TEPAV'ın hesaplamalarına göre Temmuz 2026 itibarıyla yıllık gıda enflasyonu yüzde 32,8 oldu. Temmuz ayına ilişkin diğer kuruluşların gıda enflasyonu verileri ise 29 Temmuz 2026 itibarıyla henüz açıklanmadı.

Sebzede fiyat hareketleri öne çıktı

Temmuz ayında taze meyve ve sebze grubunda fiyatı en fazla düşen ürünler karpuz, taze fasulye ve salatalık oldu.

Aynı grupta fiyatı en hızlı artan ürünler ise çarliston biber, diğer taze biber çeşitleri ve kuru soğan olarak sıralandı. Taze meyve ve sebze dışındaki ürünlerde en yüksek fiyat artışları diğer pastane ürünleri, maden suyu ve soda ile turşuda gözlenirken; tavuk eti, yumurta ve sakatat fiyatlarında düşüş kaydedildi.

KKTC'de aylık gıda enflasyonu yüzde 1,01

KKTC-TEGE kapsamında 1-25 Temmuz 2026 döneminde derlenen verilerle aylık gıda enflasyonu yüzde 1,01 olarak hesaplandı.

Buna göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Temmuz ayı gıda enflasyonu bir önceki aya göre bir miktar geriledi. Ekim 2025 ve Şubat 2026 verileri ise Türkiye Tüketici Fiyat Endeksi ile yürütülen metodolojik uyumlaştırma çalışmaları kapsamında güncellendi.

Ekonomim

Bloomberg'in haberine göre Fransız altyapı yatırım şirketi Meridiam SAS, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve bazı otoyolların işletme hakları için yapılacak ihaleye katılmayı değerlendiriyor.

Türk şirketiyle ortaklık planı

Habere göre Meridiam, ihaleye girmek için Makyol İnşaat ile bir konsorsiyum kurmayı planlarken kaynaklar, başka Türk şirketlerinin de yabancı yatırımcılarla benzer ortaklıklar üzerinde çalıştığını belirtiyor.

İhale sürecinde sona yaklaşıldı

Kaynaklara göre, iki köprünün ve otoyol ağının bazı bölümlerinin işletme haklarının satışında resmi ihale sürecinin başlaması için de sona yaklaşıldı. Köprü ve otoyollar dört ayrı paket halinde ihaleye çıkarılabilecek. Özelleştirme sürecinin danışmanlığını ise Ernst & Young (EY) yürütüyor.

2012'deki satış gerçekleşmemişti

Boğaz köprülerinin özelleştirilmesi 2012 yılında da gündeme gelmiş, köprülerin 2 bin kilometre otoyol ile birlikte özelleştirilmesi için yapılan girişimde 5,7 milyar dolarlık bir teklif kabul edilmişti. Ancak o dönem başbakan olan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 7 milyar doların altındaki bir satışın “vatana ihanet” olacağını söylemesi üzerine satış gerçekleşmemişti.

Bloomberg

TCMB'den yapılan açıklamada, Bankanın 6493 sayılı Kanun uyarınca ödemeler alanını düzenlemekle ve denetlemekle görevli olduğu, bu alanın güvenli, kesintisiz, etkin ve verimli bir şekilde işlemesi amacıyla çalışmalarını sürdürdüğü belirtildi.

Bu kapsamda, ilgili paydaşlarla yapılan çalışmalar neticesinde "Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşu Hesap Sahipliği Sorgulama" hizmetinin geliştirildiği bildirildi.

Açıklamada, şunlar ifade edildi:

"E-Devlet Kapısı platformu üzerinden ulaşılabilecek bu hizmet sayesinde gerçek kişiler, hangi ödeme ve elektronik para kuruluşlarında hesaplarının bulunduğu bilgisine erişebilecek ve söz konusu hizmeti mirasçısı oldukları kişiler adına da kullanabileceklerdir. Yetkili ödeme ve elektronik para kuruluşlarına ilişkin bilgiler ise TCMB internet sitesinin 'Ödeme Hizmetleri' bölümünde güncel olarak yayımlanmaktadır."

Dünya

Henüz Çin’in yaklaşık 260 milyon kiracısı arasında yaygın bir uygulamaya dönüşmeyen “yatak paylaşımı”, sosyal medyada gördüğü ilgiyle ülkenin ekonomik sıkıntılarının yeni sembollerinden biri haline geldi.

Aylık 450 yuan tasarruf

Wuhan’da satış temsilcisi olarak çalışan 25 yaşındaki Winnie Zeng, aylık gelirinin 4 bin yuan seviyesinde kalması ve işini kaybetme endişesi nedeniyle odasına bir kiracı daha aldı.

Zeng, aynı yatağı başka bir kadınla paylaşarak aylık kira giderini 450 yuan, yaklaşık 66 dolar azalttı. Bu düzenleme sayesinde gelirinin yaklaşık dörtte üçünü elinde tutabildiğini belirten genç çalışan, birikim oluşturmadan işsiz kalmanın büyük risk taşıdığını düşünüyor.

İki kiracı, uzun süreli birlikte yaşama kararı vermeden önce sekiz günlük deneme süresi uyguladı. Ayrı ayrı kiraya verilen beş odalı dairede kalan iki kadın, aynı yatakla birlikte gardırop, küçük çalışma masası ve sınırlı yaşam alanını da paylaşıyor.

Zeng, harcamalarını azaltmak için evde yemek yapmaya ve pahalı giysilerden uzak durmaya başladı. Geliri yükselse bile bir süre daha aynı düzeni sürdürebileceğini söylüyor.

Milyonlarca kez görüntülenme aldı

Çinli gençler arasında “yatak arkadaşı” arayışının sosyal medyada görünür hale gelmesi, konuyu ülke çapında tartışmaya açtı. Weibo’da haziran sonunda yayılan ilgili bir etiket 14 milyondan fazla görüntülendi.

Benzer içeriklerin Douyin’de yaklaşık 40 milyon görüntülenmeye ulaşması, uygulamanın yarattığı ilgiyi büyüttü. Xiaohongshu’da yapılan “yatak paylaşımı” aramalarında ise 37 binden fazla gönderi görüntülendi.

İlanlarda kiracılar genellikle aynı cinsiyetten, benzer çalışma saatlerine sahip ve düzenli bir yaşam süren kişiler arıyor. Bazı ilanlar yalnızca oda paylaşımını kapsarken bazıları çift kişilik yatağın iki kişi tarafından kullanılmasını öngörüyor.

Uygulama maliyeti düşürse de mahremiyet, güvenlik, uyku düzeni ve kişisel alan konusunda ciddi sorunlar yaratabiliyor. Buna rağmen düşük başlangıç ücretleriyle büyük şehirlerde yaşamaya çalışan Çinli gençler için kira tasarrufu önceliğini koruyor.

İş kaybı kirayı ağırlaştırdı

Pekin’de yaşayan 39 yaşındaki Morgan Pan, çalıştığı yapay zekâ girişiminin iflas sürecine girmesinin ardından gelirinin yarıdan fazla azalmasıyla yatak paylaşımına yöneldi. Pan, kira ve faturalar için ayda yaklaşık 1.200 yuan ödüyor.

Pan’ın oda arkadaşı da başarısız bir restoran yatırımı sonrasında borç yüküyle karşı karşıya kaldı. İki kiracı açısından ortak yaşam tercihi, arkadaşlık arayışından çok gelir kaybına karşı geliştirilmiş bir savunma yöntemi niteliği taşıyor.

Wang soyadını kullanan başka bir Pekin sakini ise çalıştığı inşaat mühendisliği şirketinin kapanmasının ardından işsiz kaldı. Aylık 1.750 yuan olan oda kirasını paylaşacak birini arayan Wang, yeni bir iş bulana kadar mali baskıyı azaltmayı hedefliyor.

Örneklerin ortak noktasını düşük ücret, işsizlik riski ve düzenli gelir konusundaki belirsizlik oluşturuyor. Oda paylaşımı artık yalnızca öğrencilerin veya kısa süreli çalışanların tercihi olmaktan çıkarak gelirini kaybeden yetişkinlerin de başvurduğu bir yönteme dönüşüyor.

Tüketim ve konut riski

Rutgers Üniversitesi Küresel Çalışma ve İstihdam Merkezi Direktörü Mingwei Liu, uygulamanın kent yaşamına aidiyet duygusu zayıflayan ve uzun vadeli gelir beklentisi bulunmayan bir kesimin durumunu yansıttığını belirtiyor.

Benzer tasarruf davranışlarının yayılması, hane halkı harcamalarını ve konut talebini sınırlayabilir. Ekonomik güvensizliğin evlilik kararlarını ertelemesi de Çin’in nüfus ve iç tüketim sorunlarını ağırlaştırabilecek riskler arasında gösteriliyor.

Çin ekonomisi 2026’nın ilk yarısında yüzde 4,7 büyüdü. Aynı dönemde tüketim mallarının perakende satışlarındaki artış yüzde 1,3’te kaldı. Haziran ayındaki yıllık artış ise yüzde 1 olarak gerçekleşti.

Güçlü ihracat ve sanayi üretimine rağmen tüketimdeki zayıflık, gelir kaygısının hanelerin harcama kararlarını baskıladığına işaret ediyor. Çinli gençlerin aynı yatağı paylaşmaya kadar uzanan tasarruf arayışı da bu temkinli davranışın günlük yaşamdaki en çarpıcı örneklerinden birini oluşturuyor.

Dünya

Ahbap Derneği için üç yönetim kayyumu görevlendirildi

Mahkeme kararına göre derneğe ait taşınmazların, araçların ve banka hesaplarında bulunan nakdi varlıkların yönetimi bağımsız kayyumlara bırakıldı.

Bu kapsamda Avukat Rıdvan Can, Avukat Mustafa Göktuğ Kaya ve Prof. Dr. Ahmet Kasım Han yönetim kayyumu olarak görevlendirildi.

Kararda ayrıca Ahbap Derneği’nin faaliyetlerinin sona erdiği, hesap ve mal varlıklarına tedbir konulduğu ve fesih sürecinin başlatıldığı belirtildi.

Mahkeme, Ahbap Derneği’nin bağlı iştiraklerinin ise TMSF yönetimindeki kayyum idaresine tabi tutulmasına karar verdi.

