ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden yükselmesi ve Ukrayna'nın Rusya'daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıları sonrası motorin ve benzinin litre fiyatı arttı.

Motorine litre başına 7 lira 72 kuruş, benzine ise 2 lira 48 kuruş zam yapıldı. Fiyat artışları gece yarısından itibaren pompaya yansıdı.

Motorin 90 lira sınırına ulaştı

Yeni fiyat düzenlemesinin ardından İstanbul'da motorinin litre fiyatı 90 liraya yaklaştı. Ankara ve İzmir’de ise motorin fiyatı 90 lira bandına ulaştı.

4 Eylül İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası

Benzin litre fiyatı 76.92 TL
Motorin litre fiyatı: 88.89 TL
LPG litre fiyatı: 34.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası

Benzin litre fiyatı 76,77 TL
Motorin litre fiyatı: 88,76 TL
LPG litre fiyatı: 33,19 TL

Ankara

Benzin litre fiyatı: 77.89 TL
Motorin litre fiyatı: 90.02 TL
LPG litre fiyatı: 35.09 TL

İzmir

Benzin litre fiyatı: 78.17 TL
Motorin litre fiyatı: 90.29 TL
LPG litre fiyatı: 34.99 TL

Ekonomim

Yükseköğretim Genel Kurulunun 8 Temmuz 2026 tarihli kararıyla 2026-2027 akademik yılında vakıf üniversitesi öğrenim ücretlerindeki artışın yüzde 25'i geçmemesi kararlaştırılmıştı.

Öğrencilerden YÖK'e şikayetler ulaştı

Son dönemde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına yapılan başvurularda bazı vakıf yükseköğretim kurumlarının belirlenen yüzde 25'lik öğrenim ücreti artış sınırına uymadığı öne sürüldü.

Öğrencilerden gelen ihbar ve şikayetlerin ardından Yükseköğretim Denetleme Kurulu harekete geçti.

23 vakıf yükseköğretim kurumu incelemeye alındı

YÖK'ten yapılan yazılı açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"Son dönemde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ulaşan ihbar ve şikayetlerde, bazı vakıf yükseköğretim kurumlarının belirlenen artış sınırına uymadığı belirtildi. Başvurular üzerine, Yükseköğretim Denetleme Kurulu tarafından 23 vakıf yükseköğretim kurumu hakkında inceleme başlatıldı. İnceleme kapsamında, söz konusu yükseköğretim kurumlarının 2026-2027 akademik yılı için belirledikleri öğrenim ücretleri ile öğrencilere yansıtılan ücret artışlarının ilgili mevzuata ve Yükseköğretim Genel Kurulu kararına uygunluğu değerlendirilecek."

YÖK şikayetleri günlük olarak inceleyecek

YÖK daha önce yaptığı açıklamada, Başkanlığa ulaşan ve öğrenciler aleyhine sonuç doğurduğu değerlendirilen başvuru, ihbar ve şikayetlerin günlük ve ivedilikle inceleneceğini duyurmuştu.

Ekonomim

4 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karar, Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/300 esas, 2023/1212 karar sayılı dosyasına ilişkin verildi. Dosya, bir sigorta şirketinin ödediği hasar bedelini apartmandaki kat maliklerinden rücuen tahsil etmek istemesiyle başladı.

Dava dilekçesine göre Ankara’nın Keçiören ilçesindeki bir dairede 29 Ocak 2020’de su hasarı meydana geldi. Sigorta şirketi, binanın ortak giderindeki tıkanma nedeniyle geri tepen suların sigortalının dairesine ulaştığını ve bu nedenle 10 bin 720 TL tazminat ödediğini belirtti.

Şirket, ödediği tutarın tahsili için icra takibi başlattı. Borçluların takibe itiraz etmesi üzerine itirazların iptali, duran takibin devamı ve davalıların icra inkar tazminatına mahkum edilmesi talebiyle dava açıldı. Davalılar ise tıkanıklığın ortak alandan kaynaklandığının kesin olmadığını savunarak davanın reddini istedi.

Arabuluculuk dava şartı

Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesi davayı usulden reddetti. Kararın kesinleşmesinin ardından Adalet Bakanlığı, dosyanın kanun yararına temyizen incelenmesini talep etti.

Başvuruyu inceleyen Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığın kat mülkiyeti kurulmuş bir binadan kaynaklandığını ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanması gerektiğini belirtti. Daire, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi uyarınca bu tür anlaşmazlıklarda görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu vurguladı.

Yargıtay kararında, 7445 sayılı Kanun ile Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı haline getirildiği hatırlatıldı. Ancak bu düzenlemenin 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girdiğine dikkat çekildi.

Somut davanın 11 Ağustos 2022’de açıldığını belirleyen Daire, dava tarihinde kat mülkiyeti uyuşmazlıkları bakımından zorunlu arabuluculuk şartının bulunmadığını kaydetti. Bu nedenle arabulucuya başvurulmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi hukuka aykırı bulundu.

Sulh hukuk mahkemesinin kararı kanun yararına bozuldu

Yargıtay ayrıca görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğunu, taraflar ileri sürmese bile mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Mahkemenin uyuşmazlıkta ticaret mahkemelerinin görevli olduğu kanaatine varması halinde görevsizlik kararı vermesi gerektiği belirtildi.

Daire, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz istemini kabul ederek Ankara 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin kararını “sonuca etkili olmamak üzere” kanun yararına bozdu. Karar, 8 Haziran 2026’da oy birliğiyle alındı.

Ekonomim

Soruşturma kapsamında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından yapılan incelemelerde, şüpheli İrfan Yılmaz adına kayıtlı Yılmaz Kimya, Yılkim Kimya, Erimer Kimya, Mie Girişimcilik ve Makine ile Astra Polimer isimli şirketler üzerinden şüpheli işlemler gerçekleştirildiği tespit edildi.

MASAK'ın tespitlerinin ardından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu 5 şirket hakkında el koyma kararı verdi.

İrfan Yılmaz hakkında gözaltı kararı çıkarıldı

Şüpheli İrfan Yılmaz hakkında ise "suç örgütüne üye olma", "kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarından gözaltı kararı çıkarıldı.

Soruşturmanın çok yönlü olarak sürdüğü bildirildi.

Dünya

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI, yapay zeka alanındaki yeni modeli GPT-6 Astra’yı duyurdu. Şirket, Astra’nın özellikle bilgisayar kullanımı, yazılım geliştirme ve siber güvenlik alanlarında önceki modellere kıyasla önemli ilerlemeler sağladığını bildirdi.

Yeni modelin tanıtımı, gelişmiş yapay zeka ajanlarının insanlar tarafından ne ölçüde kontrol edilebileceğine yönelik tartışmaların arttığı bir dönemde gerçekleştirildi. Temmuz ayında modellerin kontrollü bir test ortamından çıkarak açık kaynak platformu Hugging Face’in sistemlerine erişmesi, yapay zeka güvenliği konusundaki endişeleri artırmıştı.

OpenAI da giderek daha gelişmiş hale gelen yapay zeka sistemlerinin insanlar tarafından izlenmesinin ve kontrol edilmesinin zorlaştığına dikkat çekti.

Bilgisayarda birçok görevi kendi başına yapabiliyor

OpenAI'a göre GPT-6 Astra, bilgisayar ve internet tarayıcısı kullanımında şirket açısından yeni bir dönemi temsil ediyor. Model; vergi beyannamesi hazırlamadan oyun geliştirmeye, mimari görselleştirmeden hukuki belgelerin düzenlenmesine ve ev aramaya kadar farklı görevleri gerçekleştirebiliyor.

Şirket, Astra'yı bilgisayar kullanımında hız, doğruluk ve güvenlik açısından önemli bir adım olarak tanımladı.

OpenAI Başkanı Greg Brockman ise Astra'nın şirketin bugüne kadarki en akıllı ve uyumlu modeli olduğunu belirterek, yeni teknolojinin insanların yapay zekaya devredebileceği işlerin kapsamını değiştirebileceğini ifade etti.

Saatler süren işi dakikalara indiriyor

OpenAI'ın paylaştığı verilere göre Astra, bazı işlemlerin tamamlanma süresini önemli ölçüde kısaltabiliyor.

Bir kedi bakıcısı araştırmasının insanlar tarafından yaklaşık 30 dakikada yapılabildiği belirtilirken, Astra'nın aynı görevi 5 dakika 27 saniyede tamamladığı aktarıldı.

Daha dikkat çekici fark ise iş arama görevinde ortaya çıktı. Şirkete göre yapay zeka kullanılmadan yaklaşık 5 saat süren bir iş arama süreci, Astra tarafından 2 dakika 51 saniyede gerçekleştirildi.

Kodlama ve siber güvenlikte yeni dönem

GPT-6 Astra'nın öne çıktığı alanlardan biri de yazılım geliştirme oldu. OpenAI, Astra'nın bugüne kadar geliştirdiği en güçlü yazılım mühendisliği modeli olduğunu açıkladı.

Yeni modelin hata tespiti, terminal üzerinden gerçekleştirilen görevler ve kod tabanlarına ilişkin soruların yer aldığı testlerde önceki modellerden daha yüksek performans gösterdiği belirtildi.

Ancak modelin gelişmiş yetenekleri beraberinde yeni güvenlik tartışmalarını da getirdi.

Sıfırıncı gün açıklarını tespit edebiliyor

OpenAI'ın açıklamasına göre Astra, daha önce bilinmeyen ve henüz yaması bulunmayan "zero-day" olarak adlandırılan güvenlik açıklarını tespit edebiliyor ve bu açıklardan yararlanmaya yönelik yöntemler geliştirebiliyor.

