Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un açıklamasına göre vatandaşlar, depozito iade makinelerine bıraktıkları her pet şişe, cam şişe veya metal içecek kutusu için 1 lira kazanacak.

Ödemeler doğrudan vatandaşların hesaplarına aktarılabilecek ya da anlaşmalı marketlerde alışverişlerde kullanılabilecek.

Uygulama 1 Temmuz 2026'da başlıyor

Depozito İade Sistemi'nin Türkiye genelinde tam kapsamlı olarak 1 Temmuz 2026 tarihinde devreye alınması planlanıyor. Bu tarihe kadar depozito iade cihazlarının vatandaşların kolay ulaşabileceği noktalara yerleştirilmesi ve sistemin aktif hale getirilmesi hedefleniyor.

Sistemde yalnızca belirlenen işareti taşıyan ambalajlar kabul edilecek. Vatandaşlar, şişe veya kutuların üzerinde yer alan "doğa" simgesini kontrol ederek depozito iadesinden yararlanabilecek.

Depozito iade noktaları yaygınlaşacak

Depozito iade makineleri marketler, alışveriş merkezleri ve vatandaşların yoğun olarak kullandığı alanlara kurulacak. Amaç, geri dönüşüm oranlarını artırırken vatandaşların sisteme kolay erişimini sağlamak ve çevreye bırakılan atık miktarını azaltmak olacak.

Depozito ücreti ürün fiyatına eklenmeyecek

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, sistem nedeniyle ürün fiyatlarına ek bir depozito bedeli yansıtılmayacağı vurgulandı.

Vatandaşlardan depozito adı altında herhangi bir ek ücret talep edilmesinin söz konusu olmadığı belirtilirken, depozito ücreti talep eden kişi veya işletmeler hakkında yasal işlem uygulanacağı ifade edildi.

Dünya

Sanayi elektrik tüketimi 2025’in ilk yarısında ciddi düşüş yaşadıktan sonra yıl sonuna doğru toparlanmıştı. Buna karşılık 2026’da neredeyse sabit bir seviyede gidiyor. Üstelik bu, baz etkisi nedeniyle 2025’in ilk aylarına denk geldiği için bir miktar artış ya da sabit bir seviye gösterse de, 2024 ile hemen aynı seviyelerde ya da daha düşük olarak gerçekleşiyor.

Nitekim, 2026 ilk çeyrekte, bir önceki yıl aynı aya göre kısmi bir artış olsa da, sanayinin tükettiği elektrik 2024’ün az bir miktar altında, hemen hemen aynı seviyede gerçekleşti. EPDK verileri, bildirimlere dayalı olduğu için aylık bazda sonradan bildirim değişikliklerine bağlı revizeler olabiliyor ancak genel eğilimde değişiklik gözlenmiyor. Buna göre, sanayinin elektrik tüketimi 2024’ten bu yana neredeyse sabit durumda devam ediyor. Türkiye’nin genel elektrik tüketimi ise konutlardan ve ticaret sektöründen kaynaklı yükselişini sürdürüyor.

Bu iki grubun tüketimi yıllardır düzenli şekilde artıyor. Nitekim, yılın ilk çeyreğinde konutlarda elektrik tüketimi yüzde 6,84, ticarethaneler ve kamu kuruluşlarının tükettiği elektrik yüzde 5,89 oranında arttı. Tarımsal faaliyetler ise hem kaçak kullanım, hem de son dönemde kayıtdışı olanların kayıt altına alınması nedeniyle genel eğilimden sürekli ayrışıyor. Tarımsal sulamada faturalanan elektrik 2015’te yine ortalamayı bozacak şekilde hızla artmıştı. Bu yıl ilk çeyrekte ise yüzde 21,65 oranında geriledi. Bunda yağışların yüksek olmasının etkisi de bulunuyor.

Mehmet Kaya-Ekonomim

İstihdam edilenlerin sayısı 2026 yılı Nisan ayında bir önceki aya göre 356 bin kişi azalarak 32 milyon 166 bin kişi, istihdam oranı ise 0,6 puan azalarak yüzde 48,1 oldu. Bu oran erkeklerde yüzde 65,4 iken kadınlarda yüzde 31,2 olarak gerçekleşti.

İşgücüne katılma oranı yüzde 52,4

İşgücü, 2026 yılı Nisan ayında bir önceki aya göre 361 bin kişi azalarak 35 milyon 34 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,6 puan azalarak yüzde 52,4 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı erkeklerde yüzde 70,2 iken kadınlarda yüzde 35,0 oldu.

Genç nüfusta işsizlik oranı yüzde 14,5

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki aya göre 0,8 puan azalarak yüzde 14,5 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde yüzde 12,0, kadınlarda ise yüzde 19,4 olarak tahmin edildi.

Haftalık ortalama fiili çalışma süresi 42,1 saat

İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2026 yılı Nisan ayında bir önceki aya göre 0,3 saat artarak 42,1 saat olarak gerçekleşti.

Atıl işgücü oranı yüzde 30,1

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı 2026 yılı Nisan ayında bir önceki aya göre 1,2 puan azalarak yüzde 30,1 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 19,3 iken işsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı yüzde 20,5 olarak tahmin edildi.

Ekonomim

Edinilen bilgilere göre Adalet Bakanlığının hazırladığı 12'nci Yargı Paketi taslağı 59 maddeden oluşuyor. Toplamda 19 ayrı yasada değişiklik öngören taslakta özellikle "suça sürüklenen çocuklar" (SSÇ) olarak tanımlanan çocukların işlediği suçlara verilen cezaların artırılması dikkat çekiyor.

Suça sürüklenen çocuklar için cezalar nasıl artırılıyor?

DW Türkçe'den Alican Uludağ'ın derlediği habere göre Türk Ceza Kanunu'nda 12-15 yaş grubundaki çocuklara ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda en fazla 15 yıla kadar hapis cezası verilebiliyor.

Taslakla bu üst sınır 18 yıla kadar çıkarılıyor. Müebbet hapis cezası yerine verilen 9-11 yıl aralığındaki ceza da 10-12 yıl aralığına yükseltiliyor. Süreli hapis cezalarında ise indirim sonrası üst sınır 7 yıldan 9 yıla çıkarılıyor.

15-18 yaş grubundaki çocuklar için de ceza indirim oranları düşürülüyor. Bu yaş grubunda ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda üst sınır 24 yıldan 27 yıla çıkarılıyor. Müebbet hapis yerine verilen 12-15 yıl aralığındaki ceza ise 15-18 yıl aralığına yükseltiliyor. Süreli hapis cezalarında indirim sonrası üst sınır da 12 yıldan 15 yıla çıkarılıyor.

Taslak, bazı ağır suçlarda hâkimlere 15-18 yaş grubundaki çocuklar için ceza indirimi uygulamama yetkisi de tanıyor. Bu yetkinin "kasta dayalı kusurun ağırlığı, suçun işleniş şekli, saik ve önceki sabıka durumu" gibi kriterlere bağlı olacağı belirtiliyor.

Çocuk hükümlülerin infaz rejiminde de değişiklik öngörülüyor.

Buna göre cezalar çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında infaz edilmeye devam edecek, iyi hâl halinde eğitimevlerine geçiş mümkün olacak. Ancak koşullu salıverilme hesaplamasında önemli bir değişiklik yapılarak, ağır suçlarda 15 yaş altı için uygulanan "1 günün 2 gün sayılması” kuralı kaldırılıyor ve 1 gün 1 gün esasına dönülüyor.

Çocuk suçlarında ebeveyn sorumluluğu artıyor

Taslak, Kahramanmaraş'ta 14 yaşındaki bir çocuğun babasına ait silahları alarak okulda saldırı düzenlemesinin ardından çocukların karıştığı olaylara atıfla aile sorumluluğunu da artırıyor.

Türk Ceza Kanunu'ndaki "aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali" suçunun cezası yükseltiliyor.

Buna göre alt sınır 1 aydan 3 aya, üst sınır 1 yıldan 2 yıla çıkarılıyor. Hamile eşe karşı işlenmesi halinde ceza 6 aydan 2 yıla yükseltiliyor. Çocukların güvenliğini ağır tehlikeye sokan durumlarda ceza 1 yıldan 3 yıla çıkarılıyor.

Ayrıca ebeveyn ihmali nedeniyle çocuğun cinayet ve ağırlaşmış yaralama gibi ağır suçlara yönelmesi halinde ceza artırımı öngörülüyor ve bu durumlarda şikâyet şartı aranmayacak.

Silahların çocukların erişimine karşı korunmasına yönelik yeni hükümler de taslakta yer alıyor. Silahını ihmal sonucu başkasının kullanımına açan kişiye 1–3 yıl hapis cezası verilecek. Silahın çocuk tarafından ele geçirilmesi halinde ceza artırılacak. Yivsiz tüfeğin çocuğa verilmesi de 1-3 yıl hapis cezasıyla ayrı bir suç olarak düzenleniyor.

Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasında ihmali bulunan kamu görevlilerine de hapis cezası öngörülüyor. Çocuklara yönelik koruma kararlarına uymayan ebeveynler, vasiler veya bakım sorumlularına ise disiplin hapsi getiriliyor.

Televizyonlara program durdurma ve içerik çıkarma cezası

Taslakla televizyon yayınlarına yönelik yeni yasaklar ve yaptırımlar getiriliyor. Buna göre yayın hizmetlerinin suç işlemeyi, silah kullanımını ve yasa dışı sanal bahsi özendirici nitelikte olmaması zorunlu hale getiriliyor.

Taslakta ayrıca, adli soruşturma veya kovuşturmaya konu olan olayların, genel ahlaka aykırı biçimde ve özellikle aile bütünlüğünü ya da çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimini zedeleyecek şekilde sunulamayacağı düzenleniyor.

Bu kurallara aykırı hareket eden medya kuruluşlarına, ihlalin tespit edildiği aydan önceki ayın brüt ticari iletişim gelirinin yüzde 2'si ile yüzde 5'i arasında idari para cezası verilebilecek.

Ayrıca ihlale konu programların yayını en fazla 5 kez durdurulabilecek veya isteğe bağlı yayın platformlarında ilgili içerik katalogdan çıkarılabilecek.

Eğer program katalogdan çıkarılmazsa yayın lisansının iptaline karar verilebilecek.

Sosyal medyada kimlik doğrulama ve VPN kullanımı

Taslak, Instagram, X, TikTok ve YouTube gibi Türkiye'de milyonlarca kullanıcısı bulunan sosyal medya platformlarına yeni yükümlülükler getiriyor.

Buna göre platformların Türkiye'deki kullanıcıları için kimlik doğrulama sistemi kurması zorunlu olacak.

Kimlik doğrulama kapsamında elde edilen temel kullanıcı bilgilerinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) bildirilmesi öngörülüyor.

Taslakta, kullanıcıların vatandaşlık numarası gibi ek kişisel bilgileri sosyal medya şirketleriyle paylaşmaya zorlanmayacağı da belirtiliyor.

Platformlara kimlik doğrulama sistemini kurmaları için 9 aylık geçiş süresi tanınıyor.

Taslak, katalog suçlar kapsamında yürütülen soruşturma ve davalarda sosyal medya hesaplarına ilişkin kullanıcı bilgilerinin adli makamlarla paylaşılmasını zorunlu hale getiriyor.

Taslak, sanal özel ağ (VPN) hizmetlerini de kapsıyor. Erişimi engellenen içeriklere ulaşmayı sağlayan veya kullanıcı anonimliği sunan VPN servislerinin 5651 sayılı yasa kapsamına alınması planlanıyor.

Bu hizmetlerin, elektronik haberleşme alanındaki diğer dijital servislerle benzer yükümlülüklere ve yaptırımlara tabi olması öngörülüyor.

IBAN mağdurlarına yeni düzenleme

Taslakta "IBAN mağdurları" bilinen ve banka hesabını başkasına kullandırarak dolandırıcılık suçundan adli işlem görenleri ilgilendiren bir düzenleme de yer alıyor. Bu kapsamda “IBAN kiralama” uygulaması ayrı bir suç olarak düzenleniyor.

Buna göre banka hesabı, IBAN, kredi kartı veya ödeme sistemlerine erişim bilgilerini haksız kazanç amacıyla başkalarının kullanımına açanlara 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.

Düzenlemeyle, hesap veya ödeme araçlarının suçta kullanılmak üzere verilmesi, dolandırıcılık suçuna iştirak şartı aranmaksızın bağımsız bir suç olarak değerlendirilecek. Ancak dolandırıcılığa doğrudan katılım tespit edilirse, ilgili kişiler ayrıca bu suçtan da sorumlu tutulacak.

Bu yeni düzenlemeyle, IBAN'ını başkasına kullandıranlar cezası daha yüksek olan nitelikli dolandırıcılıktan yargılanmayacak. Madde yasalaşırsa, cezaevinde bu kapsamda hükümlü olanların tahliyesi bekleniyor.

Cinsiyet değişikliği zorlaştırılıyor

Taslakta "aile hukukuna ilişkin düzenlemeler" denilerek LGBTİ+ bireylerin cinsiyet değişikliğini zorlaştıran maddeler getiriliyor. Buna göre cinsiyet değişikliği başvurularında yaş sınırı 18'den 25'e çıkarılıyor.

Evli olmama koşuluna ek olarak çocuk sahibi olmama şartı da getiriliyor.

Cinsiyet değişikliğine ilişkin sağlık kurulu raporları yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen tam teşekküllü eğitim ve araştırma hastanelerinden alınacak.

Sürecin, en az üçer ay arayla yapılacak dört ayrı değerlendirme sonucunda tamamlanması planlanıyor. Raporda ayrıca kişinin üreme yeteneğinden kalıcı olarak yoksun olup olmadığına ilişkin tıbbi değerlendirme zorunlu hale getiriliyor.

Taslakta, yasal şartlara aykırı yapılan cinsiyet değişikliğine yönelik tıbbi müdahaleler ayrı bir suç olarak düzenleniyor.

Bu kapsamda müdahaleyi gerçekleştirenlere 3-7 yıl hapis ve adli para cezası, sürece izin verenlere ise 1-3 yıl hapis cezası öngörülüyor. Bu fiillerin çocuklara veya yetkisiz kişilerce işlenmesi halinde cezalar artırılacak.

Taslak, "genel ahlaka aykırı" sayılan biyolojik cinsiyete aykırı davranışların alenen sergilenmesini, teşvik edilmesini veya övülmesini de suç kapsamına alıyor.

Aynı cinsiyetteki kişilerin nişan veya evlilik töreni yapması da ayrıca suç sayılarak bu fiiller için 1 yıl 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

Boşanma ve nafaka düzenlemelerinde yeni dönem

Taslakta, boşanma süreçlerini hızlandıracak ve nafaka süresine yeni kriterler getirecek maddeler yer aldı. Buna göre, boşanmış kadının yeniden evlenebilmesi için mahkeme kararı şartı kaldırılıyor.

Bu kişiler, resmî sağlık kuruluşundan alınacak raporla doğrudan evlendirme memurluğuna başvurabilecek.

Taslak, boşanma davalarında "kusur" tartışmalarına ilişkin kurallar getiriliyor. Eşlerden birinin boşanma talebi halinde, ağır kusur şartı aranmadan evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının tespit edilmesi durumunda boşanmaya karar verilebilecek.

En az bir yıl süren evliliklerde, tarafların boşanma konusunda anlaşmasına rağmen nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi konularda uzlaşamaması halinde boşanma kararı verilebilecek. Bu konuların yargılaması ayrıca sürdürülecek.

Eşlerden birinin dava açılmadan önce en az bir yıl ayrı yaşadığını ispat etmesi halinde de boşanma kararı verilebilmesinin önü açılıyor. Nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi konuların davayı uzatması halinde ise ayrı dosyalarda görülmesi öngörülüyor. Bu süreçte çocuklar ve eşler için geçici koruma tedbirleri uygulanabilecek.

Boşanma ve nafakaya ilişkin yeni düzenlemelerin ilk derece mahkemelerinde görülen davalarda uygulanması planlanırken, istinaf aşamasındaki dosyalarda mevcut kuralların geçerli olacağı belirtiliyor.

Nafakada süre hesabı değişiyor

Yoksulluk nafakasında süre, evlilik süresine bağlı olarak yeniden düzenleniyor. Buna göre nafaka süresi, en az 5 yıl olmak üzere evlenme tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasındaki sürenin yarısı olarak hesaplanacak.

Ancak nafaka alacaklısının sağlık durumu, çalışamayacak hale gelmesi veya ileri yaş nedeniyle düzenli gelir elde edememesi halinde daha uzun süre nafaka ödenebilecek. Bu durumda talebin belirlenen sürenin bitiminden itibaren en geç bir yıl içinde yapılması gerekecek.

Taslak ayrıca düzenlemelerin devam eden davalarda da uygulanmasını, kesinleşmiş nafaka kararları bakımından ise nafakanın bir yıl daha ödenmesini öngörüyor. Boşanma kararlarının istinaf aşamasında onanması halinde Yargıtay incelemesine gitmeden kesinleşebilmesi de düzenlemeler arasında yer alıyor.

Aile hukukuna ilişkin tüm davaların adli tatilde görülebilmesi ve temyizde duruşma zorunluluğunun kaldırılması da taslakta yer alan diğer değişiklikler arasında bulunuyor.

12. Yargı Paketi önce TBMM'de ilgili komisyonda görüşülecek, ardından komisyondan geçerse TBMM Genel Kurulu'na gönderilecek. Paketin ne zaman komisyona geleceği ise henüz bilinmiyor.

Ekonomim

İki kurum, Mayo Clinic'in onlarca yıllık tıbbi bilgi birikimini, anonimleştirilmiş sağlık verilerini ve hasta bakımındaki derinlemesine deneyimini Microsoft'un gelişmiş bulut altyapısı ve ileri mühendislik yetenekleriyle entegre ediyor. İşbirliği kapsamında geliştirilen yapay zeka modeli, farklı türlerdeki klinik bilgileri derinlemesine analiz etme kapasitesi taşıyor.

Gelişmiş yapay zeka teknolojisi, hekimlerin çok daha erken teşhis süreçleri yürütmesini ve hastalar için bireyselleştirilmiş tedavi planlaması görevlerini eksiksiz yerine getirmesini desteklemeyi amaçlıyor. Kurumlar, yenilikçi ürünün başlangıç aşamasında doğrudan Mayo Clinic bünyesindeki güvenli klinik ortamlarda devreye alındığını belirtti.

Teknolojiyi izole klinik ortamda gerçek dünya senaryoları üzerinden titizlikle test eden yapay zeka mühendislik ekipleri, elde edilen çıktılarla yazılımı sürekli olarak iyileştiriyor.

Mayo Clinic Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su Gianrico Farrugia, tam yedi yıl önce tıp dünyasındaki inovasyonu, çığır açan yenilikleri ve modern tedavileri hızlandırmak üzere Mayo Clinic Platform girişimini başlattıklarını hatırlattı.

Farrugia, geleneksel sağlık hizmetlerini standart bir boru hattı yapısından kurtararak yapay zeka tabanlı, tamamen hasta odaklı ve kimliksizleştirilmiş sağlam bir veri temeline dayanan modern bir platform modeline dönüştürdüklerini vurguladı. Üst düzey yönetici, sahip oldukları klinik uzmanlıkları Microsoft mühendisliğiyle birleştirerek sektörde yeni bir standart yarattıklarını sözlerine ekledi.

Yaratılan yeni sistemin mülkiyeti ve fikri hakları tamamen Mayo Clinic bünyesinde kalmaya devam edecek. Microsoft ise söz konusu devasa teknolojik altyapıyı Azure Foundry API'leri aracılığıyla küresel pazarın ve diğer yazılım geliştiricilerin kullanımına sunmayı planlıyor. Gelişmiş yazılım araçları, farklı teknoloji şirketlerinin tasarlanan modeli doğrudan kendi ticari uygulamalarına ve sağlık hizmetlerine kesintisiz bağlamasına olanak tanıyor. Tıbbi kurumlar, yapay zeka sisteminin mevcut kullanım yaygınlığı, kapsadığı spesifik klinik alanlar veya harici sağlık hizmeti sağlayıcılarına ne zaman sunulacağı konusunda kesin bir tarih vermedi.

Tıbbi yapay zeka sistemleri yüksek güvenlik standartları gerektiriyor

Sağlık sektörü, dünyadaki en ileri yapay zeka geliştirmeleri ve milyarlarca dolarlık yatırımlar için tartışmasız ana odak noktası haline geldi. Tıbbi otomasyon sistemleri, karmaşık klinik bilgileri hızlıca işlerken hastaların tüm genetik ve geçmiş sağlık kayıtlarını büyük bir hassasiyetle hesaba katmak zorunda kalıyor. Kritik yazılım sistemleri, siber güvenlik, veri gizliliği ve klinik doğrulama konusunda uluslararası arenadaki en yüksek standartları karşılamak için yoğun bir mühendislik çabası gerektiriyor.

Microsoft AI CEO'su Mustafa Suleyman, tıp dünyasında çığır açacak tıbbi istihbarat sınırlarının aşılmak üzere olduğunu belirtti. Suleyman, belirledikleri vizyoner hedefe hızla ulaşmak için hayal edilebilecek en iyi stratejik işbirliğini kurduklarını ifade etti. CEO, Mayo Clinic bünyesindeki emsalsiz klinik uzmanlığın, geniş kapsamlı kimliksizleştirilmiş sağlık verilerinin ve boylamsal tıbbi içgörülerin teknoloji dünyası için önemine dikkat çekti. Teknoloji lideri, dünya standartlarındaki doktorlarla birlikte küresel sağlık hizmetleri için son teknoloji bir yapay zeka temeli inşa etmekten büyük heyecan duyduklarını vurguladı.

Hastalar yapay zeka ile sağlık rehberliği arıyor

Uzmanlar dijitalleşen sağlık alanını yapay zeka teknolojileri için en umut verici sektörlerden biri olarak görüyor. Devasa miktardaki karmaşık tıbbi veriyi saniyeler içinde analiz eden sistem, uzman klinisyenleri zorlu teşhis süreçlerinde doğrudan destekliyor. Sağlık sektöründeki yapay zeka otomasyon yetenekleri sayesinde sağlık personelinin bürokratik ve idari işlere harcadığı zaman önemli ölçüde azalıyor. İngiltere merkezli yeni girişim Semble tarafından 2025 yılında iki bin hasta katılımcıyla gerçekleştirilen kapsamlı bir anket, her dört kişiden birinin sağlık rehberliği için ChatGPT ve Instagram platformlarını kullandığını ortaya koydu.

Danimarka haber ajansı Ritzau verilerine göre, Google AI Overview sisteminin devreye girmesinin ardından Danimarka kamu sağlığı web sitesi Patienthåndbogen ziyaretleri on bir aylık süreçte yüzde 31 oranında düştü. Tıpta yapay zeka kullanımı teşhis doğruluğu, algoritmik sistemik önyargı, kişisel veri gizliliği ve yasal hesap verebilirlik konularında ciddi küresel endişeleri beraberinde getiriyor. Avrupa Komisyonu düzenlemelerine göre, Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası kapsamında doğrudan tıbbi amaçlı kurgulanan tüm yazılımlar yüksek riskli statüsünde işlem görüyor. Denetleyici kurumlar, yazılım geliştiricilerin kusursuz risk azaltma sistemleri kurmasını ve modelleri yüksek kaliteli veri setleriyle eğitmesini şart koşuyor.

Teknoloji şirketlerinin geliştirme aşamalarında son kullanıcılara açık ve şeffaf bilgi sağlaması yasal bir zorunluluk olarak öne çıkıyor. Tüm otomatik yapay zeka destekli teşhis ve veri analiz süreçlerinin tıbbi hataları önlemek amacıyla mutlaka uzman bir insan gözetimi altında yürütülmesi gerekiyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Çünkü finansal hilelerin önemli bir kısmı, bir kişinin bir sabah uyanıp şirketi zarara uğratmaya karar vermesiyle başlamaz. Hile çoğu zaman baskı, fırsat ve kişinin kendisini haklı gösterme çabası birleştiğinde ortaya çıkar. Buna literatürde hile üçgeni denir. Daha güncel yaklaşımlar buna bir de “yetenek” unsurunu ekler. Yani kişi sadece fırsat bulmaz; sistemi tanır, açıkları bilir ve bunları kullanabilecek beceriye sahiptir.

Dolayısıyla hilenin başladığı yer çoğu zaman kasa, banka veya stok değildir. Hilenin başladığı yer, kontrolün zayıfladığı noktadır.

Büyük Sorunlar Küçük İşlemlerle Başlar

Kamuoyuna yansıyan olaylarda milyonlarca liralık zararlar konuşulur. Ancak bu zararların geçmişine bakıldığında, çoğunun küçük ve önemsiz görünen işlemlerle başladığı görülür. Açıklaması yapılmayan bir nakit çıkışı, zamanında kapatılmayan bir avans, kontrol edilmeyen bir iade işlemi veya mutabakatı yapılmayan bir cari hesap ilk bakışta önemsiz görünebilir.

Fakat hile yapan kişi için bu küçük işlemler çoğu zaman bir testtir. Sistem fark ediyor mu? Yönetim soruyor mu? Muhasebe açıklama istiyor mu? Banka hareketiyle kayıt arasında bağlantı kuruluyor mu?

Hile yapan kişi önce sistemin ne kadar dikkatli çalıştığını ölçer. İşlem sorgulanmıyor, açıklama istenmiyor ve kontrol mekanizması devreye girmiyorsa risk büyümeye başlar.

Uluslararası hile denetimi alanında en önemli kuruluşlardan biri olan ACFE (Association of Certified Fraud Examiners - Sertifikalı Hile İnceleme Uzmanları Birliği) tarafından yayımlanan 2026 Küresel Hile Raporu’na göre; incelenen vakaların medyan zararı 104 bin dolar olmakla birlikte, vakaların beşte birinde zarar 1 milyon doların üzerine çıkmıştır. Daha çarpıcı olan ise işletmelerin gelirlerinin yaklaşık %5'ini hile nedeniyle kaybettiğinin tahmin edilmesidir.

Bu nedenle küçük tutarsızlıklar çoğu zaman büyük sorunların habercisidir.

Sorun Güven Eksikliği Değil, Kontrol Eksikliğidir

Şirket sahiplerinin sıkça söylediği bir cümle vardır: “Ben çalışanlarıma güveniyorum.”

Güven elbette önemlidir. Güven olmadan iş hayatı yürümez. Ancak finansal süreçler yalnızca güven üzerine kurulursa, işletme kişilere bağımlı hale gelir. Oysa sağlıklı bir işletmede esas olan kişilere değil, sisteme güvenmektir.

Tahsilatı yapan kişinin aynı zamanda muhasebe kaydını oluşturması, banka işlemlerinin tek onayla tamamlanması, kasa sayımlarının yapılmaması veya cari hesap mutabakatlarının düzenli gerçekleştirilememesi önemli riskler yaratır.

Burada mesele çalışanları potansiyel suçlu görmek değildir. Amaç, kişilere bağlı olmayan bir sistem kurmaktır.

Nitekim uluslararası hile araştırmaları, hilelerin önemli bir kısmının iç kontrol eksiklikleri veya mevcut kontrollerin etkisiz hale getirilmesi sonucu ortaya çıktığını göstermektedir. Güçlü iç kontrol sistemi yalnızca şirket varlıklarını değil, dürüst çalışanları da korur.

Kurumsallaşmanın özü de tam olarak budur.

Hile En Çok Nerelerde Ortaya Çıkıyor?

Uygulamada finansal hilelerin belirli alanlarda yoğunlaştığı görülmektedir.

Kasa ve nakit işlemleri ilk sırada yer alır. Nakit hareketlerinin yoğun olduğu işletmelerde düzenli kasa sayımı yapılmaması önemli bir risk alanıdır.

Banka işlemleri ikinci önemli alandır. Açıklaması yetersiz transferler, yetkisiz ödemeler ve şirket dışı amaçlarla kullanılan hesaplar çoğu zaman geç fark edilir.

Hasılat döngüsü de dikkat edilmesi gereken alanlardan biridir. Satış, tahsilat, iskonto, iptal ve iade süreçleri birlikte değerlendirilmediğinde önemli zafiyetler oluşabilir.

Satın alma süreçleri, stok hareketleri ve cari hesaplar da benzer riskler taşır. Özellikle aynı kişinin talep, onay ve ödeme süreçlerinde etkili olması kontrol mekanizmasını zayıflatır.

ACFE'nin 2026 Küresel Hile Raporu’na göre yolsuzluk vakaları tüm hile olaylarının yaklaşık %45'inde görülmektedir. Bu durum, sorunun yalnızca muhasebe kayıtlarından ibaret olmadığını, süreç yönetimi ve kurumsal kültürle de doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir.

Kırmızı Bayraklar Görmezden Gelinmemeli

Hile denetiminde “kırmızı bayrak” olarak adlandırılan bazı belirtiler vardır.

Sürekli ertelenen mutabakatlar, eksik belgeler, olağan dışı iptal ve iade oranları, aynı tedarikçide yoğunlaşan alımlar, piyasa fiyatının üzerinde faturalar, kayıtlarla banka hareketleri arasındaki uyumsuzluklar, yetki limitlerinin sık sık aşılması ve açıklaması zayıf kasa farkları bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Bu belirtiler tek başına hile anlamına gelmez. Ancak soru sorulması gerektiğini gösterir.

ACFE'nin son araştırmasına göre hile yapan kişilerin %84'ü en az bir davranışsal kırmızı bayrak göstermektedir. Finansal sıkıntılar, yaşam standardındaki ani değişimler ve olağan dışı yakınlık ilişkileri bu işaretlerin başında gelmektedir.

İyi denetim peşin hükümle değil, doğru sorularla başlar.

Asıl Amaç Hileyi Bulmak Değil, Hile Fırsatını Azaltmaktır

Bir hile ortaya çıktıktan sonra yapılan inceleme zararın boyutunu ve sorumluları belirler. Ancak asıl değer, hile gerçekleşmeden önce fırsatları azaltabilmektir.

Görevlerin ayrılması, çift onay mekanizmaları, düzenli mutabakatlar, sürpriz kontroller, veri analitiği uygulamaları ve etkin ihbar sistemleri bu nedenle önemlidir.

ACFE verilerine göre vakaların %43'ü ihbar yoluyla ortaya çıkarılmaktadır. Üstelik ihbarların yarısından fazlası çalışanlardan gelmektedir. Bu sonuç, şirketlerde güvenilir ihbar mekanizmalarının ne kadar önemli olduğunu açıkça göstermektedir.

Bugünün şirketlerinde iç kontrol artık lüks değil, yönetim zorunluluğudur. Çünkü büyüyen işletmelerde şirket sahibinin her işlemi görmesi mümkün değildir. Sistem görmeli, olağan dışı işlemleri gecikmeden yönetime raporlamalıdır.

Sonuç olarak şirketlerde finansal hilelerin temel nedeni çoğu zaman tek başına kötü niyetli kişiler değildir. Asıl sorun, o kişilerin hareket alanı bulabildiği kontrol boşluklarıdır.

Bu nedenle şirketler “Kim yaptı?” sorusundan önce şu soruyu sormalıdır:

“Bu işlem nasıl oldu da yapılabildi?”

Bu soruya dürüstçe cevap veren işletmeler, sadece geçmişteki hatayı bulmaz; gelecekteki zararı da önler. Çünkü doğru soru, yalnızca sorumluyu değil, sorunun kaynağını da ortaya çıkarır. Ve kalıcı çözüm de tam olarak burada başlar.

Refah üretmeyen büyüme, şişmekle eşdeğerdir. İstihdamı artırmadığı gibi gelir dağılımını daha da bozar. Üstelik üretmek ve ürettiğini satmak zorunda olan Türkiye’nin yarınını fazlaca riske atar

1- SORUN: Enflasyonsuz büyüyen bir Türkiye… Rüya gibi… Ufuktan doğacak bir güneş bekleniyorsa ancak böylesi bir umuda sarılabilir insan... Umut; her şeydir ama asla bir yöntem değildir. Yöntemsiz umut; boş bir hayaldir. Kaldı ki bir ulusa verilecek en büyük zarar onu bir umudun içine hapsetmektir.

2- ETKİSİ: Son büyüme rakamlarına bakıyoruz. Yılın ilk çeyreğinde Türkiye ekonomisi %2,5 büyüdü. Büyümeye en yüksek katkıyı 3,5 puanla hane halkı tüketimi verirken sanayi üretimi daraldı, net dış ticaretin büyümeye negatif katkısı genişledi. Belli ki bu yıl büyümeden umut kesme riski yükselmiş.

BASKILANAN TÜKETİM BÜYÜTTÜ, DESTEKLENEN ÜRETİM DARALDI

3- ÇÖZÜM: Bu ne yaman çelişkidir ki Orta Vadeli Program ile muradımız tüketimi kısmak ve üretimi zıplatmak iken tam tersi tecelli etti. Böylece büyüme baskılanan tüketimden gelirken üretim daralmaya başladı. Sorulması gereken hayati soru şudur: Biz nerede, neyi, niye yanlış yapıyoruz?

4-YÖNTEM: Türkiye, üretmek ve ürettiğini satmak zorunda olan bir ülke. Bunu yıllar ve dünyaya ispat ettik zaten. O halde neden ülkenin fabrika ayarlarıyla oynuyoruz? Bize en az %5’lik büyüme lâzım. Hatta bahtına talip olduğumuz ülkelere yetişmek için %7 gerekiyor. Kalkınmanın da yolu bu zaten…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Büyümeye dair…

Büyümenin kalitesi?

Elbette kötü. Zira üreterek ve ürettiğini satarak değil, tüketerek büyüyebiliyoruz. Bir bakıma ekonominin göbeği, bebek değil, gaz barındırıyormuş. Buna büyüme değil, şişme diyebiliriz.

Enflasyon boyutu?

Yönetim, ekonomiyi yanlış yerden soğutmayı seçti. Üretimi daraltan politikalar yüzünden enflasyon inemedi hatta “kamuflasyon” sebebiyle artmaya başladı. Oysa enflasyon ancak üreterek çözülebilir.

not/ 12 silindirli performans arabasıyız ama 6 silindiri boşta

Genç nüfus kartını harcadık, hızla yaşlanıyoruz. Çalışma çağındaki her 100 kişiden 30’u, ailesinin kaynaklarına mahkûm, ev genci durumunda… Umudu kestikleri için iş aramıyorlar, eğitim talepleri de yok. Oysa bu dinamizmi üretime yönlendirebilseydik, çok farklı ufuklara doğru yol alıyor olurduk.

KÖTÜ BÜYÜME LÛGATI

Kötü büyüme: Jobless or ruthless growth. Toplumsal refahı artırmayan, gelir adaletini bozan

Ekonomik şişme: Makroekonomik verilerin iyileşmediği, değerlerin şiştiği, enflasyon tarlası olma hali

Tüketim histerisi: Ürettiğinden fazlasını tüketmek, kazandığından fazlasını harcama tuzağına düşmek

OVP: 3 yıllık planlarımızın vaadi refahı artırmak iken uygulamada bir kesime kaynak aktarmanın adı

Şeref OĞUZ-Ekonomim

İşverenin aynı işkolunda birden fazla iş yerinin bulunması halinde, iş yerinde çalışan işçi sayısı, işverenin tüm iş yerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir. Bu kural özellikle çok şubeli iş yerleri için geçerlidir.

İşçinin işe iade davası açabilmesi için iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Arabulucuya gitmeden işe iade davası açılamaz. Arabulucuda anlaşma zorunluluğu yok. Anlaşmazlığa ilişkin son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılabilir.

İşçi işe iade davasını kazanırsa işveren bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi işe başlatmayan işveren, 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorunda kalır.

Mahkeme işe iade kararını verirken, işe başlatmama durumunda ödenecek tazminat tutarını da tespit eder. İşveren işe başlatmama tazminatının yanı sıra işçinin boşta geçen sürelerinin dört aya kadar kısmı için doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarını ödemek zorunda kalır.

İşe iade kararı verilen işçinin, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren 10 gün içinde işe başlamak için işverene yazılı başvuru yapması gerekir.

İŞÇİ VE İŞVEREN SAMİMİ OLMALI

İşe iade davasının işçi lehine sonuçlanması halinde çoğu zaman işveren işe başlatmama tazminatından kurtulmak, işçi de gerçekte işe dönmek istemediği halde işe başlatmama tazminatını almak için çeşitli yollara başvurabiliyor.

Yargıtay bu noktada işverenin işe başlatma, işçinin de işe dönme konusunda samimi olup olmadığına bakıyor.

YARGITAY: İŞÇİ İŞE BAŞLAMAK İÇİN ŞARTLAR İLERİ SÜREMEZ

Yargıtay’ın yakın tarihte verdiği karar (9. Hukuk Dairesi, Esas No: 2025/7597, Karar No: 2025 / 9958, Tarih 16.12.2025) işe iade davasını kazanan işçinin işe başlama başvurusunda samimi olmaması halinde işe başlatmama tazminatını ve dört aya kadar boşta geçen süre ücretini alamayacağını ortaya koydu.

Yargıtay kararına konu dosyaya göre, işe iade davasını kazanan işçi işverene işe başlamak için gönderdiği ihtarnamede, işe başlatılacağı gün ve saatin, pozisyon bilgilerinin, alacağı brüt ve net ücret olmak üzere mali haklarının, sosyal haklarının, iş yerindeki çalışma gün ve saatleri başta olmak üzere çalışma koşullarının yazılı olarak bildirilmesini istedi. Yeni bir sözleşme yapılacaksa bu sözleşme örneğinin tebliğ edilmesini, ücretinin Sosyal Güvenlik Kurumuna gerçek kazanç üzerinden bildirilmesini talep etti.

İşveren, bu ihtarname üzerine işçinin işe başlama talebinde samimi olmadığı iddiasında bulundu. Bunun üzerine işçi tarafından açılan davada iş mahkemesi, işverenin işe başlatmama tazminatını yüzde 20 fazlasıyla ödemesini kararlaştırdı. Bölge adliye mahkemesi de bu kararı doğru buldu.

İşverenin temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay kararında, işçinin işe iade yönündeki başvurusunun samimi olması gerektiği belirtildi. İşçinin gerçekte işe başlama niyeti olmadığı halde işe iade davasının sonuçlarından yararlanmak için yapmış olduğu başvurunun geçerli bir işe iade başvurusu olarak değerlendirilemeyeceği kaydedildi. İşçinin işverene hiç başvurmamış gibi değerlendirilmesi gerektiği kaydedilen kararda, işçinin işe başlama başvurusunu şarta bağladığı ve işe iade başvurusunda samimi olmadığı ifade edildi. İşverenin aksine bir beyanı bulunmadıkça hangi koşullarda işe başlatıp başlatmayacağı hususunun fiilen işe başlatmasından sonra anlaşılacak bir durum olduğu kaydedildi. Yargıtay, işçinin işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti alamayacağına hükmetti.

Fon vergiden muaf olacak

Taslağa göre, fon kurumlar vergisinden muaf olacak, ayrıca elde ettiği gelirler bakımından iktisadi işletme oluşmuş sayılmayacak. Fonun kazanç ve iratları üzerinden Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi kesintileri de yapılmayacak. Fonun damga vergisinden, bağışlar bakımından veraset ve intikal vergisinden, projesi kabul edilen yararlanıcılara aktarımlarda bankalar ve finansman şirketleri tarafından tahsil edilen faiz tutarları ve kar payları BSMV ve KKDF’den müstesna tutulması taslakta öngörüldü. Yine taslağa göre, fona yapılan nakit bağış ve yardımlar, gelir ve kurumlar vergisinden indirilebilecek.

Biriken para nasıl aktarılacak?

Fon, genel sağlığın korunması amacını taşıyor. Bu kapsamda proje bazlı çalışılacak. Projelere, teşvik, hibe, destek ve kredi programlarıyla kaynak aktarılacak. Okullarda sağlıklı beslenme programları, çocukluk obezitesinin izlenmesi, diş sağlığı taramaları, okul kantinlerine destek, gıda sanayiinde şeker azaltma ve ürün formülasyonu için AR-GE çalışmalarına kaynak verilecek. Ayrıca, beslenmede tüketici farkındalığı için reklam ve tanıtımlara para aktarılacak. Tütün karşıtı reklam ve kampanyalar da desteklenecek. Belediyelerin sağlıklı yaşam projeleri kapsamında park, yürüyüş yolu, spor sahası, okul salonlarının modernizasyonuna para verilecek. Bunun yanında, ulusal yürüyüş ve egzersiz kampanyaları, sağlıklı hayat merkezi kurulması, mevcutlarının kapasite artışı, mobil sağlık ekiplerince dezavantajlı bölgelerde obezite taraması, beslenme eğitimi, çocukların şeker tüketim ulusal haritası, akademik araştırmalarına kaynak sağlanacak. Pasif sigara etkilenmesini önlemek için kapalı alan denetimlerinin yaygınlaştırılmasıyla tütünle ilişkili hastalıkların izlenmesi, bunların tespiti için gerekli cihaz ve sarf malzemesi alımları da desteklenecek.

Fonun gelir kaynakları ve sektöre yönelik pay oranları

Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Sağlıklı Hayat Fonu kurulmasına yönelik yasa taslağında, tütün ve şekerli içecek, yiyecek sektörüne yönelik pay alınması ana gelir kaynağı olarak önerildi. Bu paylar üreten veya ithal eden gerçek ve tüzel kişilerden tahsil edilecek. Taslağa göre pay alınacak ürünler ve pay oranları-tutarları şöyle:

■ Şekerli içeceklerde, a)100 mililitredeki şeker 5 ila 7,5 gram ise 100 mililitre başına 1 TL; 7,5 gramdan 11 grama kadar şeker içerenlerde 100 mililitre başına 2 TL; 11 gram ve üzerinde şeker içeren içecekler için 100 mililitre başına 5 Türk lirası.

■ Tütün ürünlerinde, b) Paketli tütün ürünlerinde paket başına 20 TL; Paketsiz olarak satılan tütün ürünlerinde kilogram başına 100 TL.

■ Atıştırmalıklarda, c) Aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen atıştırmalık gıdalarda satış fiyatı üzerinden yüzde 20; ç) İçerdiği şeker miktarına ya da oranına bakılmaksızın nişasta bazlı şeker içeren gıdalardan; içeceklerde (a) bendinde belirlenen en yüksek tutarın (5 TL) iki katı olarak 10 TL; aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen atıştırmalık gıdalar için ise (c) bendinde belirlenen oranın (Yüzde 20) iki katı (Yüzde 40) pay alınacak. Paylar aylık olarak ödenecek. Pay ödemeleri 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine tabi olacak. Taslak, Cumhurbaşkanı’na tutar ve oranları yarıya kadar indirmeye ve iki katı kadar artırmaya yetki veriyor. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılacak. Fon gelirlerine yurt içi ve yurt dışı nakdi bağış, yardım ve hibeler de dahil edildi.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Yeni düzenleme kapsamında, 2025 yılın­da kurumlar vergisi istisnasından yararlanan gayrimenkul yatırım fonu ve ortaklıklarının, gayrimenkullerden elde ettikleri kazancın en az yarısını haziran ayı sonuna kadar dağıtma­ları gerekiyor.

Konuyla ilgili önemli açıklamalar ise Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından 24 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile yapıldı.

Tebliğ konuyu örneklerle anlatıyor

Bir gayrimenkul yatırım fonu veya ortaklı­ğının gayrimenkullerden kazanç elde etme­mesi ya da gayrimenkullerden elde ettiği ka­zancın, diğer faaliyetlerinden doğan zararın altında kalması durumunda; kurumlar vergisi istisnasından yararlanmak için ayrıca bir kâr dağıtımı yapılmasına gerek bulunmuyor.

Buna karşılık, gayrimenkullerden elde edilen kazancın diğer faaliyet zararlarından daha yüksek olması durumunda ise farklı bir hesaplama ortaya çıkıyor. Bu durumda istis­nadan yararlanabilmek için, kalan kazanç tutarının yarısının dağıtılması yeterli kabul ediliyor.

Doğal olarak burada gayrimenkul gelirle­ri diğer faaliyet zararlarından yüksek olduğu için, dağıtılması gereken tutar da gayrimen­kulden elde edilen kazançtan daha az olacak ve kalan kazancın yarısının dağıtılması istis­nadan yararlanmak için yeterli olacaktır.

Sermaye piyasası ve vergi mevzuatı farkı

Tebliğ’de dikkat çeken bir diğer önemli ko­nu ise sermaye piyasası mevzuatı ile vergi mevzuatı arasında ortaya çıkabilecek “dağıtı­labilir kâr” farklarıdır.

Bazı durumlarda sermaye piyasası mevzua­tına göre hesaplanan dağıtılabilir kâr ile vergi mevzuatına göre oluşan dağıtılabilir kâr birbi­rinden farklı olabiliyor. Böyle bir durumda üç unsurun birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Kurumun toplam dağıtılabilir kârı ile gayri­menkulden elde edilen kâr kısmı karşılaştırı­lıyor. Eğer gayrimenkulden elde edilen kâr da­ha yüksekse, bu kez kurumun toplam dağıtıla­bilir kârı dikkate alınıyor ve bunun yarısının dağıtılması yeterli sayılıyor.

Burada ayrıca sermaye piyasası mevzuatı ile vergi mevzuatına göre hesaplanan dağıtıla­bilir kâr tutarlarından hangisi daha düşükse, esas itibarıyla o rakam dikkate alınıyor. Zira kâr dağıtımındaki temel prensip de bu yönde bulunuyor.

Sermaye piyasası ve vergi mevzuatına göre hesaplanan dağıtılabilir kar tutarlarının her ikisi de gayrimenkulden elde edilen kardan yüksek ise bu durumda istisnadan yararlan­mak için gayrimenkulden elde edilen karın ya­rısının dağıtılması yeterli olacaktır.

Elbette kâr dağıtımı yapılırken yasal yedek akçelerin ayrılması zorunluluğu da göz önün­de bulundurulmalıdır.

Sermayeye eklemek yetmiyor

Uygulamada dikkat edilmesi gereken önem­li hususlardan biri de, kârın sermayeye eklen­mesinin “kâr dağıtımı” sayılmamasıdır.

Dolayısıyla sadece iç kaynaklardan sermaye artırımı yapılması, kurumlar vergisi istisna­sından yararlanmak için yeterli olmayacaktır. Tebliğ’de de bu konunun altı bir kez daha çi­ziliyor. İstisnadan yararlanmak için fiilen kar dağıtımı şart.

Öte yandan, yukarıda da belirttiğimiz gi­bi, kurumun hesaplanan dağıtılabilir kârının, gayrimenkulden elde edilen kâr kısmının üze­rinde olması durumunda yalnızca gayrimen­kulden elde edilen kazancın yarısının usulü­ne uygun şekilde dağıtılması yeterli olacaktır.

Süreye dikkat

Özetle Tebliğ, konuyu çeşitli örneklerle birlikte ayrıntılı biçimde açıklamış bulunuyor.

Ancak uygulama bakımından en kritik nok­ta, dağıtım işlemlerinin süresinde ve fiilen yapılmasıdır. Bayram sonrasında yaklaşık bir aylık süre kaldığını dikkate alırsak, gayri­menkul yatırım fonu ve ortaklıklarının gerek­li işlemleri zamanında tamamlamaları büyük önem taşıyor.

Aksi durumda, kurumlar vergisi istisnası­nın kaybedilmesi gibi ciddi sonuçlarla karşıla­şılması söz konusu olabilecektir.

Bu vesileyle tüm okurlarımızın Kurban Bay­ramı’nı tebrik ederim.

Politico tarafından yayınlanan resmi belgelere göre hazırlanan yeni yaptırımlar sadece Uzak Doğu firmalarıyla sınırlı kalmıyor. Brüksel yönetimi aynı zamanda Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Azerbaycan merkezli bazı nakliye ve enerji firmalarını da yaptırım listesine eklemeyi planlıyor. Taslak yaptırım paketi Rusya Federasyonu merkezli enerji şirketi Lukoil firmasının alt iştiraklerini, onlarca kurum içi işletmeyi ve çok sayıda Rus vatandaşını doğrudan hedef seçiyor.

Avrupa Birliği üye ülkelerinin dışişleri bakanları söz konusu kısıtlama listesini 15 Haziran 2026 tarihinde Lüksemburg kentindeki resmi zirvede oylayacak. Taslak veriler, adı geçen dört Çinli firmanın Rusya ordusuna kimyasal madde tedarik ettiğini ve saldırı dronları üretimi için kritik bileşenler sağladığını ortaya koyuyor. Belgeler ayrıca bu firmaların Moskova yönetiminin küresel yaptırımları delmek amacıyla kurduğu gölge filoya da aktif taşımacılık desteği sağladığını gösteriyor. Planlanan adımlar Brüksel ile Pekin hatlarındaki ticari ve siyasi gerilimi daha yüksek bir seviyeye taşıma riski barındırıyor.

Brüksel ve Pekin hattında ticari gerilim tırmanıyor

Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen sübvansiyonlu Çin ithalatına karşı üye hükümetlerden güçlü destek arayışını sürdürüyor. Çin Ticaret Bakanlığı ise Brüksel yönetiminin ek ticari kısıtlamalar uygulaması halinde kendi çıkarlarını korumak adına kararlı karşı önlemler alacağını duyurdu. Avrupa Birliği daha önceki yaptırım paketlerinde de bazı Çinli firmaları doğrudan listeye eklemişti. Son taslak metin ise Pekin yönetiminin olumsuz sonuçlar doğacağına yönelik resmi uyarılarına rağmen bloğun Rusya ortaklarıyla mücadele stratejisini sertleştirdiğini gösteriyor.

Avrupa Birliği Komisyonu Sözcüsü Olof Gill iki blok arasındaki ticari ve diplomatik gerginliğin salı günü Paris'te netleşeceğini belirtti. Avrupa Birliği Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič ile Çin Ticaret Temsilcisi Li Chenggang OECD bakanlar toplantısı marjında bir araya gelecek. Diplomatlar 21 Mayıs 2026 tarihli taslak metni önümüzdeki hafta Lüksemburg'daki bakanlar zirvesinde resmi olarak karara bağlamayı planlıyor. Söz konusu mini paket onaylandıktan sonra üye ülkeler yaz aylarında yürürlüğe girmesi beklenen daha geniş kapsamlı 21. yaptırım paketi üzerinde çalışmaya başlayacak.

Enerji sektörüne yönelik yeni kısıtlamalar tartışılıyor

Avrupa Birliği bünyesindeki her yeni ekonomik yaptırım kararının yürürlüğe girmesi için 27 üye ülkenin tamamının oy birliği gerekiyor. Avrupa Dış Eylem Servisi tarafından sunulan taslak metindeki bazı maddeleri üye ülkelerin büyükelçileri müzakereler sırasında çıkarma yetkisine sahip bulunuyor. Komisyon belgesi Birleşik Arap Emirlikleri merkezli beş firmayı, Türkiye merkezli üç firmayı ve Azerbaycan merkezli bir firmayı Rusya'nın deniz taşımacılığı ile enerji satışlarını kolaylaştırmakla suçluyor. Brüksel yönetimi stratejik hamlelerle Ukrayna'nın cephedeki avantajını pekiştirmeyi ve Moskova'yı gerçek müzakerelere zorlamayı hedefliyor.

Avrupa Birliği ülkeleri temmuz ayında süresi dolacak olan Rus petrolüne yönelik tavan fiyat uygulamasının geleceğini de yoğun şekilde tartışıyor. Küresel enerji fiyatlarındaki yükseliş sebebiyle tavan fiyat sınırının otomatik olarak yukarı yönlü güncellenmesi riski bulunuyor. Kuzey Avrupa ve Baltık ülkeleri Moskova yönetiminin artan enerji gelirlerini tamamen kesmek amacıyla mevcut fiyat sınırının sabitlenmesini talep ediyor. Şahin ülkeler grubu hazırladıkları ayrı bir belgede Lukoil, Gazprom, Novatek ve Rosneft gibi dev Rus enerji şirketlerine topyekun ambargo uygulanmasını savunuyor.

Küresel yoksulluk sınırındaki kırılganlıklar yakından izleniyor

Avrupa Birliği üyesi kuzey ülkeleri aynı zamanda Rus nükleer endüstrisiyle yapılan tüm ticari sözleşmelerin derhal feshedilmesini istiyor. Avrupa Birliği Komisyonu ise gelecekteki yaptırım paketlerinin detayları hakkında resmi bir yorum yapmaktan kaçındıklarını açıkladı. Komisyon yetkilileri temel amaçlarının Rusya üzerindeki ekonomik baskıyı maksimum seviyeye çıkarmak ve yaptrımların delinmesini engellemek olduğunu belirtiyor. Üye ülkeler haziran ayının sonuna kadar yeni kısıtlama kararlarını tamamen netleştirmeyi öngörüyor.

Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan güncel bir çalışma ise yükselen küresel enerji fiyatlarının yoksul ülkelerdeki yaklaşık 1 milyar insanı olumsuz etkileyeceğini gösteriyor. Uzmanlar küçük ada devletlerinin ithal yakıta bağımlı olması sebebiyle kamu hizmeti yatırımları ile enerji faturaları arasında zorlu tercihler yapacağını öngörüyor. Bahse konu kırılgan ülkelerdeki nüfusun yüzde 30'undan fazlası günlük 3 dolar veya daha az bir gelirle aşırı yoksulluk sınırının altında yaşam mücadelesi veriyor. Avrupa Birliği karar alıcıları küresel dengeleri gözeterek yeni yaptırım adımlarını bu veriler ışığında şekillendiriyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bu çerçevede, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın, bankalar ve ödeme kuruluşları gibi belli kurumların kayıt ve belgeleri yardımıyla tespit edilmesi ve böylece kayıt dışılığı önlemek amacıyla, tahsilat ve ödemelerin finansal kurumlar aracıyla yapılmasına ilişkin düzenlemeler uygulanmıştır.

Bu düzenlemelerle mükelleflerin mal ve hizmet alımları ve hukuki işlemlere ilişkin ödemelerinin nasıl yapılabileceği belirlenmiştir.

Tevsik (belgelendirme) zorunluluğu kapsamında olanların yapacakları, 30.000 TL’yi aşan tutardaki her türlü tahsilat ve ödemelerini aracı finansal kurumlar kanalıyla yapmaları ve bu tahsilat ve ödemeleri söz konusu kurumlarca düzenlenen belgeler ile tevsik etmeleri zorunludur.

Kanuni düzenlemeler ve genel tebliğlerle tevsik (belgelendirme ve ispat) zorunluluğunun kapsamı ve tutarı, tevsik zorunluluğu kapsamında olanlar, tevsik zorunluluğu kapsamında olmayan tahsilat ve ödemeler, aracı finansal kurumlar, tevsik zorunluluğuna uyulmaması durumunda uygulanacak cezalar belirlenmiştir.

Tevsik zorunluluğu kapsamında olanlar

Vergi Usul Kanununa göre;• Birinci ve İkinci Sınıf Tüccarlar, • Serbest Meslek Erbabı,

- Kazançları Basit Usulde Tespit Edilenler,• Defter Tutan Çiftçiler • Vergiden Muaf Esnaflar,

- Mükellef Olmayanlar (Nihai Tüketiciler Dahil) ,tevsik zorunluluğu kapsamındadır.

Aracı finansal kurumlar

Tahsilat ve ödemelere aracılık eden bankalar, ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemleri, ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları hakkında kanun kapsamında

yetkilendirilmiş ödeme kuruluşları, Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ, aracı finansal kurumlardır.

Tevsik zorunluluğu kapsamında olanların yapacakları, 30.000 TL’yi aşan tutardaki her türlü tahsilat ve ödemelerini aracı finansal kurumlar kanalıyla yapmaları ve bu tahsilat ve ödemeleri söz konusu kurumlarca düzenlenen belgeler ile tevsik etmeleri zorunludur.

Mükellef olmayanların kendi aralarında yapacakları işlemlerin tutarı, 30.000 TL’yi aşsa dahi tevsik zorunluluğu kapsamı dışındadır.

Bu kapsamda;

- Her türlü mal teslimi veya hizmet ifasına ilişkin tahsilat ve ödemelerin,

- Avans, depozito, pey akçesi gibi suretlerle yapılacak tahsilat ve ödemelerin,

- İşletmelerin kendi ortakları ve/veya diğer gerçek ve tüzel kişilerle yaptığı her türlü tahsilat ve ödemelerin 30.000 TL’yi aşması durumunda aracı finansal kurumlar kanalıyla yapılması ve bu işlemlerin söz konusu kurumlarca düzenlenen belgeler ile tevsik edilmesi zorunludur.

Mükellef olmayanlar da tevsik zorunluluğu kapsamında olanlardan yapacakları alımlarına ilişkin 30.000 TL’yi aşan tahsilat ve ödemelerini aracı finansal kurumlar kanalıyla yapacaklardır.

Söz konusu tahsilat ve ödemede tevsik zorunluluğuna uyulmaması durumunda hem mükellef olmayan hem de satıcı işletme cezaya muhatap olur.

Banka hesabı veya kredi kartı bulunmayanların tevsik zorunluluğu

Tevsik zorunluluğu kapsamındaki ödemelerin tahsilatı yapanın hesabına, bizzat aracı finansal kurumların şubelerine gidilmek ve işleme ait açıklamalara da yer verilmek suretiyle gerçekleştirilmesi durumunda, tevsik zorunluluğuna uyulmuş sayılacaktır.

Tevsik zorunluluğu kapsamında belge düzeni

Aracı finansal kurumlar kanalıyla yapılması zorunlu bulunan tahsilat ve ödemelerde aracı kurumlarca düzenlenen dekont, hesap bildirim cetveli, alındı belgesi vb. belgeler tahsilat veya ödemenin tevsiki sayılacaktır.

Tevsik zorunluluğu kapsamında yapılan işlemler için aracı finansal kurumlar tarafından düzenlenen belgeler, yapılan işlemi değil o işleme ilişkin tahsilat veya ödemeyi tevsik etmektedir.

Tahsilat ve ödemelerin tevsik zorunluluğu kapsamında aracı finansal kurumlar aracılığıyla yapılması, bu zorunluluğu ortaya çıkaran işleme ilişkin olarak Vergi Usul Kanununda yer alan belgeleri (fatura, fiş, gider pusulası vb.) düzenleme zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

İşletme ortak ve personeline yapılan ödemelerde tevsik zorunluluğu

Personel sayısı ile sınırlı olmaksızın personele ilgili ayda yapılan ücret, tazminat, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü ödemenin kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarının 30.000 TL’yi aşması halinde söz konusu ödemelerin aracı finansal kurumlar aracılığıyla yapılması ve ödemelerin söz konusu kurumlarca düzenlenen belgelerle tevsik edilmesi gerekmektedir.

9İşletmelerin kendi ortakları ve/veya diğer gerçek ve tüzel kişilerle yaptığı her türlü tahsilat ve ödemelerin 30.000 TL’yi aşması durumunda, aracı finansal kurumlar aracılığıyla yapılması ve bu işlemlerin söz konusu kurumlarca düzenlenen belgeler ile tevsik edilmesi zorunludur.

Ayrıca, İş Kanunu’na göre 4 ten fazla işçi çalıştıran iş verenin maaş, ikramiye ve diğer ödemeleri finans kuruluşları aracılığı ile yapması zorunludur.

Aynı günde aynı kişi veya kurumlarla yapılan işlemler

Aynı günde aynı kişi veya kurumlarla yapılan işlemler ile ödemesi kısım kısım yapılan işlemlerin toplam tutarının30.000 TL’yi aşması durumunda, işlemlerin her biri işlem bazında belirlenen haddin altında kalsa bile, aştığı işlemden itibaren işleme konu tahsilat ve ödemelerin de aracı finansal kurumlar aracılığıyla yapılması zorunludur.

Ayrıca, tahsilat ve ödemeye konu işlem tutarının tevsik zorunluluğu kapsamında30.000 TL’yi aşması halinde, bedelin farklı tarihlerde kısım kısım ödenmesinde işlemin toplam tutarı dikkate alınacak ve her bir tahsilat ve ödeme, tevsik zorunluluğu kapsamında aracı finansal kurumlar aracılığıyla gerçekleştirilecektir.

Kapsamda olmayan tahsilat ve ödemeler

- 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda yer alan merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bunlara ait döner sermaye işletmelerinin işlemlerine konu tahsilat ve ödemelerin,

- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda tanımlanan sermaye piyasası aracı kurumlarında yapılan işlemlere konu tahsilat ve ödemelerin,

- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararda tanımlanan yetkili döviz müesseselerinin yapacakları döviz alım satım işlemlerine ilişkin tahsilat ve ödemelerin,

- Tapu sicil müdürlüklerinde gerçekleştirilen işlemler karşılığında yapılan

tahsilat ve ödemelerin,

- Noterlerde gerçekleştirilen işlemler karşılığında yapılan tahsilat ve ödemelerin,

- 5018 sayılı Kanunda yer alan merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler ile bunların teşkil ettikleri birlikler, kanunla kurulan diğer kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan ve işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşlar veya bunlara ait veya tabi diğer müesseseler tarafından yapılan ihale işlemlerine ilişkin yatırılması gereken teminat tutarlarına ilişkin tahsilat ve ödemelerin,

- 6362 sayılı Kanun uyarınca kurulan Borsa İstanbul A.Ş. bünyesinde yer alan Kıymetli Madenler Piyasasında işlem yapma yetkisi verilenlerin, faaliyet konuları kapsamında yapacakları işlemlere ilişkin tahsilat ve ödemelerin,

- Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler tarafından; 11/3/2010 tarihli ve 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre kurulmuş olan toptancı hallerinde faaliyet gösteren tüccar, üretici, üretici örgütleri ve komisyonculara yapılan sebze ve meyve, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, su ve su ürünleri, bal ve yumurta gibi diğer gıda maddeleri, kesme çiçek ve süs bitkileri satışları ile söz konusu yerler dışında yapılmakla birlikte anılan Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında bildirime tabi tutulmuş

satışlara ilişkin tahsilat ve ödemelerin,

- Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilere ait ürünlerin, 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu kapsamında kurulan ticaret borsalarına mezkur Kanunun 46 ncı maddesinde belirtilen süreler dahilinde tescil ettirilerek gerçekleşen satışlarına ilişkin tahsilat ve ödemelerin,

- Tevsik zorunluluğu kapsamında olanların (mükellef olmayanlar hariç olmak üzere) yabancılar ve/veya Türkiye mukimi olmayan gerçek kişilerle yapacakları işlemlere ilişkin tahsilat ve ödemelerin (Şu kadar ki, düzenlenecek faturalarda yabancıların ve/veya Türkiye mukimi olmayan gerçek kişilerin pasaport numaralarının yazılması şart olup, bunun dışında pasaportların bir suretinin faturanın ekine konulmasına gerek bulunmamaktadır. Ayrıca, tahsil edilen tutarların tahsilatı takip eden ilk iş günü sonuna kadar aracı finansal kurumlara yatırılması zorunluluğu aranılmayacaktır.), aracı finansal kurumlar aracılığıyla yapılması zorunluluğu bulunmamaktadır.

Ceza uygulaması, indirim ve uzlaşma imkanı

Tahsilat ve ödemelerin aracı finansal kurumlar aracılığıyla yapılması zorunluluğuna uyulmaması durumunda, Vergi Usul Kanununun mükerrer 355 inci maddesine göre özel usulsüzlük cezası uygulanacaktır.

Tahsilat ve ödemelerini banka, benzeri finans kurumları veya posta idarelerince düzenlenen belgelerle tevsik etme zorunluluğuna uymayanların her birine, her bir işlem için anılan maddeye göre uygulanan cezalardan az olmamak üzere işleme konu tutarın %10’u oranında özel usulsüzlük cezası kesilecektir.

Kesilecek ceza birinci sınıf tüccarlarla serbest meslek erbabı için 35.000 TL den az olmayacaktır. Bir takvim yılı içinde kesilecek toplam özel usulsüzlük cezası 35.000.000 TL’sini aşamayacaktır.

İkinci sınıf tüccarlar, defter tutan çiftçiler ile kazançları basit usulde tespit edilenler için bu ceza 17.000 TL’dir. Bir takvim yılında kesilebilecek maksimim toplam ceza 17.000.000 TL olabilecektir.

Yukarıdakiler dışında kalanlar hakkında ceza her bir belge için 8.700 TL yıllık maksimum toplam özel usulsüzlük cezası 8.700.000 TL’dir.

Tevsik zorunluluğuna uymayanlar için asgari ve azami miktarları belirtilmiş olan tutarlar ile ceza miktarları, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılarak uygulanır.

Tevsik zorunluluğuna aykırı bir şekilde ödeme yapanların; durumu, ödemeyi takip eden beş iş günü içerisinde kendiliğinden idareye bildirmesi halinde, ödemede bulunan adına özel usulsüzlük cezası kesilmeyecektir.

Mükellef veya vergi sorumlusu cezalarda indirim ve uzlaşma imkanına sahip olup talep dilekçelerini, ihbarnamenin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde bağlı bulundukları vergi dairesine yapabilecekleri gibi Dijital Vergi Dairesi üzerinden elektronik ortamda da yapabileceklerdir.

Tevsik zorunluluğuna uyulmaması durumunun 2025 ve sonraki yıllarda da devam etmesi halinde, bu yıllar için belirlenecek asgari ceza tutarları dikkate alınacaktır.

Yatırımcılar, ABD ve İsrail ile İran arasındaki gerilimin sona erebileceğine yönelik beklentileri yeniden gözden geçiriyor.

Spot altın yüzde 0,7 yükselerek ons başına 4.461,09 dolara ulaştı. ABD'de ağustos vadeli altın kontratları da yüzde 0,5 prim yaparak 4.487,90 dolardan işlem gördü. Doların değer kaybetmesi, altının diğer para birimleriyle işlem yapan yatırımcılar açısından daha erişilebilir ve cazip hale gelmesini sağladı.

"Altının yükselişi petrol ve doların seyrine bağlı"

Bloomberg HT'de yer alan habere göre KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, “Altının yükselişi hâlâ büyük ölçüde petrol ve doların seyrine bağlı. Bu iki unsur geri çekildiğinde altın yükseliyor. Bu nedenle kalıcı bir ivme kazanabilmesi için ABD-İran ilişkilerine dair olumlu haber akışına ihtiyaç duyuyor” değerlendirmesinde bulundu.

İsrail ve Lübnan ateşkeste uzlaştı

Trump yönetimi, çarşamba günü yaptığı açıklamada İsrail ile Lübnan'ın çatışmaları sona erdirmek amacıyla ateşkesin hayata geçirilmesi konusunda uzlaştığını duyurdu. Söz konusu gelişme, İran ile yaşanan gerilimin de daha kapsamlı bir diplomatik anlaşmayla çözülebileceğine yönelik beklentileri artırdı.

Temsilciler Meclisi'nden Trump'ın savaş yetkilerine sınırlama

Buna karşılık, Cumhuriyetçilerin kontrolündeki ABD Temsilciler Meclisi, Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri operasyonları sürdürmesini sınırlandırmayı hedefleyen bir karar tasarısını kabul etti. Söz konusu adım, yaklaşık üç aydır devam eden çatışmaların Trump'ın kendi partisinde de giderek artan rahatsızlık ve endişelere yol açtığını ortaya koydu.

Petrol fiyatında gerileme

Petrol fiyatları, Lübnan ile İsrail arasında sağlanan ateşkesin ABD ile İran arasında daha geniş kapsamlı bir barış anlaşmasının önünü açabileceği beklentisiyle perşembe günü erken işlemlerde geriledi. Petrolün ucuzlaması, enflasyon baskılarının hafiflemesine katkı sağlayabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Zira yüksek enerji maliyetleri enflasyonu besleyerek faiz oranlarının uzun süre yüksek seviyelerde kalmasına yol açabiliyor. Altın ise enflasyona karşı bir koruma aracı olarak öne çıksa da, faiz getirisi sunmaması nedeniyle yüksek faiz ortamında yatırımcı ilgisinin azalmasıyla karşı karşıya kalabiliyor.

Ekonomim

Ulusal haber kanallarına yansıdığı şe­kilde İstanbul da trafik yoğunluğu bayramın ilk günü yüzde 5’lere kadar düşmüş oldu. Biz de bayram tatilimizi Ankara, Malatya ve Sivas ta geçirdik. Bayramda ülke gündemi yoğun si­yasi gelişmelere odaklanmış olmakla birlikte; Anadolu’daki esnaflar, küçük işletmeler, KO­Bİ yöneticileri ile ve vatandaşlarla vergi gün­demine ilişkin sohbet etme ve ticari faaliyet­leri gözlemleme imkânı bulduk.

KOBİ’ler ayakta kalmaya çalışıyor

Bu bayram ziyaret ettiğim Ankara, Malatya ve Sivas illerinde küçük işletmelerin ve KO­Bİ’lerin ayakta kalma mücadelesini gözlem­leme fırsatı buldum. Bayram nedeniyle gö­rece bir alışveriş yoğunluğu olmakla birlikte, kafelerden kasaplara, marketlerden, taksici­lere, oto tamircilerine ve lokantalara kadar birçok işletmede ortak duygu; kazanmaktan ziyade ayakta kalma mücadelesi verdikleri yönünde. Küçük işletmeler ise, aynı zamanda zincir marketlere karşı rekabet etmeye çalışı­yor.

Vergi konusu ise bu işletmeler açısından teknik ve teorik bir mesele olmaktan çıkmış, ayakta kalma mücadelesinin bir parçası ol­muş durumda. Küçük esnafın temel problemi sadece vergi oranlarının yüksekliği değil, tah­silat problemi ve vergisel yükü. Daha önce­ki yazılarımda da belirttiğim üzere, tahakkuk esaslı vergilemenin bir sonucu olarak tahsil edilmeyen gelirlerin vergisinin ödenmek du­rumunda kalması.

Bu da işletmelerin parasını tahsil edemediği halde; vergi, SGK primi, Bağ- Kur primi, stopaj ve kira yüküyle karşı karşı­ya kalmalarına yol açıyor. Küçük esnaf, Mali­ye’nin denetim sistemlerinin de etkisiyle ka­yıtlı ekonomide kalmaya dikkat ediyor. Ancak artan maliyet ve finansal sıkışmışlıkla birlik­te vergisel yükler ya firmaların kapanmasına yol açıyor ya da kayıt dışına itebiliyor.

Küçük esnafın beklentileri

Anadolu’daki küçük esnafın ve KOBİ’le­rin beklentileri yalnızca vergi indirimi de­ğil, daha öngörülebilir bir vergi sistemi, tah­silat esaslı vergilendirme, küçük işletmelere vergisel teşvikler ve denetimlerde daha ger­çekçi ve mükellef odaklı yaklaşımlar.

Enerji maliyetleri, personel giderleri, kira ve vergi yükleri işletmeler üzerinde ciddi bir maliyet yükü oluşturuyor. Artan maliyetler ticari ha­yatı olumsuz etkiliyor ve öngörülebilirliği or­tadan kaldırıyor. Böyle olunca da küçük işlet­meler önünü görmekte zorlanıyor. İşletmele­rin değişen ekonomik ve vergisel politikalara karşı ayakta kalma mücadelesi yatırım yapma isteğini azaltıyor. Böylelikle ikinci nesil yatı­rım yapmak ve bayrağı devralmak istemiyor.

Vergi oranları karmaşık

Kurumlar vergisi ve KDV oranlarındaki karmaşıklık küçük esnafı zorluyor. Kurumlar vergisi, kurum kazancı üzerinden yüzde 25 oranında alınmakta, bazı kurumlar ise yüzde 30 oranında kurumlar vergisi ödemektedir.

Ancak kanunda yapılan düzenlemeler neti­cesinde mükelleflerin faaliyet konularına gö­re; kurumlar vergisi yüzde 18 ile yüzde 30 ara­sında 7 farklı oranda uygulanmaktadır. KDV de ise lokanta işletmelerinde KDV oranları­nın karmaşıklığı firmaları zorlamakta. Vergi oranlarındaki karmaşıklık, bünyelerinde uz­man ekipler olmayan küçük işletmelerin ver­giye uyumunu zorlaştırıyor.

Anayasa Mahkemesi, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan ve sporcuların ücretlerinden kesilen vergilerin yıllık beyannamede mahsup edilebilmesini, bu vergilerin kulüpler tarafından vergi dairesine ödenmiş olması şartına bağlayan düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti.

Sorun, özellikle profesyonel sporcular açısından ciddi sonuçlar doğuruyordu. Sporcuların ücretlerinden gelir vergisi kesiliyor, bordrolarında bu kesinti gösteriliyor ve ücretleri kendilerine net olarak ödeniyordu. Ancak kulüp veya diğer ödeme yapan kuruluş, kesilen vergiyi vergi dairesine yatırmazsa, sporcu yıllık gelir vergisi beyannamesi verdiğinde daha önce ücretinden kesilmiş olan bu vergiyi mahsup edemiyordu.

