İşsizlik oranı erkeklerde yüzde 7,0, kadınlarda ise yüzde 10,5 olarak tahmin edildi.

İstihdam 285 bin kişi arttı

Mayıs ayında istihdam edilenlerin sayısı bir önceki aya göre 285 bin kişi artarak 32 milyon 463 bine yükseldi. Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı da 0,4 puanlık artışla yüzde 48,5 oldu.

İstihdam oranı erkeklerde yüzde 66,1, kadınlarda ise yüzde 31,4 olarak hesaplandı.

İşgücüne katılım yükseldi

İşgücü, Mayıs ayında bir önceki aya göre 293 bin kişi artarak 35 milyon 345 bine ulaştı. İşgücüne katılma oranı ise 0,4 puanlık artışla yüzde 52,8 olarak gerçekleşti.

Bu oran erkeklerde yüzde 71,0, kadınlarda ise yüzde 35,0 olarak kaydedildi.

Genç işsizlik yüzde 14,8'e yükseldi

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı Mayıs ayında bir önceki aya göre 0,4 puan artarak yüzde 14,8 oldu.

Genç erkeklerde işsizlik oranı yüzde 11,2, genç kadınlarda ise yüzde 21,8 olarak tahmin edildi.

Haftalık çalışma süresi arttı

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi, Mayıs ayında bir önceki aya göre 0,2 saat artarak 42,4 saate yükseldi.

Atıl işgücü oranı yüzde 31'e çıktı

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı Mayıs ayında bir önceki aya göre 0,9 puan artarak yüzde 31,0 oldu.

Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 20,2 olurken, işsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı ise yüzde 20,5 olarak hesaplandı.

Mutluhan Yıldız-Dünya

OMFIF salı günü çarpıcı bir araştırma yayımladı. Yetkililer önümüzdeki on yıl için planlarını açıkladı. Birçok kurum dolar ağırlığını azaltmayı planlıyor. Doları artırmayı düşünenlerin sayısı giderek azalıyor. Araştırma böylesi bir eğilimi ilk kez kayıtlara geçirdi.

Official Monetary and Financial Institutions Forum çalışmayı yürüttü. Küresel siyasi riskler dolar üzerinde baskı yaratıyor. Uzmanlar doların ana rezerv statüsünü hararetle tartışıyor. Washington merkezli politika belirsizlikleri endişeleri körüklüyor.

Merkez bankaları yapay zeka araçlarına yöneliyor

Londra merkezli düşünce kuruluşu 2010 yılında kuruldu. Anket 90 farklı kurumsal yatırımcıyı kapsıyor. Kamu emeklilik fonları ve varlık fonları araştırmaya katıldı. Katılımcılar mevcut seviyelerden daha fazla yapay zeka kullanmayı arzuluyor.

Ankete katılan fonlar toplam 10 trilyon dolar yönetiyor. Yöneticiler piyasa oynaklığını kalıcı bir unsur olarak görüyor. Ekipler risklerle başa çıkmak için yeni yöntemler deniyor. Yapay zeka uygulamaları risk yönetiminde öne çıkıyor.

OMFIF kıdemli ekonomisti Yara Aziz raporda uyarılar paylaştı. Aziz piyasa koşullarının normale dönmesini beklemenin gerçekçi olmadığını belirtti. Kurumsal yatırımcıların yeni stratejiler geliştirmesi gerekiyor. Kamu fonları bekleme lüksüne artık sahip bulunmuyor.

Alternatif para birimleri ve altın

Amerikan dolarının hala net bir alternatifi bulunmuyor. Para birimi yüksek faizlerin etkisiyle yılbaşından beri %3 değer kazandı. Yatırımcılar Amerikan varlıklarına hala büyük bir iştah duyuyor. ABD-İran savaşı piyasalarda güvenli liman arayışını tetikledi.

Küresel kurumsal yatırımcıların %60 kadarı çok kutuplu dünyayı kabulleniyor. Merkez bankalarının ise %79 gibi büyük bir kısmı değişimi onaylıyor. Sekiz büyük para birimi dışındaki alternatifler hızla zemin kazanıyor. Yöneticiler Norveç kronu, Yeni Zelanda doları ve sterlin alımlarını artırıyor.

Yöneticiler euro ve Çin yuanı tutma niyetlerini koruyor. Uzmanlar her iki para biriminde de yapısal zorluklar görüyor. Ankete katılanların neredeyse tamamı yuanı etkili bir çeşitlendirme aracı sayıyor. Altın ise rezerv yönetimi stratejisinin merkezine çoktan yerleşti.

Merkez bankalarının %82 gibi rekor bir kısmı altın tutuyor. Altın fiyatları son dönemde art arda rekor seviyeleri test etti. Katılımcıların net %30 kadarı bir iki yıl içinde altın yatırımlarını artıracak. Kurumlar kısa vadede en çok altına ağırlık vermeyi planlıyor.

Gelişmekte olan piyasalara yönelik ilgi artıyor

Araştırma yapay zeka entegrasyonuna dair çarpıcı veriler sunuyor. Merkez bankalarının %66 oranından fazlası kullanımı artırmayı planlıyor. Gelişmiş ülke bankalarının hiçbiri mevcut seviyelerden memnuniyet duymuyor. Genel toplamda ise bankaların sadece %9 kadarı halinden memnun görünüyor.

Ekipler algoritmaları ağırlıklı olarak veri analizi için kullanıyor. Arka ofis işlemleri de otomasyon sistemlerine emanet ediliyor. Gelişmiş ülkelerdeki merkez bankalarının %89 kadarı teknolojiyi halihazırda kullanıyor. Gelişmekte olan piyasalarda ise oran %44 seviyesinde kalıyor.

Fonlar fiziki varlıklar ve gayrimenkul yatırımlarını hedefliyor

Kamu fonları altyapı ve gayrimenkul gibi fiziki varlıkları tercih ediyor. Yeni talepler diğer tüm varlık sınıflarını açıkça geride bırakıyor. Yöneticilerin neredeyse %60 kadarı bir iki yıl içinde tahsisatlarını artıracak. Kurumsal para akışı alternatif pazarlara yöneliyor.

Küresel fonların %38 kadarı gelişmekte olan ekonomilere ağırlık verecek. Oran geçen yıl sadece %27 seviyesinde ölçülmüştü. Yatırımcılar gelişmekte olan piyasalara gelişmişlerden daha fazla ilgi gösteriyor. Gelişmiş ekonomilere yönelik artış talebi geçen yıl %47 seviyesindeydi.

Ankete göre gelişmiş ekonomilere yönelik talep %25 seviyesine geriledi. Amerika Birleşik Devletleri ve Çin hala en cazip pazarlar sayılıyor. Teknoloji merkezli büyüme yatırımcıları sürekli ülkelere çekiyor. Yapay zeka patlaması fonların rotasını belirlemeye devam ediyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom'un Genel Müdürü Alexey Likhachev, Rus haber ajansı RIA Novosti'ye yaptığı açıklamada, Akkuyu NGS'nin birinci ünitesindeki çalışmalara ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Likhachev, Rosatom'un Temmuz ayında ünitenin devreye alınması öncesindeki en önemli aşamalardan biri olan "sıcak testlere" başlamayı planladığını belirtti. Bu süreçte reaktör ekipmanları ile sistemlerinin tasarım koşullarındaki güvenilirliğinin test edileceğini ifade etti.

Sıcak testlerin başarıyla tamamlanmasının ardından sonbaharda nükleer yakıtın reaktöre yüklenmesine ve birinci ünitenin devreye alınmasına başlanmasının öngörüldüğünü aktaran Likhachev, çalışmaların planlanan takvim doğrultusunda sürdüğünü kaydetti.

Türkiye'nin en büyük yatırımları arasında yer alan Akkuyu NGS'nin tüm ünitelerinin devreye girmesiyle ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10'unu tek başına karşılaması bekleniyor.

Bloomberg HT

Spot altının ons fiyatı yüzde 1,5 düşüşle 3.956,92 dolara gerilerken, aylık bazdaki kaybı yüzde 12,7’ye ulaştı. Bu gerçekleşirse altın üst üste dördüncü ayını da düşüşle tamamlamış olacak. Ağustos vadeli ABD altın kontratları ise yüzde 1,7 değer kaybederek 3.969,30 dolara indi.

Altının ayrıca, İran savaşı nedeniyle enerji fiyatlarının yükselmesi, bunun da enflasyon ve faiz artırımı beklentilerini güçlendirmesi sonucu 2024’ten bu yana ilk, 2013’ün ikinci çeyreğinden bu yana ise en büyük çeyreklik düşüşünü yaşaması bekleniyor.

