Geçen hafta kaynaklardan edinilen bilgilere dayanarak, Maliye’nin yabancı ve kurumsal yatırımcıların para piyasası fonlarına yönelen kısa vadeli sermaye hareketlerini mercek altına aldığını ve bu kaynağın uzun vadeli yatırımlara yönlendirilmesi amacıyla vergilendirme dahil çeşitli seçenekleri değerlendirdiğini duyurmuştuk.

Kaynaklardan edinilen son bilgilere göre ise Maliye, konuyla ilgili değerlendirme ve ön çalışmalarını tamamladı. Bir son dakika değişikliği olmaması halinde, para piyasası fonlarından kurumsal yatırımcıların elde ettiği kazançların yüzde 10 stopaja tabi tutulması planlanıyor.

Yerli ve yabancı kurumlar arasında ayrım yapılmayacak

Hazırlanan çalışmaya göre, Türkiye’de bulunan tam mükellef kurumlar ile dar mükellef kurumlar arasında ayrım yapılmaksızın, para piyasası fonlarından elde edilen kazançlara yüzde 10 oranında stopaj uygulanması bekleniyor.

Mevcut uygulamada tam mükellef kurumların bu fonlardan elde ettiği kazançlara stopaj uygulanmıyor. Söz konusu kazançlar, kurumların üçer aylık dönemlerde verdikleri geçici vergi beyannameleri üzerinden vergilendiriliyor.

Yeni düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde yerli kurumsal yatırımcılar, ödedikleri stopaj tutarını geçici vergi beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edebilecek.

Yabancı yatırımcı için stopaj nihai vergi olacak

Yabancı kurumlar açısından ise yüzde 10 oranındaki stopajın nihai vergi olarak uygulanması planlanıyor. Böylece yabancı kurumsal yatırımcıların para piyasası fonlarından elde ettiği kazanç üzerinden kesilen yüzde 10’luk tutarın ayrıca vergilendirilmesi öngörülmüyor.

Öte yandan yerli ve yabancı gerçek kişilerin para piyasası fonlarından elde ettiği kazançlara yönelik stopaj oranında herhangi bir değişiklik yapılması beklenmiyor. Mevcut uygulamadaki yüzde 17,5 oranındaki vergilendirmenin devam etmesi planlanıyor.

Stopaj, düzenleme sonrası oluşan kazanca uygulanacak

Düzenlemenin, kararın yayımlandığı tarihten itibaren oluşacak kazançlar için geçerli olacak şekilde yürürlüğe konulması planlanıyor.

Buna göre, kararın yayımlanmasından bir ay önce para piyasası fonu satın alan bir kurumsal yatırımcının, söz konusu fonu kararın yayımlanmasından iki ay sonra satması halinde kazancın geçmiş döneme ait kısmı stopaja tabi olmayacak.

Bu yatırımcının elde ettiği kazancın kararın yayımlanmasından sonraki iki aylık döneme isabet eden bölümü üzerinden ise yüzde 10 oranında stopaj kesilecek.

Maliye’nin çalışmasıyla, kısa vadeli sermaye hareketlerinin vergilendirme yoluyla uzun vadeli ve üretken yatırımlara yönlendirilmesi hedefleniyor.

Ekonomim

Eylem Planı'nın Türkiye açısından güvenlik boyutuna da vurgu yapılan çalışmada, “Derneğimiz açısından en değerli boyut, planın dijital egemenlik vurgusudur. Yerli ve güvenli altyapı kapasitesinin geliştirilmesi, yabancı sistemlere olan bağımlılığın azaltılması ve verinin ülke içinde işlenmesi; yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ulusal güvenlik açısından da stratejik bir kazanımdır. Nitelikli istihdam hedefi ise, ülkemizin yetişmiş beyin gücünü yurt içinde tutması için güçlü bir zemin sunuyor” ifadesine yer verildi.

Kamu yatırımlarının yüzde 2’si yapay zekâya ayrılacak

Değerlendirme notunda, yapılacak eylemlerin ekonomik değer, istihdam ve dijital egemenlik kanallarından fırsatlar doğurduğu vurgulanarak, veri merkezleri, bulut ve yapay zekâ altyapılarının özel sektörce yapılması, 1 GW seviyesinde veri merkezi, kamu yatırımlarının yüzde 2’sinin yapay zekâya ayrılması ve insan kaynağı-KOBİ özendirmesi ve yatırımların kolaylaştırılmasıyla 1 trilyon TL’lik bir ekonomik değere ulaşma hedefine vurgu yapıldı.

Bu eylemlerin gerçekleşmesiyle önemli bir eşiğin aşılacağı belirtilen değerlendirme notunda, “Planın ortaya koyduğu hedefler, Türkiye için önemli bir sıçrama potansiyeli taşıyor” denildi.

YZ kullanımı genişleyince saldırı artacak, daha kritik hâle gelecek

Değerlendirme notunda, plan doğrultusunda ele alınması gereken riskler de değerlendirildi. Bu kapsamda sorumlu birimlerin eylem planı uygulamasına katılmaması-kurumlar ve birimler arası eşgüdüm, yapay zekâ uygulama ve modellerinin etik ve güvenilirliği, kişisel verilerin korunması gibi unsurlara dikkat çekildi. Yapay zekâ uygulamalarının kamu ve özel sektörde yaygınlaşmasının, siber saldırıları da artıracağına vurgu yapılan ve bu unsur “genişleyen saldırı yüzeyi” başlığıyla yapılan değerlendirmede, “Yapay zekânın kamu hizmetlerinden sağlığa kadar yaygınlaşması, siber saldırılar için yeni ve daha kritik hedefler doğuruyor. Altyapı büyüdükçe güvenlik ihtiyacı da katlanarak artıyor” denildi. DDSGD değerlendirme notunda, risklere karşılık, risk temelli bir düzenleyici çerçeve oluşturulması hedefinin isabetli bir çözüm olarak değerlendirildiği vurgulandı.

Üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları katkı verebilir

Eylem Planı'nın, hazırlık yanında, uygulama sürecinde de kamu yanında, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katkısını alma yaklaşımının en olumlu yönlerden biri olduğu belirtilen değerlendirme notunda, DDSGD ve sivil toplumun yapay zekâ okuryazarlığının yaygınlaştırılması, güvenlik farkındalığının artırılması, nitelikli insan kaynağının gelişimine katkı sunulması ve etik ilkelerin savunulmasında önemli katkı verebileceği vurgulandı.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Bu olay Türk futbolunda ücret ve maaşlara ilişkin vergi uygulamalarında bir istisna değil; aksine sistemin nasıl çalıştığını gösteren tipik bir örnektir.

Çünkü Türkiye’de futbol ekonomisi artık sahada oynanan oyunun çok ötesine geçmiş durumda. Asıl oyun; vergi düzeninde, maaş kurgularında ve finansal mühendislikte oynanıyor. Ve bu görünmeyen oyun, rekabetin doğasını kökten değiştiriyor.

Süper yıldızlar beyanname vermek zorundalar!

2025 itibarıyla yıllık geliri 4 milyon 300 bin TL’yi aşan futbolcu gelirleri beyannameye tabi ve bu gelire ulaşan ya da aşan oyuncularda vergi oranı %40’a kadar çıkabiliyor. Stopaj oranı ise %20. Teoride bu, yüksek gelirli futbolcuların ciddi bir vergi yükü taşıdığı anlamına gelir.

Ancak Türkiye’de sorun teknik olmaktan daha çok bir zihniyet meselesine dönüşmüş durumda…

Çünkü sistem “net ücret” üzerine kuruludur. Oyuncuya garanti edilen rakam net olarak ödenir; vergi yükü ise kulüp tarafından üstlenilir. Bu yapı kulüplere geniş bir hareket alanı sağlar. Özellikle stopaj iadesi mekanizması, bu sistemin en kritik unsurudur. Kâğıt üzerinde ödenen verginin bir kısmı kulübe geri döner ve yeniden kullanılabilir hale gelir.

Süper Lig’de vergi bir finansman aracına dönüştü

Bugünkü futbolun vergilendirilmesi, uygulamada vergiyi bir yük olmaktan çıkartıp bir finansman aracına dönüştürüyor.

Bu bağlamda Osimhen örneği bu sistemin anatomisini açık biçimde ortaya koyuyor. Yıllık net geliri yaklaşık 21 milyon Euro olan bir oyuncunun toplam vergi yükü, bu kapsamda 10,5 milyon Euro’ya ulaşıyor. Ancak bu yükün büyük bölümü oyuncudan değil kulüpten çıkıyor. Ödenen stopajın yaklaşık yarısı kulübe iade ediliyor ve “altyapı harcaması” gibi kalemlerle yeniden kullanıma giriyor.

Yaklaşık 5,25 milyon Euroluk bu iade, bugünkü kurla yüz milyonlarca liralık bir finansman anlamına gelir. Dört yıllık bir sözleşmede bu rakam 1 milyar TL’ye yaklaşır.

Vergi konusundaki uygulamalar büyük kulüplere avantaj sağlıyor

Bu yapı rekabeti doğrudan etkiliyor. Çünkü, daha çok harcayan kulüp daha fazla vergi öder; daha fazla vergi ödeyen daha fazla iade alır ve daha fazla iade alan daha pahalı oyuncular transfer eder.