Bunun sonucu olarak sporcu, fiilen ücretinden kesilmiş bir vergi için ikinci kez ödeme yapmak zorunda kalabiliyordu. Uygulamada uzun süredir sporcularda mükerrer vergi sorunu olarak adlandırılan tartışmanın temelinde de bu durum yer alıyordu.

Antalya 1. Vergi Mahkemesi önüne gelen bir uyuşmazlıkta söz konusu düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatine vardı ve itiraz yoluyla dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Yüksek Mahkeme de yaptığı inceleme sonucunda düzenlemenin mülkiyet hakkını ihlal ettiğine karar verdi.

Kararda öncelikle verginin tahsilini güvence altına almaya yönelik düzenlemelerin kamu yararı amacı taşıdığı ve kanun koyucunun bu konuda takdir yetkisine sahip olduğu kabul edildi. Mahkeme, söz konusu kuralın kanunilik şartını taşıdığını ve verginin tahsilini hızlandırma amacı bakımından elverişli ve gerekli olduğunu da belirtti.

Ancak kararın düğüm noktası ölçülülük incelemesi oldu.

Anayasa Mahkemesi'ne göre ücretlerden yapılan vergi kesintilerinin vergi dairesine yatırılmasından sorumlu olan kişi sporcu değil, kulüp veya diğer vergi sorumlularıdır. Sporcu, ücretinden kesilen verginin daha sonra vergi dairesine yatırılıp yatırılmadığını denetleme ya da buna müdahale etme imkânına sahip değildir.

Üstelik vergi idaresinin alacağını tahsil etmek için elinde başka araçlar da bulunmaktadır. Kesilen ancak ödenmeyen vergiler, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında doğrudan vergi sorumlularından cebren tahsil edilebilmektedir.

Anayasa Mahkemesi, bu nedenle kulübün ödemediği verginin sonuçlarının sporcuya yüklenmesini ve aynı verginin bir kez daha sporcudan istenmesini kişiye aşırı bir külfet yükleyen bir uygulama olarak değerlendirdi. Kararda, kesintinin yapılmasından sonra artık sporcu tarafından kontrol edilmesi mümkün olmayan bir yükümlülüğün sonuçlarından sporcuların sorumlu tutulmasının mülkiyet hakkıyla bağdaşmadığı vurgulandı.

Dikkat çekici olan nokta ise Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararını doğrudan mükerrer vergilendirme kavramı üzerinden değil, Anayasa’nın 13. maddesindeki ölçülülük ilkesi ile 35. maddesindeki mülkiyet hakkı çerçevesinde kurmuş olmasıdır. Anayasa Mahkemesi, devletin vergi alacağını güvence altına alma amacını meşru bulmakla birlikte, bu amaca ulaşılırken vergi mükellefine katlanması beklenemeyecek ölçüde ağır bir yük yüklenemeyeceğini ortaya koymuştur.

Kararın en önemli sonucu ise bundan sonra sporcuların ücretlerinden kesilen vergilerin yıllık beyannamede mahsup edilmesinin, kulübün veya diğer vergi sorumlularının bu vergileri vergi dairesine ödeyip ödemediğine bağlı olmayacak olmasıdır. Verginin tahsil edilmemesinden kaynaklanan risk artık kesintiyi yapmakla yükümlü olan kulüplerin ve diğer vergi sorumlularının üzerinde kalacaktır.

Böylece Anayasa Mahkemesi, yıllardır uygulamada eleştirilen ve sporcuların kendi kusurlarından kaynaklanmayan nedenlerle ikinci kez vergi ödemelerine yol açabilen bir düzenlemeyi hukuk düzeninden çıkarmış oldu.

Sonuç olarak

Anayasa Mahkemesi bu kararıyla, vergi hukukunun temel ilkelerinden biri olan vergi mükellefiyeti ile vergi sorumluluğu ayrımını yeniden hatırlatmış oldu. Ücretinden vergi kesilen ancak bu verginin vergi dairesine yatırılıp yatırılmadığını denetleme veya buna müdahale etme imkânı bulunmayan sporcuların, başkalarının yükümlülüklerinden kaynaklanan sonuçlar nedeniyle ikinci kez vergi ödemeye zorlanamayacağı açık biçimde ortaya konuldu.

Karar, yalnızca sporcular bakımından önemli değildir. Vergi idaresinin alacağını tahsil ederken öncelikle kanunen sorumlu olan kişilere yönelmesi gerektiğini, mükelleflere ise ancak hukuken haklı ve ölçülü sınırlar içinde yükümlülük yüklenebileceğini göstermesi bakımından da dikkat çekicidir. Bu yönüyle karar, sporcu ücretlerinin vergilendirilmesine ilişkin bir uyuşmazlığın ötesinde, mülkiyet hakkı ile verginin tahsili arasındaki anayasal dengenin nasıl kurulması gerektiğine dair önemli bir içtihat niteliği taşımaktadır.

Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son 3 takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla ülke dışında elde ettiği kazançların 20 yıl boyunca gelir vergisi alınmayacak.

Amme alacağına ilişkin tecillerde azami taksit süresi 36 aydan 72 aya, teminatsız tecil tutarı 1 milyon liraya çıkarılacak.

Nitelikli hizmet merkezlerinde istihdam edilen nitelikli hizmet personelinin ücretlerinin brüt asgari ücretin 3 katını aşmayan kısmı için gelir vergisi istisnası uygulanacak. Gerçek veya tüzel kişilerce, yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının 31 Temmuz 2027'ye kadar banka veya aracı kurumlara bildirilmesi halinde, söz konusu varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacak.

İstanbul Finans Merkezinde katılımcı belgesi alarak finansal faaliyette bulunan kuruluşların kazançları için yüzde 100 olarak uygulanan kurumlar vergisi indirimi uygulaması 2047 yılına kadar uzatılacak, bu kuruluşlara kuruluş ve izinleri için finansal faaliyet harçları yönünden 5 yıl süreyle sağlanan muafiyet 20 yıla çıkarılacak.

Ekonomim

Şimşek, dünyanın ve Türkiye'nin bulunduğu coğrafyanın şoklara açık olduğunu belirterek, bu tür gelişmelerin programın uygulanma hızını etkileyebileceğini ancak yönünü değiştirmesinin beklenmediğini söyledi.

Enflasyon konusunda dezenflasyon programına bağlılıklarının güçlü olduğunu vurgulayan Şimşek, büyük şokların yaşandığı bir yılda dahi enflasyonun düşmeye devam etmesinin ve yılı yüzde 20'li seviyelerin ortasında tamamlamasının beklendiğini ifade etti.

Mali performansa ilişkin değerlendirmesinde, Türkiye'nin son 23 yılda ortalama bütçe açığının GSYH'nin yüzde 2,6'sı seviyesinde gerçekleştiğini belirten Şimşek, bütçe açığının 2023'teki yüzde 5,1 seviyesinden 2025'te yüzde 2,9'a indirildiğini söyledi. Harcama kontrolü, kayıt dışılıkla mücadele, vergi uyumunun artırılması ve tahsilat süreçlerindeki iyileşmelerin bu sonucu desteklediğini kaydeden Şimşek, yüksek petrol fiyatlarının etkisini azaltmak için mali alan kullanılsa da 2026 hedeflerine ulaşılmasının ve orta vadede bütçe açığının yüzde 3'ün altında tutulmasının öngörüldüğünü belirtti.

"Türk lirasında belirli bir kur seviyesi hedeflemiyoruz"

Türk lirasına ilişkin olarak belirli bir kur seviyesini hedeflemediklerini söyleyen Şimşek, programa başlandığından bu yana TL'ye olan güvenin belirgin şekilde arttığını ifade etti. Bu gelişmede sıkı para politikası, makroihtiyati önlemler ve geçmiş dönemlere göre daha güçlü döviz rezervlerinin etkili olduğunu vurguladı.

Cari denge konusunda ise yüksek enerji fiyatlarının açığı artırabileceğini ancak etkinin yönetilebilir düzeyde kalacağını belirten Şimşek, iç talepteki yavaşlama ve ihracattaki dayanıklılığın savaşın olumsuz etkilerini sınırlayacağını söyledi. Tedarik zincirlerindeki yeniden yapılanma, euro/dolar paritesi ve katma değeri yüksek üretimin ihracatı desteklediğini ifade eden Şimşek, cari açığın GSYH'nin yaklaşık yüzde 3'ü seviyesinde gerçekleşmesini beklediklerini, bunun da uzun dönem ortalamasının altında olduğunu kaydetti.

Şimşek ayrıca doğrudan yabancı yatırımları, nitelikli iş gücünü ve sermayeyi çekmek amacıyla kapsamlı bir teşvik çerçevesi oluşturduklarını açıkladı. Buna göre üretici şirketler için kurumlar vergisinin yüzde 12,5'e indirileceğini, yazılım, video oyunları, sağlık turizmi, eğitim, mühendislik ve tasarım gibi hizmet ihracatlarında tam vergi istisnası uygulanacağını ve transit ticaretten kurumlar vergisi alınmayacağını belirtti.

Çok uluslu şirketler için yeni bir bölgesel merkez rejimi oluşturulduğunu açıklayan Şimşek, bu kapsamda 20 yıllık kurumlar vergisi muafiyeti ve belirli ücret seviyelerine kadar gelir vergisi istisnası sağlanacağını söyledi. Ayrıca yabancı kaynaklı gelirlerin vergilendirilmeyeceği, veraset vergisinin yüzde 1 olarak uygulanacağı ve yalnızca Türkiye kaynaklı gelirlerin vergilendirileceği 20 yıllık bir "non-dom" rejiminin hayata geçirileceğini ifade etti.

Girişimcilik ekosistemini desteklemek amacıyla tamamen dijital şirket kuruluşu, vergi avantajlı çalışan hisse programları, girişim sermayesi araçları ve Atatürk Havalimanı'nda kurulacak "Terminal İstanbul" girişimcilik merkezi gibi uygulamaların devreye alınacağını belirten Şimşek, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi bünyesinde şirket kuruluşu, izin süreçleri, vergi, arazi ve teşvik işlemlerini tek noktadan yürütecek bir "One-Stop Shop" sisteminin de oluşturulacağını söyledi.

Şimşek ayrıca nakit, altın ve menkul kıymetlerin belirli koşullarla ekonomiye kazandırılmasını sağlayacak, FATF standartlarıyla uyumlu yeni bir varlık geri getirme çerçevesinin de uygulanacağını açıkladı.

Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.