Anket sonuçlarından hesaplanan tüketici güven endeksi, temmuz ayında 89,8 iken ağustosta yüzde 1 artışla 90,8 seviyesine çıktı.

Böylece tüketici güveninde ağustos ayında bir önceki aya göre artış kaydedildi.

Tüketici güven endeksinin 100'den büyük olması tüketici güveninde iyimser durumu, 100'den küçük olması ise kötümser durumu gösteriyor.

Ekonomim

Haftalık kazanç yüzde 20'yi aşarken, rallide kurumsal talebin güçlenmesi, ABD tahvil faizlerinde gerileme beklentileri ve short pozisyonların zorunlu kapatılması etkili oldu.

Kurumsal taraftaki talep ETF akımlarında da belirginleşti. 20 Ağustos'ta ABD'de işlem gören spot Bitcoin ETF'lerine toplam 606 milyon dolar net giriş gerçekleşti. Böylece spot Bitcoin ETF'lerinde net giriş serisi dört güne ulaştı. Spot Ethereum ETF'leri de aynı gün 221 milyon dolar net giriş kaydederek dört günlük pozitif akım serisini sürdürdü.

Zaye Capital Markets verilerine göre spot Bitcoin ürünlerine çarşamba günü de yaklaşık 520 milyon dolarlık net giriş gerçekleşmiş ve bu rakam yaklaşık üç buçuk ayın en yüksek günlük girişi olmuştu. Kurumsal fon akışındaki hızlanma, Bitcoin fiyatındaki yükselişin yalnızca kaldıraçlı işlemlerdeki tasfiyelerden değil, spot piyasadaki gerçek talep artışından da destek aldığına işaret etti.

Short pozisyonlarda iki günde 4 milyar doları aşan tasfiye

Bitcoin'deki hızlı yükseliş, fiyat düşüşüne yönelik kaldıraçlı pozisyonlarda büyük kayıplara yol açtı. CoinGlass verilerine göre son 24 saatte yaklaşık 1,4 milyar dolarlık kripto pozisyonu tasfiye edilirken bunun yaklaşık 1,2 milyar dolarını short işlemler oluşturdu. Tasfiyeler 156 bin 211 yatırımcıyı etkiledi.

Bir önceki gün yaklaşık 3 milyar dolarlık short pozisyonun kapanmasının ardından iki günlük toplam short tasfiyesi 4 milyar doların üzerine çıktı. Son seansta tek işlemde gerçekleşen en büyük tasfiye Hyperliquid üzerinde 25,13 milyon dolarlık Bitcoin pozisyonu oldu.

Short pozisyonların zorunlu kapatılması sırasında yapılan alımlar, yükselişin hızlanmasına katkı sağladı.

Tahvil geri alımları ve dolar beklentileri destek verdi

Ralliyi destekleyen bir diğer gelişme ABD Hazinesinin uzun vadeli tahvil geri alımlarının büyüklüğünü operasyon başına 2 milyar dolardan 4 milyar dolara çıkarması oldu. Tahvil piyasasında finansal koşulların gevşeyebileceğine yönelik beklentiler risk iştahını güçlendirdi.

VanEck Dijital Varlıklar Araştırma Başkanı Matthew Sigel, ABD kamu borcunun 40 trilyon dolara ulaşmasının da Bitcoin talebine katkıda bulunduğunu belirtti. Artan borç servis maliyetlerinin dolar üzerinde baskı oluşturabileceği ve daha gevşek para politikası beklentilerini güçlendirebileceği düşüncesi, Bitcoin'in dolar karşısında korunma aracı olarak görülmesini destekledi.

Düzenleme beklentileri de ralliyi destekledi

ABD Başkanı Donald Trump'ın Kongre'ye Dijital Varlık Piyasası Netlik Yasası'nın "adil bir versiyonunu" kabul etme çağrısı da düzenleyici beklentilere katkı sağladı. Zaye Capital Markets'tan Naeem Aslam, daha net düzenlemelerin bankalar, varlık yöneticileri ve şirketlerin kripto varlıklara sermaye ayırmasını kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Yükseliş diğer kripto paralara da yayıldı

Bitcoin'deki yükselişe diğer büyük kripto paralar da eşlik etti. Ether yaklaşık yüzde 5 yükselerek 2 bin 350 dolar civarına çıkarken haftalık kazancı yüzde 24,5'e ulaştı. Solana yüzde 5'in üzerinde, Dogecoin yaklaşık yüzde 9 ve BNB yüzde 6 değer kazandı.

Ekonomim

Otomotiv editörü Emre Özpeynirci, bütçe hedeflerindeki sapma riskinden yeni ÖTV artışı ihtimaline, kapasite kullanımındaki gerilemeden Avrupa pazarındaki elektrikli dönüşüme kadar sektörün karşı karşıya olduğu tabloyu tüm ayrıntılarıyla anlattı.

Otomotiv sektöründe uzun yıllar sonra ilk kez ÖTV tahsilatında düşüş yaşanması, sektördeki daralmanın en önemli göstergelerinden biri oldu.

Emre Özpeynirci’nin değerlendirmesine göre, temmuz ayında otomotivden yapılan ÖTV tahsilatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,55 azalarak 60 milyar 18 milyon TL’ye geriledi.

Yılın ilk 7 ayında otomotiv sektöründen toplam 419 milyar 87 milyon TL ÖTV tahsil edildi. Yılın ilk yarısında daha yüksek seyreden tahsilat artış hızı, temmuz itibarıyla yüzde 11,37’ye kadar geriledi.

Devletin yıl sonu için otomotivden beklediği ÖTV geliri ise yaklaşık 900 milyar TL seviyesinde bulunuyor. İlk 7 ayda toplanan tutar, bu hedefin yaklaşık yüzde 44’üne karşılık geliyor.

Geçen yıl aynı dönemde ise hedefin yüzde 47-48’ine ulaşılmış ve yıl sonunda bütçe hedefi aşılmıştı.

Özpeynirci’ye göre, iç pazardaki daralmanın devam etmesi halinde bu yıl otomotivden beklenen ÖTV gelirinin hedefin altında kalma riski oldukça yüksek.

Bütçe açığı yeni ÖTV artışını gündeme getirebilir

ÖTV tahsilatının devletin toplam vergi gelirleri içinde önemli bir paya sahip olduğuna dikkat çeken Özpeynirci, bütçe açığının yüksek olduğu bir dönemde otomotivden elde edilen vergi gelirlerinde yaşanabilecek sapmanın yeni düzenlemeleri gündeme getirebileceğini belirtiyor.

Yakın zamanda yapılan düzenlemeyle maktu ÖTV alt limiti 100 bin TL olarak belirlendi. Mevcut durumda piyasada bu tutarın altında ÖTV ödenen bir otomobil bulunmadığı için düzenleme fiyatları doğrudan etkilemedi.

