Erken emeklilik azalıyor

Ortalama yaşın yükselmesinde erken emeklilik oranındaki düşüş etkili oldu. 2025’te çalışanların yüzde 40’ı 67 yaşından önce emekli olurken, bu oran 2024’te yüzde 46 seviyesindeydi.

Serbest çalışanlar daha geç emekli oluyor

Serbest çalışanların emeklilik yaşı ortalama 68 yıl 9 ay olarak hesaplandı. Bu grup, ücretli çalışanlara kıyasla yaklaşık 3 yıl daha geç emekli oluyor.

Emekli olanlar arasında kadınların oranı 2000’de yüzde 28 iken, 2025’te yüzde 45’e yükseldi. Kadınlar ortalama olarak erkeklerden yaklaşık 5 ay daha erken emekli oluyor.

Remziye Karakuş-Dünya

Norveç’in Devlet Varlık Fonu yaklaşık 2,2 trilyon dolar büyüklüğe ulaşarak dünyanın en büyük fonu olma özelliğini korudu. 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrasında ülkenin petrol gelirleri 2021’e kıyasla yaklaşık 140 milyar dolar arttı. İran savaşıyla birlikte enerji fiyatlarının yeniden yükselmesi ise Norveç’e en az 8 milyar dolarlık ek gelir sağladı.

Avrupa’da tepkilere neden oldu

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintiler küresel petrol arzını daraltarak fiyatları yukarı çekerken, artan gelirler Norveç’in bütçe ve rezerv kapasitesini güçlendirdi. Ancak bu durum Avrupa ülkelerinde farklı tepkilere yol açtı. Bazı Avrupa yetkilileri, Norveç’in elde ettiği ek gelirleri daha fazla uluslararası destek için kullanması gerektiğini ifade etti.

Norveç’in Ukrayna’ya sağladığı desteğin, ekonomik gücüne kıyasla sınırlı kaldığı yönünde değerlendirmeler yapılırken, ülkenin bu alandaki katkısının GSYH oranı açısından Estonya ve Litvanya’nın gerisinde kaldığı belirtildi. Artan enerji gelirleri, ülkenin uzun süredir sahip olduğu demokrasi ve insani yardım odaklı imaj üzerinde de baskı oluşturdu.

Aşağı yönlü de çalışabilir

Norveç ekonomisi enerji fiyatlarındaki yükselişten doğrudan fayda sağlarken, küresel piyasalardaki dalgalanmaların devlet varlık fonunun değerini aşağı çekme riski taşıdığı ifade edildi. Fonun dünya genelindeki şirketlerin ortalama %1,5’ine ortak olduğu ve büyüklüğünün hükümetin petrol ve gaz varlıklarının yaklaşık beş katına ulaştığı kaydedildi.

Enerji krizleri Norveç’in gelirlerini artırırken, Avrupa’da siyasi baskıyı da yükseltti. Ülkenin enerji ihracatındaki rolü, Avrupa’nın enerji güvenliği açısından kritik önem taşımaya devam ederken, artan gelirler Norveç’in daha fazla küresel sorumluluk üstlenmesi yönündeki beklentileri güçlendirdi. Gelişmeler, enerji üreticisi ülkelerin jeopolitik krizlerden ekonomik kazanç elde etmesi tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.

Ekonomim

Finansal hizmetler karşılaştırma platformu HelloSafe tarafından yayımlanan analiz, dünyanın en zengin ülkeleri arasında birinci olmanın sadece yüksek miktarda üretim yapmakla ilgili olmadığını net bir şekilde belirtti.

Platform, bu durumun ulusal zenginliğin sıradan vatandaşın günlük yaşamına somut olarak nasıl yansıdığıyla ölçüldüğünü ve 2026 yılı için bu sorunun cevabının Norveç olduğunu vurguladı. Analiz grubu, yalnızca kişi başına düşen GSYİH verisinin karşılaştırmaları ciddi oranda bozabileceğini savundu. Çünkü bu ölçüm, söz konusu ulusal üretimin nüfus genelinde tamamen eşit olarak paylaşıldığını varsayıyor.

İrlanda dünyanın en zengin ülkeleri verilerini etkiledi

İrlanda ekonomisi, kişi başına düşen GSYİH ile gerçek zenginlik arasındaki farka dikkat çekici bir örnek teşkil etti. Ülkede kişi başına düşen GSYİH, satın alma gücü paritesine göre yaklaşık 150 bin dolar seviyesinde bulunuyor. Ancak bu rakamın büyük bir kısmı doğrudan Apple, Google ve Pfizer gibi çok uluslu şirketlerin faaliyetleri tarafından sağlandı. Üretim rakamları ile hanehalkı geliri arasındaki devasa farkın kişi başına yaklaşık 70 bin dolar olduğu tahmin ediliyor.

HelloSafe platformunun hazırladığı yeni refah endeksi, dünyanın en zengin ülkeleri standartlarındaki bu temel sınırlamaları ele alarak 50'den fazla ülkeyi 100 üzerinden birleşik bir puanlama sistemiyle sıraladı. Kapsamlı çalışma; IMF, Dünya Bankası, UNDP, Eurostat ve OECD verilerini temel aldı. Bu yenilikçi endeks gelir durumunu, sosyal eşitsizliği ve daha geniş demografik göstergeleri tek bir refah ölçüsünde birleştirdi.

Avrupa kıtası refah sıralamasının zirvesinde yer aldı

Bu birleştirilmiş verilere göre Avrupa bölgesi, dünyanın en zengin ülkeleri listesinin zirvesini güçlü bir biçimde oluşturdu. Endekse göre en zengin ilk beş ülkenin tamamı Avrupa coğrafyasında yer aldı. Dünyanın en yüksek gayrisafi milli hasılasına sahip olan Norveç, vatandaşlarına sunduğu son derece dengeli sosyal modeliyle tabloya liderlik etti.

İrlanda, çok uluslu şirketlerin etkisiyle şişirilmiş GSYİH rakamına rağmen sağladığı yüksek reel gelirlerle ikinci sırada yer buldu. Lüksemburg ise endeksin başlangıcından bu yana ilk kez zirvedeki yerini kaybederek üçüncü sıraya geriledi. Rapora göre bu üst düzey ülkeler, güçlü ekonomik performanslarını küresel çapta en iyi sosyal göstergelerle harmanladı.

Sosyal göstergeler dünyanın en zengin ülkeleri listesini değiştirdi

İzlanda, güçlü insani gelişme göstergeleri ve toplumdaki düşük göreli yoksulluk oranlarının sağladığı destekle beşinci sırada yer aldı. Asya'nın önemli ekonomilerinden Singapur, kişi başına düşen gelir bakımından yüksek puan almasına rağmen toplumdaki yüksek eşitsizlik oranı nedeniyle sıralamada geride kaldı. Avrupa dışında Amerika Birleşik Devletleri, yüksek gelir eşitsizliği ve göreceli yoksulluğun yanı sıra ekonomik büyüklüğünü yansıtarak ancak 17'nci sıraya yerleşti.

Fransa, dünyanın en zengin ülkeleri sıralamasında Avrupa'da en eşit gelir dağılımına ve düşük göreli yoksulluk oranına sahip Çek Cumhuriyeti'nin hemen arkasında kalarak 20'nci sırada yer buldu. İtalya, İspanya ve Estonya gibi ülkeler ise düşük ortalama gelir seviyeleri nedeniyle tablonun daha alt sıralarında kaldı. İspanya'nın mevcut durumunda toplum içindeki yüksek göreli yoksulluk oranları da fazlasıyla etkili oldu.

Küresel refah dağılımı kıtalara göre farklılık gösterdi

Avrupa kıtasının ötesinde Seyşeller, Afrika'nın en yüksek kişi başına düşen GSYİH rakamıyla birinci sıraya yerleşti. Bu ülkeyi Mauritius ve Cezayir gibi diğer gelişen ekonomiler takip etti. Latin Amerika bölgesinde ise Uruguay; en yüksek gayrisafi milli hasılası, en düşük yoksulluk oranı ve en eşit gelir dağılımı ile ilk kez zirveye ulaştı. Şili ve Panama, Uruguay'ın ardından sıralandı.

Asya kıtasında Singapur açık farkla liderliği alırken, onu Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri izledi. Araştırma sonuçları, dünyanın en zengin ülkeleri belirlenirken Avrupa'nın küresel refah ölçümlerini domine etmesine rağmen, gelir eşitsizliği ve sosyal sonuçlar dikkate alındığında genel tablonun ciddi bir şekilde değiştiğini gösteriyor. Zenginliğin sadece ekonomik üretimle değil, bu zenginliğin toplumun geneline ne kadar adil bir şekilde dağıldığıyla tanımlanması, önümüzdeki yıllarda ülkelerin ekonomi politikalarını ve küresel refah algısını temelden şekillendirecek kalıcı bir trende işaret ediyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Gümüş talebi patladı

Martta yüzde 78 artan Çin'in gümüş ithalatı 836 tonla rekor seviyeye ulaşırken, Yıl başından bu yana gümüş ithalatı ise yaklaşık 1.626 tona ulaşarak tarihi zirveye çıktı.

Analistlere göre, bireysel yatırımcıların altına kıyasla daha ucuz olduğu için külçe gümüşe yönelmesi ve güneş enerjisi üretiminde ihracat vergisi indirimlerinin kaldırılması talebi ateşleyen iki güçlü neden oldu.

Küresel güneş enerjisi sektörü, yıllık toplam gümüş arzının yaklaşık yüzde 20'sini tüketiyor. Bu faaliyetin büyük çoğunluğu Çin'de yoğunlaşırken üreticiler vergi muafiyeti kaldırılmadan önce gümüş alımını artırdı.

Kobeissi Letter'ın Bloomberg verileri ve Çin Gümrük Genel İdaresi verilerine dayandırdığı analize göre, Mart 2026'da Çin'in gümüş ithalatı 10 yıllık mevsimsel ortalamanın yüzde 173 üzerinde kaydedildi.

Altında 17 aydır aralıksız alım

Gümüşteki rekor talep, altın ithalatında da kaydedilirken Çin'in altın ithalatı martta 162 tona yükselerek son 2 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Çin, yıl başından bu yana da yaklaşık 365 ton altın ithal etti.

Özel ithalatın yanı sıra, Çin Merkez Bankası da martta 5 ton altın alımı gerçekleştirdi. Bu miktar, Şubat 2025'ten bu yana görülen en yüksek aylık alım olarak kaydedilirken banka, üst üste 17. ayda da altın rezervlerini artırmış oldu. Toplam resmi rezervler ise 2.313 tonla rekor seviyeye ulaştı.

Çin altından uzaklaşmak yerine yatırımlarını hızlandırırken, merkez bankası alımları ile perakende ithalat talebinin birleşmesi, küresel altın piyasasında da güçlü ve kalıcı bir talep oluşturuyor. Ancak anaslitlere göre gümüş açığının 2026'da tekrar genişlemesi bekleniyor.

Çin'in alımları yavaş yavaş gelişen bir yükselişe işaret etse de altın ve gümüş şimdilik dijital varlıkların gerisinde kalıyor. Altın ons başına 4 bin 750 dolar, gümüş ise yaklaşık 78 dolar seviyesindeyken Bitcoin yüzde 3, Ethereum yüzde 4 artarak toplam piyasa değerini 2,6 trilyon dolara taşıdı.

Dünya

Sayı:E-62030549-125[32/2024]-….

30.01.2026

Konu:Mobil Uygulamaların App Store ve Google Play Store'dan İndirilmesinden Elde Edilen Kazancın Vergilendirilmesi.

Emekliler Temmuz ayında enflasyon farkı alacak. Bu ora­nın da ortalama SSK ve Bağ- Kur emeklilerinde %15, me­mur ve memur emeklilerin­de ise %11 civarında olacağını bekliyoruz.

Emeklilerin beklentisi ise sadece enflasyon farkı değil ay­nı zamanda emekli aylıklarının enflasyon farkı dışında güncel­lenmesi yani arttırılması, fakat bu durumda bunun da zor oldu­ğunu söyleyebiliriz…

Sosyal Güvenlik Kuru­mu’nun (SGK) mali dengesi 2025 yılını artıda kapatmış­ken, 2026 yılının ilk ayında or­taya çıkan tablo dikkat çekici bir kırılmaya işaret ediyor. Bir ay gibi kısa bir sürede fazla ve­ren yapıdan ciddi açık veren bir yapıya geçiş, yalnızca rakamsal değil, yapısal bir sorgulamayı da beraberinde getiriyor.

Rakamlar bu değişimi açık biçimde ortaya koyuyor

2025 yılı Aralık ayında

Gelirler: 618 milyar 660 mil­yon TL

Giderler: 509 milyar 243 mil­yon TL

Denge: +109 milyar 417 mil­yon TL fazla

2026 yılı Ocak ayında

Gelirler: 455 milyar 392 mil­yon TL

Giderler: 545 milyar 565 mil­yon TL

Denge: -90 milyar 173 milyon TL açık

Sadece bir ayda yaklaşık cid­di bir bozulma söz konusu.