TMSF’nin kayyum olarak atandığı işletme ve şirketler şöyle:

- Ahbap Derneği İktisadi İşletmesi
- Ahbap Lojistik Gayrimenkul Danışmanlık ve İnşaat A.Ş.
- Zirve Müzik Yapım Organizasyon Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
- Globus Savunma Sanayi ve Bilişim A.Ş.
- Kanat Savunma Sanayi Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.
- Koşan Adam Müzik Yapım Menajerlik Hizmetleri Turizm Reklam Ses ve Işık Sistemleri Ltd. Şti.
- Koşan Trade Gıda Temizlik Ürünleri İthalat İhracat Ltd. Şti.
- Palmak Orman Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
- Kuraf Sahne Tasarım ve Organizasyon Ltd. Şti.
- Akberg Şirince Şarapçılık Hayvancılık Tarım Ürünleri Gıda Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- Sardes Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
- Sur Müzik Organizasyon Ses Işık Sistemleri Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
- Ulubey İç ve Dış Ticaret A.Ş.
- Dernek ve şirketler farklı kayyum yapılarıyla yönetilecek

Alınan kararla Ahbap Derneği’nin mal varlığı üzerindeki yönetim yetkisi mahkeme tarafından görevlendirilen üç kayyuma geçerken, derneğe bağlı ticari işletme ve şirketlerin yönetimi TMSF’ye bırakıldı.

Böylece soruşturma sürecinde derneğin kendisi ile iştiraklerinin yönetimi birbirinden ayrılmış oldu.

Dünya

Başarı sırası ve önceki yılların taban puanları tercihlerin temel ölçütleri olmayı sürdürse de artan maliyetler üniversite seçimini daha karmaşık hale getiriyor. Vakıf üniversitelerinin ücretleri, bursların devam koşulları, yurt imkanları ve başka şehirde yaşamanın maliyeti birçok aile açısından bölüm seçimi kadar önem taşıyor.

Kontenjan yaklaşık 47 bin azaldı

DW Türkçe'den Pelin Ünker'e konuşan eğitim uzmanı Salim Ünsal'ın hesaplamasına göre özel kontenjanlar hariç tutulduğunda geçen yıl yaklaşık 794 bin olan yükseköğretim kontenjanı bu yıl 747 bine indi. Yaklaşık yüzde 6'lık azalma hem devlet hem de vakıf üniversitelerine yansıdı.

Ünsal, kesintilerin ağırlıklı olarak düşük başarı sıralarından öğrenci alan vakıf programlarında yoğunlaştığını, bu nedenle geçen yıl hukuk, mühendislik ve diş hekimliğinde görülen ölçüde bir etki beklemediğini belirtiyor. Sınava başvuranların yaklaşık 150 bin, puanı hesaplananların ise 120 bin ile 130 bin kişi azalması kontenjan daralmasını kısmen dengeliyor.

Bölümlere yönelik talepte önemli bir değişiklik olmazsa başarı sıralamalarında olağan dışı hareketler beklenmiyor. Ancak tıp gibi üst sıralardan öğrenci alan programlarda birkaç bin kişilik kaymalar yaşanabileceği belirtiliyor.

Lisansın ortalama ücreti 573 bin TL

Ünsal'ın liste fiyatları üzerinden yaptığı hesaplamaya göre vakıf üniversitelerindeki bütün lisans ve ön lisans programlarının liste fiyatları bu yıl ortalama yüzde 31 arttı.

Dört yıllık lisans programlarının ortalama ücreti yüzde 34 artarak 428 bin 681 TL'den 573 bin 117 TL'ye çıktı. Bu tutar 2024'te 257 bin 854 TL'ydi. İki yıllık programların ortalaması ise yüzde 34 artışla yaklaşık 304 bin TL'ye ulaştı.

Programlar arasındaki fark çok daha yüksek.

Nişantaşı Üniversitesi Tıp Fakültesi için açıklanan liste fiyatı 3 milyon 740 bin TL'ye kadar çıkıyor. Ancak Ünsal, bu tür rakamların tercih ve kurum burslarıyla düşürülmesinin beklendiğini söylüyor.

Ünsal'a göre reel olarak en yüksek yıllık ücret ise Koç Üniversitesi'nde yaklaşık 2 milyon 180 bin TL, Sabancı Üniversitesi'nde yaklaşık 2 milyon 170 bin TL düzeyinde. Özyeğin Üniversitesi'ndeki bazı programlar ise 1 milyon 800 bin ile 1 milyon 900 bin TL arasında:

"Liste fiyatı başka, reel gerçek fiyat başka şekilde cereyan ediyor."

Hedef 80 milyar TL gelir

Vakıf üniversiteleri bu yıl 176 bin 80 öğrenci almayı planlıyor. Kontenjanların tamamının dolması ve ilave burs verilmemesi hâlinde liste fiyatları üzerinden yaklaşık 80 milyar 376 milyon TL'lik gelir ortaya çıkıyor.

Geçen yıl 193 bin 847 öğrenci hedeflenmiş ancak 145 bin 319 öğrenci yerleşmişti. Hedeflenen 66 milyar 179 milyon TL yerine yaklaşık 47 milyar 16 milyon TL'lik hacme ulaşılabildi. Tercih, başarı ve kardeş bursları nedeniyle fiili gelirin bu rakamın da altında kaldığı belirtiliyor.

Ünsal, baraj puanının kaldırılmasının ardından vakıf üniversitelerinin 2022-2024 arasında yüzde 96-98 doluluğa ulaştığını, başvuruların yeniden 2,5 milyon seviyesine inmesiyle doluluğun yaklaşık yüzde 75'e gerilediğini anlatıyor. Ünsal, bu yıl da ücretler ve ekonomik koşullar nedeniyle doluluğun yüzde 70-75 düzeyinde kalmasını bekliyor.

Öğrencilerin üçte ikisi yüzde 50 indirimli

2026 kontenjanlarının yüzde 14'ü tam burslu, yüzde 68'i yüzde 50 indirimli, yüzde 4'ü yüzde 25 indirimli ve yüzde 13'ü ücretli öğrenciler için ayrıldı. Geçen yıl yüzde 50 indirimli kontenjanların payı yüzde 70, ücretlilerin payı yüzde 9'du.

Ünsal, öğrencilerin yaklaşık üçte ikisinin yüzde 50 indirimli alınmasının vakıf üniversitelerinin gerçek fiyatlandırma modelini gösterdiğini söylüyor:

"Vakıf üniversitelerinin gerçek fiyatı aslında yüzde 50 ücretleri ne kadarsa o fiyatlar normalde."

Kılavuzdaki bursların yanında tercih, başarı, kardeş, mütevelli heyeti ve mezun olunan okula bağlı indirimler de uygulanıyor. Ünsal, bu bursların özellikle dolmayan programlara öğrenci çekme stratejisine dönüştüğünü belirtiyor.

Adayların bursun hazırlığı kapsayıp kapsamadığını, normal öğrenim süresince devam edip etmediğini, hangi koşullarda kesilebildiğini ve sonraki yıllardaki zamların hangi ücret üzerinden hesaplanacağını yazılı olarak öğrenmesi gerekiyor.

Barınma maliyeti öğrenci göçünü azaltıyor

Ünsal, ekonomik koşullar nedeniyle son iki üç yılda öğrencilerin başka şehre gitme eğiliminin belirgin biçimde azaldığını söylüyor. Ailelerin artık yalnızca üniversitenin akademik niteliğini değil, öğrencinin başka bir şehirde yaşayacağı toplam maliyeti de hesapladığını belirtiyor.

Özellikle İstanbul'da yaşayan aileler, başka şehirde devlet üniversitesinde okuyan bir öğrencinin yurt, kira, ulaşım ve beslenme giderleriyle İstanbul'daki yüzde 50 burslu bir vakıf üniversitesinin ücretini karşılaştırıyor.

Ünsal'ın aktardığı verilere göre İstanbul'dan bir yükseköğretim programına yerleşen öğrencilerin yaklaşık yüzde 76'sı kentte kalıyor. Ünsal, geçmişte ailelerin çocuklarının şehir dışında okumasını daha fazla teşvik ettiğini, son yıllarda ise ekonomik nedenlerle öğrencilerin yaşadıkları kentte kalmasının daha çok tercih edildiğini söylüyor.

İller arasındaki öğrenci hareketliliği de üniversite kapasitesine göre değişiyor. Ünsal'ın verdiği bilgiye göre Ordu, Osmaniye, Manisa ve Mardin gibi üniversite kapasitesi öğrenci talebini karşılamayan illerden daha fazla öğrenci başka şehirlere giderken, Gümüşhane, Ardahan, Burdur ve Çanakkale gibi üniversite kapasitesi yüksek iller dışarıdan öğrenci çekiyor.

Batman gibi bazı illerde ise ekonomik koşulların yanı sıra aile yapısı ve sosyolojik nedenlerle öğrencilerin yaşadıkları şehirde kalma eğilimi güçleniyor. Deprem bölgesinde uygulanan özel kontenjanlar da öğrencilerin kendi illerindeki üniversiteleri tercih etmesini artıran etkenler arasında gösteriliyor.

Kredi ve Yurtlar Kurumu'na (KYK) bağlı yurtlar en ekonomik seçenek olsa da kapasite bütün öğrencileri karşılamıyor. Köklü üniversitelerin bulunduğu Anadolu kentlerinde yurt altyapısı daha gelişmişken yeni kurulan üniversitelerin bulunduğu illerde, büyükşehirlerde ve çok sayıda vakıf üniversitesinde barınma sorunu sürüyor.

Bu nedenle adayların tercih yaparken yurdun üniversiteye ait olup olmadığını, ücretini, oda kapasitesini ve kampüse uzaklığını araştırması gerekiyor. KYK yurdu ise kesin bir imkan değil, başvuru sonucuna bağlı bir seçenek.

Lisans mezunu ilk işi 14 ayda buluyor

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 verilerine göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 74, ön lisans mezunlarınınki yüzde 66. Lisans mezunlarının ilk işi bulma süresi ortalama 14 ay, ön lisans mezunlarınınki ise 16 ay.

En yüksek kayıtlı istihdam oranı yüzde 95 ile tıpta. Tıbbı özel eğitim öğretmenliği, havacılık elektrik ve elektroniği, matematik mühendisliği ve hemşirelik izliyor. İlk işe girişin en hızlı olduğu lisans programı ise 2 ayla dil ve konuşma terapisi.