Bu döngü finansal gücü olan kulüpleri daha da güçlendiriyor.

2026-27 sezonu maaş bütçeleri bu tabloyu net biçimde ortaya koyuyor… Fenerbahçe 134,6 milyon Euro, Galatasaray 95,8 milyon Euro, Beşiktaş 54,7 milyon Euro, Trabzonspor 43,6 milyon Euro ve Başakşehir 21 milyon Euro maaş ve ücret gideri yapacak.

Bu fark, sportif değil finansal bir lig yapısını işaret ediyor.

Trabzonspor’un Mohamed Salah transferi ise sistemin başka bir boyutunu gösterir. Liverpool ile sözleşmesi biten oyuncunun “bedelsiz” transfer edilmesi ilk bakışta avantaj gibi görünüyor. Ancak yıllık 10 milyon Euro maaş, 7 milyon Euro imza parası ve bonuslarla maliyet 17 milyon Euro’nun üzerine çıkıyor.

Yani “bedelsiz transfer” olarak görünen transfer hareketi, gerçekte maliyetin farklı kalemlere dağıtılmasıdır.

Osimhen vergi üzerinden finansman yaratırken, Salah transferi maliyetin sözleşme mimarisiyle dağıtıldığını gösterir.

Ancak sistem burada da durmuyor.

Kerem Aktürkoğlu olayı sistemin bir zaafı mı, yoksa sonucu mu?

Şunu net olarak söyleyebilirim ki; Osimhen sistemi anlatır. Kerem Aktürkoğlu ise sistemin nereye gittiğini, evrildiğini…

Son dönemde gündeme gelen iddialar, bazı oyuncu maaşlarının kulüp dışındaki yapılar üzerinden finanse edildiğini ortaya koyuyor. Bu tür uygulamalarda resmi sözleşme ile gerçek ödeme arasında fark oluşur.

Peki bu ne demek?

Bu şu anlama geliyor:

• Kulüp maliyetini olduğundan düşük gösterir

• Vergi matrahı tartışmalı hale gelir

• Rekabet eşitliği ortadan kalkar

Bu artık vergi bir vergi avantajından daha çok sistemin delinmesidir. Ama daha da önemlisi ise; bu türden uygulamaları bir istisna olmaktan çıkıp sistemin doğal sonucuna dönüşmesidir.

Zira, vergi üzerinden yaratılan avantaj zamanla daha ileri yöntemlerle genişletilip sistem bir finansman modeline dönüşüyor. Bu da rekabeti bozan haksız bir uygulama olarak yaygınlaşıyor.

Bu olayın nasıl olduğuna bir bakalım isterseniz.

Öncelikle oyuncuya net ücret ödeniyor. Oyuncunun stopaj ve gelir vergisi yükümlülüğünü kulüp üstleniyor. Kulüp ödediği vergilerden, vergi iadesi alıyor. Bu sayede kendisini fonlayan kulüp üçüncü kişilere ya da kurumlara ödemelerini gerçekleştiriyor…

Bu iş ücret ve vergilendirme modeli rekabeti yok eden, sistemi bozan, sosyal adaleti örseleyen bir özelliğe sahiptir.

Futbolun vergilendirilmesinde Avrupa ile aramızda ciddi farklılıklar var!

Gerçekten de Avrupa’nın elit liglerinde oyuncu ücret ve maaşlarının vergilendirilmesi konusunda Süper Lig uygulaması bakımından önemli farklılıklar bulunuyor.

Avrupa futbolu, oyunun doğal yapısının getirdiği gerçek bir ekonomiye dayalıyken, Süper Lig’de kurgulanmış bir futbol ekonomimiz var.

Aslında futbol jargonuyla söyleyecek olursak; bu bağlamda Gerçek Ekonomi, Kurgulanmış Ekonomiye karşı diyebiliriz.

Avrupa’da oyuncuların ücretlerin vergilendirilmesi uygulamalarına baktığımızda:

• Oyuncunun brüt kazandığını,

• Vergisini kendisinin ödediğini,

• Kulüplere vergi iadesi olmadığını,

• Üçüncü taraf ödemelerinin sıkı denetim altında tutulduğunu görüyoruz.

Türkiye’de ise bu uygulama Avrupa'dan tamamen farklılaşarak karşımıza çıkıyor.

• Oyuncu net kazanıyor,

• Vergiyi kulüp ödüyor,

• Verginin bir kısmı kulübe geri dönüyor,

• Sistemin gri alanlara açılıyor.

Buradan hareketle açıkça söyleyebilirim ki, Türk vergi sistemi ile Avrupa’daki vergi sistemi arasında futbolun vergilendirilmesi bakımından belirgin farklar bulunuyor.

Avrupa’da rekabet ekonomik gerçeklikler üzerine kurulurken; ülkemizde ise daha çok finansal kurgular üzerinden şekilleniyor. Hal böyle olunca, ortada gerçek bir rekabetten söz etmek mümkün olamıyor.

Osimhen transferi ve ücret modeli, Süper Lig’de var olan sistemi açıklarken; Salah modeli bu sistemin nasıl genişletildiğini, Kerem Aktürkoğlu ücretlendirme modelinde de sistemin nasıl aşındırıldığını ortaya koyuyor. Bu bağlamda Osimhen’in hesaplarına konulan haciz, bu sistemin ne kadar kırılgan bir yapıya sahip olduğunu da gözler önüne seriyor.

Aslında biz futbolda oyunu değil; vergiler, maaş bütçeleri ve finansal hesaplarla kurulmuş bir ekonomik illüzyonu izliyoruz.

Sosyal adaleti yaralıyor!

Bu tablo, sosyal vergi adaleti açısından da derin bir çelişkiyi açık biçimde gözler önüne seriyor.

Net geliri 28 bin 75 lira olan bir asgari ücretli, her ay düzenli olarak SGK ve işsizlik sigortası primi öderken; yıllık milyarlar kazanan oyuncuların, vergi yükünün fiilen kulüp tarafından üstlenilmesi, sistemin gerçek yükünü kimlerin taşıdığını net biçimde gözümüze çarpıyor. Bir yanda geçim mücadelesi veren milyonlar, diğer yanda kazancıyla orantılı bir vergi sorumluluğu hissetmeyen üst gelir grubu… Bu dengesizlik yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal adalet duygusunu da aşındıran yapısal bir soruna işaret ediyor.

Daha çarpıcı olan ise; açlık ve yoksulluk sınırının altında yaşayan geniş taraftar kitleleri, çoğu zaman bu gerçekliğin farkında bile olmadan; havalimanlarında, antrenman sahalarında ve tribünlerde bu oyuncuların peşinden koşuyor, onları omuzlarında taşıyor. Oysa bugün kendi yoksulluğunu derinleştiren unsurlardan biri olan vergi kayıpları ve hatalı uygulamalar, doğrudan onların yaşam koşullarını ağırlaştırıyor. Buna rağmen futbolun büyüsü ve siyasetin kulüpler aracılığıyla yönlendirdiği algı, bu kitlelerin gerçekliği görmesini zorlaştırıyor. Halbuki yapılması gereken, tam da bu kesimin sesini yükselterek sosyal adaleti zedeleyen bu düzene karşı çıkmasıdır. Ancak mevcut yapı, bu farkındalığın oluşmasını engelleyen bir körlüğü yeniden üretmeye devam ediyor.

Sonuç olarak

Sonuç itibariyle; Victor Osimhen üzerinden görünür hale gelen, Mohamed Salah ile genişleyen ve Kerem Aktürkoğlu örneğinde aşınan bu ücret vergilendirme modeli ve vergi uygulamaları, kulüpler arasında haksız rekabete neden olurken, toplumsal açıdan da sosyal adaleti yaralıyor.

Bu uygulamaların sonucunda görüyoruz ki; kulüpler bakımından bilanço dipnotları, yeşil sahalarda alınacak sonuçlardan daha önemli hale geliyor. Üstün muhasebe teknikleri ve vergiden kaçınma yasallıklarıyla kulüpler, oyuncularıyla akdettikleri ücret sözleşmelerinde kamusal vergi adaletini ve yeşil sahalardaki rekabeti bozabilecek uygulamalara yönelebiliyorlar.

Şüphesiz ki, bu düzen sürdürülebilir değildir; çünkü nihayetinde bu uygulamalar rekabeti çarpıtır, mali disiplini bozar ve en önemlisi toplumsal adalet duygusunu kemirir. Eğer oyunun kendisini kurtarmak istiyorsak, bu illüzyonu değil gerçeği konuşmak zorundayız...

Verginin kulüpler için bir finansman aracı olarak kullanılmadığı; adaletin temeli olduğu bir düzene geçmeden Türk futbolunun ne ekonomik ne de sportif olarak sağlıklı bir geleceği olmayacaktır.