Marex analisti Edward Meir, “Yüksek enflasyon, yüksek faiz beklentileri ve güçlü dolar, normalde altını destekleyen tüm olumlu faktörlerin önüne geçmiş durumda” değerlendirmesinde bulundu.

Enflasyona karşı korunma aracı olarak görülen altın, yüksek faiz ortamında faiz getirisi sunmaması nedeniyle yatırımcılar açısından cazibesini kaybediyor.

Piyasalarda bu yıl ABD Merkez Bankası’nın (Fed) üç kez faiz artıracağı öngörülürken, CME FedWatch verilerine göre eylül ayında faiz artırımı ihtimali yaklaşık yüzde 64 olarak fiyatlanıyor. Yatırımcılar şimdi Fed’in para politikasına ilişkin ipuçları için bu hafta açıklanacak haziran ayı ADP özel sektör istihdamı ve tarım dışı istihdam verilerini bekliyor.

ABD doları ikinci aylık yükselişine hazırlanırken, güçlü dolar altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha pahalı hale getiriyor.

Öte yandan petrol fiyatları da yatırımcıların bu hafta Doha’da yapılması beklenen İran-ABD görüşmelerine odaklanmasıyla, İran’ın henüz resmi bir toplantı planlanmadığını açıklamasına rağmen, 2020’den bu yana en sert çeyreklik düşüşüne yöneldi.

Edward Meir, yılın ikinci yarısında altının ons fiyatının 3.500-4.400 dolar aralığında işlem görebileceğini öngördü.

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 2 düşüşle 57,13 dolara, platin yüzde 1,1 kayıpla 1.557,21 dolara ve paladyum yüzde 0,4 gerileyerek 1.208,17 dolara indi. Üç metalin de hem aylık hem de çeyreklik bazda kayıpla dönemi tamamlaması bekleniyor.

Bloomberg HT

Şirket, yeni uygulamanın özellikle gizlilik ve güvenliği artırmayı hedeflediğini belirtti. Kullanıcı adı özelliği sayesinde telefon numarasını paylaşmak istemeyen kişiler, platform üzerinde daha kontrollü bir iletişim kurabilecek.

Gizlilik seçenekleri genişliyor

Yeni özellikle birlikte kullanıcılar, kullanıcı adları üzerinden kendilerine kimlerin ulaşabileceğini de belirleyebilecek. Ayrıca, yalnızca belirli kişilerin iletişim kurabilmesi için isteğe bağlı bir "kullanıcı adı anahtarı" oluşturma seçeneği sunulacak.

WhatsApp, kullanıcı adı özelliği aktif olsa bile bir kişi ya da işletmeye ilk kez mesaj gönderildiğinde kullanıcı adının karşı tarafa otomatik olarak gösterilmeyeceğini de bildirdi.

Kullanıcı adı nasıl oluşturulacak?

Kullanıcı adı özelliğini kullanmak isteyenler şu adımları izleyebilecek:

* WhatsApp uygulamasını açın.
* Ayarlar menüsüne girin.
* Hesap bölümünü seçin.
* Kullanıcı Adı sekmesinden istediğiniz kullanıcı adını oluşturun veya ayırtın.

Dünya

- Mükelleflerin elektronik adres kullanmaya ve vergi idaresince yapılacak tebligatları elektronik posta yoluyla kabule zorlanması ve elektronik posta adresine yapılan tebligata hukuki sonuç bağlanması mahkemeye erişim hakkına sınırlama getirmektedir.

- Temel ilkeleri belirlenmeksizin ve çerçevesi çizilmeksizin sınırsız, belirsiz, geniş bir alanın bir kanun kuralı ile yürütmenin düzenlemesine bırakılması, Anayasaya aykırılık oluşturur

- Vergilendirme geniş bir düzenleme alanını ilgilendirmektedir. Vergilendirmeye ilişkin olarak hüküm ifade eden işlemlerin elektronik ortamda tebliği konusunda kimlere elektronik ortamda tebligat yapılabileceği, elektronik adres kullanma imkânının geniş olmadığı yer, faaliyet ve sektörlerin durumunun gözetilip gözetilmeyeceği, elektronik adres kullanma zorunluluğunun hangi koşullarda başlayacağı ve sona ereceği gibi hususların Kanunla açıkça düzenlenmesi gerekmektedir. Konuya ilişkin usul ve esasları belirleme hususlarında Bakanlığın yetkili olduğunun Kanunla hüküm altına alınması gereken bu hususların Tebliğle düzenlenmesi mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi, Kararının 9 ay sonra yürürlüğe girmesini de kararlaştırmıştı. Ancak bu arada Danıştay’ın, “Anayasaya aykırılığı sabit olan sisteme göre yapılan tebligatların geçerli olmayacağı” yönünde kararlar oluşturması üzerine Yasa Koyucu konuyu beklemeden hemen ele alarak, 24.6.2026 tarih ve 7587 sayılı Kanunla iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenlemeyi kabul etmiştir.

Sisteme dahil olma

VUK’un yeni kabul edilen 107/A maddesi, ilk önce, kimlerin elektronik tebligat sistemine dahil olacağı konusunu yürütmeye bırakmayarak bizzat kendi düzenlemiştir. Düzenlemeye göre bu sisteme dahil olmak zorunda olanlar;

1- Kurumlar vergisi mükellefleri,

2- Ticari, zirai ve mesleki kazançları dolayısıyla gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri,

3- Kollektif şirketler ile adi komandit şirketler,

4- Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olanların ilk iktisabında adına tescil yapılan gerçek kişiler ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan teşekküller.

Bu sayılanlar arasında olmakla birlikte engellilik oranı %90 veya daha fazla olan malul ve engellilerin elektronik tebligat sistemine dâhil olma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Burada ilk dikkatimi çeken adi veya paylı komandit şirketlerin komanditer ortaklarının sisteme dahil edilmedikleri. Bu sayılanlar arasında olmayanlar, isterlerse bu sisteme dahil olabileceklerdir.

Sistemden çıkış

Maddenin yeni şekli, Anayasa Mahkemesi Kararında da belirtildiği üzere sistemden çıkışı da düzenlemiştir. Çıkış konusundaki esaslar aşağıdaki gibi düzenlenmiştir.

1- Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler ticaret sicil kayıtlarının, diğer tüzel kişiler ise tabi oldukları sicil kayıtlarının silindiği tarih dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkarılacaktır

2- Gerçek kişiler, kişinin ölüm tarihi veya gaipliğine karar verildiği tarih dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkarılacaktır

3- Zorunlu olarak elektronik tebligat sistemine dâhil olan gerçek kişiler mükellefiyetin sona erdiği tarihi izleyen beşinci takvim yılı sonundan itibaren talep etmeleri halinde ve elektronik tebligat sistemine dâhil olma zorunluluğu gerektiren diğer haller bulunmamak şartıyla, elektronik tebligat sisteminden çıkarılacaktır

4- İsteğe bağlı olarak elektronik tebligat sistemine dâhil olanlar, talep etmeleri halinde talep tarihleri dikkate alınarak, elektronik tebligat sistemine dâhil olma zorunluluğu gerektiren diğer haller bulunmamak şartıyla elektronik tebligat sisteminden çıkabileceklerdir.

5- 65 yaşını doldurmuş kişiler, talep etmeleri halinde talep tarihleri dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkartılacaktır

Bu arada maddenin yeni düzenlemesinde elektronik tebligatın bu sistem ile muhatabına iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılacağına ilişkin hüküm korunmuş ve VUK’a eklenen geçici 38. madde ile daha önce bu elektronik tebligat sistemine dâhil olanların, yeni bir başvuru yapmaksızın elektronik tebligat sistemini kullanmaya devam edecekleri de kabul edilmiştir.