Yıllık tablo ise farklı bir görünüm sunuyor

2025 yılı toplamında:

Gelirler: 5 trilyon 599 milyar 66 milyon TL

Giderler: 5 trilyon 563 milyar 825 milyon TL

Denge: +35 milyar 240 mil­yon TL fazla

Bu veriler SGK’nın genel dengesinin bozuk olmadığını, ancak 2026’ya girerken aylık bazda ciddi bir kırılganlık oluş­tuğunu gösteriyor.

Giderler arttı ama asıl sorun bu değil

Ocak ayında giderlerde artış olduğu açık.

Özellikle emekli aylıkları:

2025 Aralık emekli aylıkları: 335 milyar 524 milyon TL

2026 Ocak emekli aylıkları: 390 milyar 627 milyon TL

Yaklaşık 55 milyar TL’lik ar­tış var.

Ancak bu artış beklenmedik değil. Çünkü:

-SSK ve Bağ-Kur emeklile­rine %12,19 artış

-En düşük emekli aylığında %18,4 artış

-Memur ve memur emekli­lerinde %18,6 artış

Dolayısıyla gider tarafında­ki yükseliş öngörülebilir ve sı­nırlı.

Üstelik aynı dönemde:

-Asgari ücret %27 arttı

-Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi 1 puan yükseltildi

-İşveren prim teşvikleri düşürüldü

Bu gelişmeler, normal şart­larda SGK gelirlerinin gider­lerden daha hızlı artmasını ge­rektirirdi.

Ama tablo tam tersini göste­riyor.

Asıl kırılma: Prim tahsilatında sert düşüş!

Sorunun merkezi açık biçim­de prim gelirleri:

2025 Aralık prim gelirleri: 452 milyar 567 milyon TL

2026 Ocak prim gelirleri: 327 milyar 132 milyon TL

Yaklaşık 125 milyar TL’lik dramatik bir düşüş söz konusu.

Burada kritik bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor:

SGK’nın açıkladığı gelirler tahakkuk değil, tahsilat esasına dayanıyor.

Yani bu düşüş:

-Sistemden beklenen pri­min değil

-Doğrudan kasaya giren pa­ranın azaldığını gösteriyor

Bu da meseleyi çok daha kri­tik hale getiriyor.

Bu düşüş neyi işaret ediyor?

Bu tablo artık sadece “gelir azaldı” şeklinde okunamaz. Da­ha derin sorular sorulmalı:

-İstihdamda bir gerileme mi var?

Çalışan sayısındaki düşüş prim tabanını daraltır.

-Bildirimlerde zayıflama mı söz konusu?

Eksik gün, düşük ücret beya­nı veya kayıt dışına kayış ihti­mali artar.

-Tahsilat performansı mı bozuldu?

Primler tahakkuk ediyor an­cak tahsil edilemiyor olabilir.

-Ödemeler erteleniyor mu?

Nakit akışı sıkışıklığı nede­niyle ödemeler sonraki aylara kayıyor olabilir.

-Teşviklerin azalması tah­silatı da vurmuş olabilir

Bir diğer önemli nokta ise iş­veren prim teşviklerindeki ge­rileme.

Teşviklerin düşürülmesi teo­rik olarak SGK gelirlerini artır­ması gereken bir adımdır. An­cak sahadaki etkisi farklı ola­bilir:

-İşveren maliyetleri yük­selir

-Nakit akışı zorlanır

-Prim ödeme davranışı za­yıflar

Bu durumda ortaya çıkan tablo şu olabilir:

-Prim tahakkuku artarken, tahsilat zayıflayabilir

Dolayısıyla bugün gördüğü­müz düşüş, sadece ekonomik değil aynı zamanda davranış­sal bir kırılmaya da işaret edi­yor olabilir.

Asıl risk: Gelir tarafı zayıflıyor!

Ocak ayında ortaya çıkan 90 milyar TL’lik açık tek başına alarm olmayabilir. Ancak tab­lo şunu net biçimde gösteriyor:

-Gider artışı kontrol altında

-Gelir artışı beklenenin al­tında

-Prim tahsilatı ise ciddi bi­çimde zayıflamış durumda

Bu da SGK sisteminin en kri­tik ayağı olan aktif çalışanlar­dan sağlanan finansmanın sor­gulanması gerektiğini ortaya koyuyor.

Sonuç: Kritik soru hâlâ or­tada

2026 yılına girerken SGK’nın karşı karşıya olduğu temel soru şu:

Prim tahsilatı neden düşü­yor?

Bu sorunun yanıtı:

-İstihdam verilerinde

-SGK bildirimlerinde

-Tahsilat performansında

-Kayıt dışı ekonomide

-Ve işveren davranışların­da aranmak zorunda.

Önümüzdeki aylarda açıkla­nacak veriler bu sorunun ceva­bını netleştirecek. Şayet prim tahsilatında toparlanma görül­mezse, karşı karşıya olduğu­muz durum geçici değil, yapısal bir sorun olarak değerlendiril­mek zorunda kalacak.

Özgür Erdursun-Dünya

Kanunla, Gelir Vergisi Kanunu'nda değişikliğe gidiliyor. Buna göre, Darülaceze'ye yapılacak gıda, temizlik, giyecek ve yakacak bağışları ile diğer bağış ve yardımlar gelir vergisi istisnası kapsamına alınacak.

Devlet Memurları Kanunu'nda yapılan değişiklikle, kadın memura verilecek ücretli doğum sonrası izin süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarılacak, sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen kadın memurun, isteği halinde doğumdan önceki izin süresinden doğum sonrasına aktarabileceği süre bir hafta artırılacak.

Düzenlemeye göre, kadın memura doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta süreyle analık izni verilecek. Ancak beklenen doğum tarihinden 8 hafta öncesine kadar sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen kadın memur, isteği halinde doğumdan önceki 2 haftaya kadar kurumunda çalışabilecek.

Devlet memurlarının koruyucu aile olmaya teşvik edilmesi, koruyucu aile sayısının artmasıyla daha fazla çocuğun aile yanında bakımının sağlanması, koruyucu aileliğin çocuk koruma mekanizmasındaki yerinin güçlendirilmesi ve koruyucu aile ile çocuğun birbirine alışma sürecine destek olunması amacıyla bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan memura, çocuğun koruyucu aile yanına teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine 10 gün izin verilecek.

Koruyucu ailelerin isteğe bağlı sigorta prim ödemeleri

65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle yersiz yapılan ödemelerin iadesinde kanuni faizin esas alınması öngörülüyor.

Kanuna göre aylığa hak kazanmak üzere düzenlenen belgelerin gerçeğe uymadığı tespit edildiği takdirde, ödenen aylıklar ödeme tarihinden tahsil tarihine kadar kanuni faiziyle hesaplanacak tutarıyla birlikte geri alınacak, belgeleri düzenleyen ve kullananlar hakkında ayrıca genel hükümlere göre ceza kovuşturması yapılacak.

Sosyal Hizmetler Kanunu'na "İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi", "Çocuk Evleri Sitesi", "Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Merkezi", "İhtisaslaşma", "Sosyal ve Ekonomik Destek", "Koruyucu Aile", "Merkezi İzleme Sistemi" tanımları ekleniyor.

Devlet korumasındaki çocukların aile ortamında büyümelerini sağlamak, bireysel gelişimlerini desteklemek ve topluma sağlıklı bireyler olarak kazandırılmalarını temin etmek açısından büyük önem taşıyan koruyucu aile sosyal hizmet modeline daha fazla ailenin katılımının teşvik edilmesi için sosyal güvencesi olmayan koruyucu ailelerin sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak isteğe bağlı sigorta prim ödemelerinin yapılması amacıyla Sosyal Hizmetler Kanunu'nda değişiklik yapılıyor.

Buna göre, koruyucu aile sözleşmesi devam eden koruyucu ailelerde eşlerden birinin, sigortalı olarak ay içinde 30 günden az çalışması ya da tam gün çalışmaması sebebiyle, isteğe bağlı sigortalı olanlar hariç olmak üzere, sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak isteğe bağlı sigortalılık veya iştirakçilik kapsamında ödediği primin, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun ilgili hükmü uyarınca belirlenen prime esas kazanç günlük alt sınırı üzerinden hesaplanacak tutarı, ödeme belgesinin ibrazı halinde aylık ödemelere ilave edilerek karşılanacak. Bu hüküm kapsamında ödeme yapılan kişilerin eşlerinin vefatı halinde de isteğe bağlı sigorta primlerinin karşılanmasına devam edilecek.

Çocukların ailesi veya yakını yanında bakımı ve desteklenmesi

Sosyal Hizmetler Kanunu'na eklenen hükümle, ekonomik desteğin üst sınırı en yüksek devlet memuru aylığı tutarı ile sınırlandırılıyor, yaş ve eğitim durumuna göre destek tutarının belirleneceği hüküm altına alınıyor.

"Sosyal ve ekonomik destek" başlıklı hükme göre, çocukların kuruluş bakımına alınmaksızın ailesi veya yakını yanında bakımı ve desteklenmesi amacıyla koruyucu ve önleyici çalışmalar yapılacak. İhtiyaç duyulması halinde sosyal ve ekonomik sorunların çözülmesine yönelik bölgesel şartlar dikkate alınarak sosyal ve ekonomik destek sağlanacak.

Sosyal ve ekonomik destek geçici ve süreli olarak sağlanabilecek. Destek ödemeleri en yüksek devlet memuru aylığı (ek gösterge dahil) tutarını aşamayacak. Yaş ve öğrenim durumuna göre verilecek destek, üst sınır üzerinden hesaplanarak belirlenecek. Aylık ödenecek süreli ekonomik destek 2 yıla kadar, tek seferlik ödenecek geçici ekonomik destek ise yılda en fazla 2 kez olmak üzere sağlanacak. Geçici ekonomik destek, belirlenen tutarın 3 katına kadar verilebilecek. Sosyal ve ekonomik destek aynı ailede en fazla 2 kişi için sağlanacak.

Sosyal ve ekonomik destek, kural olarak destekten yararlanan çocuğun 18 yaşını doldurmasına kadar sağlanabilecek. Korunma kararı veya bakım tedbiri kararı, reşit olması nedeniyle sona eren kişiler ile sosyal ve ekonomik destek hizmetinden yararlanırken reşit olan ve aralık vermeksizin örgün yüksek öğrenim programlarına devam eden gençler sosyal ve ekonomik destekten 25 yaşını tamamlayana kadar yararlandırılabilecek.

Sosyal ve ekonomik destekten yararlanacakların tespiti, verilecek sosyal destekler ile geçici ve süreli ekonomik destekten faydalananlara yapılacak ödemelere ve ödemelerin sürelerine ilişkin usul ve esaslar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.

Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre, çocuğa bakmakla yükümlü olan kimsenin yönetmelikte belirlenen şartları taşımadığı halde aktif bir eylemiyle bundan haksız bir şekilde yararlandığının Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca tespit edilmesi halinde devletçe ödenen meblağın tahsili için ilgililere rücu edilecek.

İlgili hükümler uyarınca, kapatılmasına karar verilen yatılı kuruluşlarda, ihtiyaç duyulması halinde bakım faaliyetlerinin aksamaması ve hizmetin devamlılığını sağlamak üzere merkezin olağan idari, mali, hukuki, mesleki ve diğer tüm işleri valilikçe yürütülecek. Bu yetki çerçevesinde başka bir kuruluşa nakli hemen yapılamayan kişilere, durumlarına uygun bir kuruluşa yerleştirilinceye kadar ve azami 6 ay süreyle hizmet sunulmasına devam edilecek. Bu süreçte Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı yatılı kuruluşlarda görev yapan personel geçici olarak görevlendirilebilecek.

Gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişilerine ait sosyal hizmet kuruluşlarının kurucu müdürü hakkında, "kurucu müdürün kuruluşta hizmet verilen kişilere yönelik tehdit veya baskı ya da özgürlüğün keyfi engellenmesini de içeren fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar veren eylemlerden dolayı cezalandırılmasına karar verilmiş olması" şeklinde belirtilen eylemlerden dolayı adli kovuşturma açılması halinde kovuşturma sonuçlanıncaya kadar valilikçe bu düzenleme kapsamında belirtilen tedbirlerin alınmasına karar verilebilecek.

Devlet koruması altında yetişen gençlerin istihdamına yönelik düzenleme

Kanunla, devlet koruması altında yetişen gençlerin istihdamı için aranan şartlar somut hale getiriliyor.

