Bu gelişmelerin etkisiyle spot altının ons fiyatı yüzde 0,4 gerileyerek 4.034,43 dolara indi.

Gram altın ne kadar?

Gram altın yüzde 0,5'e yakın düşüşle 6.097 liradan işlem görüyor.

Altın fiyatları, ABD'de haziran ayına ilişkin tüketici enflasyonunun enerji fiyatlarındaki gerilemenin etkisiyle beklentilerin altında gerçekleşmesinin ardından güçlü bir toparlanma kaydetmişti. İki haftanın en düşük seviyesinden yükselişe geçen altın, günü yüzde 2'nin üzerinde primle tamamlarken, gün içinde 4.100,49 dolar seviyesine kadar çıkmıştı.

Petrol yeniden 80 doların üzerinde

Petrol fiyatları, art arda üçüncü işlem gününde de yükselişini sürdürdü. ABD Başkanı Donald Trump'ın İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden devreye alması ve Tahran yönetiminin müzakere masasına dönmemesi halinde enerji santralleri ile köprülerin hedef alınacağını açıklaması, küresel piyasalarda arz güvenliği endişelerini artırdı.

Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla birlikte petrol fiyatlarındaki yükseliş hız kazanırken, artan enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları yeniden güçlendirebileceği ve faizlerin daha uzun süre yüksek seviyelerde kalabileceği beklentileri de desteklendi.

Petroldeki yükseliş altını baskılıyor... Gözler yeniden enflasyon ve faiz beklentilerinde

Cnbc-E'de yer alan habere göre OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, piyasaların haziran ayı enflasyon verisini büyük ölçüde geride bıraktığını, odağın ise yeniden petrol fiyatlarındaki yükselişe kaydığını söyledi.

Wong, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan çıkan gemilere yönelik deniz ablukasını sürdürmesinin petrol fiyatlarını yukarı taşıdığını belirterek, "Piyasa artık gecikmeli bir gösterge olarak görülen TÜFE verisinin ötesine bakıyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş altın üzerinde baskı oluşturuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Analistlere göre, ham petrol fiyatlarındaki artış enflasyon beklentilerini yeniden güçlendirirken, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faizleri daha uzun süre yüksek seviyelerde tutabileceği beklentisini de destekliyor. Altın, enflasyona karşı güvenli bir yatırım aracı olarak öne çıksa da, yüksek faiz ortamında getiri sağlamayan bir varlık olması nedeniyle yatırımcı ilgisinin bir kısmını kaybedebiliyor.

Piyasaların gözü ABD ÜFE verisinde: Fed'in faiz patikasına yeni sinyaller bekleniyor

ABD Merkez Bankası (Fed) yetkilileri, haziran ayında beklentilerin altında gelen enflasyon verilerini olumlu karşılarken, enflasyonda kalıcı bir düşüşten söz edebilmek için benzer verilerin önümüzdeki dönemde de sürmesi gerektiğine dikkat çekti.

Küresel piyasalar şimdi gözünü gün içinde açıklanacak ABD Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verisine çevirdi. Açıklanacak verinin, enflasyon görünümüne ilişkin yeni ipuçları sunması ve Fed'in gelecek dönemde izleyeceği para politikasına yönelik beklentileri şekillendirmesi bekleniyor.

Öte yandan, CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed'in eylül toplantısında faiz artırımı ihtimalini yüzde 76'dan yüzde 58'e düşürdü. Buna karşın aralık ayında faiz artışı beklentisi yaklaşık yüzde 80 seviyesinde fiyatlanmayı sürdürüyor.

Ekonomim

Banka, düzenlemenin hangi birimlerde uygulandığını ve kaç çalışanı kapsadığını açıklamadı. Dimon’ın verdiği oran, JPMorgan’ın toplam istihdamını değil, yapay zekânın aktif biçimde kullanıldığı belirli iş alanlarını kapsıyor.

Açıklama, yapay zekânın bankacılık sektöründe yalnızca yardımcı bir araç olmaktan çıkarak çalışan sayısını ve görev dağılımını doğrudan değiştirmeye başladığını gösterdi.

Bin kullanım alanına ulaştı

JPMorgan, risk yönetimi, pazarlama, korunma işlemleri, toplantı notlarının hazırlanması ve fikir üretimi dahil yaklaşık bin yapay zekâ kullanım alanı geliştirdi.

Banka, yapay zekâ sistemlerini dolandırıcılık tespiti, müşteri hizmetleri, yazılım geliştirme, belge analizi ve yatırım bankacılığı süreçlerinde de kullanıyor. Tekrarlanan ve yoğun veri işleme gerektiren görevler otomasyonun ilk uygulandığı alanlar arasında bulunuyor.

JPMorgan’ın 2025 yılına ilişkin hissedar mektubunda da yapay zekânın bazı görevleri ortadan kaldıracağı, bazı pozisyonları ise güçlendireceği belirtilmişti. Banka, etkilenen çalışanları farklı rollere yönlendirmeyi planladığını açıklamıştı.

İşe alım dengesi değişiyor

JPMorgan yönetimi, yapay zekâ uzmanı alımlarını artırırken geleneksel bankacılık pozisyonlarında daha sınırlı işe alım yapmayı planlıyor.

Yeni istihdamın yapay zekâ geliştirme, veri yönetimi, siber güvenlik ve teknoloji altyapısı gibi alanlarda yoğunlaşması bekleniyor. Banka, kaç geleneksel pozisyonun azaltılacağına veya kaç teknoloji çalışanı alınacağına ilişkin sayısal hedef paylaşmadı.

Dimon, yapay zekânın mevcut işlerin bir bölümünü ortadan kaldırmasının yanında siber güvenlik ve teknoloji gibi alanlarda yeni meslekler oluşturacağını da savunuyor.

Çalışanlar kurum içinde kaldı

JPMorgan’ın açıklamasında, yapay zekâ nedeniyle ihtiyaç duyulmayan görevlerde çalışan personelin büyük bölümünün doğrudan işten çıkarılmadığı vurgulandı.

Banka içindeki görev değişiklikleri, yapay zekânın istihdam üzerindeki ilk etkisinin toplu işten çıkarmadan çok iş tanımlarının dönüşmesi şeklinde ilerlediğine işaret ediyor.

Ancak otomasyonun yeni departmanlara yayılması halinde benzer verimlilik düzenlemelerinin daha fazla çalışanı kapsaması beklenebilir. Operasyon, çağrı merkezi, raporlama ve belge hazırlama gibi standart süreçler en fazla izlenecek alanlar arasında bulunuyor.

Rekor kârın ardından geldi

İstihdama ilişkin açıklama, JPMorgan’ın ikinci çeyrekte 21,2 milyar dolarla bir ABD bankasının şimdiye kadar açıkladığı en yüksek üç aylık kâra ulaşmasının ardından geldi.

Bankanın piyasa işlemleri geliri yüzde 35, yatırım bankacılığı ücretleri yüzde 30 arttı. Hisse senedi işlemlerinden elde edilen gelirdeki artış yüzde 86’ya ulaştı.

JPMorgan’ın piyasa değeri bilanço sonrasında 920 milyar doların üzerine çıktı. Güçlü finansal sonuçlara rağmen bankanın yapay zekâ üzerinden verimlilik arayışını sürdürmesi, istihdam dönüşümünün yalnızca mali sıkıntı yaşayan şirketlerle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Ekim bilançosu izlenecek

JPMorgan’ın üçüncü çeyrek sonuçlarını 13 Ekim 2026’da açıklaması planlanıyor. Bankanın çalışan sayısı, teknoloji harcamaları ve yapay zekâ kullanılan departmanların kapsamı yeni bilançoda takip edilecek.

Yatırımcılar ayrıca yüzde 30 ila 40 düzeyindeki kadro azalmasının başka birimlere yayılıp yayılmayacağına ve kurum içi görevlendirmelerin ne ölçüde sürdürülebileceğine odaklanacak.