Ünsal, bu verilerin mutlaka incelenmesini ancak tek başına tercih ölçütü yapılmamasını öneriyor. Ünsal'a göre birkaç yüz mezun veren bölümle binlerce mezun veren programın istihdam oranlarının doğrudan karşılaştırılması yanıltıcı olabiliyor. Ayrıca yüksek istihdam oranına sahip bazı bölümlerin yalnızca birkaç üniversitede bulunduğunu hatırlatıyor:

"TÜİK'in istatistiklerine de mutlaka bakmalılar. Ama yine de genel olarak tek başına bakılacak bir parametre değil."

Mezunların yarıya yakını alanı dışında çalışıyor

TÜİK'e göre ücretli çalışan lisans mezunlarının yüzde 57'si eğitim aldığı alanla uyumlu bir meslekte çalışıyor. Ön lisans mezunlarında oran yüzde 51. En yüksek uyum yüzde 80 ile sağlık ve refah alanında, en düşük uyum ise yaklaşık yüzde 20 ile sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyonda görülüyor.

Ortalama kazancın en yüksek olduğu lisans bölümü pilotaj. Pilotajı matematik, uzay, uçak ve kontrol ve otomasyon mühendislikleri izliyor. Ön lisansta ilk sırada uçak teknolojisi bulunuyor.

İstenmeyen bölüm listeye yazılmamalı

Ünsal, tercih sürecinde adayların çoğunlukla bölümün popülerliğine, çevrelerindeki talebe ve puanlarının yetip yetmeyeceğine odaklandığını söylüyor. Adayların önemli bölümü için temel soru, "Yerleşebilir miyim?" oluyor.

Buna karşılık Ünsal, "Bu bölüm kişilik özelliklerime, ilgime ve yeteneğime uygun mu?", "Bu alanda nasıl bir kariyer kurabilirim?" ve "Dünyada bu mesleğe gelecekte ne kadar ihtiyaç duyulacak?" sorularının daha az sorulduğunu belirtiyor. Ünsal'a göre yalnızca bir programın "önünün açık" olması, mezuniyetin ardından hızlı ve sorunsuz biçimde işe geçileceği anlamına gelmiyor.

Ünsal, yalnızca açıkta kalmamak için yapılan tercihlerin öğrenciyi istemediği bir bölümde mutsuz bir eğitim hayatına ve sonrasında istemediği bir mesleğe sürükleyebileceğini söylüyor. Bu nedenle gerekirse bir yıl daha hazırlanmanın, yıllarca sevmediği bir alanda eğitim görmekten daha doğru bir seçenek olabileceğini belirtiyor.

"Psikolojik boyut daha önemli"

Ünsal, puan ve başarı sırasının tercih sürecinin yalnızca matematiksel bölümünü oluşturduğunu, psikolojik ve pedagojik boyutun daha önemli olabildiğini söylüyor.

Adaylara mümkünse üniversiteleri yerinde görmelerini, programların ders içeriklerini incelemelerini ve mezunların çalışma alanlarını araştırmalarını öneriyor.

Ünsal'a göre tercihin yalnızca kamuya atanma ihtimaline dayandırılmaması da önemli. Bir mesleğin hangi becerileri gerektirdiği, çalışma koşulları, işe geçiş süresi ve gelir düzeyi de tercih öncesinde değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.

Ayrıca mezuniyetin ardından kendi işini kurma ya da girişimcilik imkanı sunup sunmadığının da göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtiyor.

İki yıllık programların peşinen dışlanmamasını, popüler bölümlerdeki yığılma yerine adayın becerileriyle örtüşen seçeneklerin araştırılmasını öneren Ünsal, yapay zeka veya teknolojiyle ilişkilendirilen bazı programların doğrudan "geleceğin mesleği" ilan edilmesini ise doğru bulmuyor.

Tercih sürecinin yalnızca puanların programlarla eşleştirilmesinden ibaret olmadığını belirten Ünsal'a göre öğrencilerin, okuyacakları bölümün kendi becerilerine ne kadar uygun olduğunu ve o bölümle nasıl bir gelecek kurabileceklerini de değerlendirmeleri gerekiyor:

"Tercih listesine girecek her programın mutlak surette öğrencinin zihninde bir karşılığının, hayalinde bir karşılığının olması gerekiyor."

Ekonomim

2009 yılında, teşvik mevzuatının değişerek, yeni yatırımlardan elde edilen kazançlara farklı oran uygulamasının yapılmasına başlanmasıyla birlikte, kurum kazançlarının kaynakları itibariyle ayrılması gereği doğdu. Teşvik belgesi sayısına bağlı olarak, birden fazla kazanç tespiti gerekti. Uygulama zorlukları da bu noktadan itibaren başladı. Yaklaşık çeyrek asırdır bu zorluk devam ederken, bu zorluğun bir şekilde kolaylaştırılması ihtiyacı varken, teşvik belgeli her yatırımdan elde edilen kazanca ek olarak, üretim ve ihracattan elde edilen kazançlara da farklı oranlar uygulanması söz konusu oldu. Sonuçta, kurumlar vergisi uygulamasının en kolay maddeleri, en zor maddeleri haline geldi.

Son düzenlemeler

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32. maddesinde;

- Önce 2022 yılında 7351 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, kurumların ihracattan ve üretim faaliyetinden elde ettikleri kazançlarına uygulanacak kurumlar vergisi oranının 1 puan indirimli uygulanması öngörüldü,

- Daha sonra, 2023 yılında yapılan değişiklikle ihracattan elde edilen kazançlara uygulanan 1 puanlık indirim 5 puana çıkartıldı,

- En sonunda da 2026 yılında yapılan değişiklikle, kurumlar vergisi oranının, üretim faaliyetinden elde edilen kazançlar için % 12,5 olarak uygulanması hükme bağlandı.

Son düzenleme, 2027 yılı ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara uygulanmak üzere, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Zorluk ne?

Yukarıda da belirttiğim gibi, farklı kaynaklardan doğan kazançlara farklı oran uygulaması, son derece zor. Hiçbir işletmede, bu hesabın yüzde yüze doğru tespiti mümkün değil. 2009 yılından beri bütün yatırımcı kurumlarda, son birkaç yıldır da üretici ve ihracatçı kurumlarda bu zorluğu yaşayarak gördük.

Şimdi ne değişti derseniz, üretici kurumlarda, kurumlar vergisi oranının % 12,5 gibi oldukça düşük belirlenmesi, konuyu daha da önemli hale getirdi.

Farklı kazanç tespitinde zorluk hangi alanlarda?

Konunun işi zorlaştıran birden çok boyutu var. Özellikle üretim faaliyetinden elde edilen kazançlarda; birden fazla mal üretiliyorsa, malların bir kısmı iç piyasaya bir kısmı yurt dışına satılıyorsa, üretim süreçleri iç içeyse, üretilen ve ihraç edilen malların aynı zamanda alım-satımı yapılıyorsa, yurt dışına ve yurt içine satılan malların bir kısmı teşvik belgeli yatırımlar sonucu üretiliyorsa ve daha birçok duruma bağlı olarak kazanç tespiti zorlaşıyor. Hem satılan malın maliyetinin belirlenmesinde, hem ortak gider ve gelirlerin dağıtımında yapılan varsayımlar ve farklı uygulamalar, faaliyet gelirinin çok farklı hesaplanabilmesi sonucunu yaratabilir durumda.

Anlayacağınız, konu çok boyutlu. Her bir faaliyet için gayrisafi hasılatı ve doğrudan giderleri ayrıca tespit etmek ve hesaplamak mümkün olsa da, ki bu da çoğu zaman kolay değil, varsayıma dayalı kabullerle ilerlemek gerekiyor, bu da tartışmaya açık bir sonuç yaratıyor.

Söylediğim gibi konu çok boyutlu. Bugün bunlardan belki de en az sorunlu olan bir boyuttan, faiz ve kur farkları gibi üretim ve ihracatla ilgisi doğrudan olmayan pasif gelir unsurlarının durumundan kısaca bahsedeyim, diğer konulara başka makalelere bırakayım.

Gelir İdaresi’nin yorumu

Gelir İdaresi, faiz, kur farkı ve benzeri gelirleri, kapsamdaki faaliyetlerden doğan alacakların tahsil tarihine kadar olan kısım ve sonraki dönemlere ilişkin kısım olarak ayırıyor. Tahsilata kadar olan kısmı, indirimli oran uygulaması kapsamında görüyor, sonraki üretim ve ihracattan doğan kazanç olarak görmüyor.

Benzer uygulamalarda

kazanç tespiti

Kaynağına göre kazanç tespitinin yapıldığı birçok örnek uygulama var. Serbest bölge kazanlarının, Türk Uluslararası Gemi Siciline (TUGS) kayıtlı gemilerin işletilmesinden doğan kazançların, teknoloji geliştirme bölgelerinde elde edilen kazançların tespiti yaygın örnekler. Bu faaliyetlerden elde edilen kazancın nasıl tespit edileceği, pasif gelir unsurlarının faaliyet geliri olup olmadığı konuları, en azından teorik olarak artık netleşmiş durumda.

Örnek olarak saydığım faaliyetlerden elde edilen kazancın nasıl tespit edileceği konusunda en ayrıntılı açıklama, serbest bölge kazancının tespitiyle ilgili olarak, 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde yer alıyor.

Tebliğde özetle;

- Serbest bölgelerde yürütülen faaliyetlerden doğan alacaklara ilişkin kur farkı ve vade farkı gelirlerinin istisna kapsamında değerlendirileceği,

- Bölgede yürütülen faaliyetlerden elde edilen hasılatın, bu faaliyet çerçevesinde yapılacak ödemelerde kullanılıncaya kadar geçici olarak serbest bölgelerde, örneğin mevduat hesaplarında değerlendirilmesinden doğan gelirlerin de istisnadan yararlanabileceği,

- Bu çerçevede örneğin; merkezi Ankara’da bulunan şirketin serbest bölgede faaliyet gösteren şubesinin, bölgedeki üretim faaliyeti çerçevesinde 15 Nisan 2007 tarihinde elde ettiği hasılatının 4 Haziran 2007 tarihinde yapacağı borç ödemesine kadar repoda değerlendirilmesi halinde, bahse konu repo işleminden elde edilen gelirlerin istisnadan yararlanabileceği açıklanmış.