Ekonomim

Batma tavsiyeleri

Birincisi ile başlayalım. Yapay zeka ça­ğında batmak istiyorsanız, bütün odağı­nız yapay zeka olsun. YZ’yı amaç haline getirin. Strateji üretmeyi, iş modelini­zi gözden geçirmeyi, süreçlerinizi analiz etmeyi ve iyileştirmeyi hiç düşünmeyin. YZ nasılsa bunları sizin için yapar. Hat­ta güvenilir, tecrübeli danışmanlarınız ile yolları ayırın. Zaten ihtiyacınız kal­madı, YZ her merak ettiğiniz konuyu ce­vaplıyor. Hatta YZ geldi diyerek, süreçle­ri iyileştirmeden, kritik insanları da iş­ten çıkartın. YZ projelerine ciddi kaynak ayırın, ama inovasyon ve ARGE’ye, ku­rumsal gelişime sakın kaynak ayırmayın!

İkincisi, jeopolitik, jeoekonomik, tek­nolojik, makro ekonomik ve finansal risklere karşı duyarsız olun. Dış çevre­nizde ne olduğuna dair analizler yap­mayın. Pazar, rakipler ve henüz rakip ol­masa da rakip olma potansiyeli taşıyan teknoloji odaklı şirketleri yakından izle­meyin. Hatta hiç ilgilenmeyin. Dedikodu seviyesinde istihbarat ile yetinin. Tedbir almayın. Nasılsa buraya kadar eski alış­kanlıklar ile geldiniz. Nasılsa en iyi ürün sizde, en doğru risk yönetimini de siz bi­liyorsunuz. Konjonktür bir değişsin, za­ten şu kötü karlılık ve EBITDA oranları­nız da iyileşecek!

Üçüncüsü madem YZ geliyor, kurum­sallaşma, yetenek bulma, yetenek yöneti­mi, yetenek geliştirme ve organizasyonel yapılanma da gereksiz. İç kontrol siste­mine de ihtiyaç kalmıyor. Beş seneye ka­dar insanın denklemden çıkacağına yü­rekten inanın ve bu yönde hareket edin. Beyaz yakayı ve gelişimini hiç önemse­meyin. Biri gider biri gelir inancınızı ko­ruyun. İnsanlar, sadece YZ gelene kadar idare etmeniz gereken unsurlar!

Dördüncüsü yönetişime asla önem vermeyin. İş dünyası tarihin en derin ve kompleks değişimlerinden geçerken, atadan dededen kalma yönetim prensip­lerini uygulayın. Yönetim Kurulu’na ihti­yacınız yok. Kurul sizsiniz zaten. Büyük ölçekli bir şirket de olsanız, asla Yönetim Kurulu ve İcrayı ayırmayın. Tüm yetkile­ri elinizde toplayın. Organizasyon içinde insiyatif kullanma, karar verme ve hesap verebilirlik konularını devreye almayın. Her şeyi kendinizde toplayın ki kontrol sağlanabilsin. Zaten zor dönemler bunu gerektirir, öyle değil mi?

Beşincisi, işlere muhakkak dar bir çev­reyle bakın. Siz ve şirket kurulduğun­dan beri yanınızda olan o iki sadık yö­netici yeter. Bir de otuz senedir yanınız­da olan avukatınız ve mali müşavirinizi de unutmayın. Bu tür dönemlerde, fark­lı perspektifler değil, sadık, bilindik, ta­nıdık kişilerin geleneksel görüşleri sizi korur! Şirketinize yeni bir gözle bakabi­len, iyileşme ve gelişme alanlarını gören, zayıf yanları net şekilde ortaya koyan, si­ze aksiyon almanız için net yol haritaları çizen danışman veya çalışanları şirketi­nizden uzak tutun. Bunlar masraf kapısı.

Şaka bir yana

Siz de görüyorsunuz ki şirketinizin bu dönemde ayakta kalması çok zor. Reka­betten sıyrılıp iyi bir pozisyon alması da­ha da zor. Çünkü oyun kuralları değişti, değişmeye de devam ediyor. Bu değişim öyle güçlü ve hızlı ki, bu dönemde bu iş­lerin ana vatanı olan Amerika’dan dahi yeni yönetim teorisi çıkmıyor, çıkamı­yor. Çünkü hiçbir yönetim sistemi, bu değişimi yakalayamıyor.

Bu beş önerinin tam tersini yapma­nız sizi oyunda tutar. Kafanızı kaldırıp, dünyada neler oluyor görmeniz lazım. Bugün çok büyük ciro ve net karlar elde eden şirketlerin dahi yönetişim, strate­ji ve yönetim yapılarına baktığımda, beş on seneye orada olamayacaklarını gö­rebiliyorum. Lütfen, bu dalgalara doğru yaklaşımla girin.

Dr. Bertan Kaya-Dünya

Türkiye’de satıcı­nın fiziki ve tica­ri kapasitesi ile vergi­sel yükümlülüklerine ilişkin olumsuzluk­lar, faturanın gerçek bir işleme dayanma­dığının göstergesi sa­yılabilmekte ve alı­cının KDV indirim hakkının reddine da­yanak oluşturabil­mektedir. Oysa satıcı hakkındaki şüphe ile alıcının indirim hakkı­nın reddi aynı hukuki sorun de­ğildir.

Avrupa Birliği Adalet Divanı: Ayrıştırmalı yaklaşım

ABAD, KDV’nin tarafsızlığı ve indirim hakkı üzerinden, işlemin gerçekliğini, KDV dolandırıcılı­ğının varlığını ve alıcının dolan­dırıcılıkla bağlantısını ayrı ince­lemektedir:

1-Teslim veya hizmet gerçekte yapılmamışsa indirimin maddi şartı oluşmaz. İşlemin gerçekli­ği, olayın bütün koşulları değer­lendirilerek belirlenir (Global Ink Trade).

2-İndirimin şartları gerçek­leşmişse hak, ancak alıcının do­landırıcılığa katıldığı veya işle­min dolandırıcılıkla bağlantı­lı olduğunu bildiği ya da bilmesi gerektiği objektif delillerle ida­rece ortaya konularak reddedi­lebilir (Kittel; Mahagében ve Dá­vid; Global Ink Trade).

3-Satıcının ekonomik faaliyet­te bulunmaması veya vergi ödev­lerini yerine getirmemesi, alıcı­nın dolandırıcılığı bildiğini tek başına göstermez. Alıcıdan ver­gi idaresine özgü kapsamlı dene­timler yapması istenemez; ancak somut şüphe belirtileri varsa ma­kul tedbirler alması beklenebilir (Mahagében ve Dávid; Global Ink Trade; Granulines Invest).

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Satıcının ihlali kusursuz alıcıya yüklenemez

AİHM konuya mülkiyet hak­kı ve ölçülülük yönünden yaklaş­maktadır:

1-KDV dahil bedeli ödeyen ve kendi kayıt ve beyan yükümlü­lüklerini zamanında yerine geti­ren alıcının KDV indirimiyle il­gili meşru beklentisi, mülkiyet hakkı kapsamında korunabilir (Bulves).

2-Alıcıdan satıcının vergiye uyumunu denetlemesi veya sağ­laması beklenemez. Satıcının ihlalinin sonuçlarını, dolandı­rıcılığı bildiği ya da bilebilecek durumda olduğu gösterilmeyen alıcıya yüklemek aşırı bireysel külfettir (Bulves).

3-Bu koruma, işlemin gerçek olduğu, ancak satıcının işlemi kaydetmediği, beyanname ver­mediği ve KDV’yi ödemediği du­rumda da geçerlidir. Belirleyici olan alıcının kendi yükümlülük­lerini yerine getirmesi, satıcı­yı denetleyememesi ve dolandı­rıcılıkla bağlantısının gösteril­memesidir (Business Support Centre).

Anayasa Mahkemesi: Sahtelik iddiası esastan incelenmelidir

Arbay Petrol ve Arbay Tu­rizm kararında idare, sahte fatu­ra düzenlediği tespit edilen sa­tıcıdan yapılan alımlara ilişkin KDV’nin indirimden çıkarılma­sını istemiş; mükellefler ihtira­zi kayıtla düzeltme beyannamesi vermiştir. Davalar, beyanname­lerin süresinden sonra verildiği gerekçesiyle esastan incelenme­miştir.

AYM; faturadaki mal ve hiz­metlerin gerçekten alınıp alın­madığının araştırılmadığını, ger­çek durumun somutlaştırılmadı­ğını ve mükelleflerin itirazlarını etkili biçimde ileri süremediği­ni belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Ancak karar, satıcıdaki usulsüz­lüğün alıcının indirimini han­gi şartlarda kaldıracağına iliş­kin maddi bir ölçüt koymamakta; yalnızca etkili yargısal denetimi güvence altına almaktadır.

Danıştay: Sahtelik somut tespit gerektirir

Dokuzuncu Daire, satıcı hak­kında ilgili döneme ilişkin vergi tekniği veya inceleme raporu bu­lunmamasını mevcut tespitlerin faturaların sahteliğini somut ola­rak ortaya koymamasını ve dava­cı hakkındaki inceleme raporun­da söz konusu KDV’nin indirim konusu yapılmasının eleştiril­memesini dikkate alarak KDV ia­desinin reddini hukuka aykırı bulmuştur (K.2024/4097). Yal­nızca banka ve çek hareketle­rinden çıkarılan değerlendir­meleri de yetersiz görmüştür (K.2024/6069).