Murat Ali Oral-Dünya

Yatırım yapana uzman desteği sağlanacak

Yerli ve yabancı girişimciler ile yatırımcıların izin, ruhsat, lisans ve vize gibi çok sayıda bürokratik işlemini tek bir merkezden, zaman kaybetmeden sonuçlandırmasını sağlayan, 'Tek Durak Ofis' uygulamasının da hem hukuki hem de idari mekanizmaları devreye sokmak amacıyla atılacak adımlarla ilgili çalışmalarda da sona gelindi. Yatırımcılara, hem zaman tasarrufu hem de karmaşık teknik sorunlarını çözmek amacıyla alanında uzman desteği sağlanacak. Tek Ofis uygulamasının, Türkiye geneline yayılması amacıyla alt yapı çalışmaları hızlandırılacak.

Tahkim mekanizması güçlendirilecek

Yeni adımlar arasında, yatırım yapan ve istihdam oluşturarak devlete ve bölgelerine katkı sunan firmalara hukuki alt yapı sunulacak. Uzun süren ve iş dünyasının doğrudan muhatap olduğu ticari davalar ve iş davaları için sistemdeki sorunları çözmek amacıyla hem yasal hem de idari adımlar atılacak. Atılacak adımlarla hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk güvenliğiyle birlikte de yatırımcıların bölgede yatırım yapması, istihdam sağlaması kolaylaştırılacak. Uzun süren ticaret ve iş davaları için adımlar atılacak. Yerli ve yabancı sermayeyi güvence altına almak amacıyla tahkim mekanizmaları güçlendirilecek. Bu kapsamda, dış yatırımların önündeki engellerin kaldırılması, dış yatırımların artırılması amacıyla Tahkim Yasası’nda değişikliğe gidilerek kapsamı genişletilecek.

Besti Karalar-Ekonomim

Konut fiyatlarının son yıllarda çok arttığı bir gerçek de bunun bir balona, yani enflasyonun çok üstünde bir artışa konu olup olmadığını anlamanın yolu resmi verilere dayalı bir analiz yapmaktan geçiyor. Tabii ki bu analiz, “Balon patlar mı, patlamaz mı” sorusuna da iyi kötü bir yanıt vermeli.

Bu resmi veriler için başvurulacak kaynaklar belli… Konut fiyatlarına ilişkin verinin adresi Merkez Bankası.

Konut fiyatlarını kıyaslayacağımız enflasyon verisinin adresi de TÜİK.

“Konut fiyatlarını Merkez Bankası ne bilsin” diyen çıkabilir. Ama aynı baza getirilmiş ve yıllar öncesine kadar uzanan bir başka veri seti olmadığına göre, hatta bu konuda hiç veri olmadığına göre Merkez Bankası’na başvurmaktan başka çare yok.

Enflasyon konusu da aynı. “Ama TÜİK’in verisi” diyeceklere yine aynı yanıtı vereceğim: “Eldeki bu!”

Benzeri tüm kıyaslamalar için olduğu gibi konut fiyatları için de belli bir tarihi başlangıç almak gerekir. Gidebildiğim kadar geri giderek bir seri oluşturmak istedim ve Merkez Bankası’nın 2012 yılının ocak ayından bu yana hesaplamakta olduğu aylık konut fiyat endeksini kullandım.

Merkez Bankası hem genel bir konut fiyat endeksi hesaplıyor, hem de yeni ve yeni olmayan konutlar için hesaplama yapıyor ama bu endeksler arasında hele uzun dönemli değerlendirmelerde hemen hemen hiç fark olmadığı için genel endeksi kullanmayı yeterli gördüm.

1’e 2 artış

2012 yılından bu yılın mayıs ayı sonuna kadar olan dönem… (Konut fiyat endeksinde son veri mayıs ayına ait olduğu için seriyi mayısta sonlandırmak gerekti.) Bu dönemde konut fiyatları ne kadar artmış, buna karşılık enflasyondaki artış ne olmuş?

Denge kabaca 1’e 2 düzeyinde oluşmuş.

2012 başından bu yana geçen 14 yılı aşkın sürede TÜFE’deki artış oranı yüzde 1928, yani kabaca 19 kat.

Peki bu dönemde konut fiyatları ne kadar artmış, tam yüzde 4105, yani kabaca 41 kat.

Hadi TÜFE’deki 19 kat artışı 20 sayalım, konut fiyatındaki artışı da 40 kat; sonuçta enflasyon 1 artarken konut fiyatlarında 2 artış yaşanmış. 1’e 2!

Ama makas daralma eğiliminde

Konut fiyatlarıyla enflasyon arasında 1’e 2 gibi bir denge (ya da dengesizlik) var ama bu fark bir ara çok daha fazlaydı.

Bu yılın mayısı itibarıyla konut fiyatları ile enflasyon arasında yüzde 107’lik bir fark bulunuyor. Bu fark Haziran 2023’ten yüzde 165’e kadar çıkmıştı. O tarihten bu yana makas üçte bir daraldı ve yüzde 107’ye indi.

Balon, varsa bile patlamaz

Konut fiyatlarının son 14 yılı aşkın sürede enflasyona göre daha fazla arttığı ortada. Bu bir balon mudur, değil midir, tartışılır. Ancak gidişata bakınca ekonomideki o klasik balon patlamasının konutta hiçbir şekilde gerçekleşmeyeceği de ortada. Bunun birkaç nedeni var.

Birincisi konut fiyatları ile enflasyon arasındaki makasın zaman içinde daraldığı gözleniyor. Yani konut fiyatlarında öyle birden çok dramatik bir düşüş görülmesi gibi bir durum söz konusu değil. Nominal olarak yavaşlama bile yok; artış hızı yavaşlıyor, bu dönemde enflasyon daha hızlı artıyor ve aradaki fark daralıyor.

Bunun en tipik örneği de Haziran 2023’ten bu yana olan dönem.

Bu gerçek, bundan sonraki eğilimin de benzer şekilde olacağının bir işareti sayılır.

Kaldı ki konut öyle finansal bir enstrüman değil ki herkes bir anda terk etmeye başlasın ve fiyatlar nominal olarak bile çok büyük bir hızla gerilesin.

Konut talebi bitmiyor ki böyle bir durum yaşansın. Tam tersine konuta talep var ve bu durum piyasayı canlı tutuyor.

Tamam alım gücünün çok büyük ölçüde düşmesiyle herhangi bir birikimi olmayanların konut alabilmesi neredeyse olanaksız hale geldi ama piyasa yine de iyi kötü dönüyor ve canlı. Bu yüzden de konutta öyle sanıldığı gibi bir balon patlaması hiçbir zaman söz konusu olmaz.

Son dönemde ne yaşandığını bir kez daha altını çize çize vurgulamak gerek. Konut fiyatlarındaki artış Haziran 2023’ten sonra nasıl enflasyonun altında kalmışsa, bu eğilim bundan sonraki dönemde de devam edebilir. Muhtemelen de bir süre edecek. Haziran 2023’ten Mayıs 2026’ya kadar olan dönemde konut fiyatları yüzde 137 artarken, enflasyon oranı yüzde 203 oldu.

Yani varsa bile balon patlamıyor, yavaş yavaş hava kaçırıyor.

Bundan sonra yaşanacak olan da budur. Yani en fazla budur.

Fiyatlar yeniden enflasyondan daha fazla artar mı, bu bir süre için pek beklenmiyor ama o da olabilir.

Bu olmasa konut fiyatları artmasa bile öyle birden çöküş olmaz; balonun havası olsa olsa en fazla yavaşça iner, son üç yılda olduğu gibi.

Dolayısıyla kimse “Konut fiyatları çok şişti, bu balon bir gün patlayacak” gibi bir beklenti içine girmemeli. O balon zaten üç yıldır hava kaçırıyor.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

Merkez Bankası verilerine göre, bu alanda kullandırılan fiili tutar Temmuz 2026 itibariyle 139 milyar 959 milyon TL’ye ulaştı. Bu tutar, tahsis edilen kredileri göstermiyor. Kredi tahsislerinin tutarına ya da sektörüne yönelik bir veri ya da rapor yayınlanmıyor. YTAK kredileri, 2020’de kredi tahsisi konusunda genel bankacılık kurallarıyla başlatılmıştı. 2023 sonunda ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı birlikte çalışarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlanan 281 sanayi ürünü için yatırım planları ve yatırım şekline göre bir puanlama sistemiyle kurallı hale getirildi.