Tebliğde benzer açıklama, TUGS’a kayıtlı gemilerle yapılan deniz taşımacılığı faaliyetlerinden elde edilen kazançlar bölümünde de tekrarlanmış. Tebliğde, anılan faaliyetler nedeniyle doğan alacaklara ilişkin kur farkı ve vade farkı gelirlerinin kurumlar vergisinden istisna edilmesinin mümkün olduğu, kapsamdaki faaliyetle ilişkili olmaksızın elde edilen kur farkı, vade farkı gelirleri ile faiz, repo ve benzeri faaliyet dışı gelirler için söz konusu istisnanın uygulanamayacağı belirtilmiş.

Tebliğde yer alan açıklamalar Kanun’a uygun mu?

Genel Tebliğde serbest bölge faaliyet kazancının tespitiyle ilgili olarak yapılan açıklamalar uzun süredir uygulanıyor. Tebliğde yer alan açıklamaların istisna kazanç tutarını Kanun’a aykırı olarak sınırladığına ilişkin iddialar geçmişte yargıya taşındı ve açıklamaların Kanun’a uygun olduğu uzun yargılama süreci sonunda netleşti. İstisna kazancı, faaliyete ilişkin alacağın tahsilinden sonraki sürece de taşıyan kısım eskiden beri bu haliyle uygulanıyor.

Bu çerçevede Tebliğde yer alan açıklamaları gelinen noktada tartışmaya gerek yok.

Genel Tebliğde, TUGS’a kayıtlı gemilerin işletilmesinden elde edilen kazançla ilgili açıklamalar konusunda da bir tartışma yok. Bu konudaki açıklamalar serbest bölge kazançlarıyla ilgili açıklamalar kadar net olmasa da, serbest bölge kazançlarıyla ilgili açıklamalarla çelişmediğini düşünüyorum. Tebliğde, faaliyetle ilişkili olmayan pasif gelirlerin kapsamda olmadığı açıklanmış, faaliyetle doğrudan ilgili olan ancak alacağın tahsilinden sonraki döneme ilişkin pasif gelirlerin istisna kapsamında olup olmadığı ise açıklanmamış. Serbest bölgelerde yapılan faaliyetlerden doğan alacakların kısa süreliğine değerlendirilmesinden kaynaklanan pasif gelirlerin de faaliyet geliri olduğuna ilişkin açıklamaya bu bölümde yer verilmemiş.

Üretim ve ihracat kazançlarıyla ilgili yeni açıklama istisna tutarını sınırlıyor

Yukarıda bahsettiğim gibi, ihracat ve üretim faaliyeti kapsamında elde edilen ve indirimli kurumlar vergisi uygulanacak kazanç tutarının tespitiyle ilgili olarak Tebliğde yapılan açıklamada, faaliyet kapsamında doğan alacaklara isabet eden faiz, kur farkı ve benzeri pasif gelirler istisna kazanç kapsamında kabul ediliyor. Alacağın tahsili sonrasında elde edilen benzer gelirler faaliyet kazancı sayılmıyor.

Uzun yıllardır benzer düzenlemeler için uygulanan ve gelinen noktada artık netleşen bir yorum, yeni düzenleme kapsamında kabul görmüyor.

Yeni yorum çok sınırlı bir uygulamaya mı yol açar yoksa önemli tutarlara ulaşan bir etki mi yaratır sorusuna cevabı Tebliğde yer alan örnek üzerinden vermek mümkün. Tebliğde serbest bölge faaliyet kazancının tespitiyle ilgili bölümde konu açıklandıktan sonra, bir örnek veriliyor.

Yukarıda özetlediğim örnekte, merkezi Ankara’da bulunan şirketin serbest bölgede üretim yapan şubesinin, bu faaliyet çerçevesinde 15 Nisan 2007 tarihinde elde ettiği hasılatının 4 Haziran 2007 tarihinde yapacağı borç ödemesine kadar repoda değerlendirilmesi halinde, repo işleminden elde edilen gelirlerin istisnadan yararlanabileceği belirtiliyor. Yani alacağın tahsilinden sonra, tahsil edilen tutarın birbuçuk ayı geçen bir süreyle değerlendirilmesinden doğan gelir de istisna kazanç kapsamında değerlendiriliyor. Birbuçuk aylık faiz veya kur farkı gelirinin önemsenmemesi gerektiği söylenemez. Sadece bu örnek bile, üretim ve ihracat kazançlarında indirimli oran uygulamasıyla ilgili yeni açıklamanın, Kanun’la getirilen indirimli oran avantajının azımsanmayacak ölçüde sınırlandığını açıkça gösteriyor. Bu sınırlama elbette çok önemli ancak bence daha önemli konu, yıllardır yapılan bir yorumun, aynı nitelikli bir başka düzenleme için neden yapılmadığı, yaygın bir ihtilafa yol açacak böyle bir uygulamaya neden gidildiği.

Son söz

Üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlara indirimli oran uygulaması birkaç yıldır yapılıyor. Ancak standart oran ile indirimli oran arasında önümüzdeki yıl önemli bir fark oluşacak. Bu denli büyük fark, riskin yönetilmesini daha da zorlaştıracak. Bu çerçevede, 2027 yılı başına kadar zamanın iyi değerlendirilmesini, İdarenin tartışmalı konuları netleştirmeye çalışmasını, kurumların da kazanç tespitine yönelik hazırlık yapmalarını öneririm.

Bir sonraki makalede, ortak giderlerin dağıtımı.

HAK – İŞ Genel Başkanı Mahmut Arslan, bölgesel asgari ücreti isteyenlerin kafasının arka planında İstanbul’daki işçiyi Hakkari’deki ücretle çalıştırmak olduğunu iddia etti. Arslan, bazı şirketlerin merkezlerinin başka fabrikalarının başka ilde olduğuna dikkat çekerek, merkezi Hakkari, Van, Diyarbakır gibi illerde olan şirketlerin bu iller için belirlenecek asgari ücreti İstanbul’daki fabrikasında çalışan işçiye uygulayabileceğini söyledi.

DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu da bölgesel asgari ücretin Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ifade etti.

SEKTÖREL VE BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET ULUSAL ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA OLAMAZ

Dünyadaki uygulamalar, bölgesel ve sektörel asgari ücretin genelde ulusal asgari ücretin üzerinde olduğunu gösteriyor. Dikkat çeken bir diğer husus ise özellikle sektörel asgari ücretlerin sendikalarla yürütülen toplu pazarlıklarla belirlenmesi.

ABD’de bile eyaletlerin belirlediği asgari ücret ulusal düzeyde belirlenen asgari ücretin altına inemiyor. Bazı şehirlerde ise eyalet için belirlenen asgari ücretin de üzerinde zorunlu asgari ücret belirlenebiliyor.

Avrupa Birliği üyesi ülkelerde sektörel asgari ücretler ulusal asgari ücretin altında olmamak üzere genellikle toplu sözleşmeler ile belirleniyor. Bir sektörde sendikalar ile işverenler arasında imzalanan toplu sözleşme, o sektördeki diğer iş yerlerine de teşmil ediliyor.

TÜRKİYE’DE ORTALAMA ÜCRET BÖLGELERE GÖRE DEĞİŞİYOR

Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilen prime esas kazançlara göre, 2025 yılında Türkiye’de işçiler için uygulanan ortalama brüt ücret kamuda 75.327 TL, özel sektörde 50.194 TL, Türkiye genelinde ise 53.565 TL oldu. 2025 yılında brüt asgari ücret 26.005,50 TL uygulandı. Buna göre, işçilerin ortalama ücreti Türkiye genelinde asgari ücretin 2,06 katı olurken, kamuda 2,90 katı, özel sektörde ise 2,09 katı olarak gerçekleşti.

EN DÜŞÜK ASGARİ ÜCRET MARDİN’DE

Türkiye’de 2025 yılı itibarıyla özel sektörde en düşük ortalama ücret asgari ücretin sadece yüzde 16 üzerinde olmak üzere Mardin’de verildi. Mardin’de işçilerin ortalama brüt ücreti 30.074 TL’de kaldı. Mardin ile birlikte Bitlis, Giresun, Kars, Muş, Sinop, Tokat, Tunceli, Şanlıurfa, Van, Bayburt, Batman ve Şırnak’ta özel sektördeki işçilere ödenen ortalama ücret asgari ücretin yüzde 10 ila yüzde 30 fazlası oldu. Söz konusu 13 il, Türkiye’de ortalama ücretin en düşük olduğu iller arasında yer alıyor.

22 İLDE ASGARİ ÜCRETİN YÜZDE 40 – 50 FAZLASI ÜCRET UYGULANIYOR

Aralarında Afyonkarahisar, Aydın, Denizli, Edirne, Kahramanmaraş gibi illerin de bulunduğu 22 ilde özel sektördeki işçilerin ortalama ücreti asgari ücretin yüzde 40 ila 50 fazlası oldu.

Çorum, Erzincan, Erzurum, Hatay, Gaziantep, Yozgat ve Ardahan’da özel sektördeki ortalama ücretler asgari ücretin yüzde 50 ile 60 fazlası olarak gerçekleşti. Sanayi bakımından Türkiye’nin önde gelen illerinden Gaziantep’te ortalama ücretin düşük olması dikkat çekti.

Adana, Balıkesir, Kayseri, Konya, Kütahya, Muğla, Aksaray, Karaman ve Osmaniye’de özel sektör işçilerinin ortalama ücreti asgari ücretin yüzde 60 ila 70 fazlası olarak gerçekleşti. Bu iller tarım, sanayi ve turizmde ön plana çıkıyor.

Antalya, Çanakkale, Yalova ve Düzce’de özel sektör işçilerinin ortalama ücreti ise asgari ücretin yüzde 70 ila 80 fazlası oldu.

EN YÜKSEK ÜCRET KOCAELİ’DE

Bolu, Mersin, Kırşehir ve Zonguldak’ta özel sektör işçilerinin ortalama ücreti asgari ücretin yüzde 80 ila 90’ı olarak gerçekleşti. Kırşehir’in sanayisi güçlü çoğu ili geride bırakması dikkat çekti.

Bursa, İzmir, Kırklareli, Manisa, Kırıkkale ve Karabük’te özel sektör işçilerinin ortalama ücreti Türkiye ortalamasına yakın, asgari ücretin yüzde 90 ile 100 fazlası oldu.

