edilmektedir.

Ek prim belgelerinin asgari ücret desteğinin uygulandığı dönemlere ilişkin olması halinde ise, yararlanılmış destekler iptal edilmekte ve faiziyle birlikte tahsil edilmektedir.

Yukarıda belirtildiği üzere, sosyal güvenlik mevzuatında işçilik alacaklarına ilişkin mahkeme kararları, işe iade kararlarından farklı bir uygulamaya tabi tutulmaktadır. Bu farklılığı gözden kaçıran işverenler geriye dönük prim, idari para cezası, gecikme cezası/gecikme zammı, asgari ücret desteğinin iptali ve teşviklere ilişkin olası yaptırımlar nedeniyle önemli mali risklerle karşılaşabilmektedir. Bu nedenle, yapılacak yasal bir düzenlemeyle, işçilik alacaklarına ilişkin mahkeme kararlarından doğan sosyal güvenlik yükümlülüklerini yerine getirecek işverenlere de işe iade kararlarında olduğu gibi mahkeme kararlarının kesinleşmesini takiben belirli bir süre tanınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.

Malulen emekli olabilmek için gerekli ilk ve en önemli şart, çalışma gücünde en az yüzde 60 kayıp olduğuna dair sağlık kurulu raporudur. Bu raporun alınabilmesi için kişilerin ilk olarak bulundukları il veya ilçedeki SGK merkezlerine başvurmaları ve yetkili hastanelere sevk edilmeleri gerekir. Kişiler doğrudan hastaneye başvurarak rapor almak yerine SGK’ya başvurarak sevklerini gerçekleştirmeli.

Sevkin SGK üzerinden yapılmasının nedeni, yalnızca sağlık kurulu raporunun malullük aylığı almak için yeterli olmamasıdır. Kişi, çalışma gücünde en az yüzde 60 kayıp olduğunu belgelese bile en az 1.800 gün prim ödemesi yoksa veya prim ödemesini borçlanma ile 1.800 güne tamamlayamıyorsa malullük aylığı alamaz. Yani, malul sayılmak, malullük aylığı almaya yetmez. Ancak kişinin çalışma gücünde en az yüzde 60 kaybın olması, bu kişinin engellilik oranının da en az yüzde 40 olacağını gösterir. Bu nedenle her malul engellidir. Ancak her engelli malul sayılmayabileceği gibi, her engelli de malullük aylığı alamaz. Çünkü yüzde 40 engelli olan bir kişinin çalışma gücünde en az yüzde 60 kayıp olmayabilir.

5 yıl prim şartı

Malullük aylığı alabilmek açısından ikinci şart, kişinin malullük için gerekli sağlık kurulu raporunu almak üzere SGK’ya başvurduğu tarihte en az 1.800 gün ödenmiş priminin olmasıdır. Malulen emekli olma talebinde bulunan kişinin başvuru tarihinde 1.800 gün primi yok fakat borçlanabileceği bir süre varsa ve bu süreyi borçlanması halinde prim günü sayısı 1.800’e ulaşıyorsa, bu durumda SGK sevk işlemini gerçekleştirmektedir.

SGK’dan aldığı sevk ile birlikte başvurduğu sağlık kurulu tarafından çalışma gücü kaybı belirlenen sigortalının raporunda “başka birisinin sürekli bakımına muhtaç” ibaresi yer alıyorsa, bu durumda malullük aylığı bağlanması için en az 10 yıldır sigortalı olma koşulu aranmamaktadır. Yani, malullük aylığı alınabilmesi için 10 yıldır sigortalı olma koşulu bütün maluller için gerekli değildir. Malul kişi eğer başka birisinin sürekli bakımına muhtaç durumda ise 10 yıldır sigortalı olma koşuluna tabi olmaksızın malullük aylığı alabilir. Ancak sağlık kurulu raporunda bu yönde bir ibare bulunmuyorsa, bu durumda sigortalının malul sayılabilmesi için hem 5 yıl ödenmiş priminin olması, hem de en az 10 yıldır sigortalı olması gerekir.

Örneğin ilk kez 1 Temmuz 2016 tarihinde sigortalı olmuş bir kişi, 1 Temmuz 2026 tarihine kadar 1.800 gün prim ödemiş ve çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybetmişse malul sayılır ve malullük aylığı alabilir. Bu nedenle, işverenlerin sigorta girişlerini yapması çok önemlidir. Çalışmaya başladığı halde sigorta girişi yapılmayan kişiler bir sağlık sorunu ile karşılaştıklarında sigortalılık süreleri tamamlanmadığı için malullük aylığı alamayabilirler.