Uygun maliyeti nedeniyle yatırım finansmanında en uygun durumdaki kredilerden biri olan YTAK’ta, asgari 1 milyar TL’lik projelere en fazla 5 milyar TL kredi sağlanıyor. Kredi faizleri, Merkez Bankası’nın politika faizine göre bir endekslemeyle belirleniyor ancak başvuran şirketin kredibilitesi, yatırıma yaptığı özkaynak, dış kredi bulması ve en önemli kriter olarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlanmış ürün listesi ve teknolojik alan listesine uyumunu gözeten ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan başvuran projenin değerlendirilmesiyle verilen Teknoloji/ Strateji Puanı ile düşüyor. Şu anda, mevcut faiz oranları yüzde 15 ile yüzde 30 arasında değişiyor. En yüksek puanla en yüksek uyumu gerçekleştiren bir proje yüzde 15 oranıyla yatırım kredisi bulabiliyor.

Kullanım yeniden hızlandı

YTAK programına yönelik tahis, kullanım, yatırım gerçekleşme düzeyi vb. unsurların bulunduğu bir raporlama yapılmadı. Bu yönde düzenli bir rapor kararı da bulunmuyor. Diğer yandan, Merkez Bankası hesaplarında, firmaların yatırım yaptıkça tahsis içinden çektikleri tutarların toplamı görülebiliyor. Bu hesap tam kullanımları göstermese de, tahsis edilen kredileri kullanan yatırımcıların, yatırım yapma hızları açısından bir işaret niteliği taşıyor. Buna göre, 2024 yılı başında yeni sistemle yatırımlara başlanması öncesi kabul edilen kredilerin hızlı şekilde kullanıldığı görülüyor. 2020’de 781.6 milyon TL ile yıl kapatılırken, 2023 sonunda 86.2 milyar TL’ye ulaşıldı. Bu dönemde, dönemin Merkez Bankası Başkanı, tahsislerin de 100 milyar TL’yi aştığını duyurmuştu.

2024 ve 2025 yılları görece daha az kullanım yapılırken, 2025’te Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda YTAK kapsamındaki yatırımlara yönelik hızlandırma yönünde bir karar alındı. Son aylarda kredi kullanımının yeniden hızlandığı gözlendi. 2025 sonunda 104.7 milyar TL olan kullanımlar, Temmuz ayı başı itibariyle 139 milyar 959.7 milyon TL’ye ulaştı.

YTAK kredi programında, ana değerlendirme konusu olan Teknoloji/Strateji Puanına konu ürünler GTİP bazında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlandı. Bu listede 284 ürün bulunuyor. Yine teknoloji alanı olarak belirlenen AR-GE ağırlıklı yatırım alanları da Bakanlık tarafından yayınlandı. Burada da 261 teknoloji alanı-ürünü tanım olarak veriliyor

Mehmet Kaya-Ekonomim

Başkan Trump önce ateşkesin sona erdiğini açık­ladı; ardından karşılıklı saldırılar yeniden başladı. Savaşın ilk döneminde gün içinde 119 dolar seviye­lerine kadar yükselen Brent petrol, ateşkes ve mü­zakere beklentileriyle temmuz başında 71 dolara kadar gerilemişti. Çatışmaların yeniden başlama­sıyla Brent yeniden 78 dolara çıktı. Aynı dönemde artan petrol fiyatlarının enflasyonu ve faizleri yük­sek tutabileceği beklentisiyle altın da geriledi.

Jeopolitik riskler piyasa davranışını da dönüştürüyor

Mevcut piyasa fiyatlaması Brent petrolün kalı­cı biçimde yeniden üç haneli seviyelere çıkmasını temel senaryo olarak göstermese de, Hürmüz’de­ki geçişlerin uzun süre aksaması veya enerji alt­yapısının yeniden hedef alınması hâlinde bu ihti­mali tamamen dışlamak da mümkün değil. Esasen burada daha önemlisi, gelişmelerin bu savaşın da Rusya-Ukrayna savaşı gibi uzun süren, zaman za­man ateşkes ve müzakerelerle kesintiye uğrayan kalıcı bir güvenlik sorununa dönüşme ihtimali.

İşte tüm bu gelişmeler, NATO Zirvesi’nin diplo­matik bir buluşmadan çok daha öteye geçtiğini ve ülkeler ile küresel ekonominin yeni yönüne ilişkin önemli işaretler taşıdığını gösteriyor. Ülkeler ar­tık yalnızca bugünkü çatışmalara değil, önümüz­deki yılları şekillendirecek kalıcı güvenlik riskle­rine de hazırlanıyor. Küresel sermaye de artık sa­dece altın veya petrolü takip etmiyor. Ülkelerin savunma bütçeleri, siber güvenliği, kritik mineral­leri, insansız sistemleri ve yapay zekâ destekli sa­vunma teknolojileri, uzun vadeli büyüme teması­nın bir parçası olarak fiyatlıyor; hatta bu alanlar­da faaliyet gösteren şirket hisseleri ile savunma temalı yatırım fonları (ETF'ler) da yatırımcıların giderek daha fazla ilgi gösterdiği varlıklar arasın­da yer alıyor.

Savunma artık bir ekosistem

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) verilerine göre küresel as­keri harcamalar 2025 yılında 2,89 trilyon dolarla tarihî zirveye ulaştı ve son 11 yıldır kesintisiz ar­tıyor. NATO'nun 2035 yılına kadar üye ülkelerin milli gelirlerinin yüzde 5'ini savunma ve güvenlik­le ilişkili alanlara ayırma hedefi de bu eğilimin ge­çici olmadığını gösteriyor. Bu kaynağın en az yüzde 3,5'inin doğrudan savunma harcamalarına, kalan kısmının ise siber güvenlik, kritik altyapılar, lojis­tik ve savunma ekosistemini güçlendirecek alanla­ra yönlendirilmesi planlanıyor.

O halde savunma sadece askerî kapasiteyi artı­ran bir alan olmaktan çıkıyor, yapay zekâ, yarı ilet­kenler, siber güvenlik, uzay teknolojileri, haber­leşme altyapıları ve kritik mineraller gibi stratejik sektörler de bu savunma endüstrisinin bir bileşe­ni haline geliyor. Aslında konu yalnızca devlet des­tekli savunma yatırımlarından ibaret değil; çok da­ha büyük bir ekonomik dönüşüme işaret ediyor. Bu dönüşümün sürdürülebilir olabilmesi için güçlü bir üniversite-devlet-sanayi iş birliği de zorunlu. Üniversiteler temel araştırmaları yürütürken ve nitelikli insan kaynağı yetiştirirken, özel sektörün bu bilgi ve teknolojiyi ürüne dönüştürmesi, kamu­nun ise uzun vadeli finansman, koordinasyon ve stratejik yönlendirme sağlaması şart.

Savunma harcamalarının başarısı da belli ki ar­tık yalnızca ayrılan bütçeyle değil, bu kaynağın ne kadarının bilgiye, teknolojiye ve yetişmiş insan kaynağına dönüştürülebildiğiyle ölçülecek. Aka­demik çalışmalarımızda uyguladığımız ve finan­sal modellemede sıkça söz ettiğimiz nedenselliğin yönü de değişiyor. Geçmişte ülkeler ekonomilerini büyüterek savunmalarını güçlendiriyordu. Bugün ise güçlü bir savunma ekosistemi; teknoloji üreti­mini, yüksek katma değerli ihracatı ve nitelikli is­tihdamı destekleyerek ekonomik büyümeyi besle­yen stratejik alanlardan biri hâline geliyor.

Savunma harcamaları artarken ekonomilere olan yükü de ağırlaşıyor

Bununla birlikte, bu dönüşümün önemli bir ma­liyeti de var. Yüz milyarlarca dolarlık ek savunma bütçesi, daha yüksek kamu harcamaları ve daha fazla borçlanma anlamına geliyor. Öte yandan sa­vunma sanayinin; çelik, alüminyum, bakır, titan­yum, nadir toprak elementleri, enerji, yarı iletken­ler ve yazılım gibi birçok stratejik girdiye yönelik talebi artırması, özellikle arzı sınırlı ürünlerde maliyet baskısını yükseltebilir. Bu durum yalnızca üretim maliyetlerini değil, küresel emtia fiyatları­nı ve tedarik zincirlerini de etkileyerek enflasyon üzerinde ek baskı oluşturabilir.