Dördüncü Daire ise, belge dü­zenleyen mükellefin işlem hac­miyle ticari kapasitesi arasın­daki açık uyumsuzluğu, iş ye­ri ve çalışan durumunu, vergisel uyumsuzluklarını ve şüpheli ti­cari bağlantılarını birlikte değer­lendirerek faturaların gerçek bir işleme dayanmadığı sonucuna ulaşmıştır (K.2023/826).

Dolayısıyla, bu Danıştay ka­rarlarında belirleyici olan, satıcı hakkında herhangi bir olumsuz­luk bulunması değil, tespitlerin uyuşmazlık konusu faturaların gerçek bir işleme dayanmadığını somutlaştırmasıdır.

Sonuç

Aktarılan Danıştay kararların­da, öncelikle faturanın gerçek bir işleme dayanıp dayanmadığı in­celenmektedir. İşlemin gerçek­leşmediği somut delillerle ortaya konulursa indirimin maddi şartı oluşmaz. Buna karşılık işlem ger­çekse, ABAD’a göre indirim hak­kı, alıcının dolandırıcılığa katıl­dığı veya bunu bildiği ya da bil­mesi gerektiği objektif delillerle ortaya konulmadan reddedile­mez. AİHM’e göre ise satıcının vergisel ihlalinin sonuçlarının kusursuz alıcıya yüklenmesi aşı­rı bireysel külfet oluşturabilir.

Türk Vergi Yargısı’nda bu ikin­ci aşamaya ilişkin açık ve yerle­şik bir ölçüt, tespit edilebildiği kadarıyla henüz bulunmamakta­dır. Oysa önce işlemin gerçekli­ği belirlenmeli; işlem gerçek ol­makla birlikte tedarik zincirin­de dolandırıcılık varsa alıcının bununla bağlantısı ayrıca ortaya konulmalıdır. Satıcı hakkında­ki şüphe, işlemin araştırılması­nı gerektirir; tek başına alıcının KDV indirim hakkının reddini değil.

Prof. Dr. Funda Başaran Yavaşlar-Dünya

Porsche tarafından yapılan açıklamaya göre, taraflar satış sözleşmesini imzaladı.

İşlemin önümüzdeki aylarda tamamlanması beklenirken, satışın finansal detayları kamuoyuyla paylaşılmadı.

Porsche, MHP satışının "Sportwagenschmiede35" adı verilen gelecek vizyonu kapsamında gerçekleştirildiğini belirtti. Şirket, bu strateji doğrultusunda ana faaliyet alanlarına daha fazla odaklanmayı hedefliyor.

Porsche'den yeniden yapılanma adımları

Cnbc-e'nin aktardığına göre Porsche, yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında daha önce batarya üretimi, bir yazılım şirketinin faaliyetleri ve elektrikli bisiklet alanındaki çalışmalarını sonlandırmıştı.

MHP'nin satışının da şirketin kaynaklarını temel faaliyetlerine yönlendirme stratejisinin bir parçası olduğu belirtildi.

Yapay zeka ve dijitalleşmede işbirliği

Porsche ile TCS, MHP satışının yanı sıra dijital çözümler ve yapay zeka alanlarında uzun vadeli stratejik işbirliği yapma konusunda da anlaştı.

Satış işleminin tamamlanmasının ardından MHP, Tata Grubu bünyesinde bağımsız marka ve danışmanlık şirketi olarak faaliyetlerini sürdürecek.

Almanya'nın Ludwigsburg kentinde merkezi bulunan MHP'nin dünya genelinde 4 bin 500'den fazla çalışanı bulunuyor.

Şirket, 30 yılı aşkın süredir özellikle otomotiv ve imalat sektörlerinde bilgi teknolojileri dönüşümü alanında danışmanlık hizmeti veriyor.

MHP'nin satış sonrasında da Porsche'nin dijital dönüşüm çalışmalarındaki önemli iş ortaklarından biri olmaya devam etmesi bekleniyor.

Ekonomim

Piyasada vadeler uzadı, 3 aylık vade “peşin” sayılır oldu. Yetmezmiş gibi borcunu zamanında ödemeyen yüzünden şirketler banka kredisi kullanmak ve boşu boşuna faiz ödemek zorunda

1- SORUN: Günümüzde işletmelerin en kronik dertlerinden biri alacak tahsilatıdır. Vadeler kâğıt üzerinde uzamıyor; fiilen uzuyor. Müşteriyle 60 gün üzerinde anlaştığınızı sanıyorsun, ödeme 120’nci günde geliyor. Aradaki fark sadece takvimde bir kayma değil. Sorun, daha derinde ve yıkıcı boyutta…

2- ETKİSİ: O 60 günde maaşları ödedin, vergileri yatırdın, tedarikçiye para çıkardın. Nakit yerine bankadan kredi kullandın. Oysa müşteri ödemesini zamanında yapsaydı, belki o krediyi hiç çekmeyecektin. İşte asıl mesele burada yatıyor: Geç tahsilat sadece “zaman kaybı” değil ne yazık ki…

“İŞLER İYİ GİDİYOR AMA PARA YOK” ÇÜNKÜ ALACAĞIN ZAMANINDA ÖDENMİYOR

3- ÇÖZÜM: Bu; ödediğin kredi faizinin asıl sebebidir. Müşterin kredi kullanmıyor; sen kullanıyorsun. O, senin bilançonu kendi işletme sermayesi gibi kullanıyor. Sen hem alacağını bekliyor hem de bankaya faiz ödüyorsun. Bu, gizli bir transferdir. Riski, maliyeti ve stresi, derdi, kederi sana yüklüyor.

4- YÖNTEM: Bu tablo, Türkiye’de birçok KOBİ’nin ve orta ölçekli firmanın günlük gerçeği... Vadeler uzadıkça nakit döngüsü bozuluyor. Nakit bozulunca kredi ihtiyacı artıyor. Kredi arttıkça faiz yükü büyüyor. Faiz büyüdükçe kâr marjı eriyor ve “işler iyi gidiyor ama para yok” cümlesi diline düşüyor.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Geç tahsilata dair…

Oysa para var mıydı?

Elbette… Sadece başkasının kasasında, senin riskinle bekliyordu. Piyasada “müşteri kaçmasın” diye vade esnekliği göstermek neredeyse zorunluluk haline geldi. Ama bu esneklik, tek taraflı nedense...

Peki ya faiz faturası?

60 günü 120 güne çeviren her gecikme, bir faiz faturası çıkarıyor. Bu fatura ne bilançoda “müşteri riski” diye net görünüyor ne de fiyat teklifinde yer alıyor. Sessizce, faiz satırında kendini gösteriyor.

NOT

GECİKEN TAHSİLAT ASLINDA SENİN ADINA KULLANILAN, FAİZİNİ SENİN ÖDEDİĞİN KREDİDİR

Daha gerçekçi vadeler, peşin indirimleri, teminat mekanizmaları, erken ödeme teşvikleri ve gerektiğinde “hayır” diyebilme cesareti gerekiyor. Çünkü her geciken tahsilat, senin adına kullanılan, faizini de senin ödediğin kredidir. Geç tahsilat sadece zaman kaybı değildir. Bazen en pahalı kredidir.

GEÇ TAHSİLAT LÛGATI

Alacak gecikmesi: Borcun veya ödemenin kararlaştırılan son ödeme tarihinde ödenmemesi

Borca sadakat: Alınan borcun taahhüdünün vaktinde, eksiksiz ve dürüstçe yerine getirilmesi

Temerrüt: Borçlu veya alacaklının, haklı bir sebep olmaksızın taahhüdünden kaçınması durumu

Kurnaz müşteri: Parası olmasına rağmen “nasılsa herkes geciktiriyor” diye borcunu erteleyen

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Matriks Haber'in TCMB verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, 14 Ağustos haftasında 183,5 milyar dolar olan rezervler, 21 Ağustos haftasında yaklaşık 5 ayın en yüksek seviyesi olan 188,8 milyar dolara yükseldi.

Rezervler, 30 Ocak 2026 haftasında 218,2 milyar dolar ile tarihi zirvesini gördükten sonra dalgalı ve ağırlıklı olarak aşağı yönlü bir seyir izlemişti.

Mart ayında sert gerileyen rezervler, 26 Haziran haftasında 149,2 milyar dolar ile yaklaşık altı ayın en düşük seviyesine inmişti.

Temmuz ayında yeniden toparlanan rezervler, 31 Temmuz haftasında 164,4 milyar dolara yükselmişti. 7 Ağustos haftasında güçlü bir artışla 178,4 milyar dolara çıkan rezervler, 14 Ağustos haftasında 183,5 milyar dolara ulaştı.

Yapılan hesaplamaya göre toplam rezervler 13 Mart haftasından bu yana yaklaşık 5 ayın en yüksek seviyesine çıkarken, 30 Ocak'taki tarihi zirvenin yaklaşık 29,4 milyar dolar altında kaldı.

TCMB, rezerv rakamlarını 27 Ağustos Perşembe günü saat 14.30'da açıklayacak.

