30 milyon adet daha az işlem

Kartlı alışveriş sayısı haziran ayında 1 milyar 85 milyon adet seviyesindeyken temmuzda 1 milyar 129 milyon adede yükseldi. Ağustosta 1 milyar 120 milyon adede gerileyen işlem sayısı, eylül ayında ise 1 milyar 90 milyon adede kadar düştü. Böylece yalnızca ağustos-eylül döneminde kartlı alışveriş işlemleri yüzde 2,7 azaldı. Bir başka ifadeyle tüketiciler eylül ayında bir önceki aya göre yaklaşık 30 milyon adet daha az kartlı alışveriş işlemi gerçekleştirdi. Benzer bir tablo alışverişlerin değerinde de yaşandı. Haziranda 2 trilyon 383 milyar lira olan kartlı alışveriş tutarı, temmuzda 2 trilyon 450 milyar liraya, ağustosta ise 2 trilyon 451 milyar liraya yükseldi. Eylül ayında ise harcamalar 2 trilyon 430 milyar liraya geriledi. Böylece kartlı alışveriş tutarı bir ayda yaklaşık 21 milyar lira azalarak yüzde 0,9 düşüş gösterdi.

Geçen yıl artmıştı

Eylül ayındaki gerilemeyi dikkat çekici kılan gelişme ise geçen yılın aynı dönemiyle yapılan karşılaştırmada ortaya çıktı. Zira 2025 yılında ağustostan eylüle kartlı alışveriş tutarı yüzde 2,4 artarken, bu yıl aynı dönemde yüzde 0,9 geriledi. Böylece harcamaların aylık değişiminde iki yıl arasında yaklaşık 3,3 puanlık fark oluştu. Alışveriş adedinde ise geçen yılın ağustos-eylül döneminde yüzde 2,55'lik düşüş yaşanmıştı. Bu yıl aynı dönemdeki gerileme yüzde 2,69 oldu. Dolayısıyla alışveriş sayısındaki düşüş geçen yıla oldukça yakın gerçekleşirken, asıl ayrışma harcamaların parasal büyüklüğünde ortaya çıktı. Geçen yıl eylül ayında artış gösteren nominal harcamaların bu yıl gerilemesi, tüketim harcamalarında yavaşlamaya işaret etti.

Yurtdışından alışveriş de etkilendi

Yerli kartlarla yurt dışından yapılan alışverişlerde yılın ilk dokuz ayında güçlü artış yaşanırken, son aylarda düşüş dikkat çekti. 2025'in ocak-eylül döneminde 361,3 milyon adet olan yurt dışı alışveriş işlemi, bu yıl yüzde 20 artarak 433,3 milyon adede yükseldi. Aynı dönemde harcama tutarı yüzde 51,8 artışla 485 milyar liradan 736,1 milyar liraya çıktı. Ancak yine fon krizinin yaşandığı eylül ayında tablo tersine döndü. Temmuzda 52,3 milyon adet olan alışveriş sayısı, ağustosta 49,6 milyona, eylülde ise 47,9 milyona geriledi. Böylece temmuzdan eylüle işlem adedinde yüzde 8,5 düşüş yaşandı. Harcama tutarı da 91,5 milyar liradan 85,6 milyar liraya inerek yüzde 6,5 azaldı. Geçen yıl ağustostan eylüle yurt dışı alışveriş tutarı yüzde 1,2 artarken, bu yıl yüzde 0,9 gerilemesi dikkat çekti. Veriler, fon krizinin gündeme geldiği dönemde yurt dışı alışveriş iştahının da zayıfladığına işaret etti.

Yabancı alışverişinde düşüş sürüyor

Türkiye'nin yabancı ziyaretçiler açısından pahalı bir ülkeye dönüşmesi tartışılırken, BKM verileri yabancı kartlarla yapılan alışverişlerdeki kaybı ortaya koydu. 2024'ün ilk dokuz ayında yabancı kartlarla Türkiye'de 122,6 milyon alışveriş işlemi yapılırken, bu sayı 2025'in aynı döneminde yüzde 24,5 düşüşle 92,5 milyona geriledi. Böylece bir yılda 30 milyon işlem kaybedildi. Aynı dönemde TL bazında harcama tutarı ise yalnızca yüzde 1 artarak 372,5 milyar liradan 376,1 milyar liraya çıktı. Bu yılın ilk dokuz ayında işlem sayısı yüzde 13,4 artışla 105 milyona yükselse de 2024 seviyesinin yüzde 14,4 altında kaldı. Harcama tutarı ise 431,4 milyar liraya ulaştı. İki yıllık dönemde alışveriş sayısındaki kayıp, Türkiye'nin fiyat rekabetçiliğine ilişkin tartışmaları güçlendirirken, yabancıların alışverişlerinde henüz eski seviyelere dönülemediğini gösterdi.

İşsizlik ödeneği almakta iken işe giren ve bunu 15 gün içinde bildirenlerin ödenekleri 'yeni işe başlama' nedeniyle kesilir ve yeni bir işsizlik ödeneğine hak kazanamayacak şekilde işlerini kaybetmeleri halinde kalan işsizlik ödenekleri, başvurdukları tarih itibarıyla yeniden başlatılır.

İşsizlik ödeneği alırken bir veya birden fazla işverene bağlı olarak ücret karşılığı veya kendi nam veya hesabına çalışılması ve yapılan bu çalışmanın, başladığı tarihi izleyen günden itibaren 15 günden daha sonra tespit edilmesi halleri gelir getirici bir işte çalışma olarak değerlendirilmekte.

'Gelir getirici işte çalışıyor olma' nedeni ile kesilen işsizlik ödenekleri tekrar başlatılmamakta. Hak kaybına uğramamak için işe girmeniz halinde durumu muhakkak bildirin.

Bir firmada süreli sözleşme karşılığı çalışıyorum. Sözleşmem bitmeden işverenin çıkarması ya da bittikten sonra işten ayrılmam durumunda işe iade veya tazminat gibi bir hak talebim olabilir mi?

İş Kanunu'na göre işe iade hakkından yararlanmak için, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Belirli süreli iş sözleşmelerinde işe iade hakkı bulunmamaktadır.

Dolayısıyla sizin işe iade hakkınız bulunmuyor. Ancak belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştığınızdan ve iş sözleşmeniz süresinden önce haklı bir nedene dayandırılmadan sona erdirilmiş yada erdirilecekse aradaki sürenin ücretini tazminat olarak işverenin ödemesi gerekmektedir.

Takvim | Ali ŞERBETÇİ

İlk bakışta basit bir muhasebe hatası gibi görünen bu durum, vergi incelemesinde ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 21 Mayıs 2025 tarihli kararı da bu konuda önemli bir uyuşmazlığı ele alıyor.

Karar, şirket ortaklarıyla yapılan para hareketlerinin nasıl muhasebeleştirilmesi gerektiği kadar, bu hesaplar üzerinden yapılacak vergisel değerlendirmelerin de önemini ortaya koyuyor.

Ortaklar Cari Hesaplarında Yapılan Hata

Şirketlerin ortaklarına verdiği borçlar 131-Ortaklardan Alacaklar hesabında, ortaklarından aldığı borçlar ise 331-Ortaklara Borçlar hesabında izleniyor.

Ancak aynı ortakla yapılan işlemlerin muhasebeleştirilmesinde zaman zaman önemli hatalar yapılıyor.

Örneğin şirketin ortağına 5 milyon lira borç verdiğini düşünelim. Bu tutar 131 hesabına kaydedilecektir.

Daha sonra ortak şirkete 3 milyon lira ödeme yaptığında, bu ödemenin 131 hesabındaki borçtan düşülmesi gerekir. Ödenen tutarın 331 hesabına kaydedilmesi doğru değildir. Çünkü şirket ortaktan yeni bir borç almamış, daha önce verdiği paranın bir kısmını tahsil etmiştir.

Benzer şekilde, ortak önce şirkete 4 milyon lira borç vermişse bu tutar 331 hesabına kaydedilir. Daha sonra şirket ortağa 6 milyon lira verdiğinde, öncelikle 331 hesabındaki 4 milyon liralık borç kapatılır. Kalan 2 milyon lira ise 131 hesabına aktarılır.

Bu örneklerde aynı ortak için birbirinden bağımsız iki borç ilişkisi bulunmuyor. Karşılıklı ödemeler, mevcut cari hesabın bakiyesini değiştiriyor.

Dolayısıyla işlemlerin gerçek niteliği dikkate alınmadan aynı ortağa ait tutarların hem 131 hem de 331 hesaplarında biriktirilmesi, muhasebe kayıtlarının ekonomik durumu doğru yansıtmamasına neden olabiliyor.

Danıştayın Önüne Gelen Uyuşmazlık

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 21 Mayıs 2025 tarihli, E:2024/146, K:2025/388 sayılı kararına konu olayda;

İnceleme sırasında şirketin 131-Ortaklardan Alacaklar hesabında yüksek tutarda borç bakiyesi bulunduğu, ancak bu tutarlar için faiz hesaplanmadığı tespit ediliyor.

Vergi inceleme elemanı, şirketin ortağına faizsiz finansman sağladığı gerekçesiyle Merkez Bankasının avans faiz oranını esas alarak adat faizi hesaplıyor. Hesaplanan faiz üzerinden cezalı kurumlar vergisi tarhiyatı yapılıyor.

Ancak şirketin muhasebe kayıtlarında aynı ortağa ait 331-Ortaklara Borçlar hesabında da tutarlar bulunuyor.

Başka bir ifadeyle, şirketin aynı ortağa ilişkin alacak ve borç kayıtları iki ayrı hesapta izleniyor.

Vergi inceleme elemanı ise yalnızca 131 hesabındaki tutarları dikkate alıyor. 331 hesabındaki borçları hesaplamaya dahil etmiyor.

Uyuşmazlık da buradan kaynaklanıyor.

Vergi mahkemesi ve Danıştay aşamalarından geçen dava, sonunda Vergi Dava Daireleri Kurulunun önüne geliyor.

Danıştay Neye Karar Verdi?

Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesine göre vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esas alınıyor.

Aynı Kanun'un 134. maddesi ise vergi incelemesinin amacını, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak olarak belirliyor.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, kararında bu iki düzenlemeye dayanıyor.

Vergi Dava Daireleri Kurulu şirketin aynı ortağa hem borç vermesi hem de aynı ortaktan borç alması durumunda, karşılıklı hesapların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Buna göre şirketin alacaklı olduğu tutarlardan borçlu olduğu tutarlar mahsup edilmeli ve net alacak esas alınmalı.

Dolayısıyla 131 hesaptaki tutarlar üzerinden faiz hesaplanırken aynı ortağa ait 331 hesabının göz ardı edilmesi, Danıştay tarafından eksik inceleme olarak değerlendiriliyor.

Kurul, bu gerekçeyle vergi idaresinin temyiz istemini reddediyor.

Karar, şirketlerin ortaklarıyla olan para ilişkilerinde gerçek ekonomik durumun esas alınması gerektiğini ortaya koyuyor.

Şirketler Bu Karardan Hangi Dersi Çıkarmalı?

Danıştayın kararı, ortaklar cari hesaplarının doğru tutulmasının yalnızca muhasebe düzeni açısından değil, vergisel risklerin önlenmesi bakımından da önemli olduğunu gösteriyor.

Şirketler, aynı ortağa ilişkin 131 ve 331 hesaplarını düzenli olarak kontrol etmeli.

Öncelikle bu hesaplarda yer alan hareketlerin hangi işlemlerden kaynaklandığı belirlenmeli. Ortağın şirkete yaptığı ödemenin yeni bir borç verme işlemi mi, yoksa daha önce şirketten aldığı borcun geri ödenmesi mi olduğu açıklığa kavuşturulmalı.

Aynı şekilde şirketin ortağa yaptığı ödemenin, ortağın daha önce şirkete verdiği borcun iadesi mi, yoksa ortağa yeni bir borç verilmesi mi olduğu tespit edilmeli.

Mevcut borcun geri ödenmesi niteliğindeki işlemler, karşı hesapta yeni bir bakiye oluşturacak şekilde değil, ilgili borcu kapatacak biçimde muhasebeleştirilmeli.

Bu nedenle aynı ortağa ait 131 ve 331 hesaplarda karşılıklı bakiyeler bulunuyorsa, bunların nedenleri araştırılmalı; aynı cari ilişkiden kaynaklanan ve mahsup edilmesi gereken tutarlar için gerekli virman ve düzeltme kayıtları yapılmalı.

Bir başka önemli nokta ise şu: Hesaplar arasında virman yapılması, ortağa faizsiz finansman sağlanmasından doğabilecek vergisel yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Şirketin ortağından net alacaklı olduğu ve ortağına faizsiz finansman sağladığı dönemler için emsallere uygun faiz hesaplanması gerekir.

Danıştayın kararı, ortaklar cari hesaplarının gerçek durumu gösterecek biçimde tutulmasının önemini hatırlatıyor.

Şirketlerin benzer vergi incelemeleriyle karşılaşmamak için yapması gereken, aynı ortağa ait 131 ve 331 hesaplarını dönem sonunu beklemeden karşılaştırmak, gerekli mutabakatları sağlamak ve mahsup edilmesi gereken tutarların virman kayıtlarını zamanında yapmak.

Çünkü muhasebede zamanında yapılmayan bir düzeltme, vergi incelemesinde yıllarca sürecek bir uyuşmazlığın başlangıcı olabiliyor.

Gelir İdaresi Başkanlığı, 30 Ekim 2026 tarihli 74 numaralı Kurumlar Vergisi Kanunu Sirküleri ile üçüncü geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranını %19,64 olarak açıkladı. Şartları taşıyan işletmeler, Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298/Ç maddesine göre amortismana tabi kıymetlerini bu oranla yeniden değerleyebiliyor. Böylece amortisman gideri artıyor; bilançodaki varlıklar ve özkaynaklar da enflasyon karşısında bir ölçüde güncelleniyor.

Yeniden değerlemenin yolu açık

Enflasyon düzeltmesine ara verilmesi bu imkânı daha önemli hale getirdi. 7571 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanunu’na eklenen geçici 37’nci madde, 2025, 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde, geçici vergi dönemleri dahil, enflasyon düzeltmesi yapılmamasını öngörüyor. Aynı madde bu dönemleri, mükerrer 298/Ç bakımından enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği dönem olarak kabul ediyor. Yani yeniden değerlemenin yolu açık.

“Enflasyon düzeltmesi yapılmıyor, sabit kıymetler de eski değerleriyle kalacak” düşüncesi doğru değil. Enflasyon düzeltmesi ile yeniden değerleme ayrı işlemler. Birinin yapılmaması, diğerinden yararlanılamayacağı anlamına gelmiyor.

Yeniden değerlemede kıymetin kayıtlı değeri ile birikmiş amortismanı aynı oranla artırılıyor. Net değerde oluşan artış, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında izleniyor ve bu artış için ayrıca vergi ödenmiyor. Amortisman artık yükselen değer üzerinden ayrılıyor. Gider veya maliyet büyüyor, kazanca yansıdığı ölçüde de vergi matrahı küçülüyor.

294 bin 600 TL’lik ilave amortisman

Rakamla anlatalım. Önceki yıllarda alınmış, amortismana esas kayıtlı değeri 10 milyon TL olan bir makinenin amortisman oranı %20 olsun. Kalan amortisman süresinin yeterli olduğunu ve bu yılın önceki geçici vergi dönemlerinde yeniden değerleme yapılmadığını varsayalım.