Bu tablo merkez bankaları açısından da yeni bir denge arayışını beraberinde getiriyor. Savun­ma harcamaları kısa vadede ekonomik büyümeyi desteklese de, artan bütçe açıkları ve enflasyonist baskılar, faiz indirimlerinin beklenenden daha ya­vaş gerçekleşmesine neden olabilir. Dolayısıyla güvenlik ekonomisinin yükselişi, önümüzdeki dö­nemde yalnızca savunma politikalarını değil; ma­liye politikalarını, para politikalarını ve küresel pi­yasalardaki fiyatlamaları da şekillendirecek gibi görünüyor.

Prof. Dr. Dilek Leblebici Teker-Dünya

Ne yazık ki NATO’yu “iyi bilirdik” diyemeyeceğiz. Aslında NATO, ABD imiş. Bu ülke kendini geri çekince zaafları ortaya çıktı. Hakkımızı helal eder miyiz? Ben etmem. O halde tarihe gömelim gitsin

****

Belki de Ankara, son NATO zirvesinin yapıldığı yer olarak tarihe kazınacak. Zira artık işlevini yitirmiş, gelecek vaat etmeyen ve çözdüğünden fazla sorun üreten bir yapıya dönüşmüştü. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü NATO’da ne Kuzey, ne antlaşma, ne Atlantik ne de işe yarar bir örgüt kalmış değil.

NATO 1.0; dünya savaşı sonrası 2’ye bölünmüş dünyada Sovyetler Birliği’ne karşı görev yaptı. SSCB çökünce NATO 2.0 devreye girdi, avara kasnağa dönüştü, narkotik, çocuk pornosuyla mücadele gibi işlere girişti. Sonra Çin’in yükselişiyle NATO 3.0’a ulaşıldı ancak ABD; “benim işime yaramıyor” dedi.

MORGDAKİ NATO’YA SERUM BAĞLAMAK

Türkiye açısından NATO, hâlâ önemseniyor olsa da bize ne gibi fayda sağladığını sorgular olduk. Trump desteğini azaltınca, NATO içindeki ağırlığımızın arttığı bir gerçek… Neticede NATO’nun ikinci büyük gücü olan ordumuza, Avrupa’nın ihtiyacı var zira Trump, AB’ye “kendinizi koruyun” diyor.

Ankara zirvesi biter bitmez, 2027 NATO zirvesinin yapılıp yapılmayacağı dahi tartışılmaya başlandı. Bana göre bu zirve olsa bile bırak Trump’ı, pek çok Avrupa lideri katılır mı bilinmez. Zira NATO’ya verilecek GSMH’lerin %5 desteği, morgdaki hastaya serum bağlamak gibi fuzuli hale geldi bile.

İKİ SORU İKİ CEVAP / NATO’nun geleceğine dair…

Eksikliği hissedilir mi?

Sanmıyorum. Varlığından ne fayda görüldü ki yokluğu hissedilsin. Üyelerinin %5 GSMH desteği ile Çin’e veya Rusya’ya karşı caydırıcılık sağlayabileceği meçhul. Hele ki ABD artık gözden çıkarmışsa...

Yerine ne konulur?

Bunu henüz bilmiyoruz ama arayışı başladı. AB için Türkiye, kıta güvenliği açısından büyük önem kazandı ancak AB’nin hala bizi vize ile yeşil mutabakat ile mülteci bekçiliğiyle oyaladığı da bir gerçek.

not/Diplomasi tarihinde şaheser mesaj; liderlere silah hediyemiz...

Cumhurbaşkanı’nın NATO liderlerine silah hediyesi, bana göre çok başarılı diplomasi mesajıydı: “NATO sizi koruyamıyor, bari siz kendinizi koruyun. Canınız sıkılırsa Rus ruleti oynarsınız.” Hele ki içlerinden birinin bürokrasi yüzünden ülkesine götürememesi, NATO’nun bürokratik çöküşüydü...

NATO LÛGATI

NATO: North Atlantic Treaty Organization, ABD ve Avrupa’dan 32 ülkenin güvenlik şemsiyesi

OTAN: İki resmi dilli örgütün Fransızcası: Organisation du Traité de l'Atlantique Nord

Brüksel: NATO’ya ev sahipliği yapan Belçika’nın başkenti, şimdi bürokrasi enkazlarıyla dolu

NATO üyesi Türkiye: Örgüt içindeki ikinci büyük güç... Gelecekte NATO’nun yerini alabilir

Şeref OĞUZ-Ekonomim

OECD'nin "İstihdam Görünümü 2026" raporuna göre, Türkiye, bu yılın ilk çeyreğinde reel ücretlerde ortalama yüzde 7,1 artış kaydederek OECD ülkeleri arasında ikinci sırada yer aldı.

Aynı dönemde OECD ortalaması yüzde 2,2'de kaldı.

Türkiye reel ücret artışında ilk sırada

2021'in ilk çeyreğinden bu yılın ilk çeyreğine kadar geçen 5 yıllık sürede Türkiye'de kümülatif reel ücret artışı ortalama yüzde 78,6 olarak gerçekleşti.

Bu dönemde OECD ortalaması ise yüzde 4,9'da kaldı. Böylece Türkiye, OECD'de en yüksek kümülatif reel ücret artışı kaydeden ülke oldu.

Türkiye'nin beş yıllık reel ücret artışı, OECD ortalamasının yaklaşık 16 katı seviyesinde gerçekleşti.

Piyasalar genel olarak dayanıklılığını koruyor

Rapora göre, OECD ülkelerinde iş gücü piyasalarında zayıflama sinyalleri görülmeye başlasa da piyasalar genel olarak dayanıklılığını koruyor. Bununla birlikte, bölgeler arasındaki farklılıklar istihdam ve gelir fırsatlarını önemli ölçüde etkilemeye devam ediyor.

Ücretler enflasyonun kayıplarını telafi edemedi

OECD, son dönemde reel ücretlerde toparlanma görülmesine rağmen birçok ülkede ücretlerin halen 2022'deki yüksek enflasyonun yol açtığı kayıpları tam olarak telafi edemediğine dikkat çekti.

İş gücü piyasasındaki katılıgın azalması, verimlilik artışındaki yavaşlama ve jeopolitik belirsizlikler ücret artış hızını sınırlayan temel unsurlar arasında yer aldı.

AA

Yeni düzenlemeye göre oyuncak üretiminde kullanılan aksamlar 'gözetim uygulaması' ve Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) Ürün Güvenliği Denetimi kapsamından çıkarılırken, bu ürünlerde ilave gümrük vergisi de yüzde 15 seviyesine düşürüldü.

"Sektörün rekabet gücü önemli ölçüde artacak"

Oyuncak ve Spor Malzemeleri Sanayicileri ve İhracatçıları Derneği (OYSİD) Yönetim Kurulu Başkanı Ender Mıcık, yapılan değişiklikle üç temel alanda kolaylık sağlandığını belirterek, hem maliyetlerin azalacağını hem de sektörün rekabet gücünün önemli ölçüde artacağını belirtti.

Mıcık, sektörün yaklaşık 400 milyon dolar ithalat ve 60 milyon dolar ihracat hacmiyle, yıllık 350 milyon dolar civarında cari açık verdiğine dikkati çekti.

"Nihai ürün vergileri korunuyor"

Üreticilere sağlanan bu kolaylıklara rağmen, yerli üreticiyi korumak adına bitmiş (nihai) oyuncak ithalatındaki politikaların sürdüğüne dikkati çeken Mıcık, nihai oyuncak ithalatında uygulanan yüzde 25 İlave Gümrük Vergisi ile ilgili herhangi bir artış yapılmadığını, mevcut uygulamanın aynen devam ettiğini aktardı.

Mıcık, sektörün taleplerine Bakanlığın çözüm odaklı yaklaştığını dile getirerek, düzenlemenin bunun bir sonucu olduğunu, Türkiye'nin oyuncak sektöründe üretim ve ihracat odaklı yeni bir dönemin başlangıcı olacağını kaydetti.

AA

Komisyon, AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplandı. Muş, görüşmelere başlamadan önce muhalefet milletvekillerinin talebi üzerine usul tartışması açtı.

CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı, teklifteki 16,17 ve 18. maddelerin eğitimi ilgilendiren konular olduğunu ve Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonunda görüşülmesi gerektiğini savundu.

İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta, görüşülecek teklifin "torba kanun" olduğunu iddia ederek, "Buradaki konuların hangisi bizim ihtisas alanımıza giriyor Plan ve Bütçe Komisyonu olarak sizin vicdanınıza bırakıyorum. Kültür ve sinemayla siber güvenlikle ilgili maddeler var. Teknik maddeler. Bilgimiz olması mümkün olmayan şeyler." dedi.

Muş, muhalefet vekillerinin eleştirilerinin önemli olduğunu belirterek, "Dile getirdiğiniz her konuyu gündeme alıp hassasiyet gösteriyorum. Plan ve Bütçe Komisyonu tabii ki bütçe ve mali konulara ilişkin ana ihtisas komisyonu ama bir taraftan da idare ve teşkilatlanmaya yönelik de düzenleme yapan komisyon. Sadece bütçe değil aynı zamanda plan tarafı da olan, bu planlamayla da pek çok alan aslında çakışıyor bizim komisyonumuzla." ifadelerini kullandı.

Teklifin ilk imza sahiplerinden AK Parti Samsun Milletvekili Ersan Aksu, düzenlemeyle ilgili bilgiler paylaştı.

Aksu, teklifle Türkiye'nin köklü ve tarihi kurumlarından PTT'nin personel yapısına dair önemli bir düzenleme getirdiklerini bildirerek, kurumun çoklu istihdam yapısının kurum içinde yetki, sorumluluk ve ücret dengesizliklerine yol açtığını, PTT'nin faaliyetleri arasındaki kargo, lojistik ve finans gibi sektörlerin rekabet edebilmesini zorlaştırdığını söyledi.

Teklifin 22. ve 23. maddeleri ile işçiler hariç olmak üzere PTT bünyesindeki parçalı istihdam yapısına son verdiklerini ifade eden Aksu, personelin idari hizmet sözleşmesi ile istihdam edilmesini amaçladıklarını dile getirdi.

Aksu, "Emeklilerimizi ve hak sahiplerini yakından ilgilendiren düzenleme ile mevcut 20 bin Türk lirası olan en düşük aylık ödeme tutarını 2026 yılının ilk 6 ayında TÜİK tarafından açıklanan yüzde 17,76 enflasyon oranını dikkate alarak 23 bin 552 Türk lirasına yükseltiyoruz." dedi.

Süreçte 2002'de 40 dolar olan en düşük emekli aylığının son düzenlemeyle 500 dolara yükseldiğini ifade eden Aksu, "Bu düzenlemeden yaklaşık 5,1 milyon emeklimiz doğrudan yararlanacaktır. 2026 yılının ikinci altı ayı için yaklaşık 79 milyar TL'lik bir ilave maliyet oluşacaktır. Emeklilerimizin alın terinin enflasyona ezdirilmemesi kararlılığımızı sürdürüyoruz." diye konuştu.

Teklifin 10. maddesiyle turizm işletmecilerine can suyu olmayı amaçladıklarını ifade eden Aksu, şunları kaydetti:

"Yakıt fiyatlarındaki küresel şoklar ve komşu ülkelerdeki savaş durumu ülkemize yönelik seyahat talebinde daralmalara yol açmıştır. Yılın ilk aylarında doluluk oranlarında yaşanan yaklaşık yüzde 10'luk düşüş istihdama da yansımıştır. Bu kaybın büyümemesi ve önüne geçmek için Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli konaklama tesislerine 2026 yılı Mayıs-Aralık döneminde SGK'ye bildirdikleri sigortalıların prim gün sayısı üzerinden günlük 116,67 lira yani otuz gün için aylık yaklaşık 3.500 lira sigorta primi desteği sağlayacağız. İstihdamı doğrudan teşvik eden bu modelle yaklaşık 1,7 milyon sigortalı üzerinden 5,36 milyar liralık bir harcamayla turizmcinin yükünü hafifletiyoruz."

Kanun teklifiyle Siber Güvenlik Başkanlığının yasal ve altyapısal mimarisini teklifin 19, 24 ve 25. maddeleriyle tahkim ettiklerini belirten Aksu, "Daha önce asli görevi piyasa düzenleyicisi olan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna (BTK) yüklenmiş olan siber savunma, internet alan adı yönetimi, internet altyapı denetimi ve telekomünikasyon yoluyla iletişimin yargısal tespiti gibi yetkileri Siber Güvenlik Başkanlığında topluyoruz. Mükerrer yatırımların önüne geçmek için BTK bünyesindeki münhasır siber güvenlik odaklı veri merkezlerini, teknik altyapıları ve taşınmazları Başkanlığına devrediyoruz. Etki analizine göre sadece bu devir işlemi sayesinde yaklaşık 30 milyar liralık yeni altyapı kurulum maliyetinden tasarruf edilmektedir. Bu sistemleri kullanan nitelikli insan kaynağımızın da hakları korunarak Siber Güvenlik Başkanlığına geçişlerini yasal zemine oturtuyoruz." açıklamalarında bulundu.

Aksu'nun konuşmasının ardından Komisyonda teklifin tümü üzerindeki görüşmelere geçildi.

AA

Raporda Türkiye, akıllı telefon fiyatlarıyla öne çıktı. Deutsche Bank'ın incelediği 41 ekonomi arasında Türkiye'nin, iPhone'un ABD'ye göre en pahalı satıldığı ülke olduğu belirtildi.

Araştırmaya göre Türkiye'de satılan bir iPhone'un fiyatı, ABD'deki satış fiyatının yaklaşık 2,2 katına ulaşıyor. Raporda ayrıca iPhone'un ABD'den daha ucuza satıldığı ülkelerin ise yalnızca Güney Kore ve Japonya olduğu ifade edildi.

Dünyanın en pahalı şehirleri değişmedi

Araştırmaya göre dünyanın en pahalı şehirleri sıralamasında Zürih ve Cenevre ilk iki sıradaki yerini korudu. İlk beşi Tel Aviv, New York ve San Francisco tamamladı.

Yaşam kalitesi sıralamasında ise Lüksemburg üst üste ikinci kez zirvede yer aldı. Kopenhag, Amsterdam, Viyana ve Münih de ilk beşte kendine yer buldu.

Maaşlarda Zürih, artışta Budapeşte öne çıktı

Raporda küresel maaş sıralamasında ilk sırayı Zürih aldı. Son 10 yılda maaşların en hızlı arttığı şehir ise yüzde 161 ile Budapeşte oldu.

Konut piyasasında Hong Kong dünyanın en pahalı şehri olmayı sürdürürken, Budapeşte son 10 yılda yüzde 209'luk artışla konut fiyatlarının en fazla yükseldiği şehir olarak kayıtlara geçti.

Tokyo büyük metropollere göre daha ucuz kaldı

Deutsche Bank, Japonya'da uzun yıllardır devam eden yapısal fiyat değişimine de dikkat çekti. Rapora göre Tokyo'da satın alma gücü paritesine göre fiyat seviyesi 1990'lı yılların ortalarındaki 173 puandan 60 seviyesine geriledi.

Bu nedenle Tokyo'da iki kişilik bir akşam yemeği ve konut kiraları, New York gibi büyük metropollere kıyasla çok daha düşük seviyelerde bulunuyor.

Dünya

Küresel piyasalarda yaşanan bu gelişmelerin etkisiyle akaryakıt fiyatlarına yeni bir zam daha bekleniyor. NTV'de yer alan habere göre, benzinin litre fiyatına 1 lira 55 kuruş zam yapılması öngörülüyor.

Zam sonrası benzin fiyatları ne kadar olacak?

Beklenen 1 lira 55 kuruşluk zam sonrasında benzinin litre fiyatının İstanbul'da 64,53 TL, Ankara'da 65,48 TL, İzmir'de 65,77 TL seviyesine yükselmesi öngörülüyor. Doğu illerinde ise litre fiyatının 67,12 TL'ye kadar çıkması bekleniyor.

Petrol fiyatları son bir ayın zirvesine çıktı

Benzine beklenen zammın arkasında, küresel enerji piyasalarında yaşanan sert yükseliş bulunuyor. ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı çevresinde yeniden tırmanan çatışmaların arz güvenliğine ilişkin endişeleri artırmasıyla Brent petrolün varil fiyatı salı günü 84,80 dolara yükselerek son bir ayın en yüksek seviyesini gördü. Bu yükseliş, akaryakıt fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskıyı güçlendirdi.