Ekonomim

World Steel Association verilerine göre Türkiye, dünyanın en büyük 10 çelik üreticisi arasında haziranda en güçlü artışlardan birini kaydetti.

Yılın ilk altı ayında Türkiye'nin ham çelik üretimi yüzde 8,1 artışla 19,8 milyon tona ulaştı. Böylece Türkiye, ilk yarıda üretimini artıran önde gelen çelik üreticileri arasında yer aldı.

Türkiye üretim artışında ikinci sırada

Haziranda ilk 10 üretici arasında en hızlı artış yüzde 27,5 ile Vietnam'da görülürken, Türkiye yüzde 14,7 ile ikinci sırada yer aldı.

Almanya'nın üretimi yüzde 9,5, Hindistan'ın yüzde 4,5 ve ABD'nin yüzde 3,5 arttı. Çin'in üretimi ise yüzde 0,4 artarak 83,7 milyon ton oldu.

Küresel üretim yüzde 1,7 arttı

Worldsteel'e veri bildiren 70 ülkede ham çelik üretimi haziranda yıllık yüzde 1,7 artarak 155,7 milyon tona çıktı. Bu ülkeler, 2025 yılı küresel ham çelik üretiminin yaklaşık yüzde 98'ini temsil ediyor.

Ocak-haziran döneminde ise toplam üretim yüzde 0,7 gerileyerek 931,5 milyon ton oldu.

Aynı dönemde Çin'in üretimi yüzde 3 düşerek 500 milyon tona gerilerken, Hindistan yüzde 7,1 artışla 87 milyon tona çıktı.

Bölgesel bazda haziranda Avrupa Birliği'nin ham çelik üretimi yüzde 4,6 artarak 10,8 milyon tona, Kuzey Amerika'nın üretimi yüzde 5 artarak 9,5 milyon tona çıktı.

Orta Doğu'da ise üretim yüzde 13,4 düşüşle 4 milyon tona geriledi.

Ekonomim

Hane halklarının, son bir yıl içinde fiyatlarının en çok arttığını değerlendirdiği ve gelecek 12 ay için fiyatlarının en çok artmasını beklediği ürün/hizmet grupları "gıda" ile "yakıt ve enerji" oldu.

Gıdayı, fiyatı en çok artan ürün grupları arasında değerlendiren katılımcıların payı bir önceki aya göre 0,4 puan azalarak yüzde 39,3'e geriledi.

Gelecek 12 ay sonunda konut fiyatlarındaki artış beklentisi, bir önceki aya göre 0,36 puan azalarak yüzde 32,13 oldu.

12 ay sonrası dolar kuru beklentisi, bir önceki aya göre 1,49 lira artarak 54,47 liraya çıktı.

Yatırım tercihlerinde gayrimenkulün payı gerilerken, altın öne çıktı

Katılımcıların yatırım tercihleri değerlendirildiğinde, ilk sırada yer alan "altın alırım" seçeneğini belirtenlerin oranı bir önceki aya göre 1 puan artarak yüzde 41,3 oldu.

İkinci sırada yer alan "ev/dükkan/arsa vb. alırım" diyen katılımcıların oranı ise bir önceki aya göre 1,4 puan azalarak yüzde 37,1 olarak gerçekleşti.

Ekonomim

Bloomberg News'in haberine göre kurum cuma günü tarihli raporunda, enerji fiyatlarında belirgin düşüş, altın fiyatlarında sert yükseliş veya dolar genelinde değer kaybı yaşanmaması halinde TL'de daha hızlı değer kaybı risklerinin ağır bastığını aktardı. Banka, dış denge üzerindeki baskıların kademeli olarak arttığına ve seçim kaynaklı belirsizliğin yükseldiğine dikkat çekti.

Banka, mevcut kur rejiminin biraz daha yüksek değer kaybı hızıyla devam edeceği yönündeki görüşünü koruduğunu belirtti.

TL, naira ve tengede uzun pozisyon tavsiyesi

Banka ayrıca dolar karşısında eşit ağırlıklı TL, Nijerya nairası ve Kazakistan tengesi uzun pozisyonundan oluşan işlem tavsiyesinde hedef getiriyi yüzde 7,5'ten yüzde 10'a yükselttiğini ve carry getirilerinden faydalanmaya devam etmek amacıyla stop seviyesini yüzde 1,5'ten yüzde 4'e genişlettiğini aktardı.

Ekonomim

Spot altın pazartesi günü yüzde 0,5 yükselişle 4 bin 627 dolar seviyesine çıkarken, vadeli altın kontratları 4 bin 683 dolar civarında işlem gördü. Ons altın gün içinde 4 bin 620 doların üzerini de test etti. Değerli metal cuma günü yüzde 1,9 yükselmiş, geçen haftanın tamamında ise yüzde 5’in üzerinde değer kazanmıştı.

Spot altın pazartesi günü yüzde 0,5 yükselişle 4 bin 627 dolar seviyesine çıkarken, vadeli altın kontratları 4 bin 683 dolar civarında işlem gördü. Ons altın gün içinde 4 bin 638 doların üzerini de test etti. Değerli metal cuma günü yüzde 1,9 yükselmiş, geçen haftanın tamamında ise yüzde 5’in üzerinde değer kazanmıştı.

ABD Hazine Bakanlığı'nın hamlesi altını destekledi

Altındaki son yükselişin arkasında ABD Hazine Bakanlığı’nın uzun vadeli devlet tahvillerine yönelik alımlarını artırması öne çıktı. Söz konusu adımın ardından tahvil getirileri ve dolar üzerinde baskı oluşurken, yatırımcıların alternatif değer saklama araçlarına yönelmesi altına olan talebi artırdı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de hükümetin tahvil geri alım programını daha da genişletebileceğinin sinyalini verdi. Bessent ayrıca yüksek kamu borçlanma maliyetlerini hedefleyen yeni bir mali girişimin yakında açıklanacağını belirtti.

Piyasalarda Hazine’nin tahvil piyasasına yönelik hamlelerinin, ABD’nin uzun vadeli mali görünümüne ilişkin endişeleri artırdığı değerlendiriliyor.

40 trilyon dolarlık borç endişesi

ABD'nin toplam kamu borcunun ilk kez 40 trilyon dolar sınırını aşması da yatırımcıların odağında bulunuyor. Yüksek borçluluk ve borçlanma maliyetlerine yönelik endişeler sürerken, doların son üç ayın en düşük seviyelerine gerilemesi altını destekleyen bir diğer unsur oldu.

ANZ analistleri, altının 4 bin 500 dolar seviyesinin üzerine çıkmasında ABD yönetiminin uzun vadeli tahvil getirilerini kontrol altında tutmaya devam edeceği beklentisinin etkili olduğunu belirtti.

Altın fonlarına para girişi hızlandı

Yükseliş yalnızca fiyat hareketleriyle sınırlı kalmadı. Altına dayalı borsa yatırım fonları, Eylül 2025’ten bu yana en yüksek günlük para girişini kaydetti. Fonlara net para girişi üst üste beşinci haftaya taşındı.

Teknik göstergeler de altındaki güçlü seyrin sürdüğüne işaret ediyor. Ons altın, yaklaşık 4 bin 513 dolar seviyesinde bulunan 200 günlük hareketli ortalamanın üzerine çıktı. Mevcut ivmenin korunması halinde piyasalarda 4 bin 700 dolar seviyesi bir sonraki önemli teknik bölge olarak takip ediliyor.

Jeopolitik belirsizliklerin yanı sıra merkez bankalarının altın alımlarını sürdürmesi de değerli metale yönelik talebi destekliyor. Dünya Altın Konseyi, jeopolitik riskler ve enflasyon endişelerinin yüksek kaldığı ortamda merkez bankalarının talebinin altın piyasası açısından önemini koruduğuna dikkat çekiyor.

Gram altın 7 bin 174 lirayı aştı

Küresel piyasalarda ons altındaki yükseliş Türkiye'deki altın fiyatlarına da yansıdı. Gram altının satış fiyatı 7 bin 174 lira seviyesine çıkarken, çeyrek altın 11 bin 672 lira, yarım altın 23 bin 337 lira, Cumhuriyet altını ise 46 bin 503 liradan satılıyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşu RAND’ın analizine göre, ilkbahar itibarıyla ABD’nin 26 eyaletinde en az bir üniversite, azaltılmış kredi yüküne sahip üç yıllık lisans programı sunuyor. Mayıs itibarıyla kamuoyuna açıklanan bu kapsamdaki programların sayısı ise 119’a ulaştı.

Dört yıllık eğitim 3 yıla iniyor

ABD’de geleneksel lisans programlarının tamamlanması için genellikle 120 kredi gerekiyor. Yeni sistemde ise bazı üniversiteler bu şartı 90 krediye kadar düşürüyor. Böylece öğrencilerin lisans diploması alabilmek için üniversitede geçirdiği süre yaklaşık bir yıl azalıyor.

Yeni model, daha önce uygulanan hızlandırılmış programlardan da bu yönüyle ayrılıyor. Geleneksel hızlandırılmış programlarda öğrenciler aynı kredi yükünü daha kısa sürede tamamlarken, yeni sistem doğrudan mezuniyet için gerekli toplam kredi miktarını azaltıyor.