Çalışma gücü kaybı

Malulen emekli olamayan bir kişi engelli hakkıyla emekli olabilir. Malulen emeklilikte sigortalılık süresi ve prim koşulunu yerine getiremeyen kişiler, engellilik tespiti yaptırarak engelli emekliliğinden yararlanabilirler. Engelliler, engellilik oranı ve ilk kez sigortalı oldukları tarihe göre emeklilikte farklı koşullara tabidirler. İlk kez 1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olan engelliler, SGK’dan alacakları sevk ile yetkili hastanelerden aldıkları sağlık raporlarındaki çalışma gücündeki kayıp oranına göre emekli olurlar. Bu açıdan, sağlık kurulu raporuna göre çalışma gücü kaybı; yüzde 50 ila yüzde 59 arasında olan sigortalılar 16 yıllık sigortalılık süresi ve en az 3.700 gün, yüzde 40 ila yüzde 49 arasında olanlar ise 18 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4.100 gün şartlarını yerine getirdiklerinde emekli olabilirler.

1 Ekim 2008 ila 1 Ocak 2015 arasında ilk kez sigortalı olan engelliler için kademeli geçiş ile belirlenen emeklilik koşulları farklılaşır. İlk kez sigortalı olunan tarih ilerledikçe emeklilik için geçerli koşullar ağırlaşmaktadır.

Uzlaşma ve izaha davet büyüyor, ama eleme sertleşiyor

Sayının uygulama açısından en önemli makalesi, uzlaşma ve izaha davet verilerini analiz eden çalışma.

Rakamlar çarpıcı: Uzlaşma­da ceza indirimleri yüzde 80’i aşıyor; 2025’te tarhiyat öncesi uzlaşmada 9,46 milyar TL ceza 1,69 milyar TL’ye inmiş. İzaha davet edilen mükellef sayısı bir yılda 16.495’ten 30.237’ye, artı­rılan matrah 17 milyar TL’den 83,2 milyar TL’ye çıkmış.

Madalyonun öbür yüzü ise şu: İzaha davette incelemeye sevk oranı yüzde 15’ten yüz­de 23’e yükselmiş. Yani şek­li, genel geçer izahlar artık ka­bul görmüyor. Otuz günlük sü­re içinde belge temelli, ticari icaplarla uyumlu, hukuki da­yanakları gösterilmiş bir izah dosyası hazırlanmalı; ek süre hakkı bulunmadığından, süre­nin yetmediği karmaşık konu­larda bu durum yazılı olarak kayda geçirilmeli.

Hatırlatalım: 2 Ağustos 2024 sonrası tarhiyatlarda ver­gi aslı uzlaşma kapsamında de­ğil. Dava süresi içinde uzlaş­maya sadece ceza kısmı için başvurulabiliyor. Dava açma­yı düşünüyorsanız, ihbarname­nin tebliğinden itibaren 30 gün içinde dava açılması şart. Bu dö­nemde, çok sayıda mükellef, es­ki alışkanlıkla, cezada olduğu gibi uzlaşılamazsa uzlaşmadan sonra 15 gün içinde dava açabil­me hakkının devam ettiğini dü­şünerek vergi aslında dava açma süresini kaçırdılar.

Tartışmalı öneriler: Dava hakkına dokunmayın

Aynı makalede, “uzlaşma ira­desinin bölünmezliği” gerekçe­siyle, cezada uzlaşan mükellefin vergi aslına dava açma hakkının yasal olarak sınırlandırılması öneriliyor. Vergi aslı kanunen uzlaşma konusu yapılamadığı­na göre, mükellefin özgür irade­siyle vazgeçtiği bir hak yok; ce­za uzlaşmasına böyle bir sonuç bağlamak, hak arama hürriye­tine (AY m. 36) ve yargı yolu gü­vencesine (AY m. 125) ölçüsüz bir müdahale ol­maya adaydır. Bugünkü huku­ki durum ise net: cezada uzlaş­mak, vergi aslına dava açmaya engel değildir.

Makalenin izaha davet üzeri­ne verilen beyannamelerde ihti­razi kayıt konusunu “uygulama­da tereddüt var” diyerek geçiş­tirmesi de önemli bir eksiklik.