Buna göre, devlet koruması altında yetişen gençlerin hüküm kapsamında sağlanan istihdam hakkından yararlanması için "hakkında korunma kararı veya Çocuk Koruma Kanunu uyarınca bakım tedbiri kararı alınmış olması, korunma kararı veya bakım tedbiri kararı devam ederken fasılalı olarak geçen yararlanma süreleri dahil en az 5 yıl kuruluş bakımı veya koruyucu aile sosyal hizmet modellerinden fiilen yararlanması ve reşit olduğu tarih itibarıyla fiilen yararlanmaya devam ediyor olması, korunma, bakım tedbir kararı veya Kanun'un ilgili hükmünde belirtilen himaye onayının sona erdiği tarih itibarıyla Türk vatandaşı olması, 14 yaşını doldurduğu tarihten itibaren kuruluştan ya da koruyucu aile yanından hizmet aldığı süre boyunca fasılalı da olsa Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kayıtlarına göre 90 günden fazla izinsiz ayrılmamış olması, en az ortaöğretim mezunu olması, 18 yaşın doldurulduğu ve korunma, bakım tedbir kararı veya himaye onayının sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde Bakanlığa başvuru yapmış olması ve başvuru tarihi itibarıyla 30 yaşından gün almamış olması" şartlarının tamamını taşınması gerekecek.

Düzenlemeyle, söz konusu şartlar kapsamında, hak sahibi olanların işe yerleştirilmeleri için izlenecek usul ve esaslar da belirleniyor.

Buna göre, kamu kurum ve kuruluşları tarafından hangi statüde olursa olsun dolu kadro ve pozisyonları toplamının binde biri, bu hüküm kapsamında istihdam edilecekler için ayrılacak ve her yıl belirtilen oranda kişi istihdam edilecek. Dolu kadro ve pozisyon toplamı binden az olan kamu kurum ve kuruluşlarına, talep edilmesi durumunda yerleştirme yapılacak. Hak sahipliği Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından onaylananların merkezi yerleştirme işlemleri, merkezi sınav sonuçlarına göre gerçekleştirilecek.

Yerleştirme yapılacak kadro ve pozisyon sayısı 2 Sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne tabi kurumların dolu memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonları ve işçi kadro sayılarının toplamının binde biri olacak. Toplam kadro ve pozisyon sayısının belirlenmesinde yerleştirme yapılacak yılın başındaki veriler esas alınacak. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından bu hüküm kapsamında hak sahiplerinin istihdam edileceği toplam kadro sayıları her kurum için tespit edilerek kurumlara bildirilecek.

Öğretmenlik alanları için Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenen yükseköğretim programlarından mezun olanlar Öğretmenlik Mesleği Kanunu hükümleri uyarınca istihdam edilecek. Milli Eğitim Akademisi ile ilişikleri disiplin soruşturması dışında bir sebeple kesilenler memur unvanlı kadrolara atanacak. Kurumlarca teşkilat bazında dağıtımın bildirilmemesi halinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar dahilinde resen yerleştirme yapılacak.

Hak sahipleri bu hüküm kapsamındaki istihdam hakkından yalnızca bir defa faydalanabilecek. Hak sahiplerinden herhangi bir kamu kurum ve kuruluşuna yerleştirilip atama onayı alınanlar ile kamu kurum ve kuruluşlarına ait kadro ve pozisyonlara her ne surette olursa olsun atananlar ve Öğretmenlik Mesleği Kanunu'na göre hazırlık eğitimine alınanlar bu hükümde verilen hakkı kullanmış sayılacak. Öğrenim düzeyinin göreve başlama sonrasında değişmesi genel hükümler dışında bir atama veya unvan değişikliğine hak teşkil etmeyecek.

Kamu kurum ve kuruluşları, bu hükümde belirtilen haktan yararlanarak yerleştirilenlerin atama işlemlerinin sonucunu, herhangi bir nedenle işten ayrılan personele ilişkin belirlenecek bilgileri ve halen çalışmakta olanların bilgilerini yönetmelikte belirlenecek zaman içerisinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Kamu Personel Bilgi Sisteminin bulunduğu Kuruma bildirecek. Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamı dışında kalan kurumların da bu hüküm kapsamında istihdamla yükümlü oldukları kadro ve pozisyonları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bildirmeleri gerekecek. Ancak bu kurumlara yapılacak yerleştirmelerde ilgili kurumların talep ettikleri kadro ve statüler esas alınacak.

Öğrenim durumlarına bakılmaksızın hüküm kapsamına giren kişilerin özel sektörde çalıştırılmaları halinde, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre ödenmesi gereken ve belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, kısa vadeli sigorta kolları primi ve genel sağlık sigortası primi, sigortalı ve işveren hissesi primlerinin tamamı ile İşsizlik Sigortası Kanunu'na göre ödenmesi gereken işsizlik sigortası primi, sigortalı ve işveren hissesinin tamamı sigortalının işe giriş tarihinden itibaren 5 yıl süre ile Hazine tarafından karşılanacak.

Bu kapsamda sağlanan prim teşvikinden işverenler yararlanacak ve Hazine tarafından işverene sağlanan sigortalı primi hissesi teşviki tutarının sigortalıya ödenmesi işverenden talep edilemeyecek. Bu kapsamdaki teşvikten faydalanabilmek için Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin kanuni süresi içinde verilmesi ve Hazine tarafından karşılanmayan primlerin kanuni süresi içinde ödenmesi gerekecek.

İşe yerleştirme yükümlülüğünün takip ve denetimine, yerleştirme yapılacak kadro ve pozisyonların belirlenmesine, merkezi sınav ve yerleştirme işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yetkili olacak.

Merkezi İzleme Sistemi'ne bağlı kamera sistemleriyle elde edilen veriler

Kanunda yapılan değişiklikle, anayasal ilkeler gözetilerek, yatılı sosyal hizmet kuruluşlarında sunulan sosyal hizmet kalitesinin artırılması, bireylerin ve kuruluşların güvenliğinin sağlanması, bireylerin iyi olma halinin temini, acil durumlara hızlı ve etkili bir şekilde müdahale edilmesi ve suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla yazılım destekli kamera sistemleri kurulacak.

Yatılı sosyal hizmet kuruluşlarında sunulan hizmetlerin kalite ve verimliliğinin artırılması, özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçlarının tespit edilmesi, suç işlenmesinin önlenmesi ve acil durumlarda erken müdahalenin sağlanması amacıyla Merkezi İzleme Sistemi'ne bağlı yazılım destekli kamera sistemlerinden yararlanılacak.

Bu çerçevede elde edilecek kişisel veriler adli veya idari soruşturmaya esas teşkil etmemesi halinde, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve ilgili mevzuatında gösterilen usul çerçevesinde, kayıt tarihinden 2 yıl geçtikten sonra silinecek. Bu veriler mahkeme kararı olmaksızın hiçbir kurum, kuruluş veya kişi ile paylaşılamayacak. Ancak kamu hizmetlerinin kalite ve verimliliğinin artırılması ile plan ve politika geliştirilebilmesi amacıyla bu verilerden anonim hale getirilmek suretiyle yararlanılabilecek.

Kanunla, Sosyal Hizmetler Kanunu'nda değişikliğe gidiliyor. Buna göre, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, düzenleme ile diğer kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile Bakanlığa verilmiş olan görevleri kapsamında sunulan hizmetlerden yararlanacak kişi ve hanelerin tespiti, ulusal politika ve stratejilerin oluşturulması ve sosyal yardımlardan yararlanacak kişilerin objektif ölçütlere göre belirlenmesinde kullanılmak üzere başvuru konusuyla ilgili olmak kaydıyla, sosyal yardım veya sosyal hizmet başvurusunda bulunan ya da halihazırda bu yardım ve hizmetlerden yararlanan kişiler ile bu kişilerin hanelerine ait taşınır, taşınmaz, sosyal güvenlik, sosyal yardım, sağlık, gelir, gider, varlık, nüfus ve mali durumlarına ilişkin her türlü veri ve bilgiyi gerçek ve tüzel kişilerden talep edebilecek.

Söz konusu veri ve bilgiler, genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile kamu tüzel kişiliğini haiz kurumlar ve sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bu kurum ve kuruluşlara ait ortaklıklar ile kamu hizmeti sunan diğer tüzel kişilerden de doğrudan istenebilecek.

Bakanlık, bu kapsamda veri ve bilgilerin temin edilmesi, işlenmesi ve kaydedilmesi dahil bunlara ilişkin her türlü işlemi elektronik ortamda yapabilecek ve bunları arşivleyebilecek. Bu veri ve bilgiler, kullanıma açık hale gelmesi ya da Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca belirlenen şartların gerçekleşmesi halinde imha edilecek. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yetkili olacak.

Kanunda yapılan değişiklikle, kadın konukevi hizmetinden yararlanan ve geliri bulunmayan veya meslek elemanının görüşü ve değerlendirme komisyonunun kararına göre yeterli geliri olmadığı değerlendirilen kadınlara ve çocuklara, Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında geçici maddi yardım yapılmasına karar verilmemiş olması halinde, Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun'da belirtilen orana göre hiçbir kesinti yapılmaksızın net harçlık verilecek.

Konukevinde kalan kadınların beraberindeki öğrenim gören çocukları ile çeşitli nedenlerle öğrenimine devam etmeyen ve ücretli olarak bir işyerinde çalışmayan çocuklarına, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı çocuk bakım kuruluşlarında kalan çocuklara verilen miktar kadar hiçbir kesinti yapılmaksızın net harçlık verilecek. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle belirlenecek.

Geçiş hükümleri

Sosyal Hizmetler Kanunu'nda yapılan değişiklikler nedeniyle hak kaybı oluşmasının ve mağduriyet yaşanmasının önlenmesi için geçiş sürecine ilişkin düzenleme yapıldı. Buna göre, isteğe bağlı sigorta ödemelerine yönelik yapılan değişikliğin yürürlüğe girmesinden önce gerçekleştirilen isteğe bağlı sigorta ile sosyal ekonomik destek bedelleri talep edilmeyecek.

Korunma kararı veya Çocuk Koruma Kanunu uyarınca bakım tedbiri kararı alınmış olanlara ilgili düzenlemede 5 yıl olarak düzenlenen süre şartı, bu hükmün yürürlüğe girdiği tarihte 16 yaşını doldurmuş olanlar için 2 yıl, 15 yaşını doldurmuş olanlar için 3 yıl, 14 yaşını doldurmuş olanlar için 4 yıl şeklinde uygulanacak.

Değişikliğin yürürlüğe girmesinden önce hak sahibi olanlardan daha önce istihdam hakkından yararlanmamış olanlar, bu hükmün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 12 ay içinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına başvurmaları halinde söz konusu istihdam hakkından yararlanabilecek. Bu kişilerin işe yerleştirilmeleri, hüküm değiştirilmeden önceki usul ve esaslara göre yapılacak.

Düzenlemenin "14 yaşını doldurduğu tarihten itibaren kuruluştan ya da koruyucu aile yanından hizmet aldığı süre boyunca fasılalı da olsa Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kayıtlarına göre 90 günden fazla izinsiz ayrılmamış olmak" şartındaki sürenin hesabında hükmün yürürlük tarihinden önceki süreler dikkate alınmayacak.

Kanunla, Katma Değer Vergisi Kanunu'nda yapılan değişikliğe göre, Darülaceze'ye yapılacak gıda, temizlik, giyecek ve yakacak bağışları ile diğer bağış ve yardımlar Katma Değer Vergisi'nden istisna tutulacak.

Toplu taşıma hizmeti veren işletmecilere gelir desteği

Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'da değişikliğe gidiliyor. Buna göre, ilgili fıkra hükümleri kapsamında hizmet verecek toplu taşıma araçları, toplu taşıma hizmetlerinin kapsamı ile bu hizmetlerden ücretsiz ve indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esaslar, Hazine ve Maliye, İçişleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik ile Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının görüşleri alınarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği ile Aile ve Sosyal Hizmetler bakanlıklarınca müştereken çıkarılan yönetmelikle düzenlenecek.

İlgili hükümler kapsamında, belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ilgili belediyeler aracılığıyla her ay gelir desteği ödemesi yapılacak.

Yapılacak aylık gelir desteği ödemesini yıllık olarak belirlemeye, bu tutarı faaliyette bulunulan yere ve/veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracını taşıma kapasitesine göre farklılaştırmaya ve yapılacak ödemeye ilişkin diğer esas ve usuller Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği ile Hazine ve Maliye bakanlıklarınca müştereken belirlenecek.

Çocuk Koruma Kanunu'nda düzenleme

Kanunla, İş Kanunu'nda yapılan değişikliğe göre, kadın işçinin doğum sonrası ücretli izin süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarılacak. Böylece kadın işçi doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta ücretli izinli olacak. Ancak sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçinin talep etmesi halinde doğumdan önce çalışabileceği süre 3 haftadan 2 haftaya düşürülecek.

Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine 10 gün ücretsiz izin verilecek.

Kadın işçiye, isteği halinde, 24 haftalık, çoğul gebelik halinde ise 26 haftalık sürenin tamamlanmasının ardından ücretsiz izin verilecek.

Kanunda yapılan değişiklikle, işçiye eşinin doğum yapması halinde verilen ücretli izin süresi 5 günden 10 güne çıkarılacak.

Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen hükme göre, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, müstehcenlik, fuhuş, insan ticareti, kasten öldürme suçlarından haklarında adli sicil ve arşiv kayıtlarında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunanlar, kamuya, özel sektöre veya sivil toplum kuruluşlarına ait her ne adla olursa olsun çocukların yoğun olarak bulunduğu çocuk hizmet birimleri, adli görüşme odaları, eğitim kuruluşları, çocuk etkinlik ve oyun evleri, okul, okul servisi, okul kantini, yurt, kreş, gündüz bakımevi, çocuk kulübü, internet kafeleri ve salonları, e-oyun yerleri, çocuk spor okulu, beden eğitimi ve spor tesisleri olarak işletilen iş yerlerini şahsen işletemeyecek, bu iş yerlerinde çalıştırılamayacak ve herhangi bir sıfatla fiilen bu iş yerlerinde görev alamayacak.

Bu kapsama giren kişilere aynı hükümde belirtilen iş yerlerinin açılması veya işletilmesi için izin ve ruhsat verilmeyecek. Söz konusu iş yerlerinin bu kapsamdaki kişilerce işletildiğinin tespit edilmesi halinde bu kişilere iş yerinin devri için 6 ay süre tanınacak ve bu sürede kişi iş yerini fiilen işletemeyecek. Bu süre içinde devir işlemi yapılmadığı takdirde verilen izin ve ruhsatlar, bunları veren kamu kurum ve kuruluşları tarafından iptal edilecek.

Bu kapsamdaki iş yerlerinde çalışanlar, adli sicil ve arşiv bilgilerine dayanılarak oluşturulan bu iş yerlerinde çalışabileceğini gösterir resmi belgeyi 6 ayda bir işverene ibraz etmek zorunda olacak.

Hükme aykırı olarak işçi çalıştıran kişiye, mahallin mülki idare amiri tarafından düzenlemeye aykırı olarak çalıştırdığı her bir kişi başına brüt asgari ücretin 3 katı tutarında idari para cezası verilecek. Aykırılığın cezanın tebliğinden itibaren 1 ay içinde giderilmediğinin tespiti halinde, hükme aykırı olarak çalıştırılan her bir kişi başına brüt asgari ücretin 7 katı tutarında idari para cezası kesilecek. Bu cezanın tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın halen giderilmemiş olması halinde, ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen izin ve ruhsatlar iptal edilecek. Düzenlemenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Adalet ile Aile ve Sosyal Hizmetler bakanlıklarınca müştereken belirlenecek.

Ücretli doğum iznine yönelik diğer düzenlemeler

Kanunla, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda değişiklik yapılıyor. Buna göre, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan, köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan sigortalı kadının veya sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşinin, kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alan kadının ya da gelir veya aylık alan erkeğin sigortalı olmayan eşinin gebeliğinin başladığı tarihten itibaren doğumdan sonra gebelik ve analık haliyle ilgili rahatsızlık ve engellilik hallerinin analık hali kabul edilmesinde süre 8 haftadan 16 haftaya çıkarılacak.

Kanunda yapılan diğer bir değişikliğe göre ise hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan, köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan muhtarlar ile ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olan, gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı olan, tarımsal faaliyette bulunan sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki 8 ve sonraki 16 haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki 8 haftalık süreye 2 haftalık süre eklenerek çalışmadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilecek.

Bu kapsamdaki sigortalı kadının erken doğum yapması halinde doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler ile isteği ve hekimin onayıyla doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışma süresi, "2 hafta kalıncaya kadar" şeklinde değiştirilecek.

Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi ile Kurumlar Vergisi Kanunu'nda değişikliğe gidiliyor. Buna göre, Darülaceze'ye yapılacak bağış ve yardımlar kurumlar vergisi matrahından indirilebilecek.

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da "oyun", "oyun dağıtıcı", "oyun geliştirici" ve "oyun platformu" tanımları hüküm altına alınıyor.

Kanunun, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen, "içeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi" başlıklı hükümde düzenlemeye gidildi. Buna göre, sosyal ağ sağlayıcı 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak. Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alacak. Bu kapsamda alınan tedbirler sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde yayınlanacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacak. Ebeveyn kontrol araçları ise hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve kullanım süresinin izlenmesi ve bu sürenin sınırlandırılmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Sosyal ağ sağlayıcı, aldatıcı reklamları engelleyici tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararın gereğini derhal ve en geç bir saat içinde uygulayacak, Kanun uyarınca verilen içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararlarına konu yayının kendi internet sitesinde yayınlanmaması hususunda gerekli her türlü tedbiri alacak.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı tarafından Türkiye'de mukim vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişilerin ilgili sosyal ağ sağlayıcısına yeni reklam vermesi yasaklanacak, bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna ilişkin para transferi yapılamayacak. Reklam yasağı kararının verildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 90 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim ikinci başvuru üzerine vereceği kararında, yüzde 50'den düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı BTK Başkanı tarafından itiraz yoluna gidilebilecek. Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK'ye gönderilecek. Kararların gereği, bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek. Yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde, reklam yasağı kaldırılacak ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak. İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara BTK tarafından bildirim yapılacak.Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

Oyun platformlarının yükümlülükleri

Kanunla, oyun platformlarına ilişkin düzenlemeler de yapıldı.Buna göre, oyun platformu usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak ancak derecelendirilmeyen oyunları en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek kaydıyla sunabilecek. Oyun platformu içerik veya yer sağlayıcı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla, usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen içerikleri çıkarmakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformu, BTK, Erişim Sağlayıcıları Birliği, adli veya idari makamlarca gönderilecek tebligat, bildirim veya taleplerin gereği ile düzenleme kapsamındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesini temin için Türkiye'de gerçek veya tüzel kişi temsilci belirlemekle ve bu temsilciye dair bilgileri BTK'ye bildirmekle yükümlü olacak. Oyun platformu, temsilcinin iletişim bilgilerine kolayca görülebilecek ve doğrudan erişilebilecek şekilde internet sitesinde yer verecek.

Oyun platformu, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacak.

Ebeveyn kontrol araçları, hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

BTK, oyun platformunun bu düzenlemeye uyumuna ilişkin olarak oyun platformundan kurumsal yapı, bilişim sistemleri, veri işleme mekanizmaları dahil olmak üzere bu düzenlemenin uygulanmasıyla doğrudan ilgili açıklamaları talep edebilecek. Oyun platformu, BTK tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri derhal ve 15 günü geçmemek üzere BTK tarafından belirlenecek süre içinde vermekle yükümlü olacak.

Bu düzenlemenin uygulanmasına, oyun platformunun uyması gereken yükümlülüklere ve yaş kriterlerine göre derecelendirmeye dair usul ve esaslar, BTK tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.

Bu kapsamdaki yükümlülükler ile Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alan yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformuna BTK tarafından bildirimde bulunulacak. Bildirimden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde oyun platformuna BTK Başkanı tarafından 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilebilecek. Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde 10 milyon Türk lirasından 30 milyon Türk lirasına kadar bir kez daha idari para cezası verilebilecek. İdari para cezası miktarı ihlalinin niteliği, ağırlığı, kullanıcılar üzerindeki etkisi veya meydana gelen zarar dikkate alınarak takdir edilecek.

İkinci kez verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 30 oranında daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim ikinci başvuru üzerine vereceği kararında, yüzde 30'dan düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı BTK Başkanı tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilecek. Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK'ye gönderilecek. Kararların gereği, bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek. Bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde, verilen idari para cezalarının 4'te biri tahsil edilecek ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak. İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara BTK tarafından bildirim yapılacak. Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

Askeri personelin ücretli doğum izni süresi

Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu, Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nda yapılan değişiklikle kadın personele sağlanan ücretli doğum sonrası izin süresi 8 haftadan 16 haftaya, toplam ücretli doğum izni süresi 24 haftaya çıkarılıyor.

En fazla 3 yaşında bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen askeri personele çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta süreyle izin verilecek. Bu izin evlatlık kararı verilmeden önce çocuğun fiilen teslim edildiği durumlarda da uygulanacak.

Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan askeri personele çocuğun koruyucu aile yanına teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine 10 gün izin verilecek.

Kanunla, Darülaceze Nizamnamesi'nde değişikliğe gidildi. Buna göre, Darülaceze yurt içinde ve ilgili mevzuata göre yurt dışında hizmet verebilecek.

Darülaceze, ihtiyaç sahiplerine yardım amacıyla ilgili mevzuat hükümlerine göre gıda bankacılığı faaliyetinde bulunabilecek ve ihtiyaç sahiplerine aşevi hizmeti verebilecek.

Genel Kurulda AK Parti milletvekillerinin kabul edilen önergesiyle, analık izin süreleri yeniden düzenlenen ve düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ilgili mevzuat uyarınca öngörülen analık izin süresi dolan ancak 1 Nisan 2026 itibarıyla doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren 24 haftalık süreyi henüz tamamlamamış personele, hükmün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 iş günü içinde talep etmeleri halinde 8 hafta ilave analık izni verilecek.

AA

Vatandaşlar, günün ilk saatlerinden itibaren gram, çeyrek ve ons altına ilişkin güncel fiyatları merak ederek arama motorlarında sorguluyor.

Orta Doğu’da ateşkesin uzatılmasına rağmen jeopolitik risklerin tamamen ortadan kalkmaması, İran savaşı ve ABD faiz oranlarındaki belirsizlik dolara destek verdi. Sarı son 1 haftalık kısmi yükselişi sonrası düştü. Gram altın 6 bin 797 TL, ons altın ise 4 bin 702 dolar seviyesinden güne başladı.

23 Nisan Perşembe altın fiyatlarında güncel durum şöyle:

* Gram altın satış fiyatı: 6.797,11 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.095,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.170,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 43.990,00 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 44.230,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 109.974,99 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.701,76 dolar

Mutluhan Yıldız-Dünya

Yüzdeki güzellik, aynaya hüner değildir. Tıpkı yüzdeki kusurun aynanın kabahati olmadığı gibi… Eleştiri, bize tutulmuş aynadır. Değerlidir. Ancak önerisiz eleştiri, panzehirsiz zehir sunmaktır

1- SORUN: Eleştiri; düşük yoğunluklu zehir… Tıpkı ilâç gibi. Gerekli ama acı. Nadiren talep edilen… Bir insanı, konuyu, yapıtı; iyi veya kötü, doğru veya yanlış, güzel ya da çirkin yönlerini bulup göstermeye yöneliktir. Eleştiri; doğru zaman, doğru zemin, doğru zat bileşkesinde yapılmayınca sorun oluşturur.

2- ETKİSİ: Bu işi kendine görev edinmişe eleştirmen, (münekkit) denir. Tenkit eden pek sevimli biri değildir. Kendisinden talep edilse de değildir. Kelimenin etimolojik kökeni neredeyse her dilde ifade ettiği eylemin ağırlığıyla olumsuzlaşır. Kısaca, eleştiri pek sevilmez hatta bizde saldırıyla eş tutulabilir.

AYNADAKİ KUSURLA YÜZLEŞMEK

3- ÇÖZÜM: Çoğu kez; “kritik” sözcüğüyle duygusal tahrip gücü azaltılmaya çalışılır. Ama ağırdır; çünkü eleştiridir. Aynadaki kusurla yüzleşme duygusunun sevimsizliğidir. Bir edebiyat veya sanat eserini her yönüyle ele alıp açıklamak, fazlasını, değerini ortaya çıkarmak… 360 derece görmek gerekir.

4- YÖNTEM: Bunu yaparken o sanata kabiliyetsizliğinin acısını sanatçıdan çıkarmaya kalkarsan, bu bir eleştiri değil, sinsi saldırı olur. Gereksiz eleştirilerin özünde yatan temel duygu; aslında gizli hayranlıktır. Tilki, uzanamadığı üzüme “koruk” dermiş. Yapamadığında; yapanı eleştirmeyi deneme.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Stratejiye dair…

Eleştiri gelişim ilhamı olur mu?

Her şey, her fikir, her iş eleştirilebilmeli. Hatta altın bile… Altını mihenk taşına vururlar. Onun tartışılmaz değeri dahi eleştiriye açıktır. Altın bile ayar yer kral suyundan… Eleştiri, haklı olmalı.

Eleştirinin dozajı ne olmalı?

Eleştiri, zehirdir demiştik. Tıpkı ilâç gibi… Her ilaç zaten düşük yoğunluklu zehir değil midir? İnsanın var ettiğine, ürettiğine saldırıdır. Eleştiren; öneri ile bunu yapmalı… Değilse, panzehirsiz zehir olur.