Asgari ücretin yüzde 100 ve daha fazlası olan iller ise Ankara, Bilecik, Çankırı, Eskişehir, İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Tekirdağ oldu. Türkiye genelinde özel sektörün işçisine en yüksek ücret verdiği il asgari ücretin yüzde 154 fazlası ile Kocaeli oldu. Bu ili yüzde 130 fazla ile İstanbul, yüzde 124 ile Ankara izledi.

Kocaeli'de özel sektör işçilerinin ortalama ücretinin diğer illere göre açık ara yüksek olması, bu ilde sendikalaşma oranının yüksek olmasından kaynaklanıyor. Kocaeli, sendikalı işçi oranının en yüksek olduğu il özelliğine sahip bulunuyor.

TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen ancak henüz Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmeyen torba kanunun en dikkat çekici düzenlemelerinden biri, 14’üncü maddesidir. Bu madde ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81’inci maddesinin başlığındaki Devlet katkısı ibaresi çıkarılmakta, daha da önemlisi aynı maddenin üçüncü fıkrası tamamen yürürlükten kaldırılmaktadır.

5510 sayılı Kanun’un 81’inci maddesinde uzun vadeli sigorta kolları olarak adlandırılan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için prim oranı yüzde 21, genel sağlık sigortası primi ise yüzde 12,5 olarak belirlenmiştir. Başka bir ifadeyle, devlet katkısının hesabına esas alınan toplam prim oranı yüzde 33,5’tir. (Bu oranlara kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin yüzde 2,25’lik prim ile işsizlik sigortası primi dâhil değildir.)

2008 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle devlet, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun tahsil ettiği bu primlerin dörtte biri oranında Kuruma ayrıca katkı yapmaya başlamıştır. Hesaplama yapıldığında devlet katkısı; malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bakımından yüzde 5,25, genel sağlık sigortası bakımından ise yüzde 3,125 olmak üzere toplam yüzde 8,375’e ulaşmaktadır.

Burada özellikle altı çizilmesi gereken husus şudur: Bu katkı, işçi ve işveren tarafından ödenen primlerin içinden ayrılan bir pay değildir. İşçi ve işveren tarafından ödenen yüzde 33,5 oranındaki primler Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tahsil edilmekte, bunun üzerine devlet kendi bütçesinden ayrıca hesaplanan katkıyı Kuruma aktarmaktadır. Dolayısıyla yalnızca bu primler dikkate alındığında, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kasasına fiilen yüzde 33,5 değil, yaklaşık yüzde 41,875 oranında kaynak girmektedir.

Değişen ne?

Kanun teklifinin gerekçesine bakıldığında, devlet katkısının tamamen kaldırılmasının değil, bütçeden Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan transferlerin sadeleştirilmesinin amaçlandığı ifade edilmektedir. Gerekçeye göre Kurumun nakit ihtiyacı bugün iki ayrı bütçe kalemi üzerinden karşılanmaktadır. Bunlardan biri devlet katkısı, diğeri ise açık finansman kalemidir. Yeni düzenlemeyle aynı mahiyette olduğu belirtilen bu iki ödeme tek kalem altında toplanacak, böylece bütçe kalemlerinin izlenebilirliğinin ve değerlendirme süreçlerinin etkinliğinin artırılması hedeflenmektedir.

Bu gerekçe, bütçe tekniği bakımından ilk etapta makul görünebilir. Ancak burada cevaplanması gereken önemli bir soru bulunmaktadır. Yaklaşık 20 yıldır kanunda açıkça düzenlenen ve devletin sosyal güvenlik sistemine katkısını gösteren bir hükmün tamamen yürürlükten kaldırılması gerçekten sadece teknik bir sadeleştirme midir? Yoksa devlet katkısının kanuni dayanağının kaldırılması, sosyal güvenlik finansmanında farklı bir anlayışın da işareti midir?

Aynı amaca hizmet ediyor olmaları, kanunda açıkça düzenlenmiş bir devlet katkısı yükümlülüğünün tamamen kaldırılmasını haklı kılar mı?

Kanun teklifinin gerekçesinde, devlet katkısının fiilen sona erdirilmediği; yalnızca Sosyal Güvenlik Kurumu’na merkezi yönetim bütçesinden yapılan transferlerin devlet katkısı ve açık finansman şeklindeki iki ayrı bütçe kalemi yerine tek kalem altında toplanmasının amaçlandığı belirtilmektedir. Başka bir ifadeyle, SGK’ya bütçeden kaynak aktarımı devam edecek; değişen, bu aktarımın bütçe içindeki sınıflandırması olacaktır.

Bütçe tekniği bakımından aynı amaca hizmet eden ödemelerin tek kalem altında izlenmesi elbette tartışılabilir ve hatta kamu mali yönetimi açısından tercih edilebilir bir yöntem olarak görülebilir. Ancak burada tartışılması gereken mesele muhasebe tekniği değil, hukuk tekniğidir.

Çünkü 5510 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırılması öngörülen 81’inci maddesinin üçüncü fıkrası, yalnızca bütçede yer alan bir muhasebe kalemini tarif etmemekte; devletin Sosyal Güvenlik Kurumu’na belirli bir ölçüte bağlı olarak katkı yapacağını kanun düzeyinde hüküm altına almaktadır. Dolayısıyla bugün bütçeden SGK’ya transfer yapılmaya devam edecek olması, bu hükmün kaldırılmasının hukuki önemini ortadan kaldırmamaktadır. Kanuni düzenleme ile bütçe uygulaması aynı şey değildir.

Bu nedenle asıl soru şudur: Eğer amaç gerçekten sadece bütçe kalemlerini sadeleştirmek ve aynı mahiyetteki ödemeleri tek başlık altında toplamak ise, bunun için devlet katkısını düzenleyen kanun hükmünün tamamen yürürlükten kaldırılması zorunlu mudur? Devlet katkısına ilişkin kanuni güvence korunurken bütçe sınıflandırmasının değiştirilmesi mümkün değil miydi?

Kanun teklifinin gerekçesi bu sorulara açık bir cevap vermemektedir. Oysa hukuk devletinde önemli olan yalnızca bütçeden ne kadar kaynak aktarıldığı değildir. En az onun kadar önemli olan, bu aktarımın hangi hukuki dayanağa yaslandığı ve devletin sosyal güvenlik sistemine katkı yükümlülüğünün kanun düzeyinde açıkça korunup korunmadığıdır.

Nitekim Prof. Dr. Aziz Çelik de BirGün’de yayımlanan değerlendirmesinde, SGK’ya merkezi yönetim bütçesinden kaynak aktarımının sona ermeyeceğini; devlet katkısı ile açık finansman adı altında yapılan transferlerin tek bütçe kaleminde toplanmasının amaçlandığını belirtmektedir. Bu tespit önemlidir. Ancak hukuki açıdan tartışılması gereken husus, bütçeden SGK’ya kaynak aktarımının devam edip etmeyeceğinden ziyade, devlet katkısını düzenleyen kanun hükmünün yürürlükten kaldırılmasının ne anlama geldiğidir. Çünkü kanunla öngörülmüş bir mali yükümlülüğün bütçe uygulamasından bağımsız bir hukuki değeri bulunmaktadır.

Sonuç olarak

Kanun teklifinin gerekçesi, yapılan değişikliğin yalnızca bütçe tekniğine ilişkin bir sadeleştirme olduğunu ileri sürmektedir. Gerçekten de SGK’ya merkezi yönetim bütçesinden kaynak aktarımının tamamen sona ereceğini söylemek doğru değildir. Ancak hukuki açıdan tartışılması gereken husus da bu değildir.

Asıl mesele, yaklaşık yirmi yıldır kanunda açıkça yer alan ve devletin sosyal güvenlik sistemine katkısını belirli bir ölçüte bağlayan bir yükümlülüğün neden kanun metninden çıkarıldığıdır. Eğer amaç yalnızca devlet katkısı ile açık finansman kalemlerini tek başlık altında toplamak idiyse, devlet katkısını düzenleyen hükmün korunarak aynı sonuca ulaşılması da mümkündü. Kanun teklifinin gerekçesi, neden böyle bir yöntemin tercih edilmediğini ortaya koymamaktadır.

Bunun yanında, devlet katkısının bütçede ayrı bir kalem olarak değil de açık finansman içinde değerlendirilmesi, sosyal güvenlik sisteminin kamuoyu nezdinde sürekli bütçe desteğine ihtiyaç duyan veya kamuya yük oluşturan bir yapı olarak algılanmasına da zemin hazırlayabilir. Oysa sosyal güvenlik, niteliği gereği kamusal finansmanla desteklenmesi gereken anayasal bir sosyal güvenlik hakkının kurumsal güvencesidir. Bu nedenle bütçeden yapılan katkının nasıl adlandırıldığı kadar, hangi hukuki güvenceye dayandığı da önem taşımaktadır.

Son tahlilde tartışılması gereken husus, SGK’ya bütçeden kaynak aktarımının devam edip etmeyeceği değil; devletin sosyal güvenlik sistemine katkısını düzenleyen kanuni güvencenin neden ortadan kaldırıldığıdır. Hukuk devletinde kanunlar yalnızca mali işlemleri düzenlemez; aynı zamanda devletin üstlendiği yükümlülükleri de güvence altına alır. Bu nedenle yaklaşık yirmi yıldır yürürlükte bulunan bir kanun hükmünün kaldırılması, yalnızca teknik bir bütçe düzenlemesi olarak görülemez.

Çünkü bazen bir kanun hükmünün yürürlükten kaldırılması, bütçedeki rakamların ifade edemeyeceği kadar güçlü bir hukuk politikası tercihidir.

• Gerçek ve tüzel kişilere ait olup yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının Türkiye’ye getirilmesi, milli ekonomiye kazandırılması ve gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerince kanuni defter kayıtlarına alınması,
• Yurt içinde bulunan ancak gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının bildirilmesi ve kayıt altına alınması,
• Yurt içinde bulunan madde kapsamındaki varlıkların gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlarca bildirilmesi,

imkânı getirilmiştir.

Düzenleme ile getirilen imkânlara ilişkin açıklamaların yer aldığı “Rehber” ile "İnfografikler" hazırlanarak kullanıma sunulmuştur.