Oysa yargı bu alanda me­safe aldı: Anayasa Mahkemesi Arbay Petrol kararında (B. No: 2015/15100) idari baskı altında ihtirazi kayıtla verilen düzeltme beyannamelerine karşı dava yo­lunun kapatılmasını mülkiyet hakkı ihlali saydı; Danıştay’ın güncel kararları da bu çizgide.

Pratik önerimiz şu: izaha davet veya sahte belge ön tespiti üzerine beyanname verilecekse, tartışmalı kalemlerde mutlaka ihtirazi kayıt konulmalı ve otuz günlük dava süresi takip edil­meli. İndirimli ceza hakkı ile da­va hakkı arasında seçim yapmak zorunda olmadığınız yönündeki içtihat savunulabilir durumda.

İhbarcı gizliliğini inceleyen makaledeki, aramalı inceleme­lerde dosyaya erişimin CMK 153 benzeri bir "gizlilik kararıy­la» kısıtlanması önerisi de aynı kefede. Tarhiyata ve kaçakçılık suçlamasına karşı savunma ha­zırlayan mükellef bakımından adil yargılanma hakkı ve silah­ların eşitliği ilkesiyle çelişen bu öneri, yasalaşma sürecinde ya­kından izlenmeli. Bu arada yıl­da 100 binin üzerinde ihbar gel­diğini ve aramalı incelemelerin çoğunlukla ihbara dayandığını da not edelim; ayrılan ortak, es­ki çalışan, kırgın rakip kaynak­lı ihbar riski somut bir denetim tetikleyicisidir.

Karşılıklı anlaşma usulünde OECD ortalamasının çok gerisindeyiz

Karşılıklı Anlaşma Usulünü (KAU) inceleyen makaledeki is­tatistikler düşündürücü. OECD ortalamasında transfer fiyat­landırması dosyaları 31 ayda çözülürken, Türkiye’de ortala­ma süre 46-56 ay. Üstelik Türk vergi anlaşmalarında KAU son­rası devreye giren zorunlu tah­kim yok; iki idare anlaşamazsa mükellefin elinde koz kalmıyor. Çifte vergilendirmeyle karşı­laşan mükellefe önerimiz açık: KAU’ya tek başına bel bağlama­yın, iç hukuktaki dava sürelerini mutlaka koruyun. Makalede ak­tarılan Avustralya Oracle kararı da KAU ile yargı yolunun birbi­rini dışlayan değil, tamamlayıcı mekanizmalar olarak yönetil­mesi gerektiğini gösteriyor.

Yargı idareden esen sert rüzgarlardan kısmen de olsa koruyor

Derginin mevzuat derleme­sinde dikkat çeken kararlar var. Anayasa Mahkemesi, e-tebli­gatta usul ve esas belirleme yet­kisinin Bakanlığa geniş devrini kanunilik ilkesine aykırı buldu, yeni düzenleme yapıldı. Yine AYM, sporcu tevkifatının mah­subunu “sorumlusunca öden­miş olma” şartına bağlayan ku­ralı mülkiyet hakkına aykırı bularak iptal etti; kaynağında kesilen verginin ödenmeme ris­kinin mükellefe yüklenemeye­ceği çizgisi güçleniyor.

Sonuç: İdari yol kullanılmalı, dava hakkı korunmalı

Tabloyu birlikte okuyunca şu görünüyor: İdari çözüm yol­ları nicel olarak büyürken de­ğerlendirme sertleşiyor; idare cephesinde mükellef haklarını daraltacak öneriler dillendiri­liyor; bütçe söylemindeki ma­li disiplin vurgusu ise denetim ve tahsilat baskısının süreceği­ne işaret ediyor. Buna karşılık AYM ve Danıştay içtihadı mü­kellef hakları yönünde güçleni­yor. Bu makas, uyuşmazlıkların giderek daha fazla anayasal ilke­ler düzleminde, yargıda çözüle­ceğini düşündürüyor.

Mükelleflere temel öne­rimiz değişmiyor: İdari çö­züm yollarını kullanın, ama da­va haklarınızı koruyan kayıtla­rı — ihtirazi kayıt, süre takibi, usul itirazları — sistematik bi­çimde işletin. Af ya da yapılan­dırma beklentisine yaslanan vergi stratejileri, bu konjonk­türde her zamankinden riskli. Ben halen 2027 Haziran’ına ka­dar matrah artırımı benzeri bir af beklemiyorum. 31 Temmuz 2027’ye kadar geçerli varlık ba­rışı imkanlarını da iyi değerlen­dirin derim.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.