NOT

ELEŞTİRİNİN GÜCÜ ÖNERİSİNDEYSE ELEŞTİRİ YÂR MIDIR YARA MIDIR?

Şayet tenkit edilmek istemiyorsan, hiçbir şey üretme, hiçbir şey yapma ve hiçbir şey söyleme, hatta var olma… Eğer eleştirilmiyorsan büyük ihtimalle değer üretmiyorsundur. Eleştiri ilaç mıdır, zehir midir? Sana bağlı… Sürekli eleştirenin hiçbir şey üretmediğini de bil. Çalışmaktan doğsun eleştirin.

ELEŞTİRİ LÛGATI

Tenkit: Eleştirinin eski dildeki karşılığı… Sistemi, kişiyi, fikri, doğruluk ekseninden sorgulamak

Eleştirmen: İşi genelde mevcut olanın aksayan yanlarını, eksiklerini gündeme getiren kişi

Gizli hayran: Sağlam gerekçeler olmadan eleştiren, sürekli kusur arayanların ruh hali

Yapıcı eleştiri: Sistemin bütünlüğünü, mükemmelliğini amaçlayan haklı eleştiri türü

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Türk Medeni Kanunu’na göre vakıf; gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleri ile oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun l. inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi hükmüne göre, dernek veya vakıflar (tüzel kişiliği itibarıyla) kurumlar vergisinin konusu dışındadır. Bununla beraber, yapacakları ödemeler dolayısıyla vergi kesme sorumlulukları söz konusudur. Genellikle işlemleri KDV’den istisna olmakla birlikte bazı hallerde KDV ödemeleri söz konusu olabilir. Bunlara ait iktisadi işletmelerin ise kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmaktadır.

Derneklerin Gelir ve Kurumlar Vergisi kesintisi sorumluluğu

Gelir Vergisi Kanunumuzun 94’üncü ve geçici 67’nci maddeleri ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 15’inci ve 30’uncu maddelerinde düzenlenmiştir.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 15’inci maddesinin birinci fıkralarında vergi kesintisi yapmak zorunda olanlar arasında sayılan dernekler, söz konusu maddelerde bentler halinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine veya kurumlar vergisine mahsuben, vergi kesintisi yapması mecburidir. Derneklerin nakden veya hesaben yapacakları ödemeleri üzerinden keseceği gelir ve kurumlar vergisinin, muhtasar ve prim hizmet beyanname ile ödeme veya tahakkukun yapıldığı yer vergi dairesine beyan edip ödenmesi gerekir.

Derneklerin KDV karşısında durumu

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17/4-d maddesinde iktisadi işletmelere dahil olmayan gayrimenkullerin kiralanması işlemlerinin KDV’den istisna olduğu hüküm altına alınmıştır.

Buna göre, derneklere ait gayrimenkul ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların kiralanması işlemi KDV Kanunu’nun 1/3-f maddesine göre KDV’ye tabi olmakla birlikte derneklere ait gayrimenkul kiralama işlemi KDV Kanunu’nun 17/4-d maddesine göre KDV’den istisnadır. Ancak gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların kiralanması işlemi söz konusu istisnadan yararlanamaz.

Diğer yandan, derneklere ait gayrimenkul ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların satışı KDV’nin konusuna girmez. Ancak derneklere ait gayrimenkul ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların müzayede yoluyla satışı KDV Kanunu’nun 1/3-d maddesine göre KDV’ye tabidir.

Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmelerin mükellefiyeti

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 2’nci maddesine göre dernek veya vakıflara ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ve sermaye şirketleri ile kooperatifler dışında kalan ticari, sınai ve zirai işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı işletmeler, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler olarak tanımlanmıştır. Bu durumda, dernek veya vakıflara ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ticari, sınai ve zirai işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı işletmeler kurumlar vergisi mükellefidirler.

Ayrıca diğer kurumlar Vergisi mükellefleri gibi katma değer vergisi mükellefiyeti, damga vergisi mükellefiyeti ve yapacakları ödemeler dolayısıyla vergi kesme sorumlulukları da söz konusu olur.

İktisadi işletmenin belirlenmesinde Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 2’nci maddesinin beşinci ve altıncı fıkrasında belirlenen koşullar dikkate alınacak olup iktisadi işletmelerin belirgin özellikleri bağlılık, devamlılık ve faaliyetin ticari, sınai veya zirai bir mahiyet arz etmesidir. Diğer bir anlatımla iktisadi işletmenin unsurları, ticari faaliyetin de temel özelliklerinden olan, bir organizasyona bağlı olarak piyasa ekonomisi içerisinde bedel karşılığı mal alım-satımı, imalatı ya da hizmet ifaları gibi faaliyetlerdir. Kanun, bu gibi halleri tek tek saymak yerine, dernek ya da vakıf tarafından piyasa ekonomisi içerisinde icra edilen tüm iktisadi faaliyetleri kapsama almıştır.

Dernek veya vakfa ait bir iktisadi işletmenin varlığından söz edilebilmesi için iktisadi işletmenin;

- Dernek veya vakfa ait veya bağlı olması (ait olma, sermaye bakımından; bağlı olma ise idari bakımdan bağlılığı ifade eder),

- Sermaye şirketi veya kooperatif şeklinde kurulmamış olması,

-Ticari, sınai veya zirai alanda devamlı olarak faaliyette bulunması, gerekmektedir.

Devamlılık unsuru, bir hesap dönemi içinde aynı veya ayrı faaliyet alanlarında ticari mahiyet arz eden işlemlerin birden fazla yapılmasını ifade etmektedir. Aynı hesap döneminde tek işlem nedeniyle ticari faaliyetin devamlılık unsurunun oluştuğunu kabul etmek mümkün olmamakla birlikte, faaliyetin organizasyon gerektirmesi veya amacının ticari olması durumunda devamlılık unsurunun varlığı kabul edilir.

Ticari organizasyon, sermaye tahsisi, işyeri açılması, personel istihdamı, ticaret siciline kaydolmak gibi unsur ve şartlardan tümü veya bir kısmı yerine getirilmek suretiyle belirli şekilde kurulmuş olacaktır. Bu takdirde bu organizasyon içinde bir takvim yılında veya iki veya üç yılda tek bir işlem yapılmış olsa dahi ticari faaliyetin varlığı kabul edilecektir.

Bütün bu koşulları taşıyan iktisadi işletmelerin sermaye şirketi veya kooperatif şeklinde kurulmamaları da şarttır. Aksi halde, dernek veya vakfa ait iktisadi işletme olarak değil, sermaye şirketi ya da kooperatif olarak müstakilen vergiye tabi tutulurlar.

Anılan şartları taşıyan dernek veya vakıfların iktisadi işletmelerinin;

- Kazanç gayesi güdüp gütmediklerine,

- Faaliyetin, kanunla verilmiş görevler arasında bulunup bulunmamasına,

- Tüzel kişiliğe sahip olup olmamalarına,

- Bağımsız muhasebelerinin bulunup bulunmamasına,

- Kendilerine tahsis edilmiş sermaye veya iş yerlerinin olup olmadığına bakılmaksızın vergiye tabi tutulurlar.

Kazanç sağlama amacı olmasa dahi işletmenin konusunun ve faaliyetinin, her türlü mal ve hizmet satışı ya da bunlara benzer şekillerde olması ve devamlı surette yapılması durumlarında da dernek veya vakıflara ait iktisadi işletme oluştuğu kabul edilecektir.

İktisadi işletmenin tanımı içinde yer alan ve devamlı olarak yapılan ticari, sınai veya zirai faaliyetten söz edebilmek için bu işletmenin tedavül ekonomisine katılması, başka bir ifadeyle işletmede üretilen veya alınan malların veya verilen hizmetin bir bedel karşılığı satılmış olması gerekir. Aksi halde diğer unsurlar var olsa dahi bir iktisadi işletmenin varlığından söz edilemez.

Buna göre dernek veya vakıfların eğitim ve sağlık gibi bir takım hizmetleri bir bedel karşılığı olmaksızın yerine getirmeleri halinde, bu faaliyetler dernek veya vakfa bağlı iktisadi işletme olarak nitelendirilmeyecektir. Ancak, sözü edilen hizmetlerin yerine getirilmesi için yapılan masrafların hizmet verilenlerden tahsil edilmesi veya bu kişilerden veya ailelerinden bağış adı altında bir bedel alınması durumunda, bu faaliyetler, dernek veya vakfa ait iktisadi işletme olarak kabul edilecek ve kurumlar vergisine tabi olacaktır.

Kurumlar Vergisi’nin muhatabı

Dernek veya vakıflara ait veya bağlı olarak faaliyet gösteren ve tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmelerce elde edilen kazançlar üzerinden tarh edilecek kurumlar vergisinin muhatabı anılan iktisadi işletmelerdir. Ancak, bu işletmelerin ayrı bir tüzel kişiliklerinin olmaması halinde tarhiyatın muhatabı iktisadi işletmenin ait veya bağlı olduğu dernek veya vakıf olacaktır.

Bazı dernekler, Dernekler Kanunu dışında özel kanunlarla da kurulabilmektedir. Hangi şekilde kurulursa kurulsun yukarıda nitelikleri açıklanan derneklere ait veya bağlı iktisadi işletmeler, Kurumlar Vergisi Kanunu ile 1/1/2007 tarihinden önce yürürlüğe giren özel kanunlarda yer alan hükümler çerçevesinde kurumlar vergisinden muaf tutulmadığı sürece kurumlar vergisinin mükellefidir.

Ayrıca, derneklerin kamuya yararlı derneklerden sayılması veya vakıflara Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış olması, bunlara bağlı iktisadi işletmelerin vergilendirilmesine engel teşkil etmemektedir.

Yabancı dernek veya vakıflara ait olup da sermaye şirketleri ve kooperatifler haricinde kalan iktisadi işletmelerin vergilendirilmesinde de yukarıda yapılan açıklamalar geçerli olacaktır.

Seminerde ku­rumlar vergisi beyanında dikkat edilmesi gereken hususlar, kurumlar vergi­sinin konusu ve mükellef­leri, istisna ve muafiyetler, safi kurum kazancının tes­piti, verginin hesaplanma­sı, vergiye uyumlu mükel­leflerde %5 vergi indirimi, yurt içi asgari kurumlar vergisi ve kurumlar vergi­sinin beyanı gibi konula­rı mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde değerlendir­me imkânı bulduk. Semi­nerde ön plana çıkan konu başlıklarını okurlarımızla paylaşalım.

Taşınmaz satışlarında istisna

Kurumlar Vergisi Kanu­nuna eklenen geçici 16’ncı maddesiyle, 15/7/2023 ta­rihinden önce kurumların aktifinde yer alan taşın­mazlar açısından kurum­lar vergisi istisnası devam edecek olup, taşınmaz sa­tış kazancı istisnası %50 yerine %25 olarak uygula­nacaktır. Bu değerlerin sa­tışından elde edilecek ka­zancın istisnadan yararla­nan kısmının, pasifte özel bir fon hesabına alınması ve satışın yapıldığı yılı iz­leyen beşinci yılın sonuna kadar fon hesabında tutul­ması gerekmektedir. Ayrı­ca, satış bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna ka­dar tahsil edilmesi şarttır. Taşınmaz ticaretine konu edilen veya kiralama ya da başka surette değerlendi­rilen taşınmazların satış kazancı ise istisnaya konu edilemez.

Zarar mahsubu

Kurumlar vergisi beyan­namesinde, her yıla ilişkin tutarlar ayrı ayrı gösteril­mek ve 5 yıldan fazla nak­ledilmemek şartıyla geç­miş yılların beyanname­lerinde yer alan zararlar kurum kazancından indi­rilebilecektir. Yapılandır­ma kanunları çerçevesinde matrah artırımında bulu­nan mükelleflerin geçmiş yıllara ait olup indirim ko­nusu yapılmayan 2018 ila 2021 yıllarına ait geçmiş yıl zararlarının yarısı ile 2022 yılına ait zararının tamamı, 2025 yılı kârların­dan mahsup edilmez.

Finansman Gider Kısıtlaması

Finansman gider kısıt­laması, yabancı kaynakla­rı özkaynaklarını aşan iş­letmelerin, aşan kısma isabet eden finansman gi­derlerinin %10›unu kanu­nen kabul edilmeyen gider (KKEG) olarak vergi mat­rahına eklemesidir. Kısıt­lama, yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan gelir ve kurumlar vergisi mükellef­leri hakkında uygulanacak­tır. Uygulama, bilanço esa­sına tabi mükellefler için geçerli olup işletme hesa­bı esasına göre defter tu­tan mükellefler finansman gider kısıtlamasına tabi değildir.