Ancak Cumhurbaşkanı’na bu maktu tutarı 10 katına kadar artırma yetkisi verilmiş durumda. Buna göre 100 bin TL olan alt limit, 1 milyon TL’ye kadar çıkarılabilecek. Özpeynirci, örneğin bu tutarın 6 kat artırılması halinde en düşük ÖTV tutarının 600 bin TL’ye çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Öte yandan çift çeker ve dört çeker araçlara yönelik yeni düzenlemelerin de gündeme gelebileceği belirtiliyor.

Araç başına alınan ÖTV 718 bin TL'yi aştı

ÖTV tahsilatındaki düşüşe rağmen araç başına alınan vergi miktarında önemli bir artış yaşandı.

Geçen yıl temmuz ayında araç başına ortalama 516 bin 480 TL ÖTV tahsil edilirken, bu yılın aynı ayında ortalama tutar 718 bin 300 TL’ye yükseldi.

Yılın ilk 7 ayı dikkate alındığında ise 2025’te araç başına ortalama 509 bin 600 TL ÖTV tahsil edilirken, bu yıl bu rakam 635 bin TL seviyesine ulaştı.

İç pazarda daralma hızlandı

Otomotiv pazarındaki daralma şubat ayından bu yana devam ederken, temmuz ayında düşüş daha da belirgin hale geldi. Özpeynirci’nin aktardığı verilere göre, temmuz ayında otomotiv pazarı yüzde 25 oranında daraldı.

Ağustos ayında da benzer bir tablonun yaşanması ve pazarın yaklaşık 75 bin adet seviyesinde kalması bekleniyor. Bu tahminin gerçekleşmesi halinde son 4-5 yılın en kötü ağustos aylarından biri yaşanmış olacak.

Geçen yıl rekor kıran pazarda ağustos ayında 102 bin adedin üzerinde araç satılmıştı. Temmuz sonu itibarıyla ise toplam iç pazardaki daralma yüzde 11’in üzerine çıktı.

Üretimde kayıp 25 bin araca ulaştı

İç pazardaki daralma ve fabrikalardaki model geçişleri üretim rakamlarına da yansıdı.

Temmuz ayında toplam otomotiv üretimi yüzde 19,16 düşerek 103 bin 817 adede geriledi. Bu, yaklaşık 25 bin adetlik üretim kaybı anlamına geliyor.

Yılın ilk 7 ayı sonunda otomobil üretimindeki daralma yüzde 32’ye ulaştı.

Toplam üretimdeki kaybın büyük bölümü otomobil üretiminden kaynaklanırken, hafif ticari araç tarafında daralma yerine büyüme yaşandı.

Ağır ticari araçlar da dahil edildiğinde toplam pazardaki daralma yüzde 24,50 olurken, otomobildeki daralma yüzde 26 seviyesinde gerçekleşti.

Otomobil ihracatında sert düşüş

Temmuz ayında ihracat tarafında da dikkat çekici bir gerileme yaşandı.

Toplam otomotiv ihracatı yüzde 20,41 azalırken, otomobil ihracatındaki düşüş yüzde 39’u buldu. Sadece temmuz ayında otomobil ihracatında yaklaşık 30 bin adetlik kayıp yaşandı.

Yılın ilk 7 ayında otomobil ihracatı geçen yılki 360 bin adetlik seviyeden 255 bin adede geriledi. Böylece 7 aylık dönemde otomobil ihracatındaki kayıp 105 bin adedin üzerine çıktı.

Aynı dönemde otomobil üretimi de 521 bin adetten 424 bin adede inerek yaklaşık 100 bin adet azaldı.

Adet bazındaki kayıplara rağmen ticari araçların desteği ve döviz bazlı fiyatlamanın etkisiyle toplam otomotiv ihracatının tutarı yüzde 1,79 artarak 23 milyar 441 milyon dolar civarında gerçekleşti. Otomotiv sektörü bu rakamla Türkiye’nin açık ara en büyük ihracatçı sektörü olmayı sürdürdü.

Ancak sadece otomobil ihracatı tutar bazında da yaklaşık yüzde 10 daralarak 6,8 milyar dolara geriledi.

Model geçişleri üretimi etkiliyor

Özpeynirci’nin Oksijen TV’de yaptığı değerlendirmede, Otomotiv Sanayii Derneği yönetimi üretimde yaşanan kayıpların önemli bölümünü fabrikalardaki model geçişleri, bant yenileme çalışmaları ve üretim duruşlarıyla açıklıyor.

Renault tarafında Clio yenilenirken, Boreel modelinin devreye girdiği ve yıl sonunda Striker modelinin üretime başlamasının beklendiği belirtiliyor.

Hyundai ise 250 milyon euroluk yatırımla Inster modelini Türkiye’de üretmeye başladı. Eylül ayında satışa sunulması planlanan modelin yıllık üretiminin 30 bin adet olması ve üretimin yaklaşık yüzde 80’inin ihraç edilmesi hedefleniyor.

Bu yılın son 5 ayında 10 bin ila 15 bin adet üretim yapılması, bunun 3 bin ila 4 bin adetlik bölümünün ise iç pazarda satılması öngörülüyor.

Tofaş tarafında ise Fiat, Citroen, Opel ve Peugeot markaları için Doblo sınıfında hafif ticari araç üretimini kapsayan K9 projesi kademeli olarak devreye giriyor.

Ancak tüm bu model geçişleri ve pazardaki daralma, kapasite kullanım oranlarına da yansımış durumda. Otomotiv sanayisinde kapasite kullanım oranı yüzde 62 seviyesine kadar geriledi.

Avrupa elektrikliye giderken Türkiye için yeni risk

Özpeynirci’nin dikkat çektiği en önemli başlıklardan biri de Avrupa otomotiv pazarındaki elektrikli dönüşüm.

Avrupa pazarı hızla elektrikli otomobillere yönelirken, Türkiye’deki üretim yapısının hâlâ büyük ölçüde içten yanmalı motorlu araçlara dayanması, ihracat açısından önemli bir risk oluşturuyor.

Türkiye’de üretilen elektrikli araç seçeneklerinin sınırlı olması, Avrupa pazarındaki dönüşüme uyum konusunda sektörün elini zayıflatıyor.

Bunun yanı sıra Avrupa Birliği’nin sanayi stratejisinde öne çıkan “Made in Europe” yaklaşımında Türkiye’nin nasıl bir konumda yer alacağına ilişkin belirsizlik de sürüyor.

Türkiye’nin bu sisteme dahil edilip edilmeyeceğinin henüz netleşmemesi, sektör açısından özellikle 2027 ve sonrası için önemli bir risk olarak görülüyor.

Özpeynirci’ye göre bu belirsizlik, yalnızca mevcut yatırımların korunmasını değil, yeni yatırımların Türkiye’ye çekilmesini de zorlaştırabilecek unsurlar arasında yer alıyor.

Genel tabloya bakıldığında ise otomotiv sektöründe aynı anda birden fazla baskı unsuru bulunuyor: İç pazarda daralma, ÖTV gelirlerinde gerileme, üretim ve otomobil ihracatındaki sert kayıplar, kapasite kullanımındaki düşüş ve Avrupa’nın hızla değişen otomotiv stratejisi.

Emre Özpeynirci’nin ortaya koyduğu veriler, otomotiv sektöründe yaşanan daralmanın yalnızca satış rakamlarıyla sınırlı olmadığını; kamu gelirlerinden üretime, ihracattan yeni yatırımlara kadar geniş bir alanda etkisini göstermeye başladığını ortaya koyuyor.

Ekonomim

Merkez Bankası'na (TCMB) göre konut fiyatları aylık yüzde 1,5, yıllık yüzde 25 arttı. Enflasyondan arındırıldığında ise konut fiyatları yıllık yüzde 5,1 geriledi.

Reel düşüş evlerin etiket fiyatlarının gerilediği anlamına gelmiyor.

Peki bu seyir 2020 sonrasında hızla pahalanan konut piyasasında bir düzeltme anlamına mı geliyor? Reel gerileme sürecek mi ve konut fiyatlarının TL olarak da düşmesi mümkün mü?

Talebi ne baskılıyor?

DW Türkçe'den Pelin Ünker'e konuşan ekonomist Prof. Dr. Burak Arzova, konut fiyatlarındaki reel düşüşün yalnızca TL üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini söylüyor. Dolar cinsinden bakıldığında fiyatlarda düşüş görülmediğine dikkat çeken Arzova, bunu Türkiye'nin dolar bazında pahalılaşmasıyla ilişkilendiriyor.

Konut talebinde ılımlı bir gerileme yaşandığını belirten Arzova, bunda birden fazla unsurun etkili olduğunu ifade ediyor. Bunlardan biri altın fiyatlarının yarattığı servet etkisi.

Türkiye'nin ekonomik yapısında kayıt dışı gelirlerin geleneksel olarak önce altına, ardından konuta yöneldiğini söyleyen Arzova, geçen yıl altındaki güçlü artışla oluşan servet etkisinin bir bölümünün yatırım amacıyla veya kayıt dışı gelirin kayıt içine girmesinin bir yolu olarak konuta aktarıldığını belirtiyor. Bu yıl ise aynı ölçüde bir servet etkisi oluşmadığını ifade ediyor.

Bir diğer etken yüksek faizler. Arzova, yaklaşık 5 milyon liralık tasarrufun mevduatta aylık 140-150 bin lira civarında getiri sağlayabildiğini, para piyasası fonlarında ise daha yüksek getirilerin mümkün olduğunu söylüyor. Büyük kentlerde aynı tutarla alınabilecek konutun kira getirisinin bunun oldukça altında kalabildiğini belirtiyor. Arzova, finansal yatırımların daha likit olmasının da yatırımcı açısından konutun cazibesini azalttığını ifade ediyor.

"Şu anda TL'nin cazip halde olması, verilen yüksek faizler nedeniyle konut satışlarının önündeki en büyük etken" diyen Arzova, yüksek kredi faizleri ve gereken peşinatın özellikle orta ve düşük gelir grubunun konuta erişimini zorlaştırdığını söylüyor. Son yıllardaki ekonomi politikaları ve enflasyonla mücadele programının bu kesimlerde ciddi alım gücü kaybına yol açtığını, 2026'da birçok işyerinde ara zam yapılmamasının da kaybı artırdığını belirtiyor.

Konut satışları yüzde 17 geriledi

Türkiye İstatistik Kurumu'na (TÜİK) göre Temmuz'da 123 bin 603 konut satıldı.

Satışlar yıllık yüzde 17 azalırken ilk el satışlar yüzde 8,6, ikinci el satışlar yüzde 20,8 geriledi. Ocak-Temmuz döneminde toplam satışlar yüzde 5,5 düşerek 823 bin 119 oldu. Buna karşılık ipotekli satışlar Temmuz'da yüzde 23,7, yılın ilk yedi ayında yüzde 30,9 arttı.

Arzova, konut satışları ile faizler arasında doğrudan ilişki bulunduğunu belirtiyor. Konut kredisi faizlerinin aylık yüzde 1 civarına yaklaştığı dönemlerde hem yatırımcılar hem ilk kez ev alacaklar açısından kredinin cazip hale geldiğini ve satışların arttığını söylüyor.

Ancak enflasyonla mücadele programının uzun bir sürece yayıldığını belirten Arzova, kısa vadede bu seviyelere dönülmesini beklemiyor.

Satışlardaki gerilemede kayıt dışı ekonomideki azalmanın da etkili olduğunu düşünen Arzova, 200 TL'nin en yüksek banknot olarak kalmasının yüksek tutarlı nakit işlemleri zorlaştırdığını, harcamaların giderek daha fazla banka ve kredi kartları üzerinden yapılmasının ise ekonomik faaliyetleri kayıt içine taşıdığını belirtiyor.

Hazine ve Maliye Bakanlığının emsal değerler ve vergi kaybının önlenmesine yönelik denetimlerini teknolojik araçlarla güçlendirmesinin de kayıt dışı işlemleri zorlaştırdığını söylüyor.

Bir diğer unsur yabancı talebi. Yabancılara satış Ocak-Temmuz döneminde yüzde 7,3 azalarak 11 bin 203'e geriledi. Temmuz ayında yabancıların toplam satışlardaki payı yüzde 1,7 oldu.

Arzova, Türkiye'nin yabancılar açısından pahalılaşmasının talebi etkilediğini, konut yoluyla vatandaşlık imkanının daha sıkı takip edilmesinin de geçmiş dönemdeki cazibeyi azalttığını belirtiyor.

Konut gerçekten ucuzladı mı?

DW Türkçe'ye konuşan ekonomist Doç. Dr. Oğuz Demir, mevcut tabloyu bir düzeltme süreci olarak değerlendiriyor ancak bunun konuta erişimde normalleşme anlamına gelmediğini belirtiyor.

Yüksek faizler, krediye erişimin zorlaşması, reel gelir kaybı ve 2020-2023 dönemindeki olağanüstü fiyat artışlarının ardından hanelerin ödeme kapasitesinin sınırına gelmesinin bu düzeltmede etkili olduğunu söylüyor.

Kullanılan başlangıç ayı ve endeks revizyonlarına göre hesap değişmekle birlikte reel fiyatların zirveden bugüne yaklaşık yüzde 15-20 gerilediğini belirten Demir, pandemi sonrasında biriken reel artışın bunun çok üzerinde olduğuna dikkat çekiyor:

"Konut çok yüksek bir seviyeden reel olarak geriliyor. Yüksek bir dağın zirvesinden birkaç basamak aşağı inmek, başlangıç noktasına dönmek anlamına gelmiyor."

Demir, konutun pahalı olup olmadığının yalnızca TÜFE'ye göre değil, vatandaşın geliriyle kaç yılda satın alınabildiğine ve aylık kredi taksitinin hane gelirinin ne kadarını götürdüğüne bakarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Bu ölçütlere göre konut fiyatlarının hâlâ çok yüksek olduğunu söylüyor.

Konutu kim satın alabiliyor?

Türkiye'de konut satın alanların gelir ve servet gruplarına göre dağılımını güncel ve doğrudan gösteren yeterli bir idari veri bulunmadığını belirten Demir, satışların finansman biçiminin alıcıların profiline ilişkin önemli bir ipucu verdiğini söylüyor.

Temmuzda 23 bin 888 ipotekli satış gerçekleşirken son aylarda ipotekli satışların toplam satışlardaki payının yaklaşık yüzde 20 olduğuna dikkat çekiyor. Başka bir ifadeyle satışların yaklaşık beşte dördü ipotekli konut kredisi kullanılmadan gerçekleşiyor.

Demir, her ipoteksiz satışın tamamen nakit yapıldığının söylenemeyeceğini, mevcut konutun satılması, aile desteği, miras veya başka finansman kaynaklarının da kullanılabileceğini belirtiyor.

Buna karşın ücret geliriyle yaşayan ve yeterli birikimi bulunmayan ilk kez konut alıcısının piyasadaki konumunun son derece zayıfladığını söylüyor.

Mevcut konutunu satarak üzerine para koyabilenler, aile veya miras desteği bulunanlar, yüksek birikim sahipleri ile yatırım amacıyla ikinci ya da üçüncü konutunu alabilenlerin daha avantajlı olduğunu belirten Demir, "Piyasa çalışıyor olabilir; fakat giderek daha dar, daha varlıklı ve mülk sahibi bir kesim üzerinden çalışıyor olabilir" diyor.

Demir, bu tablonun yalnızca gelir değil servet dağılımı açısından da sonuçları olduğunu vurguluyor. Evi olanların geçmiş yıllardaki fiyat artışlarıyla servet kazancı elde ederken ücretlerin aynı hızda artmadığına dikkat çeken Demir, mevcut mülk sahipleri ile ilk evini almaya çalışanlar arasındaki farkın büyüdüğüne işaret ediyor:

"Bu nedenle konut krizi sadece bugünkü gelir eşitsizliğini değil, gelecekteki servet eşitsizliğini de derinleştiriyor."

Konut fiyatlarında şehirler ayrışıyor

Temmuz'da yıllık fiyat artışı İstanbul'da yüzde 27,7, Ankara'da yüzde 26,6, İzmir'de yüzde 23,1 oldu. TCMB'nin bölgesel verilerinde ise yıllık artış yüzde 16,4 ile yüzde 35,5 arasında değişti.

Arzova da konut piyasasının bölgesel değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. İstanbul'da Fenerbahçe, Feneryolu, Göztepe, Şaşkınbakkal ve Bağdat Caddesi gibi kentsel dönüşümün yoğun ve talebin güçlü olduğu bölgelerde fiyatların çok yüksek seviyelere ulaştığını ve TL bazında belirgin bir düşüş beklemediğini söylüyor.

Doğuda fiyatların daha hızlı, batıda daha yavaş arttığına dikkat çeken Arzova, "Konut fiyatları aslında düşmüyor ama artış hızı yavaşlıyor" diyor.

Kiralar fiyatlardan daha hızlı artıyor

TCMB'nin Yeni Kiracı Kira Endeksi Temmuz'da yıllık yüzde 28,4 yükseldi. Böylece yeni kiracı kiralarındaki artış konut fiyatlarındaki yüzde 25'lik artışın üzerinde kaldı. İstanbul'da yeni kiracı kiraları yüzde 32,4, Ankara'da yüzde 28,6, İzmir'de yüzde 26,3 arttı.

Arzova, konut ve kira sorununun özellikle orta ve orta düşük gelir grupları açısından ciddi boyutta olduğunu belirtiyor. Çözüm için büyükşehirlerde kamu eliyle, özellikle TOKİ üzerinden satılmak yerine kiralanmak üzere konut üretilmesini öneriyor.

Geçmişteki yüzde 25'lik kira artış sınırının kiraları daha da yukarı taşıdığını düşünen Arzova, dengenin idari sınırlamalar yerine kiralanabilir konut arzının artırılmasıyla kurulabileceğini ifade ediyor.

Arzova ayrıca kent merkezlerinde çalışan sağlık çalışanı, asker, polis ve öğretmenler için işyerlerine yakın lojman üretimini öneriyor.

Üniversite yerleştirmelerinin ardından başka kentlere giden öğrencilerin kiralık konut talebini artırdığına dikkat çeken Arzova, üniversitelerin kendi bünyelerinde ücretli yurtlar oluşturmasının da kira piyasasındaki baskıyı azaltabileceğini söylüyor.

Ekonomik faaliyet ve nüfusun belirli kentlerde yoğunlaşmasının ve deprem sonrasındaki hareketliliğin barınma baskısını artırdığını belirtiyor.

Konut arzında tablo ne?

Talebin yanı sıra arz da fiyatların geleceği açısından önem taşıyor. TÜİK'e göre bina inşaatı üretimi haziranda yıllık yüzde 7,5 geriledi. Ancak bu veri doğrudan konut arzının aynı oranda azaldığı anlamına gelmiyor.

Gelecekteki arz açısından yapı ruhsatları farklı bir tablo gösteriyor. 2026'nın ilk çeyreğinde yapı ruhsatı verilen binalardaki daire sayısı yıllık yüzde 37, yapı kullanma izin belgesi verilen daire sayısı yüzde 10,1 arttı.

Balon mu, erişim krizi mi?

Demir, konut fiyatlarının hane gelirleri, ücretler ve krediyle ödeme kapasitesine oranı açısından ciddi bir aşırı değerlenmeden söz edilebileceğini belirtiyor.

Sorunun yalnızca konutun pahalı olması değil, konut fiyatları ile çalışan kesimlerin gelirleri arasındaki bağın büyük ölçüde kopması olduğunu belirten Demir, ücret geliriyle çalışan bir kişinin düzenli birikim ve makul bir krediyle ev sahibi olabildiği ekonomik düzenin büyük ölçüde ortadan kalktığını ifade ediyor.

"Bu nedenle ülke genelinde patlamaya hazır tek ve homojen bir balondan ziyade, bölgeye ve konut türüne göre değişen aşırı fiyatlamalar ile ülke çapında yaşanan bir erişilebilirlik ve bölüşüm sorunu görüyoruz" diyor.

Fiyatlar TL olarak düşer mi?

Arzova, Türkiye genelindeki mevcut eğilimin TL bazında fiyat düşüşünden çok artış hızının yavaşlaması olduğunu belirtiyor. Özellikle talebin güçlü olduğu bazı büyükşehir bölgelerinde nominal fiyatların gerilemesini beklemiyor.

Faizlerin gerilemesi ve kamu tarafından, özellikle TOKİ üzerinden yeni arsa projeleri üretilmesi halinde yeni konutlara yeniden talep oluşabileceğini belirten Arzova, arsa üretim maliyetlerinin mevcut durumda oldukça yükseldiğine dikkat çekiyor.

Demir de Türkiye genelinde kalıcı ve güçlü bir nominal fiyat düşüşünü ana senaryo olarak görmüyor.

Satıcıların nominal fiyat indirimine direnci, yüksek enflasyon beklentileri, arsa ve inşaat maliyetleri ile konut arzındaki yapısal sorunların TL cinsinden düşüşü zorlaştırdığını belirten Demir, daha olası senaryonun fiyatların enflasyonun altında artmaya devam ederek reel düzeltmenin zamana yayılması olduğunu söylüyor.

Demir, konutun yeniden erişilebilir hale gelmesi için yalnızca reel fiyatların veya faizlerin gerilemesinin yeterli olmadığını, gelir, finansman, arz, kira ve vergi politikalarının birlikte ele alınması gerektiğini belirtiyor. Kalıcı fiyat istikrarının yanı sıra ücret ve hane gelirlerinin de kalıcı biçimde artırılması gerektiğini söylüyor.

Demir, büyükşehirlerde kamu arazilerinin yalnızca yüksek gelirli projeler yoluyla gelir üretme aracı olarak görülmemesi, sosyal, uygun fiyatlı ve sosyal kiralık konut üretiminde de kullanılması gerektiğini belirtiyor.

Uzun vadeli, güvenceli ve gelirle orantılı sosyal kiralık konut modeli geliştirilmesini, kamu desteklerinin ilk kez konut alacak ve gerçek barınma ihtiyacı bulunan hanelere yöneltilmesini öneriyor.

İlk konut ile ikinci ve sonraki konutlara yönelik kredi, vergi ve kamu desteği koşullarının ayrıştırılmasının önemine dikkat çeken Demir, çoklu konut sahipliği, uzun süre boş tutulan konutlar, kısa dönemli kiralamalar ve yüksek değerli gayrimenkuller için kademeli vergilendirmenin de tartışılabileceğini söylüyor.

Buradan sağlanacak kaynağın sosyal konut programlarında kullanılabileceğini belirtiyor.

Konut alıcılarının gelir grupları, boş konutlar, ikinci konut sahipliği, bölgesel kira yükü ve hanelerin barınma harcamaları konusunda daha ayrıntılı ve şeffaf veri üretilmesi gerektiğini de belirten Demir, "Ölçemediğimiz bir konut krizine doğru ve adil politika tasarlayamayız" diyor.

Ekonomim

Süper Lig’de özellikle yaban­cı oyuncu kalitesindeki artış ve bunların transferine ve maaşla­rına harcanan paralar son dere­ce çarpıcı bir hale geldi. Ağırlık elbette dört büyüklerde ama lige yeni çıkan Çorumspor ve Ame­dspor’un da iyi takviyeler yaptı­ğını görüyoruz. Transfermarkt verilerine göre 16 Ağustos tari­hine kadar Süper Lig kulüple­ri bu yaz transfere toplam 275 milyon euro harcadı. Bu rakama geçen sezondan kalan kesinleş­miş transfer bedelleri de dahil. En büyük harcamayı 87 milyon euro ile Fenerbahçe yaptı. Sade­ce Marsilya’dan gelen İngiliz for­vet Greenwood için ödedikleri rakam 39 milyon euro oldu.

Asıl maliyet yıldızların maaşı

Buna karşılık Süper Lig kulüp­leri yalnızca 83 milyon euroluk transfer geliri elde etti. Ki bu­nun 52 milyon euroluk kısmını da tek başına Trabzonspor te­min etti. Sonuç olarak transfer döneminin bitimine iki hafta ka­la 191 milyon euroluk net trans­fer harcaması söz konusu. Geçen yaz Süper Lig kulüpleri transfere yaklaşık 307 milyon euro harca­mış, bunun yanında 167 milyon euro da gelir elde etmişti. Gö­rünen o ki bu yılki net harcama rakam daha yüksek olacak.

Ancak, Süper Lig kulüpleri­nin harcamasının görece kü­çük bir kısmını transfer harca­maları, ya da muhasebe diliyle söylersek amortisman giderleri oluşturuyor. Asıl bü­yük harcama ka­lemi oyunculara ödenen ücret­ler. Geçen se­zonlarda da çok yüksek maaşlı futbolcular oy­nuyordu Süper Lig’de. Mesela Galatasaray’dan yılda 35 milyon euro brüt maaş alan Osimhen veya Fenerbahçe’den brüt 28 mil­yon euro kazanan Kanté gibi… Bu sezon Sa­lah, Greenwood, Trossard gibi yıl­dızların eklenmesiyle çok yüksek maaş alan oyuncuların sayısı arttı. Ve bu oyuncular Avrupa’da sayılı birkaç kulübün ve belki Suudi Ara­bistan’daki devlet destekli takım­ların ödeyebileceği maaşları ala­cak. Zaten bu da Süper Lig’i tercih etme sebeplerinden biri.

Rakamlar gözlerini korkutmuyor

Geçen hafta dört büyük kulü­bün halka açık şirketlerinin se­zonluk bilançoları açıklanınca aşırı yüksek maaşların durumu daha iyi ortaya çıktı. Buna gö­re geçen sezon Fenerbahçe fut­bolculara ve teknik kadroya 182 milyon euro maaş ödemesi yap­tı. Galatasaray’ın ücret gideriy­se 177 milyon euroyu buldu. Be­şiktaş’ın ücret giderleri toplamı da 120 milyon euro civarınday­dı. Dikkat çekiyorum: Bunlar ge­çen sezonun rakamları. Özellik­le Fenerbahçe ve Beşiktaş’ta ye­ni oyuncularla beraber rakam yükselecektir bu sezon. Mesela Trabzonspor’un ücret giderleri rakiplerine nazaran daha düşük­tü. Toplam 71 milyon euro ödedi­ler. Bu sezon sadece Mo Salah’ın primler hariç yıllık kulübe mali­yeti 30 milyon euroya yaklaşacak.

Tüm bu maliyetler özellikle dört büyüklerin gözünü korkut­muşa benzemiyor şimdilik. Lig­de şampiyonluk için girecekleri çekişme ve Avrupa kupalarındaki iddiaları için güçlü ve bir o kadar da maliyetli kadro kurmaktan çe­kinmiyorlar.

Ancak iki faktör bu harcamala­rı tehdit edebilir. Birinci başarı­sız bir sezonda taraftarın harca­ma yapmaktan çekinmesi ve bu­na bağlı olarak gelirlerin düşmesi. Zaten kronik olarak faaliyet zara­rı açıklayan büyük kulüpler için mali sorunu daha da büyütür.

İkincisi de maliye bakanlığının strateji değiştirip değerli TL’den vazgeçmesi. Eğer döviz kurları iktisatçıların beklediği seviyele­re çıkarsa kulüplerin sırtındaki mali yükün büyük bir hızla arta­cağından emin olabiliriz…

Süper Lig’e niye geliyorlar?

1 Değerli TL: Yıldızların Süper Lig’e gelmelerini sağlayan tamamen futbol dışı bir sebep var: Kur avantajı. 2023’ten bu yana euro ve dolar gibi yabancı para birimleri TL karşısında değer artışı enflasyon oranının altında kaldı. Futbol da bunun kaymağını yiyor. TL cinsinden futbol gelirlerinin euro ve dolar karşılıkları artınca yabancı futbolculara daha yüksek maaşlar verebiliyorlar.

2 Net maaş: Aslında yeni bir uygulama değil. 30 yıl önce neyse bugün de aynı: Türkiye’ye gelen yabancı oyuncular sözleşmelerini net maaş üzerinden yapıyor. Kap bildirimleri de böyle yapılıyor. Ama kazın ayağı öyle değil. Brüt maaş üzerinden stopaj ve gelir vergisi olmak üzere yaklaşık yüzde 40’lık bir vergi yükü söz konusu. İşte tüm bu yük kulüplerin sırtında.

3 Dev kitle: Yine 4 büyüklerin ne denli büyük taraftar kitlelerin olduğunu biliyoruz. Ülkenin her bir köşesine dağıldıkları gibi Türk diasporası üzerinden Avrupa’da da ses getiriyorlar. Bu dev kitle maçlarda ateşli bir ortam yarattığı gibi sosyal medyada da çok etkili. Transfer döneminde yüz binlerce hatta milyonlarca kişinin yaptığı etkileşimin futbolcular üzerinde bir etkisi olduğu muhakkak.

4 Avrupa’ya yakınlık: Siyaseti, coğrafyayı ve kültürü tartışabiliriz ama Türkiye sportif olarak Avrupa’nın bir parçası. Bu sayede her zaman Şampiyonlar Ligi veya Avrupa Ligi gibi turnuvalarda kendini gösterme fırsatı var futbolcuların. Ayrıca, transfer piyasasında büyük liglerin bir gözü hep Süper Lig’de ve hatta alt liglerde. Türkiye’den bir diğer lige sıçrama yapmak imkânı her zaman var.

4 büyüklerin futbol gelirleri ve giderleri
(2025-26 sezonu)

GALATASARAY

Gelir: 388 milyon €

Gider: 375 milyon €

FENERBAHÇE

Gelir: 255 milyon €

Gider: 359 milyon €

BEŞİKTAŞ

Gelir: 132 milyon €

Gider: 238 milyon €

TRABZONSPOR

Gelir: 74 milyon €

Gider: 126 milyon €

Alp Ulagay-Dünya

Fakat yaşanan ekonomik sorunlar genç nüfusu tüketerek büyüme­ye doğru itti.

Bununla birlik­te son yıllara yaşanan nüfus sorunu kendini gittikçe his­settirmeye başladı. Doğum hızında yaşanan gerileme, ya­şam süresinin uzaması deyim yerindeyse nüfus yaş kom­pozisyonunu değiştirdi. Tür­kiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) veri­leri de bu görünümü destekle­di.

Hatta rakamlar bunun ge­çici bir eğilim olmadığını da ortaya koydu. Nüfus pirami­dinin tabanı daralırken üst bölümleri genişlemeye baş­ladı. Çocukların toplam nü­fus içerisindeki ağırlığı aza­lırken, yaşlıların payı da yük­seldi. TÜİK’in dün paylaştığı 2026 ikinci çeyrek verileri­ne göre, 0-14 yaş grubundaki çocuk nüfusunun toplam nü­fus içindeki payı yüzde 20,4 seviyesine geriledi. Bu oran 2000’li yılların başında yüz­de 30’a yakın bir seviyedeydi. Doğurganlık hızı da nüfusun kendini yenilemesi için ka­bul edilen 2,1 seviyesinin al­tına indi. Bu düşüş uzun süre­de ekonomik anlamda birçok alanda kendini göstermesi bekleniyor.

Yaşlı nüfus yüzde 11’i aştı

Verilerdeki en dikkat çeken göstergelerden biri de 65 yaş ve üzerindeki nüfusun toplam nüfus içerisindeki payı. Yaş­lı nüfusun oranı yüzde 11,1’e yükselerek neredeyse tari­hi zirveye ulaştı. Bu tabloda Türkiye, yaşlı nüfuslu ülkeler grubuna geçti. Yaşlı nüfusun toplam nüfus sistemi içindeki ağırlığının artması sağlıktan, emeklilik politikasına kadar ilerleyen dönemde ekonomik baskıyı artıracağını da orta­ya koydu. Çalışma çağındaki nüfusun hâlâ yüksek olması önemli bir avantaj fakat bu ve­rilere göre, kalıcı değil.

Ortanca yaş 26 yılda 10,1 yaş arttı

Türkiye’de ortanca yaş 34,9’a oldu. Kadınlarda or­tanca yaş 35,7 erkeklerde de 34,2 olarak kaydedildi. Or­tanca yaştaki yükseliş, Türki­ye’nin demografik yapısının geçmişe kıyasla önemli ölçü­de değiştiğini de gösterdi. Yi­ne TÜİK verilerine göre, 2000 yılında Türkiye’de ortanca yaş 24,8 olarak kayıt­lara geçmişti. Er­keklerde bu 24,4 yaş iken 26 yıl ön­ce kadınların or­tanca yaşı 25,3 olarak hesaplan­mıştı. Öte yandan verilere göre, er­kek ve kadın nüfu­su hemen hemen 59 yaşına kadar aynı sevi­yede gerçekleşiyor. Asıl ayrışma 60 yaş itibarıy­la başlıyor.

Buradan itibaren kadın nüfusu erkek nüfusu­nu geçmeye başlıyor. 65- 69 yaş aralığında erkek nüfusu 2026’nın ikinci çeyreğinde 1,6 milyon seviyesinde olurken kadınlarda bu ortala­ma 1,7 milyon kişinin üzerine çıkıyor. 75-79 yaş seviyesinde erkek nüfusu 1 milyonun altı­na düşerek 755 bin kişi se­viyesinde kalıyor. Fakat ka­dınlar 1 milyon kişinin üze­rinde seyrediyor. 90 üstünde ise erkek nüfusu 77 bin kişi iken kadın nüfusu 180 bine yakın bir seviyeyi görüyor.

Çalışma çağında 59,1 milyon kişi var

Çalışma nüfusunun toplam nüfus arasındaki payı da dikkat çeken verilerden. 15- 64 yaş grubunun toplam nüfus içerisindeki payı yüzde 68,5 ile hemen hemen 59,1 milyon kişi. 2000 yılında bu 67,8 milyon olan ülke nüfusu içinde 43,7 milyon kişi idi. Burada yaşlı bağımlılık oranı gittikçe yükseliyor. Çalışma çağındaki her 100 kişiye düşen 65 yaş üzerindeki kişi sayısı yüzde 16,2’ye ulaştı. Genç nüfusun azalması, özellikle genç iş gücünün yoğun olarak kullanıldığı sektörlerde uzun vadede arz sorunlarını gündeme getirebileceği de tartışmalar arasında.

Ali Yıldırım-Dünya

Erzurum’u her yaz mutlaka ziyaret ederim. İnsanın anayurdu çocukluğudur ve çocukluğum Çaykara Trabzon kadar, Bayburt, Erzincan, Erzurum’da geçti. Şimdi Erzurum’un yükselişini izliyorum

Erzurum’u dolaşıyorum. Bu kadim kent büyük bir onarım içinde… Tarihini yeniden inşa ediyor. Bozmadan, deforme etmeden, modernleşme adına silüeti kirletmeden. Misal gökdeleni yok. Yeni binalar tarihi dokuya uyum gayretinde. Cumhuriyet Caddesi’ni gezerseniz bunu çok net görürsünüz.

Yakutiye Medresesi, Çifte Minareli Medrese, Erzurum Kalesi, Üç Kümbetler, Eski Erzurum Evleri, Aziziye Tabyaları, Saltuklu döneminden kalma Ulu Cami, Mimar Sinan’ın eseri Lala Mustafa Paşa Camii ve soğuktan korumaya yönelik nice eser. Mimari bir bakıma donmuş musiki hâlinde bu kentte.

“HANİ YAYLAM HANİ SENİN EZELİN”

Dünya üzerinde 100 yıldan yaşlı 1000 kent bulunurken, 1000 yıldan yaşlı sadece 100 kadim kent vardır. Bir kenti tarih sahnesinde var kılmak için 1- tarihi kültürel miras, 2- doğal kaynaklar ve 3- yerel kabiliyetler gerekir. Bugün Erzurum, kendini yeniden görünür kılacak hummalı bir gayret sergiliyor.

Yerel kabiliyet derken, Erzurum’un kadim kent olmasının yetmediğini, ona sahip çıkma zaruretini anlatıyorum. Bu aynı zamanda Erzurumlu kimliğinin kendine sahip çıkması anlamını taşır; “Yaylalar içinde Erzurum Yayla, Erzurum Çarşı Pazar” gibi yüzlerce türkü yeniden üretilsin, gelecekte yüreklerden taşabilsin.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Erzurum’a dair…

Önemi nereden geliyor?

Köklü tarihi, stratejik coğrafi konumu, askerî rolü ve kış turizmi potansiyeli parıltılı bir kent… Erzurum Kongresi ile Cumhuriyet adımlarımızın önemlisi, tarihî İpek Yolu kavşağı, kadim medeniyet bakiyesi.

Turizme katkısı nedir?

Kış turizminde Palandöken Dağı, belirgin üstünlüklere sahiptir. Ancak sorun şu ki Erzurumlunun kentine sahip çıkması daim olmalı. Eğer bu bilinç yeşermezse kendine de sahip çıkamaz Erzurumlu.

NOT

İNSAN ARADIĞIDIR VE BULDUĞUNDA ONA DÖNÜŞÜR

Defalarca “kendini çekme, kentini çek” diye fotoğraf kampanyaları başlattım ama hiçbiri tutmadı. Şu cep telefonlarının selfie (özcekim) özelliğini o kadar “narsistçe” kullandık ki vizörü kentimize çeviremedik. Oysa kentlerimize dair en güzel fotoğrafları yabancıların objektifinden görebiliyoruz.

KENTLİ BİLİNCİ LÜGATI

Kentsoylu: Şehir kültürünü benimsemiş, kentin sosyal ve kültürel imkânlarıyla yaşayan kimse

Taşralı: Büyük şehir dışında, yani kırsalda, köy veya kasabada yaşayan; dışarlıklı anlamına gelen kelime

Uygarlık talebi: Bir toplumun veya kişinin geleceğe dair bir vizyon ortaya koyması, uygarlaşması

Kentine sahip çıkmak: Kişinin yaşadığı şehri koruması, tarihine, doğasına, kültürüne değer vermesi

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu’nun (TESK) Ticaret Sicil Gazetesi verilerinden yapılan derlemelere göre bu yılın Temmuz ayında açılan esnaf işyeri sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 15.1 azalarak 23 bin 396’ya geriledi. Ocak-Temmuz döneminde aylık bazda sadece Haziran ayında geçen yılın aynı ayına göre işyeri sayısı (yüzde 10) artış göstermişti. Ocak-Temmuz döneminde ise açılan esnaf işyeri sayısı geçen yıla göre yüzde 8.05 azalarak 184 bin 698’den 169 bin 835’e geriledi.

Çift haneli artışlar dikkat çekti

Bu yıl açılan işyerlerindeki azalma eğiliminin tam tersi, kapanan işyerlerinin sayısında da birçok ay çift haneli artış dikkat çekti. Ocak’ta yüzde 1.47 artan kapanan işyeri sayısı, Şubat’ta yüzde 26.8, Mart’ta yüzde 11.54, Nisan’da yüzde 24.3 arttı.

Sadece Mayıs’ta yüzde 20.6 gerileyen kapanan işyeri sayısı Haziran’da yüzde 11.7, Temmuz’da ise yüzde 4.4 arttı. Böylece yılbaşından bu yana toplam 71 bin 169 esnaf kapanırken, geçen yılın aynı dönemine göre artış ise yüzde 8 olarak gerçekleşti. Bu verilere göre 2026 yılı Ocak ayı başından bu yana günlük ortalama 707 esnaf işyeri açılırken, kapanan işyeri sayısı ise 300 oldu.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Spot altın yüzde 0,5 yükselerek 4.540,18 dolar/ons seviyesine çıktı. Altın, önceki seansta haziran başından bu yana en yüksek seviyesini görmüştü. Bu hafta şu ana kadar yüzde 3,6 değer kazanan altının yükseliş serisini üçüncü haftaya taşıması bekleniyor.

ABD altın vadeli kontratları da yüzde 0,6 artışla 4.596,60 dolara yükseldi.

Zayıflayan dolar altını destekliyor

Bloomberg HT'de yer alan habere göre GoldSilver Central Genel Müdürü Brian Lan, doların değer kaybetmesinin altının yanı sıra diğer değerli metallere de destek verdiğini söyledi.

Doların haftayı kayıpla tamamlamaya hazırlanması, dolar üzerinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha cazip hale getiriyor.

ABD Hazinesi tahvil geri alımlarını artırıyor

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, hükümetin Hazine tahvili geri alımlarını daha da artırabileceğini açıkladı.