Şirket, söz konusu yeteneğin siber güvenlik uzmanlarının açıkları daha hızlı tespit ederek kapatmasına yardımcı olabileceğine işaret etti. Ancak aynı teknolojinin kötü niyetli kullanılması halinde güvenlik açıklarının istismar edilmesini kolaylaştırabileceği de kabul edildi.

OpenAI, bu riskleri azaltmak amacıyla Astra için ek güvenlik önlemlerinin devreye alındığını bildirdi. Güvenlik kontrollerinin bazı durumlarda meşru ve savunma amaçlı siber güvenlik çalışmalarını dahi yavaşlatabileceği, geçici olarak duraklatabileceği veya tamamen durdurabileceği belirtildi.

Mutluhan Yıldız-Dünya

O halde buyurun bu önemli verilere bir bakalım ve son üç yılda uyguladığımız Dezenflasyon Programı’nın bu alanda nasıl bir etki yarattığını görelim. Tablonun ilk iki sütununda 2025 ve 2022 yıllarında Türkiye’de üretilen katma değerin sektörlere göre yüzde dağılımını görüyorsunuz. Üçüncü sütun katma değer payındaki değişimi gösteriyor.

Sanayideki gerileme çok ciddi boyutta

Üretici sektörlerde ciddi düşüş var: Sanayi, madencilik ve enerji gibi üretici ve katma değerleri aracı sektörlere göre daha yüksek olan üç sektörün de katma değer üretimindeki payları gerilemiş. Sanayideki gerileme çok ciddi boyutta. Sanayinin toplam katma değerdeki payı yüzde 41’den yüzde 33’e inmiş ama hâlâ tüm katma değerin üçte biri buradan geliyor.

Aracı sektörlerin payı artıyor: Üretilen malların taşınması, depolanması, dağıtımı gibi işleri yapan aracı sektörlerin payı artıyor. Bu sektörlerin yaratabilecekleri katma değer üretici sektörlere bağımlı olduğu için, üretici sektörlerdeki gerileme sonunda aracı sektörleri de vurur. Ayrıca bu sektörlerin payındaki artış reel bir büyümeden çok sanayinin payındaki düşüş nedeniyle oluşan matematiksel bir artışı gösteriyor.

İşçi başına katma değerde üretici sektörler çok önde: 2025 yılında bir işçi madencilikte 2,8 milyon TL, sanayide 1,5 milyon TL ve enerjide 5,9 milyon TL katma değer üretmiş. Aracı sektörlerde bu rakam 600-800 bin TL. Ayrıca konaklama ve restoran, idari ve destek hizmetleri gibi sektörlerde katma değer ürünün fiyatı veya alınan maaşla hesaplanıyor. O yüzden buradaki katma değer rakamı biraz “soyut”.

Neden üretici sektörlerde katma değer daha yüksek? İki sebebi var. İlki bu sektörlerde sermaye daha yoğun ve katma değerin bir kısmı buradan geliyor. İkinci neden bu sektörlerin doğrudan ilk üretici olması.

Ayrıca istihdam verilerinden biliyoruz ki yüksek katma değerli sektörlerden düşük katma değerli sektörlere işgücü kayması var. Bu kaymanın ekonomideki katma değer üretiminin sınırlanması, hizmetler sektöründe reel ücretlerin gerilemesi, sanayideki mevcut sermayenin bir kısmının atıl kalması, toplam arzın daralması nedeniyle enflasyonist baskı oluşması, düşen üretimin ikamesi amacıyla ithalat artışı gibi etkileri olduğunu hatırlatalım. Bu işgücü kaymasının sonuçlarının daha detaylı bir şekilde ele alındığı yazıma aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Sorunu ve sonuçlarını tanımladık ama sorunun sebeplerini de bir hatırlayalım. Kredi kısıtlarında ayarın kaçmış olması, dövize karşı değer kazanan TL’nin sanayi üzerinde ağır bir yük oluşturması, yüksek finansman maliyeti ve ek olarak bir dizi konjonktürel neden var bu sorunun temelinde.

En etkili tedbir kredi kısıtlarının önemli ölçüde gevşetilmesi

Peki çözüm ne olabilir? Sorunun çözümü için ekonomi yönetiminin etki alanında olan en etkili ve acil tedbir kredi kısıtlarının önemli ölçüde gevşetilmesidir. Kaldırılması değil, gevşetilmesi. Kredi kısıtlarını enflasyonu düşürsün diye getirdik ama enflasyonu düşüremediler. Bir noktaya kadar enflasyonun artışına engel oluyorlar fakat şu an o noktanın ötesine geçmiş durumdalar. Ayrıca 2026 yılında sanayideki bariz kötüleşmenin henüz incelediğimiz rakamlara yansımadığını, gerçek durumun daha kötü olduğunu da hatırlayalım.

Bu kadar yan etkisi olan bir ilacı, bu kadar uzun süre ve bu kadar alerjik bir bünyeye uygulamamalıyız.

https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/sanayide-sadece-uretim-ve-istihdam-kaybetmiyoruz/913373

Emre Alpan İnan-Ekonomim

Her sistem, beslendiği talimat setinin izlerini taşır. YZ çağında, girişe yazılan vasatlık; çıkışta karmaşık çöküşler, sıradanlık ve inovasyon kıtlığı olarak belirir. Ölümcül ortalama YZ için de tehdit

1- SORUN: Veriyle karar alan sistemlerde asıl fark, hangi verilerin yüklendiğindedir. Yapay zekâ yalnızca öğrenir; ona gösterdiğimizi işler, verdiğimizi çoğaltır. Ancak birey olarak kendi iç talimat setimizi “vasatlık”la kodlarsak, sistemin mükemmel olmasını beklemek yalnızca bir çelişkidir.

2- ETKİSİ: Artık sadece bireyler değil, şirketler, şehirler, devletler; kendi algoritmalarını yazıyor. Peki ya bu algoritmaların ham maddesi? Vasatlıkla kodlanan talimat seti, önce kararları sonra kaderi sıradanlaştırır. “O da böyle yapılsın, herkes böyle yapıyor” anlayışı; YZ’nin vizyonunu düşürür.

VASATLIKLA KODLANAN GELECEK NEREYE GİDER?

3- ÇÖZÜM: Yapay zekâ çağında sıradanlığın bile standardı yükseldi. Ortalama olmak artık düşük kaliteyi değil, geride kalmayı temsil ediyor. Ve unutulmamalı: Yüksek çıktı, yüksek girdi ister. Eğer sistemi olağanüstüye koşturmak istiyorsak, önce onu yöneten protokolü yükseltmemiz gerekecektir.

4- YÖNTEM: Talimat setine yazılan her cümle, geleceğin senaryosudur. Hangi kelimeyi seçiyorsak, o geleceğe onay veriyoruz. Vasatla kodlanan geleceğin gideceği yer bellidir; 1-Yetersiz giriş yetersiz karar üretir, 2- Talimat seti, sistemin aynasıdır ve 3- Özgünlük ve ilerleme; ancak cesaretle kodlanır.

2 SORU 2 CEVAP / YZ sıradışılığına dair…

Talimat seti nasıl vasatlaşır?

Talimat seti, konfor alanı alışkanlıklarıyla, denetimsiz tekrarlarla ve sorgusuz kabullerle vasatlaşır. Aynı kararları veren, aynı hatayı tekrar eden kurumlar; sonunda farklı sonuçlar beklemekle oyalanır.

Olağanüstü sonuç için ne gerekir?

Yüksek çıktı için yüksek zihinsel girdi gerekir. Yani; nitelikli bilgi, açık protokol, denetlenebilir sistem ve cesur kararlar. Talimat seti vizyonla yazılırsa, çıktı da stratejik olur. Değilse sıradan sanal rutindir.

NOT

SIRADANLIĞI ÇOĞALTARAK SIRADIŞI OLAMAZSINIZ

Yapay zekâ çağında ilerlemenin ölçüsü, kod kalitesidir. Bugünün ortalama kararları, yarının sınırlı dünyasını üretir. Talimat setimizi yükseltmezsek, her gün aynı sistemi döngüsel tekrarlarla çalıştırır; fakat farklı bir yarına asla varamayız. Sıradanlıkları çoğaltarak, sıradışı üretim söz konusu olmamıştır.

YZ LÛGATI

Talimat seti: Bir sistemin kararlarını şekillendiren bilgi protokolü, organik zekâların öngörebildikleri

Kod kalitesi: Bir algoritmanın doğruluk, tutarlılık ve verimlilik kapasitesi, hayatla bütünleşme yetisi

Vasatlık: Sıradanlığa razı olmuş düşünsel veya sistematik tekrar, yaratıcılığı dışlayan zihin kümesi

Çıktı: Sistemden elde edilen sonuç; doğrudan girişe bağlıdır. Zeki giriş, zeki çıkış üretir ya da tersi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

TrendForce’un tahminlerine göre Apple’ın katlanabilir iPhone’u ABD’de 2.099 ila 2.299 dolar arasında değişen başlangıç fiyatıyla satışa sunulabilir. Cihazın en üst donanım seçeneklerinin ise 3 bin doların üzerine çıkabileceği öngörülüyor.

Bu fiyatın gerçekleşmesi halinde katlanabilir iPhone, Apple’ın şimdiye kadar satışa sunduğu en pahalı iPhone modeli olacak. Cihazın başlangıç fiyatının, mevcut üst segmentte yer alan iPhone 17 Pro Max’in 1.199 dolarlık başlangıç fiyatının oldukça üzerinde olması bekleniyor.

Adı iPhone Ultra olabilir

Apple’ın ilk katlanabilir iPhone’unu iPhone Ultra adıyla piyasaya sürebileceği daha önce gündeme gelmişti.

Yeni modelin, iPhone ailesinin en üst segmentinde konumlandırılması ve Apple’ın katlanabilir telefon pazarındaki iddiasını ortaya koyması bekleniyor.