Teminat mektu­bu komisyonları, tahvil ih­racı ile ilgili olarak yapılan baskı ve benzeri giderler ile ipotek masrafları gibi her­hangi bir yabancı kaynak kullanımına bağlı olmaksı­zın yapılan giderlerin gider kısıtlamasına konu edil­mesi söz konusu değildir. Finansman gelirleri ile gi­derleri arasında netleştir­me yapılmayacaktır. Aynı kaynağa ilişkin olarak bir hesap dönemi içindeki ay­nı veya farklı geçici vergi­lendirme dönemlerinde oluşan kur farkı gelir ve gi­derleri mahsuplaştırılır, aynı dönem içinde olsa bi­le farklı yabancı kaynakla­ra ilişkin olarak oluşan kur farkı gelirleri ile kur farkı giderleri birlikte değerlen­dirilmez.

Bu konu, tüm dünya ülkelerinde çalışma konusu oluşturmuştur. Özellikle OECD ülkelerindeki veriler ülkemizle karşılaştırıldığında ortanın da üstünde bir yerlerde olduğumuzu görebiliriz.

Çalışanın üzerindeki vergi, SGK ve diğer yükler genel olarak işveren tarafından karşılanmaktadır. Bu yük, genel olarak vergi takozu denilen bir kavramla ölçülmektedir.

Nedir vergi takozu?

Vergi takozu, en basit ifadeyle bir çalışanın işverene toplam maliyeti ile eline geçen net ücret arasındaki farkın, toplam maliyete oranıdır. Bu hesaplamaya hem çalışanın ödediği vergiler hem de işverenin katlandığı sosyal güvenlik primleri dâhil edilir. Dolayısıyla bu oran, sadece çalışanın değil, işverenin üzerindeki kamusal yükü de yansıtır.

Örneğin aşağıda 2026 yılında brüt aylık 50 bin lira yani yıllık 600 bin lira brüt ücret alan bir çalışanın 2026 yılında YILLIK mali yük karnesi görülmektedir.

Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere yıllık 600 bin lira brüt ücret alan bir çalışanın işverene yıllık maliyeti 730 bin 500 liradır. İşte bu yıllık maliyetten çalışanın aldığı yıllık net ücret düşülüp kalan tutarı işverenin toplam maliyetine bölersek vergi takozunu bulmuş oluruz.

Ve böylece 2026 yılı için yıllık 600 bin lira brüt ücret alan bir çalışanın vergi takozu oranı yüzde 36,19 olacaktır.

Özetle 2026 yılı itibarıyla yıllık brüt 600 bin lira ücret alan bir çalışanın işverene toplam maliyeti yaklaşık 730 bin 500 liraya ulaşırken, çalışanın eline geçen net tutar 466 bin lira civarında kalmaktadır. Aradaki fark dikkate alındığında vergi takozu oranı yüzde 36,19 olarak hesaplanmaktadır. Ücret arttıkça bu oranın daha da yükseldiğini de not etmek gerekir.

Türkiye OECD verilerine göre nerede?

Yukarıda yazdığım vergi takozu tablosu sadece Türkiye’ye özgü değil. OECD’nin her yıl yayımladığı Ücretlerin Vergilendirilmesi raporu, bu soruya karşılaştırmalı bir yanıt veriyor. 2026 yılı Raporu 22 Nisan Çarşamba günü öğlen saatlerinde yayımlandı. 2026 raporuna göre, bekâr ve çocuksuz bir çalışan için hesaplanan vergi takozu oranı OECD ortalamasında yüzde 35,1 seviyesinde. Türkiye ise yüzde 40,3 ile 38 ülke arasında 14’üncü sırada yer alıyor.

Başka bir ifadeyle Türkiye ne en ağır ne de en hafif yükün olduğu ülkeler arasında; orta-üst grupta konumlanıyor. Ancak burada kritik bir noktayı gözden kaçırmamak gerekiyor: vergi takozunda ortalarda olmak, çalışanların refah düzeyinin de ortalama olduğu anlamına gelmiyor. Türkiye’de ücretlerin satın alma gücü dikkate alındığında, OECD ülkelerinin önemli bir bölümünün gerisinde kalındığı açık. Yani sorun sadece vergi oranı değil, aynı zamanda ücretin reel değeri.

OECD hesaplamalarında çocuk sayısı, evli ya da bekâr olup olunmaması, düşük ve/veya yüksek ücret gibi kriterler dikkate alınarak farklı olasılıklar değerlendirilip muhtelif istatistikler sunulmaktadır.

Ancak ülkemizde olduğu gibi OECD nezdinde de genel kabul gören hesaplama bekâr ve çocuksuz bir kişinin ücreti üzerinden ödenen her türlü mali külfet ile net ücret dâhil işverene olan yükün oranlanması yöntemidir. Yukarıda belirttiğim hesaplama sistemi birçok ülke nezdinde genel kabul gören vergi takozu hesaplama yöntemidir. İlaveten şu açıklama da önemlidir; Çoğu OECD ülkesinde vergilendirme dönemi takvim yılıdır. Ancak Avustralya’da Temmuz’da; Yeni Zelanda ve Birleşik Krallıkta Nisan ayında başlamaktadır.

Aşağıda OECD Raporlarında son altı yılın vergi takozu verilerini OECD’nin web sayfasındaki istatistiklerden derledim.

Yukarıdaki tabloda OECD ülkeleri için bekâr ve çocuksuz bir ücretlinin vergi takozu oranları yer almaktadır. Sıralama ise 2025 yılında vergi takozu oranları dikkate alınarak yüksekten düşüğe göre yapılmıştır. 2025 verilerine göre vergi takozu sıralamasında Türkiye 38 ülke arasında 14’üncü sırada bulunmaktadır. 2024 ve 2023’te 19’uncu, 2022’de 18’inci, 2020 ve 2021’de ise 15’inci sıradaydı.

Sıralamanın 2022, 2023 ve 2024’te düşmesinin -ki bu olumlu bir şeydir- yani vergi takozu oranının azalmasının nedenlerinin başında asgari ücrete kadar gelir ve damga vergisi istisnası uygulamasının 1 Ocak 2022’den itibaren uygulanmaya başlanmasıdır. Ancak tekrar artmasının nedenlerinin başında vergi dilimlerinin enflasyon oranında güncellenmemesinden kaynaklanmaktadır.

Sıralamada vergi takozunun en yüksek olduğu ülkelerin başında sırasıyla Belçika, Almanya, Fransa, Avusturya ve İtalya gelmektedir.

OECD ülkelerinden Avustralya, Avusturya, Danimarka, İtalya, Hollanda, Yeni Zelanda Norveç, İsveç, Türkiye gibi ülkelerde aile bireyleri ayrı ayrı vergilendirilmektedir. Ancak İsviçre ve Fransa’da aile bireylerinin toplu olarak vergilendirilmesi söz konusudur.

Ayrıca Belçika gibi ülkelerde ücretlere uygulanan artan oranlı tarife oranları bizdekine göre farklıdır. Örneğin bizde ilk dilim yüzde 15’ten başlarken Belçika’da yüzde 25’ten başlamakta ve bizde son dilim yüzde 40 ile biterken Belçika’da ise yüzde 50 ile bitmektedir. Ayrıca sigorta sistemindeki farklılıklar ile muafiyet/istisna düzenlemeleri bu ülkelerdeki vergi takozu oranlarını farklı kılabilmektedir.

Vergi takozunun yükseldiği 24 ülkenin 13’ünde bu artışın temel nedeni, işgücü maliyetleri içindeki payı yükselen kişisel gelir vergileri oldu. Kore ve Polonya gibi vergi tarifesinde herhangi bir değişiklik yapılmayan ülkelerde ise artışın kaynağı doğrudan ücretlerdi. 2024 ile 2025 arasında ortalama nominal ücretlerin yükselmesi, vergi dilimlerinin aynı hızda güncellenmemesi durumunda sistemin ilerleyici yapısı nedeniyle daha fazla gelirin daha yüksek oranlardan vergilendirilmesine yol açtı. İsrail’de olduğu gibi Kore ve Polonya’da da artışın arkasında, kazançların daha büyük bir kısmının vergiye tabi hale gelmesi ve vergi indirimlerinin reel değerinin ücret artışları karşısında erimesi yatıyor.

Öte yandan Belçika, Kanada, Şili, Finlandiya, Almanya, İsrail, Lüksemburg, Slovenya, Türkiye ve Birleşik Krallık’ta vergi takozundaki yükselişin ana kaynağı sosyal güvenlik katkıları oldu. Bazı ülkelerde bu artış sınırlı görünse de etkisi geniş oldu. Örneğin Belçika’da işverenlerin ödediği sosyal güvenlik katkı payı oranı 2025’te sınırlı ölçüde artarken, Kanada’da hem çalışan hem işveren primleri birlikte yükseldi. Şili’de ise yeni bir işveren katkısı yürürlüğe girdi. Finlandiya ve Lüksemburg’da işverenlerin sisteme katkı yükü artırılırken, Slovenya’da hem işçi hem işveren paylarına 1 puanlık artış getirildi.

Buna karşılık, vergi yükünün azaldığı 11 OECD ülkesinin dokuzunda düşüşün nedeni kişisel gelir vergilerindeki gerileme oldu. Avustralya, Danimarka, İzlanda, İrlanda, İtalya, Letonya, Portekiz, İsveç ve ABD bu grupta yer alıyor. 2025 itibarıyla bazı ülkelerde düşüş 1 puanın üzerine çıktı: Avustralya’da 1,67 puan, Letonya’da 1,44 puan ve İtalya’da 1,21 puan. Avustralya’da bu gerileme, vergi oranlarının düşürülmesi ve gelir dilimlerinin yukarı çekilmesiyle sağlandı. Letonya’da sabit bir temel indirimin devreye alınması, özellikle ortalama ücretli çalışanların vergi matrahını aşağı çekti. İtalya’da ise çalışanların sosyal güvenlik primlerinde uygulanan geçici indirim yerine getirilen yeni vergi teşvikleri, toplam vergi yükünü/takozunu azaltan başlıca unsur oldu.

Ezcümle

OECD verileri, son dönemde vergi takozundaki değişimlerin nedenlerine de ışık tutuyor. Vergi yükünün arttığı ülkelerin önemli bir kısmında artışın nedeni kişisel gelir vergilerindeki yükseliş. Özellikle ücretlerin artmasına rağmen vergi dilimlerinin aynı ölçüde güncellenmemesi, daha fazla gelirin daha yüksek oranlardan vergilendirilmesine yol açıyor. Bu durum, literatürde gizli vergi artışı olarak da bilinen sürüklenme etkisini (bracket creep) doğuruyor. Bracket creep, enflasyon nedeniyle maaşların nominal olarak artması sonucu, bireylerin reel gelirleri artmasa bile daha yüksek gelir vergisi dilimlerine girmesi ve sonuçta daha yüksek oranda vergi ödemesi durumudur

Buna karşılık bazı ülkelerde artışın kaynağı sosyal güvenlik primleridir. Belçika, Kanada, Finlandiya gibi ülkelerde işveren ya da çalışan primlerindeki artış, toplam vergi takozunu yukarı çekmiş durumda. Türkiye açısından bakıldığında da son dönemdeki artışın hem sosyal güvenlik katkıları hem de gelir vergisi dilimlerinin enflasyon karşısında yetersiz kalmasıyla ilişkili olduğu görülüyor.

Öte yandan bazı OECD ülkelerinde vergi takozunun düştüğü görülüyor. Avustralya, İtalya ve Letonya gibi ülkelerde bu düşüş, vergi oranlarının azaltılması, vergi dilimlerinin genişletilmesi veya yeni vergi indirimlerinin getirilmesi sayesinde sağlanmış durumda. Bu ülkeler, özellikle ücretlilerin üzerindeki vergi baskısını azaltmaya yönelik bilinçli politikalar uyguluyor.

Türkiye’de ise 2022 yılında yürürlüğe giren asgari ücrete kadar gelir ve damga vergisi istisnası, vergi takozunun düşmesinde önemli rol oynadı. Nitekim Türkiye’nin sıralamada birkaç yıl gerilemesi (yani daha düşük vergi takozuna yaklaşması) büyük ölçüde bu düzenlemenin sonucuydu. Ancak sonraki yıllarda vergi dilimlerinin enflasyon oranında güncellenmemesi, bu kazanımın bir kısmını geri aldı.

Sadakat kelimesi, dilimize Arapçadan geçmiş olan bir kelimedir. TDK sözlüğünde ise sadakat kavramı; bir kişiye, ülkeye, düşünceye veya gruba vefa, dürüstlük ve sözünde durma anlamlarına gelen köklü bir içten bağlılığı ifade eder.

İşyerinde sadakat denildiğinde, çalışanların kurum sahiplerine, yöneticilere ve yaptıkları işe aşırı bağlılıklarını ifade eder. Sadakatın iş verimliliğini olumlu yönde etkileyeceği, işten ayrılmaların çok ender olacağı ve sadık kişilerle şirket karlılığının artacağı gibi değerlendirmeler yapılır. Bu görüşü savunanlar, sadık çalışanların genellikle daha üretken olduklarını ve kuruluşun hedeflerine olumlu katkıda bulunduklarını iddia ederler. Bu arada aynı firmada uzun yıllar çalışmanın pozitif bir şirket kültürünün oluşmasına da katkı sağlayacağı savunulur.

Bu görüşlerin hepsi doğrudur. Ancak, doğru işe doğru insan ataması yapılmamış ve terfiler de liyakat yerine sadece sadakat esas alınarak yapılmış ise bu doğruların hepsi bir anda yok olup gider. O nedenle burada sadakat yerine liyakatın almasını savunmak durumundayız.

Liyakat kavramından ne anlıyoruz? Liyakat sözcüğü de Arapça bir kelimedir. TDK sözlüğüne göre liyakat; “bir kimsenin, kendisine verilen işe uygunluk, yaraşırlık kavramı” olarak tanımlanıyor. Batı literatüründe ise, “meritokrasi” olarak karşımıza çıkıyor. Liyakat, genel tanımlama ile, bir işi yapmaya uygun olma, yetenek, bilgi ve beceri açısından belirli bir yeterlilik ve ehliyete sahibi olma durumudur.

Liyakat kamu kuruluşlarında en hassas konulardan biridir. İlke olarak kamu yönetiminde adalet, verimlilik ve doğru kişinin doğru yerde olması gereklidir. Anayasa’mızın 70. maddesine göre, “her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.” Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanun’unda liyakat ilkesi, kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesinde liyakat sisteminin esas alınmasını ifade eder.

Acaba liyakatla ilgili yasaların ortaya koyduğu bu güzel ve ideal yaklaşımlar ülkemizde tam olarak uygulanıyor mu? Yoksa, kişilerin gerçekten mesleki bilgi, eğitim ve yeteneklerine yatkınlıklar yerine sadakata dayalı akraba, eş, dost gibi yakınlıklar mı esas alınıyor?

Burada bir genelleme yapıp bütün kamu kuruluşları için böyle bir değerleme içine girmenin doğru olmadığını düşünmekle birlikte liyakat yerine sadakatı esas alan ve özellikle siyasal kayırmacılık durumlarının çoğu zaman geçerli olduğu bir uygulamayı da görmemezlikten gelemeyiz.

Özellikle akraba kayırmacılığının(nepotizm) ne kadar yaygın olduğuna üzülerek şahit oluyoruz. Oysa gerek atamalarda gerekse yükseltilmelerde liyakat yerine sadakat ve yakınlık aramak adalet anlayışına ters düşer ve kuruma da zarar verir.

İslam dininin temelinde de adalet ve liyakat anlayışı vardır. Yüce Tanrı bizlere Kitabında “Emaneti işin ehline veriniz” mesajını veriyor ama kamu olsun özel kurumlar olsun liyakatı ne kadar ciddiye alıyor ve uyguluyor? İş yaşamında daha çok liyakata mı yoksa sadakata mı önem veriliyor? Asıl konu bu!

Adaletli davranmak liyakati sağlarken, liyakatli davranmak da adaleti sağlamaktadır…

Burada üstünde durmak istediğimiz asıl konu özel sektörde liyakatın nasıl algılandığı ve uygulandığıdır.

Genel ilke olarak kişilerin liyakat sahibi olması, iş yaşamında başarının anahtarıdır. İşletmeye alınacak personelin atanmasında, terfisinde ya da ücretlenmesinde görevin gerektirdiği eğitim, bilgi, beceri, görgü, deneyim gibi yetkinliklere sahip olması gerektiğini biliyoruz, söylüyoruz, savunuyoruz ama bu ilkeleri iş dünyasında ne kadar uyguluyoruz?

Maalesef iş dünyasında da nepotizmin yaygın şekilde uygulandığını ve özellikle işe alım, terfi veya ücretlemede yetkinlik yerine kan bağı, akrabalık veya yakın dostluk ilişkilerinin göz önüne alındığını görüyoruz.

Ayrıca dikkat çeken bir diğer nokta da aile işletmelerinde alttan gelen yeni kuşakların çoğu kez eğitimlerine ve liyakatlarına bakılmaksızın işletmede çeşitli pozisyonlara atandıklarını ve daha da önemlisi belirli bir deneyim sürecinden geçmeden üst yönetim kademelerinde görev aldıklarını ve bu nedenle birçok firmanın göçüp gittiğine tanık oluyoruz. İşte liyakatın önemi burada ortaya çıkıyor. Asıl soru bu!

Sadakat, genellikle kişiye bağlılığı ifade ederken liyakat işe bağlılığı ve kişinin işte göstereceği performansı ifade eder. Bir başka anlatımla, liyakat; adalet ve eşitlik ilkesi doğrultusunda istihdam edilecek kişilerin işin gereklerine uygun olması, doğru bir ölçümlemeyle atamaların yapılması ve terfilerin adaylara fırsat eşitliği tanıyarak şeffaf bir şekilde belirlenmesi, adayların yetenek, bilgi ve deneyimlerine göre istihdam edilmelerini önceler.

Liyakat esas alınacaksa, personel/yönetici alımında uygulanan yöntemi doğru seçmek gerekir. Bilgi ölçümlerinde öncelikle çoktan seçmeli test sınavları uygulanmalıdır. Bu ilk elemeyi geçen kişilere İşin gereklerine uygunluğu araştırmak ve beceri ölçümü için psikoteknik yöntemler devreye sokulmalıdır. Bu eliminasyondan sonra objektif mülakat yöntemine yer verilmelidir. Burada temel amaç “adama göre iş değil işe göre adam” seçmektir. Benzer titizliği yükselme ve ücret politikasında uygulamak gerekir. Bütün mesele bu!

Sonuç olarak liyakatın olduğu yerde;

-Adalet ve eşitlik vardır

-İş verimliliği vardır

-Kuruma güven ve bağlılık vardır

-Yapılan işte kalite vardır

-İşte devamlılık vardır

-Motivasyon ve çalışma mutluluğu vardır

-Hatta liyakatın tam olarak uygulandığı yerde kurumsal sadakat vardır…

Prof.Dr.Zeyyat Sabuncuoğlu

Raporda, birçok ülkede sabit fiyatlı teşviklerden piyasa bazlı sistemlere geçiş yaşandığına dikkat çekilirken, 2025-2030 döneminde devreye alınacak yeni enerji kapasitesinin yaklaşık yüzde 60’ının bu mekanizmalarla sağlanmasının beklendiği ifade ediliyor.

IEA, mevcut süreci 1970’lerdeki petrol krizlerine benzer bir kırılma noktası olarak değerlendirirken, halihazırda 150 ülkenin yenilenebilir ve nükleer enerji yatırımlarını desteklediği, 130 ülkenin ise enerji verimliliği ve elektrifikasyon politikaları uyguladığına işaret ediyor. Kurum ayrıca, teknolojik gelişmeler ve mevcut politikaların fosil yakıt bağımlılığının daha hızlı azaltılmasına imkan tanıdığını vurguluyor.

Gayrimenkulde sürdürülebilir enerji yatırımları hız kazanıyor

Enerji fiyatlarındaki artış, gayrimenkul sektöründe yenilenebilir çözümlere olan ilgiyi artırıyor. Gayrimenkul Yatırım ve Teknolojileri Derneği Başkanı Burak Ustaoğlu, enerji piyasalarındaki dalgalanmaların yatırımcıları daha öngörülebilir ve sürdürülebilir alternatiflere yönlendirdiğini belirtti.

Ustaoğlu, güneş enerjisi ve depolama sistemlerinin artık yalnızca çevresel bir tercih olmadığını vurgulayarak, şunları söyledi:

"Petrol fiyatlarındaki artış, enerji verimliliği odaklı teknolojilere yönelik talebi artırıyor. Bu kapsamda akıllı ev sistemleri öne çıkıyor. Enerji tüketimini optimize eden, maliyetleri düşüren ve kullanıcıya daha fazla kontrol imkanı sunan çözümler, yükselen enerji fiyatlarıyla birlikte daha hızlı benimseniyor. Jeopolitik risklerin sürmesi halinde küresel ölçekte farkındalığın daha fazla artması ve yatırım tercihlerinin yenilenebilir enerji sistemleriyle entegre, yapay zeka destekli akıllı konutlara yönelmesi bekleniyor."

Yeni yatırım trendi: Enerji dostu konutlar

Yeni nesil yatırımcıların tercihlerinde yenilenebilir enerji altyapısına sahip konutların öne çıktığını belirten Ustaoğlu, elektrikli araç şarj imkanlarının da bu talebi desteklediğini ifade etti.

Yapay zekanın akıllı konut sistemlerindeki rolünün giderek büyüdüğünü dile getiren Ustaoğlu, şu değerlendirmede bulundu:

"Yapay zeka destekli teknolojilerle konutlarda enerji tüketimine göre sistemler optimize edilebiliyor. Gelecekte, gayrimenkul sektöründe yapay zeka ve yenilenebilir enerji çözümlerine uyum sağlayamayan aktörler bunun bedelini rekabet gücünü kaybederek ödeyecek."

Finansman engeli talebi sınırlıyor

Yenilenebilir enerji sistemlerine sahip konutlara olan talebin finansman olanaklarıyla daha da artabileceğini belirten Ustaoğlu, düşük faizli kredi gibi desteklerin önemine dikkat çekti.

"Yenilenebilir enerji teknolojilerini kullanan konutların, uygun politika destekleriyle daha erişilebilir hale gelmesi durumunda bu sistemler kısa sürede kendini amorti edebiliyor. Özellikle düşük faizli kredi gibi finansman imkanları talebi destekleyebilir. Buna karşın, yüksek başlangıç kurulum maliyetleri ve sınırlı finansman seçenekleri talebi baskılıyor. Tüketiciler elektrik faturalarını aylık olarak ödeyebiliyor ancak güneş paneli gibi yatırımlar için gereken toplu bütçeye ulaşmakta zorlanıyor. Ancak mevcut kriz ortamı, yenilenebilir enerji teknolojilerine yönelik talebi artırarak yatırım teşvik süreçlerini de hızlandırabilir."

Öte yandan, ekonomistlerin yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı, yüzde 33 oldu.

Mart ayında yapılan PPK toplantısında politika faizi değiştirilmemiş ve yüzde 37’de sabit tutulmuştu.

TCMB'nin bir sonraki toplantısı 11 Haziran tarihinde gerçekleştirilecek.

Karar metninde şu ifadeler kullanıldı:

Para Politikası Kurulu (Kurul), politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranının yüzde 37’de sabit tutulmasına karar vermiştir. Kurul ayrıca, Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranını yüzde 40’ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranını ise yüzde 35,5’te sabit tutmuştur.

Enflasyon nisanda bir miktar yükselebilir

Enflasyonun ana eğilimi mart ayında gerilemiştir. Öncü veriler ana eğilimin nisan ayında bir miktar yükseleceğine işaret etmektedir. Jeopolitik gelişmeler eşliğindeki belirsizlikler neticesinde enerji fiyatlarında yüksek seyir ve belirgin oynaklık gözlenmektedir. Söz konusu gelişmeler ile yurt içi enerji fiyatlarının maliyet kanalı ve iktisadi faaliyet üzerinden enflasyon görünümüne etkileri yakından takip edilmektedir. Göstergeler iktisadi faaliyette yavaşlamaya işaret ederken, yakın dönemdeki gelişmelerin enflasyon görünümü üzerindeki olası ikincil etkileri önem taşıyacaktır.

Enflasyonda kalıcı bozulma olursa para politikası sıkılaştırılacak

Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşu talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendirecektir. Kurul politika faizine ilişkin atılacak adımları; enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir.

Para politikası kararları enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alınmaktadır. Son dönem gelişmelerin de etkisiyle, enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır. Kurul enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu vurgulamıştır.

Likidite yönetimi araçları kullanılmaya devam edilecek

Kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde parasal aktarım mekanizması ilave makroihtiyati adımlarla desteklenecektir. Likidite koşulları yakından izlenmeye ve likidite yönetimi araçları etkili şekilde kullanılmaya devam edilecektir.

Kurul, politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyecektir. Kurul, kararlarını öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alacaktır.

Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti beş iş günü içinde yayımlanacaktır.

Ekonomim

Şirket, modeli resmi X hesabı üzerinden paylaştığı açıklamalarla tanıtırken, yeni sistemin görsel üretim süreçlerinde önemli iyileştirmeler sunduğunu bildirdi.