%19,64’lük artışla makinenin değeri 11 milyon 964 bin TL’ye çıkar. Yeniden değerleme yapılmazsa dokuz aylık amortisman 1 milyon 500 bin TL’dir; yeniden değerleme sonrasında 1 milyon 794 bin 600 TL olur. Aradaki 294 bin 600 TL’lik ilave amortismanın tamamının dönem kazancından indirildiğini ve kurumlar vergisi oranının %25 olduğunu varsayarsak, hesaplanan geçici vergi 73 bin 650 TL azalır.

İşletme bu sonuç için yeni makine almıyor, ilave harcama yapmıyor. Elindeki varlık üzerinden kanunun tanıdığı hakkı kullanıyor. Ancak üretimde kullanılan makinelerin amortismanı stok maliyetine girdiğinden, artışın tamamı aynı dönemde gider yazılmayabilir. Vergi etkisi, maliyetlerin hangi dönemde giderleştiği dikkate alınarak hesaplanmalı.

“Gerçek değer” ifadesini dikkatli kullanmak gerekiyor

Meselenin bir de bilanço tarafı var. Enflasyon bina, makine ve ekipmanın yenileme maliyetini artırırken kayıtlardaki değerler aynı hızla yükselmiyor. Yeniden değerleme bu eskimiş tutarları güncelleyerek bilançonun işletmenin durumunu daha sağlıklı göstermesine yardım ediyor.

Yalnız “gerçek değer” ifadesini dikkatli kullanmak gerekiyor. Yeniden değerleme bir ekspertiz değil, kanuni oranla yapılan bir güncelleme. Varlığı piyasa değerine taşıdığı söylenemez. Söylenebilecek olan, enflasyonla aşınmış kayıtlı değerlerin gerçeğe biraz daha yaklaştığıdır.

Fon hesabı özkaynağı da büyütür; borçların özkaynaklara oranı gibi göstergeler buna göre değişir. Ama kasaya para girmez. Bilanço rakamlarının yükselmesi, tek başına ödeme gücünün ya da nakit akışının iyileştiğini göstermez.

Uygulama herkesi ve her varlığı kapsamıyor. Esas olarak tam mükellefiyete tabi, bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri yararlanabiliyor; işletme hesabı esasına göre defter tutanlar kapsam dışında. Amortismana tabi olmayan arsa ve araziler ile aynı hesap döneminde aktife giren kıymetler yeniden değerlenemiyor. Kıymetli maden sektöründe enflasyon düzeltmesine devam eden mükelleflerin durumu ayrıca değerlendirilmeli. Diğer kanuni sınırlamaların da kıymet bazında kontrol edilmesi gerekiyor.

Kıymet satıldığında ise vergi hesabı değişiyor

%19,64 dokuz aylık döneme ait oran. Yılın önceki geçici vergi dönemlerinde değerleme yapılmışsa bu oran doğrudan uygulanmaz; aynı artış iki kez kullanılmamalı. Yıl sonunda ise o dönem için açıklanacak oran esas alınacak. Uygulama isteğe bağlı olduğundan hangi kıymetin değerleneceğine işletme karar veriyor.

Kıymet satıldığında ise vergi hesabı değişiyor. Yeniden değerlenen kıymet satıldığında, sermayeye eklenmemiş ve özel fon hesabında duran değer artışı birikmiş amortisman gibi işlem görüyor. Satış kazancı hesaplanırken kıymetin kayıtlı değerinden düşülüyor ve vergiye tabi kazancı artırıyor. Kullanım süresince yüksek amortismanla sağlanan avantaj, satışla birlikte düşünüldüğünde bir vergi ertelemesine dönüşebiliyor.

Fon satıştan önce sermayeye eklenmişse bu tutar satış kazancının hesabında dikkate alınmıyor. Sermayeye ekleme dışındaki hesap aktarımları veya işletmeden çekişler ise vergileme doğurabilir. Satışı planlanan varlıklarda bugünkü amortisman avantajı ile ileride doğacak satış vergisi birlikte hesaplanmalı.

Geçici vergi hazırlığında yalnızca gelir ve gider hesaplarına bakmak yetmez. Amortisman listeleri yeniden değerleme yönünden de kontrol edilmeli. Bu hak kullanılmadığında varlıklar eskimiş değerlerle görünmeye devam eder, indirilebilecek amortisman da eksik kalır.

Ekonomigazetesi.com | Yaşar ÇATALKAYA

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 597), 10 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle, kesinleşen vergi ve cezalar ile vadesi geçmiş olmasına rağmen tahsil edilemeyen vergi borçlarının açıklanmasına ilişkin esaslar, parasal sınırlar ve takvim netleştirildi.

Her vergi dairesinde 5 milyon TL sınırı uygulanacak

Tebliğ hükümlerine göre, bir vergi dairesine 5 milyon TL veya daha fazla borcu bulunan ya da aynı tutar ve üzerinde kesinleşmiş vergi borcu ve cezası olan mükellefler kamuoyuna açıklanacak listelere dahil edilecek.

Hazırlanacak listelerde, 31 Aralık 2025 itibarıyla ödeme süresi dolduğu halde 20 Kasım 2026 tarihine kadar ödenmemiş vergi ve cezalar esas alınacak. Bunun yanı sıra 1 Haziran 2025 ile 31 Mayıs 2026 tarihleri arasında kesinleşen vergi tarhiyatları da açıklama kapsamında yer alacak.

Vergi borçlularının listeleri aralık ayında yayımlanacak

Vergi borcu ve cezası bulunan mükelleflerin isimleri ilk olarak 1-15 Aralık 2026 tarihleri arasında Türkiye genelindeki vergi dairelerinde, ilan için ayrılan bölümlerde duyurulacak.

İkinci aşamada ise söz konusu listeler, 16-30 Aralık 2026 tarihleri arasında Gelir İdaresi Başkanlığının resmî internet sitesi üzerinden erişime açılacak.

Tahsil imkânı bulunmayan alacaklar ayrıca gösterilecek

Düzenlemede, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun çerçevesinde tahsil edilemeyen veya tahsil edilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilen vergi alacaklarına ilişkin özel bir hüküm de bulunuyor.

Bu kapsamdaki borçlar, yayımlanacak listelerde ayrıca belirtilecek. İlgili açıklama bölümünde ise "Alacağın tahsil kabiliyeti bulunmamaktadır." ifadesine yer verilecek.

Yapılandırma kapsamındaki borçlar listelere alınmayacak

6736, 7020, 7143, 7256, 7326 ve 7440 sayılı kanunlar kapsamında yapılandırılmış ve yapılandırma süreci devam eden vergi alacakları kamuoyuna açıklanmayacak.

Bunun yanında, ilgili mevzuat doğrultusunda takas, mahsup veya uzlaşma başvuruları kabul edilen belediyeler, belediyelere bağlı kuruluşlar ve belirli belediye şirketlerinin 31 Aralık 2004 ve öncesine ilişkin bazı borçları da açıklanacak listelerin dışında tutulacak.

Tebliğ Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi

Vergi Usul Kanunu'nun 5'inci maddesine dayanılarak hazırlanan tebliğ, 10 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Düzenlemenin uygulanmasına ilişkin sorumluluk ise Hazine ve Maliye Bakanı tarafından yürütülecek.

Fesihnamede damga vergisi matrahı basitçe bu şekilde özetlenebilir. Ancak uygulamada çözümü bu kadar basit olmayan bir ihtilaf konusu var. Fesihnamede bedelin yer almadığı durumda matrahın ne olduğu.

Böyle bir durumda damga vergisi matrahı konusunda iki farklı görüş ortaya çıkıyor. Matrahı, feshedilen sözleşmede yer alan belli para olarak değerlendiren görüş yanında, feshedilen sözleşmenin gerçekleştirilen kısmı hariç, feshedilen sözleşmede yer alan belli para olarak tanımlayan ikinci bir görüş var.

Gelir İdaresinin görüşü

Gelir İdaresi, feshedilen kâğıdın, içerdiği bedel üzerinden, kâğıtta bedel bulunmaması halinde atıf yapılan kâğıdın içerdiği bedel üzerinden damga vergisi ödenmesi gerektiği görüşünde. (01.03.2013 tarih ve 175 sayılı, 09.07.2019 tarih ve 13450 sayılı özelgeler.)

Gelir İdaresine ait bu özelgeler yanında, bu görüşe uygun yapılmış tarhiyatlar da var.

Yargı kararları

Konuyla ilgili benim tespit edebildiğim bir Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (DVDDK) kararı var. Kararın sonucu yukarıda özetlediğim özelgede yer alan görüşle aynı yönde. Ancak yargılama sürecinde, vergi mahkemesi, istinaf ve Danıştayın ilgili dairesi kararları ve gerekçeleri farklı olduğu için, kısaca süreci özetlemek isterim.

Dava konusu somut olayda, farklı yıllarda imzalanmış, bazıları kısmen yürütülmüş beş ayrı sözleşme, 2017 yılında taraflar arasında imzalanan fesih protokolleri ile sona erdirilmiş. Fesih protokollerinde herhangi bir parasal bedele yer verilmemiş. Feshedilen sözleşmelerde yer alan toplam bedeller üzerinden damga vergisi tarhiyatları yapılması üzerine konu ihtilaflı hale gelmiş.

Feshedilen sözleşmelerde belli para olup olmadığı konusu da tartışmalı ama belli para olduğu kabul edilerek, fesihnamenin matrahı konusunda yargılama süreci ilerlemiş. Ben de konuya sadece matrahla sınırlı olarak devam edeyim.

Konuyu inceleyen Vergi Mahkemesi, davacının, imzalanan sözleşmelerde bedel belirtilmediği iddiasını kabul etmemiş, tarhiyata esas alınan sözleşmelerin imzalandıkları tarihte belli bir parayı ihtiva ettiği ve damga vergisine esas alınabilecek sözleşme bedellerine ulaşılabildiği sonucuna vararak, davacıdan sözleşme bedelleri üzerinden binde 9,48, fesihnameler üzerinden ise binde 1,89 oranında damga vergisi aranılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmış ve davayı reddetmiş.

İstinaf başvurusunu inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, sözleşme bedellerinin davacı tarafından gerçekleştirilen kısımlarının fesih sözleşmeleri yönünden hüküm ifade etmediği gerekçesiyle, Vergi Mahkemesi kararının, tarh edilen verginin davacı tarafından gerçekleştirilen kısmına isabet eden bölümleri yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna vararak, kararın bu kısmına ilişkin davanın reddine dair hüküm fıkrasının kaldırmış. Vergi Mahkemesi kararının diğer hüküm fıkralarına yönelik davacının istinaf başvurusu ise reddedilmiş.

Temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesi, Bölge İdare Mahkemesi kararının, tarh edilen damga vergilerinin, davacı tarafından gerçekleştirilen ve bu nedenle fesih sözleşmeleri yönünden hüküm ifade etmediği belirtilen bölümlerine isabet eden kısımları yönünden davanın kabulüne ilişkin hüküm fıkrasını bozmuş, diğer hüküm fıkralarını onamış. (Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 07.03.2024 tarih ve E:2022/2392 K:2024/1184 sayılı Kararı.)

Dokuzuncu Dairenin bozma kararının gerekçelerinden, dikkat çeken noktalar özetle şöyle:

- Nispi vergide, kâğıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kâğıtlarda yazılı belli para esas alınır. Belli para terimi, kâğıtların ihtiva ettiği veya bunlarda yazılı rakamların hasıl edeceği parayı ifade eder.

- Damga vergisine tabi bir kâğıdın nispi oranda vergilendirilebilmesi için, kâğıda bağlanan işlem bedelinin (kâğıdın içerdiği meblağın) kâğıtta açıkça belirtilmiş olması veya bu bedelin hesaplanmasına imkân sağlayacak verilerin kâğıtta yer alması gerekir.

- Buna göre, fesihnamelerin de içerdiği bedel üzerinden, kâğıtta herhangi bir bedelin bulunmaması hâlinde ise atıf yapılan kâğıdın içerdiği bedel esas alınarak damga vergisi hesaplanır.

- Kanun'da, vergilendirme bakımından feshedilen sözleşmenin hükümlerinden yararlanılıp yararlanılmamasına ilişkin bir kısıtlamaya yer verilmemiştir. Fesihnamelere konu işlerin ne ölçüde tamamlandığı ya da tamamlanmadığı hususunun, damga vergisine tabi kâğıdın vergilendirilmesi bakımından herhangi bir etkisi yoktur.

Davalının temyiz istemini inceleyen DVDDK, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararında yer alan gerekçelerle, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiş. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 10.06.2026 tarih ve E:2025/18 K:2026/407 sayılı kararı.)

Kişisel değerlendirmem

Konu esas olarak, Kanun’da yer alan "Fesihnameler (Belli parayı ihtiva eden bir kâğıda taalluk edenler dahil)" hükmünün ne anlama geldiği yorumuyla ilgili. Bir başka ifadeyle, parantez içinde yer alan hükmün, fesihnamede atıf yapılan bedelin tamamını kapsayıp kapsamadığı.

Danıştay Dokuzuncu Dairesinin yukarıda özetlediğim kararında da esas gerekçe, fesihnamede belli bir bedelin bulunmadığı, bu durumda fesihnamenin taalluk ettiği sözleşmede yer alan belli bedel üzerinden vergi hesaplanması gerektiği.

Kişisel değerlendirmem, fesihnamede belli para bulunmadığı durumda, düzenlemenin feshedilen kâğıttaki belli paranın tamamının matrah olarak alınmasını gerektirmediği yönünde.

“Fesih” kavramının kelime anlamı; bozmak, sona erdirmek, hükümsüz kılmak. Fesih işlemi, ileriye dönük, fesih tarihine kadar olan işlemler ve geçmişte kazanılan haklar fesihle ortadan kalkıyor. Fesih, sözleşmeyi baştan itibaren ortadan kaldırmıyor, sadece ileriye etkili.

Dolayısıyla fesihname, kural olarak, gerçekleşmiş, tamamlanmış edimlerle ilgili bir hüküm ifade etmez. Bu çerçevede feshedilen sözleşmede yer alan, gerçekleşmiş işlemlere ilişkin bedelle ilgili bir hüküm ifade etmeyen bedel üzerinden damga verisi ödenmesinin anlamlı bir gerekçesi de yok, bunu gerektiren açık bir düzenleme de yok diye değerlendiriyorum.

Kâğıtta yer alan her türlü belli parayı damga vergisi matrahına dahil olarak değerlendiren görüşlerin olduğunu biliyorum. Ben bu görüşte değilim. Kâğıtta yer alan, örneğin; gösterge niteliğindeki tutarların, taraflara edim yüklemeyen veya durumu tespit eden hükümlere ilişkin tutarların damga vergisi matrahına dahil olmadığını değerlendiriyorum. Fesihnamelerde yer alan, tamamlanmış edimlere ilişkin tutarların da aynı kapsamda olduğu düşüncesindeyim.

Son olarak, üç noktaya da dikkat çekmek isterim.

Birincisi, feshedilen sözleşmede yer alan bazı bedeller, sözleşmenin son gününe kadar değişmeden hüküm ifade edebilir. Örneğin bir kira sözleşmesinde adi kefalet hükmü varsa, kefalet tutarı son güne kadar değişmeden hüküm ifade edebilir ve bu sözleşmenin süresi öncesi feshi halinde, kefalet tutarının tamamı üzerinden damga vergisi ödenmesi gerekebilir. Bu tür özel durumları incelemekte yarar var.