Yeni sistemin eksiklikleri

Söz konusu yazımda elektronik tebligat sistemine yönelik kişisel eleştirilerimi de özetlemiştim. Bunların çoğunun giderilmiş olması memnuniyet vericidir. Ancak iki önemli konu, maalesef yeni düzenlemede yer almamıştır. Bunlar;

- Kendisine tebliğ yapılanlara sms veya mail yoluyla bilgi verilmesi zorunluluğu ve bu şekilde bilgi verilmeyenlere yapılan e-tebligatların geçerli olmayacağı (böylece idarenin zaafiyetinin mükellefe yüklenerek habersizce yapılan tebligatlarla mükelleflerin hak kayıplarına uğramasına yol açılmasının, yargıya erişim hakkının bu suretle yok edilmesinin veya ibraz süresi kaçırtılarak suçlu duruma düşürülmesinin önüne geçilmesi gereği -zira beş günde bir tebliğ var mı diyerek sisteme girmek şeklinde bir zorunluluğun kimseye yüklenemeyeceği-) ,

- Tebliğ konusunda arada PTT A.Ş. gibi tarafsız bir kuruluşun olmayışının, ihtilaflarda yine tebliğ yapan idareye müracaatla sorunun giderilmeye çalışılmasının yargılamalarda silahların eşitliği ilkesine aykırılığı.

Bu iki giderilmeyen sorun, düzenlemeyi yeniden Anayasa yargısına taşıyabilir. Benden söylemesi.

Dijitokrasi, insanı yönetmeyen ama onu yutan bir sistem düzenidir. Veri varsa değer de olmalı. Algoritmaları kodlayanlar, bu çağın gizli baronları, tiranları olacaksa YZ, iblise dönüşebilir

1- SORUN: Şu anda yaşadığımız çağın adı; dijitokrasi... Veri kutsanıyor, algoritma yüceltiliyor ama insan unutuluyor. Sistem işliyor görünüyor ama işleyen sadece yazılım, işlemeyen ise sorumluluk. YZ her şeye cevap veriyor ama hiçbir sorumluluk almıyor. Kimileri bu duruma “algoritrokrasi” de diyor.

2- ETKİSİ: Biliriz ki insanı dışarda bırakan sistemler, sadece veri üretir ama değer üretmez. Bunu ilerleme sanıyoruz. Bilelim; YZ çalışırsa değil, insan unutursa tehlikelidir. Veriyi yücelttik, değeri küçülttük. Kod yazdık ama karakter yazmayı unuttuk. Dijitokrasi sorumluluğu değil, raporu önemser.

KODUN VAR FAKAT KİMLİĞİN YOKSA DÜZEN BOZULUR

3- ÇÖZÜM: Çalışan sistem, düzeltilmemiş bir ahlakı, sonsuza dek olmasa da uzun süre gizleyebilir. YZ çok güçlüdür; ancak yönlendirilmemişse, tarafsızlığın maskesiyle hatayı normalleştirir. Sistem çalışıyorsa sorun yok sanılır. Soru şudur: Sistem kimi dışarda bıraktı? Kimi dijital köle, bağımlı yaptı?

4- YÖNTEM: Ben buna “etik körü algoritma” diyorum. Çalışır ama düşünmez. Veriyle konuşur ama vicdan susar. Sorgulayanı değil, güncelleme yapanı takdir eder. Sorun çözülmez, görmezden gelinir.
Ve hatalar log dosyalarında değil, vicdan kayıtlarında birikir. Bu durumda çürüme kaçınılmaz olur.

2 SORU 2 CEVAP / Dijitokraside yaşamaya dair…

Dijitokrasi vicdanlı mı?

Kodun yasa, algoritmanın anayasa olduğu sistemdir. Ama bu düzende en büyük boşluk; ahlaki protokol eksikliği... Sistem var, kayıt var, rapor var… Ama hesap yok, sorumluluk yok, vicdan hiç yok.

İnsan ne yapmalı?

Bu çağda “İnsan nasıl var olur?” sorusuna verilebilecek en net cevap; ‘kodla değil, duruşla’ olmalı. YZ sistemlerini sorgulayan, sorumluluğu paylaşan, veriye değer katan, kamu vicdanını bilen insan kalır.

NOT

YAPAY ZEKÂLI GÜÇ BARONLARI GEZEGENİN YENİ TİRANLARI

En kötü demokraside dahi bizi yönetmesi için kimi seçtiğimizi, en azından görerek bilirdik. Dijitokraside ise kararlarımızı, tercihlerimizi, varlıklarından emin dahi olamadığımız kodlar belirleyecektir. Bu kodları yazanlar da dijitokratik rejimlerin güç baronları, tiranları olacaktır.

DİJİTOKRASİ LÛGATI

Dijitokrasi: Yapay zekâ, büyük veri ve denetimlerin toplumsal yaşamı yönettiği yeni yaklaşım

Algoritmik yönetim: İnsan iradesi yerine, dijital ağları yöneten tiranların kurallarıyla yol almak

Veri egemenliği: Alışkanlık, tercih ve dijital ayak izleri verilerini, yönetim aracı haline getirmek

Tekno feodalizm: Kapitalizmin yerini alan, teknoloji tiranlarının yönettiği yeni rant sistemi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Bilinçsizce kurulan bu cümlelerin, yasa ile çe­liştiğini bilmiyoruz…

***

Yaklaşık 10 yıl önce başlatılan denetimler ve uygulanacağı belirtilen ciddi cezalar, yasaya ay­kırı bu alışkanlıklardan vazgeçirdi mi?

2025 verileri, alışkanlığın devam ettiğini gös­terdi…

***

İlgili yasa:

Kişinin, sigortalı olabilmesi için, fiili ça­lışmaya bağlı bir iş ilişkisi olması gerektiğini dile getiriyor…

Ve…

Eş dosta ait iş yerinde fiilen çalışmadan si­gortalı gösterilmeyi de, “sahte sigorta” ola­rak nitelendiriyor…

***

Yani:

Eş dosta ait iş yerinde fiilen çalışmadan si­gortalı gösterilmeyi; sahte sigorta yapmak, sah­te fatura kesmek gibi amaçlarla kurulan iş yerleri üzerinden sigortalı gösterilmekle, aynı tutuyor…

***

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), son 10 yıldır, sahte sigorta ile mücadeleye ağırlık veriyor… Ba­zı verileri inceleyerek, iş yerlerini sahte olma olasılıklarına göre sınıflandırıyor…

Bunun da etkisiyle, sahte işyeri faaliyet süre­sinin, 10 yıl önceye göre üçte iki oranında azal­dığı görülüyor…

VELHASIL

Sahte sigortada da denetimin artırılması ve yüksek ceza uygulamalarına rağmen:

2025 yılında “tespit edilen” sahte işyeri sayı­sının 2 bini aşması, “tespit edilen” sahte sigorta­lı sayısının ise 200 bine yaklaşması, sahtecilikte gelinen noktayı özetliyor…

***

Sahte işyeri açanlar ve sahte sigorta yaptıran­lar ağır bedelle karşı karşıya bırakılırken;

Üstüne, çalışmadan sigortalı gösterilen­lerin, sigorta gösterildiği süreye ait sigorta prim günleri iptal edilirken;

Üstüne, sahte sigortalı gösterilen süre için­de, devlet hastanelerinden sağlık hizmeti al­mış olanlardan tüm tedavi masrafları faiziy­le geri alınırken; Üstüne, bu sigorta ile emekli olanların emekli aylıkları iptal ediliyorken;

Üstüne, emekli oldukları tarihten o güne kadar ödenen tüm aylıklar faiziyle geri alınıyorken;

Ve bunlar biliniyorken…

Sadece 2025 yılında, 200 bine yakın sahte si­gortalı tespiti ne anlama geliyor?

Kurumsal işletmeler işe giriş çıkıştaki kart bilgilerine dayanarak işçinin fazla çalışma ücretini saati saatine hesaplayıp parasını ödüyor. Bu şekilde düzenli ödeme daha çok sendikalı işletmelerde mümkün oluyor.

Çoğu işletme ise mesai takibi elektronik olarak yapsın ya da yapmasın fazla çalışma ücretini ya eksik ödüyor ya da hiç ödemiyor. Bazı işletmelerde işçiye “fazla çalışma ücreti bordroya dahildir” şeklinde sözleşme imzalatılıyor. Bordrolarda ücretin bir kısmı fazla çalışma ücreti imiş gibi gösteriliyor. İşçi ile işveren arasında en çok anlaşmazlık yaşanan hususlardan birini fazla çalışma ücreti oluşturuyor.

Peki, fazla çalışma ücreti konusunda nelere dikkat edilmelidir? Fazla çalışma ücreti nasıl alınabilir?

İŞÇİ İDDİASINI KANITLAMAK ZORUNDA

Yargıtay uygulamalarına göre, fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatlamak zorundadır. Fazla çalışmanın ispatı konusunda iş yeri kayıtları, işe giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Fazla çalışmanın bu tür yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tanık gösterilebilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğu da fazla çalışmanın ispatında kullanılabilir.