Programların yaklaşık dörtte üçü özel ve kâr amacı gütmeyen üniversiteler tarafından sunulurken, çevrim içi eğitim seçenekleri de öne çıkıyor. Üniversiteler eğitim süresini kısaltırken çoğunlukla seçmeli derslerin sayısını azaltıyor.

Öğrencilere binlerce dolarlık avantaj

Üç yıllık modelin yaygınlaşmasının arkasındaki en önemli nedenlerden biri ise ABD’de giderek artan üniversite maliyetleri.

College Board verilerine göre geçen eğitim-öğretim yılında eyalet içi öğrenciler için devlet üniversitelerindeki ortalama öğrenim ücreti ve harçlar 11 bin 950 dolar olurken, kâr amacı gütmeyen özel üniversitelerde ortalama 45 bin dolara ulaştı.

Milwaukee’deki Mount Mary Üniversitesi'nin üç yıllık dijital pazarlama programında eğitim alan 20 yaşındaki Gabriella Staten, yeni sistem sayesinde en az 20 bin dolar tasarruf edeceğini hesaplıyor.

Programı tercih eden öğrenciler açısından avantaj yalnızca eğitim masraflarıyla sınırlı değil. Üniversiteden bir yıl erken mezun olmak, öğrencilerin iş hayatına daha erken girerek gelir elde etmeye başlamasına da imkan sağlıyor.

Her bölüm için uygulanamıyor

Üç yıllık sistemin özellikle pazarlama ve yönetim gibi işletme alanlarında yaygınlaştığı görülüyor. Bunları bilgisayar ve bilişim bilimleri takip ediyor.

Ancak mühendislik gibi yoğun matematik eğitimi gerektiren bölümlerin üç yıla sıkıştırılması daha zor. Öğretmenlik gibi uygulamalı eğitim ve eyalet lisansı gerektiren alanlarda da sistemin önünde çeşitli engeller bulunuyor.

RAND'ın araştırmasında düşük kredili yalnızca altı öğretmenlik programının bulunması da bu durumu ortaya koyuyor.

Yeni sistem tartışmaları da beraberinde getirdi

Üç yıllık üniversite modelini savunanlar, uygulamanın yükseköğretimdeki maliyet sorununa çözüm olabileceğini ve özellikle eğitim hayatına daha ileri yaşlarda dönen öğrencilerin diploma almasını kolaylaştıracağını düşünüyor.

Eleştiriler ise eğitim kapsamının daralabileceği üzerinde yoğunlaşıyor. İşverenlerin üç yıllık diplomaları geleneksel dört yıllık diplomalarla aynı şekilde değerlendirip değerlendirmeyeceği de henüz net değil.

Amerikan Üniversite Profesörleri Birliği (AAUP) Başkanı Todd Wolfson ise uygulamaya sert tepki göstererek, “Bu inovasyon değil. Bu sadece kestirme yoldan gitmek” değerlendirmesinde bulundu.

Lisansüstü eğitimde soru işareti

Yeni sistemle ilgili bir başka tartışma ise lisansüstü eğitim ve mesleki lisans şartları konusunda yaşanıyor.

RAND'a göre programların henüz yeni olması nedeniyle üç yıllık lisans diplomasına sahip öğrencilerin yüksek lisans ve diğer lisansüstü programlara kabulünde standart bir uygulama bulunmuyor.

Bazı mesleklerde sorun daha belirgin hale geliyor. Örneğin ABD’de CPA lisansı almak isteyenlerin karşılaması gereken kredi şartları eyaletten eyalete değişiyor. Birçok eyalette sınava girebilmek için 120, lisans almak için ise 150 kredi gerekiyor.

Bu nedenle üç yıllık ve 90 kredilik bir lisans programından mezun olan öğrencilerin bazı mesleklerde ek dersler alması veya lisansüstü eğitime devam etmesi gerekebiliyor.

Üç yıllık lisans programları İngiltere, Fransa, İtalya ve Hindistan gibi ülkelerde uzun süredir uygulanırken, ABD’de hızla yaygınlaşmaya başlayan yeni modelin işverenler ve lisansüstü eğitim kurumları tarafından nasıl karşılanacağı önümüzdeki dönemde sistemin geleceğini belirleyecek.

Dünya

Seyahat planı yaptırıyor, sağlık tahlilimizi yo­rumlatıyor, yatırım veya hukuk sorusu soruyoruz. Sözleşme özetletiyor, teklif hazırlatıyoruz.

Sorulara özgüvenle cevap veriyor. Yanlış resto­ran önerisi küçük bir hayal kırıklığıyken yanlış sağ­lık, yatırım veya hukuk bilgisi ağır sonuçlar doğu­rabilir.

Ekran aynı olabilir; risk ve sorumluluk aynı de­ğildir.

Kişisel kullanımda kendi verimizi, paramızı ve kararlarımızı; şirkette ise müşteri verilerini, ticari sırları, üretimi ve kurumsal itibarı etkileyebiliriz.

Kişisel kullanımda son karar sizde

YZ düzgün ve kendinden emin konuşur. İnsan zihni ise akıcı anlatımı bilgiyle, özgüveni doğruluk­la karıştırabilir.

Tereddütsüz cevap, doğru veya güncel cevap de­mek değildir.

Belirleyici olan sistemin gücü değil, hangi iş için kullanıldığıdır. YZ fikir, taslak ve özet için güçlü bir yardımcıdır. Ancak sağlık, hukuk, para, güvenlik veya başkasının hakkı söz konusuysa karar mercii değildir.

Önemli sonuçlar kaynak ve uzmanla doğrulan­malıdır.

YZ ekranı kapalı bir oda değildir. Kimlik, banka ve sağlık bilgileri, özel yazışmalar, parolalar ve doğ­rulama kodları genel sistemlere yüklenmemelidir.

İnternette paylaşmayacağınız bilgiyi YZ’ya da vermeyin. YZ sırdaşınız değildir.

Gördüğümüz, duyduğumuz artık kanıt olmaya­bilir. Tanıdığımız kişinin sesiyle gelen para talebi­ni, kayıtlı gerçek numarayı arayarak ikinci bir ka­naldan doğrulamalı.

Bir bağlantının görünmesi kaynağın var olduğu, bir rakamın kesin söylenmesi güncel olduğu anla­mına gelmez.

Kaynağı açmadan karar vermeyin.

Şirketlerde güven: Sorumluluk çalışana bırakılamaz

Çalışan müşteri listesini, sözleşmeyi, fiyat for­mülünü veya kaynak kodu kişisel hesabına yükle­yebilir. Niyeti zarar vermek değildir; fakat kurum­sal veri şirketin denetiminden çıkar.

“Gölge Yapay Zekâ” başlıklı köşe yazımı okuma­nızı tavsiye ederim.

Şirketinizde kim, hangi aracı, hangi veriyle, han­gi amaçla ve kimin sorumluluğunda kullanıyor?

Şirketler, araçları görünür hâle getirmeli ve veri sınırlarını açıklamalı. İş amaçlı kullanım kurumsal hesaplara taşınmalı, yetkiler sınırlandırılmalı ve kritik çıktılar insan kontrolünden geçmelidir. Veri­nin nerede işlendiği ve nasıl silineceği bilinmelidir.

Güvenli alternatif sunulmazsa kullanım kişisel hesaplara kayar. Sınırsız serbestlik ise güvenliği çalışanın dikkatine bırakır.

Yanlış cevap ile yanlış işlem aynı şey değil

Yeni ajan tabanlı sistemler e-posta gönderebi­liyor, dosya silebiliyor, sipariş oluşturabiliyor ve ödemeye aracılık edebiliyor. Yanlış cümle ekranda kalabilir; yanlış işlem ise para kaybına veya geri alı­namayacak bir taahhüde dönüşebilir.

Bir YZ ajanına erişim verirken “Benim adıma en fazla ne yapabilir?” diye sorun. Yetki; amaç, sü­re, tutar ve işlem türüyle sınırlandırılmalı; ödeme, bağlayıcı teklif ve dosya silme insan onayı olmadan tamamlanmamalıdır.

Hata olduğunda kimin müdahale edeceği ve iş­lemin nasıl durdurulacağı da önceden belirlenme­lidir.

Her şirketin riski farklıdır

KOBİ’ler için sorumlu kişi, birkaç onaylı araç, kurumsal hesap, veri sınırları ve kritik çıktıda in­san kontrolü güçlü bir başlangıçtır.

Sanayici için fiyat formülleri, üretim reçetele­ri, teknik çizimler, kaynak kod ve ERP bağlantıları özel koruma ister. YZ doğrudan üretim hattına ko­mut vermemelidir.

İhracatçı için; pazar araştırması, müşteri bulma ve teklif hazırlamada fırsat sunar. Yanlış beyan, ha­talı çeviri, sınır ötesi veri ve yaptırım kuralları şir­keti başka bir ülkenin hukukuyla karşı karşıya bı­rakabilir. Bağlayıcı işlem insan onayı olmadan ya­pılmamalıdır.

Savunmada hassas veri genel YZ’ya verilmeme­li; denetlenmiş model güvenli ortamda veriye götü­rülmelidir. Altyapı, yetki ve denetim belirleyicidir.