Bu Rehberde;

• Yurt dışında/yurt içinde hangi varlıkların bildirime konu edilebileceği,
• Düzenlemeden kimlerin yararlanabileceği,
• Varlıkların ne zamana kadar ve nereye bildirilebileceği,
• Bildirilen yurt dışı varlıkların ne zamana kadar Türkiye’ye getirileceği,
• Bildirilen varlıkların kanuni defterlerde nasıl gösterileceği,
• Taahhüt süresine ve bildirim tarihine göre uygulanacak vergi oranları,
• Bildirilen varlıklar nedeniyle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması için hangi şartların sağlanması gerektiği,

gibi konularda açıklamalara ve örneklere yer verilmiştir.

Kanunun ve Genel Tebliğin uygulanmasına ilişkin açıklamalara ve ayrıntılı bilgilere:

• Başkanlığımızın internet sitesinden (www.gib.gov.tr),
• Başkanlığımızın doğrulanmış sosyal medya hesaplarından,
• Vergi İletişim Merkezi’nden (VİMER) yurt içi aramalar için 189, yurt dışı aramalar için ise 0090–312-189-1122 numaralı telefon hattından,

ulaşabilirsiniz.

Söz konusu Genel Tebliğe ulaşmak için tıklayınız.

Rehbere ulaşmak için tıklayınız.

İnfografikler için tıklayınız.

Apple'ın iPhone Yükseltme Programı'nın yerini alacak yeni sistemde sadece iPhone değil, Mac ve iPad gibi diğer ürünler de kapsama alınıyor.

Kira süresi ürüne göre değişecek

Ürün gruplarına göre farklı kiralama süreleri belirleyen Apple, iPhone ve Apple Watch modelleri için 12-24 ay, Mac ve iPad modelleri ise 24-36 ay süre tanıyor.

Hangi ürünler kiralanabilecek?

Yeni sistem kapsamında şu modeller ve ürünler kiralanabilecek:

iPhone 17 serisi
iPhone Air
Apple Watch Series 11
Apple Watch Ultra 3
MacBook Air
MacBook Pro
iMac
Mac Studio
iPad Air
iPad Pro
iPad mini

iPhone 16, MacBook Neo, giriş seviyesi iPad ve Apple Watch SE ise programa dahil edilmeyecek.

Apple kiralama ücretleri ne kadar?

Apple'ın internet sitesindeki bilgilere göre en düşük iPhone kiralama ücreti aylık 17,99 dolar seviyesinden başlıyor. Önceki yükseltme programında ise aylık ödeme yaklaşık 42 dolar düzeyindeydi.

Amaç satın alma yerine abonelik algısı oluşturmak

Şirket, kullanıcıların iPhone veya Mac'i tek seferde büyük bir harcama olarak görmek yerine aylık ödemeyle kullanılan bir abonelik hizmeti gibi değerlendirmesini hedefliyor. Bu strateji, kullanıcıların telefonlarını daha uzun süre değiştirmeye başlamasıyla da örtüşüyor. Reviews.org araştırmasına göre ABD'de ortalama bir kullanıcı telefonunu yaklaşık 22 ay kullanıyor.

Daha pahalı iPhone'lar yolda

Apple'ın önümüzdeki dönemde ise cihaz fiyatlarını artırması bekleniyor. Şirket geçen ay bellek maliyetlerindeki yükseliş nedeniyle bazı Mac ve iPad modellerinin fiyatlarını artırmıştı.

TechInsights Başkan Yardımcısı Mike Howard ise yeni nesil iPhone fiyatlarının 1.500 dolar seviyesine çıkabileceğini öngörüyor.

Apple'ın yeni kiralama programı da, Eylül ayında tanıtılması beklenen yeni iPhone serisi ve ilk katlanabilir iPhone öncesinde kullanıcıların artan fiyatlardan daha az etkilenmesini amaçlayan önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Dünya

Spot altın, ons başına 4.029,08 dolarda büyük ölçüde değişim göstermedi. ABD'de ağustos vadeli altın kontratları ise yüzde 0,2 değer kaybederek 4.028,10 dolara geriledi.

Fed şahin kalırsa altında düşüş baskısı sürebilir

Bloomberg HT'de yer alan habere göre OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, “Altının seyri büyük ölçüde bugünkü FOMC toplantısına bağlı. Son dönemdeki düşüş eğiliminin tersine dönmesi için Fed’in daha az şahin bir söylem benimsemesi gerekiyor” dedi.

Fed’in faiz kararı TSİ 21.00’de açıklanacak, Fed Başkanı Kevin Warsh ise TSİ 21.30’da konuşacak.

Piyasalar Fed'in faizi sabit tutmasını bekliyor, eylülde artırım ihtimali güçleniyor

FedWatch verilerine göre piyasalar, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) bu toplantıda faiz oranlarını sabit bırakmasına yüzde 70 olasılık tanırken, 25 baz puanlık faiz artışı ihtimali yüzde 30 seviyesinde fiyatlanıyor. Öte yandan yatırımcılar, eylül ayındaki toplantıda 25 baz puanlık faiz artışı olasılığını ise yüzde 76 olarak öngörüyor.

BoE ve BoJ'dan faiz değişikliği beklenmiyor, gözler enflasyon mesajlarında

İngiltere Merkez Bankası (BoE) ile Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) bu hafta gerçekleştirecekleri para politikası toplantılarında faiz oranlarını sabit tutmaları bekleniyor. Ancak her iki merkez bankasının da yükselen enflasyon risklerine karşı temkinli mesajlar vermesi öngörülüyor.

Enflasyona karşı korunma aracı olarak görülen altın, yüksek faiz ortamında baskı altında kalmaya devam ediyor. Çünkü artan faiz oranları, faiz getirisi sağlamayan altını elde tutmanın fırsat maliyetini yükselterek yatırımcıların ilgisini azaltabiliyor.

ABD ile İran arasında füze gerilimi tırmanıyor

ABD ordusu, İran'ın Orta Doğu'daki ABD güçlerine yönelik fırlattığı çok sayıda balistik füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı. İran Devrim Muhafızları ise Ürdün'deki bir ABD hava üssü ile ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nı hedef alan balistik füze saldırıları gerçekleştirdiklerini duyurdu.

Petrol fiyatları, ABD'de ham petrol stoklarının azalmasının arz endişelerini artırmasıyla yükselişini sürdürdü.

Commerzbank altın tahminini düşürdü, gümüşte yükseliş beklentisini korudu

Commerzbank, yıl sonu altın fiyatı tahminini ons başına 4.500 dolara indirirken, gümüş fiyatlarının yıl sonunda ons başına 67 dolara ulaşmasını beklediğini açıkladı.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Spot gümüş yüzde 0,9 yükselişle 57,65 dolara, platin yüzde 0,3 artışla 1.600,40 dolara çıkarken, paladyum yüzde 0,7 düşüşle 1.261 dolara geriledi.

Ekonomim

Önümüzdeki iki yıl, birçok sek­tör için belirleyici olacak. 2027'ye geldiğimizde şirketler artık "ya­pay zekâ kullananlar" ve "rekabet gücünü kaybedenler" olarak ay­rışmaya başlayacak. Çünkü yeni dönemin asıl rekabeti teknoloji satın almak değil, veriyi doğru yö­netmek, süreçleri otomatikleştir­mek ve karar alma hızını artırmak olacak.

Artık rekabet sadece daha fazla üretmekle değil, daha akıllı üret­mekle kazanılacak.

Yapay zekâ artık maliyet değil, stratejik yatırım

Birçok işletme hâlâ yapay zekâ­yı yüksek maliyetli bir yazılım ya­tırımı olarak görüyor. Oysa gerçek tablo farklı. Yapay zekâ; üretim­de fireyi azaltan, bakım maliyet­lerini düşüren, satış tahminleri­ni güçlendiren, stok seviyelerini optimize eden ve finansal riskleri önceden tespit eden bir yönetim aracına dönüşmüş durumda.

Uluslararası araştırmalar, ya­pay zekâyı süreçlerine başarıy­la entegre eden şirketlerde ope­rasyonel maliyetlerin çift ha­neli oranlarda düşebildiğini, üretkenliğin anlamlı ölçüde art­tığını ve karar alma sürelerinin belirgin şekilde kısaldığını gös­teriyor. Özellikle üretim, finans, lojistik ve müşteri yönetimi gibi alanlarda verimlilik kazanımla­rı, teknoloji yatırımı­nın geri dönüş süresi­ni önemli ölçüde kısal­tıyor.

Ancak burada kritik soru şudur: Şirketler ya­pay zekâya yatırım ya­pıyor mu, yoksa iş yapış biçimlerini gerçekten dönüştürüyor mu?

Asıl mesele teknoloji değil, yönetim anlayışı

Başarılı şirketleri başarısızlar­dan ayıracak temel unsur, kullanı­lan yazılımın markası olmayacak. Belirleyici olan; yönetim kültürü, veri kalitesi ve değişime uyum ka­pasitesi olacak.

Bugün birçok işletmede finans ayrı, üretim ayrı, satış ayrı, satın alma ayrı sistemlerde çalışıyor. Aynı şirket içinde bile farklı de­partmanlar aynı veriye farklı ra­kamlarla ulaşabiliyor. Böyle bir yapı üzerine yapay zekâ kurmaya çalışmak, temeli sağlam olmayan bir bina inşa etmeye benzer.

Yapay zekâ, doğru veriyle bes­lenmediğinde yanlış kararları da­ha hızlı üretir.

Bu nedenle dijital dönüşümün ilk adımı teknoloji satın almak de­ğil; veri standardizasyonunu sağ­lamak, süreçleri sadeleştirmek ve kurumsal veri disiplini oluştur­maktır.

Yönetim kurullarının gündemi değişiyor

Eskiden yönetim kurullarında ciro, kârlılık ve yatırım bütçele­ri konuşulurdu. Artık bunlara ek olarak veri kalitesi, siber güven­lik, yapay zekâ yatırımları, dijital yetkinlik ve otomasyon projeleri de temel gündem maddeleri hâli­ne geliyor.

Yakın gelecekte CEO’ların per­formansı yalnızca satış büyüklü­ğüyle değil, şirketlerinin dijital olgunluk seviyesiyle de değerlen­dirilecek.

CFO’lar ise finans yönetici­si olmanın ötesinde, yapay zekâ destekli karar sistemlerinin mi­marlarından biri olacak. Ger­çek zamanlı nakit akışı tahmin­leri, dinamik bütçe senaryoları, otomatik risk analizleri ve erken uyarı mekanizmaları finans fonk­siyonunun standart araçları hâli­ne gelecek.

İşletmeler ne yapmalı?