BORDROYU İMZALAYAN İŞÇİ FAZLA ÇALIŞMA İDDİASINDA BULUNABİLİR Mİ?

İşçi tarafından imzalanmış ücret bordroları, sahte olduğu kanıtlanıncaya kadar kesin delil kabul edilir. İşçi bordronun sahteliğini ileri sürüp mahkemede ispatlamadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının parasının işverence ödendiği varsayılır.

BORDRODAKİ ÜCRET GERÇEK DEĞİLSE İŞÇİ FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ ALABİLİR Mİ?

Bordrodaki ücretin, işçinin gerçek ücret miktarını yansıtmadığının mahkemede kanıtlanması halinde, fazla çalışma iddiası bordroların imzalı veya imzasız oluşuna göre farklı değerlendirilir.

İşçinin imzaladığı bordroda yer alan fazla çalışma saati işçiyi bağlar. İşçi bordroda gösterilen süreden daha fazla süre ile çalıştığını iddia ediyorsa, bu iddiasını ancak yazılı bir delil ile kanıtlayabilir.

İşçi bordrodaki süreden daha fazla çalıştığını yazılı belge ile kanıtlarsa, bordroda ödenmiş gösterilen fazla çalışma ücreti, işçinin gerçek ücreti üzerinden hesaplanan alacaklarından mahsup edilir.

İşçi, imzaladığı bordrodaki fazla çalışma süresinden daha fazla çalışma yaptığını yazılı belge ile ispatlayamazsa, bordroda yazan fazla çalışma saati geçerli sayılır ve sadece gerçek ücret tutarı üzerinden bu saatlerin karşılığı yeniden hesaplanarak fark ödenir. Yani işçinin imzaladığı bordrodaki fazla çalışma saati doğru kabul edilir ancak işçinin fazla çalışmasının gerçek ücret üzerinden değil düşük gösterilen ücret üzerinden ödendiği varsayılır.

BORDROYU İMZALAMAYAN İŞÇİ FAZLA ÇALIŞMA İDDİASINI DAHA KOLAY İSPATLAR

İşçi bordroyu imzalamamış ise bordroda görünen fazla çalışma süresinden daha fazla çalıştığını yazılı belgelerin yanı sıra tanık göstermek dahil her türlü delil ile kanıtlayabilir. Bu kez işçinin fazla çalışma ücreti yeni çalışma süresi ve gerçek ücret üzerinden hesaplanır, bordroda yapılmış ödemeler mahsup edilir, aradaki fark kendisine ödenir.

HİLELİ BORDRODA HESAPLAR DEĞİŞİR

Bazı iş yerlerinde ileride fazla çalışma ücreti iddiası ile karşılaşmamak için ücret aşağı yukarı sabit kaldığı halde her ay fazla çalışma, hafta talili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ödenmiş gibi gösteriliyor. Buna hileli bordro deniliyor.

Bordronun hileli olduğu durumlarda bordrodaki fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve ulusal bayram, genel tatil ücreti gibi aslında gerçekte bu çalışmaların karşılığı olan ücretler olmadığı, işçinin temel ücretinin bir parçası olduğu kabul edilir. Böyle bir durumda işverenin kayıtlarının hileli olduğu kabul edildiğinden, ücret bordorusunun imzalı veya imzasız olmasının bir önemi kalmaz.

Yargıtay, bu tür bordrolardaki ücret olarak gösterilen miktar ile fazla çalışma veya hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ödemelerinin toplamının gerçek ücreti yansıttığını kabul ediyor. Fazla çalışma ve hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil çalışmasının varlığının her türlü delil ile ispatlanması mümkün hale geliyor.

GÖSTERİLEN TANIK İŞVERENLE DAVALI OLMAMALI

Fazla çalışma ve diğer alacak iddiasını kanıtlamak için işçi tarafından gösterilen tanıkların işveren ile davalı olmaması gerekiyor. İşveren ile kendisi de davalı olan işçinin tanıklığına itibar edilmiyor.

İş yeri kayıtlarının delil olarak sunulması halinde mahkemeden uzman bilirkişinin iş yerindeki kayıtlar ile oynanıp oynanmadığı konusunda inceleme yaptırılması talep edilmeli. İş yeri kayıtlarında oynanma tespit edilmesi durumunda tanık beyanları geçerli sayılıyor.

Başka ülkelerde de örnekleri olan bu teşvik ile hem yerleşik olduğu ülkede hem de diğer ülkelerde elde ettiği gelirleri yerleşik olduğu ülkede tam mükellefiyet esasında vergilenen gerçek kişiler ülkemize çekilmek istenmektedir.

1. Yasal düzenleme

7582 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen mükerrer 20/D madde ile bazı şartlarla yurt dışı kazanç ve iratlar için gelir vergi istisnası getirilmiştir.

Bu maddeye göre, 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye’ye yerleşmiş sayılan kişilerin, yerleşim tarihinden önceki son 3 takvim yılında Türkiye’de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıylaTürkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları 20 yıl süre ile gelir vergisinden istisna edilmiştir.

Bu konuya ilişkin tebliğ taslağı 4/6/2026 tarihinde Gelir İdaresinin web sayfasında kamuoyunun görüşüne açılmış, ancak henüz yayımlanmamıştır.

Tebliğ taslağında, istisnadan yararlanabilmek için kişilerin başvuru tarihi itibarıyla Türkiye’de yerleşmiş sayılmalarının şart olduğu ifade edilmiştir.

2. “Yerleşmiş sayılma” ne demektir?

Aşağıda yazılı kişiler Türkiye'de yerleşmiş sayılır (GVK Md.4):

* İkametgahı Türkiye'de bulunanlar (İkametgah, Kanunu Medeninin 19 uncu ve mütaakıp maddelerinde yazılı olan yerlerdir),

* Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak 6 aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye'de oturma süresini kesmez).

Bu konuda çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının da dikkate alınması gerekir!

3. İkametgah neresidir?

Gelir Vergisi Kanununun refere ettiği 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır.

İkametgah, yeni Kanun ile “yerleşim yeri” olarak adlandırılmış olup, tanımı eski Kanun ile aynıdır, sadece günümüz Türkçesine uyarlanmıştır.

4. İstisna ne anlama geliyor?

Türkiye’de yerleşmiş sayılma durumu gerek Türkiye’de gerekse yurt dışında elde edilen tüm gelirlerin tam mükellef sıfatıyla Türkiye’de vergilendirilmesini gerektirir.

Bu istisna ile Türkiye’de tam mükellef statüsüne tabi olan gerçek kişiler (Türk vatandaşı olsun olmasın) sadece Türkiye’de elde ettikleri kazançlar üzerinden Türkiye’de vergilendirilecek, yurt dışında elde ettikleri gelirler ise Türkiye’de 20 yıl süreyle gelir vergisinden istisna olacaktır.

Yurt dışında elde edilen ve Türkiye’de vergiden müstesna tutulan gelirlerin çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasına göre bu ülkede vergilendirilmesi söz konusu olabilir.

Kişilerin Türkiye’de vergi mükellefiyetinin bulunması, yerleşim yeri Türkiye’de olsa bile istisnadan yararlanma hakkını ortadan kaldırır.

Vergi mükellefiyetinin bulunmasından kasıt; ticari, zirai ve serbest meslek kazançlarından dolayı sürekli vergi mükellefiyetinin bulunmasıdır. Yani sürekli mükellef olan kişiler bu istisnadan yararlanamazlar.

Bu kişilerin Türkiye’de elde ettikleri gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ve değer artışı kazançları nedeniyle gelir vergisi beyanname vermeleri istisnadan yararlanmalarına engel olmaz.

İstisnadan yararlanacak kişilerin kapsama girmeden önce, Türkiye'de elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyetlerinin bulunması da istisnadan yararlanmasına engel değildir.

5. Bu istisna “vergi harcaması” niteliğinde midir?

Bu kişilerden daha önce, tam mükellef statüsünde olmadıkları için, Türkiye herhangi bir vergi tahsil etmediğinden, geçici süreyle getirilen bu istisnayı bir vergi harcaması olarak nitelendirmek doğru olmaz. Çünkü bu düzenleme ile Türkiye tahsil ettiği bir vergiden vazgeçmiş değildir.

Kaldı ki Türkiye tam mükellef kişilerin bile yurt dışı gelirlerini takip edemiyor!

Her ne kadar “otomatik bilgi paylaşımı” kapsamında Türkiye’de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin yabancı ülkelerde elde ettikleri gelirler Türkiye ile paylaşılmakta ise de bu kişilerin yurt dışında elde ettikleri gelirlerin Türkiye’de tam olarak vergilendirildiğini söylemek mümkün değil.

Özetle Maliye, vergilendiremediği gelirleri istisna ederek Türkiye’ye getirmeyi amaçlıyor. Ancak yapılan düzenleme gelirleri veya varlıkları değil sadece kişileri Türkiye’ye getirmeyi sağlayabilir. Varlıklar ancak “yeni varlık barışı” kapsamında Türkiye’ye getirilebilir.

6. İstisna uygulaması nasıl yapılacak?

Tebliğ taslağına göre, istisnadan yararlanacak kişilerin yerleşmiş sayıldığı yılın sonuna kadar, yılın son iki ayında yerleşmiş sayılanların ise izleyen yılın ikinci ayının sonuna kadar yetkili vergi dairesine başvurarak İstisna Belgesi almaları gerekiyor.

Yetkili daire yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki vergi dairesi olacak. Maliye bu kişiler için özel bir vergi dairesini yetkilendirebilir.

İstisna kapsamındaki kazanç ve iratlar için yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecek.

İstisna kazanç ve iratlara ilişkin gider ve maliyetler, vergiye tabi kazanç ve iratların tespitinde dikkate alınmayacak.

Bu istisna kapsamındaki kazanç ve iratlar nedeniyle yabancı ülkelerde ödenen vergiler Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinden mahsup edilemeyecek. Çünkü Türkiye’de bu gelirler üzerinden zaten vergi hesaplanmıyor. Bu nedenle de istisna dışı gelirler üzerinden hesaplanan vergilerden mahsup mümkün olamaz.

İstisnaya ilişkin şartların sağlanmadığının sonradan tespit edilmesi halinde zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, ziyaa uğramış sayılacak. Yani istisna nedeniyle zamanında ödenmemiş vergiler, vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte tahsil edilecek.

7. Veraset ve intikal vergisi avantajı

Veraset ve intikal vergisi kanununda yapılan değişiklikle, bu istisnadan yararlananlara istisna için öngörülen 20 yıllık süre boyunca veraset yoluyla intikal eden mallar için uygulanacak veraset ve intikal vergisi oranı yüzde 1 olarak belirlendi.

Ancak bu kişilere veraset dışında ivazsız olarak intikal eden mallar ile bu kişilerin başkalarına ivazsız olarak intikal ettirdiği mallar veya bu kişilerin ölümü üzerine başkalarına intikal eden mallar için genel vergi tarifesi geçerli olacak.

2026 yılı içinde veraset yoluyla veya ivazsız suretle meydana gelen intikallerde veraset ve intikal vergisi aşağıdaki tarifeye göre hesaplanıyor.

8. Bu yazı için son sözlerim…

7582 sayılı torba yasayla getirilen yurt dışı kazanç ve iratlar için 20 yıllık gelir vergisi istisnasının yurt dışında yerleşik varlıklı kişileri Türkiye’ye getirmek ve bu kişileri Türkiye mukimi yapmak (yani bu kişileri Türkiye’ye yerleşmiş hale getirmek) amacıyla yapıldığı anlaşılıyor.

Bu amacın gerçekleşme olasılığını düşük görüyorum. Çünkü varlıklı kişiler sadece vergi kaygısıyla bir ülkeye yerleşme kararı vermezler.

Başta “hukuki güvenlik” olmak üzere çok daha önemli konular vardır. Bu konularda güvence sağlanmadıkça uygulamada başarı sağlanamaz!

1. Analık izni sürelerinde önemli artış
4857 sayılı İş Kanunu’nda yapılan değişiklik ile doğumdan sonraki analık izni süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarılmış olup, toplam analık izni süresi 16 haftadan 24 haftaya yükseltildi. Yeni düzenleme ile analık izni süreleri çalışan lehine genişletildi. Şöyle ki;

* Doğum öncesi ve sonrası izin sürelerinin artırılmasına yönelik değişiklikler yapıldı.

* Çoğul gebelik halinde doğum öncesi izin sürelerine ek süre verilmesi uygulaması genişletildi.

* Sağlık durumuna bağlı olarak çalışamayan kadın işçiler bakımından esneklik artırıldı.

* Erken doğum halinde kullanılamayan doğum öncesi sürelerin doğum sonrası döneme eklenmesine ilişkin uygulama korundu ve geniş yorumlanabilecek hale getirildi.

Kanun ile paralel bir düzenleme söz konusu olmakla birlikte işverenlerin izin sürelerini eksiksiz kullandırma yükümlülüğü devam ediyor. Bu değişikliklerle birlikte uygulamada artırılan izin süreleri nedeniyle iş gücü planlamasında revizyon ihtiyacı ortaya çıkacak olup, aynı zamanda geçici işçi teminiyle birlikte işlerin aksamaması adına yapılacak iş organizasyonları daha önemli hale geldi. Dolayısıyla işverenlerin doğacak geçici iş gücü ihtiyacına binaen yeniden iş gücü planlaması ve izin yönetimi süreçlerinin stratejik bir biçimde yürütülmesi önem arz edecek.

Nitekim uzayan izin süreleri nedeniyle geçici iş gücü planlaması zorunlu hale geleceğinden, özellikle proje bazlı çalışan işyerlerinde iş sürekliliği açısından risk oluşabilir. Bu uğurda işverenlerin izin takip sistemlerini güncellemek, ikame personel havuzu oluşturmak, iç yönetmeliklerini yenilemek gibi birtakım önlemler alması isabetli olacak.
Ayrıca, söz konusu değişiklik ile birlikte yürürlük tarihinden önce doğum yapmış ancak 24 haftalık süreyi tamamlamamış çalışanlar için ilave 8 haftalık izin hakkı tanındı.

2. Koruyucu aile olan işçilere yeni izin hakkı
Yapılan yeni düzenleme ile birlikte koruyucu aile olan işçilere, çocuğun tesliminden sonra 10 gün ücretsiz izin hakkı getirildi.
Bu düzenleme ile koruyucu aile olan çalışanlara; çocuğun teslim alınması ve ilk uyum süreci
için özel izin hakkı tanındı. (İznin türü (ücretli/ücretsiz) ve süresi ikincil mevzuatla netleşecektir.)
Söz konusu düzenleme hukuki niteliği bakımından evlat edinmeye benzer şekilde aile bütünlüğünü koruyan bir sosyal hak niteliğindedir. Fakat bununla birlikte iş sözleşmesinin askıda kalması gibi bir duruma sebebiyet verebilir.
İşveren açısından yeni düzenleme ile yeni bir izin kategorisi meydana geldi. Bu uğurda işverenin bu izni reddetme hakkı bulunmadığından insan kaynakları ve izin politikalarının güncellenmesini gerektirir.

3. Kısmi süreli çalışma sonrası ücretsiz izin süresi artışı
Bu düzenleme özellikle çalışan anneler açısından kritik önemli niteliğe sahiptir. Düzenlemenin içeriği kapsamında doğum sonrasında kısmi süreli çalışma hakkını kullanan işçilerin sonrasında kullanabileceği ücretsiz izin süresi artırılarak doğum sonrası yarı zamanlı çalışmanın akabinde kullanılan ücretsiz izin süresi 5 aydan 10 aya çıkartıldı.
Burada yasa koyucunun amacı işçinin işten kopmadan çocuk bakım sürecini yönetebilmesi ve kadınların iş hayatındaki rolünü devam ettirerek iş gücünde kalmalarının sağlanmasıdır.
Düzenleme ile çalışan bağlılığı ve kadın istihdamı açısından olumlu bir etki yaratılsa da işveren açısından uzun süreli iş gücü eksikliği, organizasyonel planlama zorunluluğu ve işin yeniden dağıtılması ihtiyacı gibi birtakım problemler doğuruyor. Dolayısıyla kadın çalışanların iş gücüne dönüş süreçlerinin daha rahat geçmesi sağlanırken aynı zamanda işverenin uzun süreli planlamaları doğrudan etkileniyor.