Güvenilen model değil, kullanım düzenidir

Bu veriyi paylaşmaya yetkim var mı? Araç gü­venli mi? Cevabı doğrulayabilir miyim? Sonuçtan kim sorumlu? Hata olursa geri alabilir miyim?

Birine “hayır” veya “bilmiyorum” diyorsanız so­run YZ’nın gücü değil, kontrolünüzün zayıflığıdır.

YZ kaçınılmaz. Ancak kontrolsüz kullanım iler­lemek değil, ertelenmiş bir krizdir.

YZ’ya güvensenizde hata yapacağını unutmayın. Güven; sınır koymak, bilgiyi doğrulamak, yetki­yi ölçülü vermek ve son sorumluluğu insanda tut­maktır.

Asıl güven, insanın muhakemesinde ve kurumun yönetim gücünde başlar.

Ertan Barut-Dünya

Mars’ta şehir kurmak, insan beynine çip yerleştirmek, sürücüsüz araçlar, insansı ro­botlar… Elon ortalığı karıştırıp, aklımızla oy­namayı seviyor. İşin tuhaf yanı, dediklerini yaptığı için ciddiye almama şansımız da yok. Bizzat kendim, istemsizce her söylediğini okuyor ve kendimi ikna edene kadar üzerine düşünüyorum.

Sermaye sahipleri dikkate almamaya çalış­tı, asıl ilgilenecek kesim yani günlük hayatın normal insanları ise bu habere erişimde ben­ce zayıf kaldı. Haber şöyle;

“Yakın gelecekte çalışmak zorunda kalma­yacağız. Hatta paraya bile ihtiyacımız olma­yabilir.”

Musk bu sözü, Kasım 2025’te Washing­ton’daki US & Saudi Investment Forum’da önümüzdeki 10–20 yıl içinde çalışmanın zo­runlu olmaktan çıkabileceğini söyledi. Ona göre yapay zekâ ve robotlar üretimin büyük bölümünü üstlenecek. İnsanlar para kazan­mak zorunda oldukları için değil, isterlerse çalışacaklar.

Ardından daha da iddialı bir cümle kurdu: “Para önemini kaybedecek.”

Aynı dönemde *People by WTF* söyleşisin­de ise düşüncesini daha açık ifade etti: “Bence para bir kavram olarak ortadan kalkacak.”

Musk’ın hesabı aslında basit.

Robotlar fabrikalarda, tarlalarda, depolar­da ve inşaatlarda çalışacak. Yapay zekâ yazı­lım geliştirecek, eğitim verecek, tasarım yapa­cak, finansal analiz hazırlayacak. İnsan eme­ğine olan ihtiyaç azalırken üretim maliyetleri de hızla düşecek.

Bugün binlerce lira ödediğimiz bir hizmet belki birkaç liraya alınabilecek. Üretmek bu kadar ucuzlarsa birçok şey de ucuzlayacak. İnsanların temel ihtiyaçlarını karşılamak için hayatlarının büyük bölümünü çalışarak geçir­mesi gerekmeyebilir.

Musk buna “Universal High Income” diyor. Teknolojinin yarattığı bolluk sayesinde insan­ların yalnızca temel ihtiyaçlarını değil, yük­sek bir yaşam standardını da karşılayabildiği bir dünya hayal ediyor.

Hatta işi “Emeklilik için para biriktirmenize gerek kalmayacak” demeye kadar götürüyor.

Ama küçük bir sorun var: Kıtlık

Yapay zekâ her şeyi çoğaltamaz. Robotlar otomobil üretimini ucuzlatabilir. Yapay zekâ eğitimi, yazılımı ve birçok hizmeti neredeyse bedava hale getirebilir.

Ama İstanbul Boğazı’nı büyütemez. Bo­ğaz’daki araziyi, Londra merkezindeki evleri veya sınırlı doğal kaynakları istediğimiz kadar çoğaltamayız.

Kıt olan şey değerli olmaya devam eder. For­bes’un Ağustos 2026’da Musk’ın bu görüşüne getirdiği temel eleştiri de buydu: Teknoloji bolluk yaratabilir ama kıtlığı tamamen orta­dan kaldıramaz.

Bu nedenle belki de gelecekte para ortadan kalkmayacak.

Sadece para verdiğimiz şeyler değişecek.

Eğitim, ulaşım veya bazı sağlık hizmetleri çok ucuzlayabilir. Buna karşılık arazi, ener­ji, doğal kaynaklar ve gerçekten insan zama­nı gerektiren şeyler daha değerli hale gelebilir.

YZ her şeyi ucuzlatırsa bugün para biriktirmek hala mantıklı mı?

Bence evet. Çünkü para biriktirmek aslında gelecekte seçim yapabilme özgürlüğü biriktir­mektir.

Musk haklı çıkarsa ve 20 yıl sonra bugün para ödediğimiz birçok şey neredeyse ücret­siz hale gelirse harika. Birikimlerimizin eskisi kadar önemli olmaması herhalde karşılaşabi­leceğimiz en güzel finansal sorun olur.

Ama ya Musk yanılırsa? Ya yapay zekâ bü­yük bir zenginlik yaratır ama bu zenginlik her­kese eşit dağılmazsa? Bazı işler ortadan kal­karken ev, arazi, enerji gibi kıt şeyler daha da pahalı hale gelirse?

İşte o zaman bugün yaptığımız tasarruf çok daha önemli hale gelir.

Bu yüzden belki de para biriktirmemizin en önemli nedeni gelecekte daha zengin olmak değil.

Geleceğin nasıl bir yer olacağını bilmiyor olmamız.

Musk haklı çıkar ve para gerçekten önemsiz hale gelirse ne âlâ.

Ama o güne kadar hesabı Musk’a göre değil, kendi cüzdanımıza göre yapmakta fayda var.

Murat Duran-Dünya

Âlimin ölümü, âlemin ölümü gibidir. Toplumun yol göstericisi, cehalet giderici, entelektüel namus abidesi Gülten Kazgan’ın öğrencisi olduğum için bahtıma şükrediyorum. Nur içinde yat bilge hocam

Hayatıma en çok değer katan, doktora jüri başkanım olan Prof. Dr. Gülten Kazgan’ı 20 Ağustos 2026’da kaybettik. 99 yaşında aramızdan ayrılan hoca, yalnızca bir iktisatçı değil, ‘hocaların hocası’ unvanıyla anılan, onlarca akademisyen ve öğrenciyi yetiştiren bilge, mütevazı bir bilim insanıydı.

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden yetişmiş, tarım ekonomisi, kalkınma, Türkiye ekonomisi ve iktisadi düşünce alanlarında öncü hocamın bende bıraktığı büyük etki; insanları dinlerken adeta kulak kesilmek gerektiğiydi. Hayatımda hiçbir insanı, bu kadar dikkatli, rikkatli dinlerken görmedim.

BİLGİ VE TEVAZU BİRARAYA GELİNCE GÖNÜLLER FETHOLUYOR

Şimdi onlarca akademisyenin anılarında bir Gülten Kazgan izi mutlaka vardır. Rockefeller bursuyla Chicago’da T.W. Schultz ile çalışması, Bilgi Üniversitesi kurucu rektörlüğü, 2010’da Emeritus Profesör unvanı ve daha niceleri… Rahmetli eşi Haydar Kazgan ile şimdi sessizler semtinde buluşmuş oldular.

Gücün zekâtı tevazu, bilginin zekâtı öğretmektir. Gülten hocam, 1982 doktora jürisinde bana bir anne gibi sahip çıkmış ve beni kendisine yürekten bağlamıştı. Diğer hocalarım; Sebahattin Zaim, Kenan Ural, Doğan Kargül, Nusret Ekin, beni sıkıştırdıklarında, “hadi biliyorsun, söyle” der gibiydi.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Yüce hocama dair…

Başlıca eserleri?

İktisadi Düşünce, Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, Küreselleşme ve Ulus-Devlet, Türkiye Ekonomisinde Krizler, Tarım ve Gelişme, Dışa Açık Büyüme, Neoliberalizm, Ortak Pazar ve Türkiye…

Sosyal duyarlılığı?

Bilgi Üniversitesi’nin Kuştepe kampus kuruluşunu hatırlıyorum; “gecekondunun kalbine saplanmış hançer” diyordu. “Ya biz gecekonduya dönüşeceğiz ya da burası dönüşecek.” Semti dönüştürdü de…

NOT

BİLİM İNSANINA SAYGI, NE KADAR KALDI?

Gülten Kazgan’ın vefatını; yazar dostum Abdurrahman Yıldırım ile Kars’ta öğrendim. Cenazeye gitme imkânı bulamadım. Ancak yetiştirdiği kuşaklar, son yolculuğunda hazır bulunur sandım. Çok az sayıda dostları vardı bu vedada… Acaba bu; bilim insanına duyulan saygının azaldığını mı gösteriyor?

GÜLTEN KAZGAN LÛGATI

Emeritus profesör: Hocaların hocası olmak, emekli olsa bile akademik performansını sürdürmek.

Değer katan hoca: Sadece müfredat aktarmayıp, öğrencilerin potansiyelini açığa çıkaran

İktisat Fakültesi: Atatürk’ün 1936’da İktisat adıyla kurduğu ilk yükseköğrenim kurumu

Bıraktığı miras: Yetiştirdiği öğrenciler onun en büyük mirası ve ona saygıyı yeniden büyütmeli

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Neler yapılacak?

Yerel Yönetim Reform Belgesi ile;

• Gelişmiş e-belediyecilik uygulamaları, akıllı şehir çözümleri, yapay zekâ destekli hizmetler, veri temelli karar alma sistemleri ve güçlü dijital altyapısıyla belediye hizmetleri daha hızlı, daha etkin, daha şeffaf, daha güvenli, daha erişilebilir ve daha vatandaş odaklı hâle getirilecek.
• Belediye personelinin dijital becerileri, afet ve kriz yönetim kapasitesi, iklim ve çevre duyarlılığı, mali disiplin bilgisi, etik sorumluluğu, vatandaş odaklı hizmet anlayışı ve proje geliştirme yetkinliği güçlendirilecek.
• Yerel yönetimlerin iklim değişikliğiyle mücadele, çevrenin korunması, enerji verimliliği, sıfır atık ve su yönetimi konularındaki görev ve yetkilerinin daha açık ve uygulanabilir olması için yerel yönetim mevzuatı en kısa sürede uyumlu hâle getirilecek.
• 81 ilin tamamı için şehirlere özgü “Su Güvenliği Planları” hazırlanacak.

Mali yapısı şehirlerin gerçek ihtiyaçlarına göre düzenlenecek

• Belediyelerde ortaya çıkan yolsuzluk ve rüşvet iddiaları, imar rantı tartışmaları, denetimsiz harcamalar, kaynak israfı ve milletin öncelikleriyle bağdaşmayan uygulamaların önüne geçmek amacıyla yeni bir denetim ve hesap verebilirlik reformu hayata geçecek.
• Belediye kaynaklarının etkin, verimli, adil, şeffaf, hukuka uygun ve doğrudan kamu yararına kullanılmasını güvence altına alacak yasal düzenlemeler hayata geçecek.
• Belediyelerde harcama disiplini, mali saydamlık, performans denetimi ve hesap verme sorumluluğu tahkim edilecek.
• Belediyelerde mali raporlama, personel giderleri, borçlanma, iştirakler ve belediye şirketlerinin mali denetimi konuları sağlam kurallara bağlanacak.
• Belediye şirketleri denetim dışı alanlar olmaktan çıkarılacak.
• Belediye yöneticilerinin harcamalardan doğan hukuki ve mali sorumlulukları netleştirilecek.
• Mülki idare amirlerinin yerel yönetimler ve kamu kurumları arasındaki gözetim, koordinasyon ve kamu hizmetlerinin bütünlüğünü sağlama yetkileri yeniden düzenlenecek.

Besti Karalar-Ekonomim

Bu dönemde 2 trilyon 663 milyar liralık gelir vergisi tahakkuk ederken, kurumlar vergisinin tahakkuku 1 trilyon 111 milyar lira oldu. Aynı dönemde bütçe gelirleri içinde faiz ve cezaların tutarı ise 2 trilyon 892 milyar lira olarak belirlendi.

Vergi cezalarında yüksek tahakkuka rağmen tahsilat aynı düzeyde gerçekleşmedi. Hatta vergi cezalarının yüzde 90’ından fazlasını oluşturan ‘diğer vergi cezaları’ kaleminde tahakkuk/tahsilat oranı yüzde 3,4’te kaldı.

Bütçenin en önemli kalemlerinde son durum

Genel bütçe dengesi Ocak-Temmuz döneminde 1 trilyon 293 milyar lira, Temmuz ayında ise 318 milyar lira açık verdi. Bütçenin en önemli kalemini oluşturması gereken vergi gelirleri, ayrı ayrı hesaplandığında faiz ve ceza kaynaklı gelirlerin altında kaldığı dikkat çekti. Ocak-Temmuz arasında 13 trilyon 951 milyar liralık genel bütçe geliri elde edildi. Bu gelirlerin 3 trilyon 775 milyar lirası, gelir, kâr ve sermaye kazançları üzerinden alınan vergilerden oluştu.

Gelir vergisi 2 trilyon 663 milyar lira ile en çok tahakkuk eden kalem olurken, toplam bütçe gelirleri içindeki payı yüzde 19,6 düzeyinde gerçekleşti. Yılın tamamında 5 trilyon 130 milyar liralık gelir vergisi hedefi bulunurken, 2 trilyon 663 milyar liralık tahakkukun 2 trilyon 217 milyar lirası tahsil edildi ve tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 83,2 oldu.

Yılın tamamında 1 trilyon 613 milyar liralık gelir beklentisinin bulunduğu kurumlar vergisi kaleminde tahakkuk tutarı 1 trilyon 111 milyar lira olurken, bunun yüzde 75,2’sine karşılık gelen 836 milyar liralık kısmı tahsil edildi. Ocak-Temmuz döneminde faiz, paylar ve cezalar kaleminde toplam gelir tahakkuku 2 trilyon 892 milyar lira düzeyinde gerçekleşti.

Genel bütçe gelirlerinin en önemli unsurlarından birisini ise faiz, paylar ve cezalar kalemi oluşturdu. Ocak-Temmuz döneminde 2 trilyon 892 milyar liralık tahakkuk ile toplam tahakkukun yüzde 20,7’sini faiz, paylar ve cezalar oluşturdu. Bunun 1 trilyon 114 milyar lirası faiz gelirleri, 1 trilyon 315 milyar lirası ise para cezalarından kaynaklandı.

Ancak toplam tahakkuk içindeki payı yüksek olmakla birlikte bu kalemden yapılan tahsilatlar ise çok sınırlı kaldı. Bu dönemde 823 milyar liralık tahsilatla birlikte tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 28,5 olarak hesaplandı.

Kesilen cezanın yarıdan fazlası vergi kaynaklı

Bütçe gelir kalemleri içinde 1 trilyon 315 milyar lira düzeyinde bulunan para cezaları kaleminin en önemli bölümünü ise vergi cezaları oluşturdu. Birikimli olarak giden vergi cezaları kalemi Temmuz ayı sonu itibarıyla 792 milyar liraya ulaştı. Bunun tamamına yakını artan saha denetimleriyle birlikte kesilen ‘diğer vergi cezaları’nı oluşturdu ve bu kapsamda 704 milyar liralık tahakkuk gerçekleşti. Aynı dönemde vergi ve diğer amme alacaklarına ilişkin gecikme zammından da 83 milyar liralık tahakkuk oluştu.

Vergi cezasında ödeme oranı %3,4'te kaldı

Çeşitli kalemlerde yüksek oranlı ceza tahakkuk etmesine rağmen, tahsilat oranları buna uyumlu gerçekleşmedi. Örneğin genel vergi cezalarında 792 milyar liralık tahakkuka karşın tahsilat 78 milyar lirada kaldı ve tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 10 düzeyinde gerçekleşti. Buna karşılık cezaların önemli bölümünü oluşturan 'diğer vergi cezaları' kaleminde ise 704 milyar liralık tahakkuka karşılık 23 milyar liralık tahsilat yapılabildi ve tahsilat/tahakkuk oranı yüzde 3,4'te kaldı.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Fiyat artışının 24 Ağustos Pazartesi gününü 25 Ağustos Salı gününe bağlayan gece pompaya yansıması bekleniyor.

Peki, 24 Ağustos 2026 Pazartesi günü itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de benzin ve motorin fiyatları ne kadar?

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları…

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 71.54 TL

Motorin litre fiyatı: 82.73 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 71.39 TL

Motorin litre fiyatı: 82.58 TL

LPG litre fiyatı: 33.19 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 72.51 TL

Motorin litre fiyatı: 83.83 TL

LPG litre fiyatı: 33.89 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 72.81 TL

Motorin litre fiyatı: 84.12 TL

LPG litre fiyatı: 33.79 TL

Ekonomim

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası açıklaması şu şekilde:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından geliştirilen ve 8 Ocak 2021 tarihi itibarıyla kullanıma açılan yeni nesil anlık ödeme sistemi FAST (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi), Türkiye’de ödemeler alanında yarattığı yenilikçi yaklaşım ve katman servisleri ile günün her saati güvenli, hızlı ve kolay bir şekilde ödeme yapılmasına olanak sağlamakta olup alışveriş işlemlerinde nakit ve kartlı ödeme yöntemlerine alternatif bir yöntem olarak hızla yaygınlaşmaktadır.

Kullanıcıların FAST sistemine gösterdikleri ilgi ve ödemeler ekosisteminin dinamik gereksinimleri göz önünde bulundurularak, 26 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla FAST işlem tutar limitleri, para transferleri ve Ödeme İste Katman Servisi üzerinden gerçekleştirilen ödemelerde 100.000 TL’den 300.000 TL’ye, FAST-TR Karekod kullanılarak gerçekleştirilen dinamik doğrulamalı iş yeri ödemelerinde ise 250.000 TL’den 300.000 TL’ye yükseltilecektir.

Ekonomim

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.