Ekonomim

Çin’in dış ticaret verileri haziran ayında piyasa beklentilerinin belirgin üzerinde gerçekleşti. Yarı iletkenler, bilgisayar ekipmanları ve yapay zekâ bağlantılı teknoloji ürünlerine yönelik küresel talep, jeopolitik gerilimlere ve ABD’nin ticaret politikasına ilişkin belirsizliklere rağmen ihracatı destekledi.

İhracat tahminleri geride bıraktı

Çin Gümrük İdaresi verilerine göre ihracat, haziranda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 27 arttı. Mayıs ayında yüzde 19,4 olarak kaydedilen ihracat artışının haziranda yüzde 18,2 düzeyinde gerçekleşmesi bekleniyordu.

İhracattaki hızlanmada yarı iletkenler, veri merkezi ekipmanları ve diğer yapay zekâ bağlantılı ürünlere yönelik talep etkili oldu. Çinli üreticilerin rekabetçi fiyat politikaları da şirketlerin dış pazarlardaki payını artırmasına katkı sağladı.

İthalatta beş yılın en hızlı artışı

İthalat haziranda yıllık bazda yüzde 36 yükselerek son beş yılın en hızlı artışını gösterdi. Piyasa beklentisi ithalatın yüzde 24 artması yönündeydi. Mayıs ayında ise yıllık artış yüzde 27,4 olarak açıklanmıştı.

Güçlü ithalat verisinin geniş tabanlı bir iç tüketim toparlanmasından çok yarı iletken ve teknoloji bileşeni alımlarından kaynaklandığı belirtildi. Çin’in Güney Kore’den yaptığı ithalat yüzde 85, Tayvan’dan gerçekleştirdiği ithalat ise yüzde 41,1 arttı.

Ticaret fazlası 125,62 milyar dolara çıktı

İhracat ve ithalattaki güçlü artışın ardından Çin’in ticaret fazlası mayıs ayındaki 105,43 milyar dolardan haziranda 125,62 milyar dolara yükseldi. Ekonomistlerin beklentisi fazlanın 121,40 milyar dolar olması yönündeydi.

Veriler, Orta Doğu’daki gerilimler ve küresel enerji maliyetlerine ilişkin risklere rağmen dış talebin Çin ekonomisine destek vermeyi sürdürdüğünü gösterdi.

İç talepteki zayıflık sürüyor

Dış ticaretteki güçlü görünüm, Çin ekonomisindeki iç talep sorunlarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Perakende satışlar ve sabit sermaye yatırımlarındaki zayıf seyir, ekonomik büyümenin ihracata bağımlı kalmasına neden oluyor.

Analistler, Çin ekonomisinin ikinci çeyrekte yılın ilk üç ayına göre yavaşlayabileceğini öngörüyor. Pekin yönetiminin önümüzdeki dönemde hedefli teşvikleri artırması, mali harcamaları hızlandırması ve destekleyici para politikasını sürdürmesi bekleniyor.

Murat Ali Oral-Dünya

İddialara göre bu durumdan etkilenen isimlerden biri de geçtiğimiz yıl gazeteye katılan deneyimli araştırmacı gazeteci Catherine Herridge oldu. Haberde, Herridge'in yüksek ücretli sözleşmesine rağmen aylarca ödeme alamadığı ve hak ettiği ücreti ancak uzun süren girişimlerin ardından tahsil edebildiği öne sürüldü.

Gazeteden açıklama geldi

Los Angeles Times yönetimi ise iddiaları reddetti. Gazete sözcüsü yaptığı açıklamada, ödeme yükümlülüklerinin büyük bölümünün yerine getirildiğini belirterek, aktif sözleşmelere ilişkin ödemelerin büyük ölçüde sözleşme şartlarına uygun şekilde yapıldığını ifade etti.

Buna karşın Status'un haberinde, bazı sözleşmeli çalışanlar ile tedarikçilerin ödemelerini alabilmek için üst düzey yöneticilere başvurmak veya hukuki süreç başlatacaklarını bildirmek zorunda kaldıkları ileri sürüldü.

Herridge'in hukuki süreci de devam ediyor

Haberde, ödeme krizinin yaşandığı dönemde Catherine Herridge'in farklı bir hukuki süreçle de karşı karşıya olduğu belirtildi.

ABD Yüksek Mahkemesi, gazetecinin Fox News'de yayımlanan bir haberde kullandığı gizli kaynağı açıklamayı reddetmesi nedeniyle uygulanan günlük 800 dolarlık mahkemeye itaatsizlik cezasını durdurma talebini bu ayın başında reddetmişti.

Yönetimde de rahatsızlık iddiası

Status'un haberinde, Los Angeles Times içerisindeki bazı yöneticilerin de ödeme sorunlarından rahatsız olduğu öne sürüldü.

Haberde, Finans Kıdemli Başkan Yardımcısı Decatur Holcombe'un şirketin gidişatına ilişkin endişeler nedeniyle görevinden ayrıldığı iddia edildi. Ancak Holcombe, bu iddiayı yalanlayarak ayrılık kararının şirketin mali durumu veya yönetimiyle ilgili olmadığını söyledi.

Patronun tasarruf anlayışı da gündemde

Haberde ayrıca gazetenin sahibi Patrick Soon-Shiong hakkında da dikkat çeken iddialara yer verildi.

Buna göre Soon-Shiong, Los Angeles Times'ta üst düzey görev teklif ettiği eski CBS News Başkanı David Rhodes için ekonomi sınıfı uçak bileti aldı, otel yerine misafirhanesinde konaklamasını sağladı ve kiralık araç yerine kendi aracını tahsis etti.

Rhodes ise bu yaklaşımın, Soon-Shiong'un gazeteye yatırım yapma konusundaki isteğini sorgulamasına neden olduğunu belirterek, "Belki de işi kabul etmememin nedeni buydu." ifadelerini kullandı.

Status'un haberine göre söz konusu ödeme sorunları, Patrick Soon-Shiong'un Los Angeles Times için halka arz yoluyla 500 milyon dolara kadar kaynak toplamayı planladığı dönemde yaşandı. Gazete yönetimi ise ödeme yükümlülüklerini yerine getirdiğini savunarak iddiaları reddetmeyi sürdürüyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Memurlarımızın çoğu eğitim, güvenlik, sağlık çalışanı. Toplam istihdamda payı %13- 14 iken OECD’de %18-19, nüfusa oranı %6 ile sıralamada gerilerde. Ortalama maaş OECD 3650, AB 2850, G20 ise 2200 dolar iken, sa­tın alma gücü paritesine göre ve nominal ola­rak bizde altında. Ortalama maaş 1.700 do­lar ile 108 ülke arasında 25.nci, PPP'ye göre 18.nci sıradayız. Barınma, gıda, temel ihti­yaçlar toplamı özelinde sıramız 32'ye düşü­yor. Bu 108 ülkeden 38 tanesinin enflasyonu yüksek.

Asgari ücretle kıyaslamasına gelirsek, so­ru(n) memur maaşının niye yüksek olduğu değil, asgari ücretin niye düşük kaldığı. Za­ten memur maaşının özel sektör için bir ben­chmark olma durumu da var normalde. Yani asgari ücret idealde olması gereken değil mi­nimumda olması gereken.

Afuera Neoliberal pop iktisat sloganı

Kamu bir şirket değildir, o yüzden her ikti­sadi teşebbüsünden kar edecek diye bir kural yoktur. KİT’lerin varlığı genelde özel sektö­rün olmadığı, olmak istemediği yerde üretim ve istihdam yaratmak, özel sektörü teşvik et­mek, devletin varlığını hissettirmek, vb. ne­denlerledir. Atatürk tarafından kurulan Sü­merbank’ı örnek alalım. Nazilli Basma Fab­rikası Cumhuriyet tarihinde devlet eliyle kurulan ilk fabrikadır.

Nazilli’li Yörük Ali Efe ve Hamit Efe ile si­lah arkadaşları, Afyon Tınaztepe’den “Ordu­lar, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri” emri ile sabaha karşı Büyük Taarruza (Kurtuluş Sa­vaşına) başlarken kendi memleketleri henüz düşman işgali altındaydı. İşte o Nazilli Sü­merbank Misak-ı İktisadinin ilk nişanıdır. Yani “Siyasî, askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferlerle taçlandı­rılmazlarsa kazanılacak başarılar yaşayamaz ve sürekli olamaz" cümlesinin ilk vücut bul­muş halidir.