4. Sosyal güvenlik mevzuatında analık ödeneği düzenlemesi
5510 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle birlikte analık sigortasından yararlanma süreleri yeni izin sürelerine paralel şekilde güncellenmiş olup, doğum sonrası süre 16 hafta olarak yeniden belirlendi ve analık ödeneğine ilişkin önemli iyileştirmeler yapıldı.
Yapılan düzenleme ile birlikte analık ödeneğinden yararlanma şartlarında esneklik sağlandı ve ödeneğin hesaplanmasında dikkate alınan süre ve kriterler genişletildi. Yasa koyucu tarafından bu düzenleme ile daha fazla sigortalının bu haktan yararlanabilmesi amaçlandı.
Değişikliğin etkileri sonucunda kadın çalışanların doğum sonrası gelir kaybı azaltılacak, kayıtlı istihdam teşvik edilecek, daha fazla kadın sigortalı ödenekten yararlanabilecek ve kayıt dışı istihdam azaltılacaktır.
Bu durum işveren açısından doğrudan mali bir yük getirmemekle birlikte işverenlerin SGK bildirim süreçlerinde dikkatli olmasını gerektirir.

5. Özel sektör işverenleri için prim teşviki (Koruma altındaki gençler)
2828 sayılı Kanun kapsamında yapılan düzenleme ile birlikte koruma altındaki gençlerin istihdamını artırmaya yönelik önemli bir teşvik getirildi. Bu kapsamdaki bireyleri istihdam eden işverenlere sigorta prim desteği sağlanarak işe giriş tarihinden 5 yıl süreyle tüm sigorta primleri (işçi ve işveren hissesi dahil) Hazine tarafından karşılanacak. Teşvikten yararlanma şartları ve süreleri ikincil mevzuat ile netleştirilecek.

Bu teşvikten yararlanabilmek için aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde verilmesi, Hazine tarafından karşılanmayan primlerin süresinde ödenmesi gerekir.

Yasa koyucu bu değişiklik ile sosyal hizmet kapsamında yetişen bireylerin iş gücüne katılımını artırmayı, dezavantajlı bireylerin iş gücüne katılımını ve sosyal entegrasyonu amaçlıyor.

İşveren açısından da bu durum işçilik maliyetlerinde düşüş ve teşviklerle rekabet avantajı sağlıyor. Fakat bu duruma ek olarak teşvikten yararlanma şartlarının dikkatle takip edilmesi gerekir.

6. Çocuklarla ilgili işyerleri için çalıştırma yasağı
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen düzenleme ile çocukların korunmasına yönelik ciddi bir sınırlama getirilerek belirli ağır suçlardan mahkûm olan kişilerin, çocukların yoğun bulunduğu işyerlerinde çalıştırılması yasaklandı. Bu düzenleme özellikle kreşler, gündüz bakım evleri, eğitim kurumları, çocuklara yönelik sosyal hizmet birimleri açısından kritik önem arz ediyor.
Düzenleme kapsamında işverenlere çalışanlardan 6 ayda bir adli sicil uygunluk belgesi alma yükümlülüğü getirilerek adli sicil kontrolü zorunlu hale geldi. Bununla birlikte düzenlemenin sonucu olarak personel seçim süreçleri de sıkılaşacak.
Kurallara aykırılık söz konusu olması durumunda her çalışan için asgari ücretin üç katı, devamında da yedi katı idari para cezası uygulanacak.

7. Dijital platformlar ve sosyal ağ sağlayıcılar açısından yükümlülükler
5651 sayılı Kanun’da yapılan değişikliklerle dijital ortamda çocukların korunmasına yönelik yeni yükümlülükler getirildi. Söz konusu düzenleme ile 15 yaş altı çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulması yasaklandı, ebeveyn kontrol araçları zorunlu hale getirildi ve büyük platformlar için içerik kaldırma ve erişim engelleme kararlarına uyum süresi bir saate kadar düşürüldü. Sosyal ağ sağlayıcılarına içerik denetimi konusunda daha sıkı sorumluluklar yüklenerek; içerik kaldırma, hızlı müdahale ve temsilci bulundurma gibi yükümlülükler getirildi. Aynı zamanda Türkiye’de temsilci bulundurma ve raporlama yükümlülükleri güçlendirildi.

Yasa koyucu bu değişiklik ile birlikte sosyal ağ platformları için ciddi bir uyum maliyeti getirilerek çocukların dijital ortamda korunmasını ve zararlı içeriklerin kaldırılmasını amaçlamış olup, bildirimlere hızlı cevap verilmesini zorunlu hale getirdi.
Bu düzenlemeler özellikle teknoloji şirketleri ve dijital platform işverenleri açısından önem arz ediyor; platformlar açısından uyum (compliance) maliyetleri artmakla birlikte çocukların dijital güvenliği güçlenecek. Bu uğurda söz konusu işverenler bakımından yenilenmesi gereken uyum süreçleri gündeme geliyor.

Sonuç ve değerlendirme
7578 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemeler özellikle Türk İş Hukuku ve sosyal güvenlik sisteminde:
* Koruyucu sosyal devlet yaklaşımının güçlendirilmesi
* Çalışan-işveren dengesi içinde sosyal hakların genişletilmesi
* Çocuk ve aile odaklı politikaların önceliklendirilmesi yönlerinde önemli ve olumlu dönüşümleri ifade ediyor.

Bu düzenleme ile birlikte iş hukuku, sosyal güvenlik hukuku ve sosyal hizmet politikaları arasında bütünleşmiş bir koruma sistemi oluşturmak amaçlanıyor. Özellikle kadın çalışanların korunması, çocuk haklarının güçlendirilmesi ve işverenin sosyal sorumluluğunun artırılması ön plana çıkıyor.

Bununla birlikte sonuçları ayrı ayrı değerlendirmek gerekirse;

Çalışanlar açısından;
* Kadın çalışanların hakları genişletilerek aile ve çocuk odaklı sosyal politikalar güçlendirildi.
* Analık ve ebeveynlik hakları önemli ölçüde genişletildi.
* Esnek çalışma ve izin mekanizmaları güçlendirildi.
* Sosyal güvenlik koruması artırıldı.

İşverenler açısından;
* Yeni izin türleri ve uzayan izin süreleri nedeniyle iş gücü planlaması ve operasyonel süreçlerde revizyon ihtiyacı doğacak.
* Bordro, izin ve personel yönetimi süreçlerinin güncellenmesi gerekecek.
* Teşvik mekanizmaları ile birlikte yeni yükümlülükler dengeli şekilde getirildi.
* İnsan Kaynakları politikalarının güncellenmesi, izin ve SGK süreçlerinin yapılandırılması zorunlu hale geldi.

Sosyal politika açısından;
* Koruyucu aile sistemi güçlendirildi.
* Dezavantajlı grupların istihdamı desteklendi.
* Çocukların hem fiziksel hem dijital ortamda korunmasına yönelik önemli adımlar atıldı.

Bu değişiklikler, uygulamada hem işverenler hem de çalışanlar açısından yeni yükümlülükler ve haklar doğuracak olup, uyum süreçlerinin dikkatle yönetilmemesi halinde ciddi hukuki riskler ortaya çıkabilecek.

5604 sayılı Mali Tatil İhdas Edilmesi Hakkında Kanun uyarınca mali tatil, kural olarak her yıl 1 Temmuz ile 20 Temmuz tarihleri arasında uygulanır. Mali tatil süresince yalnızca vergi yükümlülükleri etkilenmemektedir. Ayrıca, İş Hukuku ve sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında işverenlerin yerine getirilmesi gereken bazı bildirim ve ödeme gibi yükümlülük süreleri de ertelenmektedir.

2026 yılında mali tatil, 1 Temmuz 2026 Çarşamba günü başlayıp ve 20 Temmuz 2026 Pazartesi günü sona erecektir.

Yasal süresinin son günü 1 Temmuz ile 20 Temmuz tarihleri arasına rastlayan yükümlülükler, mali tatilin sona erdiği günü izleyen yedinci günün sonuna kadar yerine getirilebilmektedir. Bu nedenle son günü mali tatil dönemine rastlayan yükümlülükler için 2026 yılında son tarih 27 Temmuz 2026 Pazartesi günü olacaktır.

Yasal süresinin son günü mali tatilin bitimini takip eden 21-25 Temmuz tarihleri arasına rastlayan yükümlülükler de mali tatilin son gününü izleyen beşinci günün sonuna kadar ertelenmiş sayılmaktadır. 2026 yılında 25 Temmuz Cumartesi gününe rastladığından, bu kapsamdaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için de son tarih 27 Temmuz 2026 Pazartesi günü olacaktır.

İşverenlerin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında yerine getirmesi gereken bazı bildirim ve ödeme yükümlülükleri mali tatilden etkilenmektedir.

Bu kapsamda;

* İşyeri bildirgesinin verilmesi,

* Sigortalı işe giriş bildirgesinin verilmesi,

* Sigortalı işten ayrılış bildirgesinin verilmesi,

* SGK tarafından uygulanan idari para cezalarına itiraz edilmesi ve cezaların ödenmesi,

* Resen tahakkuk ettirilen prim borçlarına itiraz edilmesi,

* Asgari işçilik incelemesi sonucunda tahakkuk ettirilen prim borçlarına itiraz edilmesi,

* Hizmet borçlanması bedellerinin ödenmesi,

* SGK müfettiş ve denetmenleri tarafından istenen defter ve belgelerin ibraz edilmesi

gibi yükümlülüklerin son gününün mali tatil dönemine rastlaması halinde süre uzamaktadır.

Özel sektör işverenlerinin 2026/Haziran dönemine ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesini normal şartlarda 26 Temmuz 2026 tarihine kadar vermeleri gerekmektedir.

26 Temmuz 2026 tarihi mali tatili izleyen beş günlük sürenin dışında kalmaktadır. Bu nedenle beyanname verme süresi doğrudan mali tatil nedeniyle uzamamaktadır.

Bununla birlikte 26 Temmuz 2026 tarihinin pazar gününe rastlaması nedeniyle 2026/Haziran dönemine ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesi en geç 27 Temmuz 2026 Pazartesi günü verilebilecektir.

Aynı şekilde sigortalının istirahatli olduğu dönemde çalışmadığına ilişkin bildirimler de doğrudan mali tatil kapsamında değildir. Ancak sigortalının çalışılmadığına dair bildirimin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi üzerinden yapılması halinde son gün yine 27 Temmuz 2026 olacaktır.

Ek olarak, özel sektör işverenleri için 2026/Haziran dönemine ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesi 27 Temmuz 2026 tarihine kadar verilebilecektir. Mali tatilden etkilenmeyen sigorta primleri ise en geç 31 Temmuz 2026 Cuma günü ödenecektir.

İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri ise mali tatil kapsamında değildir. İş kazasının meydana geldiği tarihi, meslek hastalığının ise işveren tarafından öğrenildiği tarihi takip eden üç iş günü içinde bildirim yapılmalıdır. Diğer bir ifadeyle, bu sürelerin 27 Temmuz 2026 tarihine kadar uzadığı düşünülmemelidir. Süresinde iş kazası veya meslek hastalığı bildirimi yapılmazsa çalışan sayısı ve iş yerinin tehlike sınıfına göre idari para cezası gündeme gelecektir.

Sonuç olarak işverenlerin, mali tatil nedeniyle uzayan bildirim ve ödeme süreleri ile kapsam dışında kalan yükümlülükleri birbirinden ayırması, olası yaptırımların gündeme gelmemesi bakımından önem arz etmektedir.

Matriks Haber'in TCMB verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, 19 Haziran haftasında 157,2 milyar dolar olan rezervler, 26 Haziran haftasında yaklaşık 149 milyar dolara geriledi.

Bu hesaplama ile rezervler 12 Haziran haftasında görülen son 1 yılın en düşük seviyesi olan 152,1 milyar doların da altına inmiş olacak.

Geçtiğimiz hafta Merkez Bankası’nın toplam rezervleri önceki haftaya göre 5 milyar 115 milyon dolar artarak 157 milyar 196 milyon dolara çıkmıştı.

Rezervler, 30 Ocak 2026 haftasında 218,2 milyar dolar ile tarihi zirvesini gördükten sonra dalgalı ancak aşağı yönlü bir seyir izledi. Son dört haftada 160 milyar doların üzerindeki seviyelerden yaklaşık 149 milyar dolara gerilediği hesaplandı.

TCMB, rezerv rakamlarını 25 Haziran Perşembe günü saat 14.30'da açıklayacak.

Ekonomim

Birinci Oturum B Grubu Sınav Soru ve Cevaplarına Ulaşmak İçin Tıklayınız.

İkinci Oturum A Grubu Sınav Soru ve Cevaplarına Ulaşmak İçin Tıklayınız.

İkinci Oturum B Grubu Sınav Soru ve Cevaplarına Ulaşmak İçin Tıklayınız.

Lider kripto para birimi kısa süre önce 60.127 dolar seviyesinde işlem gördü. Son 24 saatlik verilere göre Bitcoin yüzde 0.3 oranında değer kazandı. Aynı zaman diliminde Ethereum yüzde 1 yükseliş kaydetti. Popüler altcoin 1.576 dolar bandından alıcı buldu.

Kripto para piyasasında altcoin hareketliliği sürüyor

Yatırımcılar büyük hacimli alternatif varlıkları da yakından takip ediyor. BNB, XRP, Solana, Hyperliquid, Dogecoin ve Cardano yatırımcılarına yüzde 4 kazandırdı. Diğer yandan Tron yatırımcıları yüzde 0.4 oranında değer kaybı yaşadı. Piyasada genel bir kararsızlık havası hakimiyetini koruyor.

Delta Exchange Türev Araştırma Analisti Piyush Walke piyasa dinamiklerini değerlendirdi. Analist hisse senedi piyasalarındaki düşüşün kripto iştahını azalttığını belirtti. Yatırımcılar spot Bitcoin ETF ürünlerinden yedi hafta üst üste çıkış yaptı. Sermaye piyasadan istikrarlı bir şekilde uzaklaşıyor.

Teknik seviyeler düşüş trendine işaret ediyor

Piyush Walke fiyat grafiğindeki kritik destek noktalarına dikkat çekti. Bitcoin fiyatı 58.000 doların altına inerse düşüş derinleşebilir. Fiyatın 55.500 dolar ile 56.000 dolar destek bölgesine gerileme ihtimali bulunuyor. Boğalar temel direnç seviyelerini geri alana kadar temkinli duruş sürecek.

Haftalık grafikler kripto ekosistemindeki sert kayıpları açıkça ortaya koyuyor. Son bir haftada Bitcoin yüzde 5.5 oranında değer kaybetti. Ethereum yatırımcıları aynı süreçte yüzde 8.6 oranında zarara uğradı. Kripto para piyasası genelinde kırmızı renk hakim oldu.

Satış baskısı fiyatları önemli ölçüde geriletti

Büyük hacimli altcoin projeleri de satış dalgasından nasibini aldı. BNB, XRP, Solana, Tron, Hyperliquid, Dogecoin ve Cardano haftalık bazda yüzde 10 düzeltme yaşadı. WazirX piyasa masası uzmanları hafta başındaki direncin kırıldığını belirtti. Piyasalar haftanın sonuna doğru belirgin bir ihtiyat moduna geçti.

Lider kripto para birimi 64.000 dolar seviyesinden 58.000 dolara geriledi. Ethereum fiyatı 1.729 dolar seviyesinden 1.525 dolara kadar düştü. Beklentileri aşan ABD enflasyon verileri piyasa duyarlılığını olumsuz etkiledi. Uzun pozisyon tasfiyeleri yatırımcıları zorlarken destek bölgeleri odak noktası oldu.

Murat Ali Oral-Dünya

BİLGE, Türkçe düşünen, dijital egemenliği destekleyen ve global standartlarda yüksek performans sunan milli bir yapay zeka ekosisteminin yapı taşlarından biri olma vizyonuyla hayata geçirildi.

Yapay zeka ekosisteminin gelişimine katkı sunmayı hedefleyen model, veri egemenliğinin korunması, yerli modellerin yaygınlaştırılması, global standartların ilerisinde yeteneklere sahip, yüksek parametreli milli modellerin yerel kaynaklarla geliştirilmesini amaçlıyor.

Türkçe üzerinde "tam hakimiyet"

Doğal ve akıcı bir Türkçe ile raporlar, yazışmalar, içerik taslakları ve özgün metinler oluşturabilen BİLGE, uzun metinleri ve belgeleri ana fikirlerini koruyarak özetleyebiliyor ve içeriklere ilişkin sorulara bağlama uygun yanıtlar üretebiliyor.

Türk yapay zekası olarak tanıtılan BİLGE, Türkçe ve İngilizce arasında çeviri gerçekleştirirken özel adları, deyimleri ve kültürel referansları doğru biçimde aktarıyor. Hukuki metinlerin analizinde, mevzuat sorgulamalarında ve kurumsal bilgi bankalarıyla entegre çalışan uygulamalarda da etkin şekilde kullanılabiliyor.

Sektöre özel çağrı asistanları, danışmanlık sistemleri ve çeşitli uygulamalar için güçlü bir dil altyapısı sunan BİLGE, Türkçenin dilsel inceliklerini, tarihsel arka planını ve kültürel referanslarını dikkate alarak daha isabetli çıktılar üretiyor.