Şirketlerin yapay zekâya ge­çişi rastgele yazılım satın alarak değil, sistematik bir dönüşüm programıyla yönetmesi gereki­yor. Öncelikli adımlar şu şekilde özetlenebilir:

-Kurumsal dijital dönüşüm stratejisi oluşturulmalı.

-ERP, CRM, MES ve depo yö­netim sistemleri tek veri mima­risinde entegre edilmeli.

-Veri kalitesi artırılmalı ve ortak veri sözlüğü oluşturulmalı.

-Süreçler standartlaştırılma­lı, gereksiz operasyonlar kaldırıl­malı.

-Yapay zekâ uygulamaları kü­çük pilot projelerle başlatılmalı ve sonuçları ölçülmeli.

-Yönetim panoları gerçek za­manlı çalışacak şekilde yeniden tasarlanmalı.

-Tahmine dayalı bakım sis­temleri üretime entegre edilmeli.

-Görüntü işleme tabanlı kali­te kontrol çözümleri kullanılma­lı.

-Talep tahmini ve stok opti­mizasyonu yapay zekâ ile destek­lenmeli.

-Satın alma süreçlerinde te­darikçi risk analizi dijitalleştiril­meli.

-Dinamik fiyatlama ve müş­teri kârlılığı analizleri yaygınlaş­tırılmalı.

-Muhasebe ve finans süreçle­rinde belge işleme, raporlama ve mutabakat işlemleri otomatik­leştirilmeli.

-Çalışanlara sürekli yapay zekâ ve veri okuryazarlığı eğitimi verilmeli.

-Siber güvenlik ve veri yöne­tişimi dönüşümün ayrılmaz par­çası olarak ele alınmalı.

-Her yatırım için ölçülebilir performans göstergeleri belir­lenmeli.

Yapay zekâ projeleri ancak öl­çülebilir hedeflerle yönetildiğin­de kalıcı değer üretir.

İşletme yönetimleri için yapay zekâ hazırlık karnesi

Yapay zekâya geçiş, yalnızca yeni yazılımlar satın almak de­ğil; şirketin yönetim modelini yeniden tasarlamaktır. Yönetim kurullarının bugün kendilerine sorması gereken temel sorular şunlardır:

1. Strateji ve liderlik

Şirketin yazılı bir yapay zekâ ve dijital dönüşüm stratejisi var mı?

Yönetim kurulunda dijital dö­nüşüm düzenli olarak gündeme geliyor mu?

CEO’nun performans hedefle­ri arasında dijital dönüşüm gös­tergeleri bulunuyor mu?

2. Veri yönetimi

ERP, CRM, MES, WMS ve fi­nans sistemleri entegre çalışıyor mu?

Şirketin tek ve güvenilir bir veri kaynağı (Single Source of Truth) oluşturuldu mu?

Veriler gerçek zamanlı olarak yönetilebiliyor mu?

3. Finans

13 haftalık nakit akışı yapay zekâ desteğiyle tahmin ediliyor mu?

Finansal riskler erken uyarı sistemiyle izleniyor mu?

Bütçe ve senaryolar dinamik olarak güncellenebiliyor mu?

4. Üretim

OEE gerçek zamanlı takip edi­liyor mu?

Makine arızaları tahmine da­yalı bakım sistemleriyle önleni­yor mu?

Fire ve hurda nedenleri yapay zekâ ile analiz ediliyor mu?

5. Satış ve pazarlama

Talep tahminleri yapay zekâ ile oluşturuluyor mu?

Müşteri bazlı kârlılık düzenli analiz ediliyor mu?

Dinamik fiyatlama modelleri uygulanıyor mu?

6. İnsan kaynakları

Çalışanların yapay zekâ okur­yazarlığı geliştiriliyor mu?

Dijital yetkinlik eğitimleri sü­rekli hâle getirildi mi?

Yapay zekâ çalışanların ve­rimliliğini artıracak şekilde ko­numlandırılıyor mu?

7. Siber güvenlik

Yapay zekâ projeleri güçlü bir siber güvenlik mimarisiyle des­tekleniyor mu?

Kritik veriler için erişim ve güvenlik politikaları güncel mi?

8. Yönetim performansı

Yönetim kurulu kararları ger­çek zamanlı veriyle destekleni­yor mu?

Şirket, dijital dönüşüm yatı­rımlarının geri dönüşünü (ROI) düzenli olarak ölçüyor mu?

İnsan faktörü önemini koruyor

Yapay zekânın yükselişi zaman zaman istihdam kaygılarını da beraberinde getiriyor. Ancak ta­rih, teknolojinin çoğu zaman iş­leri tamamen ortadan kaldırmak yerine dönüştürdüğünü gösteri­yor. Gelecekte en değerli çalışan; yalnızca teknik bilgiye sahip olan değil, yapay zekâ araçlarını doğ­ru kullanabilen, analitik düşüne­bilen ve stratejik karar süreçleri­ne katkı sağlayabilen kişi olacak. Dolayısıyla şirketlerin teknoloji kadar insan sermayesine de yatı­rım yapması gerekiyor. Dijital dö­nüşüm, çalışanların dışlandığı de­ğil, yetkinliklerinin güçlendirildi­ği bir süreç olarak tasarlanmalı.

Sonuç

2027’nin kazananları bugün­den belli olmaya başladı. Onları rakiplerinden ayıracak unsur, yal­nızca daha fazla yatırım yapmak olmayacak. Doğru veriyi yöneten, süreçlerini sadeleştiren, kararla­rını hızlandıran ve yapay zekâyı kurumsal kültürün bir parçası hâ­line getiren şirketler öne çıkacak.

Bugün alınacak kararlar, yarı­nın pazar payını belirleyecek. Ya­pay zekâ artık geleceğin konusu değil; bugünün rekabet standardı­dır. Bu dönüşümü stratejik bir viz­yonla yöneten işletmeler yalnızca verimliliklerini artırmayacak, ay­nı zamanda küresel rekabette da­ha güçlü bir konum elde edecek­tir. Bekleyenler ise teknolojiyi de­ğil, zamanın gerisinde kalmanın maliyetini satın alacaktır.

Son sözler: “ İnsanlar seni çö­zemedikleri zaman, önyargılarını kullanırlar” Dostoyevski

“İki erdem asla taklit edilemez; cesaret ve cömertlik” Çicero

Şevket Sayılgan-Dünya

e-Fatura Paketi güncellenmiştir. Güncel Pakete ulaşmak için tıklayınız.
e-Arşiv Fatura Paketi güncellenmiştir. Güncel Pakete ulaşmak için tıklayınız.
UBL-TR (Kod Listeleri) Kılavuzu Güncellenmiştir. Güncel Kılavuza ulaşmak için tıklayınız.
Güncellemeler 14.09.2026 tarihi itibari ile devreye alınacaktır.
Duyurulur.

Burada, geçen se­ne sonunda yapılan düzenlemeler­le SGK’nın bütçe dengesinin belir­gin olarak iyileşmeye başlaması ve bu doğrultuda mevcut düzenleme çerçevesindeki transfer tutarlarına ihtiyaç kalmaması etkili olmuş gibi görünüyor. Zaten bu kanundan ön­ce de merkezi yönetim bütçesinden yapılan transferlerde belirgin dü­şüş olmuştur ki bu da merkezi yö­netim bütçe görünümünde bu sene gözlenen iyileşmenin ana belirleyi­cisi olmuş gibi görünüyor.

Merkezi yönetim bütçesindeki iyileşme SGK’dan geliyor

Merkezi yönetim bütçe verile­rinde, SGK’ya yapılan transfer tu­tarı “Sağlık, Emeklilik ve Sosyal Yardım Giderleri” kaleminde aylık bazda takip edilebilmektedir. Bu­na göre, yılın ilk 6 ayındaki toplam transfer 942 milyar TL ile geçen se­nenin ilk yarısına göre yüzde 7 geri­lemiş görünmektedir.

Bu doğrultu­da, grafikte de görüldüğü gibi, son 12 aylık toplam tutarın GSYH’ya oranı geçen seneki yüzde 3.1’den Haziran ayında yüzde 2.5’e gerile­miştir. Bu da bütçe açığının aynı dönemde yüzde 2.9’dan yüzde 2.4’e gerilemesini açıklamaktadır.

Ayrı­ca, gerçekleşen oran, bu sene için belirlenen yüzde 3.5’lik açık hede­finin belirgin şekilde altında bu­lunmaktadır. Daha geriye gidersek, SGK’ya transferlerin GSYH’ya ora­nı 2010-2020 arasında yüzde 4.1 ile oldukça yüksek seviyelerdeydi.

2020 yılında yaşanan pandeminin etkisiyle yüzde 4.8’e kadar çıkan bu oran, sonrasında enflasyon şoku­nun da etkisiyle 2022 yılında yüz­de 2.5’e kadar gerilemişti. 2023 yı­lındaki EYT düzenlemesiyle tekrar artış gözlendikten sonra, özellikle bu sene SGK dengesinin belirgin şekilde iyileştiği gözlenmektedir.

Bu iyileşmenin hangi kanallar­dan kaynaklandığı ise gecikmeli olarak SGK’nın aylık yayımladığı bilanço verilerinden izlenebilmek­tedir. En son Nisan ayı verileriy­le incelendiğinde, özellikle prim gelirlerinde belirgin artış olduğu gözlenmektedir.

Yılın ilk 4 ayın­daki toplam gelir 1.7 trilyon TL ile geçen seneye göre yüzde 43.5 artış göstermiştir. 12 aylık toplam pri­min GSYH’ya oranı ise geçen se­ne sonundaki yüzde 6.4’ten yüzde 6.6’ya çıkmıştır ki bu da 2020’den beri en yüksek düzeydir. Bu artışta geçen sene sonunda yapılan düzen­lemeler etkili olmuştur.

Hatırlana­cağı gibi, 4 Aralık 2025’te yayınla­nan 7566 nolu kanunla uzun vade­li sigorta prim oranlarında işveren hissesinin artırılması, imalat dışı sektörlerdeki işverenlere uygula­nan 4 puanlık hazine prim teşviki­nin 2 puana indirilmesi ve prime esas kazanç üst sınırının artırılma­sı gibi birçok düzenleme yapılmış­tı. Komisyon görüşmelerinde bu düzenlemelerin toplam mali etki­sinin 220 milyar TL civarında ol­duğu söylenmişti. Bütçeden alınan sinyaller, gerçekleşmenin bunun üzerinde bile olabileceğini düşün­dürüyor.