Esnek boyutlar ve çoklu dil desteği

Yeni modelin, kullanıcı talepleri doğrultusunda daha esnek en-boy oranlarını desteklediği belirtildi. Buna göre Images 2.0, 3:1'e kadar yatay ve 1:3'e kadar dikey formatlarda görsel oluşturabiliyor. Bu sayede afiş, sosyal medya içeriği, sunum ve poster gibi farklı kullanım alanlarına uygun üretim yapılabiliyor.

Modelin ayrıca yalnızca İngilizce değil, farklı dillerdeki metinleri de doğru şekilde görsellere yerleştirebildiği ve dilin anlam bütünlüğünü koruyabildiği ifade edildi.

"Düşünme yeteneği" ile gelişmiş üretim

OpenAI, Images 2.0'ın "düşünme yeteneklerine" sahip ilk görsel modeli olduğunu vurguladı. Bu kapsamda sistem, internetten bilgi arayabilme, tek bir komuttan birden fazla görsel oluşturabilme ve ürettiği çıktıları analiz ederek hataları düzeltebilme özelliklerine sahip.

Modelin bilgi kesim tarihinin Aralık 2025 olduğu belirtilirken, metin yazımından görsel kompozisyona kadar süreci daha bütüncül bir şekilde yönetebildiği aktarıldı.

Yeni modelin, fotogerçekçi görüntülerden sinematografik sahnelere, piksel sanat ve manga gibi farklı tarzlara kadar daha tutarlı sonuçlar sunduğu kaydedildi. Önceki modellerde görülen yazım hatalarının da büyük ölçüde giderildiği ifade edildi.

Kullanıma açıldı

Şirket, Images 2.0 modelinin tüm ChatGPT ve Codex kullanıcılarının erişimine sunulduğunu açıkladı. Ancak "düşünme yeteneği" ile desteklenen gelişmiş görsel üretim özelliklerinin şu aşamada ChatGPT Plus, Pro ve Business abonelerine açık olduğu, Enterprise sürümü için de yakın zamanda devreye alınmasının planlandığı bildirildi.

Mobil kullanıcıların yeni özelliklerden yararlanabilmesi için uygulamayı güncellemeleri gerektiği de hatırlatıldı.

Damla Kaya-Dünya

Küresel ekonomide dalgalanmalar

Petrol ve doğal gaz fiyatlarında yaşanan dalgalanmalara dikkat çeken Şimşek, “Önemli kırılmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz” dedi. Küresel krizin kısa vadede büyümeyi baskıladığını ifade etti. Küresel büyüme görünümüne ilişkin değerlendirmelerde bulunan Şimşek, büyümenin yüzde 2’nin altına düşmesinin resesyon anlamına geleceğini belirtti.

"Türkiye'nin ihracatı etkilenecek"

Türkiye’nin dış ticaretine de değinen Şimşek, geçen yıl 400 milyar doların üzerinde ihracat yapıldığını hatırlattı. Ancak Türkiye’nin ürün sattığı ülkelerde büyümenin savaşın etkisiyle yavaşlayabileceğini belirten Şimşek, "Geçen sene 400 milyar doların üzerinde dünyaya ürün sattık. 400 milyar dolar önemli bir para. Bizim mal sattığımız ülkelerde büyüme nasıl? Savaşın etkisiyle büyüme dramatik bir şekilde yavaşlayacak. Bu bizim ihracatımızı etkileyebilecek bir aktör" dedi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in açıklamalarından öne çıkanlar şu şekilde:

Bizim uyguladığımız ekonomi programlarının kazanımlarını sizlerle paylaşmak isterim. Küresel gelişmelerin yarattığı fırsatlar üzerinde durmak istiyorum. Gerek Sayın Karaman gerekse rektörümüz çok net bir şekilde belirsizliklerin altını çizdiler. Dünya yoğun bir belirsizlikle karşı karşıya. Dünyanın çeşitli yerlerinde kutuplaşmalar, gerilimler söz konusu. Kısa vadeli bir resim var ve orta uzun vadeli bir resim var. Kısa vadeye baktığımız zaman şunu görüyoruz, İran-ABD-İsrail savaşının getirdiği emtia fiyat şokuyla karşılaşıyoruz. Petrol, doğal gazdan bahsediyorum, burada önemli kırılmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz. Büyümede bir ivme kaybı konuşuluyor. Geçen hafta bunlar konuşuldu. Orta vadeye uzun vadeye baktığımız zaman jeopolitik gerilimler normalleşmiş gibi. Maalesef dünya yeni normal ile karşı karşıya. Dünya ticaretinde parçalanma var.

"Büyüme eskisi kadar güçlü olmayabilir"

Belki 10 kat belki bin kat daha yıkıcı gelişmelere sebep olabilecek çok kapsamlı bir devrim yaşanıyor. Dünya çok büyük bir borç ile karşı karşıya. Faizlerin yüksek olduğu bir ortamda bu soruna dönüşebilir. İklim değişikliği bir realite, ideolojik bir okuma değil. Bütün bu sorunlar ne anlama geliyor? Bizim bildiğimiz anlamda büyüme eskisi kadar güçlü olamayabilir. Bu resmi biraz daha detaylandırmak istiyorum. Aslında bu sene ve önümüzdeki dönem için emtia fiyatlarında bir düşüş öngörüyorum. Savaş ile birlikte yükseliş var. Önümüzdeki 2 yıl makro görünüm şöyle olacak demeyi dünya demekte zorlanıyor. IMF gibi ancak senaryo kurabilir. Küresel büyümenin yüzde 2'nin altına düşmesi resesyon demek. Bu aşamada küresel ekonomiye ilişkin ancak bir senaryo analizi yapılabilir. Belirsizlikler devam ettiği için çıkarımlar yapmak için erken. Biz dünyaya mal satıyoruz. Geçen sene 400 milyar doların üzerinde dünyaya ürün sattık. 400 milyar dolar önemli bir para. Bizim mal sattığımız ülkelerde büyüme nasıl? Savaşın etkisiyle büyüme dramatik bir şekilde yavaşlayacak. Bu bizim ihracatımızı etkileyebilecek bir aktör. Bir program uygulanıyor, "bu program değer kazandı o nedenle ihracat tıkandı" söylemi rahat söylenen bir söylemdir. Şimdi Merkez Bankamız bir çalışma yaptı. Esas belirleyici talep 2026 için en azından şuan için öngörülen çok da olumlu değil.

Çin'in ekonomik etkisi

İkinci Çin şokunu konuşmamız gerek. Birinci Çin şoku Çin'in dünya ticaret örgütüne katılmasıdır. Çin'in dış ticaret fazla 1,2 trilyon dolar. Bunun da Türkiye'ye etkisi var. Uzun bir süredir imalat sanayisinde düşüş yaşanıyor. Enflasyon yok. ABD'ye satamadığı ürünleri dünya pazarına yüklüyor. Yeşil teknolojilerde Çin'in otomotiv üretim kapasitesi dünyanın yarısı kadar. Yüksek teknolojilerde de benzer şekilde. Nadir toprak elementlerinden tutun hemen hemen her alanda Çin'in etkisi var. Çin'de kırmızı çizgi sanayi üretimi ve bunu dünyaya satmak zorunda. Çin'in Afrika'ya ihracatı, Trump'ın 1 Nisan açıklamalarından bu yana yüzde 26 yükseldi. ABD, Çin ürünlerini yasakladığı için. Çin'in Türkiye'ye ihracatı yüzde 10 şekilde artış göstermiş durumda. İkinci Çin şokunu bir kenara bırakıyorum.

"Savunma harcamaları bizim için fırsattır"

Dünya eski dünya değil. Karşımıza büyük bir trend çıkıyor. Küresel savunma sanayii harcamaları. Avrupa'da bazı ülkeler milli gelirlerinin yüzde 5'ini savunma sanayisine harcıyor. Türkiye burada büyük bir fırsat penceresi görüyor. Küresel savunma sanayi harcamaları 6,6 trilyon dolara çıkacak. Dolayısıyla savunma sanayisinde Türkiye çok güçlü bir altyapıya sahip. Bundan dolayı da biz bunu büyük bir fırsat olarak görüyoruz.

"Yeni nesil ticaret anlaşmaları için çalışıyoruz"

Orta koridor dediğimiz yani Asya'yı Avrupa'ya bağlayan ana koridorlardan bir tanesi Anadolu'dan geçiyor. Bu koridoru biz güçlendiriyoruz. İstanbul'da 3. Köprü üzerinden geçecek demir yolu bağlantısı için çalışmalar başlattık. Biz bağlantısallığa yatırım yapıyoruz. Biz bu koridorları Türkiye'nin menfaatine güçlendiriyoruz. Yeni nesil ticaret anlaşmaları için çalışıyoruz. Sağlık turizmi, eğitim, turizm, yeniden inşa, bunlar da ihracat. Bizim bildiğimiz anlamda bir korumacılık henüz yok. Bundan dolayı Türkiye'nin bu yönleri güçlü olduğu için bundan sonra yapacağımız ticaret anlaşmalarına diyoruz ki, "Bunları da katalım". Aslında Avrupa Birliği ile ticaretimiz yıllık 200 milyar dolar. Bunu 500 milyar dolara çıkarabiliriz ama AB kendi siyasi sorunları nedeniyle bunu gerçekleştiremiyor. Afrika ile çok ciddi işbirlikleri içerisindeyiz. Asya'yı yeniden keşfediyoruz.

"Yapay zeka verimliliği artıracak bir teknolojidir"

Yapay zeka, otonom sistemler o kadar hızlı bir şekilde geliyor ki, bu tabi dünya için büyük bir fırsat. Ama maalesef eşit dağılmayacak. Yapay zekanın en büyük ayağı verimliliği artıracak bir teknolojidir. İstihdam piyasalarına büyük etkisi var. Geçmişte nitelikli gördüğümüz alanlar şuanda çok hızlı bir şekilde yapay zekayla arka plana itilmekle karşı karşıya. Bölgeler arasında dengesizlik büyük bir risk. Otonom sistemler dedik, yapay zekayla destekli sistemlerden bahsediyoruz. Oturup şikayet edeceğimize küresel robot piyasası çok küçük bir piyasa ama bu piyasa 2050 yılına kadar 100 milyar dolardan 25 trilyon dolarlık bir pazara dönüşecek. Şimdi bizim sanayicilerimizin bu trendleri ıskalamaması lazım. Çünkü katma değer burada, kar marjları burada.

Dünya

Spot altın yüzde 0,9 artışla ons başına 4.755,11 dolara çıktı. Bu seviye, Salı günü 13 Nisan’dan bu yana görülen en düşük seviyeye gerilemenin ardından geldi. Haziran vadeli ABD altın kontratları ise yüzde 1,1 yükselerek 4.772,90 dolara ulaştı.

ABD Başkanı Donald Trump, ateşkesin süresinin dolmasına saatler kala, İran ile yürütülecek barış görüşmelerine alan açmak için ateşkesi süresiz olarak uzatacağını söyledi. Ancak bu açıklamanın tek taraflı olduğu, İran veya ABD’nin müttefiki İsrail’in bu uzatmayı kabul edip etmediğinin ise net olmadığı belirtildi. Ateşkes iki hafta önce başlamıştı.

Marex analisti Edward Meir, “Bu ateşkes uzatmasıyla piyasalar gerilimin azaldığını düşünüyor. Eğer ateşkes sona erer ve çatışmalar yeniden başlarsa dolar güçlenir, petrol ve faizler yükselir; bu da altın fiyatlarını baskılar” dedi.

Ateşkes uzatması sonrası hisse senetleri yükseldi, dolar geriledi ve petrol fiyatları düşüşe geçti.

Yüksek ham petrol fiyatları, taşıma ve üretim maliyetlerini artırarak enflasyonu tetikleyebilir. Altın enflasyona karşı bir koruma aracı olarak görülse de, yüksek faiz oranları getirili varlıkları daha cazip hale getirerek altının cazibesini azaltır.

Standard Chartered bir notunda, “Fiyat hareketleri Orta Doğu ateşkes haberlerine ve likidite ihtiyacına bağlı kalmaya devam ediyor. Son yükseliş kırılgan ve kısa vadeli bir düzeltme riski taşıyor, ancak değerli metallerde toparlanma ve özellikle altının yeniden rekor seviyeleri test etmesini beklemeye devam ediyoruz” dedi.

Bu arada, Kevin Warsh salı günü yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Trump’a faiz indirimleri konusunda hiçbir taahhütte bulunmadığını söyledi. Warsh, Senato onay süreci kapsamında merkez bankasını yönetirken Beyaz Saray’dan bağımsız hareket edeceğini ve geniş kapsamlı reformlar yapacağını vurguladı.

Spot gümüş yüzde 1,5 artışla ons başına 77,84 dolara yükseldi. Platin yüzde 1,5 artarak 2.067,25 dolara, paladyum ise yüzde 1,8 yükselişle 1.560,31 dolara çıktı.

Bloomberg HT

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.