7,8 inçlik dev iç ekran

TrendForce’un öngörülerine göre katlanabilir iPhone, açıldığında 7,8 inçlik OLED ekrana sahip olacak.

İç ekranda ProMotion teknolojisinin bulunması ve yenileme hızının 120 Hz’e kadar çıkması bekleniyor. Cihazın dış bölümünde ise 5,5 inçlik OLED ekran yer alacağı tahmin ediliyor.

Touch ID geri dönüyor

Katlanabilir iPhone’un en dikkat çekici özelliklerinden biri biyometrik güvenlik tarafında olabilir.

TrendForce, Apple’ın yeni modelde Touch ID teknolojisine yeniden yer verebileceğini öngörüyor. Touch ID’nin Face ID’nin yerine mi geçeceği yoksa bu teknolojiye ek olarak mı kullanılacağı ise henüz netlik kazanmış değil.

A20 Pro çip ve 2 TB depolama

Cihazın işlemci tarafında Apple’ın yeni nesil A20 Pro çipini kullanması bekleniyor. Çipin, TSMC’nin 2 nanometre üretim süreciyle geliştirileceği tahmin ediliyor.

Katlanabilir iPhone’un 12 GB RAM ile gelmesi beklenirken, depolama seçeneklerinin 256 GB, 512 GB, 1 TB ve 2 TB olması öngörülüyor.

Özellikle 2 TB’lık depolama seçeneği, Apple’ın yeni modelini depolama kapasitesi açısından da üst seviyeye taşıyabilir.

Kamera özellikleri de ortaya çıktı

TrendForce’un tahminlerine göre cihazın ön tarafında 24 megapiksellik kamera bulunacak.

Arka kamera sisteminde ise iki adet 48 megapiksellik sensör yer alması bekleniyor. Bu sensörlerden birinin geniş açı, diğerinin ise ultra geniş açı kamera olarak görev yapacağı öngörülüyor.

Tanıtım için geri sayım başladı

Apple’ın merakla beklenen etkinliği 9 Eylül’de gerçekleştirilecek. İlk katlanabilir iPhone’un etkinlikte tanıtılması halinde Apple, uzun süredir rekabetin yaşandığı katlanabilir akıllı telefon pazarına resmen giriş yapmış olacak.

Cihazın kesin fiyatı, resmi adı ve teknik özellikleri ise Apple’ın etkinliğiyle birlikte netlik kazanacak.

Ekonomim

Ulaştırma grubu 4,82 ile tetikledi

10 Eylül’deki Para Politikası Kurulu toplantısına Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 95 dolara kadar çıkan petrol fiyatları nedeniyle faiz indirimi elinin rahat olmadığını belirten piyasa uzmanları ekim ve aralık PPK’larında 100’er baz puanlık faiz indirimi beklentilerini korudu. Uzmanlar petrol fiyatlarında olası bir gevşemenin ise eylül PPK’sında göstermelik 50 baz puanlık bir indirim hamlesi yaratabileceğine de dikkat çekti. Dün Borsa İstanbul endeksleri negatif bir seyir izlerken enflasyon verisi sonrası bankacılık endeksinde gün içi yükseliş yüzde 2,7’yi buldu.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ağustos ayına ilişkin verilerine göre aylık yüzde 1,84 artan enflasyona en büyük yükseltici katkıyı yüzde 4,82 artan ulaştırma grubu verdi. Eşel mobil sisteminin kademeli olarak kaldırılması kararı dışına çıkarılan ve ÖTV’si ağustosta sıfırlanan motorin desteğine rağmen ulaştırma grubunda akaryakıt fiyatları kaynaklı manşet enflasyona 0.82 puanlık katkı geldi. Ulaştırma grubunun eylül başı yaşanan yüksek petrol fiyatları ve tamamen kaldırılacak eşel mobil nedeniyle manşet enflasyona negatif etkisinin devam etmesi bekleniyor.

Eylül enflasyonuna etkiler

Gıda grubu temmuzun aksine taze meyve ve sebze fiyatlarındaki düşüş nedeniyle yüzde 0,22’lik aylık artışla manşet enflasyonu 0.22 puan yukarıya taşıdı. Taze meyve ve sebzede aylık düşüş yüzde 8,18’i buldu ancak işlenmiş gıda grubunda yükseliş gıda ve içecek grubundan negatif etki gelmesine neden oldu. İçki ve sigara grubunda yüzde 6,89’luk aylık artışa rağmen 0.18 puanlık bir manşet enflasyon katkısı hesaplanırken, kirada yüzde 3,04 aylık enflasyona karşın konut, su, elektrik ve gaz grubunda aylık enflasyon yüzde 2,26 oldu. Bu grup manşet enflasyonu 0.27 puan yukarıya taşıdı. Mobilya grubu yüzde 1,75, sağlık grubu yüzde 0,7, bilgi iletişim grubu yüzde 2,6, eğlence grubu yüzde 1,87, eğitim hizmetleri yüzde 8,62, lokantalar ve konaklama yüzde 1,5, çeşitli mal ve hizmetler grubu da yüzde 2,39’luk aylık artışlar gerçekleştirdi.

Eğitim hizmetlerinin eylül ayında enflasyona etkisinin çok daha belirgin olması bekleniyor. Giyim ve ayakkabıda ise ağustostaki indirim sezonu yüzde 3,54 düşen aylık fiyatlarla manşet enflasyonu 0.24 puan aşağı çekti. Bu grup da eylülde yeni sezon nedeniyle enflasyonu artırıcı etki yaratması muhtemel gruplardan.

Çekirdek enflasyonda yükseliş

Çekirdek enflasyon göstergeleri ise temmuzdaki manşet enflasyon altı seyrinden ağustosta aylıkta manşet enflasyon verisine yakın yükseldi. İşlenmemiş gıda, enerji, içki ve sigara ile altın hariç B çekirdek enflasyonu aylık yüzde 1,84 arttı, yıllıkta temmuzdaki yüzde 30,98'den ağustosta yüzde 30,68'e geriledi. TCMB'nin daha yakından izlediği enerji, gıda, içki ve sigara ile altın hariç C çekirdek enflasyonu ise aylık yüzde 1,81 arttı, yıllık temmuzda yüzde 29,91 olan C çekirdek enflasyonu ağustosta yüzde 30,07'ye yükseldi.

Uzmanlar manşet enflasyon beklentinin altında gelse de TCMB’nin de yakından takip ettiği C çekirdek enflasyonunda yıllık yüzde 30’un üzerine çıkılmasına dikkat çekti. Eylülde eğitim enflasyonunu mevsim etkisi nedeniyle enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmasını bekleyen uzmanlar gıda tarafında da katılığın sürdüğüne işaret etti. Brent petrol fiyatları da manşet enflasyondaki değişimi yakından etkileyecek. Uzmanlar, çoğunlukla TCMB’nin 10 Eylül toplantısında politika faizini sabit tutmasını beklerken petrol fiyatlarındaki aşağı yönlü seyir olması halinde durumun değiştirebileceğini vurguladı. Büyük bir çoğunluk ise TCMB’nin faiz indirimlerine ise 22 Ekim toplantısında yeniden başlamasını ekim ve aralık toplantılarında 100’er baz puanlık indirimle yılın yüzde 35 politika faizi ile tamamlanmasını tahmin ediyor.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Altın fiyatları cuma günü yatay bir seyir izlerken, haftalık bazda sınırlı bir yükselişe hazırlanıyor. Spot altının ons fiyatı 4.468,27 dolar seviyesinde işlem görüyor.

Piyasaların odağında ise bugün açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisi bulunuyor. Açıklanacak rakamın, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) eylül ayında atacağı adıma ilişkin beklentilerin şekillenmesinde kritik rol oynaması bekleniyor. İstihdam verisinin beklentilerin üzerinde ya da altında gelmesi, altın fiyatlarında sert hareketlere yol açabilir.

Altın bir günde yüzde 2 yükseldi

Değerli metal, perşembe günü yaklaşık yüzde 2 değer kazanarak dikkat çekti. Altındaki yükselişte, Fed Guvernörü Christopher Waller’ın açıklamaları etkili oldu.

Waller, enflasyon baskılarının ılımlı seyrini sürdürmesi halinde faizlerin sabit tutulmasını destekleyeceğini ifade etti. Açıklamaların ardından piyasalarda eylül ayında faiz artışı beklentileri gerilerken, altın fiyatlarındaki yükseliş ivme kazandı.

Faiz artışı ihtimali yüzde 50

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed’in bu ay faiz artırma ihtimalini yaklaşık yüzde 50 seviyesinde fiyatlıyor. Piyasaların gözü ise bugün açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisinde.

İstihdam verisinin beklentilerin altında kalması ve işsizlik oranının yükselmesi halinde, Fed’in faiz artıracağına yönelik beklentilerin daha da zayıflaması bekleniyor. Böyle bir tablo, faiz indirimi beklentilerini güçlendirerek faiz getirisi bulunmayan altın fiyatlarını destekleyebilir.

Zayıf istihdam altını destekleyebilir! Gözler ABD verisinde

Cnbc-E'de yer alan habere göre VT Markets Global Strateji Operasyonları Başkanı Ross Maxwell, ABD’de istihdam verilerinin zayıf gelmesi ve işsizlik oranındaki yükselişin faiz artışı için gerekçeleri zayıflatabileceğini belirtti.

Maxwell, böyle bir tablonun oluşması halinde altın fiyatlarının toparlanabileceğini ifade etti. Ancak gelecek hafta açıklanacak enflasyon verilerinin piyasalardaki fiyatlamaları yeniden değiştirebileceğine dikkat çekti.

