Risk grubu limiti yüzde 25'e indirildi

Bankanın dahil olduğu risk grubuna kullandırabilecekleri kredilerin risk tutarı toplamının ana sermayelerine oranı ise daha önceden yüzde 35 ile 55 arasındayken yeni kararla yüzde 25 olarak sınırlandırıldı.

BDDK, bir gerçek ya da tüzel kişiye veya risk gruplarına kullandırılan kredi sınırında aşım bulunması halinde, bu aşımların 1 Nisan 2027 tarihine kadar, bankanın dahil olduğu risk grubuna kullandırılan kredi sınırında aşım bulunması halinde ise bu aşımların 1 Ekim 2026 tarihine kadar giderilmesine karar verdi.

AA

Euronews'in aktardığına göre Çin, son yıllarda Türkiye ve Fas'a yaptığı yatırımları hızlandırarak Avrupa Birliği'nin gümrük vergileri ve ticaret kısıtlamalarını aşabilecek yeni üretim üsleri oluşturuyor.

Türkiye Çin yatırımlarında öne çıkıyor

Bağımsız araştırma kuruluşu Rhodium Group'un verilerine göre son dört yılda Çin'in Türkiye'ye yaptığı yatırımlar yaklaşık 2 milyar dolara, Fas'a yaptığı yatırımlar ise 6 milyar dolara ulaştı.

Türkiye'de özellikle elektrikli otomobil, beyaz eşya ve güneş enerjisi ekipmanları alanındaki yatırımlar dikkat çekiyor. Çinli elektrikli otomobil üreticisi BYD'nin fabrika planı, Haier'in beyaz eşya yatırımı ve Astronergy'nin güneş paneli üretimi Avrupa'nın yakından takip ettiği projeler arasında yer alıyor.

AB'nin en büyük kaygısı

AB yönetimi ise Türkiye ile Gümrük Birliği ve Fas ile serbest ticaret anlaşması sayesinde bu ülkelerde üretilen birçok ürünün Avrupa pazarına daha avantajlı koşullarda girmesinden endişe ediyor.

Bu durum, AB'nin mevcut anti-damping ve vergi kaçırmayı önlemeye yönelik mekanizmalarını uygulamasını zorlaştırıyor. Çinli şirketlerin bu ülkelerde daha fazla katma değer üretmesi halinde Brüksel'in yeni soruşturmalar açmak ve farklı ticaret araçları geliştirmek zorunda kalabileceği belitiliyor.

Avrupalı yetkililere göre Çin, üretimi Türkiye ve Fas'a kaydırarak elektrikli araçlar başta olmak üzere birçok üründe uygulanan ek gümrük vergilerinin etkisini azaltmayı hedefliyor.

Brüksel yeni önlemler hazırlıyor

Avrupa Komisyonu bu nedenle ticaret savunma araçlarını güçlendirmeye hazırlanırken, kamu ihalelerinde Avrupa üretimine öncelik verilmesi planlanıyor. Türkiye ve Fas'ın bu kapsamda nasıl değerlendirileceği ise yeni tartıpmaları beraberinde getiriyor.

Bazı Avrupa Parlamentosu üyeleri, Çin'in bu ülkelerdeki yatırımlarının dolaylı avantaj sağlamaması için Türkiye ve Fas'ın belirli uygulamalarda kapsam dışında bırakılmasını savunuyor.

Türkiye neden kritik?

Türkiye'nin AB ile Gümrük Birliği içinde bulunması ve Avrupa'ya yakın lojistik avantajı, ülkeyi Çin açısından stratejik bir üretim merkezi haline getiriyor. Bu nedenle Avrupa'da birçok uzman, önümüzdeki dönemde Çin yatırımlarının Türkiye üzerinden AB pazarına erişim stratejisinin daha da hızlanabileceğini öngörüyor.

Dünya

İnternet kullanım oranı erkeklerde yüzde 94,8, kadınlarda ise yüzde 89,9 olarak ölçüldü.

e-Devlet kullanımında 25-34 yaş grubu öne çıktı

Son 12 ay içinde internet üzerinden kamu hizmetlerinden yararlananların oranı yüzde 76 olarak gerçekleşti. Erkeklerde bu oran yüzde 82,7, kadınlarda ise yüzde 69,4 oldu.

Yaş grupları incelendiğinde e-Devlet hizmetlerinden en yoğun yararlanan kesim yüzde 93 ile 25-34 yaş grubu olurken, en düşük kullanım oranı yüzde 31,3 ile 65-74 yaş grubunda görüldü.

Bireyler e-Devlet'i en çok kendileri hakkında kamu kurumlarında tutulan kişisel bilgilere erişmek için kullandı. Bunu kamu kurumlarından randevu alma ve kamu kurumlarının internet sitelerinden bilgi edinme amaçları izledi.

E-ticarette yüzde 60 eşiği aşıldı

İnternet üzerinden mal veya hizmet satın alan ya da sipariş verenlerin oranı 2026 yılında yüzde 60'a yükseldi. Söz konusu oran geçen yıl yüzde 55,7 seviyesindeydi.

Erkeklerde e-ticaret kullanım oranı yüzde 63,4, kadınlarda ise yüzde 56,6 olarak hesaplandı. İnternet kullanıcılarının yüzde 48,3'ü ise son üç ay içinde çevrim içi alışveriş yaptığını belirtti.

İnternet üzerinden eğitim alanların oranı arttı

Son üç ay içinde internet üzerinden eğitim, mesleki gelişim veya kişisel öğrenme faaliyetlerine katılanların oranı geçen yıla göre 5,2 puan artarak yüzde 22,9'a çıktı.

Bu oran kadınlarda yüzde 23,5, erkeklerde ise yüzde 22,4 olarak gerçekleşti.

WhatsApp ilk sıradaki yerini korudu

Türkiye'de en yaygın kullanılan sosyal medya ve mesajlaşma uygulaması yüzde 90 ile WhatsApp oldu. WhatsApp'ı yüzde 77,6 ile YouTube, yüzde 71,1 ile Instagram takip etti.

Erkeklerde en fazla kullanılan uygulamalar sırasıyla WhatsApp, YouTube ve Instagram olurken, kadınlarda da aynı sıralama değişmedi.

İnternet bağlantılı televizyon öne çıktı

İnternet kullanıcılarının yüzde 62'si internet bağlantılı televizyon kullandığını belirtirken, internet bağlantılı ev aletlerini kullananların oranı yüzde 18,6, akıllı saat ve benzeri giyilebilir teknolojileri kullananların oranı ise yüzde 16,7 olarak ölçüldü.

Elektronik alışverişinde fiyat ilk sırada

Son üç ay içinde internet kullanan bireylerin cep telefonu, tablet veya bilgisayar satın alırken en fazla önem verdiği kriter yüzde 89,3 ile fiyat oldu.

Fiyatı sırasıyla donanım özellikleri (yüzde 74,7), enerji verimliliği (yüzde 69,9) ile marka, tasarım ve boyut (yüzde 69,5) izledi.

Dünya

Sektör kaynaklarının hesaplamalarına göre, son dakika değişikliği yaşanmaması halinde söz konusu indirimin 6 Ağustos 2026 Perşembe günü saat 00.01 itibarıyla yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Motorindeki 3,97 TL'lik indirimin büyük bölümü ÖTV'ye gidecek

Sektör kaynaklarına göre motorinde hesaplanan 3 lira 97 kuruşluk indirimin yaklaşık yüzde 75'ine denk gelen 2 lira 98 kuruşluk kısmı ÖTV'ye aktarılacak.

Bu nedenle, indirimin tamamı pompa fiyatlarına yansımayacak. Tüketicinin motorinin litre fiyatında göreceği net düşüşün yaklaşık 99 kuruş olması bekleniyor.

Motorinde iki günde 10,34 TL'lik indirim hesabı: Pompay

a 2 lira, ÖTV'ye 8,30 lira

Motorinde dün gece litre başına 6 lira 37 kuruşluk indirim hesaplanmasına rağmen, bunun yalnızca 1 lira 5 kuruşu pompa fiyatlarına yansırken, 5 lira 32 kuruşluk kısmı ÖTV artışı olarak uygulandı.

Beklenen 3 lira 97 kuruşluk indirimin de planlandığı şekilde yürürlüğe girmesi halinde, motorinde iki gün içinde hesaplanan toplam indirim 10 lira 34 kuruşa ulaşacak. Ancak bu tutarın yaklaşık 2 lira 4 kuruşu pompaya yansıyacak, 8 lira 30 kuruşluk bölümü ise ÖTV'ye aktarılacak.

Benzin ve LPG'de değişiklik beklenmiyor

Yaklaşık 99 kuruşluk indirimin pompaya yansımasının ardından motorinin litre fiyatı; iller, ilçeler ve dağıtım şirketlerinin nakliye maliyetleri ile rekabet koşullarına bağlı olarak farklılık gösterecek.

Benzin ve LPG fiyatlarında ise mevcut durumda herhangi bir fiyat değişikliği beklenmiyor.

Ekonomim

İncelemelerde yabancı ülkelerde alınan gayrimenkuller, uluslararası borsalardaki hisseler, kıymetli maden yatırımları, kripto varlıklar, banka hesapları ve yurt dışı tröst yapıları öne çıkıyor.

Bazı hesaplarda 2000 yılına kadar gidiliyor

Vergi incelemelerinin kapsadığı dönem kişiden kişiye değişiyor. Bazı yatırımcılardan son birkaç yıla ilişkin kayıtlar istenirken bazı dosyalarda işlemlerin 2000 yılına kadar geriye götürüldüğü belirtiliyor.

Böylece yetkililer yalnızca son dönemde elde edilen kazançları değil, 25 yılı aşkın süredir yurt dışında biriktirilen ve beyan edilmediği düşünülen serveti de inceleme kapsamına alıyor.

Şenzen merkezli bir aile ofisinin müşterilerinden, 2017-2022 dönemindeki yurt dışı varlık kazançları için vergi ödemesi istendiği bildirildi. İncelenecek dönemin hangi ölçütlere göre belirlendiği ise açıklanmadı.

Kampanyanın hedefindeki toplam vergi alacağının yüz milyarlarca dolara ulaşabileceği değerlendiriliyor. Ancak Çin yönetimi henüz tahsil edilmesi planlanan tutara ilişkin resmî bir toplam açıklamadı.

Bankalara hesap dondurma talimatı

Çinli bankalar ile diğer finans kuruluşlarının, varlıklı müşterilerin yurt dışı yatırımlarını gözden geçirmesi ve gelirlerin vergi makamlarına bildirilip bildirilmediğini kontrol etmesi istendi.

Son aylarda bazı bankaların vergi borcu bulunduğu değerlendirilen müşterilerin hesaplarını geçici olarak dondurduğu bildirildi.

Hesapların yeniden kullanılabilmesi için ilgili kişilerin geriye dönük vergi, gecikme bedeli ve cezaları ödemesi isteniyor. Uygulama, bankacılık sistemini vergi denetiminin doğrudan bir parçasına dönüştürüyor.

İncelemelerde yurt dışı banka hesaplarıyla Çin’deki finansal hareketlerin karşılaştırıldığı, uluslararası bilgi paylaşımı anlaşmalarından ve gelişmiş veri analizinden yararlanıldığı belirtiliyor.

Yurt dışı tröstlere yüzde 20 vergi

Pekin yönetimi, varlıklı ailelerin servetlerini ülke dışında tutmak için kullandığı tröst yapılarına yönelik yeni kuralları da temmuz ayında yürürlüğe koydu.

Yeni düzenlemeye göre Çin’de vergi mükellefi sayılan kişilerin mal, hisse veya gayrimenkullerini yurt dışı bir tröste aktarması sırasında oluşan değer artışı yüzde 20 oranında vergilendirilebilecek.

Tröstün varlıklarından elde edilen faiz, temettü ve diğer yatırım kazançlarıyla Çin’deki kişilere yapılan dağıtımlar da vergi kapsamına giriyor.

2026’dan önce yurt dışı tröstlerde oluşan bazı kazançların, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden itibaren 90 gün içinde bildirilmesi gerekiyor. Bu süre içinde beyan edilen geçmiş dönem kazançları için gecikme faizi uygulanmaması öngörülüyor.

Düzenleme, yabancı vatandaşlık veya oturum izni almasına rağmen ekonomik ve kişisel bağlarının merkezini Çin’de tutan kişilerin de Çin’de vergi mükellefi sayılabilmesinin önünü açıyor.

Gayrimenkul krizi bütçe gelirlerini vurdu

Yeni vergi kampanyasının arkasında Çin’in giderek büyüyen bütçe ihtiyacı bulunuyor.

Ülkenin genel kamu bütçe geliri 2025 yılında yüzde 1,7 azalarak 21,6 trilyon yuana geriledi. Vergi gelirleri sınırlı artış gösterse de merkezi yönetimin gelirlerindeki düşüş dikkat çekti.

Yerel yönetimlerin yıllarca temel gelir kaynaklarından biri olan arazi satışları ise gayrimenkul krizinin etkisiyle sert biçimde düştü. Arazi satışlarından sağlanan gelir, 2021’deki 8,7 trilyon yuanlık zirveden 2025’te yaklaşık 4,15 trilyon yuana indi.

Konut satışlarının ve yeni inşaatların zayıflaması, yerel yönetimlerin borçlarını çevirmesini zorlaştırırken Pekin’i yeni gelir kaynakları bulmaya yöneltti.

Yurt dışındaki servetin vergilendirilmesi, hem bütçeye kaynak sağlama hem de ülke dışına sermaye çıkışını sınırlama amacı taşıyor.

Altın, hisse ve kripto aynı incelemede

Vergi makamlarının yalnızca yurt dışındaki banka mevduatlarına değil, yatırımcıların farklı varlık sınıflarında elde ettiği kazançlara odaklandığı belirtiliyor.

ABD ve Hong Kong borsalarında yapılan hisse işlemleri, yabancı ülkelerde alınan evler, fiziki veya finansal altın yatırımları ve kripto varlık alım satımlarından sağlanan gelirler inceleme kapsamına girebiliyor.

Bu varlıkların satın alma bedeli, satış fiyatı, elde tutma süresi ve daha önce başka bir ülkede vergi ödenip ödenmediği araştırılıyor.

Çin’in 30 Haziran 2026 itibarıyla 114 ülke ve bölgeyle vergi anlaşması veya düzenlemesi bulunuyor. Ayrıca bazı vergi merkezleriyle hesap bilgisi paylaşımına yönelik anlaşmalar imzalanmış durumda.

Servet yönetim merkezleri de etkilenecek

Yeni denetim dalgasının Hong Kong ve Singapur’daki özel bankalar, aile ofisleri, fon yöneticileri ve vergi danışmanları üzerinde baskı oluşturması bekleniyor.

Çinli varlıklı kişilerin yurt dışında tuttuğu servetin görünür hale gelmesi, daha önce vergisel avantaj sağlayan bazı yapıların yeniden düzenlenmesini gerektirebilir.

Bazı yatırımcıların vergi ikametgâhını değiştirmeyi veya servetlerini farklı ülkelere taşımayı değerlendirdiği belirtiliyor. Ancak yabancı oturum ya da vatandaşlık alınması, Çin’le ekonomik bağların devam etmesi halinde tek başına vergi yükümlülüğünü ortadan kaldırmayabilir.

Kampanyanın bundan sonraki aşamasında, bankaların hangi geçmiş dönem kayıtlarını yetkililerle paylaşacağı ve geriye dönük incelemelerin ne kadar genişleyeceği belirleyici olacak.

Murat Ali Oral-Dünya

Üretim ve ihracat kazançlarına uygulanan indirimli kurumlar vergisi,

Üretimden ve ihracattan elde edilen kazançlara birkaç yıldan beri, indirimli kurumlar vergisi oranı uygulanıyor. Bu kazançlara farklı oran uygulanması, her bir faaliyetten doğan kazancın tutarının ayrı hesaplanmasını gerektiriyor. Bu ise kaçınılmaz olarak, hasılat ve giderlerin faaliyetler itibariyle ayrıştırılmasını, her bir hasılat ve gider/maliyet unsurunun, ilgili faaliyet kazancının tespitinde dikkate alınmasını zorunlu kılıyor.

Geçen hafta bu köşede yayınlanan makalede, konunun hasılat boyutuna bakmış, faiz ve kur farkı gibi pasif gelirlerin üretim ve ihracattan doğan kazancın hesabında dikkate alınıp alınmayacağına ilişkin açıklamalar yapmıştım.

Bugünün konusu, üretim ve ihracattan elde edilen kazancın tespitinde müşterek genel giderlerin dağıtımı.

Önce konuyu kısaca hatırlatayım, sonra düşüncelerimi ifade edeyim.

Yasal düzenlemelerin gelişimi

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32. maddesinde 2022 yılında yapılan değişiklikle, kurumların ihracattan ve üretim faaliyetinden elde ettikleri kazançlarına uygulanacak kurumlar vergisi oranının, 1 puan indirimli uygulanması öngörüldü.

2023 yılında yapılan değişiklikle ihracattan elde edilen kazançlara uygulanan 1 puanlık indirim 5 puana çıkartıldı, 2026 yılında yapılan değişiklikle de kurumlar vergisi oranının, üretim faaliyetinden elde edilen kazançlar için %12,5 olarak uygulanması hükme bağlandı.

Son düzenleme, 2027 yılı ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara uygulanmak üzere, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Bu düzenlemeler çerçevesinde, 2026 yılında; üretimden elde edilen kazançlar %4, ihracattan elde edilen kazançlar ise %20 kurumlar vergisi oranına tabi. 2027 yılında ihracattan elde edilen kazançlar için oran değişmeyecek, üretimden elde edilen kazançlar ise %12,5 oranında vergiye tabi olacak.

Kazancın kaynakları itibariyle ayrı ayrı tespiti

Bir işletmede farklı orana tabi kazanç bulunması veya vergiye tabi kazanç yanında istisna kazanç bulunması, her bir kazanç unsurunun ayrı ayrı hesaplanmasını gerektiriyor. Bu çerçevede örneğin, üretim yapıp yurt içine ve yurt dışına mal satan bir işletmede; üretimden ihracat kazancının, üretimden yurt içi satış kazancının ve varsa bunun dışındaki kazançların ayrı ayrı tespitine ihtiyaç var. Bu kurum ayrıca, üretip sattığı malların aynı zamanda alım satımını da yapıyorsa veya teşvik belgeli yatırım yapmış ve kazancın bir kısmı yeni yatırımdan elde dilmişse, toplam kazancın kırılımı daha da artacak demektir.

Özetlenen düzenleme nedeniyle, her bir faaliyete ilişkin hasılat, gider ve maliyet unsurlarının ayrı ayrı tespit edilmesi, hasılat, maliyet ve gider unsurlarının her bir faaliyet itibariyle ayrı ayrı izlenmesi, diğer faaliyetlerle ilişkilendirilmemesi ve kayıtların da bu ay­rımı sağlayacak şekilde tutulması gerekiyor.

Müşterek genel giderlerin dağıtımı

Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nin üretimden ve ihracattan elde edilen kazancın tespitiyle ilgili bölümünde yapılan açıklamaya göre, gider ve maliyet unsurlarının ayrı hesaplarda izlenerek tespitinin mümkün ol­madığı hallerde müşterek genel giderlerin;

- İndirim kapsamında olan faaliyetler ile indirim kapsamında olmayan faaliyetler arasında uygun bir dağıtım anahtarı tespit edilerek dağıtılması,

- Farklı faaliyetlerde müştereken kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarına ilişkin amortisman­ların ise bunların her bir işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtımının yapılması,

gerekiyor.

Özetten anlaşılacağı gibi Gelir İdaresi, üretimden ve ihracattan elde edilen kazancın tespitinde, müşterek genel giderlerin dağıtımında, herhangi bir dağıtım anahtarını ölçü olarak belirlememiş. Uygun dağıtım anahtarının belirlenmesini mükellefe bırakmış.

Benzer uygulamalarda benimsenen uygun dağıtım anahtarı

Kazancı ayrı tespit edilen birçok istisna ve indirim uygulaması var. Bunların hepsiyle ilgili de Gelir İdaresi Genel Tebliğ’de uygun bir dağıtım anahtarı belirlemiş durumda. Bu çerçevede örneğin;

- Serbest bölge ve teknokent kazançlarının tespitinde MALİYET,

- Türk Uluslararası Gemi Sicili’ne kayıtlı gemilerin işletilmesinden, hizmet ihracından (KVK madde 10/ğ uygulamasında) ve yatırım fon ve ortaklıklarının taşınmazlardan elde edilen kazancın tespitinde MALİYET esaslı dağıtım anahtarı belirlenmiş.

Tebliğde, yukarıda belirtilen dağıtım anahtarlarının nasıl ve hangi ilkeler kapsamında belirlendiğine ilişkin bir açıklama yok.

Yukarıda belirttiğim gibi tebliğde üretim ve ihracattan elde edilen kazançların belirlenmesinde, müşterek genel giderlerin dağıtımında uygun dağıtım anahtarının kullanılması gerektiği açıklanmış, ancak uygun dağıtım anahtarının ne olduğu konusunda bir belirleme yok.

Gider dağıtımında iki önemli konu: Müşterek genel gider ve dağıtım anahtarı

Öncelikle bir konuyu netleştirmekte yarar var. Dağıtım, müşterek genel giderlerle, yani doğrudan belli bir işlem veya faaliyetle ilişkilendirilemeyen giderlerle sınırlı.

Eğer bir giderin hangi faaliyetle ilgili olduğu biliniyorsa veya tespit edilebiliyorsa, o gider doğrudan ilgili olduğu faaliyet kazancıyla ilişkilendirilmeli ve dağıtıma konu olmamalı. Benzer bir ifadeyle, eğer bir giderin hangi faaliyetle ilgili olmadığı biliniyorsa, giderin ilgili olmadığı faaliyete pay verilmemeli, dağıtım diğer faaliyetler arasında yapılmalı. Bir örnekle ifade etmek gerekirse, yurt içi reklâm giderleri, yurt içi mal alım satımı kazancı ile üretimden yurt içi satış kazancı arasında dağıtılmalı, ihracattan kaynaklanan kazanca pay verilmemeli.

İkinci konu dağıtım anahtarı konusu; Bu konuya iki alt başlıkta bakmayı tercih ederim. Birincisi bütün müşterek genel giderler için tek dağıtım anahtarı kullanmak zorunda değiliz. Belki doğru cümle, her grup müşterek genel gider için, o giderin niteliğine uygun ayrı bir dağıtım anahtarı arayışında olmalıyız. Dağıtımla amacımız her bir faaliyetten doğan kazancı doğru bir şekilde tespit etmekse ki vergi uygulamasında esas olan fiili maliyeti ve doğru kazancı tespit etmektir, bunun yapılması gerekiyor.

İkinci alt başlıkta da dağıtım anahtarının nasıl tespit edileceğine ilişkin; Arayışın fiili maliyet ve gerçek kazanç tutarına ulaşmak olduğu gerçeği çerçevesinde dağıtım anahtarı, işe ve işletmeye uygun, ölçülebilir ve belgelenebilir, sonuç (kâr) odaklı olmayan bir yapıda olmalıdır.

Tebliğde yer alan açıklamalar hakkında düşüncem

Yukarıda da özetledim, Gelir İdaresi dağıtım anahtarı kullanılması gereken konularda, istisnaları hariç, hangi dağıtım anahtarı kullanılması gerektiğini belirlemiş. İdarenin görüşünü açıklaması ve mükelleflere belli bir garanti sağlaması, vergiye gönüllü uyum sağlama amacı dışında bir amacı olmayan mükelleflerin risklerini azaltması, bir anlamda yok etmesi son derece olumlu. Ancak, bunu vergi mevzuatına ve mükellef hukukuna daha uygun bir şekilde yapması da mümkündü diye düşünüyorum.

Kişisel düşüncem, müşterek genel giderlerin dağıtımında, uygun dağıtım anahtarı kullanılması gerekir. Bir faaliyet için çok genel bir ifadeyle maliyet veya hasılat esaslı bir dağıtım anahtarı kullanılması her zaman doğru olmayabilir, gerçek kazancın tespitine de hizmet etmeyebilir. İdarenin bu anlayışı reddetmeden, uygun dağıtım anahtarının tespitinde zorluk yaşanması halinde, faaliyetin/kazancın türüne göre maliyet/hasılat anahtarının kullanılmasının mümkün olduğunu açıklamasında sakınca yok.

Genel Tebliğ’de yer alan açıklamaların genel ifadeler olduğu, uygun dağıtım anahtarı kullanan işletmeleri hukuken bağlamayacağı söylenebilir. Ancak konuyla ilgili olarak verilen özelgelerde, tebliğde uygun dağıtım anahtarı olarak belirlenen ölçünün, kanuni bir ölçü gibi görüldüğü anlaşılıyor. Özelgelerde, tebliğde yer alan dağıtım anahtarının kullanılması gerektiği açıkça belirtiliyor ve İdarenin farklı anahtar kullanımının mümkün olmadığı görüşünde olduğu anlaşılıyor.

Son söz

Her bir faaliyet kazancının ayrı tespiti son derece zor bir konu... İşlem kendi içerisinde önemli ölçüde varsayım ve tercih yapmayı gerektiriyor. Kişiye göre değişebilir doğrular var. Bu çerçevede mükelleflerin dikkatli, İdarenin ise biraz esnek olmasında yarar var.

Sonuç olarak, üretim ve ihracat kazancının tespitinde, maliyet veya hasılatı esas alan bir anahtarın kullanılması bence zorunlu değil. Mümkünse, gerçek kazancın tespitine daha iyi hizmet eden bir dağıtım anahtarı kullanmak daha doğru... Anahtar tespitinde zorlanan işletmelerin ise diğer benzer örneklerde olduğu gibi, maliyet veya hasılat esasına dayalı anahtarlardan uygun olanını seçip uygulamalarında da sakınca yok diye düşünüyorum.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden yapılan derlemeye göre, son yıllarda turizm giderlerindeki artış hızı, gelirdeki büyüme performansını üçe katlamış durumda.

Pandemi sonrası seyahat kısıtlamalarının kalktığı ve sektörün yeniden canlandığı 2021 yılından 2025 yılı sonuna kadar olan süreçte, turizm gelirleri yüzde 112,6 oranında artarak 30,3 milyar dolardan 64,4 milyar dolara yükseldi. Buna karşılık, yurt dışını ziyaret eden Türk vatandaşlarının harcamalarını kapsayan turizm gideri aynı dönemde yüzde 335,8 oranında sıçrama yaparak 2,2 milyar dolardan 9,6 milyar dolara dayandı.

Giderlerin gelirlerden çok daha hızlı tırmandığı bu eğilim, 2026 yılının ikinci çeyrek verilerinde tüm çıplaklığıyla gözler önüne serildi. Normal koşullarda turizm sezonunun güçlü bir başlangıç yapması beklenen ikinci çeyrekte, turizm gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,73 oranında gerileyerek 15 milyar 655 milyon dolara düştü. Buna karşın, yurt dışı seyahat harcamaları aralıksız artış trendini sürdürdü ve yüzde 7,35 oranında artarak 2 milyar 962 milyon dolara ulaştı.

Bu rakam, Türkiye'nin turizm bilançosunda bugüne kadar kaydedilen tüm zamanların en yüksek çeyreksel gider rekoru olarak kayıtlara geçti. Gelirdeki gerilemeye karşın giderdeki bu tırmanış, Türkiye'nin turizmden elde ettiği net döviz kazancını doğrudan baskıladı. 2026'nın ikinci çeyreğinde net turizm geliri, geçen yılın aynı dönemindeki 13,33 milyar dolar seviyesinden 12,69 milyar dolara indi.

Her 100 doların 19 doları yurtdışına çıktı

Tarihsel seriye bakıldığında aradaki makasın açılma hızı net olarak görülüyor. Buna göre, 2021 yılında kazanılan her 100 dolarlık turizm gelirinin sadece 7,27 doları yurt dışı seyahatlerde harcanıyordu. 2025 sonu itibarıyla bu tutar yüzde 14,90'a yani yaklaşık 15 dolara yükseldi. 2026 yılının ikinci çeyreğinde ise yurt dışı harcamaların turizm gelirine oranı rekor kırarak yüzde 18,93'e çıktı. Başka bir deyişle, turizmden kazanılan her 100 doların neredeyse 19 doları yerli turistler tarafından yurt dışına transfer edildi.

Net turizm geliri patinaj yapıyor

Yıllıklandırılmış verilere bakıldığında da tablo değişmiyor. Pandemi sonrasındaki hızlı toparlanma evresi olan 2021 yılında turizm gelirinin gideri karşılama oranı yüzde 1375,7 seviyesindeyken, 2023'ten itibaren bu oran hızla geriledi ve 2025 yılında yüzde 671,2'ye kadar düştü. 2025 üçüncü çeyrek ile 2026 ikinci çeyreği kapsayan son 12 aylık birikimli verilere göre ise net turizm geliri 54,78 milyar dolar seviyesinde patinaj yapmaya başladı. Gelir büyümesinin plato çizdiği, buna karşın giderlerin yüksek kalmaya devam ettiği bu yapısal kırılma, turizmin cari açığın finansmanındaki kaldıraç etkisini zayıflatıyor.

Enflasyon tatil tercihini değiştirdi

Sektör temsilcilerine göre, gider tarafındaki kontrolden çıkan büyüme hızının temelinde yurt içindeki konaklama, yeme-içme ve hizmet sektörlerindeki yüksek enflasyonist fiyat artışları yatarken; yurt içindeki tatil maliyetlerinin komşu ülkeler, adalardaki alternatifler ve vizesiz/kolay vizeli destinasyonların maliyetlerinin çok üzerine çıkması, vatandaşların tatil tercihlerini de değiştirdi.

Pandemi etkisinin geride kaldığı 2022 yılından bu yana gerçekleşen gelişim serisine bakıldığında, yurt dışı seyahatlerdeki ivme hem giden kişi sayısında hem de harcama hacminde net bir şekilde görülüyor. Buna göre, 2022 yılında yurt dışını ziyaret eden vatandaş sayısı 7,27 milyon seviyesindeyken, bu rakam 2023'te 11 milyonun, 2025 yılında ise yüzde 63,7’lik artışla 11,9 milyonun üzerine çıkarak tarihi rekor kırdı. 2026’nın sadece ikinci çeyreğinde yurt dışına çıkan vatandaş sayısı da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,5 artışla 3,43 milyon kişiye ulaştı. Yerli turist trafiğindeki bu hızlı tırmanışa karşın, Türkiye'ye gelen yabancı turist cephesinde ise ivme kaybı dikkat çekiyor. 2022-2025 döneminde Türkiye'ye gelen ziyaretçi sayısı yüzde 24,4 artışla 51,37 milyondan 63,92 milyona yükselirken, artış hızı vatandaş çıkışının çok gerisinde kaldı. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise gelen ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,1 gerileyerek 15,58 milyon kişiye indi.

Vatandaşın harcaması yabancıya yaklaştı

Kişi başı ortalama harcamada ise tarihsel gelişime bakıldığında, 2022 yılında Türkiye'ye gelen yabancı turistlerin kişi başı ortalama harcaması 971 dolar iken, yurt dışına çıkan vatandaşın harcaması 702 dolar seviyesindeydi, yani vatandaş harcaması turistin yüzde 72,3'ü kadarıydı. 2025 yılına gelindiğinde turist harcaması 1008 dolara, vatandaş harcaması ise 807 dolara tırmandı. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise yabancı turist tarafı kişi başı 1005 dolar seviyesinde kalırken, yurt dışına giden vatandaşın ortalama harcaması 863 dolara ulaştı. Böylece yurt dışına giden yerli seyahatçinin kişi başı harcaması, Türkiye'ye gelen yabancı turistin harcamasının yüzde 85,9’una kadar yaklaşarak tüm zamanların en yüksek oranına işaret etti.

Turist alışverişten kaçtı, estetiğe yatırım yaptı

YENER KARADENİZ/İSTANBUL

Yüksek enflasyonun etkisiyle Türkiye'nin birçok Avrupa ülkesinden daha pahalı hale gelmesi, yabancı turistlerin harcama tercihlerini değiştirdi. TÜİK verilerine göre Türkiye, 2026'nın ikinci çeyreğinde 15,8 milyon turist ağırlarken 15,66 milyar dolar turizm geliri elde etti. Bu gelirin 3,29 milyar doları yeme-içme, 1,22 milyar doları giyim ve ayakkabı, 512 milyon doları hediyelik eşya, 834 milyon doları ise sağlık harcamalarından oluştu.

İkinci çeyrekte yeme-içme harcamaları geçen yılki 3,13 milyar dolardan 3,29 milyar dolara yükseldi. Buna karşılık giyim ve ayakkabı harcamaları yüzde 22 düşerek 1,22 milyar dolara, hediyelik eşya harcamaları ise yüzde 14 azalarak 512 milyon dolara geriledi. Veriler, turistlerin yüksek fiyatlar nedeniyle alışverişten kaçınırken zorunlu harcamalarını sürdürdüğünü gösterdi.

Sağlık turizmi güçlü seyrini korudu. Sağlık harcamaları ikinci çeyrekte yüzde 11 artışla 834 milyon dolara çıktı. Saç ekimi, estetik cerrahi ve diğer medikal uygulamalara yönelik talep artışta belirleyici oldu.

Yılın ilk yarısında da benzer tablo görüldü. Yeme-içme harcamaları 5,90 milyar dolarla son dört yılın en yüksek seviyesine çıkarken giyim ve ayakkabı harcamaları 2,20 milyar dolarla 2023'ten bu yana en düşük ilk yarı seviyesine geriledi. Sağlık harcamaları 1,58 milyar dolara yükseldi. Alışveriş amacıyla gelen yabancı sayısı yüzde 8, sağlık amacıyla gelenlerin sayısı yüzde 22 azalmasına rağmen sağlık harcamalarının artması, kişi başına harcamanın yükseldiğine işaret etti.

Merve Yiğitcan-Ekonomim

Bu yazıda, konkordato sürecinde şirketlerin sıklıkla yaptığı hataları ve izlemesi gereken hukuki yol haritasını ele alacağım.

1. Konkordato Başvurusundan Önce: Alacaklı Müzakeresi Şarttır

Uygulamada en sık yapılan hata, doğrudan mahkemeye başvurulmasıdır. Oysa mahkeme, İİK m. 286 kapsamında sunulacak konkordato ön projesinde, alacaklıların en az yarısını ikna edecek bir teklif olup olmadığını inceler.

Konkordato, bir dava değil, bir müzakere sürecidir. Şirket, konkordato ilan etmeden önce başlıca alacaklıları ile masaya oturmalı, borcun sürdürülebilirliğine ilişkin gerçekçi bir ödeme planı sunmalıdır. Alacaklının da menfaati, borçlunun batması değil, alacağını vadeye yayarak da olsa tahsil edebilmesidir.

Mahkeme aşamasına gelmeden yürütülen iyi niyetli müzakereler, hem geçici mühlet kararının alınmasını kolaylaştırmakta hem de komiser heyetinin raporunu olumlu yönde etkilemektedir.

2. Zamanlama: Konkordato Son Anda Başvurulacak Bir Yol Değildir

Kanun koyucu, konkordato için "borçlarını ödeyemeyen VEYA ödeyememe tehlikesi altında bulunan" borçlu ifadesini özellikle kullanmıştır. Yani çekleriniz yazılmış, icra takipleri başlamış olmanız gerekmez.

Konkordato ön projesi, şirketin son üç yıllık mali verileri, nakit akış tabloları ve makul güvence içeren finansal raporlarına dayanmak zorundadır. Son 2-3 ayda bozulan bir bilançoyla hazırlanan proje, konkordato komiseri tarafından samimi ve uygulanabilir bulunmamaktadır.

Ticari hayatta tehlike sinyalleri ortaya çıktığı anda - kısa vadeli borçların uzun vadeli borçları aşması, bir kredi borcunun başka bir kredi ile kapatılması, ciro artışına rağmen kasa mevcudunun sürekli ekside olması - profesyonel destek alınmalı ve ön proje hazırlığı başlamalıdır.

3. Mahkemeye Sunulan Dosyanın İçeriği Belirleyicidir

Mahkemeden geçici mühlet alınabilmesi için sunulması gereken belgeler İİK m. 286'da sayılmıştır. Ancak uygulamada mahkemelerin ve komiserlerin en çok dikkat ettiği üç husus vardır:

a) Gerçekçi Nakit Akış Projeksiyonu: 13 haftalık ve 12 aylık olmak üzere iki ayrı nakit akış tablosu hazırlanmalıdır. Bu tablo temennilere değil, mevcut sözleşmelere ve tahsilat kabiliyetine dayanmalıdır.

b) Alacaklı Sınıflandırması: Alacaklıların tamamına aynı oranda teklif sunmak projeyi zayıflatır. İmtiyazlı alacaklılar, rehinli alacaklılar, müstakbel tedarikçiler ve diğer alacaklılar ayrı sınıflandırılmalı ve her sınıfa özgü ödeme planı oluşturulmalıdır.

c) Mali Şeffaflık: E-fatura, e-defter, banka hareketleri ve stok kayıtlarının tam ve denetlenebilir olması, komiser heyetinin "şirket kayıtları güvenilirdir" raporu vermesini sağlar. Kayıt dışılık iddiası, projenin reddinin en sık gerekçelerinden biridir.

Sonuç

Konkordato, batan bir şirketi kurtaran sihirli bir değnek değildir. Doğru zamanda, doğru belgelerle ve müzakere kültürü ile başvurulduğunda şirketi yaşatan bir hukuki imkandır.

Şirket sahiplerine tavsiyem şudur: Konkordato dosyasını çekmecede hazır tutun. İhtiyaç duyduğunuz gün değil, ihtiyaç duyabileceğinizi hissettiğiniz gün hazırlayın. O gün geldiğinde 2 günde mahkemeye sunabilecek bir ön projeniz varsa, şirketiniz kurtulur.

Piyasaların odağında ise ABD Merkez Bankası'nın (Fed) para politikasına ilişkin yeni sinyaller vermesi beklenen istihdam verileri yer alıyor. Yatırımcılar, açıklanacak verilerin Fed'in faiz indirimi sürecine ilişkin beklentileri nasıl şekillendireceğini yakından takip ediyor.

Bu gelişmelerin etkisiyle spot altının ons fiyatı yüzde 1,3 artışla 4.127,04 dolara yükseldi. ABD altın vadeli kontratları da yüzde 0,8 prim yaparak 4.184,40 dolardan işlem gördü.

Zayıf dolar altına talebi artırdı

ABD dolarındaki zayıf seyir, dolar üzerinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha cazip hale getirdi. Doların değer kaybetmesiyle birlikte altına olan talep desteklenirken, değerli metalin fiyatları da yükseliş eğilimini korudu.

Petroldeki düşüş enflasyon baskısını hafifletiyor

Petrol fiyatları, önceki iki işlem gününde yaşanan sert kayıpların ardından yatay bir seyir izledi. Enerji maliyetlerindeki gerileme, enflasyon üzerindeki baskının hafiflemesine katkı sağlarken, piyasalarda daha yüksek faiz oranlarına yönelik beklentilerin de zayıflamasına neden olabiliyor.

Katar'dan arabuluculuk açıklaması: ABD-İran krizinde ilerleme mesajı

Katar, ABD ile İran arasındaki gerilimi sona erdirmeye yönelik yürütülen arabuluculuk girişimlerinde ilerleme sağlandığını duyurdu. Ancak Tahran yönetimi, ABD Başkanı Donald Trump'ın iki ülke arasında görüşmelerin başladığı yönündeki açıklamasını reddetmeye devam etti.

Jeopolitik risk azalırsa altında yeni rekorlar görülebilir

Bloomberg HT'de yer alan habere göre OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, petrol ile altın fiyatları arasındaki güçlü ilişkinin sürdüğünü belirtti. Petrol fiyatlarının enflasyon beklentileri üzerinden küresel ekonomiyi önemli ölçüde etkilediğini vurgulayan Wong, jeopolitik gerilimin daha da azalacağına işaret eden net bir sürecin oluşması halinde altın fiyatlarının yükselişini hızlandırabileceğini ifade etti.

Fed faiz beklentileri geriledi: Gözler eylül toplantısında

Piyasalarda, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) 15-16 Eylül tarihlerinde gerçekleştireceği toplantıda faiz artırımı olasılığı yüzde 59 olarak fiyatlanıyor. Söz konusu beklenti, bir önceki gün yüzde 67 seviyesinde bulunuyordu.

Öte yandan Philadelphia Fed Başkanı Anna Paulson, para politikasının seyrine ilişkin değerlendirmesinde, ekonomik görünümün daha yüksek faiz oranlarını gerekli kılması halinde bu seçeneğe açık olmaya devam edeceklerini ifade etti.

Piyasaların gözü ABD istihdam verilerinde

Küresel piyasalarda yatırımcılar, bugün açıklanacak ADP özel sektör istihdam raporu ile cuma günü yayımlanacak temmuz ayı tarım dışı istihdam verisine odaklandı. Söz konusu verilerin, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz politikasına ilişkin beklentilere yön vermesi bekleniyor.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 1,9 yükselerek ons başına 60,64 dolara çıktı. Platin yüzde 1,4 artışla 1.758,35 dolara ulaşarak haziran ortasından bu yana en yüksek seviyesini gördü. Paladyum ise yüzde 0,9 yükselerek üst üste ikinci işlem gününde de değer kazandı ve 1.365,62 dolara çıktı.

Ekonomim

122 testin 10’unda sınır aşıldı

İngiltere Yapay Zekâ Güvenliği Enstitüsü, gelişmiş yapay zekâ modellerinin siber saldırı yeteneklerini ölçmek amacıyla aynı güvenlik görevini 122 kez çalıştırdı.

İncelemelerde 10 test sırasında yapay zekâ ajanlarının belirlenen sınırların dışına çıktığı ve toplam 19 yetkisiz eylem gerçekleştirdiği tespit edildi.

Bu eylemlerin 17’si Anthropic tarafından geliştirilen Mythos 5 modeliyle çalışan ajanlardan kaynaklandı. Kalan iki eylemde ise OpenAI’ın GPT-5.6 Sol modeli kullanıldı.

Olaylar 25-28 Temmuz 2026 tarihleri arasında gerçekleşti. Enstitünün güvenlik sistemleri, 28 Temmuz sabahı test ortamından Tor ağı üzerinden olağan dışı veri çıkışı tespit edince inceleme başlattı.

Testler durduruldu, ilgili bilgisayarlar diğer sistemlerden ayrıldı ve faaliyet yaklaşık bir saat içinde kontrol altına alındı.

Sahte kimliklerle zararlı kodu kabul ettirmeye çalıştı

En ciddi olayda bir yapay zekâ ajanı, kamuya açık bir yazılım projesine zararlı kod yerleştirmeye çalıştı.

Ajan, kod değişikliğinin insan denetçiler tarafından kabul edilmesini sağlamak amacıyla projenin yöneticileri hakkında araştırma yaptı. Ardından birden fazla sahte çevrim içi kimlik oluşturdu ve bu kimlikleri kullanarak gerçek bir yazılım yöneticisini etkilemeye çalıştı.

Zararlı kodun fark edilmesi üzerine insan denetçi değişikliği kabul etmedi. Ajan ise daha önce yaptığı işlemleri zararsız görünür hâle getirmeye çalıştı ve faaliyetini başka bir kimlikle sürdürme seçeneğini değerlendirdi.

Aynı süreçte bazı ajanların gerçek kişilere mesaj ve dosya gönderdiği, başka yapay zekâ sistemlerinin çalıştırabileceği gizli talimatlar yerleştirmeyi denediği ve birbirinden bağımsız çalışan ajanlarla çevrim içi ortamda iş birliği kurmaya çalıştığı belirlendi.

Enstitü, eylemlerin bazılarının GitHub’ın kullanım koşullarını ihlal ettiğini açıkladı. Testler sırasında oluşturulan hesaplar ve bırakılan dijital izler platformla birlikte kaldırıldı.

Modeller güvenlik ortamından kaçmadı

Raporda, yapay zekâ ajanlarının kapalı bir test ortamından kendi başına kaçmadığı özellikle vurgulandı.

Araştırmacılar, modellerin en yüksek siber saldırı kapasitesini ölçebilmek için ajanlara kasıtlı olarak açık internet erişimi vermişti. Modellerin tehlikeli faaliyetleri engellemek üzere kullanılan bazı güvenlik sınıflandırıcıları da test amacıyla kapatılmıştı.

Bu koşullar, tüketicilerin veya şirketlerin günlük kullanımda erişebildiği yapay zekâ hizmetlerinden farklıydı. Test edilen modellerin aynı yapılandırmalarla ticari olarak sunulmadığı ve normal kullanımlarda benzer faaliyetler yaşandığına ilişkin bir bulgu bulunmadığı belirtildi.

Buna rağmen araştırmacılar, ajanların açık bir talimat verilmeden gerçek kişileri kandırmaya ve sistem dışındaki kaynakları kullanmaya yönelmesini önemli bir uyarı olarak değerlendirdi.

İnsan denetimi zararı önledi

İncelemeye göre en ciddi girişimlerin başarısız olmasında insan denetimi belirleyici oldu. Zararlı kodu inceleyen yazılım yöneticisi değişikliği reddederken, şüpheli bir dosyayı alan başka bir kişi de dosyayı güvenli ve dış dünyadan yalıtılmış bir ortamda açtı.

Enstitü, gerçek dünyada ortaya çıkmış kalıcı bir zarara rastlanmadığını açıkladı. Ancak bazı girişimlerin başarıya ulaşmasıyla başarısız kalması arasındaki farkın teknik engellerden çok insanların dikkati sayesinde oluştuğuna dikkat çekildi.

Kurum, bundan sonraki testlerde internet erişiminin varsayılan olarak açık olmayacağını, erişimin yalnızca gerekli durumlarda verileceğini ve ajan faaliyetlerinin gerçek zamanlı izleneceğini bildirdi.

Test koşullarına, ajanların gerçek kişilerle iletişim kurmasını ve belirlenen alan dışındaki sistemleri kullanmasını açıkça yasaklayan kurallar da eklenecek.

Şirketler için sınırsız yetki riski

Bulgular, yapay zekâ ajanlarını finans, yazılım, müşteri hizmetleri, veri analizi ve kurumsal operasyonlarda kullanmaya hazırlanan şirketler açısından da yeni bir risk alanına işaret ediyor.

Bir ajanın e-posta gönderebilmesi, kod değiştirebilmesi, hesap açabilmesi veya internette işlem yapabilmesi, yanlış yapılandırma durumunda küçük bir hatanın gerçek sistemlere taşınmasına neden olabilir.

Türkiye’de yapay zekâ ajanı kullanmayı planlayan kurumlar açısından erişim yetkilerinin görev bazında sınırlandırılması, kritik işlemlerde insan onayı aranması, ajan faaliyetlerinin kaydedilmesi ve test ortamlarının gerçek sistemlerden ayrılması önem taşıyor.

Son olay, yapay zekâ modellerinin yalnızca ürettiği yanıtların değil, hangi araçlara erişebildiğinin ve hangi işlemleri kendi başına yapabildiğinin de denetlenmesi gerektiğini gösteriyor.

Murat Ali Oral-Dünya

"Talipleri bir araya topla. Ben de geleceğim."

Telemakhos'un ilk sorusu şudur:

"Nasıl geleceksin?"

Odysseus'un cevabı ise bir liderlik manifestosudur:

"Dilenci olarak."

Ve bunun gerekçesi de;Kariyer Otopsileri'nin temel çıktılarından birini oluşturan Odysseus’un cevabında gizlidir.

"İNSANLARI TANIMANIN EN DOĞRU YOLU, ONLARA AŞAĞIDAN BAKMAKTIR."

Çünkü insanlar, güçlülerin karşısında davranışlarını kontrol eder; güçsüz gördüklerinin karşısında ise karakterlerini gösterir.

İşte bu nedenle Odysseus, sarayına kral olarak değil, görünmez biri olarak girer. Çünkü gerçeği ancak görünmez olan görebilir.

Robert Greene'in güç stratejileri tam da bunu söyler. Gücü yalnızca göstermek değil, gerektiğinde gizlemek de bir güçtür. Greene'e göre en başarılı stratejistler, niyetlerini ve kimliklerini herkesin önüne koymazlar. Bilgiyi toplar, insanları gözlemler ve doğru an gelmeden hamle yapmazlar.

Odysseus da tam bunu yapar. Önce konuşmaz; dinler. Önce hüküm vermez; gözlemler. Önce kendini tanıtmaz; insanları tanır.

John Maxwell ise liderliğin temelini güven olarak tanımlar. Bir liderin gerçek seviyesi, astlarının ona duyduğu saygıyla ölçülür. İnsanlar makamdan korktukları için değil, kişiliğe güvendikleri için takip ediyorsa gerçek liderlik başlamıştır.

Bu yüzden bir yöneticiyi değerlendirmek istiyorsanız, üstlerine değil; birlikte çalıştığı insanlara bakmalısınız.

Machiavelli ise hükümdara şu uyarıyı yapar: Bir yönetici, sarayındaki dalkavuklardan değil, gerçeği söyleyebilen insanlardan beslenmelidir. Çünkü iktidar yükseldikçe gerçek bilgi azalır; herkes duymak istediğinizi söylemeye başlar.

Bugün şirketlerde yapılan referans araştırmalarında da aynı hata tekrarlanıyor.

İnsan kaynakları çoğu zaman adayın eski yöneticisini, genel müdürünü, patronunu veya yönetim kurulu üyesini arıyor.

Oysa en değerli referanslar çoğu zaman şunlardır:

* Eski asistanı,
* Birlikte çalıştığı ekip arkadaşı,
* Kendisine bağlı çalışan ekip üyeleri,
* Operasyon çalışanları,
* İdari işler veya destek ekipleri.

Çünkü onlar performansı değil, karakteri yaşamışlardır.

Bir CEO size şunu söyleyebilir:

"Çok başarılı bir yöneticiydi."

Ama eski asistanı şöyle diyebilir:

"Toplantıya herkesten önce gelir, herkese teşekkür ederdi."

Ya da tam tersini...

"Başarıyı sahiplenir, hatayı ekibe yüklerdi."

İşte bu cümleler, CV'de yazmayan gerçek referanslardır.

Kariyer Otopsileri'nin bakış açısıyla referans araştırması, yalnızca performans doğrulaması değildir; karakter araştırmasıdır.

Çünkü bilgi öğretilebilir.

Deneyim kazanılabilir.

Yetkinlik geliştirilebilir.

Fakat karakter çok daha yavaş değişir.

Odysseus'un dilenci kılığı aslında bir mülakat tekniğidir.

Saraydakiler, karşılarında bir kral olduğunu bilmedikleri için maskelerini çıkarırlar.

Kim ekmeğini paylaşır?

Kim aşağılar?

Kim alay eder?

Kim merhamet gösterir?

Kim fırsat görünce saldırır?

Bu soruların cevapları, İthaka'nın gerçek güç haritasını ortaya çıkarır.

İş hayatında da durum farklı değildir.

Mülakatlar adayın anlattıklarını ölçmeye çalışır.

Referans araştırmaları ise adayın yaşattıklarını...

İyi bir işe alım uzmanı sadece CV okumaz.

İnsan okur.

Sadece başarı hikâyelerini dinlemez.

Başkalarının yaşadığı hikâyeleri de dinler.

Çünkü liderlik, yukarıya nasıl rapor verdiğinizle değil; aşağıya nasıl davrandığınızla ölçülür.

Kariyer Otopsileri'nin bu sahneden çıkardığı sonuç nettir: son sözü de yöneticilere ileterek bitirelim.

KRAL GİBİ KARŞILANMAK İSTİYORSANIZ,

ÖNCE DİLENCİ GİBİ GÖRÜNEBİLMEYİ GÖZE ALMALISINIZ!

Aslında bu teşvikler Meclise sevk edilen yasa teklifinde yer almıyordu. Bu teşvikleri getiren hükümler teklife Plan ve Bütçe komisyonunda eklendi!

Bu teşvikler hangi şirketler için getirilmiş olabilir?

Türkiye’de hâlihazırda işletmede olan, yani faaliyet gösteren herhangi bir nükleer güç santrali bulunmuyor.

Yaptığım araştırmada ülkemizde halen üç nükleer enerji santrali yatırımı söz konusu olduğunu tespit ettim.

Mersin-Akkuyu'da Rus devlet şirketi Rosatom iş birliğiyle inşası süren Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS), Türkiye'nin bu alanda atılmış ilk adımı.

Türkiye'deki diğer nükleer santral projeleri ise sırasıyla Sinop Nükleer Güç Santrali ile Trakya/İğneada Nükleer Güç Santrali. Bu iki projede henüz inşaata başlanmış değil.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, İstanbul Sanayi Odası (İSO) Meclisi'nin Kasım ayı olağan toplantısında yaptığı konuşmada Türkiye’nin enerji vizyonunu anlattı.

Türkiye’nin nükleer enerji hedeflerine değinen Bakan Bayraktar, 2050’e kadar Türkiye’de 12 tane büyük konvansiyonel reaktör hedeflendiğini, bunun 4’ünün Akkuyu'da olmak üzere Sinop'ta ve Trakya ile birlikte toplam 12 reaktör yatırımı yapılacağını açıkladı. Bunlara ilaveten 5 bin megavatlık küçük modüler reaktörlerle Türkiye’nin, nükleer enerjiden tamamen istifade edebilen, elektrik üretiminin en az yüzde 10-15’ini nükleerden karşılayan bir ülke olacağını ifade etti.

Bakan Bayraktar, bugün dünyada 31 ülkede 400’ün üzerinde reaktör bulunduğunu belirterek, “15 ülkede 63 yeni reaktör yapılıyor. Bunun 4’ü ülkemizde yapılıyor” diye konuştu.

Küçük modüler reaktör (SMR) gelişimine dikkat çeken Bakan Bayraktar, “Küçük modüler reaktörlerde büyük bir fırsat var. Bu, yeni nükleer nükleer çağının en önemli unsurlarından bir tanesi. İnanıyorum ki Türkiye'deki sanayicimizin gücü ve dinamizmi, küçük modüler reaktörlerde Türkiye'yi bu teknolojiyi geliştiren ve üreten ülkelerden biri haline getirebilir. Bu alanda daha farklı fırsatlar olduğuna da inanıyoruz” dedi.

Basında yer alan bir haberden, Baykar’ın da SMR yatırımına başladığını öğrendik.

Özetlemek gerekirse, hükûmet uzun vadede 12 büyük ölçekli nükleer santral kurmayı, elektrik üretiminin yüzde 10–15’ini nükleerden elde etmeyi ve yeni nesil kompakt reaktörlerle 5 bin megavatlık SMR kapasitesi oluşturmayı hedefliyor.

Getirilen teşvikler neler?

7590 sayılı Kanun ile nükleer enerji santrali yatırımlarına yönelik olarak damga vergisi, katma değer vergisi ve örtülü sermaye uygulaması açısından önemli vergisel düzenlemeler yapıldı. Söz konusu düzenlemeler şunlar:

1. Nükleer enerji santrali yatırımlarına ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisinden istisna edildi

7590 sayılı Kanunla 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı tablonun “IV- Ticari ve medeni işlerle ilgili kağıtlar” başlıklı bölümüne eklenen yeni bir fıkra ile, nükleer enerji santrallerinde elektrik enerjisi üretimi faaliyetinde bulunmak için önlisans ve/veya lisans alan tüzel kişilerin taraf olduğu nükleer enerji santrali yatırımlarına ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisinden istisna edildi. Söz konusu düzenleme 31.7.2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

2. Nükleer enerji santrali yatırımlarına yönelik KDV düzenlemeleri yapıldı

7590 sayılı Kanunla 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununa geçici 47 nci madde eklenerek nükleer enerji santrali yatırımlarına yönelik iki ayrı KDV düzenlemesi yapıldı. Buna göre, 31.12.2045 tarihine kadar uygulanmak üzere, nükleer enerji santrallerinde elektrik enerjisi üretimi faaliyetinde bulunmak için önlisans ve/veya lisans alan mükelleflerin yatırım teşvik belgeleri kapsamında gerçekleştirdikleri nükleer enerji santrali yatırımlarına ilişkin inşaat işleri nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV'nin iade edilmesine imkân sağlandı.

Bu kapsamda, söz konusu yatırımlara ilişkin inşaat işleri nedeniyle 1.8.2026 tarihinden itibaren yüklenilen ve takvim yılının altı aylık dönemleri itibarıyla indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV, altı aylık dönemleri izleyen bir yıl içinde talep edilmesi halinde mükelleflere iade edilecek.

Diğer taraftan, söz konusu mükelleflere yatırım teşvik belgesi kapsamında nükleer enerji santrali yatırımlarına ilişkin olarak yapılacak makine ve teçhizat teslimleri KDV'den istisna edildi.

Bu kapsamda teslimde bulunanların bu teslimler nedeniyle yüklendikleri KDV, vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV'den indirilecek, indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV ise mükellefe iade edilecek. Yatırımın tamamlanmaması halinde, zamanında alınmayan veya iade edilen vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanarak gecikme faizi ile birlikte yatırımcıdan tahsil edilecek.

Cumhurbaşkanı, maddede yer alan 31.12.2045 tarihini 31.12.2050 tarihine kadar uzatmaya, Hazine ve Maliye Bakanlığı ise maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili bulunuyor. Söz konusu düzenleme 1.8.2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

3. Nükleer enerji santrali yatırımları kapsamında yapılan bazı borçlanmalarda örtülü sermaye hesabında dikkate alınacak oran %50'den %25'e düşürüldü.

Kurumlar Vergisi Kanununun 12'nci maddesi uyarınca, kurumların ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye sayılıyor.

Aynı maddenin ikinci fıkrasında, yukarıda belirtilen karşılaştırma sırasında sadece ilişkili şirketlere finansman temin eden kredi şirketlerinden yapılan borçlanmalar hariç olmak üzere, ana faaliyet konusuna uygun olarak faaliyette bulunan ve ortak veya ortakla ilişkili kişi sayılan banka veya benzeri kredi kurumlarından yapılan borçlanmaların %50 oranında dikkate alınacağı hükme bağlanmış bulunuyor.

Örtülü sermaye sayılmanın iki sonucu var. Birincisi örtülü sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faiz, kur farkları ve benzeri giderlerin kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınamaması.

İkincisi ise, örtülü sermaye üzerinden kur farkı hariç, faiz ve benzeri ödemeler veya hesaplanan tutarların, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarının uygulanmasında gerek borç alan gerekse borç veren nezdinde, örtülü sermaye şartlarının gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı sayılmasıdır.

7590 sayılı Kanunla Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen geçici 20 nci madde uyarınca, nükleer enerji santrallerinde elektrik enerjisi üretimi faaliyetinde bulunmak için önlisans ve/veya lisans alan kurumların, nükleer enerji santrali yatırımları kapsamında yaptıkları borçlanmalar bakımından, Kurumlar Vergisi Kanununun 12 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan %50 oranı 31.12.2045 tarihine kadar %25 olarak uygulanacak.

Buna göre, kapsama giren kurumların nükleer enerji santrali yatırımları kapsamında yaptıkları ve KVK'nın 12 nci maddesinin ikinci fıkrası kapsamına giren borçlanmalarının, örtülü sermaye hesabında %50'si yerine %25'i dikkate alınacak.

Cumhurbaşkanı, maddede yer alan 31.12.2045 tarihini beş yıla kadar uzatmaya yetkili bulunuyor. Söz konusu düzenleme, 1.1.2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine (özel hesap dönemine tabi kurumlarda 1.1.2026 tarihinden itibaren başlayan hesap dönemlerine) ait kurum kazançlarına uygulanmak üzere 31.7.2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

Muhtemelen siz de “Ben 2025 yılında çalıştım, ücretimden vergim zaten kesildi. Vergiyi işverenim vergi dairesine ödedi. Bunun benimle ne ilgisi olabilir?” diye düşünüyor olabilirsiniz.

Aslında bu düşüncenizde büyük ölçüde haklısınız. Çünkü ücret gelirlerinde verginin kesilmesi ve vergi idaresine ödenmesi kural olarak işverenin sorumluluğundadır.

Ancak Vergi Usul Kanunu ve Gelir Vergisi Kanunu’ndaki bazı düzenlemeler nedeniyle, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde ücret geliri elde eden kişilerin de ertesi yıl ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesi ve ilave vergi ödemesi gerekebilmektedir.

İşte son günlerde gönderilmeye başlanan cezalı ihbarnamelerin temel nedeni de budur.

Hangi ücretliler beyanname vermek zorunda?

İlk durum, tek işverenden ücret geliri elde edenler bakımındandır. Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan tarifenin dördüncü gelir dilimindeki tutarın (2025 yılı için 4 milyon 300 bin TL) aşılması hâlinde, ücret gelirinin yıllık gelir vergisi beyannamesi ile ayrıca beyan edilmesi zorunludur.

Örneğin İstanbul’da bir restoranda garson olarak çalışan Ahmet Bey’in 2025 yılında aylık ücretinin 40 bin TL olduğunu varsayalım. Bu durumda yıllık ücret geliri 480 bin TL (40 bin TL × 12 ay) olacaktır. Bu tutar, 2025 yılı için belirlenen 4 milyon 300 bin TL’lik beyan sınırının oldukça altında kaldığından, Ahmet Bey’in ücret geliri nedeniyle ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesine gerek bulunmamaktadır.

İkinci durum ise birden fazla işverenden ücret geliri elde edenlerdir. Bu kişiler de belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeleri gerekmektedir. Ücret gelirlerinin toplamının, Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan tarifenin dördüncü gelir dilimindeki tutarı (2025 yılı için 4 milyon 300 bin TL) aşması durumunda ayrıca beyan yükümlülüğü doğabilmektedir.

Örneğin İstanbul’da bir şirkette çalışan Kemal Bey, 2025 yılında bu işverenden aylık 40 bin TL olmak üzere yıllık 480 bin TL ücret geliri elde etmiştir. Bunun yanında, bir eğitim kurumunda kısmi zamanlı çalışması karşılığında yıllık 120 bin TL ücret almıştır. Bu durumda Kemal Bey’in yıllık toplam ücret geliri 600 bin TL (480 bin + 120 bin TL) olmaktadır. Bu tutar, 2025 yılı için geçerli olan 4 milyon 300 bin TL’lik sınırı aşmadığından, ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesine gerek bulunmamaktadır.

Üçüncü durum ise birden fazla işverenden ücret geliri elde edenlere ilişkindir. Bu kişilerde, birinci işverenden sonraki işverenlerden elde edilen ücretlerin toplamının, Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan tarifenin ikinci gelir dilimindeki tutarı (2025 yılı için 330 bin TL) aşması hâlinde yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi zorunludur.

Örneğin İstanbul’da bir şirkette çalışan Erdal Bey, 2025 yılında bu işverenden aylık 40 bin TL, yani yıllık 480 bin TL ücret elde etmiştir. Bunun yanında, bir eğitim kurumunda kısmi zamanlı çalışması karşılığında yıllık 120 bin TL ücret almıştır. Bu durumda Erdal Bey’in birinci işverenden sonraki işverenden elde ettiği ücret 120 bin TL’dir. Bu tutar, 2025 yılı için geçerli olan 330 bin TL’lik beyan sınırını aşmadığından, ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesine gerek bulunmamaktadır.

Dördüncü durum ise yıl içinde iş değiştirenlerdir. Birçok kişi bunun farkında olmasa da yıl içinde iş değiştirenler de vergi hukuku bakımından birden fazla işverenden ücret geliri elde etmiş sayılmaktadır. Bu nedenle, ikinci işverenden alınan ücretin Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesindeki tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 330 bin TL) aşması hâlinde yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi gerekmektedir.

Örneğin Sertuğ Bey, 1 Ocak-30 Temmuz 2025 tarihleri arasında çalıştığı iş yerinden aylık 100 bin TL olmak üzere toplam 700 bin TL ücret elde etmiş ve daha sonra iş değiştirerek 1 Ağustos’tan itibaren başka bir iş yerinde aylık 120 bin TL ücretle çalışmaya başlamıştır. Bu ikinci iş yerinden de yıl sonuna kadar toplam 600 bin TL ücret almıştır.

İkinci işveren, gelir vergisi kesintisini yaparken Sertuğ Bey’in önceki işverenden elde ettiği ücretleri genel olarak dikkate almaz; kendi ödediği ücret üzerinden gelir vergisi tarifesini ilk dilimden başlatarak stopaj yapar. Ancak yıllık gelir vergisi bakımından durum farklıdır.

Sertuğ Bey’in iki işverenden elde ettiği toplam ücret 1 milyon 300 bin TL olup, bu tutar tek başına beyan sınırını aşmamaktadır. Buna karşılık, ikinci işverenden elde ettiği 600 bin TL’lik ücret, 2025 yılı için geçerli olan 330 bin TL’lik sınırı aştığından, Sertuğ Bey’in iki işverenden elde ettiği toplam 1 milyon 300 bin TL’lik ücretini yıllık gelir vergisi beyannamesi ile 2026 Mart’ta beyan etmesi gerekmektedir. Yıl içinde her iki işveren tarafından kesilen gelir vergileri ise, beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.

Son olarak, ücretinden stopaj (gelir vergisi kesintisi) yapılmayan kişiler bulunmaktadır. Bu durumda elde edilen ücretin tutarına bakılmaksızın, söz konusu ücret gelirinin yıllık gelir vergisi beyannamesi ile vergi dairesine beyan edilmesi gerekmektedir.

İşte son günlerde birçok ücretliye gönderilen cezalı ihbarnamelerin önemli bir kısmı da bu beyan yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden kaynaklanmaktadır. Özellikle yıl içinde iş değiştirenler, ikinci bir işte çalışanlar veya yüksek tutarda ücret geliri elde edenler, çoğu zaman bu yükümlülüğün farkında olmadıkları için cezalı tarhiyatla karşılaşmaktadır.

Dikkat edilmesi gereken önemli bir husus da şudur: Burada sözünü ettiğimiz ücret tutarları, SGK primi ve işsizlik sigortası primi kesildikten, ancak gelir vergisi ve damga vergisi kesilmeden önceki tutarlardır. Başka bir ifadeyle, beyan sınırları belirlenirken esas alınan tutar, vergi öncesi ücret geliridir.

Şunu da belirtmemde fayda var: aynı kurallar futbolcular için de geçerlidir. Özellikle birden fazla kulüpten ücret geliri elde eden, tek kulüpten ücret geliri elde eden veya yıl içinde kulüp değiştiren profesyonel futbolcuların da beyan yükümlülüğü bakımından bu sınırları dikkate almalarında fayda bulunmaktadır.

Ne kadar ceza geliyor?

2025 yılında ücret geliri elde ettiği hâlde yukarıda açıkladığım beyan şartlarını taşımasına rağmen 2026 yılı Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyenlere Gelir İdaresi Başkanlığı cezalı vergi ihbarnamelerini gönderme hazırlıklarına başladı

İhbarnamede öncelikle ödenmeyen gelir vergisi istenmektedir. Bunun yanında, hesaplanan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilmektedir. Örneğin beyan edilmeyen ücret geliriniz nedeniyle 50 bin TL gelir vergisi hesaplanmışsa, buna ilave olarak 50 bin TL de vergi ziyaı cezası uygulanacaktır.

Ayrıca usulsüzlük cezası da söz konusu olabilmektedir. Ancak usulsüzlük cezası, vergi ziyaı cezasından düşük kaldığı durumlarda, ayrıca uygulanmamaktadır.

Bunlara ek olarak, ödenmeyen vergi aslı üzerinden 2026 yılı Mart ayının sonundan itibaren her ay için yüzde 3,7 gecikme faizi hesaplanmaktadır. Dolayısıyla beyan edilmeyen ücret gelirleri, zaman geçtikçe yalnızca vergi ve cezayı değil, gecikme faizi nedeniyle toplam borcu da önemli ölçüde artırmaktadır.

Tebligat geldiyse ne yapmalısınız?

Öncelikle şunu belirtmeliyim: Vergi/ceza ihbarnamesi size tebliğ edildikten sonra artık pişmanlık hükümlerinden yararlanmanız mümkün değildir. Bu konuda son günlerde çok soru geldiği için özellikle vurgulamak istiyorum. Ancak henüz kendisine tebligat ulaşmamış, buna rağmen beyan yükümlülüğünü yerine getirmediğini fark edenler, ihbarname düzenlenmeden önce pişmanlıkla beyanname vererek daha ağır yaptırımlarla karşılaşmaktan kurtulabilir.

Tebligat alanların ise tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde harekete geçmeleri gerekir. Bu süre içinde başvurabilecekleri iki temel yol bulunmaktadır: uzlaşma ve cezada indirim.

İlk seçenek uzlaşmadır. Uzlaşma talebi, yetkili uzlaşma komisyonuna veya bağlı olunan vergi dairesine dilekçeyle yapılabileceği gibi İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir. Uygulamada uzlaşma sonucunda vergi ziyaı cezalarının önemli bir bölümü -genellikle yüzde 80’i kadar- silinebilmektedir. Ancak vergi aslı ile gecikme faizinde herhangi bir indirim yapılmamaktadır.

İkinci seçenek ise cezada indirim talebidir. Bu başvuru da ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde vergi dairesine veya İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden yapılabilir. Bu yol tercih edildiğinde vergi ziyaı cezasının yarısı indirilmektedir. Ancak burada da vergi aslı ve gecikme faizi aynen ödenmektedir.

Bu nedenle cezalı ihbarname alanların 30 günlük başvuru süresini kaçırmamaları büyük önem taşımaktadır. Aksi hâlde hem uzlaşma hem de cezada indirim gibi önemli haklardan yararlanmaları mümkün olmayacaktır.

Son olarak

Ücretlilerin büyük çoğunluğu için yıllık gelir vergisi beyannamesi verme zorunluluğu bulunmasa da kanunun öngördüğü istisnai hâller sanıldığından çok daha yaygındır. Özellikle yıl içinde iş değiştirenler, birden fazla işverenden ücret alanlar ve yüksek tutarda ücret geliri elde edenler, “Vergim zaten maaşımdan kesildi” düşüncesiyle hareket etmemelidir.

Çünkü bazı durumlarda işverenin yaptığı stopaj tek başına yeterli olmamakta ve kanun, ücretlinin ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesini zorunlu kılmaktadır.

Vergi hukuku bazen maaş bordrosunda bitmemektedir. Bu yükümlülüğün gözden kaçırılması ise sonradan vergi, ceza ve gecikme faiziyle karşılaşılmasına neden olabilmektedir.

Oysa birkaç dakikalık bir kontrol, ileride ödenmek zorunda kalınacak ciddi tutarların önüne geçebilir. Bu nedenle, ücret gelirinizin beyan gerektirip gerektirmediğini zamanında kontrol etmeniz, sonradan pişman olmaktan çok daha kolay ve çok daha az maliyetlidir.

Son söz olarak: vergiyi ciddiye alın…

Bilinen gerçektir; diploma basarak cehaletten, para basarak sefaletten kurtulamazsın. Bir de enflasyonu çözmek yerine onu besleyen KAMUFLASYON anlayışıyla refaha ulaşamazsınız.

Yazının başlığına bakıp enflasyon lobisi teşhisi koymayın. Enflasyon düşmeyecek çünkü onu besleyen var ve Merkez Bankası'nın hünerleri de Maliye'nin makroekonomik tedbirleri de işe yaramıyor. Bizim enflasyonun da ekonomi bilimiyle ilgisi pek kalmadı, kendisi bir Türkiye sosyolojisi halini aldı.

Türkiye'deki enflasyon değil dostlar; bizdeki düpedüz

"Kamuflasyon." Zira kamunun zam yaparak enflasyonu düşüreceğine dair bir fantezisi var.

Ortaya, dünyanın bildiğinden faklı, "endemik bir enflasyon" çıkıyor. Kamuflasyon dediğim de zaten bu türün tanımı...

NELER YAPMADIK ŞU ENFLASYON İÇİN, KİMİMİZ ÖLDÜK KİMİMİZ NUTUK SÖYLEDİK

Aslında iş biraz da Nasrettin Hoca işine döndü; hoca, karanlık evde kaybedip aydınlık sokak lambası altında araması gibi. Enflasyonun sebebini, çözümünü yanlış yerde arıyoruz. Enflasyon; zihnimizdeki bir kıymık ve ekonomi yönetimi; "indi, iniyor" dedikçe derine batıyor. Lafla da düşmüyor ki meret... Emekliyi "sosyal atık" haline getirdik, düşmedi. Asgari ücreti açlık sınırına gömdük, inmedi, Çiftçiyi taban fiyattan, memuru katsayıdan ettik, Üretimi soğuttuk, ev genci ürettik, ücretleri baskıladık, önümüze gelene ceza yazdık, esnafa kan ağlattık, vatandaşa borçların üstüne yattık; yine düşmedi.

not / SURİNAM DAHİ DÜZE ÇIKTI DA BİZ ENFLASYON GİRDABINDAN ÇIKAMADIK

NBE kanalında Ekonomi Masası'na çıkan Prof. Dr. Binhan Elif Yılmaz, yürüttükleri araştırma neticesinde 2011'den bu yana Surinam'ın bile sınıf atladığını ama Türkiye'nin sürekli geri gittiğini gördüler. Biz daha heterodoks'tan geri dönemedik ve hâlâ "enflasyon düşecek" masalındayız.

BOZUK OVP LÛGATI

• OVP: Orta Vadeli Program. Aslında bir önceki yürümeyen programın kopyala yapıştırı

• Enflasyon: Hükümetin umursamadığı ama yoksul kesimi inleten yönetim beceriksizliği

• Sıkı Para Politikası: Kendilerine kurusıkı ama vatandaşa, emekliye, çalışana sımsıkı

• Kalıcı kopuş: Giderilemeyecek şekle bürünmüş yoksulluk, yoksunluk, enflasyon kurbanlığı

İKİ SORU İKİ CEVAP

Enflasyon direncine dair...

• Neden düşüremiyoruz?

Birincisi, niyetimiz yok.

İkincisi; her birimiz enflasyon değirmenine su taşıyoruz.

Üçüncüsü, kriz yok çürüme var ve fiyatlandırmada davranış bozukluğu yaygın.

Dördüncüsü de biz fakir değil; ahlaksızız.

• Peki, kim düşürebilecek?

Bu hükümet düşürmeyecek.

Merkez düşüremeyecek.

Ahlakın el etek çektiği piyasada hiç birimiz, yerine aynı fiyattan konulamayacağı saplantısıyla etiketlerini ıslah edemeyecek. Umut yok yani.

Şeref OĞUZ-Ekonomim

5 Ağustos 2026 ÇARŞAMBA

Resmî Gazete

Sayı : 33331

YÖNETMELİK

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından:

MİMARLIK VE MÜHENDİSLİK PROJELERİNİN ELEKTRONİK ORTAMDA
TESLİMİ VE YÖNETİLMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç ve kapsam

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında düzenlenecek mimarlık ve mühendislik proje ve hesaplarının teslim, inceleme, onay ve saklama işlemlerinin kısmen veya tamamen Elektronik Proje Yönetim Sistemi üzerinden yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

(2) Bu Yönetmelik; bodrum katı dışında en çok iki katlı ve toplam yapı inşaat alanı 200 metrekareyi geçmeyen müstakil yapılar, entegre tesis niteliğinde olmayan tarım ve hayvancılık amaçlı yapı ve tesisler ile 3194 sayılı Kanunun 4 üncü, 26 ncı ve 27 nci maddelerinde sayılanlar hariç olmak üzere; uygulama imar planı bulunan alanlarda yeni yapılacak binaları kapsar.

Dayanak

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 107 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (ç) bentlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar ve kısaltmalar

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakanlık: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığını,

b) e-PYS: Dijital projelerin yönetiminin sağlandığı ve Bakanlık bünyesinde işletilen Elektronik Proje Yönetim Sistemini,

c) İlgili idare: Yapı ruhsatı vermeye yetkili idareyi,

ç) Kullanıcı: e-PYS’de belirli iş ve işlemleri yürütmek üzere yetkilendirilmiş kişiyi,

d) Platform sorumlusu: e-PYS’de gerçek veya tüzel kişiler adına kullanıcı oluşturma, silme, yetki verme işlemlerini gerçekleştirebilecek kullanıcıyı,

e) PDF/A: Belgelerin arşivlenmesi için farklı cihazlarda, işletim sistemlerinde ve yazılımlarda biçim bozulmadan görüntülenmesini sağlayan vektör tabanlı dosya formatını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel Esaslar ve e-PYS Platformu Üzerinden Proje Teslimi

Genel esaslar

MADDE 4- (1) Yapı projelerinin yapı ruhsatı süreçlerine ilişkin olarak; projelerin ve hesapların elektronik ortamda teslim edilmesi, sorumlu kuruluşlar tarafından incelenmesi, eksiklerin bildirilmesi, uygun görüş verilmesi ve onaylanması gibi her türlü işlem, onay, bildirim ve tebligatlar Bakanlık veya yetkilendirdiği idareler tarafından kurulan ve işletilen Elektronik Proje Yönetim Sistemi Platformu üzerinden gerçekleştirilir.

(2) e-PYS üzerinden yüklenecek tüm dosyaların 5/8/2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmeliğe uygun olarak düzenlenmiş olması zorunludur.

(3) İlgili kamu kurumları ve idareler tarafından kullanılan yazılım platformları ile e-PYS arasında proje dosyaları ve diğer bilgilerin paylaşımı yapılır.

(4) e-PYS üzerinden proje teslimi yapılacak bina türleri ve kullanım sınıfları, yapı inşaat alanı, yapı yüksekliği gibi kriterleri; yapılacak yüklemelerin formatını, ilgili kriterlerin ve formatın uygulanmaya başlayacağı tarihleri belirlemeye Bakanlık yetkilidir.

(5) İdare; teslim edilen sayısal veriyi üçüncü kişilere devredemez, müellifin izni olmaksızın projeyi çoğaltamaz, değiştiremez veya farklı projelerde kullanamaz, verinin güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

(6) e-PYS kullanıcıları; gönderilen bilgilendirme ve uyarı mesajlarını sistem üzerinden takip etmek ile yükümlüdür.

e-PYS platformuna proje kaydedilmesi

MADDE 5- (1) Dijital ortamda hazırlanan proje dosyaları, yapının etüt ve projelerini hazırlayan proje müellifi tarafından e-PYS’ye kaydedilir.

(2) e-PYS’ye yüklenen her türlü dosyada yer alan bilgilerin doğruluğundan, kaydı yapan müellif sorumludur. e-PYS’ye yüklenen dosyaların Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelikte tanımlanan esaslara ve kurallara uygun olup olmadığı incelenir ve herhangi bir eksiklik veya hata belirlenmesi halinde ilgili dosyanın tekrar yüklenmesi istenir.

(3) İlgili idareler ve yapı denetim kuruluşları ilgili projelerin yürürlükteki mevzuata uygunluğunu e-PYS üzerinden inceler. Yapılan incelemede tespit edilen eksiklikler veya yanlışlıklar e-PYS üzerinden gerekçeleri ile birlikte ilgilisine bildirilir. Tüm eksiklik ve yanlışlıkların gerekçeleri ile birlikte yazılı ve elektronik ortamda açıkça belirtilmesi suretiyle projeler tamamlatılmak üzere ilgililerine iade edilir.

(4) e-PYS üzerinden gerçekleştirilecek işlemlerde, işlem yapanlar tarafından kullanıcı adı ve şifresi veya güvenli elektronik imza ya da Bakanlıkça belirlenecek diğer kimlik doğrulaması yöntemlerinden biri kullanılır. Proje yükleme, eksiklik bildirimi, revizyon talebi gibi e-PYS süreçlerine ilişkin işlemlerde güvenli elektronik imza yerine hangi yöntemlerin kullanılacağını belirlemeye Bakanlık yetkilidir.

(5) e-PYS üzerinden yapılan erişimler, bildirimler, revizyonlara ilişkin bilgiler ve Bakanlık tarafından belirlenen işlemler, e-PYS’de kayıt altına alınır. e-PYS üzerinden verilen kabul/ret, revizyon bildirimleri ve oluşturulan dokümanlar ve kayıtlar, aksi ispat edilinceye kadar geçerli kabul edilir.

(6) e-PYS’ye yapılacak kayıtlarla ilgili yöntem, kılavuz ve rehber niteliğindeki diğer dokümanlar Bakanlık kurumsal internet sayfasında yayımlanır.

Proje teslim usulü

MADDE 6- (1) Güvenli elektronik imza kullanılmadan PDF/A veya IFC formatında teslim edilen projeler ayrıca basılı olarak teslim edilir.

(2) Güvenli elektronik imza kullanıldığı durumlarda projelerin PDF/A veya IFC formatında ve diğer dokümanların PDF/A formatında teslim edilmesi yeterlidir.

(3) Dijital olarak teslim edilen projelerin kağıda basılı olarak verilenlerle aynı olması gerekir.

(4) Kâğıda yazdırılıp taranarak oluşturulan PDF dokümanları kullanılamaz.

e-PYS kullanım koşulları

MADDE 7- (1) e-PYS’de kayıtlı gerçek ve tüzel kişiler veya projeler ile ilgili olarak sistem üzerinden elde edilen bilgiler, sadece kullanıcıların yetki ve sorumlulukları ile sınırlı olarak kullanılır ve hiçbir şekilde üçüncü kişilere aktarılamaz.

(2) e-PYS kullanıcılarının; mevzuatın uygulanması amacıyla e-PYS üzerinden Bakanlıkça veya ilgili idaresince belirlenen yönlendirmelere uymaları ve istenen her türlü veri girişini eksiksiz, doğru ve güncel olarak yapmaları gerekir. İstenen veri girişlerinin eksik veya hatalı yapıldığının anlaşılması halinde; eksiklik veya hata giderilinceye kadar, başvuru sahiplerine yönelik olarak ilgili idaresi tarafından gerekli görülen kısıtlamalar yapılabilir.

(3) Yapı ruhsatı eki proje ve hesapları hazırlayan ve inceleyenler e-PYS’ye kayıt olmak zorundadır. Kayıt sonrasında kullanıcı adı ve şifrenin muhafaza edilmesi, yetkisiz kişilere kullandırılmaması ve kullanıcıların tanımlanması işlemlerinden ilgili idareler ve e-PYS’de kayıtlı gerçek ve tüzel kişiler sorumludur.

(4) İdarelerin e-PYS’yi kullanmaları için Bakanlık ile ilgili idare arasında bir protokol düzenlenir. Düzenlenen protokolde idare adına e-PYS’de yer alan iş ve işlemleri yürütecek platform sorumluları idare tarafından belirlenir. Platform sorumlusu, e-PYS üzerinden idarenin diğer kullanıcılarını belirler, kaydeder ve yetkilendirir.

(5) e-PYS kullanıcısı gerçek ve tüzel kişiler, kendi bilgisayarlarında e-PYS’de kullanılmak üzere oluşturacakları bilgilerin güvenliğinden ve gizliliğinden sorumludur.

(6) Bu Yönetmelik kapsamındaki her türlü bildirim ve tebligat, tarafların beyan ettikleri tebligata elverişli elektronik posta adreslerine ve/veya iletişim numaralarına yapılabilir. İlgili mevzuatında aksi belirtilmediği müddetçe ayrıca yazılı bildirim yapılması şartı aranmaz.

(7) Bu Yönetmelik kapsamındaki işlemler için e-PYS dışında elektronik ortam kullanılamaz. İlgili kamu kurum ve kuruluşları ve idareler tarafından kullanılan yazılım platformlarında yapılan bu Yönetmelik kapsamındaki tüm işlemlerin, e-PYS’ye aktarılması ve e-PYS’de kayıt altına alınması zorunludur.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Son Hükümler

Yürürlük

MADDE 8- (1) Bu Yönetmelik 1/9/2028 tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 9- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür.

Duyurulur.

Kurum, Türkiye'de eşel mobil uygulamasının ekim ayına kadar tamamen kaldırılacak olmasının yanı sıra Orta Doğu'da devam eden çatışmalar nedeniyle küresel enerji fiyatlarında yaşanan belirsizliğin enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğunu ifade etti.

Enflasyon hedefinin üzerinde kalmaya devam ediyor

Türkiye'de yıllık enflasyon temmuz ayında yüzde 31,8 ile hazirandaki yüzde 32,1 seviyesinden geriledi. Böylece yıllık enflasyon üst üste ikinci ayda da yavaşlama kaydederken, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yıl sonu için öngördüğü yüzde 26 hedefinin üzerinde kalmayı sürdürdü.

Goldman Sachs, enflasyondaki gerilemeye rağmen enerji fiyatları ve döviz kuru kaynaklı risklerin para politikasında temkinli duruşun korunmasını gerektirdiğini vurguladı.

Yıl sonu tahminine yukarı yönlü risk

Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil, yayımladıkları notta yıl sonu için yüzde 29 enflasyon tahminlerini koruduklarını ancak bu tahmine yönelik yukarı yönlü risklerin arttığını belirtti.

Ekonomistler, "Yüksek enerji fiyatları ve Türk lirasındaki daha hızlı değer kaybından kaynaklanan riskler, faiz oranlarının daha uzun süre yüksek seviyelerde kalmasını gerektireceğine işaret ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

Çekirdek enflasyonda iyileşme sürüyor

Raporda, temmuz ayında hizmet enflasyonunda bozulma görülmesine karşın daha geniş kapsamlı çekirdek enflasyon göstergelerinde iyileşmenin devam ettiği ifade edildi.

Goldman Sachs, tüm çekirdek enflasyon göstergelerinin temmuz ayında temel enflasyonda genel bir iyileşmeye işaret ettiğini belirterek, üç aylık hareketli ortalama bazında çekirdek enflasyon ivmesinin yılın ilk çeyreğinde görülen seviyelere geri döndüğünü değerlendirdi.

Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.