Bunun yanında, grafik­te görüldüğü gibi, SGK’nın sağlık harcamalarının da 2025 başından beri düşüş eğiliminde olduğu göz­leniyor. Son 12 aylık sağlık harca­malarının GSYH’ya oranı 2024 so­nundaki yüzde 2.2’den bu se­ne Nisan ayında yüzde 2.1’e inmiştir. Burada da uzun sü­redir sabit kalan sağlık katkı payının geçen sene ve bu se­nenin başında artırılması et­kili olmuş olabilir.

Temmuz ayında yeni bir artış yapıldığı dikkate alındığında, burada­ki iyileşmenin devam edece­ği düşünülebilir. Emekli ma­aş ödemeleri ise 2022 yılında gerilediği GSYH’nın yüzde 4.4’ü se­viyesinden, EYT düzenlemesinin etkisiyle 2024 yılı sonunda yüzde 6.0’ya kadar yükselmiştir. Sonra­sında ise emekli sayısındaki artışın yavaşlamasıyla ödemelerde yatay bir eğilim gözlenmektedir.

Bütçede yer açıldı

Sonuçta bu sene SGK’ya bütçe­den yapılacak aktarım, bütçede ön­görülen GSYH’ya oranla yüzde 3 seviyesinin altında kalacak gibi gö­ründüğü anlaşılmaktadır. Bu du­rumda, eşel mobil gibi bütçe yapı­lırken öngörülemeyen harcamalara rağmen, bütçe açığının hedeflenen yüzde 3.5’in altına bile gelme ihti­mali olduğu görülmektedir.

Bütçe­de oluşan bu mali alan, savaş ve kü­resel gelişmeler nedeniyle sıkıntı yaşayan sektörlere yönelik ekono­mi destek programları ve bir süre­dir konuşulan hanehalkı gelir des­teği gibi programlara alan açmak­tadır.

Erkin Işık-Dünya

Ayıdan post, ABD’den dost olmaz. Oysa bazılarımız; “Amerika dostumuz, feda olsun postumuz” aymazlığında... Tekstil hazır giyime indirdiği son darbe, Trump’ın gerçek yüzünü ortaya koydu

1- SORUN: Hani “aziz dostum” idi Türkiye? Yediğimiz ayrı gitmez, birbirimizin çıkarlarını korurduk? Bu bir yalanmış ve gerçeğe dönüş çok net olmuş. ABD Başkanı Trump; tekstil ve hazır giyime %12,5 oranında vergi koydu. Bangladeş, Kamboçya, Endonezya, Malezya’ya vergisiz kontenjan sağlarken…

2- ETKİSİ: Zaten uzun süredir sıkıntıda olan bu iki sektörümüz, Trump’ın Trump’lığının nüksetmesi ile daha da zorlanacak. Önceki döneminde Rahip Brunson krizi yaratan, “ekonomini mahvederim” nidaları atan Trump’ın, ekonomimizi zorlayacak kararına hükümet ne diyecek acaba? Meraktayım.

3- ÇÖZÜM: Diplomatik ve teknik müzakere başlatmalıyız. Uyumluluk ve reform babında, zorla çalıştırma ithalat yasağını güçlendirmek, tedarik zinciri denetimlerini artırmak, küresel standartlara uyum sağlamak gerekir. Sonuçta bu kararın gerekçelerini irdeleyip %12,5’lik vergiden kurtulmalıyız.

4- YÖNTEM: Sektörlerimizin pazar çeşitlemesi şart. Orta Doğu, Afrika, Orta Asya ve Latin Amerika ihracatını hızlandırmalı. Etkilenen firmalara finansman, vergi teşviki, Ar-Ge desteği ve maliyet düşürücü önlemler için çare aranmalı. Katma değerli ürünlere geçiş için bundan güzel fırsat mı olur?

İKİ SORU İKİ CEVAP / Trump darbesine dair…

Rekabet gücümüzü artırsak?

Elbette, çarelerden biri budur. Ürün maliyetlerini düşürmek, enerji, işgücü verimliliğine odaklanmak, yerli girdi kullanımını teşvik etmek ve döviz kurunda esneklik, küresel zincirlerde yer almak…

Olası misilleme bir yol mudur?

Geçiş dönemi (transit mallar 28 Temmuz’a kadar muaf) avantajını kullanmak, olası misilleme veya WTO süreçlerini değerlendirmek (Section 301 tek taraflı olsa da). Açıkçası bunu kabullenmemeliyiz.

NOT

BOYNUMUZU TRUMP’A UZATMAK YERİNE BAŞIMIZI DİK TUTMALIYIZ

Trump musibetinin etkisi; sektör bazında hissedilir ama makro düzeyde yönetilebilir seviyededir. En etkili yol, ABD ile müzakere + hızlı piyasa çeşitlendirmesi + iç rekabet gücünü artırmaktır. Gelişmeler yakından izlenmeli; tarife kalıcı olursa orta vadede yapısal uyum şart. Asla pes etmek yok Trump’a…

TRUMP LÛGATI

Rahip Brunson krizi: Casusluktan tutukladık, “vermezseniz ülkenizi mahvederim” diye efelenmişti

Suriye Kürtleri tehdidi: Suriye’den çekilirken; “Kürtleri vururlarsa Türkiye ekonomisini mahvederim” dedi

S-400, CAATSA yaptırımları: Bizi F-35 programından çıkardı, savunma sanayimize ambargo uyguladı

CDS tırmandırma: İkide bir ekonomimizi mahvedeceği söylemleriyle CDS’lerimizi tırmandırıp durdu

Şeref OĞUZ-Ekonomim

1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan düzenleme ile birlikte dijital reklamcılıkta hedefli reklamlardan yapay zekâ destekli içeriklere, sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan tanıtımlardan indirimli satış reklamlarına kadar birçok alanda yeni yükümlülükler uygulanacak.

Influencer paylaşımlarında şeffaflık zorunlu

Yeni düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri ise sosyal medya etkileyicilerinin yaptığı ticari paylaşımlar oldu.

Buna göre influencer'lar; ücret, ücretsiz veya indirimli ürün ve hizmet, davet, sponsorluk ya da benzeri herhangi bir menfaat karşılığında yaptıkları paylaşımlarda, içeriğin reklam niteliği taşıdığını açıkça belirtmek zorunda olacak.

Paylaşımlarda tüketicilerin reklam içeriğini kolaylıkla anlayabilmesi için "reklam", "iş birliği", "sponsorlu içerik" veya "tanıtım" gibi ifadelerin kullanılması zorunlu hale gelecek.

Amaç tüketiciyi yanıltıcı içeriklerin önüne geçmek

Ticaret Bakanlığı, düzenlemenin dijital mecralarda tüketicilerin yanıltılmasını önlemeyi, ticari iletişimde şeffaflığı artırmayı ve güvenilir bir reklam ekosistemi oluşturmayı hedeflediğini belirtti.

Bakanlık, dijitalleşmeyle birlikte hızla artan reklam uygulamalarına karşı tüketicilerin korunmasına yönelik çalışmalarını sürdüreceğini vurguladı.

Mutluhan Yıldız-Dünya

En büyük ihlal yetki belgesiz faaliyet

Denetimlerde en sık karşılaşılan usulsüzlük, yetki belgesi olmadan emlak aracılığı yapılması oldu. Bu kapsamda belgesiz faaliyet gösterdiği tespit edilen 136 işletmeye toplam 22 milyon 550 bin lira ceza kesildi.

Bakanlık bünyesindeki "Yetkisiz İşletme İhbar Modülü" üzerinden gelen şikayetler de bu denetimlerin hızlanmasında etkili oldu.

Sosyal medya ilanları da denetlendi

Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) kapsamındaki yükümlülüklerin sadece ilan siteleriyle sınırlı olmadığına dikkat çeken Bakanlık, Instagram, Facebook ve WhatsApp üzerinden kurallara aykırı taşınmaz ve araç ilanlarının yayımlanmasına izin verilmesi nedeniyle Meta Platforms İstanbul Bilişim Hizmetleri Limited Şirketi'ne de idari para cezası uyguladı.

Doğrulanmamış ilan paylaşanlara ceza

Bakanlık, emlak ve ikinci el araç ticareti yapan işletmeleri de uyardı. Buna göre sosyal medya hesaplarında yalnızca EİDS üzerinden doğrulanmış ve resmi platformlarda yayımlanan ilanların bağlantıları paylaşılabilecek.

Sistem doğrulaması olmadan doğrudan ilan niteliğinde görsel veya metin paylaşan işletmeler hakkında ise her bir ihlal için 286 bin 206 liraya kadar idari para cezası uygulanabilecek.

Dünya

Aynı gün Apple hisseleri yüzde 1,17 değer kazanırken, Nvidia hisseleri yaklaşık yüzde 5 geriledi. Böylece Nvidia'nın piyasa değeri yaklaşık 4,83 trilyon dolar seviyesine indi.

Yatırımcılar harcama disiplinini izliyor

Analistlere göre Apple'ın yükselişinde, şirketin yapay zeka yatırımlarında izlediği daha temkinli sermaye harcaması politikası etkili oldu.

Alphabet ve Tesla gibi teknoloji şirketleri yapay zeka veri merkezleri, robotaksi ve robotik projelerine milyarlarca dolarlık yatırım yaparken, Apple son üç çeyrekte sermaye harcamalarını azaltmasına rağmen Apple Intelligence platformunu geliştirmeyi sürdürdü.

Yatırımcılar, bu yaklaşımın şirketin kârlılığını korumasına katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor.

Gözler bilançoda

Piyasalar şimdi Apple'ın bu hafta açıklayacağı finansal sonuçlara odaklandı.

Yatırımcılar, şirket yönetiminin yapay zeka stratejisine ilişkin vereceği mesajlar ile Apple Intelligence'ın faaliyet marjlarını baskılamadan nasıl büyütüleceğine yönelik planları yakından izleyecek.

CEO değişimi bekleniyor

Açıklanacak bilanço, Tim Cook'un CEO olarak katılacağı son yatırımcı konferansı olması açısından da önem taşıyor.

Cook'un 1 Eylül'de yönetim kurulu başkanlığı görevine geçmesi, donanım bölümünün başındaki John Ternus'un ise CEO görevini devralması bekleniyor.

Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE