ABD, Kanada ve Meksika’nın 16 şehrinde düzenlenecek turnuva, 11 Haziran 2026’da Meksika’daki Azteca Stadyumu’nda başlayacak.

Bir aydan fazla sürecek turnuva, Kanada’da Vancouver ve Toronto, Meksika’da Mexico City, Guadalajara ve Monterrey, ABD’de ise Atlanta, Boston, Dallas, Houston, Kansas City, Los Angeles, Miami, New York/New Jersey, Philadelphia, Seattle ve San Francisco’da gerçekleştirilecek.

Dünya Kupası, 19 Temmuz’da New York/New Jersey’de yapılacak final maçıyla sona erecek.

Küresel ekonomiye katkısı 40 milyar doları aşacak

İlk kez 48 takımın mücadele edeceği yeni formatla maç sayısı 104’e çıkarken, bu genişlemenin beraberinde devasa bir ekonomik hareketliliği de getirmesi bekleniyor.

FIFA ve Dünya Ticaret Örgütü işbirliğiyle hazırlanan rapora göre, 6,5 milyon kişinin katılması beklenen 2026 Dünya Kupası kapsamında yapılacak harcamaların 13,9 milyar doları bulması öngörülüyor. Turnuvanın küresel ekonomiye 80,1 milyar dolarlık bir brüt çıktı sağlaması, küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) ise 40,9 milyar dolarlık katkı sunması tahmin ediliyor.

Aynı zamanda organizasyonun 824 bin tam zamanlı istihdam oluşturması öngörülüyor.

ABD ekonomisine 30,5 milyar dolarlık katkı

Turnuvanın merkez üssü konumundaki ABD, 11 ev sahibi şehriyle bu ekonomik tablodan aslan payını almaya hazırlanıyor.

Ülke genelinde yapılacak 11,1 milyar dolarlık toplam harcamanın ekonomiye 30,5 milyar dolarlık bir katma değer olarak dönmesi bekleniyor. ABD genelinde 185 bin tam zamanlı iş imkanı yaratması beklenen turnuvanın, ülke ekonomisine 17,2 milyar dolar katkı sunması öngörülüyor. Vergi gelirleri açısından da oldukça cazip görünen organizasyonun, sadece ABD kamu maliyesine 3,4 milyar dolarlık doğrudan ve dolaylı vergi girişi sağlaması tahmin ediliyor.

Oxford Economics verilerine göre, Dünya Kupası için ABD’nin 1,24 milyon uluslararası ziyaretçiyi ağırlayacağı tahmin edilirken, bu ziyaretçilerin yaklaşık yüzde 60’ının sadece turnuva için gelecek yeni turistlerden oluşması öngörülüyor.

Ev sahibi şehirlerin ekonomilerini canlandıracak

Maçların oynanacağı kentler bu büyük organizasyona hazırlanırken, özellikle Los Angeles 8 maça ev sahipliği yaparak ekonomisine milyonlarca dolarlık girdi sağlamayı hedefliyor.

Ekonomik araştırma ve danışmanlık şirketi Micronomics tarafından hazırlanan rapora göre, Los Angeles’ta oynanacak maçların toplam ekonomik etkisinin 594 milyon doları bulacağı ve bu rakamın kentin 2022’de ev sahipliği yaptığı Super Bowl gibi bir diğer büyük organizasyonun ekonomik etkisini geride bırakacağı hesaplanıyor.

Şehirdeki otellerin 158,4 milyon dolar, restoran sektörünün ise 71,7 milyon dolarlık bir gelir elde etmesi öngörülüyor. New York ve Dallas gibi diğer ana merkezlerde de benzer bir ekonomik ivme bekleniyor.

Maç bileti ve otel fiyatları cep yakıyor

FIFA Dünya Kupası, fahiş bilet fiyatları ve el yakan konaklama maliyetleriyle futbolseverler için “lüks” bir etkinliğe dönüşüyor.

Turnuvanın maliyetinin dünyanın dört bir yanından gelmesi beklenen 6,5 milyon taraftar için de kişi başı binlerce doları bulması bekleniyor. Dünya Kupası için seyahat edecek bir yabancı turistin günlük ortalama harcamasının 416 dolar seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Ortalama 12 gün boyunca ev sahibi ülkelerde kalması beklenen taraftarların, kişi başı en az iki maça gideceği öngörülüyor.

Biletlerde “dinamik fiyatlandırma” modeli

Micronomics’e göre, Los Angeles gibi popüler lokasyonlarda normalde 227 dolar olan gecelik otel oda fiyatlarının, maç dönemlerinde yüzde 90 artışla 480 dolara kadar tırmanması bekleniyor. Ev sahibi şehirlerde rekor doluluk oranları öngörülürken, kısa süreli kiralama hizmetlerinde de envanter sıkıntısı yaşanabileceği değerlendiriliyor. FIFA’nın bu turnuvada devreye soktuğu “dinamik fiyatlandırma” modeli, bilet fiyatlarının talebe göre otomatik olarak artmasına neden oluyor.

Bilet fiyatları, kategorilerine ve maçın önemine göre geniş bir yelpazede değişiyor. Brezilya veya Arjantin gibi popüler takımların yer aldığı grup maçlarında en uygun biletler 700 dolardan başlarken, final maçı için birinci kategori bilet fiyatı 10 bin doları aşıyor.

Turnuva yaklaştıkça artan talep ve sınırlı kapasite nedeniyle ikincil piyasalarda bilet fiyatlarının rekor seviyelere ulaşabileceği uyarısı yapılıyor.

Sponsorluk gelirleri öne çıkıyor

FIFA Dünya Kupası, sponsorluk anlaşmaları bakımından da dünyanın en önemli organizasyonlarından biri olarak dikkati çekiyor.

Turnuva için ayrılan 16 küresel sponsorluk pozisyonlarının tamamı dolarken, sponsorluk programının henüz turnuva başlamadan bir spor organizasyonu için bugüne kadar kaydedilen en yüksek sponsorluk gelirini sağladığı ve FIFA tarihindeki en başarılı ticari program olduğu belirtiliyor.

Sponsorship Marketing Association’a göre 2026 FIFA Dünya Kupası’nın pazarlama ve sponsorluk sözleşmelerinin yaklaşık 2,5 ila 3 milyar dolar gelir sağlayacağı öngörülüyor. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan FIFA, turnuvadan elde edilen geliri 211 üye federasyon aracılığıyla dünya çapında futbolun gelişimine aktarıyor.

Sosyal etkinin de milyarlarca doları bulması bekleniyor

FIFA’nın “Değişim Teorisi” çerçevesinde hazırlanan raporlar, turnuvanın sosyal etkisinin parasal karşılığının ABD özelinde 6,88 milyar dolar olduğunu vurguluyor.

İlk yatırım maliyeti düşüldüğünde sosyal getirinin değerinin 5,17 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Spor katılımının artmasıyla toplum sağlığında iyileşme, suç oranlarında azalma ve gençlerin spora yönelmesi gibi kalemlerin organizasyonun bitişinden yıllar sonra bile hissedilecek bir miras bırakması bekleniyor.

Ayrıca, 104 maçın yaratacağı küresel medya etkisinin de ev sahibi şehirlerin turizm markalarını güçlendireceği ve turnuva sonrasındaki on yıllık süreçte milyarlarca dolarlık ek turist çekme potansiyeli taşıdığı aktarılıyor.

AA

Hammadde krizi kapıda...

Özellikle temel hammaddelerden sülfürik asitte ciddi bir kriz yaklaşırken, kükürt de ton başına 900 dolara yaklaştı. Çin'in sülfürik asit ihracatını durdurmaya hazırlanması ise başta Endonezya'daki nikel üretimi olmak üzere bakır, gübre ve diğer metal sektörlerinde üretim sıkıntılarını derinleştirdi. Krizin etkileri alüminyum ve helyum piyasalarında da hissedilirken, Londra Metal Borsası depolarındaki hızlı stok çıkışı piyasadaki endişeyi artırdı. Katar’daki üretim sorunları ve lojistik kısıtlar da yüksek teknoloji ve sağlık sektörleri için kritik olan helyum tedarikinde riskleri büyüttü.

"Sanayi üretimini kilitleyebilir"

Krizin savunma sanayinden enerji dönüşümüne kadar birçok alanda üretim ve maliyet baskısını artaracağını öngören Türkiye Madenciler Derneği (TMD) Başkanı Mehmet Yılmaz da "Hürmüz üzerinden gelen kükürt, demir cevheri ve grafit gibi girdilerde yaşanacak en küçük aksama bile tarımdan yüksek teknolojiye kadar üretimi kilitleyebilir" uyarısında bulundu.

Sürecin enerji güvenliğinin ötesine geçtiğini vurgulayan Yılmaz, "Bu tablo, küresel sanayi üretiminin her aşamasını etkileyen çok katmanlı bir hammadde krizine işaret ediyor" dedi.

Fiyatlarındaki her hareke ekonomik dengeyi etkiliyor

Alüminyum, grafit ve kükürt gibi girdilerin artık sıradan hammaddeler olarak değerlendirilemeyeceğini aktaran Yılmaz, "Bu girdiler, yeşil dönüşümden gıda güvenliğine kadar üretimin her aşamasında belirleyici rol oynuyor. Bu nedenle fiyatlarındaki her hareket, ülkelerin ekonomik dengelerini doğrudan etkiliyor." diye konuştu.

Yılmaz, S&P Global verilerine göre Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin küresel madencilik maliyetlerini ortalama yüzde 11,3 artırdığını belirterek, bu artışta navlun ve dizel fiyatlarındaki yükselişin etkili olduğunu söyledi.

"Türkiye için fırsat penceresi açılabilir"

Türkiye'de sanayi üretiminin büyük ölçüde ithal ara mallara dayandığını hatırlatan Yılmaz, şunları kaydetti:

"İthalatın yaklaşık yüzde 68'ini ara mallar oluşturuyor. Bu durum, Hürmüz Boğazı'ndaki aksamaların doğrudan üretim maliyetlerine ve sanayici üzerinde baskıya dönüşmesi anlamına geliyor. Ancak güvenli ve yakın tedarik arayışının arttığı bu dönemde Türkiye, maden potansiyeliyle öne çıkarak önemli bir fırsat penceresi yakalayabilir. Kriz uzarsa en büyük kırılma yatırım iştahında yaşanır, belirsizlik arttıkça yeni projelere finansman zorlaşır. Bu nedenle yerli maden arama ve üretim yatırımlarının hızla devreye alınması ekonomik bağımsızlık açısından kritik önem taşıyor."

AA

Ticari, zirai ve mesleki faaliyetinden dolayı gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri ile geliri sadece ücret, kira, menkul sermaye iradı veya diğer kazanç ve iratlardan oluşan mükellefler için beyanname dönemi sona erdi.

Milyonlarca mükellef, geçen yıl elde ettiği kazancı beyan etmek için GİB tarafından geliştirilen Hazır Beyan Sistemi'ni kullandı.

SMS bilgilendirmeleri, kamu spotları, eğitici ve yönlendirici videolar, çağrı merkezi hizmetleri ile rehberler gibi içerikler ve hizmetler sayesinde, hem beyan sayısında hem de vergi tutarında artış yaşandı.

Beyanname sayısında rekor kırıldı

Mart ayı boyunca devam eden beyan döneminde ticari, zirai ve serbest meslek kazancı yönünden gelir vergisi mükellefi olanlar tarafından 2 milyon 899 bin beyanname verildi. Beyanname sayısı geçen yıl 2 milyon 747 bin, 2024 yılında 2 milyon 604 bin olarak kayıtlara geçti.

Son üç yılda beyanname sayılarındaki artış dikkati çekti. Ticari, zirai ve serbest meslek kazancı elde edenler tarafından verilen beyanname sayısı üç yıllık dönemde yüzde 11 artarken beyan edilen matrah tutarı 2023 dönemi gelirleri için 270,4 milyar lira, 2024 dönemi gelirleri için 512,9 milyar ve 2025 gelirleri için 897,3 milyar liraya ulaştı. Böylece, son üç yıllık dönemde bu mükellefler tarafından beyan edilen toplam matrah tutarında yüzde 232 artış görüldü.

Hazır Beyan Sistemi üzerinden kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve irat türlerinden gelir elde eden 2 milyon 558 bin mükellef de beyanname verdi. Beyanname veren mükellefler tarafından 1 trilyon 458 milyar lira matrah beyan edilirken hesaplanan vergi tutarı da 446 milyar liraya çıktı. Buna göre, beyan edilen matrahta artış oranı geçen yıla kıyasla yüzde 70, bir önceki yıla göre yüzde 265 oldu. Hesaplanan vergi tutarındaki artış da geçen yıla göre yüzde 67, bir önceki yıla kıyasla yüzde 252 olarak belirlendi.

Geçen yıllarda gelir elde etmesine rağmen beyanname vermeyen mükelleflere yönelik çalışmalar neticesinde de yılbaşından bu yana, 2024 ve önceki yıllara ait 37 bin beyanname verildi.

GİB verilerine göre, 2024 yılında 4,4 milyon ve geçen yıl da yaklaşık 5 milyon beyanname verilirken bu yıl verilen toplam beyanname sayısı 2024 yılına kıyasla yüzde 24 artarak 5 milyon 457 bin ile rekor düzeye ulaştı. Beyan edilen toplam gelir vergisi matrahı 2023 yılında elde edilen gelirler için 669 milyar lira, 2024 yılında elde edilen gelirler için 1 trilyon 370 milyar lirayken bu yıl 2 trilyon 355 milyar liraya yükseldi. Hesaplanan vergi tutarı da 2023 yılı için 202 milyar lira ve 2024 yılı için 411 milyar lira olarak kayıtlara geçti. Bu tutar, geçen yıl elde edilen kazançlara yönelik olarak da üç yıllık dönemde yüzde 247 artış göstererek 702 milyar liraya çıktı.

Bu sonuçlar, üç yıllık dönemde mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunda artış olduğunu da gösterdi.

401 bin mükellef ilk kez beyanname verdi

2025 yılına ilişkin olarak 401 bin mükellef ilk kez kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlara ilişkin mükellefiyet tesis ettirerek beyanname verdi.

Gelir vergisi beyan dönemi sonrasında, Gelir İdaresi tarafından beyannamesini süresinde beyan edip ilk taksitini ödeyen mükelleflere teşekkür SMS'i gönderildi.

Başkanlık, 2025 yılında gelir elde eden ve yapılan hatırlatmalara rağmen beyanname vermeyenler başta olmak üzere elde ettikleri gelirleri beyan etmeyen ya da eksik beyanda bulunan mükellefleri tespit etmek üzere çalışmalara başladı. Bu mükelleflerin bilgileri, haklarında cezalı işlem yapılmak üzere vergi dairelerine gönderilecek.

Bu süreçte vergisini ödemek isteyen mükelleflerin, Dijital Vergi Dairesi (dijital.gib.gov.tr) veya Hazır Beyan Sistemi (hazirbeyan.gib.gov.tr) üzerinden pişmanlıkla beyanname verme, bu sistemler aracılığıyla banka ya da kredi kartıyla vergi ödeme imkanı da bulunuyor.

Gelir İdaresi personeline tebrik

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Başkanlığın kayıt dışı faaliyetlere ilişkin tespit ve denetim kapasitesini önemli ölçüde artırdığına işaret ederek, "2025 yılında elde ettikleri gelirlerini süresinde beyan etmeyen ya da eksik beyanda bulunan mükellefler, pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyanname verebilir. Vergi adaleti ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliği için gönüllü uyum büyük önem taşıyor. Pişmanlık hükümlerinden faydalanarak beyanname veren mükelleflere vergi ziyaı cezası kesilmiyor." dedi.

Bu süreçte gerek mükellef hizmetleri anlamında gerekse analiz ve saha çalışmalarıyla bu sonuçların alınmasında katkı sağlayan Gelir İdaresi personelini tebrik eden Şimşek, "Orta Vadeli Programı'mızın kararlı şekilde uygulanması sayesinde vergilemede adalet ve etkinliği artırırken son üç yıllık dönemde beyanname sayısı, vergi tahsilatı ve matrah tutarlarında rekor artışlara imza attık." ifadesini kullandı.

Dun & Bradstreet’in “Küresel İflas Raporu”na göre, 2025 yılında küresel ölçekte şirket iflasları yüzde 7 artarak yükselişini sürdürdü. Ancak bu oran, 2024 yılında kaydedilen yüzde 15’lik artışla kıyaslandığında belirgin bir yavaşlamaya işaret etti.

Rapor, 2025 yılında Türkiye’nin de içerisinde bulunduğu 45 ülkeden 28’inde (yüzde 62) bir önceki yıla kıyasla şirket iflaslarında artış yaşandığı, 17 ülkede ise düşüş yaşandığını ortaya koydu. Rapora göre, 2025 yılında Dun & Bradstreet tarafından incelenen 45 ülkede 627 bin 575 şirket iflas etti. 2025 yılının küresel ekonomi açısından belirgin bir normalleşme ve dengelenme sürecine işaret ettiğinin belirtildiği raporda, enerji ve gıda fiyatlarındaki gerileme, enflasyon baskılarının azalması ve önde gelen merkez bankalarının parasal gevşeme yönünde attığı adımların küresel ölçekte finansal koşulları görece iyileştirdiği vurgulandı.

Bu gelişmelerin 2025 yılında iflaslardaki artış hızını belirgin biçimde yavaşlattığına dikkat çekilen raporda, “Ancak iflas seviyeleri pandemi öncesi dönemin üzerinde kalmaya devam etmiştir” değerlendirmesine yer verildi.

Arjantin, yüzde 65 artışla şirket iflaslarında birinci sırada

Dun & Bradstreet, “2025 Küresel İflas Raporu”na göre, geçen yıl Arjantin, Yunanistan, Hong Kong, Suudi Arabistan ve İsviçre iflasların en fazla arttığı ülkeler oldu. Arjantin, 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla şirket iflaslarında yüzde 65 artışla rekor seviyede artışla incelenen, 45 ülke içerisinde birinci sırada yer aldı.

2025 yılında bir önceki yıla kıyasla şirket iflaslarında yüzde 49 artışla Yunanistan incelenen ülkeler içerisinde ikinci olurken, Hong Kong yüzde 45 ile üçüncü sırada yer aldı. Hong Kong’u, yüzde 44 ile Suudi Arabistan, yüzde 41’lik artışla İsviçre takip etti. 2024 yılında bir önceki yıla göre şirket iflaslarında yüzde 6 gibi sınırlı bir artışın yaşandığı ABD’de ise geçen yıl şirket iflaslarında yüzde 26 artış yaşandı.

Türkiye'de şirket iflasları yüzde 29 arttı

Rapor, Türkiye’de ise 2025 yılında şirket iflaslarında yüzde 29 artış yaşandığını gösterdi. CRIF İzleme Servisi tarafından, ticari sicil verileri ve Ticaret Sicil Gazetesi’ne yansıyan değişikliklerin detaylı incelenmesiyle oluşturulan analize göre, Türkiye’de geçen yıl toplamda 573 şirket iflas etti.

Türkiye’de iflaslardaki artışın; yüksek reel faiz ortamı, krediye erişimdeki zorluklar ve sıkı finansal koşulların özellikle KOBİ’ler üzerinde yarattığı baskıyı yansıttığı belirtildi.

İnşaat, perakende ve hizmet sektörlerinde iflas baskısı

Dun & Bradstreet’in, “2025 Küresel İflas Raporu”, iflas baskısının özellikle belirli sektörlerde yoğunlaştığını ortaya koydu. Raporda, inşaat, perakende, konaklama ve hizmet sektörlerinin yüksek faiz ve talep hassasiyeti nedeniyle birçok ülkede iflasların önemli bölümünü oluşturmaya devam ettiği belirtildi.

Raporda sektörel anlamda şu analize yer verildi: “Özellikle yüksek faiz oranlarının proje finansmanını zorlaştırması, maliyet enflasyonu ve talepteki yavaşlama, inşaat sektörü şirketlerinin bilançoları üzerinde ciddi baskı yaratıyor.

Perakende ile konaklama ve hizmet sektörlerinde ise tüketici talebindeki dalgalanma, artan operasyonel maliyetler ve sınırlı fiyatlama gücü başlıca risk unsurları arasında yer alıyor.

Bazı büyük ekonomilerde ise üretim ve hizmet sektörleri de talep zayıflığı ve maliyet baskıları nedeniyle risk altında kalmayı sürdürüyor.”

“İflaslarda artış yavaşlıyor ancak riskler sürüyor”

Dun & Bradstreet COO’su Julian Prower, Küresel İflas Raporu’na yazdığı önsözde, 2025 yılının, Covid döneminde sağlanan acil desteklerin geri çekilmesinin ardından şirket iflaslarında iki yıl boyunca yaşanan hızlı artışın ardından önemli bir dönüm noktası olduğuna dikkat çekti.

Prower şu değerlendirmeyi yaptı: “Birçok ekonomide iflas seviyeleri pandemi öncesi dönemin üzerinde kalmaya devam etse de, toplam iflas artış hızında belirgin bir yavaşlama görüldü. Yıl boyunca, para politikalarının sıkı ancak öngörülebilir şekilde devam etmesi, enflasyonun daha yönetilebilir seviyelere gerilemesi ve finansman beklentilerinin daha düzenli bir şekilde şekillenmesiyle birlikte birçok pazarda daha net bir istikrar hissi oluştu.

Dun & Bradstreet tarafından izlenen 45 ülkede, 2025 yılında iflas başvuruları yüzde 7 arttı. Bu oran 2024 yılında yüzde 15 seviyesindeydi. İflas artışı yaşayan ekonomilerin oranı ise yüzde 69’dan yüzde 62’ye gerileyerek iflas ivmesindeki genel yavaşlamaya işaret etti.”

Küresel iş ortamının dalgalı yapısını koruduğuna da dikkat çeken Prower, jeopolitik gelişmeler, ticaret modellerindeki değişim, döviz piyasalarındaki oynaklık ve politika belirsizliklerinin, şirketlerin finansal risk yönetimini şekillendirmeye devam edeceğini vurguladı.

Prower şirketlere yönelik önerilerini ise şöyle sıraladı: “Bu ortamda şirketlerin; müşterilerini, tedarikçilerini ve iş ortaklarını ortaya çıkabilecek stres sinyalleri açısından sürekli izlemek için yapay zekâ destekli, gerçek zamanlı veri ve içgörü araçlarından yararlanması gerekiyor. Kredi risklerinin, güvenilir ve temiz verilerle düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi; şirketleri koruyacak sağlıklı finansal risk kararlarının alınması açısından önem taşıyor.

Ayrıca iş ortaklarını çeşitlendirmek ve makroekonomik ile jeopolitik senaryolara yönelik alternatif planlar oluşturmak, şirketlerin dayanıklılığını önemli ölçüde artırabilir. En önemlisi ise karar alma süreçlerinin, piyasa algısı ya da kısa vadeli dalgalanmalardan değil; veri temelli içgörülerden beslenmesi gerekiyor.”

“2026’da iflas riskleri artabilir”

Dun & Bradstreet Baş Ekonomisti Dr. Arun Singh ise 2025 yılında küresel ekonomik koşulların, birkaç yıl süren dalgalanmanın ardından kademeli bir istikrar dönemine işaret ettiğini belirtti.

2025 yılında iflas hızında bir önceki yıla göre belirgin bir yavaşlama yaşandığını vurgulayan Singh şu değerlendirmede bulundu: “İflas hızındaki bu gerileme, daha destekleyici bir makroekonomik görünümle aynı döneme denk geldi. Enerji ve gıda fiyatlarının düşmesiyle birlikte birçok büyük ekonomide enflasyon geriledi ve önceki enflasyon döneminde biriken girdi maliyeti baskıları hafifledi. Bu olumlu maliyet dinamikleri, para politikasında geniş çaplı bir yön değişimiyle aynı döneme denk geldi. Finansal koşullardaki iyileşme, likiditeyi destekledi, kredi yükünü hafifletti ve iflas faaliyetlerinin bir önceki yıldaki sert artışa kıyasla daha ılımlı seyretmesine katkı sağladı. Ayrıca küresel ticaret ortamı da politika kaynaklı geçici bir canlanma yaşadı. ABD’de ithalat tarifelerinin artırılacağı beklentisiyle şirketler sevkiyatlarını hızlandırdı. Ticaret akışlarının öne çekilmesi ve hedef odaklı ticaret anlaşmalarının imzalanması, küresel ekonomik faaliyetlere kısa vadeli destek sağladı ve ekonomiyi tarife belirsizliğinin anlık etkilerine karşı kısmen korudu.”

2026 yılında risk dengesinin şirket iflaslarının yeniden artabileceğine işaret ettiğini belirten Singh, ticaret politikalarına ilişkin belirsizliklerin, Nisan 2025’teki zirvesinden gerilemiş olsa da, 2026 başı itibarıyla hâlâ Kovid döneminin üzerindeki seviyelerini koruduğunu vurguladı.

Singh, bu durumun, iş dünyasının beklentilerini, yatırım planlarını ve şirketlerin uzun vadeli sermaye harcamalarına yönelik iştahını olumsuz etkilemeye devam edeceğine dikkat çekti.

Jeopolitik gerilimlerin yükselmesi veya mevcut çatışmaların derinleşmesinin ticaret yollarını aksatabileceğini, emtia piyasalarında dalgalanmaya yol açabileceğini ve tedarik zinciri istikrarını bozabileceğini belirten Singh, “Böyle bir ortamda, özellikle kısa vadeli finansmana bağımlı ve borçluluk seviyesi yüksek şirketlerin refinansman baskısıyla karşı karşıya kalması, finansal sıkıntı riskini artırabilir” uyarısında bulundu.

Bloomberg HT

Milyonlarca mükellef, geçen yıl elde ettiği kazancı beyan etmek için GİB tarafından geliştirilen Hazır Beyan Sistemi'ni kullandı.

SMS bilgilendirmeleri, kamu spotları, eğitici ve yönlendirici videolar, çağrı merkezi hizmetleri ile rehberler gibi içerikler ve hizmetler sayesinde, hem beyan sayısında hem de vergi tutarında artış yaşandı.

Beyanname sayısında rekor kırıldı

Mart ayı boyunca devam eden beyan döneminde ticari, zirai ve serbest meslek kazancı yönünden gelir vergisi mükellefi olanlar tarafından 2 milyon 899 bin beyanname verildi. Beyanname sayısı geçen yıl 2 milyon 747 bin, 2024 yılında 2 milyon 604 bin olarak kayıtlara geçti.

Son üç yılda beyanname sayılarındaki artış dikkati çekti. Ticari, zirai ve serbest meslek kazancı elde edenler tarafından verilen beyanname sayısı üç yıllık dönemde yüzde 11 artarken beyan edilen matrah tutarı 2023 dönemi gelirleri için 270,4 milyar lira, 2024 dönemi gelirleri için 512,9 milyar ve 2025 gelirleri için 897,3 milyar liraya ulaştı. Böylece, son üç yıllık dönemde bu mükellefler tarafından beyan edilen toplam matrah tutarında yüzde 232 artış görüldü.

Hazır Beyan Sistemi üzerinden kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve irat türlerinden gelir elde eden 2 milyon 558 bin mükellef de beyanname verdi. Beyanname veren mükellefler tarafından 1 trilyon 458 milyar lira matrah beyan edilirken hesaplanan vergi tutarı da 446 milyar liraya çıktı. Buna göre, beyan edilen matrahta artış oranı geçen yıla kıyasla yüzde 70, bir önceki yıla göre yüzde 265 oldu. Hesaplanan vergi tutarındaki artış da geçen yıla göre yüzde 67, bir önceki yıla kıyasla yüzde 252 olarak belirlendi.

Geçen yıllarda gelir elde etmesine rağmen beyanname vermeyen mükelleflere yönelik çalışmalar neticesinde de yılbaşından bu yana, 2024 ve önceki yıllara ait 37 bin beyanname verildi.

GİB verilerine göre, 2024 yılında 4,4 milyon ve geçen yıl da yaklaşık 5 milyon beyanname verilirken bu yıl verilen toplam beyanname sayısı 2024 yılına kıyasla yüzde 24 artarak 5 milyon 457 bin ile rekor düzeye ulaştı. Beyan edilen toplam gelir vergisi matrahı 2023 yılında elde edilen gelirler için 669 milyar lira, 2024 yılında elde edilen gelirler için 1 trilyon 370 milyar lirayken bu yıl 2 trilyon 355 milyar liraya yükseldi. Hesaplanan vergi tutarı da 2023 yılı için 202 milyar lira ve 2024 yılı için 411 milyar lira olarak kayıtlara geçti. Bu tutar, geçen yıl elde edilen kazançlara yönelik olarak da üç yıllık dönemde yüzde 247 artış göstererek 702 milyar liraya çıktı.

Bu sonuçlar, üç yıllık dönemde mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunda artış olduğunu da gösterdi.

401 bin mükellef ilk kez beyanname verdi

2025 yılına ilişkin olarak 401 bin mükellef ilk kez kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlara ilişkin mükellefiyet tesis ettirerek beyanname verdi.

Gelir vergisi beyan dönemi sonrasında, Gelir İdaresi tarafından beyannamesini süresinde beyan edip ilk taksitini ödeyen mükelleflere teşekkür SMS'i gönderildi.

Başkanlık, 2025 yılında gelir elde eden ve yapılan hatırlatmalara rağmen beyanname vermeyenler başta olmak üzere elde ettikleri gelirleri beyan etmeyen ya da eksik beyanda bulunan mükellefleri tespit etmek üzere çalışmalara başladı. Bu mükelleflerin bilgileri, haklarında cezalı işlem yapılmak üzere vergi dairelerine gönderilecek.

Bu süreçte vergisini ödemek isteyen mükelleflerin, Dijital Vergi Dairesi (dijital.gib.gov.tr) veya Hazır Beyan Sistemi (hazirbeyan.gib.gov.tr) üzerinden pişmanlıkla beyanname verme, bu sistemler aracılığıyla banka ya da kredi kartıyla vergi ödeme imkanı da bulunuyor.

Gelir İdaresi personeline tebrik

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Başkanlığın kayıt dışı faaliyetlere ilişkin tespit ve denetim kapasitesini önemli ölçüde artırdığına işaret ederek, "2025 yılında elde ettikleri gelirlerini süresinde beyan etmeyen ya da eksik beyanda bulunan mükellefler, pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyanname verebilir. Vergi adaleti ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliği için gönüllü uyum büyük önem taşıyor. Pişmanlık hükümlerinden faydalanarak beyanname veren mükelleflere vergi ziyaı cezası kesilmiyor." dedi.

Bu süreçte gerek mükellef hizmetleri anlamında gerekse analiz ve saha çalışmalarıyla bu sonuçların alınmasında katkı sağlayan Gelir İdaresi personelini tebrik eden Şimşek, "Orta Vadeli Programı'mızın kararlı şekilde uygulanması sayesinde vergilemede adalet ve etkinliği artırırken son üç yıllık dönemde beyanname sayısı, vergi tahsilatı ve matrah tutarlarında rekor artışlara imza attık." ifadesini kullandı.

T.C.
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

Merkez ve Taşra Teşkilatına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına

Motorine yeniden zam beklentisi

Geçen haftaki verilere göre, bu gece yarısından itibaren motorin fiyatlarında 4 lira 35 kuruşluk bir indirim yapılması bekleniyor. Sektör kaynakları ise uluslararası piyasalardaki dalgalı seyrin sürmesi halinde çarşamba gününden itibaren motorine yeniden zam gelebileceğini söyledi.

İşte il il güncel benzin ve motorin fiyatları

İstanbul Avrupa yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 62.63 TL

Motorin litre fiyatı: 76.56 TL

LPG litre fiyatı: 34.99 TL

İstanbul Anadolu yakası akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 62.49 TL

Motorin litre fiyatı: 76.42 TL

LPG litre fiyatı: 34.39 TL

Ankara akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.61 TL

Motorin litre fiyatı: 77.69 TL

LPG litre fiyatı: 34.87 TL

İzmir akaryakıt fiyatları

Benzin litre fiyatı: 63.88 TL

Motorin litre fiyatı: 77.97 TL

LPG litre fiyatı: 34.79 TL

Ekonomim

DW'den Cathrin Schaer "Savaş Dubai rüyasını gerçekten bitirdi mi?" sorusunu analiz etti...

ABD merkezli New Yorker dergisi "Dubai'nin sarsılan güvenli liman itibarı" başlığını atarken New York Times gazetesinden bir yazar da "Bu Dubai'nin sonu olabilir mi" sorusunu soruyor.

Britanya merkezli Daily Mail ise Dubai'nin güneşli havasında göz alıcı bir hayat süren influencerların şehri terk etmek zorunda kalmasından keyif duydu. Gazete "Dubai göçü" ve "influencerların çöken hayalleri" hakkında onlarca haber yayınladı.

"Rüyanın bitişi" sürecinin bir parçası da İran saldırıları sonrası şehirde meydana gelen hasarlara dair sosyal medyada fotoğraf veya video paylaşan influencerların gözaltına alınması oldu.

"Detained in Dubai" adlı hukuki yardım kuruluşunun aktardığına göre aralarında Avrupalıların da bulunduğu 100'den fazla kişi BAE yetkilileri tarafından siber suç ve ulusal güvenlik yasaları kapsamında gözaltına alındı.

Bu kişiler, suçlu bulundukları taktirde yüklü miktarda para cezaları veya ağır hapis cezalarına çarptırılabilir.

BAE Savunma Bakanlığı'nın aktardığına göre İran, savaşın başlangıcından bu yana ülkeye 2 bin 200'den fazla dron ve 500'den fazla füze saldırısı düzenledi. Bu saldırılardan bazıları Dubai Uluslararası Havalimanı'nı bazıları da otelleri ve yerleşim yerlerini vurdu.

Bununla birlikte BAE yetkilileri Dubai'de yaşamın normal ve güvenli şekilde devam ettiği izlenimini sürdürmeye çalıştı. İşletmelerden açık kalmaları ve her zamanki gibi faaliyet göstermeleri istenirken yetkilier de alışveriş merkezlerini gezdi.

Bazı BAE medya kuruluşları ve önde gelen sosyal medya hesapları da "hayatın normal seyirde devam ettiğine ve Duba'inin hâlâ güvenli olduğunu" iddia eden bu söylemi destekledi.

Peki kim haklı?

Şüphesiz savaş Dubai'ye ciddi ekonomik zarar verdi. BAE'nin petrolünün büyük kısmı Abu Dabi Emirliği'nde. Bundan dolayı Dubai gelirini turizm, finansal hizmetler, teknoloji, gayrimenkul ve lojistik gibi petrol dışı faaliyetlerden elde ediyor.

Dubai'nin nüfusu yaklaşık 3,8 milyon ancak bu sayının sadece yaklaşık yüzde 10'u yerli BAE vatandaşı. Yerleşimci, yatırımcı veya turist olarak gelen göçmenlerin akışı, nüfus artışıyla birlikte mal ve hizmetlere olan talebin de artmasıyla Dubai'nin ekonomik büyümesini tetikledi.

Washington merkezli bir düşünce kuruluşu olan Arap Körfez Devletleri Enstitüsü'nün 2021 tarihli bir analizinde, "BAE'deki yabancı uyruklu nüfus, ülke içindeki ekonomik gelişme eğilimlerinin merkezinde yer almaktadır" deniyor. Bu nedenle yabancı uyrukluların ülkeden ayrılmasının ekonomide çok büyük bir etki yaratması muhtemel.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırılarıyla başlayan savaş sonrası ülkeyi geçici veya kalıcı terk eden yabancıların sayısı henüz bilinmiyor. Haberlere göre bu sayı on binleri buluyor.

Turizm akışı da önemli ölçüde azaldı. Turizm işletmeleriyle yapılan görüşmeler, ziyaretçi sayısında yaklaşık yüzde 80'e varan düşüşler olduğunu ortaya koyuyor. İngiltere merkezli Arabian Gulf Business Insight dergisi, Mart ayında Dubai'deki otel doluluk oranlarının önemli ölçüde düştüğünü belirtiyor.

Diğer alanlarda da kayıplar oldu. Dubai Borsası'nın kıyaslama endeksi savaş süresince yüzde 16 değer kaybetti. Finans hizmetleri sektöründeki yöneticiler, çalışanlarından evden çalışmasını istedi; hatta bazıları çalışanlarını tahliye etti. Emlak fiyatları rekor seviyelerden düştü ve piyasa gözlemcileri, alıcıların planladıkları alımlardan vazgeçtiğini belirtti.

Uzmanlar iyimser

Öte yandan hükümet kriz için son iki haftada yaklaşık 272 milyon dolar tutarında bir önlem paketi hazırladı. Bu paket, otel satış ücretleri ve turizm vergileri dahil olmak üzere resmi harçların ödenmesi için üç aylık ek süre tanıyor.

BAE yetkilileri ayrıca savaş sona erdiğinde turizmi canlandırmaya yönelik planlara da finansman sağlıyor.

İngiltere merkezli Financial Times gazetesi, hükümetin ülkeden ayrılan yabancıları geri dönmeye ikna etmek amacıyla yabancılar için vergi statüsü ve ikamet kurallarını esnetmeyi planladığını yazdı.

Arap Körfez Devletleri Enstitüsü'nden misafir araştırmacı Robert Mogielnicki'ye göre "finansal açıdan bakıldığında Dubai'nin sonu henüz gelmedi."

DW'ye konuşan Mogielnicki, şunları söylüyor:

"Dubai'nin ağır darbe alan ekonomisinin normale yaklaşabilmesi için büyük bir toparlanma gerekecek. Birçok gözlemci, Emirlik'in dayanıklılığı konusunda iyimser olmaya devam ediyor. Bölgenin çatışma sonrası siyasi ekonomisine iyi uyum sağlamış bir Dubai gayet de olası görünüyor."

ABD'deki Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi'nde kıdemli araştırma görevlisi olan Karen Young da bu görüşe katılıyor:

"Genel görüşüm Dubai'nin toparlanabileceği yönünde. Her zaman bölgesel bir merkez olmaya devam edecek. Dubai, ekonomik özgürlük ve lüksün yanı sıra bölgedeki pek çok kişinin kendi ülkelerinde deneyimleyemediği güvenilir devlet hizmetleri ile hukuk ve ticari faaliyetlerin istikrarlı işleyişini temsil ediyor."

BAE'deki Alman şirketlerine destek veren Alman-BAE Sanayi ve Ticaret Ortak Konseyi Başkanı Martin Henkelmann, "Benim değerlendirmeme göre, BAE'nin temel güçlü yönleri hâlâ geçerliliğini koruyor" diyor.

Henkelmann'a göre BAE mevcut koşullara rağmen hızlı bir şekilde toparlanmak için elverişli konumda.

"Dubai rüyası" bitmedi, askıda

Savaş döneminde BAE'den gelen ilk ekonomik göstergeler de bu görüşleri destekliyor. ABD merkezli finansal veri ve analiz şirketi S&P Global, BAE için Mart ayı satın alma yöneticileri endeksini (PMI) yayınladı. Bu endekste, şirketlerdeki satın alma yöneticilerine siparişler ve üretim konusundaki beklentileri soruluyor.

Dubai'nin PMI endeksi Şubat ayındaki 54,6 seviyesinden Mart ayında 53,2'ye geriledi. Ancak 50'nin üzerindeki bir PMI endeksi yine de bir artış olduğunu gösteriyor.

S&P Global'in kıdemli ekonomisti David Owen yaptığı açıklamada, "BAE'nin petrol dışı özel sektörü, savaşın etkileriyle sarsıldı. Bununla birlikte, birçok şirket için sipariş defterleri dayanıklılığını korudu ve üretim arttı" diyor.

Bunun dışında Dubai için somut olmayan itibar ve duygusal kayıpları da oldu. Alevler içinde yanan otel görüntüleri, tutuklanan influencerlara dair haberler gibi. Bu kayıpları telafi etmek çok daha zor olabilir.

Financial Times, "Yıllar boyunca BAE'nin markası -özellikle Dubai'nin markası- tehlikeli bir bölgede bir istikrar adası olduğu iddiasıyla destekleniyordu" diye yazdı.

Bu nedenle yüksek gelirli kişilerin ve lüksü seven influencerların, özellikle başka seçenekleri varsa aynı sayılarda geri dönüp dönmeyeceği belirsiz.

Mogielnicki, "hükümetin yabancıları geri getirmek için güçlü teşvikler sunacağını düşündüğünü ve bunun da Dubai için sürekli devam eden bir strateji olacağını" söylüyor.

Ekonomim

Analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.900 ve 13.800 puanın destek, 14.000 ve 14.100 puanın ise direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 2,81 değer kazanarak 14.073,79 puandan tamamlamıştı.

Küresel piyasalar tedirgin

Küresel piyasalar, ABD-İran görüşmelerinden gelen olumsuz haberlerle haftaya negatif bir seyirle başladı. Orta Doğu'da gerilimlerin sonlanabileceğine yönelik umutlar, görüşmelerden elde edilen ilk sonuçlarla yerini tedirginliğe bıraktı.

Pakistan'da yürütülen müzakere sürecinde taraflar Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda restleşirken ABD Başkanı Donald Trump, donanmalarının boğazı kullanmaya çalışan tüm gemiler için abluka sürecini başlatacağını bildirdi. Bu açıklama, ateşkes sonrası çatışmaların yeniden alevlenebileceği yönündeki korkuları körükledi.

Taraflardan gelen açıklamalar tansiyonun kısa vadede kolay kolay düşmeyeceğine işaret ederken, Trump'ın Hürmüz Boğazı'na yönelik sert söylemleri risk algısını yeniden yukarı taşıdı.

Analistler, bu aşamada piyasalarda yönü belirleyecek temel unsurun, diplomatik cepheden gelecek haber akışıyla birlikte petrol fiyatlarının seyri olacağını ifade etti.

Ekonomim

Dünya

Küresel enflasyon endişeleri

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, Brent petrol fiyatını kısa sürede yüzde 9,5 artırarak 105 dolara taşıdı. Enerji maliyetlerindeki bu sert yükseliş, küresel enflasyon endişelerini yeniden alevlendirdi. Bu durum, stagflasyon korkularını tetiklerken yatırımcıların daha temkinli hareket etmesine yol açtı.

Kritik eşik 70 bin dolar

Uzmanlara göre Bitcoin’de en önemli destek seviyesi 70 bin dolar olarak öne çıkıyor. Bu seviyenin altına inilmesi halinde fiyatın 67 bin dolara kadar gerileyebileceği belirtiliyor. Öte yandan haftalık kapanışın 71 bin doların üzerinde gerçekleşmesi durumunda yeniden 73-74 bin dolar bandına doğru bir hareket mümkün olabilir.

Faiz beklentileri değişti, baskı arttı

ABD Merkez Bankası’nın (Fed) kısa vadede faiz indirimi yapma ihtimali büyük ölçüde ortadan kalktı. Artan enerji fiyatlarının enflasyonu yukarı çekmesi, faizlerin yüksek kalacağı beklentisini güçlendirdi. Bu durum, Bitcoin gibi riskli varlıklar üzerinde baskı oluşturuyor.

Kripto piyasasında umut veren gelişme

Tüm bu olumsuz tabloya rağmen, kurumsal yatırımcıların ilgisinin sürdüğü görülüyor. ETF girişlerinin pozitif seyretmesi, piyasanın tamamen zayıflamadığına işaret ediyor. Ayrıca ABD’de düzenlenecek CLARITY Act toplantısının, kripto piyasasına yönelik olumlu düzenleyici sinyaller üretmesi halinde fiyatlar üzerinde destekleyici etkisi olabileceği ifade ediliyor.

Yön ne olacak?

Uzmanlar Bitcoin için üç farklı senaryoya dikkat çekiyor. Jeopolitik gerilimin azalması ve petrol fiyatlarının düşmesi halinde yükseliş trendi yeniden başlayabilir. Mevcut durumda ise fiyatların 70-74 bin dolar bandında yatay hareket etmesi bekleniyor. Ancak 70 bin doların altına sarkılması halinde satış baskısının derinleşebileceği uyarısı yapılıyor.

Taşkın Su-Dünya

Özellikle hibrit dönemde beyanname kontrolleri yapılırken ROFM taksitlerinin sistematik biçimde izlenmesi, mükellef lehine tanınan hakkın korunması bakımından önemli bir vergi güvenliği unsurudur.

Önceki yazımızda, 2023 enflasyon düzeltmesi kaynaklı geçmiş yıl kârlarının dağıtımında ortaya çıkan vergisel riskleri ve kaynak ayrıştırmasının önemini ele almıştık. Bu yazıda ise enflasyon düzeltmesinin devam eden etkilerinden biri olan reel olmayan finansman maliyeti (ROFM) uygulamasının beyanname indirimi boyutunu inceliyoruz.

Enflasyon düzeltmesinin devam eden etkilerinden biri de, uygulamada çoğu zaman gözden kaçan reel olmayan finansman maliyeti (ROFM) kalemidir. 555 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği’nin 14’üncü maddesi uyarınca, 2023 yıl sonu enflasyon düzeltmesi yapılırken bazı parasal olmayan varlıkların maliyetine eklenmiş bulunan finansman giderleri içindeki reel olmayan finansman maliyeti ayrıştırılmış ve ilgili varlığın maliyet/alış bedelinden düşülmek suretiyle enflasyon düzeltmesine esas tutar belirlenmiştir. Bu yaklaşımın temelinde, finansman giderinin bir kısmının enflasyonun anapara üzerindeki aşındırıcı etkisini telafi eden unsur niteliğinde olması; enflasyon düzeltmesi uygulamasında ise yalnızca finansman giderinin reel kısmının dikkate alınması gerektiği anlayışı yer almaktadır.

Bu yönüyle ROFM uygulaması, maliyetlerine finansman gideri yansıtılmış olabilecek stoklar, maddi duran varlıklar, mali duran varlıklar ve özel tükenmeye tabi varlıklar bakımından özel önem taşımaktadır. Nitekim 555 Sıra No.lu Tebliğ’in 40’ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında, 2023 hesap dönemi sonu düzeltmesiyle sınırlı olmak üzere, amortisman süresi sona ermemiş iktisadi kıymetlerin maliyet/alış bedelinden düşülen ROFM’nin henüz amortisman yoluyla itfa edilmemiş kısmının, 2024 ve izleyen hesap dönemlerinde beş yılda eşit taksitlerle dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınabileceği hüküm altına alınmıştır.

Enflasyon düzeltmesinin ertelenmesi ROFM uygulamasını ortadan kaldırmaz

Aynı düzenlemede, ROFM tutarlarının bilançoda ayrı bir hesapta izlenmemesi nedeniyle bu uygulamanın mukayyet değerler üzerinden takip edileceği ve sonuç etkisinin beyannamede indirim yoluyla dikkate alınacağı da açıkça ortaya konulmuştur. Başka bir ifadeyle, ROFM’ye ilişkin 1/5’lik giderleştirme etkisi çoğu durumda muhasebe kayıtlarından değil, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde yapılan indirim düzeltmeleriyle sonuç doğurmaktadır. Öte yandan, ilgili iktisadi kıymetin 01 01 2024 tarihinden sonra elden çıkarılması halinde, ROFM’nin itfa edilmemiş kalan kısmının satışın gerçekleştiği yılda tek seferde gider yazılması da mümkündür.

Burada özellikle altı çizilmesi gereken husus, enflasyon düzeltmesinin ertelenmiş olmasının ROFM uygulamasını ortadan kaldırmadığıdır. 2023 yıl sonu düzeltmesinde ROFM ayrıştırması yapmış işletmeler bakımından, bu tutarın kendiliğinden bilanço hesaplarında sonuç doğurması söz konusu değildir; mükellef lehine öngörülen bu hak ancak beyannamede indirim olarak dikkate alınmak suretiyle kullanılabilir. Dolayısıyla 2025, 2026, 2027 ve 2028 yıllarına ilişkin beyannamelerde (kalan süre durumuna göre ilgili dönemlerde) ROFM’nin 1/5’lik kısmının indirim konusu yapılması unutulmamalıdır.

Riskin azaltılması için en sağlıklı yöntem

Bu düzenleme mükellef lehine açık bir imkân niteliğindedir. Ancak uygulamada çoğu zaman gözden kaçtığı için, kullanılmayan indirim hakkı fiilen idare lehine bir sonuca dönüşebilmektedir. Bu riskin azaltılması bakımından en sağlıklı yöntem, kıymet bazında ROFM tutarını, kullanılan taksit sayısını, kalan tutarı ve varsa elden çıkarma tarihini gösteren bir takip tablosunun beyanname kontrol dosyasında düzenli olarak tutulmasıdır. Böylece hem dönemler itibarıyla indirim hakkının takibi kolaylaşacak, hem de olası bir vergi incelemesinde izah edilebilirlik güçlenecektir.

Sonuç olarak, ROFM uygulaması enflasyon düzeltmesinin sona eren değil, izleyen yıllara taşan etkilerinden biridir. Özellikle hibrit dönemde beyanname kontrolleri yapılırken ROFM taksitlerinin sistematik biçimde izlenmesi, mükellef lehine tanınan hakkın korunması bakımından önemli bir vergi güvenliği unsurudur.

Sonraki yazıda, Amortismana tabi olmayan kıymetlerin zararına satışında ortaya çıkan KKEG riskini ve düzeltilmiş değerlerin satış kararına etkisini inceleyeceğiz.

Ancak Berkshire Hathaway'in yönetimini 1 Ocak'ta Greg Abel'e devreden Warren Buffett, CNBC'ye verdiği bir röportajda, bunun heyecanlandıracak ya da endişe yaratacak bir şey olmadığını söyledi.

Emekliliğine rağmen her gün ofise gelmeye devam ediyor

95 yaşındaki "Omaha Kahini"görevi devretmesine rağmen, her gün ofise gelmeye ve yatırım kararlarında aktif rol almaya devam ettiğini açıklarken "Greg'in yanlış olduğunu düşündüğü hiçbir yatırımı yapmam" diye konuştu.

Yakın zamanda "küçük bir alım" yaptığını da açıklayan Buffett, detayına ilişkin bilgi vermedi. Berkshire'ın 2025 sonu itibariyle 370 milyar dolardan fazla nakit ve ABD hazine tahvili varlığı göz önüne alındığında, bu gizemli alım yatırımcılar arasında spekülasyonlara yol açarken şirket geçtiğimiz günlerde de 17 milyar dolarlık hazine bonosu satın aldı.

Neden nakit rezerv?

Nakit tutmayı sevmemesine rağmen, belli bir miktarın hava kadar gerekli olduğunu belirten Buffett, "Oksijene ihtiyacınız var, dört-beş dakika oksijensiz kalırsanız bunu öğrenirsiniz. Nakit de böyledir. Bu yüzden her zaman elinizin altında olması gerekir, asla ne olacağını bilemezsiniz" diye konuştu.

Piyasalardaki oynaklığı tarihsel bağlamda değerlendiren efsanevi yatırımcı "Göreve geldiğimden beri borsalar üç kez yüzde 50'den fazla düşüş yaşadı" dedi, mevcut düşüşü gölgede bırakan çöküşlere işaret etti.

Hızlı ve büyük portföy değişikliğine dikkat

Buffet'a göre, son zirvesinden birkaç puan daha düşük olan bir piyasa, Berkshire'ın yatırım hesaplamalarını temelden değiştirmiyor. "Bizim amacımız yüzde beş ya da altı kar elde etmek değil" diyen Buffet, kısa vadeli fiyat hareketlerine odaklanan bireysel yatırımcılardan ayrılırken, özellikle bugünlerde portföyünde hızlı ve büyük değişiklikler yapmaya eğilimli yatırımcılar için önemli bir çerçeve sunuyor.

1987’deki 'Kara Pazartesi’yi, 2000 dot-com çöküşünü, 2008 finans krizini ve COVID piyasa düşüşünü gören Warren Buffett'a göre değerlemeler olağanüstü uzun vadeli fırsatlar sunacak kadar düşmedikçe, sabırlı kalmak çoğu zaman aceleyle harekete geçmekten daha doğru.

Düzenli yatırıma devam

Berkshire Hathaway’in 2013 hissedar mektubunda da Buffet, zaman zaman ciddi sarsıntılar yaşansa da bireysel yatırımcılara, düşük maliyetli bir S&P 500 endeks fonuna düzenli yatırım yapmalarını ve "iyi günde de kötü günde de, özellikle kötü günlerde alım yapmayı sürdürmelerini" önermişti.

Efsanevi yatırımcı, yatırım maliyetlerine de dikkat çekerek, "Eğer getiriler yüzde 7-8 arası olacaksa ve siz yüzde 1 oranında ücret ödüyorsanız, bu emeklilikte ne kadar paranız olacağı konusunda çok büyük bir fark yaratır" diye konuştu.

Şeyda Karaca-Dünya

Anayasa Mahkemesi buna dayanak olan düzenlemeyi, 15.01.2026 tarih ve E.2025/94, K.2026/11 sayılı kararıyla iptal etti; ancak hükmün dokuz ay daha yürürlükte kalmasına karar verdi.

Bu geçiş sürecinde elektronik tebligat adreslerinin düzenli takibi, sürelere bağlı hak kayıplarının önlenmesi bakımından önemini korumaktadır.

Bu çerçevede, elektronik tebligat sistemine ilişkin bugüne kadar yaşanan gelişmelerin ve yargı mercilerinin konuya yaklaşımının ana hatlarıyla değerlendirilmesi gerekmektedir.

VERGİ TEBLİGATININ ÖNEMLİ SONUÇLARI VAR

Vergi tebligatı sıradan bir bildirim değildir. Devlet tarafından gönderilen bir yazı mükellefe tebliğ edildiği andan itibaren süreler işlemeye başlar; bu süreler içinde harekete geçilmezse hak arama imkânı ortadan kalkar. Örneğin süresinde karşılanmayan bir defter ve belge isteme yazısı; vergi aslı, gecikme faizi ve üç kat vergi ziyaı cezasını beraberinde getirebilir. Bu süreç, hürriyeti bağlayıcı yaptırımlara kadar uzanabilir.

Bu yönüyle tebligat, mükellefe ağır yükler getirebilen kritik bir bildirimdir. Aynı şekilde devlet açısından da vergi alacağının tarh, tahakkuk ve tahsili bakımından tebligatın bir an evvel yapılması elzemdir. Tüm bu nedenlerle vergi tebligat rejimi, genel sistemin uygulandığı Tebligat Kanunu’nun dışında Vergi Usul Kanunu içinde ayrıca ve özel olarak düzenlenmiştir.

KLASİK TEBLİGAT SİSTEMİNDEN DİJİTAL SİSTEME GEÇİSİN SANCILARI

Ne var ki dijitalleşmenin sağladığı hız nedeniyle yarım asrı aşkın süredir uygulanan bu kadim sistem askıya alındı. 2010 yılında Vergi Usul Kanunu’na eklenen düzenleme ile elektronik tebligatın hukuki temeli kuruldu. Ardında 2015 yılında yayımlanan 456 Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğ’i ile sistem fiilen zorunlu hale getirildi. İdare, mükellefin rızasına bakılmaksızın elektronik adres oluşturabildi ve bu adresi hukuken geçerli tebligat adresi olarak kabul etti. Bu adrese yapılan tebligatlar, mükellef tarafından okunup okunmadığına bakılmaksızın geçerli sayıldı.

DANIŞTAY YETKİ DEVRİ UYGULAMA MESELESİDİR DEDİ

Türkiye Barolar Birliği 456 Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğiyle yapılan bu düzenlemeleri yargıya taşıdı. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (08.11.2017 tarih ve E.2017/618, K.2017/521) sistemi bütünüyle sorgulamak yerine, ortaya çıkabilecek hak ihlallerinin somut olay bazında yargı denetimine tabi olduğu yaklaşımını benimsedi.

Danıştay değerlendirmeyi, norm denetimine dayalı hukuki bir inceleme olmaktan ziyade; hız, güvenlik, maliyet ve teknolojik uyum gibi yerindelik (verimlilik ve etkinlik) kriterlerini esas alarak yaptı. Böyle olunca da 213 sayılı Kanun’un 107/A maddesinin Anayasa’ya aykırılık iddiası yerinde görülmedi ve konu Anayasa Mahkemesi’ne taşınmadı.

YARGI BAŞLANGIÇTA TEBLİGATIN FİLLEN ÖĞRENİLİP ÖĞRENİLMEDİĞİNİ ESAS ALDI

Danıştay, Maliye Bakanlığına tanına yetkinin Anayasa aykırılığını Anayasa Mahkemesine götürmemekle birlikte ilk dönemde, mükellefin bilgisine girmemesi durumunda tebligatın geçersiz olduğu yönünde kararlar verdi. Bu çerçevede, mükellefin beyan ettiği telefon ve e-posta bilgileri, tebligatın ıttıla alanına girip girmediğinin denetiminde fiilen bir kontrol aracına dönüştürülmüştür.

ANAYASA MAHKEMESİ ELEKTRONİK TEBLİGATTA DÜZENLİ KONTROLÜ ESAS ALDI

Bu arada elektronik tebligata ilişkin bir başka hüküm “ elektronik tebligatın muhatabın adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılmasına ilişkin süre” yetersiz olduğu savıyla iptali amacıyla Anayasa Mahkemesine götürüldü. Yüksek Mahkeme 19.09.2019 tarih ve E.2018/144, K.2019/72 sayılı kararıyla bu düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı bulmadığı gibi mükelleflerin elektronik adreslerini düzenli olarak kontrol etmelerinin bir yükümlülük olduğunu açıkça ortaya koymuştur.

TEBLİGATIN FİLLEN ÖĞRENİLİP ÖĞRENİLMEDİĞİ ÖNMSİZ KALDI

Anayasa Mahkemesi’nin 19.09.2019 tarihli kararında sonra yargı kararlarında “ulaşmış sayılma” yeterli hale geldi. Nitekim sonraki kararlar, SMS veya e-posta ile bilgilendirme yapılmamasının dahi tebligatın geçerliliğini etkilemeyeceğini kabul etti. Böylece tebligatın fiilen öğrenilip öğrenilmediği ikinci plana itildi.

ANAYASA MAHKEMESİ 2026 KARARIYLA YETKİ HÜKMÜNÜ İPTAL ETTİ

Daha önce Anayasa Mahkemesi’nin denetimine konu edilmeyen idareye tanınan bu yetki, nihayet Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesi tarafından Anayasa’ya aykırılık iddiasıyla Yüksek Mahkeme’nin önüne taşınmıştır.

Anayasa Mahkemesi, 15.01.2026 tarih ve E.2025/94, K.2026/11 sayılı kararıyla, elektronik tebligata ilişkin olarak idareye tanınan bu yetkiyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti.

İPTAL KARARI TARTIŞMAYI BİTİRMEDİ

Belirtmek gerekir ki, Yüksek Mahkeme’nin bu iptal kararı elektronik tebligatı ortadan kaldırmıyor. Daha da önemlisi, iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenleme yapılabilmesi için söz konusu hükmün dokuz ay daha yürürlükte kalmasına karar verilmiş durumda. Bu süre boyunca mevcut sistem aynen uygulanmaya devam edecek. Bu durumda mükellefler, kendisine gönderilen bir tebligatı hiç görmeden dava açma süresini kaçırma riskiyle karşı karşıya olmaya devam ediyor.

Bu karar, tebligatın hukuki sonuçlarının ancak muhatap tarafından fiilen öğrenildiği andan itibaren doğması gerektiği yönündeki tartışmayı kaçınılmaz hale getirmiştir.

Hindistan Çin’den daha rekabetçi, bu yüzden burayı kul­lanarak bir eşiği daha atlatmak istiyorlar. Bu yeni ticaret yakla­şımında Avrupa Birliği, Hindis­tan’a pazar açarken, Hindistan menşeli parça ve komponentle­rin Avrupa’da daha rahat kulla­nılmasının önü açılıyor. Aynı za­manda belirli bir kota dahilinde Avrupa üretimi araçların Hin­distan’a vergisiz girişi planlanı­yor. Bu durum özellikle Türk oto­motiv tedarik sanayii açısından risk oluşturabilir” dedi.

Kuzey Afrika, Türkiye’den daha rekabetçi

Öte yandan Avrupa Birliği ile ABD arasında teknik mevzuatla­rın karşılıklı tanınmasına yöne­lik gelişmelerin de dikkat çek­tiğini ifade eden Cengiz Eroldu, “Bu adım, Amerikan standartla­rına göre üretilen araçların Av­rupa’da satışının önünü açarken, Türkiye açısından rekabet de­zavantajı yaratabilecek bir un­sur” dedi. Maliyet tarafında ise Türkiye’nin rekabet gücünün zayıfladığına dikkat çeken Erol­du, Kuzey Afrika ülkelerinin da­ha düşük maliyet avantajı ile öne çıktığını, Türkiye’nin ise güçlü sanayi altyapısı ile fark yarattığı­nı belirtti. Eroldu, ancak uzun va­dede maliyet baskısının artması­nın rekabet açısından risk oluş­turabileceğini vurguladı. Eroldu şöyle devam etti: “Kuzey Afrika ülkeleri rekabetçilik anlamında Türkiye ve Doğu Avrupa'dan da­ha iyi durumdadır. Şimdi Türki­ye'nin aslında bugün rekabetçi­lik katsayıları Orta Avrupa mer­tebesine geldi, Batı Avrupa'ya yaklaşıyoruz maalesef. Ve bugün Kuzey Afrika ülkeleri rekabet­çilik endeksleri açısından Tür­kiye'den daha iyi durumdalar. Özellikle Fas’ın İspanya’ya bu ka­dar yakın olması tabii lojistik an­lamda önemli.”

2025 yılında dünya genelin­de araç üretimi yüzde 4 artışla 96,5 milyon adede ulaştı. Bu ar­tışın ana sürükleyicisinin Çin ol­duğunu anlatan Cengiz Eroldu, “Çin’in üretimi yüzde 10 artarak 34,5 milyon adede, ihracatı ise yüzde 21 artışla 7,1 milyon ade­de yükseldi. Yeni nesil araçların toplam üretim içindeki payı yüz­de 51’e çıktı. Avrupa Birliği’nde üretim 14 milyon adet seviyesin­de yatay kalırken, ihracat yüzde 4 düşüşle 4,5 milyon adede gerile­di. ABD’de ise üretim yüzde 4 aza­larak 10 milyon adet seviyesinde gerçekleşti. ABD’de karbon emis­yon teşviklerinin kaldırılması, pazar yapısını doğrudan etkile­yen faktörler arasında gösterildi” diye konuştu.

Türkiye hafif ticari üretiminde birinci sırada

Türkiye’nin otomobil üreti­minde Avrupa’da 6’ncı, hafif ti­cari araçta yeniden 1’inci, toplam hafif araç üretiminde ise 5’inci sı­raya yükseldiğini hatırlatan Cen­giz Eroldu, hafif ticari araçta ge­çen yıl kaybedilen liderliğin geri kazanılmasına dikkat çekti. Oto­büs üretiminde Avrupa liderli­ğinin devam ettiğini vurgulayan Eroldu, “Türkiye dünya genelin­de 4’üncü büyük otobüs üretici­si.

Hafif ticari araçta ise Türki­ye global sıralamada 9’uncu ba­samakta bulunuyor. Hafif ticari araç tarafında Türkiye’nin per­formansı daha da belirginleş­ti. Avrupa pazarının yüzde 8,8 daraldığı bir dönemde Türkiye’nin ihracatı­nı artırması, sektörün rekabet gücünü or­taya koydu” dedi. Avrupa ağır ti­cari araç paza­rında ise Tür­kiye kamyonda 4’üncü, otobüste 5’inci pazar konu­munda bulunuyor. Avrupa genelinde neredeyse tüm segmentlerde ilk 5 için­de yer alan Türki­ye, pazar büyük­lüğü açısından da güçlü konumu­nu sürdürüyor. Bu­na karşın Avrupa’da kamyon pazarında yüzde 6,2’lik daralma yaşanması, kıta eko­nomisine ilişkin zayıflama sin­yalleri ola­rak değer­lendiri­liyor.

Pazardaki zayıf seyir üretimi de etkiledi

2026 yılının ilk çeyreğine ilişkin veriler ise üretim tarafında sınırlı bir gerilemeye işaret etti. Türkiye’nin toplam otomotiv üretimi ilk üç ayda yüzde 7 düşüş gösterdi. Bu gerilemede, yeni yatırım sürecine giren bir üreticinin faaliyetlerini geçici olarak azaltmasının etkili olduğunu belirten Cengiz Eroldu, ocak ayının geleneksel olarak zayıf geçmesi ve ilk çeyrek dinamiklerinin de üretim rakamlarını aşağı yönlü etkileyen diğer unsurlar arasında yer aldığını bildirdi. İhracat adetlerinde de benzer bir düşüş görüldüğünü aktaran Eroldu, “İhracat değeri yüzde 3 artış kaydetti. Bu artışın, daha yüksek fiyatlı ve katma değerli araç ihracatından kaynaklandığını” söyledi. Alt segmentler incelendiğinde üretimdeki zayıflığın ağırlıklı olarak otomobil tarafında olduğu görüldü. Buna karşılık ağır ticari araç grubunda pozitif seyir devam etti. En sert daralma ise traktör sektöründe yaşandı. Türkiye’de traktör üretimi yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 37 geriledi. İç pazarda ise daralma yüzde 56 seviyesine ulaştı. Üreticilerin ihracatla bu kaybı telafi etmeye çalıştığı, ancak yüksek vergilerden dolayı iç pazardaki daralmanın sektörü ciddi şekilde baskıladığı ifade edildi. İç pazara ilişkin Eroldu, Türkiye’nin Batı Avrupa’dan farklı bir dinamiğe sahip olduğunu anlattı. Avrupa’da ekonomik belirsizlik dönemlerinde tüketicilerin harcamaları kıstığını ifade eden Eroldu, Türkiye’de otomobilin yatırım aracı olarak görülmesinin talebi canlı tuttuğunu vurguladı.

Çin ile 46 milyar dolarlık açık sürdürülebilir değil

Dış ticaret tarafında Türkiye’nin otomotiv sanayii lider sektör olmayı sürdürdü. Ocak-şubat döneminde dış ticaret dengesi 53 milyon dolar ile başa baş seviyede gerçekleşti. Yalnızca otomobil özelinde bakıldığında yılın ilk aylarında 1,3 milyar dolarlık dış ticaret açığı oluştuğunu paylaşan Eroldu, “Küresel jeopolitik gelişmelerin de sektöre etkisi sürüyor. Enerji fiyatlarındaki artış özellikle plastik ve türevleri üzerinden üretim maliyetlerini yukarı çekiyor. Bu durum yalnızca otomotiv değil, tüm sektörlerde enflasyonist baskıyı artıracak” dedi. Eroldu, Türkiye’nin Avrupa ile entegrasyonunu koruduğu sürece rekabet gücünü sürdürebileceğini belirtirken, Çin ile dış ticaretteki dengesizliğe de dikkat çekti. Türkiye’nin Çin’e karşı yaklaşık 46 milyar dolarlık dış ticaret açığı bulunduğunu ifade eden Eroldu, bu tablonun sürdürülebilir olmadığını söyledi.

Yerli üretim yeniden artışa geçti

İç pazarda yerli üretimin payında da artış kaydedildi. Buna ilişkin konuşan Cengiz Eroldu, “Toplam yerlilik oranı ilk çeyrekte yüzde 35’e yükseldi. Geçen yılın aynı döneminde bu oran yüzde 31 seviyesindeydi. 2025 yılı genelinde ise yüzde 29 olarak gerçekleşmişti. Segment bazında bakıldığında otomobilde yerli payı yüzde 32’den 36’ya, hafif ticari araçta yüzde 22’den 23’e, kamyonda ise yüzde 61’den 68’e çıktı. Bu artış, son dönemde yapılan yatırımların etkisiyle oldu. Kapasite kullanım oranı ise ilk çeyrekte ortalama yüzde 60 seviyesinde gerçekleşti. Hafif araç grubunda yatırım kaynaklı geçici düşüş yaşanırken, kamyon ve otobüs grubunda belirgin iyileşme görüldü. Traktör sektörü ise kapasite kullanımında en zayıf performansı gösteren alan oldu” dedi.

Ali Yıldırım-Dünya

Çok değil, 20 yıl öncesine kadar kahve, hemen hepimiz için “Türk kahvesi”nden ve kısmen de hazır (granül) kahvelerden ibaretti. Derken yabancı zincirler pazara girmeye başladı. Bunun genç tüketiciler için cazip bir ürün olduğu fark edilince, yerli zincirler de oyuna dahil oldu. Şimdilerde ise zincir kahve dükkanlarının cazibesini, yerel ve butik kafeler alıyor.

Kahve ithalatı 2025’te 900 milyon doları aştı

Hikayenin başında, Türkiye’nin kahve ithalatı yıllık 20-25 milyon dolardı. 2015’e geldiğimizde 150 milyon dolara çıktı. 2025’te ise 900 milyon doları aştı. Gerek artış hızı, gerek ulaştığı düzey açısından kahve ithalatı, istisnai bir süreç. Bu sadece bir tüketim artışı değil; Türkiye’nin küresel kahve tedarik zincirindeki pozisyonunun kökten değiştiğinin bir göstergesi.

2025’te kilosu 7,3 dolardan, 125 bin ton kahve çekirdeği ithal ettik. Muazzam bir miktar. Cüzi bir miktarda ihracatımızı da dikkate alınca bu, kişi başına 1,3 kilograma yakın kahve tüketiyoruz demek. Çocuk ve 65 yaş üstünü denklemden çıkarırsak tüketim bunun iki katına çıkıyor.

125 bin tonluk ithalatımızın 87 bin tonunu kilogramı 6,6 dolardan Brezilya’dan yaparken, Hollanda ve İtalya gibi ülkelerden gelen kahveler için kilogram başına 15 doların üzerinde bedel ödüyoruz.

Kahve, mobil yaşamın aksesuarı haline geldi

Kahve ekonomisi, sadece çekirdek ithalatıyla sınırlı kalmayıp, giderek büyüyen bir yan sanayi ekosistemi yaratıyor. Pandemi bu konuda da bir kırılma noktası. 2020 sonrasında hibrit yaşam modeli, tüketicilerin kahve tüketimini sokağa, arabaya ve eve taşımaya itti. Bunun etkisiyle birkaç ürünün tüketimi ve ithalatında da “saçma” düzeylere doğru gidiyoruz. Mesela esamesi okunmayan, 1-2 milyon düzeyinde seyreden termos ithalatımız 90 milyon dolara ulaştı. Evde baristalığa soyunan tüketiciler, demleme makinesi ithalatını 200 milyon dolar seviyesine taşıdı. Bu veriler, kahvenin artık bir içecek değil, mobil yaşamın ayrılmaz bir aksesuarı haline geldiğini gösteriyor.

İşin bir de perakende boyutu var. Kafeler, giderek müşterilerin kahve içmek için uğradığı mekanlar olmaktan çok, kimileri için telefonunu şarj edip üç saat kesintisiz internet kullanabileceği, sosyal medya hesapları için havalı bir post atabileceği, kimileri için arkadaşlarıyla sosyalleşme mekanı, kimileri için ofis, kimileri için sınavlara çalışılan bir kütüphaneye dönüyor.

Resmi bir veri olmamakla birlikte Türkiye’de 20 bine yakın kafe olduğu tahmin ediliyor. Bunun yüzde 20’si zincir mağazalar. Yüksek sermaye gerektirmediği ve pazar hızlı büyüdüğü için, sürekli yeni kafeler açılırken, yer seçimindeki hatalar, yüksek kiralar ve düşük müşteri devir hızı nedeniyle yine çok sayıda girişim de kapanıyor.

2023 ve 2024’te bu yöntem ağırlıklı olarak deprem sonrası inşa ve hizmet faaliyetleri için kullanıldığı için, bu iki yılda zirve görüldü. Yine de pazarlık usulünü kullanma eğiliminin hemen her yıl yükselme eğiliminde olması dikkat çekti. AB ülkeleri toplamında ise çalışmada incelenen son veri yılı olan 2024’te, tutar bazında ihaleyle yapılan kamu alımlarının yüzde 85,1’inin açık ihalelerden oluştuğu bilgisi verildi.

Abdullah Karaer tarafından yapılan ve hakemli bilimsel dergi olan Sayıştay Dergisi’nde yayınlanan çalışmada, çeşitli nedenlerle ihale usulleri kullanılmadan yapılan kamu alımlarının toplam alımlar içindeki payına da bakıldı. Buna göre, pazarlık dahil herhangi bir ihale açmadan doğrudan temin ve istisna düzenlemelerle yapılan kamu alımlarının toplam kamu alımları içindeki payı, 2005’te yüzde 27 seviyesindeyken 2014 yılında 13,9’a, 2017’de ise yüzde 9,7’ye kadar düştükten sonra, düzenli olarak artarak yüzde 24,2’ye ulaştı. Çalışmada, çeşitli istisnaların daraltılması yanında, açık ihale usulünün kolaylaştırılması önerildi.

Teknoloji yoğun alımlarda Türkiye daha az rekabetçi

Makalenin Türkiye-AB karşılaştırması, 2018-2023 arasındaki kamu alımları toplamı üzerinden yapıldı. Rekabetçi olmayan usullerin kullanımının tutar bazında toplamdaki payının AB’de yüzde 6, Türkiye’de ise yüzde 28,9 olduğu, Türkiye’nin AB ile uyum için çıkarılan Kamu İhale Kanununda yaptığı sık değişiklikler, uygulama sorunları ve şeffaflık eksikliğini gösterdiği belirtilen çalışmada, “Önceden öngörülemeyen, acil ihtiyaçlar için istisnai olarak başvurulması gereken ilansız pazarlık usulünün yaygın bir uygulama haline gelmesi; alım yapan görevlilere fazla inisiyatif sağladığı için yolsuzluk ve usulsüzlük riski yüksek olan doğrudan temin yönteminin sıklıkla ve artan ölçüde amacı dışında kullanılması, bu tespiti desteklemektedir” denildi.

Tutar bazındaki kıyaslamada çeşitli alım yöntemleri arasında ileri teknoloji ve uzmanlık gerektiren, karmaşık yapıya sahip kamu alımlarında genellikle tercih edilen ilanlı pazarlık usullerine de işaret edildi. Bu kapsamda, ilanlı pazarlık usulünün toplam içindeki payı AB ülkelerinde yüzde 19 seviyesindeyken, Türkiye’de bu oranın yüzde 0,2 olmasına dikkat çekilerek, “Bu veri Türkiye’nin kamu hizmetlerinin ve faaliyetlerinin dijitalleşmesini ve iyileşmesini sağlayan kamu alımlarında kullanılan ilanlı pazarlık usulünü AB ülkelerinin aksine etkili bir şekilde uygulamadığını göstermektedir” değerlendirmesinde bulunuldu.

Pazarlık usulüyle yapılan ihalelerin bedeli daha yüksek

Abdullah Karaer çalışmasında, açık ihale usulüne karşılık pazarlık usulü ihalelerde daha yüksek maliyetler çıktığı, 2003-2024 arasında yaklaşık maliyet ile ihale sonucu kıyaslandığında, pazarlık usulünün 2022 yılı hariç diğer yıllarda daha yüksek çıktığı; sözleşme bedelinin yaklaşık maliyete oranının açık usullerde yüzde 80, pazarlık usulünde yüzde 88 olarak gözlendiği bulgusuna yer verildi.

Açık ihale ile pazarlık usulü kullanımının yaklaşık maliyete oranına yönelik yabancı ülke çalışmalarına da atıf yapılan makalede, “Ampirik analiz sonucunda açık ihalenin alım maliyetlerini düşürdüğü ve fiyat rekabetini artırdığı sonucuna ulaşmışlardır. Dolayısıyla Türkiye’de açık ihale usulünün yaygınlaştırılması halinde önemli miktarda tasarruf sağlanması mümkün bulunmaktadır” yorumu yapıldı.

Açık, şeffaf, rekabet ve eşitlik ilkelerine uygun ihale yapılmalı

Çalışmada, kamu alımlarının şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve orantılılık ilkelerine uygun yapılması, rekabetçi usullerin kullanılması, ilansız pazarlık usulünün kullanım şartlarına uyulması, doğrudan alıma imkan sağlayan eşik değer uygulamasının kaldırılması, ilansız pazarlık usulünün sadece Kamu İhale Kurulu izniyle yapılabilmesi, elektronik ihalenin yaygınlaşması, KİT, BİT ve döner sermayelerin doğrudan alım eşik değer uygulamasının kaldırılması önerildi.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Özellikle kayıt dışı istihdamla mücadele ve sosyal sigorta suiistimallerini önleme açısından denetim, sosyal güvenlik sistemimizin önemli bir parçası, olmazsa olmaz bir enstrüman. Ülkemizde sosyal güvenlik denetimi SGK müfettişleri ve denetmenleri eliyle gerçekleştiriliyor. Yapılan denetimlerde denetlenen işyerlerinin de denetim elemanına gerekli kolaylığı göstermesi gerekiyor. Şayet sınırı aşan nitelikte bir engelleme söz konusu olursa da bazı yaptırımlar söz konusu oluyor.

Mükellefler öncelikle SGK denetimine her an hazır olmalı. İş ve sosyal güvenlik konusunda nitelikli personel çalıştırmalı. Özellikle çok sayıda işçi istihdam eden işletmeler gerekirse profesyonel hizmet alarak bu açığı kapatmalı.

Kayıt ve belgeleri ibraz etmeme durumunda da önemli cezalar uygulanıyor

Yapılan denetim esnasında denetim elemanınca istenen kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesi de denetimin sağlıklı şekilde yapılmasını engeller nitelikte bir fiil ve sosyal güvenlik mevzuatında yaptırımı bulunuyor.
Buna göre, denetim elemanınca yapılan yazılı ihtara rağmen on beş gün içinde mücbir sebep olmaksızın kayıt ve belgeleri tam olarak ibraz etmeyerek yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere;

• a) Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin on iki katı tutarında,
• b) Diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin altı katı tutarında,
• c) Defter tutmakla yükümlü değil iseler, aylık asgari ücretin üç katı tutarında,
  idari para cezası uygulanıyor.
  

Yapılan denetimlerde dikkat edilecek hususlar

Bu denetimlerde SGK’ya hiç bildirimi yapılmadan çalıştırılan işçilerin tespit edilmesinin yanı sıra sigorta primine esas kazanç tutarının ve prim gün sayılarının doğruluğu hususunda da araştırmalar yapılmaktadır. Burada özellikle işyerindeki çalışan ifadelerine başvurulmakta ve SGK’ya bildirilen ücret tutarı ve çalışma süreleri ile ifadede yer verilen tutar ve sürelerin birbirinden farklı olması halinde işveren hakkında işlem yapılmaktadır.

Bu doğrultuda;

• Çalışanlarınıza yapılan ücret ödemeleri ile SGK’ya bildirilen tutarların birbirleriyle tutarlı olduğundan,
• Çalışanların meslek kodlarına uygun ücret ödemesi ve SGK bildirimi yapıldığından,
• Sigorta primine esas kazanç tutarının hesaplanmasında yemek bedeli, çocuk yardımı, aile yardımı, yol yardımı gibi istisnai ödemelere ilişkin kuralların doğru uygulandığından,
• Eksik gün nedenleri ile ilgili belgelerin doğru ve eksiksiz düzenlendiğinden,
• Özlük dosyalarında bulunması gerekli bilgi ve belgelerin bulundurulduğundan
• İşe giriş ve çıkış belgelerinin eksiksiz ve doğru düzenlendiğinden
• Fazla çalışmalara ilişkin çalışma saatleri ve ücret hesaplarının doğru hesaplandığından
• İş Kanunu ve Sosyal Güvenlik mevzuatı yanında İş Sağlığı Güvenliği Kanunu ,KVKK Mesleki Yeterlik Mevzuatı kapsamındaki mükellefiyetlerin yerine getirildiğinden emin olunması ve gerekli kontrollerin yapılması yerin olacaktır.

Vatandaşların banka ve kredi kartları ile yap­tığı ödeme işlemlerin­de; devlete yapılan vergi, prim, harç ve cezaların tutarı, temel geçim gereksinimleri için ya­pılan market ve AVM harca­malarının ardından ikinci sı­raya yükseldi.

Merkez Bankası verilerine göre bu yılın ilk üç ayında ban­ka ve kredi kartları ile yapılan işlem sayısı geçen yılın aynı dönemine oranla yüzde 9,1 ar­tarak 4 milyar 839 milyon 638 bin 541 adete, ödenen toplam tutar ise yüzde 45,4 artışla 7 trilyon 2,9 milyar liraya ulaştı. Son yıllarda hızlı bir artış gös­teren kartlı işlemlerde, harca­ma tutarındaki artışın işlem sayısındakine göre çok daha yüksek olması dikkati çekti.

Bu gelişmeye bağlı olarak; ge­çen yıl ilk çeyrekte 1.086,30 TL olan işlem başına ortala­ma harcama tutarı, bu yıl ay­nı dönemde yüzde 33,2 artış­la 1.447 liraya yükseldi. İşlem sayısındaki artıştan arındırıl­dığında harcamalardaki yıllık yüzde 33 dolayındaki değişim oranı hayat pahalılığındaki artışı gösteriyor.

5 alışverişten biri markette

Kartlı işlemlerde market ve AVM alışverişleri en bü­yük payı almaya devam etti. İlk çeyrekteki kart kullanım­larının 1 milyar 821 milyon 545 bin 975 adetle sayıca yarı­ya yakını bu sektörde gerçek­leşti. Bu mekanlarda yapılan alışverişlerin parasal tutarı ise 1 trilyon 427,4 milyar lira ile kartla yapılan toplam har­camaların beşte birini oluş­turdu. Market ve AVM’ler­de yapılan kartlı işlemlerin sayısı önceki yıla göre yüzde 12,6 artarken, harcama tuta­rındaki artış ise yüzde 52,8 ol­du. Söz konusu alışverişler­de geçen yıl ilk çeyrekte 577,5 TL olan işlem başına ortala­ma ödeme tutarı, yüzde 35,7 artışla bu yıl aynı dönemde 783,6 liraya çıktı.

“Yükte hafif, pahada ağır” işlemler

Yılın ilk üç ayında yapılan kartlı ödemelerde işlem başına ortalama harcama tutarı en yüksek sektör ise kuyumculuk olmaya devam etti. Bu sektörde kartlı işlem sayısı geçen yılın ilk çeyreğine göre sadece yüzde 3,6 artışla 98,5 milyon adet olurken, özellikle altın fiyatlarındaki hızlı yükselişin etkisiyle ödeme tutarı ise yüzde 98 artışla 195 milyon liraya ulaştı. Böylece kuyumcularda yapılan alımların geçen yıl ilk çeyrekte 16 bin 226 TL olan işlem başına ortalama tutarı bu yıl aynı dönemde yüzde 91,2 artışla 31 bin 23,3 TL’ye çıktı. Kartlı işlem başına ortalama tutarda bu sektörü 10 bin 557 TL ile müteahhit işleri, 8 bin 236,6 TL ile sigorta işlemleri, 7 bin 644,5 TL ile havayolları, 6 bin 571,6 TL ile yapı malzemeleri, hırdavat, nalburiye alımları izledi. İşlem başına ortalama kamu/vergi ödemeleri 6 bin 65,4 TL ile 6’ncı sırada yer alırken, daha sonra 5 bin 745,8 TL ile araç kiralama-satış/ servis/yedek parça ödemeleri, 4 bin 865,7 TL ile konaklama bedelleri, 4 bin 716,9 TL ile elektrikli-elektronik eşya ve bilgisayar alımları ve 4 bin 556,2 TL ile araç kiralama hizmeti geldi.

Geçimden sonra en çok devlete

Bu yıl ilk çeyrekteki kartlı işlemlerde tutar bazında payda market ve AVM’lerin ardından devlete yapılan ödemeler geldi. Kamu/vergi ödemelerinde işlem sayısı yüzde 17,2 artışla 85 milyon 923 bin 805’e, ödenen tutar ise yüzde 98,5 artışla 521,2 milyar liraya ulaştı. Geçen yıl aynı dönemde kamu ödemeleri 262,5 milyar lira ile 7’nci sırada bulunuyordu. Geçen yıla göre yaklaşık bir katlık artışı, devlete yapılan ödemeleri, hanelerin gıda, giyim, ulaşım gibi temel geçim harcamalarının ardından ikinci sıraya yükseltti. Banka ve kredi kartı harcama istatistiklerinde yer alan “kamu / vergi ödemeleri” kalemi, devlet dairesinde fiziki kartla ya da internet üzerinden kart bilgileri girilerek yapılan devlete ait tahsilatları ifade ediyor. Kartla yapılan söz konusu işlemler; Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV), KDV Tahsilatları, Emlak Vergisi, SGK, BAĞ-KUR ve isteğe bağlı sigorta primleri, pasaport, ehliyet, mahkeme, tapu, noter harçları, trafik ve idari para cezaları, bazı kamu hizmet bedelleri gibi ödemeleri kapsıyor. Bu işlemlerin sayı ve tutarı, bu ödemelerde kartların mal-hizmet tüketimi için değil, kamuya ödeme aracı olarak kullanımını gösteriyor.

İlk çeyrekte kartla yapılan işlem tutarında market/AVM ve kamuya ödemeleri, 502,6 milyar lira ile çeşitli gıdalar için yapılan harcamalar, 425,6 milyar TL ile giyim ve aksesuar alışverişleri izledi. Daha sonra 404,1 milyarla hizmet alımları, 400,2 milyar lira ile yemek bedelleri, 390 milyarla akaryakıt alımları, 282,1 milyarla sigorta ödemeleri, 276,5 milyarla elektrikli, elektronik eşya ve bilgisayar ve 271,2 milyar lira ile sağlık, sağlık ürünleri, kozmetik alımları için yapılan ödemeler geldi. Buna göre ilk çeyrekte kartla yapılan işlemlerin 4 milyar 184 milyon 346 bin 679’la sayıca yüzde 86,5’i bu on kalemde gerçekleşti. Bu kalemler için kartla yapılan ödemeler de 4 trilyon 901,1 milyar lira ile toplamda yüzde 70 pay aldı.

Naki Bakır-Dünya

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.