Merkez bankaları altına destek oluyor! Düşüşleri sınırlayan kritik etken

Yüksek faiz oranları, herhangi bir getiri sağlamayan altın üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Buna karşın merkez bankalarının güçlü altın talebi, değerli metalde yaşanabilecek olası düşüşleri sınırlayan önemli unsurlar arasında yer alıyor.

ABD’de işsizlik maaşı başvurularının geçen hafta hafif yükselmesi ise iş gücü piyasasının genel olarak istikrarlı seyrini koruduğuna işaret etti.

Ortadoğu gerilimi de piyasaların radarında! Çatışmalar altını nasıl etkileyecek?

ABD ile İran arasındaki çatışmalar da piyasaların yakından takip ettiği gelişmeler arasında yer alıyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington ile Tahran arasındaki çatışmaların savaş olarak nitelendirilemeyeceğini belirtirken, sürecin ne zaman sona ereceğine ilişkin bir takvim paylaşmadı.

Çatışmaların uzaması halinde enerji fiyatlarında yaşanabilecek yükseliş ve buna bağlı enflasyon beklentilerindeki değişim, değerli metal fiyatları üzerinde de etkili olabilir.

Diğer değerli metaller geriledi! Gümüş ve platinde haftalık kayıp beklentisi

Altın fiyatları yatay seyrini korurken, diğer değerli metallerde düşüş görüldü. Spot gümüş yüzde 0,5 gerileyerek 66,59 dolar seviyesine inerken, platin yüzde 1,5 kayıpla 1.799,44 dolara düştü. Paladyum da yaklaşık yüzde 1 değer kaybederek 1.408,75 dolar seviyesine çekildi.

Ekonomim

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde sigortalıların prime esas kazançlarının eksik bildirildiğinin tespiti halinde bu durum idari para cezasına, ayrıca eksik bildirilen kazanç tutarı asgari ücretin onda birinden fazla ise ilgili yılda yararlanılmış asgari ücret desteklerinin geri alınmasına neden olmaktadır. Buna karşın, işten ayrılış bildirgelerine yalnızca 10 günlük süre geçirildikten sonra verilmesi halinde idari para cezası uygulandığından, işten ayrılış bildirgesinde prime esas kazanç miktarının eksik veya fazla beyan edilmesi, işveren aleyhine herhangi bir yaptırım uygulanmasına neden olmamaktadır.

Diğer taraftan işten ayrılan sigortalının işsizlik maaşına hak kazanması halinde, işsizlik maaşının hesaplanması noktasında her ne kadar muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde beyan edilen kazanç tutarları esas alınsa da, işsizlik maaşının bağlanmasında gecikme yaşanmaması amacıyla muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin gönderilmesi beklenilmeksizin işten ayrılış bildirgesinin kesinleşme süresi (10 günlük süre) geçtikten sonra işten ayrılış bildirgesinde beyan edilen kazanç tutarı dikkate alınarak işsizlik maaşı hesaplanmaktadır.

İşsizlik maaşları, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi gönderilmeden işten ayrılış bildirgesine kaydedilen bilgiler doğrultusunda hesaplanmış sigortalıların işten ayrılış bildirgesindeki kazanç tutarı ile muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kazanç tutarı farklı ise, işsizlik ödeneği muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kazanç tutarına göre yeniden hesaplanmakta, eksik veya fazla ödenen tutarlar takip eden aylardaki işsizlik ödeneğine ilave edilmekte veya mahsup edilmektedir.

İşten ayrılan sigortalıların emekli aylığına hak kazanması durumunda da işsizlik ödeneğinin hesaplanmasında olduğu gibi muhtasar ve prim hizmet beyannamesi henüz gönderilmemiş ise işten ayrılış bildirgesinde yer alan kazanç tutarına bakılarak emekli aylığı hesaplanabilmektedir. Ancak emekli aylığının hesaplanması noktasındaki işlemler, işsizlik ödeneğindeki gibi kısa sürede sonuçlanamadığından, emekli aylığının bağlanması sırasında genelde muhtasar ve prim hizmet beyannamesi verilmiş olduğundan, sigortalıların emekli aylıkları muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde yer alan kazanç tutarına göre hesaplanmaktadır. Ancak nadiren de olsa sigortalının emekli aylığının hesabında son bir veya iki aya ilişkin kazanç tutarı işten ayrılış bildirgesinde yer alan kazanç tutarına göre hesaplanmış ve muhtasar ve prim hizmet beyannamesindeki kazanç tutarı farklı beyan edilmiş ise her ne kadar son bir veya iki aydaki prime esas kazanç farkı emekli çalışanın aylığında önemli bir meblağ teşkil etmese de sigortalının emekli aylığının yeniden hesaplanmasına neden olmaktadır.

Sonuç olarak muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde sigortalıların prime esas kazanç tutarının doğru beyan edilmesine rağmen işten ayrılış bildirgesinde kazanç miktarının eksik veya fazla beyan edilmesi, işverenlik nezdinde herhangi bir yaptırım uygulanmasına neden olmasa da sigortalılar nezdinde işsizlik ödeneğinin/emekli aylığının eksik veya fazla hesaplanmasına, sonrasında eksik/fazla ödenen tutarlarla ilgili aylık/ödeneklerde düzeltme yapılmasına neden olabilmektedir.

Mazeretsiz devamsızlıkta SGK bildirimi nasıl yapılır?

Mazeretsiz devamsızlık yapan işçinin hafta tatili ücreti ödenir mi, SGK bildirimleri nasıl yapılır ? Taha K.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 46/1. fıkrasında yer alan “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63’üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.” Hükmü doğrultusunda, haftalık çalışma süresinde çalışmış veya çalışılmış kabul edilen sürelerle birlikte haftalık çalışma süresini tamamlamış işçi, en az 24 saatlik hafta tatiline hak kazanacaktır. Mazeretsiz olarak işe gelmeyen işçi ise “tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmak” koşulunu yerine getirmemiş olacağından hafta tatiline de hak kazanamayacaktır.

Haliyle mazeretsiz olarak işe gelmeyen işçiden gelmediği günün ücreti ile birlikte hafta tatil günü ücreti de dahil olmak üzere 2 günlük ücret kesintisi yapılabilecektir.

Sosyal güvenlik mevzuatına göre sigortalıların prim gün sayısının hesaplanması sırasında ayın bazı günlerinde çalışmayan ve çalışmadığı günler için ücret almayan sigortalıların ilgili aydaki prim ödeme gün sayıları, ilgili aydaki gün sayısından, ücret almaya hak kazanılmamış gün sayısı çıkartılmak suretiyle hesaplanmaktadır.

Bu bakımdan 1 gün mazeretsiz devamsızlık nedeniyle hafta tatili ile birlikte 1+1= 2 günlük ücret kesintisi yapılan sigortalının devamsızlığı;

31 gün çeken ayda gerçekleşmiş ise prim gün sayısı 31 – 2 = 29 gün

30 gün çeken bir ayda gerçekleşmiş ise 30 – 2 = 28 gün

28 gün çeken Şubat ayında gerçekleşmiş ise 28 – 2 = 26 gün

Olarak bildirilecektir.

Ayrıca eksik gün nedenlerini kanıtlayan belgelerin SGK tarafından istenilmesi halinde 15 günlük süre içinde ibraz edilmesi gerektiğinden, işveren veya işveren vekilinden birisinin imzası ile varsa şahitlerle birlikte imzalanan devamsızlık tutanağının, devamsızlık yapılan her gün için ayrı ayrı tutularak 10 yıl süreyle saklanması icap etmektedir.

Üstelik mesele yalnızca maaştan yapılan kesintilerle de bitmiyor. Maaşımızı aldıktan sonra markette KDV, akaryakıtta KDV ve ÖTV, cep telefonu faturasında özel iletişim vergisi derken vergi ödemeye devam ediyoruz.

Ancak çoğumuz maaşımızdan tam olarak ne kadar vergi kesildiğini, işverenin bizim için ne kadar ödediğini ve toplam maliyetimizin ne kadarının kamuya gittiğini pek bilmiyoruz. Verginin mükellef tarafından çok da hissedilmeden ödenmesine mali literatürde mali anestezi deniliyor. Ücretlerden stopaj yoluyla alınan vergiler bunun en güzel örneklerinden biri.

Bu noktada vergi takozu denilen kavram karşımıza çıkıyor.

Vergi takozu, en basit ifadeyle, bir çalışanın işverene toplam maliyeti ile çalışanın eline geçen net ücret arasındaki farkın işverene toplam maliyetine oranıdır. Yani işverenin cebinden çalışan için çıkan para ile çalışanın cebine giren para arasındaki makası gösterir.

Bu makasın içinde çalışanın ödediği gelir ve damga vergisi ile SGK ve işsizlik sigortası primi yanında işverenin ödediği SGK ve işsizlik sigortası payları da bulunuyor.

Örneğin 2026 yılında aylık 50 bin lira brüt, yıllık 600 bin lira brüt ücret alan bir çalışanın işverene yıllık toplam maliyeti yaklaşık 730 bin 500 lira. Buna karşılık çalışanın eline yıl boyunca yaklaşık 466 bin 136 lira geçiyor.

Aradaki yaklaşık 264 bin lira, vergi ve sosyal güvenlik kesintilerinden oluşuyor. Buna göre bu çalışan bakımından vergi takozu yaklaşık yüzde 36,2 düzeyinde.

Ücret yükseldikçe bu makas da açılıyor. Yaptığım hesaplamaya göre 2026 yılında vergi takozu aylık brüt ücreti 40 bin lira olan bir çalışan için yaklaşık yüzde 32,8 iken, 60 bin lirada yüzde 38,4’e, 80 bin lirada yüzde 41,2’ye, 100 bin lirada ise yaklaşık yüzde 42,9’a çıkıyor.

Yani işverenin çalışan için ödediği her 100 liranın tamamı çalışanın cebine girmiyor; ücret yükseldikçe aradaki fark da büyüyor.

Peki neden?

Bunun nedenlerinden biri gelir vergisinin artan oranlı tarifesidir. Ücretlinin yıl içindeki vergi matrahı biriktikçe vergi dilimi değişiyor ve ücretin bir kısmı daha yüksek orandan vergilendirilmeye başlanıyor.

İşte eylül ayına geldiğimiz bugünlerde bunun somut sonuçlarından biriyle karşı karşıyayız.

Aylık brüt 60 bin lira ücret alan bir çalışan, eylül ayında gelir vergisi tarifesinin yüzde 27’lik üçüncü diliminin etkisini doğrudan hissediyor.

Aynı kişi, aynı işi yapıyor, aynı brüt maaşı alıyor ama yılın başına göre eline geçen para azalıyor.

Şimdi gelin bunun neden ve nasıl olduğuna bakalım.

60 bin lira brüt maaş alan ücretli eylülde yüzde 27’lik dilimde

Aylık 60 bin lira brüt ücret alan bir çalışan üzerinden meseleyi somutlaştıralım.

Bu çalışanın brüt ücreti yıl boyunca genel olarak değişmiyor. Zira bu yıl asgari ücrete yıl içinde ara zam yapılmaması nedeniyle birçok işveren de çalışanlarının ücretlerine ara zam yapmadı. Ocak ayında da 60 bin lira, eylül ayında da 60 bin lira, aralık ayında da 60 bin lira.

Ama eline geçen para aynı kalmıyor.

Ocak ayında bu çalışandan 8 bin 400 lira SGK işçi payı, 600 lira işsizlik sigortası işçi payı kesiliyor. Gelir vergisi ve damga vergisi hesabında asgari ücret istisnası da dikkate alındığında çalışanın eline net 47 bin 356 lira geçiyor.

Ocak, şubat ve mart aylarında bu tutar değişmiyor.

Ancak nisan ayından itibaren tablo yavaş yavaş değişmeye başlıyor. Çünkü ücretlerde gelir vergisi hesabında yıl içinde biriken, yani kümülatif vergi matrahı esas alınıyor. Çalışanın yılbaşından itibaren elde ettiği ücretlerin vergi matrahı toplandıkça gelir vergisi tarifesindeki üst dilimlere geçiliyor.

60 bin lira brüt ücret alan bu çalışanın aylık vergi matrahı 51 bin lira. Kümülatif vergi matrahı ocakta 51 bin lira iken, haziranda 306 bin liraya, ağustosta 408 bin liraya ve eylül ayında 459 bin liraya ulaşıyor.

Ve eylül ayında artık yüzde 27’lik üçüncü vergi diliminin etkisi aylık ücret üzerinde açıkça görülüyor.

Eylül ayındaki 51 bin liralık vergi matrahının tamamı yüzde 27 oranına tabi oluyor ve bu ay için hesaplanan gelir vergisi 13 bin 770 liraya çıkıyor.

Bunun maaşa yansıması da oldukça açık.

Ocak ayında hesaplanan gelir vergisi 7 bin 650 lira iken eylül ayında 13 bin 770 liraya çıkıyor. Asgari ücret nedeniyle uygulanan gelir ve damga vergisi istisnaları düşüldükten sonra çalışanın eline geçen net ücret ise 47 bin 356 liradan 42 bin 640 liraya geriliyor.

Yani;

Ocak ayında brüt maaş: 60.000 TL → Ele geçen: 47.356 TL

Eylül ayında brüt maaş: 60.000 TL → Ele geçen: 42.640 TL

Aradaki fark yaklaşık 4 bin 716 lira.

Başka bir ifadeyle çalışanın brüt maaşında tek kuruşluk değişiklik olmamasına rağmen, eylül ayında ocak ayına göre yaklaşık 4 bin 716 lira daha az para eline geçiyor.

Üstelik bu durum yalnızca eylül ayına özgü değil. Çalışanın brüt ücretinde başka bir değişiklik olmadığı varsayımıyla ekim, kasım ve aralık aylarında da eline yaklaşık 42 bin 640 lira geçecek.

Dolayısıyla yılın başıyla sonunu karşılaştıralım:

Ocak 2026 → 47.356 TL

Eylül 2026 → 42.640 TL

Aralık 2026 → 42.640 TL

Brüt maaş üçünde de aynı: 60 bin lira.

İyi de ne değişti?

Çalışanın yaptığı iş değişmedi, brüt maaşı değişmedi, çalışma süresi değişmedi. Değişen, yılbaşından itibaren biriken vergi matrahı nedeniyle tabi olduğu gelir vergisi oranı oldu.

İşte ücretlilerin özellikle yılın ikinci yarısında “maaşım aynı ama elime geçen para neden azalıyor?” sorusunun temel nedenlerinden biri bu.

Maaş artmıyor ama vergi oranı artıyor

Gelir vergisi tarifemiz artan oranlı. Gelir arttıkça gelirin belirli dilimleri daha yüksek oranlarda vergilendiriliyor. Ücretlinin vergi matrahı da yılbaşından itibaren kümülatif olarak hesaplandığı için çalışan, yıl ilerledikçe üst vergi dilimlerine geçebiliyor.

Burada önemli bir hususun altını çizelim: Yüzde 27’lik üçüncü vergi dilimine girmek, yıl boyunca elde edilen ücretin tamamının yüzde 27 oranında vergilendirildiği anlamına gelmiyor. Tarifenin önceki dilimlerinde kalan matrah, o dilimlere ait oranlar üzerinden vergilendiriliyor; ilgili sınırın üzerindeki matraha ise yüzde 27 oranı uygulanıyor.

Ancak bizim örneğimizde ağustos sonu itibarıyla kümülatif matrah üçüncü dilime ulaştığından, eylül ayındaki 51 bin liralık vergi matrahının tamamına yüzde 27 oranı uygulanıyor. Bu nedenle eylül ayında hesaplanan gelir vergisi 13 bin 770 liraya ulaşıyor.

Sonuçta aylık 60 bin lira brüt ücret alan çalışanın ocak ayında eline yaklaşık 47 bin 356 lira geçerken, eylül ayında bu tutar 42 bin 640 liraya düşüyor.

Yani eylül ayında çalışanın maaşına zam gelmiyor ama vergi oranı yükseliyor.

Ve aynı brüt maaştan çalışanın cebine 4 bin 716 lira daha az para giriyor.

T24 | Murat BATI

HER TANIK AYNI DEĞİL

Ancak "iki tanık buldum, çalıştığımı söylerler ve sigorta başlangıcım düzelir" diye düşünmemek gerekiyor. Yargıtay özellikle çalışma döneminde aynı işyerinde kayıtlı olarak çalışan bordro tanıklarının dinlenmesine önem veriyor.

AKRABA DİYE DOĞRUDAN REDDEDİLMEZ

Bir kişinin akrabası olması, tek başına o kişinin tanıklığını geçersiz hale getirmez. Ancak akraba tanığının anlatımı değerlendirilirken mahkeme bu ilişkinin niteliğini de dikkate alacaktır. Özellikle hizmet tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren davalarda mahkemenin amacı yalnızca tarafların gösterdiği tanıkları dinlemek değil, gerçek çalışma olgusunu hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarmaktır. Bu nedenle akraba tanığının anlatımının bordro tanıkları, komşu işyeri çalışanları, işyeri kayıtları veya başka objektif delillerle desteklenmesi davayı çok daha güçlü hale getirir.

Bu nedenle doğum borçlanması kural olarak sigortalılık başlangıç tarihini geriye götürmez. Esas işlevi, eksik prim günlerinin tamamlanmasını sağlamaktır.

Örneğin yaş ve diğer emeklilik şartlarını yerine getirmiş ancak 600 gün primi eksik olan bir kadın sigortalı, şartları bulunuyorsa doğum borçlanmasıyla bu günleri tamamlayarak daha erken emekli olma imkânına kavuşabilir.

Buradaki "erken emeklilik", emeklilik yaşının düşmesinden değil, eksik prim nedeniyle beklenmesi gereken sürenin ortadan kalkmasından kaynaklanır.

BORÇ BİR AY İÇİNDE ÖDENMELİ

SGK tarafından hesaplanan borçlanma tutarının, borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekiyor.

Bu süre içerisinde ödeme yapılmaması hâlinde borçlanma geçersiz sayılıyor. Ancak şartların devam etmesi hâlinde daha sonra yeniden borçlanma başvurusunda bulunulabilir.

Borcun tamamının ödenmesi de zorunlu değildir. Kısmi ödeme yapılması hâlinde, ödenen tutarın karşılığı kadar gün sigortalılık süresine eklenir.

BORÇLANMADAN ÖNCE EMEKLİLİK HESABI YAPILMALI

Doğum borçlanması kadın sigortalılar için son derece önemli bir sosyal güvenlik hakkıdır. Üç doğum için toplam 2.160 güne, yani 6 yıla kadar prim kazanılması mümkün olabiliyor.

Ancak 2026 yılında borçlanma maliyetlerinin ulaştığı seviyeler dikkate alındığında, artık borçlanma kararının çok daha dikkatli verilmesi gerekiyor.

İHTİYACINIZ KADAR GÜN BORÇLANABİLİRSİNİZ

Burada önemli bir noktaya dikkat çekmek gerekiyor. Emeklilik için 500 gün eksiğiniz varsa 720 günün tamamını borçlanmak zorunda değilsiniz. İhtiyacınız kadar gün için borçlanma talebinde bulunabilirsiniz.

Örneğin emeklilik için 500 gün primi eksik olan bir kadın sigortalının, diğer şartları da taşıması hâlinde 500 günlük doğum borçlanması yapması yeterli olabilir.

2026 yılı asgari borçlanma tutarı üzerinden bunun maliyeti;

500 × 352,32 TL = 176.160 TL

Olacaktır.

Dolayısıyla borçlanma başvurusundan önce kişinin emeklilik şartlarının hesaplanması ve gerçekten kaç güne ihtiyacı olduğunun belirlenmesi oldukça önemlidir.

Gereksiz yere fazla gün borçlanılması, özellikle bugünkü borçlanma tutarları dikkate alındığında ciddi bir maliyete yol açabilir.

DOĞRU HESAP, DOĞRU BORÇLANMA VE DOĞRU ZAMANDA BAŞVURU

Bu nedenle doğum borçlanması yapacak kadın sigortalıların başvurudan önce;

"Emeklilik için kaç günüm eksik?", "Kaç gün borçlanmam gerekiyor?", "Borçlanma emeklilik tarihimi gerçekten öne çekecek mi?" ve "Hangi kazanç üzerinden borçlanmalıyım?" Sorularına cevap bulmaları gerekiyor.

Çünkü sosyal güvenlikte doğru zamanda ve doğru miktarda yapılan borçlanma emeklilik kapısını açarken, ihtiyaçtan fazla yapılan borçlanma gereksiz bir maliyete dönüşebilir.

Doğru hesap, doğru borçlanma ve doğru zamanda başvuru; emeklilik planlamasının en önemli üç unsurudur.

Borçlar Kanunu işçi açısından hem çalışırken işverenle rekabet etmemeyi hem de işverenin sırlarını açıklamamayı emredici olarak düzenlemiştir. Buna göre; işçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez. İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür.

Kuraldan da anlaşılacağı üzere, sır saklama yükümlülüğü işten ayrıldıktan sonra da devam ederken rekabet etmeme yükümlülüğü kural olarak iş ilişkisinin sona ermesiyle ortadan kalkmaktadır. Bunun anlamı işçi çalışırken öğrendiği üretim ve iş sırlarını işverenin haklı menfaati olduğu sürece saklamalı, işten ayrılmış olsa bile başkalarına açıklamamalıdır. Fakat aynı işçi, işten ayrıldıktan sonra başka işte çalışabilecek veya kendi işvereniyle rekabet edebilecek faaliyetler yapabilecektir. Yargıtayın yakın tarihte incelediği bir olayda, işveren eski işçisinin kendi işyerinde üretilen bir buluşu yeni çalıştığı işyerinde de ürettirdiğini iddia etmiş ve zararının tazminini istemiştir. Yargıtay ise önceki işyerinde üretilen bir buluşun üretim yönteminin yeni işyerinde üretilmesinin sır saklama yükümlüğünün ihlali oluşturabileceğini açıkça vurgulamıştır.

Rekabet yasaklanabilir

Günümüzde birçok işçi bilgi düzeyi ve kendi oluşturduğu müşteri çevresi nedeniyle işverenle rekabet edebilir, günü geldiğinde kendi işvereninin karşısına güçlü bir rakip olarak çıkabilir durumda. İş ilişkisi sona erdikten sonra sır saklama yükümlülüğü yeterli gelmeyebiliyor. Çoğu işveren belirli bir konuma ulaşmış işçilerin, işten ayrıldıktan sonra kendileriyle rekabet edebileceğini ve kendilerini zarara uğratabileceğini öngörüyor, çalışanına rekabet yasağı sözleşmesi imzalatmak istiyorlar. Rekabet yasağı sözleşmesi bir yönüyle işverenin yaptığı işin geleceğini korurken, diğer yönüyle çalışanın iş bulmasını aşırı güçleştiriyor. Çalışanı mağdur edebiliyor. Bu nedenle Kanun iş ilişkisinin sona ermesinden sonraya ilişkin rekabet yasağı sözleşmelerini sınırlıyor.

İşten ayrıldıktan sonraki rekabet yasağının iş sözleşmesine bir hüküm konulması veya bu konuda ayrı bir sözleşme yapılarak getirilmesi mümkün. Sözlü yapılan rekabet etmeme vaatleri bağlayıcılık taşımıyor. Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerli kabul edilebilmesi için işçinin, işverenin müşteri çevresi veya üretim sırları veya işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkanı bulunmalıdır. Bu tür bir konuma ulaşmamış işçi ile rekabet yasağı sözleşmesi yapılsa da kendisi için geçerlilik taşımayacaktır. Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini sınırsız ve hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye düşürmemeli, bu nedenle süre yer ve konu bakımından sınırlandırılmış olmalıdır. Rekabet yasağının süresi iki yılı aşamaz. Çalışanın iki yıl boyunca dahi önceki işini yapamaması ciddi sıkıntı yaratabilecek bir durumdur. Bu nedenle rekabet yasağının uygulanacağı alan da coğrafi bölge, şehir ya da işverenin faaliyetinin etki alanı olarak sınırlandırılmalıdır. Her hâlükârda yasak, işverenin fiilen yürüttüğü faaliyet alanının sınırlarını aşamamalıdır.

İşçi çalışırken rekabet yasağına aykırı davranıyorsa, başka bir işte çalışıyorsa işveren açısından fesih hakkı doğmaktadır. İşveren yasağın ihlalinin ağırlığına bağlı olarak işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle veya bildirim sürelerine uyarak geçerli olarak feshedebilecektir. Aynı şekilde iş ilişkisi devam ederken, sır saklama yükümlülüğünün ihlali de bir fesih nedeni oluşturacaktır.

TÜİK verilerine göre Temmuz 2026’da mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı 0,5 puan artarak yüzde 8,1’e, işsiz sayısı ise 2 milyon 860 bine yükseldi. Eğilmez, manşet işsizlik oranının işgücü piyasasının tamamını göstermediğine dikkat çekti.

“Tek başına yeterli değil”

Yüzde 8,1’lik dar tanımlı işsizlik oranının belirli istatistiksel kriterlere göre hesaplandığını belirten Eğilmez, çalışmayan, iş arayan ve çalışmaya hazır kişilerin bu kapsama girdiğini hatırlattı.

İş aramaktan vazgeçen ya da aktif olarak iş aramadığı için işsiz kabul edilmeyen bazı kesimlerin bu oranın dışında kaldığını vurgulayan Eğilmez, “Bu, oranın yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Ancak işgücü piyasasının tamamını anlamak için tek başına yeterli olmadığını gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu.

Atıl işgücü yüzde 30,6'ya çıktı

Eğilmez, işgücü piyasasına ilişkin daha geniş bir görünüm sunan atıl işgücü oranına da dikkat çekti. Temmuz ayında söz konusu oran 1,8 puanlık artışla yüzde 30,6’ya yükseldi.

Bu verinin doğrudan “gerçek işsizlik” olarak nitelendirilmesinin doğru olmayacağını belirten Eğilmez, “Atıl işgücü; işsizlerin yanı sıra potansiyel işgücünü ve zamana bağlı eksik istihdamı da dikkate alıyor” dedi.

Eğilmez, yüzde 30,6’lık oranın işgücü piyasasında işsizliğin ötesinde yeterince değerlendirilemeyen önemli bir işgücü potansiyelinin bulunduğuna işaret ettiğini kaydetti.

İstihdamda 388 bin kişilik kayıp

İşsizlikteki yükselişin istihdamdaki gerilemeyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Eğilmez, Temmuz ayında istihdam edilenlerin sayısının 388 bin kişi azalarak 32 milyon 362 bine gerilediğine dikkat çekti. İstihdam oranı da 0,6 puanlık düşüşle yüzde 48,3 oldu.

Aynı dönemde toplam işgücü 238 bin kişi azalarak 35 milyon 222 bine inerken, işgücüne katılma oranı yüzde 52,5 olarak gerçekleşti.

Eğilmez, “İşgücü piyasasını değerlendirirken yalnızca işsizlerin sayısına değil, istihdam ve işgücüne katılım oranlarındaki değişime de bakmak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Genç kadınlarda işsizlik yüzde 20'yi aştı

Genç işsizliğindeki artışa da değinen Eğilmez, 15-24 yaş grubunda işsizlik oranının Temmuz ayında 1,5 puan yükselerek yüzde 14,5’e çıktığını aktardı.

Genç erkeklerde işsizlik oranı yüzde 11,3 olurken, genç kadınlarda yüzde 20,3’e ulaştı. Eğilmez, “Genç kadınlarda işsizlik oranının genç erkeklerin neredeyse iki katına çıkması, genç kadınların işgücü piyasasına girişinde önemli bir eşitsizlik olduğunu ortaya koyuyor” değerlendirmesini yaptı.

Kadınlarda işgücüne katılım farkı

Kadınların işgücüne katılımındaki düşük seviyeye de işaret eden Eğilmez, Temmuz ayında işsizlik oranının erkeklerde yüzde 6,8, kadınlarda ise yüzde 10,6 olduğunu belirtti.

İşgücüne katılım oranı erkeklerde yüzde 70,3 seviyesindeyken kadınlarda yüzde 35,2’de kaldı. Kadınların istihdam oranı ise yüzde 31,4 olarak kaydedildi.

Eğilmez, kadınların istihdam sorununu yalnızca işsiz kadınların sayısı üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını, işgücüne hiç dahil olmayan kadınların da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

“İki gösterge farklı şeyleri ölçüyor”

Yüzde 8,1’lik işsizlik oranı ile yüzde 30,6’lık atıl işgücü oranının birbirinin alternatifi olmadığının altını çizen Eğilmez, "İki gösterge farklı şeyleri ölçüyor. Yüzde 8,1 standart işsizlik tanımına göre işsizleri gösterirken, yüzde 30,6 daha geniş bir işgücü potansiyelini kapsıyor" dedi.

Türkiye’de istihdam piyasasının sağlıklı değerlendirilebilmesi için işsizlik oranının yanı sıra atıl işgücü, istihdam ve işgücüne katılım verilerinin birlikte okunması gerektiğini belirten Eğilmez, yazısını şu değerlendirmeyle tamamladı:

"Türkiye’nin işgücü piyasasının gerçek fotoğrafını görmek için tek bir sayıya değil, göstergelerin tamamına birlikte bakmak gerekiyor."

Dünya

Ekonomim

Ancak 7194 sayılı Kanun ile 2020 yılından itibaren yürürlüğe giren binek otomobil amortisman gider kısıtlaması, bu iki müessesenin birlikte uygulanmasında özel bir hesaplama sorunu doğurur: fon, ancak yasal tavan dahilindeki amortisman tutarı kadar mahsup edilebilir; tavanı aşan fon tutarının akıbeti mevzuatta doğrudan düzenlenmemiştir.

Bu bilgi notu, söz konusu kesişimi; kanun metni, 311 Seri No.lu GVK Genel Tebliği, GİB özelgeleri, TÜRMOB'un resmi yayını ve meslek literatüründeki görüşler ışığında, somut sayısal örneklerle birlikte ele almaktadır.

2. Yasal Dayanak — VUK Madde 328-329

“Şu kadar ki, satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi, işin mahiyetine göre zaruri bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde, satıştan tahassül eden kâr, yenileme giderlerini karşılamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Her ne sebeple olursa olsun bu süre içinde kullanılmamış olan kârlar üçüncü yılın vergi matrahına eklenir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu kârlar, o yılın matrahına eklenir.

Yukarıdaki esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan kâr, yeni değerler üzerinden bu Kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.”

Kanun metninden çıkan iki ayrı süre kavramı birbirine karıştırılmamalıdır: yenilemenin gerçekleşmesi için tanınan süre (azami 3 yıl — yeni aracın bu süre içinde satın alınmış olması yeterlidir) ile mahsup (fonun eritilmesi) süresi (yasada ayrıca sınırlanmamıştır; bir GİB özelgesiyle de “3 yıllık süreyle sınırlı olmaksızın” yeni kıymetin amortisman süresi boyunca devam edeceği doğrulanmıştır — bkz. Bölüm 9).

2.1. Yenileme Fonundan Yararlanma Şartları

VUK 328-329 ve konuya ilişkin özelgeler bir arada değerlendirildiğinde, yenileme fonundan yararlanabilmek için aranan başlıca şartlar şunlardır:

Önemli: Şart #3 (aynı neviden kıymet) gereği, binek otomobil satışından doğan bir fon, ticari araç (kamyonet, panelvan vb.) alımında kullanılamaz — idare, benzer nitelikteki emsal olaylarda (kamyonet→forklift) bu ayrıma sıkı biçimde bağlı kalmıştır.

3. Binek Otomobil Amortisman Gider Kısıtlaması (2026)

332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği uyarınca, 2026 yılı için binek otomobillerde amortismana esas bedel tavanları şöyledir:

Bu tavanların üzerinde kalan kısım için ayrılan amortisman, kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) sayılır ve o yıla ilişkin ticari kâra ilave edilir.

4. Fon Mahsubunun Doğru Mantığı

Yenileme fonu, amortismanın yalnızca kanunen kabul edilen (yasal tavan dahilindeki) kısmına mahsup edilir. Sınır aşımı kısmı (KKEG) fondan bağımsız olarak, kendi başına oluşur ve fonla hiç temas etmez:

“Amortisman gider kısıtının, yenileme fonu üzerinden itfa edilecek amortisman tutarlarına herhangi bir engeli bulunmamaktadır. Kaldı ki, yenileme fonu tutarı gider yapılabilecek amortisman tutarları üzerinden düşülecektir.” (Muhammed Kutub Bağırgan, YMM)

Önerilen muhasebe kaydı (bilanço hesabı üzerinden, sade yöntem):

770 Genel Yönetim Giderleri (yalnız KKEG / sınır aşımı kısmı)...................... Borç

549 Özel Fonlar (yalnız kabul edilen kısım)..................................................... Borç

257 Birikmiş Amortismanlar (toplam amortisman)................. ..................................................Alacak

5. Uygulamalı Örnek ve Muhasebe Kayıtları

Varsayım: Şirket 4 adet binek aracın satışından toplam 5.158.000 TL yenileme fonu oluşturmuş, yerine

10.000.000 TL bedelli 1 adet binek otomobil almıştır (%20 amortisman oranı, ÖTV+KDV dahil yöntem, 2026 tavanı: 2.600.000 TL).

Yıllık kabul edilen amortisman = 2.600.000 TL × %20 = 520.000 TL

5 yılın sonunda araç tam itfa olur (2.600.000 TL'lik tavan tükenir); mahsup edilecek amortisman kalmadığından fonda 2.558.000 TL (5.158.000 − 2.600.000) bakiye kalır.

Araç alımı (0. yıl):

254 Taşıtlar ......................................................10.000.000 Borç

102 Bankalar / 320 Satıcılar ..................... ........................................................10.000.000 Alacak

Her yıl (1-5. yıllar), yıllık amortisman ve fon mahsubu:

770 Genel Yönetim Giderleri (KKEG kısmı) ......... ....1.480.000 Borç

549 Özel Fonlar (kabul edilen kısım) .........................520.000 Borç

257 Birikmiş Amortismanlar (toplam) ................................................................. 2.000.000 Alacak

5. yıl sonu — kalan fon bakiyesinin kapatılması:

549 Özel Fonlar .........................................................2.558.000 Borç

671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları .................................................................... 2.558.000 Alacak

6. TÜRMOB Görüşü — Aşan Tutarın Zamanlaması

TÜRMOB'un resmi “Tüm Yönleriyle Yenileme Fonu Uygulaması” yayınında konu doğrudan ele alınmış ve net bir görüş bildirilmiştir:

“Önceki yıllarda yenileme fonuna alınan tutarlar yeni alınan binek otomobilin amortismanı açısından kanunen izin verilen sınıra kadar kullanılabilir ve kanuni sınırı aşan kısmın (3. yılın sonunda) kazanca eklenmesi gerekmektedir.” (TÜRMOB, Tüm Yönleriyle Yenileme Fonu Uygulaması, s.32)

TÜRMOB'un örneğinde hesaplama, yıl yıl kümülatif amortisman beklenmeden, fon tutarı ile amortismana esas tavan arasındaki farkın tek seferlik olarak kazanca eklenmesi şeklindedir. Sizin örneğinize uygulanırsa:

5.158.000 − 2.600.000 = 2.558.000 TL aşan tutar, itfa süresi sonu (5. yıl) beklenmeden, satışı izleyen 3. yılın sonunda kazanca eklenir. Nihai tutar aynı çıkmaktadır; fark yalnızca zamanlamadadır.

TÜRMOB kendisi de bu konuda “311 No'lu GVK Genel Tebliğinde ve özelgelerde bir açıklama bulunmamaktadır” demekte ve görüşünü yalnızca 2011 yılına ait, farklı bir konudaki (bina yenilemesi) bir özelgeye kıyasen dayandırmaktadır — otoriter fakat bağlayıcı olmayan bir yorumdur.

Sonuç ve Öneri: Aşan tutarın (2.558.000 TL) bir noktada vergiye tabi hale geleceği kesindir. İhtiyatlı bir uygulama tercih edilecekse, TÜRMOB görüşü doğrultusunda aşan tutarın 3. yıl sonunda beyan edilmesi önerilebilir; ihtilaf riskini tamamen ortadan kaldırmak için şirket adına Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan özelge talep edilmesi en sağlam yoldur.

7. Literatürdeki Görüşlerin Karşılaştırması

Üç görüşte de nihai vergilenecek tutar aynıdır (fon − tavan farkı); farklılık yalnızca hangi yılda beyan edileceğindedir. En erken tarihli (TÜRMOB, 3. yıl sonu) en temkinli/güvenli yaklaşımdır.

8. Fonun Tamamının Vergisiz Eritilmesi — Alternatifler

Birden fazla binek araç alımı (tek geçerli çözüm): Her aracın kendi amortisman tavanı (2026: 2.600.000 TL) olduğundan, 5.158.000 TL'lik fon için 2 binek araç (2 × 2.600.000 = 5.200.000 TL toplam tavan) fonun tamamını karşılayabilir.

Ticari araç alımı — geçerli bir alternatif DEĞİLDİR: VUK 328'deki “aynı neviden kıymet” şartı gereği, binek otomobil satışından doğan fon, kamyonet/panelvan gibi farklı sınıf ticari araçlarda kullanılamaz (bkz. Bölüm 2.1, Şart #3).

9. Özelgeler

Bu bilgi notu hazırlanırken taranan ve dikkate alınan başlıca GİB özelgeleri, tarih sırasına göre aşağıda özetlenmiştir. Binek oto amortisman kısıtı ile yenileme fonunun kesişimine dair bire bir özelge bulunamamıştır (bkz. Bölüm 6) — listedeki özelgeler yenileme fonunun genel mekaniğine ilişkindir ve kıyasen değerlendirilmiştir.

10. Sonuç ve Değerlendirme

Yenileme fonu ile binek otomobil amortisman gider kısıtlamasının birlikte uygulanması, VUK 328-329, 311 Seri No.lu GVK Genel Tebliği ve TÜRMOB'un yorumlarının birlikte okunmasını gerektiren, mevzuatta tam olarak netleşmemiş bir alandır. Fonun yalnızca kanunen kabul edilen amortisman tutarına mahsup edilebileceği kesindir; tavanı aşan kısmın ne zaman kazanca ekleneceği konusunda ise TÜRMOB 3. yıl sonunu işaret etmekte, bir kısım yazarlar itfa süresinin sonunu esas almaktadır. Fonun tamamının vergisiz eritilmesi hedefleniyorsa, VUK 328'deki “aynı neviden kıymet” şartı gereği tek geçerli çözüm birden fazla binek araç alımıdır. Yüksek tutarlı işlemlerde, ihtilaf riskini ortadan kaldırmak amacıyla şirket adına GİB'den özelge talep edilmesi tavsiye edilir.

Ahmet Serdar Uysal — Yeminli Mali Müşavir

Sorumluluk Reddi

Bu bilgi notu, hazırlandığı tarih itibarıyla yürürlükte olan mevzuat, idari görüş ve TÜRMOB yayınları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla derlenmiştir; belirli bir mükellefe veya somut bir işleme yönelik bağlayıcı bir vergi, hukuk veya yatırım danışmanlığı niteliği taşımaz. Vergi mevzuatı, tebliğler ve had/tutarlar sıklıkla değişebildiğinden, notta yer alan rakam ve tarihlerin uygulama anında güncelliğinin ayrıca teyit edilmesi gerekir.

Notta atıfta bulunulan özelgeler, ilgili idari makamların o somut olaya özgü değerlendirmeleridir; farklı olgusal koşullarda idarece farklı sonuçlara varılabilir. Özellikle binek oto amortisman kısıtı ile yenileme fonunun kesişimi konusunda doğrudan bir GİB özelgesi bulunmadığı Bölüm 6 ve 9'da ayrıca belirtilmiştir; bu tür konularda yüksek tutarlı işlemler için somut olaya göre ayrıca yazılı teyit (özelge) alınması önerilir.

Bu doküman esas alınarak yapılacak işlemlerden doğabilecek sonuçlar bakımından, işlemin öncesinde mükellefiyet durumunun ve ilgili somut olayın niteliğinin ayrıca ve özel olarak değerlendirilmesi tavsiye edilir; bu değerlendirme yapılmaksızın doğrudan bu nottaki genel açıklamalara dayanılarak alınacak kararlardan doğacak sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.

Yasal düzenlemenin özü

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 376’ncı maddesinde; son yıllık bilançoda, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulunun, genel kurulu hemen toplantıya çağıracağı, bu genel kurula uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunacağı, son yıllık bilançoya göre, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşıldığı takdirde, derhâl toplantıya çağrılan genel kurulun, sermayenin üçte biri ile yetinme veya sermayenin tamamlanmasına karar vermediği takdirde şirketin kendiliğinden sona ereceği hükme bağlanmıştır. Benzer bir düzenleme, 6102 Sayılı TTK’dan önce yürürlükte bulunan 6762 Sayılı TTK’nın 324’üncü maddesinde de yer almaktaydı.

15.09.2018 tarihinde yayımlanan 6102 sayılı TTK’nın 376’ncı Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ile borca batıklık ve şirkete sermaye tamamlama fonu konulmasına dair açıklamalar yapıldı. Tebliğ’in 9’uncu maddesi uyarınca sermayenin tamamlanması, bilânço açıklarının ortakların tamamı veya bazı ortaklar tarafından kapatılması olarak tanımlanıyor. Sermayenin tamamlanmasına karar verilmesi halinde her ortak, zarar sebebiyle karşılıksız kalan tutarı kapatacak miktarda parayı vermekle yükümlüdür. Her ortak, payı oranında tamamlamaya katılabilir ve verdiğini geri alamaz. Bu yükümlülük, sermaye konulması veya borç verilmesi niteliğinde olmayıp karşılıksızdır. Ayrıca yapılan ödemeler, gelecekte yapılacak sermaye artırımına mahsuben bir avans olarak nitelendirilmez.

Yine Tebliğ’in ilgili maddesi uyarınca, bilanço zararlarının kapatılması için getirilen yükümlülükler doğrultusunda yapılan ödemeler öz kaynaklar içerisinde “sermaye tamamlama fonu” hesabında toplanır ve takip edilir. Tebliğ’deki açıklamalara göre sermaye tamamlama fonu yalnızca zararların mahsup edilmesi suretiyle kullanılabilir.

Sermaye tamamlama fonlarının vergiye tabi olduğu yaklaşımı

Bir sonraki bölümde ele alınacak 2022 yılında yapılan düzenleme öncesinde Vergi İdaresi’nin yaklaşımı; uzun süre zarar eden şirketlerin bu zararlar nedeniyle sermayelerinin karşılıksız kalması ve sermayelerini tamamlamak amacıyla ortaklarından TTK hükümleri kapsamında sermaye tamamlama fonu alması durumunda, bunların kurumlar vergisine (ve aynı zamanda KDV’ye) tabi bir hizmet geliri karşılığı olduğu yönündeydi.

İdare’nin bu yaklaşımı, vergi incelemelerinde ve mükelleflerin izahat talebi kapsamında verilen özelgelerde ileri sürülüyor. Örneğin, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 01.06.2012 tarih ve B.07.1.GİB.0.06.49-010.01-11 sayılı Özelgesi’nde; sermaye tamamlama fonu adı altında ödenen tutarların, sermayeye ilave edilmemesi ve vergi mevzuatında bir istisna hükmü bulunmaması nedeniyle, ödendiği kurumun kurumlar vergisi matrahına dâhil edilmesi gereği ifade ediliyor.

Vergi İdaresi’nin bu yaklaşımının yargı makamınca da kabul gördüğü mahkeme kararlarına rastlanmakla birlikte, yüksek mahkemeler nezdinde konuya ilişkin yeknesak bir yaklaşım benimsenmediği görülüyor.

Sermaye tamamlama fonlarının kurumlar vergisine (ve KDV’ye) tabi tutulması konusu, bir sonraki bölümde ele alınacak olan 2022 yılındaki düzenleme yapılana dek birçok uyuşmazlığın ortaya çıkmasına sebep olmuştur.

Kurumlar Vergisi Kanunu'nda yapılan düzenleme

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 6’ncı maddesinde safi kurum kazancı düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacaktır. İlgili maddede, safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazanç hakkındaki hükümleri uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

15.04.2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7394 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun bahsi geçen 6’ncı maddesine üçüncü fıkra olarak şu hüküm eklenmiştir: “13/01/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 376’ncı maddesi uyarınca sermayenin tamamlanmasına karar verilen şirketin ortakları tarafından zarar sebebiyle karşılıksız kalan kısmı kapatacak miktarda aktarılan tutarlar kurum kazancının tespitinde dikkate alınmaz.”

Bu hükümle, sermaye tamamlama fonlarının kurumlar vergisine tabi olmadığı açıkça düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemenin vücuda gelmesi neticesinde kurumlar vergisinde sorun çözülmekle birlikte, KDV uygulaması açısından net bir belirlemenin bulunmadığı görüşü 2022 yılından bugüne kadar olan dönemde zaman zaman gündeme geliyordu. Bu açıdan, Vergi İdaresi’nin KDV uygulaması yönündeki yaklaşımının da irdelenmesi önem taşıyor.

İdare'nin konuya ilişkin en güncel görüşü

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 07.07.2026 tarih ve 62030549-125-894824 sayılı Özelgesi’nde, şirketin geçmiş yıl zararlarının ortaklar tarafından karşılanması durumunda vergilendirme konusuna görüş belirtilmiştir. Bahsi geçen özelgede, “şirketinizin geçmiş yıl zararları nedeniyle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 376’ncı maddesi uyarınca sermayenin tamamlanmasına karar verilmesi halinde, ortaklarınız tarafından zarar sebebiyle karşılıksız kalan kısmı kapatacak miktarda şirketinize aktarılan tutarların kurum kazancının tespitinde dikkate alınmaması gerekmektedir” denilmiştir.

Bu görüş, 7394 sayılı Kanun’un 15.04.2022 tarihinden itibaren yürürlüğe giren 23’üncü maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yapılan düzenlemenin doğal bir sonucudur. Öte yandan aynı özelgede, “şirketiniz bilanço zararlarının, sermayeyi tamamlamaya yönelik olarak ortaklar tarafından karşılanması (zararın ortaklarca paylaşılması, zararın ortaklarca üstlenilmesi) işlemi, finansman temini olarak değerlendirilmemesi ve herhangi bir mal teslimi veya hizmet ifası gerçekleşmemesi nedeniyle KDV’nin konusuna girmemektedir” denilmek suretiyle bahsi geçen fonların KDV’ye de tabi olmayacağı ifade edilmiştir.

Sonuç

Vergi İdaresi’nin 07.07.2026 tarihli Özelgesi, sermaye tamamlama fonlarındaki vergisel tartışmaları tamamen ortadan kaldırabilecek bir nitelik taşıyor.

Öncelikle, uzun yıllar kurumlar vergisine tabi olduğu Vergi İdaresi tarafından ileri sürülen bu fonlar, 2022 yılında yapılan kanuni düzenleme ile kurumlar vergisine tabi kurum kazancının dışında bırakılmış ve böylece bu fonların kurumlar vergisine tabi olmayacağı netleşmiştir. Ancak, 2022 yılında yapılan bu düzenleme KDV Kanunu’na bir değişiklik getirmemiştir. Vergi İdaresi’nin 07.07.2026 tarihli Özelgesi’nde ortaya konulan görüş, bahsi geçen fonların KDV’nin konusuna da girmediğini açıklığa kavuşturmuştur.

Sonuç olarak, gerek 2022 yılında 7394 sayılı Kanun ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yapılan düzenleme, gerek Vergi İdaresi’nin güncel görüşü çerçevesinde; 6102 Sayılı TTK’nın 376’ncı maddesi kapsamında ortaklar tarafından şirketlere ödenen sermaye tamamlama fonlarının ne kurumlar vergisine ne de KDV’ye tabi olduğunu belirtebiliriz.

ekonomist.com | Dr. Can Sözer - EY Türkiye Vergi Bölümü - Şirket Ortağı

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.