Neoliberal efsane: Maaşlar vergilerimizle ödeniyor

Bütçede her kalem bütçe döneminde belir­lenir. Gerekirse ve istisnai hallerde ek bütçe, yedek veya olağanüstü ödenek vardır. Mu­hasebesel olarak, şu vergiler şu harcamala­ra gitti gibi bütçede (ve gerçekleşmesinde) bir ayrım yoktur. Nakit yönetimi etkinli­ği için oluşturulan “Tek Hazine (Kurumlar) Hesabında” (havuzda) tüm gelirler ve gider­ler (ödemeler) eşleşme olmadan işlem görür. Yani “benim gelir vergim senin maaşını ödü­yor” demek ne pratikte ne teoride mümkün değildir. Kaldı ki asgari ücretten vergi alın­mazken, memur gelir vergisi öderken, ku­rumlar vergisi toplam tahsilatı gelir vergisi­nin hep altında kalırken neoklasik ezberlerle zaten pratikte bazı şeyler pek mümkün değil.

Çoğu Körfez ülkesinde gelir vergisi yok hatta yakın döneme kadar bazılarında ku­rumlar vergisi dahi yoktu. Hâlihazırda ABD, İngiltere, Fransa gibi rekor kıran 150 ülke­de bütçe açığı varken, sadece 30 ülkede büt­çe fazlası varken (Katar, Norveç Petrol Fonu hariç Yeşil Burun Adaları gibi ülkeler) vergi­lerle memur, emekli maaşı ödenir tartışma­sının yapıldığı dünyadaki tek ülke olabiliriz. Kimse çok basit bir soruyu sormuyor. Bu 150 ülkenin vergisi yetmez, bütçe açığı verirken nasıl maaş ödüyor. Cevabı basit, neoklasik anlayışta devlet önce vergi toplar sonra har­car. Oysa MMT veya Post-Keynesyen iktisa­di okullarda devletin harcama yapması için vergi toplamasına gerek yoktur. Zaten büt­çede hangi kalem nereye harcanıyor gibi bir muhasebenin olmadığını yukarıda yazdık. Borçlanma, para basma imtiyazı, bozuk para imkânları varken.

İşte bunlar hep KKM

İşte bu yüzden KKM hazine için bir yük değildi. KKM’den kaynaklı merkez bankası zararı da aktiflerde kar edene kadar sürebi­lecek bir varlık aslında. Ne para politikasına etki eder, ne vergilerimizle ödenir.

Ayrıca KKM Türk Lirası cinsinden bir op­siyonlu mevduat ürünüdür, KKM dolarizas­yon hesabına dâhil edilmez, DTH gibi ifade edilemez. Mevzuat gereği bitirilmesi gere­ken de KKM değil DTH'dır.

Benzer bir durum bankaların kredi vere­rek para yaratması, mevduat oluşturması için de var. Kredi vermek için mevduata ge­rek yok. BOE, Fed, ECB, SNB, Keynes diyor.

Cüneyt Dirican-Dünya

Yapay zekâ çağında hedefe kilitlenmek değil, kapsamı görebilmek marifet. Işık odaklı yönlenme, gölgede kalan insanı unutturmamalı. Bu yüzden ışığa değil, yolun bütününe bakmalı

1- SORUN: YZ destekli dünyada yönümüzü belirlemek, çoğu zaman bir “tünel vizyonu”yla yol almaya benziyor. Hepimiz teknolojinin sunduğu ışığa odaklıyız. Otomasyon, akıllı karar sistemleri, veri temelli yönetişim… Ancak tünelin ucuna kilitlenen gözler, çeperdeki gölgeleri artık göremiyor.

2- ETKİSİ: Yani ışığı seçiyoruz ama yansımayı kaçırıyoruz. Bu çağda dijitalleşmek yetmiyor. Aklı da dijitalleştiriyoruz. Fakat gözümüz YZ ile optimize edilmiş hedefteyken, sistemin dışladığı insanı, etkilediği sosyal dokuyu, hatta kararların algoritmik önyargılarla nasıl şekillendiğini göremiyoruz.

ALGORİTMİK TÜNEL SENDROMU

3- ÇÖZÜM: Teknoloji körlüğü, yalnızca cihazlara değil, zihinsel modellere de sirayet ediyor. Her YZ entegrasyonu, bir kültürel refleksi bastırabilir. Her yeni sistem, bir değeri dışlayabilir. Bu yüzden algoritmik tünel sendromu, sadece dijital bir sapma değil; kavramsal daralma sorunudur.

4- YÖNTEM: Birçok kurum, “sisteme uyduk” diyerek eleştirel düşünceyi rafa kaldırıyor. Her şey YZ ile çözülecek gibi düşünmek, sorunları görmezden gelmenin yeni bahanesi oluyor. Oysa sistemden çok, sistemi kullanan bilinç belirleyicidir. Ve tünel vizyonu, bilinci daraltan en tehlikeli optik illüzyondur.

2 SORU 2 CEVAP / Yenilenme stratejisine dair…

Yeni teknolojiler hep mi faydalıdır?

Hayır. Her yenilik, iyileştirme değildir. Her algoritma, adil değildir. Yenilik, bağlamla değerlidir. Özellikle YZ sistemleri, “ne sunduğundan” çok, “kimi dışladığıyla” ölçülmelidir.

Neyi sorgulamalıyız?

Her yeni sistemin önce “etkisini” değil, “etkilenenini” sorgulamalıyız. Kim dışarda kalıyor? Hangi değer bastırılıyor? Hangi yetenekler köreltiliyor? Soruyu değiştirmeden yanıtın yönü değişmez.

NOT

TEKNOLOJİ OBUR DOSTLAR, BİRAZ YAPA ZEKÂ DİYETİ YAPSANIZ?

Görsellik artıyor ama sezgi köreliyor. İş süreçleri kısalıyor ama iletişim sığlaşıyor. Her şeyi kodlamak, anlamı dışlamak değildir. Şirketler veri akışına milyonlar yatırıyor ama o veriyi kullanacak insanları eğitmiyor. Bugün IRP, CRM, LLM gibi sistemler kuruyoruz. Ama bu kısaltmaların anlamını bilmeden…

YENİ TEKNOLOJİLER LÜGATI

Algoritmik tünel sendromu: Sistemin hedeflediğine odaklanıp dışsal ve insani boyutu ıskalamak

Işığın kararttığı alanlar: Görünürlük artarken farkındalık azaldığı, dikkat dışı kalan alanlar

Algoritmik önyargı körlüğü: YZ’nin ürettiği hatalı eğilimleri sorgulamadan kabullenme

YZ diyeti: Aşırı teknoloji tüketimini dengelemek için bilinçli, insani odağa dönüş

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Bir vergi affı mı?

Her varlık barışı, özünde bir vergi affıdır. Çünkü bildirilen varlıkla bağlantılı geçmiş ver­gisel durumun incelenmesini ve buna bağlı tarhiyat yapıl­masını belirli koşullarla en­geller, izin verilen varlıkların oldukça düşük vergi oranla­rıyla kayıt altına alınmasını sağlar. Dolayısıyla, 7582 sayılı Kanun (7582 SK) ile getirilen varlık barışı da kuşkusuz bir vergi affı.

Her varlık barışının af bo­yutu aynı değildir. Bunu esas itibarıyla düzenlemenin kap­samı ve yararlanana sağladığı hukuki koruma belirler. 7582 SK, varlık barışının kapsamına para, altın, döviz, menkul kıy­met ve diğer sermaye piyasası araçlarını almaktadır. Ancak 4 Temmuz 2026 tarihli Bazı Var­lıkların Ekonomiye Kazandı­rılması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1), yurt dışında bulu­nan ancak kapsama girmeyen varlıkların, örneğin taşınmaz­ların, 31 Temmuz 2027 tarihi­ne kadar kapsamdaki varlıkla­ra dönüştürülerek bildirilme­sine de izin vermektedir.

Tebliğ’in bu imkanı sade­ce yurtdışındaki varlıklar için açıkça düzenlemesi, yurt için­deki dönüşümün “idarece” ya­saklandığını düşündürmekte­dir. Ancak, yasada yurt içindeki kapsama giren varlıklar bakı­mından belirli bir edinim tarihi aranmadığından, bildirim sü­resi içinde kapsamdaki varlık­lara dönüştürülen yurt içi var­lıkların da düzenlemeden ya­rarlanabileceği kanaatindeyim.