İkincisi, fesihnamede, feshe ilişkin hükümler yanında, başka hükümler de konmuş olabilir. Bu çerçevede örneğin, bir kira sözleşmesini ortadan kaldıran fesihnamede, fesih öncesine ilişkin ödenmemiş kiralarla ilgili bir yapılandırma hükmü varsa, yapılandırılan tutar üzerinden, sözleşme damga vergisi oranı esas alınarak vergi hesaplanması gerekebilir.

Üçüncüsü, damga vergisine tabi diğer sözleşmelerde olduğu gibi fesihnamede belli para varsa, damga vergisi feshedilen sözleşmede yer alan bedel üzerinden değil, fesihnamede yer alan bedel üzerinden hesaplanıyor. Gereksiz sorunlarla karşılaşmamak için fesihnameye, ortadan kaldırılan edimlere ilişkin bedelin yazılmasında yarar var.

Ekonomim.com | Recep BIYIK

Aradan 84 yıl geçti.

Ancak Varlık Vergisi'nin bıraktığı izler, üzerinden geçen zamana rağmen silinmedi. Çünkü bu vergi yalnızca devletin savaş koşullarında gelir elde etmek amacıyla başvurduğu olağanüstü bir mali düzenleme değildi. Aynı zamanda vergilendirme yetkisinin nasıl kullanılabileceğini, bu yetkinin hangi sonuçları doğurabileceğini ve devletin vergi toplarken hukukun sınırlarını ne ölçüde gözettiğini gösteren tarihsel bir örnekti.

Üstelik Varlık Vergisi'nin tartışmalı yönleri yalnızca uygulamadan kaynaklanmıyordu. Kanunun kendisi de vergilendirme ilkeleri açısından ciddi sorunlar içeriyordu.

Bir verginin kanunla konulmuş olması, onun mutlaka adil olduğu anlamına gelmez. Varlık Vergisi bunun üzerinde düşünmemiz gereken örneklerinden biridir.

Savaş vardı ama Türkiye savaşta değildi

1939 yılında başlayan İkinci Dünya Savaşı, Türkiye'yi de ekonomik açıdan derinden etkiledi. Türkiye savaşa fiilen katılmamış olsa da savaş ekonomisinin ağır koşullarıyla karşı karşıya kaldı.

Üretim daraldı, temel tüketim mallarında kıtlık yaşandı, fiyatlar yükseldi, karaborsa ve stokçuluk yaygınlaştı. Çok sayıda insanın silahaltına alınması üretimi olumsuz etkilerken devletin askerî harcamaları önemli ölçüde arttı.

Halkın büyük bölümü geçim sıkıntısıyla mücadele ederken savaş koşullarından yararlanarak olağanüstü kazançlar elde edenler de vardı.

Böyle bir ortamda devletin ek gelir kaynaklarına ihtiyaç duyması anlaşılabilir bir durumdu. Hatta savaş nedeniyle olağanüstü kazanç elde edenlerin daha fazla vergilendirilmesi, ödeme gücü ve vergi adaleti bakımından savunulabilecek bir düşünceydi.

Sorun, bu düşüncenin nasıl hayata geçirildiğiydi.

Şükrü Saraçoğlu'nun Varlık Vergisi

Varlık Vergisi, 1942 yılının Temmuz ayında başbakanlık görevine gelen Şükrü Saraçoğlu hükümeti döneminde çıkarıldı.

Saraçoğlu hükümeti, savaş ekonomisinin yarattığı mali sorunları çözmek, dolaşımdaki para miktarını azaltmak, fiyat artışlarını kontrol altına almak ve olağanüstü kazançları vergilendirmek istiyordu.

Saraçoğlu, 11 Kasım 1942'de Mecliste yaptığı konuşmada verginin temel hedeflerinden birinin dolaşımdaki parayı azaltmak ve ülkenin ihtiyaçlarına kaynak sağlamak olduğunu belirtiyordu. Verginin ödenebilmesi için satışa çıkarılacak malların fiyatları üzerinde de düşürücü bir etki yaratabileceğini düşünüyordu.

Ancak Saraçoğlu'nun ekonomi anlayışını yalnızca bu mali gerekçelerle açıklamak yeterli değil.

Çünkü dönemin ekonomi politikalarında millî bir sermaye sınıfı oluşturma düşüncesi de önemli bir yer tutuyordu.

Saraçoğlu'nun 5 Ağustos 1942'de hükümet programını açıklarken yaptığı konuşmada Türkçülüğe ilişkin kullandığı ifadeler, dönemin siyasal yaklaşımını anlamak bakımından dikkat çekicidir.

Varlık Vergisi üzerine yapılan tarihsel araştırmalarda, hükümetin yalnızca savaş kazançlarını vergilendirmeyi değil, ticaret ve sermaye yapısını değiştirmeyi de hedeflediği görüşü ileri sürülmektedir.

Bu yorumun dayanaklarından biri, verginin uygulama biçimidir.

Çünkü Varlık Vergisi'nin kanun metninde din veya etnik köken üzerinden açık bir vergilendirme ayrımı bulunmamasına rağmen uygulamada mükellefler farklı kimlik gruplarına ayrılmıştı.

Bu durum, verginin yalnızca mali bir araç olarak kullanılıp kullanılmadığı sorusunu gündeme getiriyor.

Bir devletin millî ekonomi politikası izlemesi başka, yurttaşlarını dinî kimliklerine göre farklı vergi yükleriyle karşı karşıya bırakması başka bir meseledir.

Verginin miktarını komisyonların kanaati belirliyordu

Varlık Vergisi Kanunu'nun 1. maddesi, servet ve kazanç sahiplerinin servetleri ile olağanüstü kazançları üzerinden bir defaya mahsus vergi alınmasını öngörüyordu.

Ancak Kanunun en sorunlu hükümlerinden biri 6. maddesiydi.

Bu maddeye göre verginin miktarı, oluşturulan komisyonlar tarafından belirlenecekti. Komisyonlar mükelleflerin önceki yıllara ait vergi bilgilerini, kazançlarını ve servet durumlarını inceleyecek ancak bunlarla bağlı olmayacaktı.

Kanunda yer alan ifadeyle komisyonlar, edinecekleri kanaate göre vergi miktarını takdir edebilecekti.

Elbette bazı mükellef grupları için belirli alt ve üst sınırlar öngörülmüştü. Ancak bu sınırlamalar, sistemin bütününe hâkim olan geniş takdir yetkisini ortadan kaldırmıyordu.

Vergilendirme açısından burada ciddi bir sorun vardı.

Çünkü verginin ne kadar olacağı, herkes için önceden belirlenmiş objektif ölçütlere değil, büyük ölçüde komisyonların değerlendirmesine bırakılmıştı.

Oysa vergilendirmede belirlilik ilkesi, mükellefin ne kadar vergi ödeyeceğini önceden öngörebilmesini gerektirir.

Verginin kanuniliği de yalnızca verginin adının bir kanunda yazılı olmasından ibaret değildir. Verginin temel unsurlarının kanunda yeterli açıklıkta düzenlenmesi gerekir.

Bir mükellefin ödeyeceği verginin miktarı idarenin geniş ve denetlenemeyen takdirine bırakılıyorsa, ortada ciddi bir hukuki güvenlik sorunu vardır.

Varlık Vergisi'nde yaşanan sorunlardan biri buydu.

Vergi borcuna itiraz etmek bile yasaktı

Varlık Vergisi Kanunu'nun 11. maddesi belki de düzenlemenin en ağır hükümlerinden birini içeriyordu.

Maddeye göre komisyon kararları kesin nitelikteydi ve bu kararlara karşı yargı mercilerinde dava açılamıyordu.

Yani devlet, mükellefe ne kadar vergi ödeyeceğini bildiriyor ancak mükellefin bu verginin hukuka uygunluğunu mahkeme önünde tartışmasına izin vermiyordu.

Dahası, verginin ödenmesi için yalnızca 15 günlük süre tanınmıştı.

Bir düşünün.

Devlet size bir vergi borcu çıkarıyor. Bu borcun hangi objektif ölçütlere göre hesaplandığını tam olarak bilmiyorsunuz. Borcun yanlış olduğunu düşünüyorsunuz ancak mahkemeye başvuramıyorsunuz. Üstelik 15 gün içinde ödeme yapmak zorundasınız.

Vergilendirme yetkisinin bu şekilde kullanılması, mükellefi devlet karşısında son derece savunmasız bırakıyordu.

Burada dikkat edilmesi gereken bir başka husus da şudur: Yargı yolunun kapatılması, yalnızca idarenin uygulamasından kaynaklanan bir sorun değildi. Doğrudan kanunun kendisinde yer alıyordu.

Dolayısıyla Varlık Vergisi'nin hukuki sorunlarını yalnızca uygulayıcıların hatalarına bağlamak yeterli değildir.

Kanunun kendisi de bu sorunların önemli bir kaynağıydı.

Vergi borcunu ödeyemeyenler Aşkale'ye gönderildi

Varlık Vergisi'nin en ağır sonuçlarından biri, borcunu ödeyemeyen mükelleflerin zorunlu çalışmaya gönderilmesiydi.

Kanunun 12. maddesine göre vergi borcunu ilan tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeyenler, borçlarını tamamen ödeyinceye kadar ülkenin herhangi bir yerinde bedensel yeteneklerine uygun kamu hizmetlerinde veya belediye hizmetlerinde çalıştırılabilecekti. Çalışma karşılığında ödenen ücretin yarısı vergi borcuna mahsup edilecekti.

Bu hüküm, uygulamada Erzurum'un Aşkale ilçesi başta olmak üzere çeşitli çalışma merkezlerine yapılan sevklerle sonuçlandı.

Atatürk Ansiklopedisi'nde yer alan verilere göre , çalışma yükümlülüğü kapsamında 2.057 kişi kampa alındı. Bunların 1.400'ü Aşkale'ye sevk edildi. Aşkale'ye gönderilenlerin 1.229'u İstanbul'dandı. Tarihsel araştırmalarda, çalışma yükümlülüğü sürecinde 21 kişinin hayatını kaybettiği de belirtilmektedir.

Burada dikkat çekici olan, çalışma merkezlerine gönderilenlerin büyük ölçüde gayrimüslim yurttaşlardan oluşmasıydı. Bu durum, Varlık Vergisi'nin uygulamada yalnızca ekonomik sonuçlar doğurmadığını, aynı zamanda dinî kimlik temelinde ciddi eşitsizliklere yol açtığını gösteriyor.

Üstelik mesele yalnızca çalışma koşullarının ağırlığı değildi. Asıl sorun, bir vergi borcunun kişinin zorunlu çalıştırılmasına kadar uzanan sonuçlar doğurmasıydı.

Vergi borcu, kişinin malvarlığına ilişkin bir kamu borcudur. Devletin bu borcu tahsil etmek için hukuki yetkileri bulunur. Ancak borcunu ödeyemeyen insanların zorunlu çalışmaya gönderilmesi, vergilendirme yetkisinin sınırları bakımından son derece ağır bir uygulamaydı.

Dahası, bu kişilerin bir kısmı kendilerine çıkarılan vergiyi ödeyebilmek için taşınmazlarını, işyerlerini ve diğer malvarlıklarını satmak zorunda kalmıştı. Buna rağmen borcunu ödeyemeyenler çalışma merkezlerine gönderiliyordu.

Verginin miktarına itiraz edemeyen, kısa sürede ödeme yapmak zorunda bırakılan ve ödeyemediğinde zorunlu çalışmaya gönderilen mükellefler açısından Varlık Vergisi, sıradan bir mali yükümlülüğün çok ötesine geçmişti.

Özellikle gayrimüslim yurttaşların maruz kaldığı bu uygulama, yalnızca mülkiyet haklarını ve ekonomik varlıklarını değil, eşit yurttaşlık anlayışını ve devlete duyulan güveni de ağır biçimde zedeledi.

Kanunda yazmayan ayrım uygulamada ortaya çıktı

Varlık Vergisi'nin en tartışmalı yönlerinden biri de gayrimüslim yurttaşlara yönelik uygulamalardı.

Kanunda Müslüman ve gayrimüslim mükellefler için ayrı vergi oranları öngörülmemişti.

Ancak uygulamada mükelleflerin Müslüman, gayrimüslim, dönme ve yabancı gibi gruplara ayrıldığı, vergi miktarlarının belirlenmesinde bu sınıflandırmaların kullanıldığı tarihsel araştırmalarda ortaya konulmaktadır.

Bu ayrımın mali sonuçları özellikle İstanbul'da belirginleşti.

İstanbul'da gayrimüslim mükellefler, tahsil edilen verginin önemli bir bölümünü üstlendi. Çok sayıda kişi borcunu ödeyebilmek için evini, işyerini ve diğer varlıklarını satmak zorunda kaldı.

Elbette savaş yıllarında ticaretle uğraşanların ve olağanüstü kazanç elde edenlerin vergilendirilmesi meşru bir mali amaç olabilir.

Ancak vergilendirme açısından asıl ölçüt kişinin dinî kimliği değil, ekonomik gücü olmalıdır.

Vergi hukukunda eşitlik ilkesi, aynı ekonomik durumda bulunanların aynı esaslara göre vergilendirilmesini gerektirir.

Bir kişinin vergi yükünün belirlenmesinde dinî kimliğinin etkili olması, verginin genellik ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmaz.

Varlık Vergisi uygulamasının gayrimüslim yurttaşlar üzerinde bıraktığı ekonomik ve toplumsal etkiler de bu nedenle yalnızca maliye tarihi bakımından değil, eşit yurttaşlık anlayışı bakımından da değerlendirilmelidir.

Vergi borcu yalnızca mükellefin malvarlığıyla da sınırlı değildi

Varlık Vergisi Kanunu'nun 14. maddesi de dikkat çekici hükümler içeriyordu.

Bu madde, vergi alacağının teminatını mükellefin kendi malvarlığının ötesine taşıyordu.

Belirli koşullarda mükellefin eşi, çocukları, anne ve babası ile kardeşlerine ait mallar da vergi alacağının teminatı kapsamında değerlendirilebiliyordu.

Üstelik bazı mülkiyet iddialarının ileri sürülmesi de sınırlandırılmıştı.

Bu düzenleme, kamu alacağının tahsil edilmesi amacıyla üçüncü kişilerin malvarlığına kadar uzanan oldukça geniş bir müdahale alanı yaratıyordu.

Vergi hukukunda kamu alacağının korunması elbette önemlidir. Ancak kamu alacağını korumak adına mülkiyet hakkına getirilen sınırlamaların da hukuki güvenlik ve ölçülülük bakımından değerlendirilmesi gerekir.

Varlık Vergisi'nde ise tahsilatın güvence altına alınması düşüncesi, mükellefin ve yakınlarının malvarlığı üzerinde son derece ağır sonuçlar doğurabilecek bir yapıya dönüşmüştü.

Peki devlet ne kadar vergi topladı?

Varlık Vergisi uygulamasında yaklaşık 465 milyon liralık vergi tahakkuk ettirildi. Bunun yaklaşık 315 milyon liralık kısmı tahsil edildi.

Başka bir ifadeyle tahakkuk ettirilen verginin yaklaşık üçte ikisi tahsil edilebildi.

Bu rakamlar, savaş koşullarında devletin önemli bir mali kaynak elde ettiğini gösteriyor.

Ancak bir verginin başarısı yalnızca ne kadar gelir sağladığıyla ölçülebilir mi?

Verginin ekonomik faaliyetler üzerindeki etkileri, mükelleflerin malvarlıklarında meydana gelen kayıplar, işletmelerin el değiştirmesi, toplumsal güvenin zedelenmesi ve hukuki güvencelerin ortadan kaldırılması da değerlendirilmelidir.

Devletin kasasına giren para hesaplanabilir.

Peki insanların kaybettikleri işyerlerinin, ellerinden çıkarmak zorunda kaldıkları mülklerinin ve devlete duydukları güvenin kaybı nasıl hesaplanacak?

Varlık Vergisi'nin mali sonuçları kadar toplumsal sonuçlarını da tartışmak gerekiyor.

Vergi kaldırıldı ama sonuçları ortadan kalkmadı

Varlık Vergisi'nin uygulama süresi uzun olmadı.

17 Eylül 1943 tarihli 4501 sayılı Kanun'la bazı mükelleflerin tahsil edilemeyen vergi borçlarının silinmesine imkân tanındı.

15 Mart 1944 tarihinde kabul edilen 4530 sayılı Kanun'la da kalan Varlık Vergisi borçlarının silinmesi ve uygulamanın sona erdirilmesi sağlandı.

Ancak bir verginin kaldırılması, o vergi nedeniyle yaşananların da ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Vergi borcunu ödeyebilmek için satılan bir işletme kendiliğinden geri gelmez. Elden çıkarılan bir taşınmaz eski sahibine dönmez. Zorunlu çalışma uygulamasının neden olduğu kayıplar da kanunun kaldırılmasıyla silinmez.

Varlık Vergisi, kısa süre yürürlükte kalmasına rağmen etkileri uzun yıllar tartışılan bir uygulama oldu.

Son olarak

Varlık Vergisi'nin üzerinden 84 yıl geçti. Ancak bu verginin Türk maliye ve hukuk tarihinde bıraktığı izler hâlâ silinmedi.

İkinci Dünya Savaşı'nın yarattığı ekonomik güçlükler, devletin artan finansman ihtiyacı ve savaş koşullarında ortaya çıkan olağanüstü kazançlar, böyle bir verginin neden gündeme geldiğini açıklayabilir. Ancak bu koşullar, verginin uygulanış biçimini ve yol açtığı ağır hak ihlallerini haklı gösteremez.

Varlık Vergisi, özellikle gayrimüslim yurttaşların ekonomik ve toplumsal yaşamında derin yaralar açtı. Kanunda açıkça yer almamasına rağmen uygulamada dinî kimliklere göre yapılan ayrımlar, gayrimüslim mükelleflerin ağır ve eşitsiz vergi yükleriyle karşılaşmasına neden oldu. Çok sayıda insan, yıllarca çalışarak edindiği malvarlığını, işyerini ve geçim kaynaklarını kaybetti. Vergi borcunu ödeyemeyenler ise Aşkale başta olmak üzere çalışma merkezlerine gönderildi.

Üstelik bütün bunlar, mükelleflerin kendilerine çıkarılan vergiye karşı yargı yoluna başvurma hakkının kanunla ortadan kaldırıldığı bir ortamda yaşandı.

Bu yönüyle Varlık Vergisi, yalnızca vergilendirmede eşitlik ve adalet ilkelerini zedelemekle kalmadı; özellikle gayrimüslim yurttaşların mülkiyet hakkını, hukuki güvenliğini ve eşit yurttaşlık anlayışını da ağır biçimde örseledi. Devletin bütün yurttaşlarına eşit mesafede durması gerekirken dinî kimliğin vergi yükünün belirlenmesinde etkili olması, verginin mali bir araç olmanın ötesinde ayrımcı sonuçlar doğurmasına yol açtı.

Daha da önemlisi, bu uygulama devlet ile yurttaş arasındaki güven ilişkisine zarar verdi. Çünkü yurttaşın devlete karşı en temel güvencelerinden biri, kendisine yöneltilen mali yükümlülüğün hukuka uygunluğunu bağımsız bir yargı merciinin önüne taşıyabilmesidir. Varlık Vergisi'nde bu güvence dahi tanınmadı.

Verginin 1944 yılında kaldırılması da yaşanan mağduriyetleri ortadan kaldırmadı. Satılmak zorunda kalınan mülkler, el değiştiren işletmeler, kaybedilen ekonomik imkânlar ve çalışma merkezlerinde yaşanan acılar geride kaldı.

Bu nedenle Varlık Vergisi'ni yalnızca savaş döneminin zorunlu bir mali tedbiri olarak değerlendirmek, yaşananların en önemli boyutunu göz ardı etmek olur. Asıl mesele, devletin vergilendirme yetkisinin belirli yurttaş grupları üzerinde nasıl ağır ve ayrımcı sonuçlar doğurabildiğidir.

Varlık Vergisi, devletin gelir elde etme ihtiyacının, yurttaşların temel hak ve özgürlüklerinin önüne geçirildiğinde neler yaşanabileceğini gösteren tarihsel bir örnektir.

Aradan geçen 84 yılın ardından bu uygulamayla yüzleşmek, geçmişi bugünün koşullarıyla yargılamaktan ibaret değildir. Devletin bütün yurttaşlarına, dinine, kimliğine ve kökenine bakmaksızın eşit davranması gerektiğini hatırlamaktır.

Çünkü vergi adaleti yalnızca kimin ne kadar vergi ödediğiyle ilgili değildir. Aynı zamanda devletin kime nasıl davrandığıyla, kimin haklarını koruduğuyla ve kimin haklarını görmezden geldiğiyle de ilgilidir.

Varlık Vergisi'nin Türk vergi tarihinde bıraktığı en ağır miras, Hazineye sağladığı gelir değil, özellikle gayrimüslim yurttaşların uğradığı hak kayıpları ve devletin eşit yurttaşlık ilkesine verdiği zarardır.

Ve belki de 84 yıl sonra çıkarılması gereken en önemli ders şudur: Bir devletin vergilendirme yetkisi, yurttaşlarının haklarını zedelemenin gerekçesi hâline geldiğinde, ortada yalnızca bir vergi sorunu değil, aynı zamanda ciddi bir hukuk devleti sorunu vardır.

Şöyle ki, KDVK md.10 gere­ğince vergiyi doğuran olay, mal teslimi ve hizmet ifası hallerin­de malın teslimi veya hizmetin yapılmasıyla gerçekleşmek­tedir. Verginin hesaplanması, beyanı ve ödenmesi bakımın­dan satış bedelinin tahsil edil­mesi beklenmemektedir (KD­VK md.29, 39, 41 ve 46). He­saplanan KDV’nin indirilecek KDV’yi aşması halinde işlet­meler, müşterilerinden henüz tahsil etmedikleri vergi tuta­rını kendi kaynaklarıyla veya kredi kullanarak finanse etmek zorunda kalmaktadır. KDVK md.29/4 gereğince ise, hesap­lanıp beyan edilen KDV, ilgi­li alacağın Vergi Usul Kanunu (VUK) md.322 kapsamında de­ğersiz hale gelerek zarar yazıl­dığı dönemde indirilebilmek­tedir; alacağın VUK md.323 kapsamında şüpheli hale gel­mesi yeterli değildir.

Buna karşılık, Türk KDV Sis­temi’nin de esas aldığı Avrupa Birliği (AB) KDV Hukuku’n­da, belirli işlemler ve mükel­lef grupları bakımından tahsil esaslı vergilendirmeye imkan tanınmaktadır.

AB KDV Hukuku’nda tahsil esaslı vergilendirme

2006/112/EC sayılı AB KDV Direktifi’ne göre vergiyi doğu­ran olay (chargeable event) ile verginin talep edilebilir hale gelmesi (chargeability), kural olarak mal teslimi veya hizmet ifası anında gerçekleşmekte­dir (md.62, md.63). Ancak, Di­rektif md.66/b, üye devletlere belirli işlemler veya mükellef grupları bakımından verginin talep edilebilir hale gelme za­manını, en geç bedelin tahsili olacak şekilde belirleme yetkisi tanımaktadır. Böylece, vergiyi doğuran olay değiştirilmeden tahsil esaslı vergilendirme uy­gulanabilmektedir.

Bu imkanı tanıyan devletler­den biri Almanya’dır. Alman­ya’da, önceki takvim yılındaki toplam cirosu 800 bin Avro’yu aşmayan mükellefler, vergi da­iresinin izniyle KDV’yi karar­laştırılan bedeller (vereinbarte Entgelte) yerine tahsil edilen bedeller (vereinnahmte Ent­gelte) üzerinden hesaplaya­bilmektedir (UStG §20). EStG §18/1 Nr.1 kapsamındaki ser­best meslek faaliyetlerini ger­çekleştiren mükellefler ise, bu işlemleri bakımından ciro sı­nırından bağımsız olarak vergi dairesinin izniyle tahsil esası­nı uygulayabilmektedir. Karar­laştırılan bedeller üzerinden vergilendirmede (Sollversteu­erung) vergi, kural olarak tes­lim veya hizmetin gerçekleş­tirildiği ön beyan döneminin sonunda; tahsil edilen bedel­ler üzerinden vergilendirme­de (Istversteuerung) ise bede­lin tahsil edildiği ön beyan dö­neminin sonunda doğmaktadır (UStG §13/1 Nr.1-a ve b).

İspanya ve İtalya›da da belir­li koşullarla tahsil esaslı KDV yöntemini seçme imkanı bu­lunmaktadır.

Tahsil esasında alıcının indirim hakkı

Tahsil esası, satıcının henüz tahsil etmediği KDV’yi önce­den finanse etme yükünü orta­dan kaldırırken alıcının ödeme öncesindeki indirim imkanını sınırlandırabilmektedir. Zira, AB KDV Direktifi md.167 ge­reğince indirim hakkı, indiri­lecek verginin talep edilebilir hale geldiği anda doğmaktadır.

AB Adalet Divanı, 10 Şubat 2022 tarihli Grundstücksge­meinschaft Kollaustraße 136 kararında (C-9/20), satıcının KDV’si tahsilatla talep edile­bilir hale gelirken alıcının in­dirim hakkının henüz bedel ödenmeden doğmasını öngö­ren Alman düzenlemesinin Di­rektif md.167’ye aykırı oldu­ğuna hükmetmiştir. Bu karar sonrasında Almanya 2024 yı­lında ilgili düzenlemeyi değiş­tirmiştir. 1 Ocak 2028’den iti­baren uygulanacak hükümler gereğince, tahsil esasını uygu­layan satıcıdan yapılan alışlar­da KDV indirimi kural olarak ödeme yapıldığı ölçüde müm­kün olacaktır. Satıcının tahsil esasına tabi olduğu faturada belirtilecek olup, yeni indirim hükmü 31 Aralık 2027’den son­ra düzenlenen faturalara uygu­lanacaktır.

Diğer yandan, Direktif md.167a, satışlarına ilişkin KDV’si yalnızca md.66/b kap­samında tahsilatla talep edile­bilir hale gelen mükelleflerin kendi alışlarından kaynakla­nan KDV indirim hakkının da tedarikçilerine ödeme yapın­caya kadar ertelenmesine im­kan tanımaktadır. Bu özel uy­gulamayı benimseyen üye devletler, yararlanabilecek mü­kellefler için yıllık ciro sınırını en fazla 2 milyon Avro olarak belirleyebilmektedir.

Türkiye bakımından değerlendirme

Maliye Bakanlığı, 2012 yı­lında yalnızca serbest meslek mensupları için KDV’de tah­sil esasına geçilmesini vergi tekniği açısından uygun bul­mamıştır (TBMM Tutanak Dergisi, 21.02.2012). Oysa AB Hukuku ve üye devletlerin uy­gulamaları, tahakkuk esası ge­nel yöntem olarak korunurken belirli işletmelere tahsil esası­nı seçme hakkı tanınabileceği­ni göstermektedir.

Türkiye’de 2018’deki KDV reformuyla getirilen değersiz alacaklara ilişkin indirim (KD­VK md.29/4) ve hasılat esaslı vergilendirme (md.38) düzen­lemeleri, tahsil esasının karşı­lığını oluşturmamaktadır. İl­kinde daha önce beyan edilen KDV’nin belirli şartlarla sonra­dan indirilmesi, ikincisinde ise kapsama alınan mükelleflerin KDV dahil işlem bedellerine belirlenen özel oranın uygulan­ması ve hesaplanan verginin indirilecek KDV ile ilişkilen­dirilmeksizin beyan edilerek ödenmesi söz konusudur.

İçinde bulunulan ekono­mik sıkıntılar dikkate alındı­ğında, faaliyet türünden ba­ğımsız olarak belirli bir ciro sınırının altındaki mükellef­lere tahsil esaslı KDV uygula­masını seçme hakkı bir an ön­ce tanınmalıdır. Mevcut vergi­lendirme yöntemi genel kural olarak korunurken verginin hesaplanması, beyanı ve öden­mesi ile indirim hakkı uyum­lu biçimde düzenlenmeli; özel KDV rejimleri, kısmi tahsilat­lar ve diğer ödeme biçimleri gö­zetilmelidir. Tahsilatın deneti­minde mevcut elektronik belge ve ödeme sistemlerinden ya­rarlanılmalıdır. Ekonomik güç­lüklerle mücadele eden mükel­lefler, henüz tahsil etmedikleri KDV’yi finanse etme yükünden artık kurtarılmalıdır.

Dünya | Prof.Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR

Bir önceki yazımda, finansmana erişimdeki sıkıntılar ve finansman maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle vergisel kaynakları da etkili bir şekilde kullanmak gerektiğini belirtikten sonra KDV iadesi alacağını nasıl hızlı bir şekilde alınabileceğini açıklamaya çalışmıştım.

Bugün başka bir vergi kaynağından bahsedeceğim.

Değerli okurlar, geçeli yatırım teşvik mevzuatımıza göre; yatırım teşvik belgesine bağlanan yatırımlardan elde edilen kazançlar için, diğer faaliyetlerden elde edilen kazançların varlığı halinde yatırım döneminden, yoksa yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan hesap döneminden itibaren yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar indirimli oranlar üzerinden kurumlar vergisi hesaplanıyor (Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 32/A).

Bu destekle Devlet, yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar kurumlar vergisini indirimli tahsil ederek (yani neticede bu tutar kadar vergi almayarak) bu yatırımları teşvik etmiş oluyor.

Yatırıma katkı tutarı Devletin vergi tahsilinden vazgeçmek suretiyle sağladığı azami destek tutarını ifade ediyor. Destek tutarı, sabit yatırım tutarı (toplam yatırım harcaması) ile belgede yer alan yatırıma katkı oranının çarpılması suretiyle hesaplanıyor.

Yatırım döneminde diğer kazançların olmaması, işletme döneminde ise zarar sebebiyle indirimli kurumlar vergisinden yararlanılamaması durumu ile karşılaşılabiliyor. Bu nedenle, yatırımcıların devreden katkı tutarlarının başka vergi borçlarının ödenmesinde kullanılabilmesi talepleri gündeme geldi.

7338 sayılı Kanunla, yatırıma katkı tutarlarının yüzde 10’unun, KDV ve ÖTV hariç, tahakkuk etmiş diğer vergi borçlarının ödenmesinde kullanılabilmesine imkân tanındı. Düzenleme 1/1/2022 tarihinden itibaren yapılan yatırım harcamalarına uygulanmak üzere 26/10/2021 tarihinde yürürlüğe girdi.

Düzenlemeye ilişkin eleştirilerim

Düzenlemeyi T24’te 29/10/2021 tarihinde yazdığım "Yatırıma katkı tutarlarının yüzde 10'u bazı vergi borçlarının ödemesinde kullanılabilecek" başlıklı yazımda değerlendirmiştim (T24’e erişimde sıkıntı yaşandığı için bu eleştirilerimin özetine aşağıda yer veriyorum).

Yazımda özellikle yatırım döneminde veya sonrasında yeterli kurumlar vergisi matrahı oluşmayan işletmelerin hak kazandıkları katkı tutarlarını nakit akışı avantajına çevirme imkânı getirilmesini olumlu bulmakla birlikte dört açıdan eleştirmiştim:

• Geçmiş Dönem (Devreden) Katkı Tutarlarının Kapsam Dışı Bırakılması: Yatırıma katkı tutarlarının, asıl eritilmesi gereken kısımlarının önceki yıllarda yapılan yatırımlardan kaynaklanmasına rağmen uygulamanın yalnızca 1 Ocak 2022 sonrası harcamaları kapsamasını doğru bulmadığımı ifade etmiştim. Ayrıca başvuru süresinin kurumlar vergisi beyanname ayını takip eden ikinci ayın sonuyla sınırlandırılmasının da o dönemde tahakkuk etmiş borcu bulunmayan mükellefleri hak kaybına uğratacağına dikkat çekmiştim.

• "1 Kat Vazgeçme" Şartının Haksızlığı: Düzenlemeye göre terkin edilen vergi borcunun (yani borç ödemesinde kullanılan tutarın) bir katına isabet eden yatırıma katkı tutarından vazgeçilmiş sayılıyor (Örneğin 100 birim vergi borcu ödenirken toplam 200 birim katkı tutarı siliniyor). Bu durumun haksız olduğunu vurgulamıştım.

• Kalan Katkı Tutarının Yarısı (1/2) Sınırı: Terkin talebinin, hak edilen katkı tutarından indirimli kurumlar vergisi yoluyla kullanılan tutar düşüldükten sonra kalan kısmın yarısını aşamayacak olmasının da haksız sonuçlar doğuracağından bahsetmiştim. Çünkü, ödemeyi karşılayacak bakiye mevcut olduğu sürece böyle bir kısıtlama doğru değil.

• %10 Oranının Düşüklüğü ve Adalet Sorunu: Vergi borçlarının ödenmesinde kullanılabilecek kısmın %10 ile sınırlanması doğru değildir. Bu oran çok düşüktür. Yatırıma katkı oranı düşük ve yüksek olan yatırımcılara aynı %10 sınırının uygulanması yerine, katkı oranına göre kademeli ve daha yüksek bir terkin oranı belirlenmesinin daha adil olacağını ifade etmiştim.

Bu düzenlemeye ilişkin olarak 28/9/2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 23 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Tebliğine eklenen “32.2.13. Hak kazanılan yatırıma katkı tutarından diğer vergi borçlarından terkin yoluyla yararlanılması” başlıklı bölümde uygulamaya ilişkin açıklamalar yapılmıştır.

Sonradan yapılan düzenlemeyle indirimli kurumlar vergisinden yararlanma süresi 10 yıl ile sınırlandırıldı!

7555 sayılı Kanunla, 16/6/2025 tarihinden önce başvurusu yapılmış ve reddedilmemiş olanlar hariç, 24 Temmuz 2025 tarihinden itibaren alınan yatırım teşvik belgelerine uygulanmak üzere, yatırım teşvik belgeli yatırımlar için indirimli kurumlar vergisi uygulanabilecek süre, yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan hesap döneminden itibaren yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar, indirim hakkının kullanılabileceği ilk hesap dönemi dahil en fazla 10 hesap dönemi ile sınırlandırıldı.

24 seri Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Tebliğinin “32.2.13. Hak kazanılan yatırıma katkı tutarından diğer vergi borçlarından terkin yoluyla yararlanılması” başlıklı bölümüne aşağıdaki paragraf eklendi:

“24/7/2025 tarihinden itibaren alınan teşvik belgelerinde on yıllık süreyle sınırlı olarak indirimli oranda kurumlar vergisi uygulanacağından, on yıllık sürenin dolduğu hesap döneminden sonra, diğer vergi borçlarından terkin yoluyla yatırıma katkı tutarının kullanılması mümkün olmayacaktır.”

İndirimden yararlanma süresinin 10 yıl ile sınırlandırılması, içinde bulunduğumuz ekonomik durum nedeniyle doğan zararların yanında indirimli kurumlar vergisinden yararlanma olasılığını düşürecektir.

Bu nedenle, özellikle finansman ihtiyacı içinde olan mükelleflere, bakiye yatırıma katkı tutarının %10’unu vergi borçlarının ödenmesinde kullanma seçeneğini değerlendirmelerini öneriyorum.

İmkândan yararlanmak için başvuru süresine ilişkin yaşanan sıkıntılar

Kanunda bu imkândan yararlanabilmek için kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı takip eden ikinci ayın sonuna kadar başvuruda bulunma şartı getirilmiş olduğundan, 30 Haziran 2026 tarihine kadar başvuruda bulunmamış mükellefler bu imkândan bu aşamada yararlanamayacaklar.

Bu imkânı kullanmak isteyen ve şu ana kadar başvuruda bulunmamış olan mükelleflerin ancak 2026 yılı kurumlar vergisi beyannamesini verdikten sonra 30 Haziran 2027 tarihine kadar talepte bulunmaları mümkün.

Bu durum, ödenmemiş vergi borçları bulunan mükellefler açısından gereksiz yere gecikme zammı ödenmesine neden olacaktır.

Bugüne kadar bu konuda talepte bulunan mükellef sayısı az olduğundan sürenin bu şekilde belirlenmiş olması çok ciddi bir eleştiriye uğramamıştı. Ancak yaşanan gelişmeler nedeniyle başvuru sayısının artacağını düşünüyorum.

Bu nedenle başvuru süresinin bağlantısını kurumlar vergisi beyannamesi verme süresinden koparmak gerekir.

En kısa sürede yapılacak yasal düzenlemeyle;

1. Bakiye yatırıma katkı tutarının %10’unu vergi borçlarının ödenmesinde kullanmak isteyen mükelleflere süre sınırını kaldırarak istedikleri tarihte başvuruda bulunma hakkı verilmelidir.

2. Yüzde 10 oranı yükseltilmelidir.

3. Terkin suretiyle vergi borcu ödemesinde kullanılan tutarın bir katına isabet eden yatırıma katkı tutarından vazgeçilmiş sayılacağına dair hüküm kaldırılmalıdır. Yani 100 birimlik borç ödemesi için 200 birimlik hakkın kullanılmış sayılması teşvik mantığına aykırıdır. Buna bağlı olarak, vergi borcu ödemesinde kullanılacak katkı tutarının, indirimli kurumlar vergisi yoluyla kullanılan tutar düşüldükten sonra kalan kısmın yarısı ile sınırlandırılmasına ilişkin hükmün de kaldırılması gereklidir.

Tebliğde, terkin talebinde bulunan mükelleflerin, her bir geçici vergi ile yıllık beyannamesinin verilmesi sonrasında, terkin talep dilekçesindeki hesaplamaları revize etmesi ve yeni bir terkin talep dilekçesi vermesi gerektiği belirtilmektedir. Terkin talebi, her bir yatırım teşvik belgesi bazında ayrı ayrı yapılacaktır.

Mükelleflerin terkin suretiyle kullanacağı yatırıma katkı tutarları, mükellefler tarafından kurum kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınacağından, bu tutarların geçici ve yıllık kurumlar vergisi beyannamelerinde "Zarar Olsa Dahi İndirilecek İstisna ve İndirimler" bölümünde yer alan "Diğer İndirim ve İstisnalar" satırında gösterilmek suretiyle kurum kazancından indirilmesi mümkündür.

Bu yazı için son sözlerim…

Yatırıma katkı payının ileri kullanılamayacağı düşünülen kısmı için vergi borcu ödemesinde kullanma imkânından yararlanıp yararlanmama kararını verebilmek için konunun tüm yönleriyle detaylı bir şekilde analiz edilmesi gerekir! Finansman ihtiyacı ve maliyeti bu değerlendirmede önemli bir unsurdur.

Çünkü bu imkândan yararlanmak katkı payının azalmasına neden olmaktadır.

Tebliğde yer alan detaylı örnek

Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için tebliğdeki örneği aynen aşağıya aktarıyorum:

“Örnek: (B) A.Ş.'nin 2023 hesap döneminde başlamış olduğu yatırım teşvik belgesi kapsamındaki komple yeni yatırımının toplam tutarı 10.000.000 TL'dir. 2023 hesap döneminde kısmen işletilmeye başlanan bu yatırımın 2.000.000 TL'lik kısmı 11/3/2023 tarihi itibariyle gerçekleştirilmiş ve (B) A.Ş. söz konusu yatırımdan 2023 hesap döneminin 3. geçici vergilendirme döneminde 1.000.000 TL kazanç elde etmiştir. (Yatırıma katkı oranı: %30, vergi indirim oranı: %50)

Buna göre, (B) A.Ş.’nin yatırım teşvik belgesi kapsamındaki bu yatırımından 2023 hesap döneminin 3. geçici vergilendirme döneminde elde ettiği kazanca uygulanacak indirimli kurumlar vergisi oranı ile yararlanılan yatırıma katkı tutarı aşağıdaki gibi olacaktır.

(B) A.Ş.'nin yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırımının kısmen işletilmesinden 2023 hesap döneminin 3. geçici vergilendirme döneminde elde ettiği 1.000.000 TL kazancına indirimli kurumlar vergisi uygulanmak suretiyle faydalandığı yatırıma katkı tutarı 125.000 TL'dir. Dolayısıyla, yapılan yatırım harcaması nedeniyle 2023 hesap döneminin 3. geçici vergilendirme döneminde hak kazanılan 600.000 TL'lik yatırıma katkı tutarının bu dönemde faydalanılamayan (600.000 TL - 125.000 TL) 475.000 TL'lik kısmından izleyen hesap dönemlerinde bu yatırımdan elde edilen kazançlara indirimli vergi oranı uygulanmak suretiyle yararlanılabilecektir.

Mükellef 22/5/2023 tarihinde vermiş olduğu dilekçeyle, Kurumlar Vergisi Kanununun 32/A maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında indirimli kurumlar vergisi uygulaması nedeniyle hesaplanan yatırıma katkı tutarının %10’unun diğer vergi borçlarından terkin edilmek suretiyle kullanılmasını talep etmiştir. Mükellefin Kasım/2023 dönemi gelir vergisi stopajı ve damga vergisi borcu 80.000 TL’dir.

Mükellefin terkin yoluyla yararlanabileceği yatırıma katkı tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

1. sınır:

Buna göre, mükellefin ilgili dönemde diğer vergi borçlarına terkin yoluyla kullanımını talep edebileceği yatırıma katkı tutarı, hak edilen yatırıma katkı tutarının %10’unu geçemeyecektir.

2. sınır:

(B) A.Ş.’nin terkin talebinde bulunabileceği üst sınır 237.500 TL olup mükellefin terkin edilebilecek vergi borcu söz konusu üst sınırın altında kalmaktadır.

Bununla birlikte, hak kazanılan yatırıma katkı tutarının %10’u olan 60.000 TL, 80.000 TL’lik borç tutarının altında kaldığından, mükellefin 22/5/2023 tarihinde yapmış olduğu başvuru doğrultusunda, hak kazanılan yatırıma katkı tutarının yalnızca 60.000 TL’lik kısmı 80.000 TL tutarındaki diğer vergi borcundan terkin edilebilecektir.

Bu terkin işleminin yapılabilmesi için mükellefin, 2023 hesap döneminin 3. geçici vergilendirme dönemi beyannamesini vermesini müteakiben, yukarıdaki hesaplamaları içeren terkine ilişkin yeni bir dilekçe vermesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, (B) A.Ş.’nin söz konusu tutarı diğer vergi borçlarından terkin etmesi durumunda, kullanılan tutarın bir katına isabet eden yatırıma katkı tutarından vazgeçilecektir.

Dolayısıyla, (B) A.Ş.’nin diğer vergilerden terkin ettiği 60.000 TL ile bu tutarın bir katına isabet eden (vazgeçilen yatırıma katkı tutarı) 60.000 TL’nin toplamı olan 120.000 TL indirimli oranda kurumlar vergisine tabi olmayacaktır.”

MAZERET İZNİ

4857 sayılı İş Kanunu'nun ek 2'nci maddesine göre işçiye evlat edinmesi halinde üç gün ücretli mazeret izni verilmelidir. Bu hak bakımından kadın veya erkek işçi ayrımı bulunmamaktadır. Ayrıca üç günlük mazeret izni için çocuğun üç yaşından küçük olması yönünde bir şart da öngörülmemiştir. Dolayısıyla evlat edinen işçi, üç günlük ücretli mazeret izninden yararlanabilecektir.

ANALIK İZNİ

İş Kanunu'nun 74'üncü maddesi uyarınca, üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerden birinin veya çocuğu tek başına evlat edinen işçinin, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık izni hakkı bulunmaktadır. Eşlerin birlikte evlat edinmesi durumunda ise sekiz haftalık izin eşlerden biri tarafından kullanılabilir.

YARIM ÇALIŞMA HAKKI

Sekiz haftalık analık izninin sona ermesiyle, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçiler talep etmeleri durumunda, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkından yararlanabilir.

Yarım çalışma süreleri, birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün ve sonraki doğumlarda 180 gündür.

ÜCRETSİZ İZİN

Üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesi halinde eşlerden birine veya çocuğu tek başına evlat edinene, analık izninin bitiminden sonra talep etmesi durumunda 6 aya kadar ücretsiz izin verilmelidir. 6 aylık ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmamaktadır.

Diğer yandan, işçi altı aylık sürenin tamamını kullanmak zorunda değildir. İhtiyacına göre daha kısa süreli ücretsiz izin talebinde bulunması her zaman mümkündür.

KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMA HAKKI

Evlat edinen işçiye sağlanan önemli haklardan biri de çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilmesidir. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya tek başına evlat edinen işçi, çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan yararlanabilir.

Kısmi süreli çalışma talebi, analık izni, yarım çalışma veya altı aya kadar ücretsiz iznin bitiminden sonra yapılabileceği gibi altı aylık ücretsiz izin tamamlanmadan da bu iznin kesilmesi suretiyle yapılabilir.

Yalnızca aşağıda sayılı işlerde kısmi süreli çalışma yapılabilmesi işverenin onayına bağlıdır:

* Özel sağlık kuruluşlarında mesul müdür, sorumlu hekim, laboratuvar sorumlusu ve benzeri şekilde tam zamanlı çalışması öngörülen sağlık hizmetleri işleri,

* Niteliği gereği işçilerin birbirini takip eden postalar (vardiyalar) halinde çalıştığı sanayi işleri,

* Niteliği itibarıyla 1 yıldan az süren mevsimlik, kampanya veya taahhüt işleri,

* İş süresinin haftanın çalışma günlerine bölünmesine işin niteliği bakımından uygun olmayan işler.

Çalışanın işi, yukarıda sayılı işler kapsamında değilse işveren tarafından evlat edinme sonrası kısmi süreli çalışma talebi karşılanmalıdır.

Kısmi süreli çalışmadan yararlanmak isteyen işçinin talebini en az bir ay önce yazılı olarak işverene bildirmesi gerekir.

KORUYUCU AİLE İÇİN ÜCRETSİZ İZİN

Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya tek başına koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra talebi üzerine 10 gün ücretsiz izin verilmelidir. Ancak bu düzenleme evlat edinmeye ilişkin bir hak değildir. Dolayısıyla evlat edinen işçinin, yalnızca evlat edinmesi nedeniyle ayrıca 10 günlük ücretsiz izin hakkı bulunduğu şeklinde değerlendirme yapılmamalıdır.

Sonuç olarak, evlat edinme durumunda işçinin üç günlük mazeret izni, çocuğun yaşı ve diğer şartlara bağlı olarak sekiz haftalık analık izni, yarım çalışma, altı aya kadar ücretsiz izin ve çocuğun ilköğretim çağına kadar kısmi süreli çalışma hakkı da bulunmaktadır. İşverenlerin özellikle çocuğun fiilen teslim edildiği tarihi, işçinin yazılı taleplerini ve kısmi süreli çalışmaya ilişkin özel şartları dikkate alarak süreci yürütmeleri uygun olacaktır.

Star | Resul KURT

bdturkey.com

2027 yılı asgari ücret artışı he­nüz belli değil. Bu yazıda yüzde 25 ve yüzde 35 artış ihtimallerini iki ayrı senaryo olarak ele alıyo­rum. Hesaplamaların tamamın­da 2026 yılı için günlük doğum borçlanmasını 352,32 TL, yüzde 45 oranına tabi borçlanmaları ise 495,45 TL’dir.

Günlük borçlanma tutarları: Alt sınır ve dokuz katı

Doğum borçlanmasında prime esas günlük kazancın yüzde 32’si; askerlik ve yurt dışı borçlanma­sı gibi yüzde 45 oranına tabi borç­lanmalarda ise yüzde 45’i esas alı­nıyor. Sigortalı, kanuni alt ve üst sınırlar arasında kazanç seçebili­yor. Yandaki dokuz kat hesapları, verilen günlük tutarların matema­tiksel karşılığıdır. (TABLO 1)

Doğum borçlanması: Üç çocuk için 2.160 güne kadar

Kadın sigortalılar, doğumdan önce sigortalı olmaları ve mev­zuattaki diğer koşulları taşıma­ları halinde en fazla üç doğum için borçlanabiliyor. Her çocuk için üst sınır 720 gün; iki çocukta 1.440, üç çocukta 2.160 gün. Do­ğumdan sonraki prim ödenmiş süreler borçlanmaya dahil edile­miyor. Çocuğun yaşaması ve do­ğumlar arasındaki dönemler de ayrıca değerlendiriliyor.

Kimler yararlanabilir, nasıl baş­vurulur? Doğumdan önce sigor­talılığı bulunan 4/a’lı çalışanlar, 4/b’li bağımsız çalışanlar ve 4/c’li kamu görevlisi kadınlar, koşulla­rı taşıyan doğum sonrası primsiz süreleri borçlanabilir. Çocuğun borçlanılacak dönemde hayatta olması gerekir; çocuk vefat etmiş­se yalnızca vefat tarihine kadarki süre değerlendirilir. Her doğum için iki yıllık sürenin tamamını sa­tın almak zorunlu değildir. Başvu­ru, ilgili SGK birimine veya uygun işlemlerde e-Devlet üzerinden yapılır. Üç çocuk için 2.160 gün borçlanacak bir kadın sigortalının 2026 maliyeti 761.011,20 TL. Yüz­de 25 artışta fark 190.252,80 TL, yüzde 35 artışta ise 266.353,92 TL oluyor. Bu nedenle hak sahipleri­nin başvuru tarihini geciktirme­mesi önemli. (TABLO 2)

Askerlik borçlanması: 15 ay ve 18 ay hesabı

Kimler yararlanabilir, nasıl başvurulur? Er veya erbaş ola­rak silah altında geçen süreler ile yedek subay veya yedek astsubay okulunda geçen borçlanmaya el­verişli süreler için sigortalılar başvurabilir. Fiilen geçen ve da­ha önce primlendirilmemiş süre esas alınır; herkes için sabit 450 veya 540 gün hakkı yoktur. Borç­lanma talebi SGK’ya yapılır, as­kerlik süresi ilgili kayıtlarla doğ­rulanır. İlk sigortalılıktan önceki askerlik için yapılan borçlanma, şartlarına göre sigorta başlangı­cını geriye çekebilir. Askerlik­te borçlanılabilecek süre, kanun kapsamında fiilen borçlanma­ya elverişli askerlik süresiyle sı­nırlı. 15 ay askerlik yapanlar 450 gün, 18 ay askerlik yapanlar 540 gün borçlanabiliyor. Askerlik ilk sigorta başlangıcından önceyse, borçlanılan süre kadar başlan­gıç tarihinin geriye çekilmesi de mümkün olabiliyor. (TABLO3)

18 aylık askerlik borçlanma­sında 2026 maliyeti 267.543 TL iken yüzde 35 zam senaryosunda maliyet 361.183,05 TL’ye çıkıyor. Fark 93.640,05 TL.

Kimler yararlanabilir, nasıl başvurulur?

Türk vatandaşları, şartları kar­şılayan doğumla Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan çıkan mavi kart sahipleri ve mevzuatta belirtilen hak sahipleri bu haktan yararlanabilir. 18 yaşından sonra yurt dışında geçen ve belgelenen sigortalı çalışma süreleri, bu süre­ler arasında veya sonunda her de­fasında bir yıla kadar işsizlik dö­nemleri ve kadınların yurt dışın­da ev kadını olarak geçirdikleri uygun süreler borçlanılabilir. Ev kadınlığı için evli olma şartı aran­maz. Yurt dışı sürelerinin tamamı­nı borçlanma zorunluluğu bulun­maz; talep edilen gün sayısı belge­lerle birlikte SGK’ya bildirilir.

Yurt dışı borçlanmasında maliyet milyon lirayı aşabiliyor

Kanuni şartları taşıyanlar, yurt dışındaki sigortalılık süreleri­ni, belirli işsizlik dönemlerini ve ev kadını olarak geçen süreleri­ni borçlanabiliyor. Yurt dışı borç­lanması günlük alt tutarı bu he­sapta 495,45 TL. Her anlaşmalı ülkedeki ilk işe giriş tarihi oto­matik olarak Türkiye’de başlan­gıç sayılmaz; bazı sosyal güvenlik sözleşmelerinin özel hükümleri ve tarih sınırlamaları incelenme­lidir. Ayrıca yurt dışı borçlanma­sının Türkiye’de hangi sigortalı­lık statüsüne sayılacağı emeklilik planını etkileyebilir. (TABLO 4)

Örneğin 3.600 gün borçlanma­nın 2026 maliyeti 1.783.620 TL. Yüzde 35 artış halinde 2.407.887 TL’ye ulaşacak; aradaki fark 624.267 TL. Bu tutar, yurt dışı hizmetlerini değerlendiren si­gortalıların başvuru öncesinde emeklilik statüsünü ve aylık he­sabını ayrıntılı inceletmesini ge­rekli kılıyor.

Bağ-Kur ihyasında herkes hak sahibi değil

Kimler ihya yapabilir, nasıl iş­lem yapılır? Daha önce 4/b kapsa­mında tescil edilmiş, prim borcu nedeniyle hizmeti mevzuata uy­gun biçimde durdurulmuş ve bu nedenle ihya hakkı doğmuş sigor­talılar başvurabilir. SGK’dan dur­durulan dönemlerin başlangıç ve bitiş tarihleri ile ihyaya esas gün sayısı istenmeli; ihya talebinin ardından Kurumun hesapladığı tutar yasal sürede ödenmelidir. İşletme sahibi olmak, vergi kaydı bulunması veya geçmişte şirket ortaklığı tek başına durdurulmuş hizmet bulunduğunu kanıtlamaz. İhya, hiç tescil edilmemiş geçmiş yılları kendiliğinden satın alma yolu değildir.

Geçmişte prim borçları nede­niyle hizmetleri durdurulmuş Bağ-Kur sigortalılarından ihya hakkı bulunanlar, durdurulan sü­relerini yeniden hizmete kazandı­rabiliyor. Özellikle 1 Mayıs 2021 öncesindeki durdurma işlemleri bakımından SGK kayıtlarını ince­lemek gerekiyor. Ancak işyeri aç­mak veya şirket ortağı olmak, tek başına geçmiş bütün dönemler için ihya hakkı doğurmuyor.

SGK’ya kimler prim borçlanamsı yapabilir!

Doğum ve askerlik dışın­da da belirli süreler için hizmet borçlanması mümkündür. Ancak her başlık için ayrı hak sahipliği, belge ve süre koşulu vardır:

Ücretsiz doğum veya analık izni: Kanunları gereğince ücret­siz doğum/analık izni kullanan sigortalılar, primsiz geçen uy­gun izin sürelerini borçlanabilir. İzin kayıtları ve SGK hizmet bil­gileri esas alınır.

Kamu görevlilerinin aylık­sız izni: 4/c kapsamındaki kamu görevlileri, personel mevzuatına göre kullandıkları aylıksız izin­lerin borçlanmaya elverişli kıs­mı için müracaat edebilir. Her ücretsiz izin türü otomatik ola­rak aynı kapsamda değildir.

Avukatlık stajı: Sigortalı ol­madan avukatlık stajını tamam­layanlar, normal staj süresi­nin uygun kısmını belgeleyerek borçlanabilir. Stajın sigortalı ge­çirilen bölümü ikinci kez borç­landırılmaz.

Doktora ve tıpta uzmanlık: Sigortalı olmadan yurt içinde veya dışında doktora öğrenimi ya da tıpta uzmanlık eğitimi gö­renler, normal öğrenim süreleri için başvurabilir. Eğitim ve si­gortalılık kayıtları birlikte ince­lenir.

Beraatle sonuçlanan gözal­tı veya tutukluluk: Sigortalıyken bir suç nedeniyle gözaltına alı­nan ya da tutuklanan ve bu suç­tan beraat eden kişiler, koşulla­rı taşıyan primsiz dönemlerini mahkeme kararlarıyla belgelen­direrek borçlanabilir.

Grev ve lokavt: Kanuni ko­şullara uygun grev veya lokavt nedeniyle prim ödenmeyen sü­reler, ilgili işyeri ve hizmet ka­yıtlarıyla borçlanma konusu ola­bilir.

Hekimlerin fahrî asistanlı­ğı: Mevzuatta tanımlanan fahrî asistanlık süreleri bulunan he­kimler, bu süreleri uygun belge­lerle borçlanabilir.

Seçim için görevinden ay­rılanlar: Seçim kanunları gere­ğince görevinden istifa edenler, istifa ile seçimi izleyen ay başı arasındaki kanunen tanımlanan açıkta geçen süreleri borçlana­bilir.

Kısmi süreli çalışma: 25 Şu­bat 2011 sonrasındaki uygun kıs­mi süreli iş sözleşmesiyle çalışan 4/a sigortalıları, aylardaki eksik günlerini mevzuatın öngördüğü şekilde borçlanabilir. Uygulana­cak prim oranı ve sağlık sigortası koşulları ayrıca değerlendirilir.

1416 sayılı Kanun kapsamın­daki yurt dışı öğrenim: Resmî öğ­renci olarak yurt dışına gönderi­lip öğrenimini başarıyla tamam­layarak dönen ve zorunlu hizmet yükümlülüğünü yerine getiren­ler, 18 yaş sonrasındaki uygun öğ­renim sürelerini borçlanabilir.

Doğum sonrası yarım ça­lışma: Doğum sonrası mevzuata uygun yarım çalışma dönemleri için özel borçlanma hükümleri bulunabilir; yararlanılacak süre ve prim durumu SGK kayıtların­dan belirlenmelidir.

Bu süreler için başvuru SGK’ya yapılır; borçlanılacak dönemi gösteren resmî belgeler istenir. Genel hizmet borçlanmalarında doğum için yüzde 32, diğer uy­gun borçlanmalar için genel ola­rak yüzde 45 oranı kullanılır;

İhya ile isteğe bağlı hizmet borçlanmasını birbirinden ayır­mak gerekiyor. Genel hizmet borçlanmalarında uygun sürele­rin bir kısmı için başvuru yapıla­bilirken, Bağ-Kur ihyasında ilgi­li durdurulmuş sürenin tamamı için tahakkuk eden borcun yasal süresinde ödenmesi esastır. İhya tutarı için burada günlük 495,45 TL üzerinden örnek hesap yapı­yorum; (TABLO 5)

2027’de günlük tutarlar ne­reye çıkabilir? (TABLO6)

31 Aralık 2026’ya kadar başvuru neden önemli?

Genel hizmet borçlanmaların­da hesaplamada başvuru tarihi­nin belirleyici olması nedeniyle 31 Aralık 2026’ya kadar usulüne uygun müracaat edenler, şartları oluştuğunda 2026 yılına ilişkin tutarlardan yararlanabilir. An­cak yalnızca dilekçe vermek ye­terli değil. Tebliğ edilen borcun ilgili yasal sürede ödenmesi ge­rekiyor. Genel hizmet borçlan­malarında kural olarak tebliğden itibaren bir ay, yurt dışı borçlan­malarında ise üç ay ödeme süre­si bulunuyor. Bağ-Kur ihyasında özel ödeme şartları ayrıca uygu­lanıyor.

Her sigortalının eksik gününü mutlaka borçlanması doğru bir yaklaşım değil. İlk işe giriş tari­hi, 4/a–4/b statüsü, prim gün­leri, emeklilik yaşı, borçlanma­nın aylığa etkisi ve ödeme gücü birlikte değerlendirilmeli. Yük­sek tutardan ödeme yapılması da otomatik olarak aynı oranda yüksek emekli aylığı anlamına gelmez.

Sonuç olarak 2026’nın Kasım ve Aralık ayları, borçlanma hak­kı bulunanlar için ciddi bir ma­liyet penceresi sunuyor. Yüzde 35 artış senaryosunda üç çocuk doğum borçlanmasında yakla­şık 266 bin TL, 18 ay askerlikte yaklaşık 94 bin TL, 3.600 gün­lük yurt dışı borçlanmasında ise 624 bin TL ek maliyet doğabili­yor. Emeklilikte bir günün dahi önemli olduğu durumlarda, baş­vuru zamanlamasının yüz bin­lerce liralık fark yaratabileceği­ni unutmamak gerekiyor.

2027 yılı tutarları, asgari üc­rette yüzde 25 ve yüzde 35 artış olasılıklarına göre hesaplanmış­tır; kesin tutarlar yeni asgari üc­retle belirlenecektir.

Dünya Gazetesi | Özgür ERDURSUN

İPTAL NEDEN İSTENDİ?

Anayasa Mahkemesinin iptal konusu kararına başvuru, defter ve belgeleri gizleme suçuna ilişkin bir dava nedeniyle Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesinden gelmişti. İtiraza konu olayda, (1) vergi kaydı resen terk ettirilen tüzel kişinin ticaret sicilinden silininceye kadar sistemden çıkamaması ve elektronik tebligatlarını izleme yükünün devam etmesi, (2) zorunluluğun kapsamının idari düzenlemelerle belirlenmesi ve (3) tebligat kayıtlarının vergi idaresince tutulması eleştiriliyordu. Anayasa Mahkemesi, zorunluluğun başlangıcı, sona ermesi ve kapsamına ilişkin temel esasların kanunda belirlenmeden Bakanlığa geniş yetki verilmesini iptal nedeni yaptı.

Teknik altyapı kurma yetkisine ilişkin başvuruyu ise bu hüküm davada uygulanacak kural olmadığından reddetti. Dolayısıyla bu ret, elektronik tebligata ilişkin altyapının Bakanlık tarafından kurulmasına dair yetkinin ileride anayasal denetime konu edilmeyeceği anlamına gelmiyor.

ZORUNLULUK

Genel Tebliğ’de, kanunda belirlenen kapsam doğrultusunda kurumlar vergisi mükelleflerini, ticari, zirai ve mesleki kazançları dolayısıyla gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükelleflerini, kollektif şirketler ile adi komandit şirketleri elektronik tebligat sistemini kullanmakla yükümlü tutuyor. ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi malların ilk iktisabında adına tescil yapılan kişiler ve teşekküller de kapsamda. Zorunluluk kapsamı dışında kalanlardan dileyenler isteğe bağlı olarak sisteme katılabiliyor.

Özetle yeni yasal düzenleme, daha önce ikincil düzenlemelerle belirlenen zorunluluk kapsamını ve sistemden çıkış esaslarını kanun düzeyine taşıyor; Tebliğ de bu çerçeveyi izliyor.

Bununla birlikte, Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruda aşırı külfet oluşturduğu ileri sürülen durumu dahi değiştirmiyor. Vergi kaydı resen terk ettirilen tüzel kişinin sistemden çıkışı, ilgili sicil kaydının silinmesine bağlandığından, aradaki dönemde elektronik tebligatlarını izleme yükü devam ediyor.

İSTİSNALAR

Engellilik oranı yüzde 90 veya üzerinde olan gerçek kişiler için elektronik tebligat sistemine giriş zorunluluğu bulunmuyor. Tebliğ, tüzel kişiler ve tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde de tek kanuni temsilcinin veya idarecinin, birden fazla varsa tamamının bu durumda olmasını istisna için arıyor. Yöneticilerden yalnızca birinin engelli olması yeterli değil. Sağlık kurulu raporunun vergi dairesine sunulması gerekiyor.

On sekiz yaşından küçük gerçek kişiler de zorunluluk dışında. Ancak bunun gerekçesi, küçüklerin vergi mükellefi olamayacağı değildir; vergi mükellefiyeti için kanuni ehliyet şartı aranmaz.

Mevcut kullanıcılar yeniden başvurmadan devam ediyor. Tebliğ öncesinde sisteme girmemiş zorunluluk kapsamındaki mükellefler yönünde ise son tarih 30 Kasım 2026 olarak belirleniyor.

Yeni mükellefiyetlerde işe başlamayı izleyen on beş gün içinde başvuru gerekiyor.

SİSTEMDEN ÇIKIŞ

Tüzel kişilerde ilgili sicil kaydının silinmesi, gerçek kişilerde ölüm veya gaiplik sistemden çıkış nedeni. Zorunlu kapsamdaki gerçek kişiler, mükellefiyetin sona erdiği tarihi izleyen beşinci takvim yılı sonundan itibaren, başka zorunlulukları yoksa başvuruyla çıkabiliyor.
İsteğe bağlı katılanlar da başka zorunluluk bulunmaması şartıyla talepte bulunabiliyor.

Altmış beş yaşını dolduranların çıkışı ise yaşın dolmasıyla kendiliğinden gerçekleşmiyor; vergi dairesine veya Dijital Vergi Dairesine başvuru gerekiyor.

Kısıtlılık, ceza infaz kurumuna girme veya askerlik nedeniyle sistemi kullanma imkânı ortadan kalkanlar için geçici çıkış öngörülüyor. Askerlik hâli yönünde bir düzenleme yapılması önceki yazılarımda dikkat çektiğim bir husus idi.

Engelliler için sistemden çıkış, engelin başladığı tarihten değil, bildirim veya idarenin öğrenme tarihinden itibaren gerçekleşiyor. Bu nedenle, engelin ortaya çıkması ile sistemden çıkış arasında geçen sürede yapılan elektronik tebligatların geçerliliğinin yargı önünde tartışma konusu olması beklenebilir. Engel kalktığında zorunluluk devam ediyorsa bir ay içinde yeniden başvurulmalı.

Tasfiye ve iflas hâlindeki şirketlerde elektronik tebligat yapılmaması, tasfiye memuru veya iflas idaresinin isteğe bağlı başvurusuna imkân tanınması da dikkat çekiyor.

OTUZ YILLIK KAYIT SAKLAMA

Tebliğ’in açıklama gerektiren hükümlerinden biri, sistemin işleyişine ilişkin olay kayıtlarının zaman damgasıyla imzalanarak otuz yıl saklanması. Buradaki kayıtların, elektronik tebligat hizmeti sırasında oluşan bilişim sistemi işlem kayıtları olduğu anlaşılıyor. Amaç, tebligatın gerçekleştiğini ve zamanını kayıt altına almak olabilir; nitekim bu kayıtların talep üzerine ilgilisine ve yetkili mercilere sunulacağı Tebliğ’de açıklanıyor.

Bununla birlikte her kayıt için otuz yıllık süre neden gereklidir? Vergilendirme ile ilgili belgeler; ezcümle ihbarnameler, vergi incelemesine ilişkin tutanak ve raporlar, uzlaşma tutanakları vb. aynı süre boyunca muhafaza edilecek midir?

Vergi Usul Kanunun 253 üncü maddesi, "Bu kanuna göre defter tutmak mecburiyetinde olanlar, tuttukları defterlerle esikaları, ilgili bulundukları yılı takibeden takvim yılından başlıyarak beş yıl süre ile muhafaza etmeye mecburdurlar” hükmüne amirdir.

Kayıtların daha uzun saklanmasının hukuki zemini nedir? Elektronik ortamdaki kişisel veriler amaçla sınırlı olarak yasal dayanakla muhafaza edilmeli, erişim, kullanım ve imha güvenceleri açıklanmalıdır. Teknik arşiv, zamanaşımı sürelerinden sonra da kullanılacak bir dosyalama aracına dönüşecekse yasayla belirlenmelidir.

Odatv.com | Yusuf İleri

Cumhurbaşkanı Sn.Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz günlerde gerçekleştirilen Kabine Toplantısı sonrası yaptığı açıklamada emeklilerin yaşadığı zorlukların farkında olduklarını belirterek 2027 bütçesinde emeklilerin durumunu iyileştirecek mali imkanların oluşturulduğuna ilişkin açıklamalar yaptı, Bu açıklamalara uygun olarak 2027 yılı bütçe verileri emekli aylıklarına ilave kaynak ayrıldığını ortaya koyuyor.

2027 yılı bütçesinde emekli aylığı ödemelerinin gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranının yüzde 6,1’den yüzde 6,5’e çıkarılması öngörülüyor.

2027 yılı GSYH’sının 111,2 trilyon TL olarak öngörüldüğü dikkate alındığında, milli gelir pastasından emekli aylıklarına ayrılan paydaki bu artış, ilave zam için yaklaşık 450 milyar TL’lik bir alan anlamına geliyor. Bu rakamın yıl içinde hazırlanacak Ek Bütçelerle artırılması da mümkün.

Emekli Aylıkları

2005 yılında en düşük emekli aylığı, asgari ücretin 1,28 katı iken, 2026 yılında bu oran 0,83’lere gerilemiştir.

Özellikle 2008 reformu sonrası emekli aylığı hesaplamalarında kullanılan ve daha önce memurlar için %3 SSK Ve Bağkur çalışanları için %2.6 aylık bağlama oranının %2’lere düşürülmesi, Büyümeden %100 pay verilirken bu oranın %30’lara düşürülmesi zaman içinde emekli aylıklarını önemli ölçüde düşürmüştür.

Özellikle 2023 mahalli seçimler sonrası Temmuz 2023 ayı itibariyle Memurlara verilen 8.077 TL seyyanen zammın emeklilere verilmemesi sonucu memurlara %50-80 arasında emeklilere ise %25 oranında zam yapılması bu kesimlerde büyük hayal kırıklığına neden olmuş aradaki makasın bugüne kadar hiç olmayan bir şekilde açılması sonucunu doğurmuştur.

Memur emeklilerine verilmeyen 8.077 TL tutarın güncellenmiş hali bugün itibariyle 26.000 TL’nin üzerindedir.

Açlık Ve Yoksulluk Sınırı

Ekim 2026 verilerine göre Türk-İş tarafından açıklanan açlık ve yoksulluk sınırı rakamları şu şekildedir:

• Açlık sınırı (Dört kişilik bir ailenin aylık gıda harcaması): 38.024,03 TL
• Yoksulluk sınırı (Gıda ve diğer tüm temel harcamalar için haneye girmesi gereken toplam gelir): 123.856,80 TL
• Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti: 49.124,30 TL

SSK, Bağkur Ve Memur Emeklileri 2027 Yılı Beklenen Ocak Maaşı Zammı Ne Olacak

Tüik tarafından açıklanan Ekim Ayı Enflasyon Oranı %2.58. Bu oran Enag tarafından % 2.68, İTO tarafından 2.47 olarak açıklandı.
Bilindiği üzere Emekli aylıklarına Ocak ve Temmuz ayı verilerine göre zam yapılıyor. Memur ve Memur Emeklisi aylık artışları Ocak Ve Temmuz aylarında Toplu Sözleşme rakamları da dikkate alınarak hesap ediliyor

6 aylık tahmini veriler dikkate alındığında mevcut düzenlemelere göre SSK ve Bağkur emeklileri için %10’un üzerinde memur emeklileri için %8.5 üzerinde bir zam verilmesi bekleniyor.

Ancak bu rakamların yukarıda yer verilen açlık ve yoksulluk rakamları da dikkate alındığında özellikle emekli kesimler açısından kabul edilebilir bir tarafı yok. Yukarıda açıklamaya çalıştığımız gibi açılan makas nedeniyle çok ciddi bir mağduriyet yaşayan emekliler için konuyla ilgili Sn.Cumhurbaşkanının açıklamaları uzmanlar tarafından yapılan açıklamalarda dikkate alındığında zam oranlarının bunun çok üzerinde olması bekleniyor.

Olması Gereken Artış Rakamlarına İlişkin Uzman Ve Yetkililerce Yapılan Değerlendirme Ve Öneriler

Özellikle Sn.Cumhurbaşkanı’nın konuya ilişkin açıklamaları sonrası konu yazılı ve görsel basında sıkça tartışılmaya başlamış ve uzman görüş ve önerileri olarak birçok tahmin ortaya atılmıştır. Konunun muhatabı olan Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Bakanı tarafından da gerekli çalışmaların yapıldığı açıklamaları gelmiştir.

Yapılan değerlendirmelerde;

Son 6 aylık hesaplanacak enflasyon rakamlarına ilave olarak,

• Seyyanen bir zam verilebileceği Verilecek zam oranının 5.000,10.000.15.000 TL civarında olabileceği,
• Refah Payı adı altında %10,%15,%20 oranlarında bir ödeme yapılabileceği,

Kademeli Bir Fark verilebileceği, Bu kapsamda;

• 65 Yaş Üstü ve Engelliler
• Emekli olup Çalışan ve Çalışmayanlar
• 3600 Gün prim ödeyerek emekli olanlarla 9000 gün prim ödeyip emekli olanlar

Arasında farklı artışlar getirilebileceği belirtilmektedir..

Sn.Cumhurbaşkanı’nın açıklamaları sonrası ilk somut açıklama Hazine Ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşekten geldi. Mehmet Şimşek Bu konuda çalıştıklarını, çalışmanın devam ettiğini, Yapıacak düzenlemenin tüm emeklilerimizi kapsayacağını, yapılacak artışların emeklilerimizin yaş ve prim ödeme gün sayısına göre farklılaştırılmasının doğru olacağını ve daha adaletli bir çözüm olacağını vurgulamıştır.

Sorunun Temel Kaynağı Ve Çözüm Önerisi

ÇSGB Ve Hazine Ve Maliye Bakanlığı’nın yapacağı çalışmalar sonucu emekli aylıklarında ne kadarlık bir artış olacağı netleşmiş olacak. Yukarıda yer alan ayrıntılı açıklamalarımızdan görüleceği üzere yıllar içinde emekli aylıkları reel anlamda çok önemli oranda azalmış, Satın alma gücünde çok ciddi düşüşler yaşanmıştır. Birikerek bugünlere gelinen bu önemli sorunun çözümü anlamında konunun muhatabı ÇSGB ile Hazine Ve Maliye Bakanlığı’na önemli görevler düşmektedir.Bu anlamda hayata geçirilecek düzenlemelerin kalıcı olması, anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olmaması son derece önemlidir. Bu önemli soruna çözüm getirirken Bakanlığın yapacağı çalışmalarda ilgili sivil toplum kuruluşlarının ve konunun uzmanlarının görüşlerinden de yararlanılması son derece önemlidir. Sorun palyatif tedbirlerle çözülemeyecek kadar önemli hale gelmiştir. Alınacak kararların siyasi sonuçların da olacağı unutulmamalıdır.

Gerek bu konunun gerekse ekonomik anlamda yaşadığımız sıkıntıların temelinde maalesef uzun süredir yaşadığımız fiyat istikrarı konusu var. Enflasyondaki ciddi ve gözle görülür bir düşüş olmadığı sürece biz bu sorunları yaşamaya devam edeceğiz. Bu anlamda Satınalma gücü çok önemli. Satınalma gücünü koruyacak temel ölçü de Gerçek Enflasyon+Refah payının emeklilere verilmesi ile sağlanabilir.

Sadece emekli aylıkları sorununun çözümü değil ,Özellikle son günlerde gündemimiz de olan Fon Dolandırıcılığı sonrası Ekonomide yaşadığımız ciddi sorunların çözümü anlamında gerekli çalışmaların yapılması ve radikal kararların acilen alınması zorunluluğu doğmuştur.

Bu anlamda uygulanan para politikaları ve maliye politikaları yanında ekonomide yapılması gerekli yapısal değişikliklerin gerçekleştirilmesi ve ekonomiye güven tesisi için Merkez Bankası ,TÜİK, SPK, GİB, BDDK,SGK, v.d stratejik kurumların kurumsal yapılarının güçlendirilmesi bağımsız ve rasyonel karar almalarının önünün açılması görev alanları itibariyle dürüst ve ehil kadroların atanması şeffaf ve hesap verebilir bir yapının oluşturulması gerekiyor.

Yukarıda belirtilen güvenilir kurumlar yanında 27 AB ülkesinin kamu alımlarında uyguladığı şeffaflığı ve hesap verilebilirliği sağlayacak Kamu İhale Yasası, kayıtdışı ekonomi ile etkin bir mücadele stratejisi, hukuk ve eğitim reformunun gerçekleştirilmesi, yerli yatırımcıyı ve yabancı sermayeyi teşvik edecek adalet ve güven tesisi, siyasi etik yasasının hayata geçirilmesi gibi önemli başlıkların ele alınması zamanı gelmiştir. Ekonomik sorunların çözümüne ilişkin atacağımız rasyonel adımların başarısı ve kalıcılığı da buna bağlıdır.

Yaşadığımız Fon Dolandırıcılığı olayı ülkemizdeki emekli aylıkları ve diğer birikmiş tüm sorunların çözümü için topyekün bir yenilenme yanında siyasetin ve bürokrasinin yeniden yapılanmasını temiz siyaset ve dersine iyi çalışan dürüst ehil bir bürokrasinin zamanının geldiğini göstermektedir.

Olay | Fatih ACAR

Vergi ve prim borçlarının yeniden yapılandırılması için en son 2023 yılında 7440 Sayılı Kanun çıkartıldı. Yapılandırma kanunlarında, vadesinde ödenmeyen vergi ve prim borçları önce enflasyon oranında veya enflasyonun altında kalacak şekilde sabit bir oranda artırılarak güncel değeri bulundu. Bu tutara ise taksit sayısına göre vade farkı uygulandı. Vade farkı da genellikle enflasyonun altında kaldı.

Bu yıl ise yapılandırma kanunlarından farklı olarak vergi ve prim borçlarına 6183 Sayılı Amme Alacakları Kanunu kapsamında tecil kolaylığı sağlandı. Normalde borçları 6183 Sayılı Kanun kapsamında tecil ettirebilmek için borcun zamanında ödenmesi halinde ödeme güçlüğüne düşülmesi gerekiyor. Bu yıl, ödeme güçlüğüne düşme şartı aranmadan borçların 72 aya kadar taksitlendirilmesi, yüzde 39 olan tecil faizinin yüzde 29’a indirilmesi sağlandı. Ancak, tecil başvurusunda bulunan mükellefin anapara borcuna önce aylık yüzde 3,7 (yıllık yüzde 44,4) oranındaki gecikme zammı uygulanarak borcun anaparası güncellendi. Bu tutarın üzerine yüzde 29 tecil faizi uygulandı.

Teminatsız tecil edilebilecek borç tutarı ise 10 milyon liraya çıkartıldı. On milyon lirayı aşan borçlarda ise yüzde 50 teminat aranıyor.

705 BİN VERGİ MÜKELLEFİ BAŞVURDU

Prim borçlarında tecil kolaylığı başvurusu 31 Ağustos’ta, vergi borçlarında prim kolaylığı başvurusu da 30 Eylül’de sona erdi. İlk taksitler de son başvuru tarihi itibarıyla tahsil edildi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in verdiği bilgiye göre, tecil kolaylığı kapsamında 705 bin mükellef 531,5 milyar liralık borç için vergi dairelerine başvurdu. Vergi borçlarından 35,6 milyar lira tahsilat sağlandı.

Her ne kadar taksit sayısı 36 aydan 72 aya çıkartıldı ise de 72 ay daha çok ödeme güçlü içindeki mükelleflere tanındı.

Tecil kolaylığı söz konusu tarihlerde sona erdi. Bu tarihten sonra borcunu tecil ettirmek isteyen mükelleflerin öncelikle ödeme güçlüğüne düşüp düşmediğine bakılacak. Ödeme güçlüğüne düşüyorsa borcu tecil edilecek ancak tecil faizi yüzde 39 olarak uygulanacak.

MİLLETVEKİLLERİ YENİDEN YAPILANDIRMA İSTEDİ

TBMM Plan Bütçe Komisyonunda geçen hafta Hazine ve Maliye Bakanlığının bütçe görüşmeleri sırasında cumhur ittifakı ve muhalefet milletvekilleri vergi ve prim borçları için yeniden yapılandırma düzenlemesi yapılması gerektiğini ifade etti. Yeni Parti’li İzzet Akbulut ve Mehmet Tahtasız, İYİ Parti’li Erhan Usta, CHP’li Gülizar Biçer Karaca ve Nermin Yıldırım Kara, MHP’li Mustafa Kalaycı, Tamer Osmanağaoğlu ve İsmail Faruk Aksu, DEM Partili Saruhan Oluç, Yeni Yol Partisi’nden Sadullah Kısacık faizlerin yüksek olması nedeniyle tecil kolaylığından yararlanamayan mükelleflerden sürekli mesaj aldıklarını anlattılar.

MHP’li Mustafa Kalaycı, faiz oranlarında kısmi indirimlerin çare olmadığını, esnafın 7440 Sayılı Kanun'la yapılan yapılandırmanın benzerini talep ettiklerini söyledi. Esnafın vergi affı ya da borçlarının silinmesi gibi bir talebinin söz konusu olmadığını belirten Kalaycı, “İçinden geçtiğimiz zorlu dönem de dikkate alınarak, geçmişte defalarca uygulandığı üzere vergi ve prim borçlarına uygun şartlarda bir yapılandırma yapılması esnafımıza ve çiftçimize nefes aldıracak, kamu alacaklarının tahsilatını da hızlandıracaktır” dedi.

CHP’li Nermin Yıldırım Kara da gecikme zamlarının anapara gibi değerlendirilmesi nedeniyle esnafın tecil kolaylığından faydalanamadığını, borç miktarının hesaplanmasında anaparanın vade tarihinden itibaren sabit bir faiz oranıyla hesaplanmasını istedi.

İYİ Parti’li Erhan Usta ise tecil kolaylığında her ne kadar taksit sayısı 72’ye çıkartıldı ise de mükelleflerin bu taksit imkânından yararlanamadıklarını söyledi.

GECİKME ZAMMI VE TECİL FAİZİ DÜŞÜRÜLECEK

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yeni bir tecil kolaylığı müjdesi vererek, önümüzdeki dönemde gecikme zammı ve tecil faiz oranlarını piyasa koşullarına uygun şekilde düşürmeyi planladıklarını açıkladı. Bakan Şimşek, 6183 Sayılı Kanun kapsamında borçların yapılandırılması talebinin hem muhalefetten hem de cumhur ittifakından geldiğini ve “makul bir talep” olduğunu vurguladı. Bu seneki tecil kolaylığı sırasında taksit sayısını 72 aya çıkardıklarını, tecil faizini de yüzde 39’dan yüzde 29’a indirdiklerini belirten Şimşek, “Anladığım kadarıyla bu yeterli görülmüyor” dedi.

Esnaf ve küçük işletmeler için daha cazip imkân sağlanabileceğini ama bunun Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olacağı endişesini taşıdıklarını belirten Şimşek, şöyle devam etti:

“Vergisini zamanında ödeyen ile ödemeyeni aynı kefeye koymamız eminim sizler tarafından da takdir edilmez. O nedenle belki şu yapılabilir: Teminat konusunu büyük oranda çözmüştük. Buradan bir yetki alındı biliyorsunuz, 10 milyon TL'ye kadar teminat aranmıyor. 10 milyon TL'nin üzerinde de yüzde 50'lik bir teminat aranıyor. Yetmiş iki aylık taksit de aslında iyi bir vade. Şimdi, geriye o zaman faiz kalıyor. Faiz konusunda da elimizden geldiğince radikal bir yaklaşım içerisine girelim.”

Şimşek, Erhan Usta’nın 72 ayın hiç uygulanmadığına ilişkin itirazı üzerine, “Peki o zaman 72 ayı uygulama noktasında bir irade ortaya koyalım” diye konuştu.

GECİKME FAİZİ NE OLACAK?

Bakan Şimşek, borçlara sağlanan tecil kolaylığı ile ilgili daha önce birçok kez yaptığı açıklamada, enflasyonun altında faiz uygulanmasına sıcak bakmadıklarını söyledi. Bu yıl getirilen tecil kolaylığında mükelleflerden gelen en büyük eleştiri ise borcun anaparasına uygulanan gecikme faizinin yüksekliği oldu.

Gecikme zammı 30 Aralık 2019 – 20 Temmuz 2022 arasında yüzde 1,6 (yıllık yüzde 19,2), 21 Temmuz 2022- 13 Kasım 2023) arasında aylık yüzde 2,5 (yıllık yüzde 30), 14 Kasım 2023-20 Mayıs 2024 arasında aylık yüzde 3,50 (yıllık yüzde 42), 21 Mayıs 2024 – 12 Kasım 2025 tarihleri arasında aylık yüzde 4,50 (yıllık yüzde 54) oldu. 13 Kasım 2025 tarihinden bu yana da aylık yüzde 3,70 (yıllık yüzde 44,40) olarak uygulanıyor.

Mükellefin 31 Ekim 2023 tarihinde vadesi dolduğu halde ödenmemiş 1000 lira borcu varsa tecil başvurusunun yapıldığı tarihte bu borç önce ilgili tarihlerde uygulanan gecikme zammı oranında hesaplanıyor. Yıllık yüzde 39’dan yüzde 29’a indirilen tecil faizi, hesaplanan bu toplam tutara uygulanıyor. Ancak, yüksek gecikme zammı dolayısıyla anapara çok artmış olduğu için vade kolaylığı ve tecil faizindeki indirime rağmen mükelleflere cazip gelmedi.

Gecikme zammı oranı özellikle 2023 yılından sonraki dönem için enflasyonun oldukça üzerinde seyrediyor.

Yapılandırma kanunlarında mükellefler için en büyük kolaylık aslında borcun anaparasına uygulanan gecikme zammında yapıldı. Enflasyonun yüksek olduğu yıllarda sabit katsayı uygulanmak suretiyle borcun anaparasının fazla artması önlendi. Hesaplanan bu tutara da makul bir vade farkı uygulandı.

Bu kapsamda vergisel kaynakları da değerlendirmek gerekiyor. Öncelikle KDV iade haklarınızı hızlı bir şekilde kullanmanızı öneriyorum.

T24’te 8 Ağustos 2022 tarihinde yazdığım “KDV İadesini Mükellefler Neden Almazlar?” başlıklı yazımda, KDV iadesinin bir alacak olduğu, ancak alacağa dönüşmesi için bazı formalitelerin (iade dokümantasyonunu hazırlamak, iadeyi talep etmek, vergi dairesinin bir an önce kontrolünü sağlamak vs.) yerine getirilmesi gerektiği konusunda hatırlatmalarda bulunmuştum.

Halen yüksek enflasyon sürecindeyiz, alacaklarımız için faiz/vade farkı alamıyorsak tahsilattaki gecikmeler değerini düşürüyor.

KDV iadesi alacağımız da talep etmediğimiz sürece erimeye devam ediyor.

Finansman maliyetleri bu kadar yüksekken, KDV iadesi almamayı ve süreci hızlandırmamayı anlamıyorum.

KDV iadesini hızlı almak için neler yapmalıyız?

Yukarıdaki yazımda ifade ettiğim üzere, KDV iadesi ile ilgili bir atalet varsa önce bundan kurtulmamız gerekiyor. Yönetici ve şirket ortaklarının da bu konuyu takip etmeleri çok ama çok önemli.

* Öncelikle talep edilmemiş KDV iademiz varsa bir an önce bunu tespit etmeliyiz!

* Yasal olarak alınabilecek en yüksek KDV iadesini alabilmek için KDV iadesi miktarını nasıl artırılabileceğimizi düşünmeliyiz.

* Geçmişte düşük oranda KDV iadesi almışsak (yani yüklenilen KDV’yi düşük hesaplamışsak) düzeltme yoluyla doğru iade tutarını talep etmemiz olanak dahilinde. Bu kapanmış dosyalar için de geçerlidir. Bu düzeltmeden doğan KDV iadesini Yeminli Mali Müşavir (YMM) raporu ile alırsanız, iade talebiniz incelemeye de sevk edilmez.

* İade alacağı vergi ve SGK borçlarına mahsup edilebiliyor. En hızlı iade yöntemi mahsuben iadedir. Belgeleri eksiksiz vererek mahsup talebinde bulunursak, mahsup işlemi vergi dairesince geç yapılsa bile, başvuru tarihi itibariyle mahsup yapılacağı için mahsup yöntemi çok avantajlıdır. Bunu “artırımlı teminat” uygulaması izler, sonra “normal teminat”, son olarak da “teminatsız nakit iade” yöntemi gelir.

Artırımlı teminat uygulaması, iade süreçlerini çok hızlandırmıştır. Teminat sıkıntısı olmayan mükelleflere bu yöntemi kullanmalarını öneriyorum.

* Mahsuben iade YMM Raporu gerektirmez, ancak nakit iade yöntemlerinde vergi incelemesi istenmiyorsa YMM Raporu ile iade alınabilir.

* İade sürecini son dönemlerde hızlandıran en önemli unsur yapay zekadan yararlanmaktır. İade listelerinin hazırlanması, kontrolü, sisteme yüklenmesi gibi süreçleri yapay zeka inanılmaz şekilde hızlandırmaktadır. Mükelleflere ve mali müşavirlere önerim, KDV iade süreçlerinde yapay zekadan maksimum şekilde yararlanmalarıdır.

Hangi hallerde KDV iadesi talep edilebilir?

KDV sistemimizde tam istisna kapsamındaki işlemler (mal ve hizmet ihracı, ihraç kaydıyla teslim, uluslararası taşımacılık, liman ve hava meydanlarında yapılan işlemler, yatırım teşvik belgesi kapsamında makine ve teçhizat teslimleri, dahilde işleme ve geçici kabul rejimleri kapsamında ihraç edilecek malların üretiminde kullanılan girdilerin teslimleri vs.) veya indirimli orana (yüzde 1 veya yüzde 10 oranına) tabi satışlar nedeniyle KDV iadesi talep edilebilir.

KDV tevkifatı nedeniyle de KDV iadesi doğar.

İade uygulamasına ilişkin detaylı bilgiler Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'nde yer almaktadır.

PLANLAMA ÖNEMLİ

İşçinin kullanmak istediği yıllık izin tarihini en az bir ay önceden yazılı olarak işverene bildirmesi gerekiyor. Ancak bu talep işvereni doğrudan bağlamıyor. Örneğin aynı bölümde çalışan beş kişinin aynı haftada izin istemesi halinde işveren bütün talepleri kabul etmek zorunda değil. İşin aksamaması, çalışanların kıdemleri ve önceki yıl hangi tarihlerde izin kullandıkları dikkate alınabiliyor. 100'den fazla çalışanı bulunan işyerlerinde ise izin kurulu oluşturulması gerekiyor. Çalışanların talepleri bu kurul tarafından değerlendirilerek izin çizelgesi hazırlanıyor ve işverenin onayından sonra ilan ediliyor. Diğer yandan işyerinde birikmiş izinler varsa işveren bu izinleri kullandırmak için toplu izin kullanımı yoluna gidebilir. İşçinin "Ben izin kullanmayacağım, biriktireceğim" deme hakkı yok. İşveren, işin durumunu ve diğer çalışanların izinlerini dikkate alarak izin zamanını belirleyebilir. Örneğin bir çalışanın 60 günlük birikmiş yıllık izni varsa, işveren "Bu izinleri artık kullanman gerekiyor" diyerek izin planlaması yapabilir.

HAKKI SINIRSIZ DEĞİL

Bir kez belirlenen yıllık izin tarihinin değiştirilemeyeceğine ilişkin bir hüküm mevzuatta yok. İşin gereği veya çalışanın talebi üzerine izin planında değişiklik yapılabilir. Ancak burada işverenin takdir hakkı sınırsız değil. İşçinin dinlenme hakkını ortadan kaldıracak, izin kullanımını sürekli erteleyecek veya izin hakkını fiilen kullanılamaz hale getirecek uygulamalar doğru değil.

SÖZLEŞME BİTERSE PARAYA DÖNER

Çalışanlar, iş ilişkisi devam ederken yıllık izinlerini paraya çeviremiyor. İşveren de izin kullandırmak yerine ücret ödeyerek yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmıyor. Kullanılmayan yıllık izinler ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde ücrete dönüşüyor. İşçi istifa etse de işten çıkarılsa da hak ettiği izinlerin karşılığını alabiliyor. Ödeme, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden hesaplanıyor.

İZİNDE DE NORMAL ÜCRET ÖDENİR

Yıllık izne ayrılan çalışanların normal ücretleri ödenmeye devam eder. Ancak fiilen çalışılan günler için verilen yemek ve yol yardımları, kural olarak izin süresince ödenmeyebilir. İşyerinde yemek yiyen veya servis kullanan çalışan, izinli olduğu günler için bu yardımları talep edemez. Ancak iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da yerleşik işyeri uygulamasıyla bu ödemeler sabit bir hak haline gelmişse yıllık izin döneminde de ödenmesi gerekir.

DAHA FAZLASI VERİLEBİLİR

İş Kanunu'ndaki 14, 20 ve 26 günlük süreler asgari izin süreleri. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin süreleri belirlenebilir. Örneğin beş yıllık çalışan için kanuni süre 14 gün olmasına rağmen işveren sözleşmeyle 20 gün izin verebilir. İşveren isterse çalışanına hak ettiğinden daha fazla ücretli izin verebilir.

Akşam Gazetesi | Okan Güray BÜLBÜL