Geniş çapta kullanım alanı

BİLGE, vatandaşlık ve kamu hizmetlerinden bankacılık ve finansa, sağlıktan eğitime, bulut sistemlerinden BT operasyonlarına kadar birçok alanda kullanılabiliyor.

Müşteri hizmetleri, içerik üretimi, doküman analizi ve sektöre özel iş süreçlerinin otomasyonunda değer sağlayan BİLGE, Türkçe doğal dil işleme araştırmaları, "benchmark" çalışmaları ve akademik projeler için güçlü bir araştırma altyapısı sunuyor.

BİLGE, tıbbi kayıtların işlenmesi, klinik dokümanların analiz edilmesi, karar destek uygulamaları ve hasta iletişimi süreçlerinde destekleyici çözümler geliştirilmesine katkı sağlıyor. Müşteri hizmetleri otomasyonu, finansal doküman analizi, raporlama süreçleri ve bilgiye dayalı karar destek mekanizmalarında da bu teknoloji kullanılabiliyor.

"Varsayılan kültür" yerine "Türk" gibi düşünecek

Türkçenin dil yapısını, anlam katmanlarını ve kültürel bağlamını anlamaya odaklanan model, "varsayılan kültür" yerine "Türkiye"yi merkeze alıyor.

Model, Türkçeyi birincil düşünce dili olarak kullanıyor. BİLGE, dili anlamanın yanında akıl yürüterek ve başka bir dilden çeviriyormuş gibi değil, doğal, akıcı ve yerinde ifadeleri tercih edecek.

Sistem, Türkçeyi neredeyse yarı maliyetle daha hızlı, daha verimli ve daha düşük enerji tüketimiyle işleme kapasitesine sahip bulunuyor.

Ulusal veriler güvence altında

BİLGE, kurumlara yerel bağlama uygun, hızlı ve güvenli bir yapay zeka altyapısı sağlayarak, kamu süreçlerinde yüksek verimliliği hedefliyor.

Kritik yapay zeka kabiliyetlerinin yerli kaynaklarla geliştirilmesine katkı veren BİLGE, ulusal verilerin ülke içinde işlenmesini ve depolanmasını sağlayarak dışa bağımlılığı azaltıyor.

Yeni modeller yolda

BİLGE, "sektör öncüsü" büyük dil modellerini de geride bırakıyor.

LLM teknolojilerini sıfırdan eğitebilecek ve optimize edebilecek teknik yetkinliğin ülke içinde geliştirilmesini amaçlayan BİLGE, genel çeviri kategorisinde öncü modeller arasında birinci sırada yer alırken kültürel çeviri kategorisinde diğer büyük dil modellerine kıyasla yüzde 41'e kadar daha yüksek performans gösteriyor.

TÜBİTAK BİLGEM mühendisleri tarafından uçtan uca geliştirilen BİLGE'nin, tüm bileşenleri yerli olarak üretildi. Kültürel çeviri skoru 50 üzerinden 44,44 olarak belirlenen BİLGE, 1 trilyon kelimelik ham veri kullanıyor.

BİLGE ailesi, 1 milyardan 122 milyara uzanan parametre skalasıyla hafif uç cihaz kullanımından yüksek kapasiteli Türkçe düşünme ihtiyaçlarına kadar geniş bir model yelpazesi sunuyor. 1,9 ve 27 milyar parametreli modelleri bulunan BİLGE'nin, 122 milyar parametre modeli ise karmaşık akıl yürütme, çok adımlı problem çözme ve uzmanlık gerektiren görevlerde yüksek performans sunmak üzere geliştiriliyor.

Genel kullanıma açılmaya hazırlanıyor

BİLGE henüz genel kullanıma açılmadı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kamuoyuna açıklanan Türkiye'nin Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı'nın tanıtım töreninde duyurulan BİLGE'ye ilişkin son hazırlıklar yapılıyor.

Erdoğan, "Geliştirme çalışmaları devam eden TÜBİTAK'ın yerli dil modeli BİLGE, bu yönde katettiğimiz mesafenin önemli bir göstergesidir" ifadesini kullanmıştı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da BİLGE ile sohbet ederek ilk tespitlerini kamuoyuyla paylaşmıştı. Kacır, "BİLGE, bundan böyle Sayın Cumhurbaşkanımızın kişisel yapay zeka asistanı olarak devletimize hizmet edecek. İnşallah BİLGE'nin ve diğer yerli yapay zeka çözümlerinin sektörel olarak yaygınlaşmasına dönük de hızlandırıcı programları önümüzdeki dönemde hayata geçireceğiz" değerlendirmesinde bulunmuştu.

BİLGE'nin son rötuşların ardından genel kullanıma açılması bekleniyor.

BİLGE'ye ilişkin erişim süreçleri, kullanım koşulları ve diğer gelişmeler hakkında yapılacak duyurular yalnızca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile TÜBİTAK'ın resmi iletişim kanalları üzerinden paylaşılacak.

AA

Yeni sistem nasıl çalışacak?

Yeni uygulamayla birlikte konut, arsa ve diğer taşınmazların satış bedeli doğrudan satıcıya aktarılmayacak. Alıcının ödediği para, belirlenen bankalarda bloke edilecek ve tapu devri tamamlandıktan sonra tapu müdürlüğünün onayıyla otomatik olarak satıcının hesabına gönderilecek. Böylece para ve mülkiyet eş zamanlı olarak el değiştirecek.

Dolandırıcılık ve sahtecilik riskini azaltacak

Bakanlık tarafından geliştirilen sistem; dolandırıcılık, sahtecilik, ödeme anlaşmazlıkları ve yüksek miktarda nakit taşıma riskini ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Satışın herhangi bir nedenle gerçekleşmemesi halinde ise bloke edilen tutar güvenli şekilde ilgili tarafa iade edilecek.

Başvurular e-Devlet üzerinden yapılacak

Sistemde işlem yapmak isteyen vatandaşlar, belirlenen bankalarda hesap açacak ve kendilerine verilen referans numarasıyla e-Devlet üzerinden başvuruda bulunacak. Tapu işlemleri tamamlandıktan sonra ödeme otomatik olarak sonuçlandırılacak. Her işlem için belirli bir kullanım bedeli alınacak ve bu ücret satış bedelinden mahsup edilecek.

Kimler için zorunlu olacak?

1 Ekim 2026 itibarıyla Güvenli Ödeme Sistemi hem gerçek kişiler hem de şirketler gibi tüzel kişilerin gerçekleştireceği taşınmaz alım-satım işlemlerinde zorunlu hale gelecek. Uygulama, taşınmazı satan kişi ile satın alan tarafı kapsayacak.

Emlakçılar sistemde nasıl rol alacak?

Emlak danışmanları ödeme sürecinin doğrudan tarafı olmayacak. Ancak alıcı ve satıcıyı bir araya getirme, referans numarası oluşturulması ve sistemin kullanımı konusunda yönlendirici destek sağlayarak sürecin sağlıklı ilerlemesine katkıda bulunacak.

Dünya

Çalışanlara kolaylık sağlanması gündemde

Mevcut durumda direksiyon sınavları gündüz belirli blok saatlerde gerçekleştiriliyor ve çalışan sürücü adayları izin konusunda sıkıntıya düşebiliyordu. Yeni öneri kapsamında, sınav parkurlarında yeterli aydınlatma ve güvenlik tedbirlerinin sağlanması şartıyla akşam saatlerinde de direksiyon sınavlarının düzenlenebileceği ifade edildi. Bu sayede çalışan vatandaşlar, iş yerinden ayrılmak zorunda kalmadan ehliyet sınavına katılabilecekler.

Direksiyon sınavlarında esnek saat önerisi

KDK’nın tavsiyesi yalnızca sürücü adaylarının değil, sürücü kursu işletmecilerinin de dikkatini çekti. Sektör temsilcileri, değişikliğin kurslardaki hafta sonu yoğunluğunu dengeleyebileceği ve daha çok adayın uygun saatlerde sınava girebilmesine olanak tanıyacağı görüşünde.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın, KDK’nın önerisini önümüzdeki dönemde sürücü kursları yönetmeliğine entegre etmesi ve sınav takvimini yeniden düzenlemesi bekleniyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte ehliyetin pratik safhası, çalışanlar için çok daha erişilebilir bir hale gelecek.

Açıklamada ayrıca, pay piyasasında emir/işlem oranının 29 Haziran 2026 tarihinden itibaren yeniden 1'e 5 olarak uygulanacağı bildirildi.

Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.