Bu yorumun kabulü halinde, 2026 Varlık Barışı’nın fiili uy­gulama alanı, hem yurt içinde hem de yurt dışında bulunan kapsam dışı varlıkların nakde veya finansal varlıklara dönüş­türülmesi yoluyla önemli ölçü­de genişlemektedir.

Ne derece hukuki koruma sağlıyor?

7582 SK gereğince, “bildiri­len varlıklara isabet eden tu­tarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tar­hiyatı yapılmaz”. Dolayısıyla yasa, bildirilen varlığa isabet eden tutar bakımından vergi incelemesi ve tarhiyat koruma­sı sağlamaktadır.

Ancak bu, bil­dirilen tutarın vergi inceleme­si veya takdir komisyonu kara­rı sonucu bulunan her matrah farkını açıklayan otomatik bir “joker” olduğu anlamına gel­memektedir. Nitekim yasada aynen, „Vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararları so­nucunda bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenler­le matrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsa­mında bildirilen tutarlar, bu­lunan matrah farkından mah­sup edilmeksizin tarhiyat ya­pılır.” denmektedir (7582 SK md.10 ile KVK’ya eklenen ge­çici md.19/8, son cümle).

Gö­rüldüğü üzere 7582 SK, hangi durumda matrah farkının „bil­dirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenler”den kay­naklandığı konusunda yeterli açıklama içermemektedir. Bil­dirilen varlık ile bulunan mat­rah farkı arasındaki nedensel­lik bağı vergi incelemesi ve tar­hiyat korumasının temel şartı haline getirilmiş; ancak bu ba­ğın içeriği, ispat ölçütleri ve karma nedenli durumlarda uy­gulanacak ayrıştırma yöntemi belirlenmemiştir.

Bu nedenle, bu köşede 16 Haziran 2026’da yayımlanan varlık barışına ilişkin yazım­da “başka nedenlerle bulunan matrah farkları” bakımından korumanın olmadığına işaret etmiş ve bu konuda en azından tebliğde gerekli belirlemenin yapılacağını düşünmüştüm.

Ancak, Bazı Varlıkların Ekono­miye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ, hatalı amortis­man ayrılması ile gider, indirim ve istisnaların yanlış uygulan­masını “diğer nedenler”e örnek vermekle yetinmektedir. Teb­liğ eklerinde de bildirilen var­lığın kaynaklandığı faaliyet, iş­lem veya durum hakkında bil­gi talep edilmemektedir. Daha sonra yapılacak bir inceleme­de bildirilen varlık ile bulunan matrah farkı arasındaki ilişki­nin mükellef tarafından hangi bilgi ve belgelerle ortaya konu­lacağı da açıklanmamıştır.

Hukuki güvenlik ve uygulamada eşitlik

Transfer fiyatlandırmasın­da uygulanan bedel, kabul edi­len fire oranı veya değerleme işlemi nedeniyle ortaya çıkan bir matrah farkı, hangi haller­de bildirilen varlıktan kaynak­lanmış sayılacaktır? Bu konuda nesnel ve öngörülebilir ölçüt­lerin bulunmaması, belirlilik ilkesi bakımından ciddi sorun yaratmaktadır.

Bu belirsizlik, vergi müfettişleri ile takdir ko­misyonlarının benzer olaylar­da farklı değerlendirmelere ulaşmasına ve benzer durum­daki mükelleflerin farklı mu­amele görmesine yol açabilir. Dolayısıyla, mevcut düzenle­me çok sayıda uyuşmazlık ya­ratmaya adaydır. Yasa koyucu, bildirilen varlık ile matrah far­kı arasında aranacak nedensel­lik bağını ve korumanın maddi sınırlarını gecikmeden açıklığa kavuşturmalıdır.

Adalet duygusu zedeleniyor

CHP, son yıllarda özellikle TCK 158’nci madde kapsamında düzenlenen ‘Nitelikli Dolandırıcılık’ suçlarında, suçun asıl faillerinin kendi kimliklerini gizlediğini, özellikle ekonomik açıdan dezavantajlı grupların banka hesaplarını (IBAN) veya her türlü dijital cüzdanlarını cüzi komisyonlar karşılığında kiralayarak suçta kullandıklarını belirtti. Kamuoyunda IBAN mağdurları olarak adlandırılanların mevcut ceza yargılamasında asıl faillerle aynı cezaya çarptırıldığını bu durumun suçun işlenişindeki kusur oranı gözetilmeksizin aynı cezaya hükmedilmesi nedeniyle adalet duygusunu ciddi şekilde zedelediğini bildirdi. Kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak anılan hesap sahiplerinin çoğu zaman asıl faillerle aynı cezaya çarptırıldığı belirtilerek, nitelikli dolandırıcılık suçuna kasten veya taksirle iştirak ettiği kanıtlanamayan kişilerin eylemlerinin asıl suçtan ayrılması ve suç organizatörleriyle hesaplarını kullandıran kişilerin hukuken farklı değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi.

Organizatörler tespit edilmeli

DEM Parti ise karşı oy yazısında sorunun yalnızca ceza indirimiyle çözülemeyeceğini belirterek, banka hesabı, ödeme aracı veya kimlik bilgilerinin suçta kullanılacağını bilerek ya da öngörerek başkasına kullandırılması fiilinin Türk Ceza Kanunu'nda bağımsız bir suç olarak düzenlenmesini önerdi. DEM Parti’ye göre bu düzenleme, hem tipiklik ilkesini koruyacak hem de suça bilinçli iştirak edilen durumlarda iştirak hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmayacak.

DEM Parti ayrıca, bilişim suçları soruşturmalarında asıl sorunun gerçek suç örgütlerine ulaşılamaması olduğunu vurguladı. DEM Parti, “Organize yapılar tarafından işlenen bu suçlarda soruşturmalar çoğu zaman yalnızca hesap sahipleri üzerinden yürütülmekte, suçun organizatörleri tespit edilememektedir. Oysa IP kayıtları, HTS analizleri, MASAK raporları, para transfer zincirleri ve diğer dijital deliller etkin biçimde kullanıldığında gerçek faillere ulaşılması mümkündür” değerlendirmesi yaptı.

Daha etkin denetleme gerekli

Yeni Yol Grubu, düzenlemenin suç örgütlerinin yönlendirmesiyle hesaplarını kullandıran kişilerin yaşadığı mağduriyetleri dikkate alması bakımından olumlu olduğunu ancak suç organizatörleri ile bilinçli şekilde hesap temin eden kişiler arasındaki ayrımın yeterince net ortaya konulamadığını kaydetti. Çözümün yalnızca cezalarda indirim yapılması olmadığını belirterek, suç örgütlerini ortaya çıkaracak etkin soruşturma mekanizmalarının kurulması, banka ve ödeme kuruluşlarının şüpheli hesap hareketlerini daha etkin denetlemesi ve vatandaşların bilinçlendirilmesine yönelik önleyici çalışmaların artırılması gerektiğini bildirdi.

Canan Sakarya-Ekonomim

ABD ile İran arasında tırmanan gerilim, petrol fiyatlarını yükseltirken yatırımcıların enflasyon endişelerini artırdı ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırımlarına yönelik beklentileri güçlendirdi.

Bu gelişmelerin gölgesinde spot altın, TSİ 03.00 itibarıyla ons başına 4 bin 14 dolardan işlem gördü. Değerli metal, yüzde 0,3 yükselerek 1 Temmuz'dan bu yana gördüğü en düşük seviyeden toparlanma kaydetti.

ABD'de ağustos vadeli altın kontratları ise yüzde 0,4 değer kazanarak ons başına 4 bin 21 dolara çıktı.

Altında sert kayıp: Bir ayın en büyük günlük düşüşü

Altın fiyatları, ABD ile İran arasında devam eden çatışmaların petrolü son bir ayın en yüksek seviyelerine taşımasının ardından önceki işlem gününde sert satış baskısıyla karşılaştı. Değerli metal, yaklaşık yüzde 3 gerileyerek bir aydan uzun süredir görülen en büyük günlük kaybını kaydetti.

Ekonomim

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.