Hazine Bakanlığı çarşamba günü yaptığı duyuruda, gelecek çeyrekte uzun vadeli tahviller için gerçekleştirilecek geri alım operasyonlarının büyüklüğünü en az 4 milyar dolara çıkaracağını bildirmişti.

İki Fed yetkilisi ise Hazine Bakanlığı’nın borç yönetimindeki değişikliklerin para politikası üzerindeki olası etkileri konusunda temkinli açıklamalarda bulundu.

Gözler Fed'in faiz kararlarında

Brian Lan, altındaki yükseliş trendinin devam edip etmeyeceğinin büyük ölçüde Fed’in gelecek dönemde alacağı faiz kararlarına ve bu kararların piyasalardaki faiz beklentilerini nasıl şekillendireceğine bağlı olduğunu belirtti.

Perşembe günü açıklanan veriler, ABD’de işsizlik maaşı başvurularının geçen hafta hafif gerilediğini ortaya koydu. Veriler, temmuz ayında istihdamda yaşanan sürpriz düşüşe rağmen iş gücü piyasasının genel olarak istikrarlı seyrini koruduğuna işaret etti.

Bu gelişmelerin ardından Fed’in enflasyonla mücadeleye odaklanmayı sürdürmesi bekleniyor.

Piyasanın faiz beklentisi değişti

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed’in gelecek ay faiz oranlarını sabit tutma ihtimalini yüzde 64, faiz artırma ihtimalini ise yüzde 36 olarak fiyatlıyor.

İran yaptırımları da gündemde

Jeopolitik gelişmeler de piyasaların radarında kalmaya devam ediyor. ABD Hazine Bakanı Bessent, Washington yönetiminin İran’a yönelik “tarihin en sert yaptırımlarını” uygulayacağını söyledi.

Diğer değerli metaller de yükseliyor

Altındaki yükselişe diğer değerli metaller de eşlik etti. Spot gümüş yüzde 1,3 artışla 68,92 dolar/ons seviyesine çıkarken, platin yüzde 2,4 yükselişle 1.872,64 dolar/ons oldu.

Paladyum da yüzde 1,3 değer kazanarak 1.351,28 dolar/ons seviyesine ulaştı. Üç metalin de haftayı yükselişle tamamlamaya hazırlandığı görülüyor.

Ekonomim

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre yılın ikinci çeyreğinde yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı hisse senetlerine yatırımı 4.77 milyar dolar ile tarihi en yüksek seviyesine görürken hanehalklarının yurtdışı hisse portföyü de 3.98 milyar dolar ile rekor kırdı. Bu tercihte hem yurtdışında yükselen teknoloji hisselerinin cazibesi hem de yurtiçinde elde edilemeyen döviz geliri isteği etkili oldu.

TCMB sıkı para politikası kapsamında TL yatırımı daha cazip hale getirmek için makroihtiyati önlemleri uyguluyor. İran’a yönelik savaş da dezenflasyon programını kesintiye uğratırken bir süre daha yüksek faiz ve enflasyonun süreceğine yönelik beklentileri arttırdı.

Bu yılın ikinci çeyreğinde TCMB’nin haftalık repo ihalelerine ara vererek üst banttan piyasayı fonlaması hem kredi hem de mevduat faizlerini yüksek tutmaya devam etti. Bankacılık sektörü yüzde 40’ın altına düşmedi TL mevduat faizlerinde yılın ikinci çeyreğinde. Bunun yanı sıra dolar/TL’de yükseliş de TCMB’nin döviz satışlarıyla dengelendi. Ve yurtiçi yerleşikler döviz kazancının yolunu dışarda aradı.

Para piyasası araçlarında sert düşüş

Bu bir süredir böyle aslında. Haziran 2023’ten bu yana dolar/TL’de yükseliş sınırlı kalıyor ve döviz getirisi elde etmek oldukça güç. Yılın ikinci çeyreğinde yurtiçi yerleşikler çok daha iştahlı şekilde yurtdışı portföy yatırımlarına ilgi gösterdi. TCMB verilerine göre yurtdışı portföy yatırımları toplamı bu yıl ikinci çeyrekte 9.1 milyar doları aştı. Yılın ilk çeyreğine göre 1 milyar doları aşan gerileme yaşansa da bu para piyasası araçlarına ilk çeyrekte trendinin çok üzerinde bir yatırım gerçekleştirilmesinden kaynaklandı. İlk çeyrekte yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı para piyasası araçları yatırımı 1.6 milyar dolar seviyesindeyken ikinci çeyrekte 127 milyon dolar ile önceki dönemki trendine yakın seyre geri döndü. Para piyasası araçları dışında bono ve tahvil yatırımları da yurtiçi yerleşiklerin ilk çeyreğe göre azaldı. TCMB verilerine göre ikinci çeyrekte yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı bono ve tahvil yatırımları 4.2 milyar dolar oldu ilk çeyrekte bu rakam 4.66 milyar dolar seviyesindeydi. Savaşın tahvil faizlerine etkisi yurtiçi yerleşiklerin tercihlerinde de etkili olmuş görünüyor.

5 yılda hisse yatırımı 4’e katladı

Tüm bu siyasi, jeopolitik gelişmelerden etkilenmeyen tek yurtdışı portföy yatırımı hisse senedi oldu. Yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı hisse senedi yatırım 4.77 milyar dolar ile tarihi en yüksek seviyesine çıktı. Bu yılın ilk çeyreğinde rakam 3.97 milyar dolar seviyesinde bulunuyordu. Yurtdışı hisse yatırımları geçen yılın aynı çeyreğine göre 67,22 arttı. Yurtdışı hisse yatırımlarında en büyük payı hanehalklarının yatırımları oluşturuyor. Yurtdışı hisse senedi portföyünü yüzde 83,4'üne hanehalkları sahip.

Hanehalklarının yurtdışı hisse senedi portföyleri yılın ikinci çeyreğinde 3.98 milyar dolara yükseldi. Bu rekor bir seviyeye işaret ediyor. 5 yıl öncesindeki yurtdışı hisse portföyünün 4 katına işaret eden bu rakam bu yılın ilk çeyreğine göre ise 800 milyon dolara yakın artışı gösteriyor. Geçen yılın aynı çeyreğine göre hanehalklarının yurtdışı portföy yatırımlarındaki artış yüzde 68,33 oldu. Hanehalklarının döviz getirisi amacının yanı sıra yurtiçinde Borsa İstanbul'da ikinci çeyrekteki yaşanan kayıpları ve yurtiçi hisse yatırım tercihindeki azalmayı yurtdışına yönelttiği anlaşılıyor. Yurtiçi hanehalklarının bono ve tahvil yatırımları ise bu yılın ilk çeyreğine göre 500 milyon dolar kadar geriledi. Toplamda 2.18 milyar dolarda kaldı.

İlk sırada ABD hisseleri var

Yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı hisse senedi portföyünde ilk sırayı yüzde 86 pay ile Amerika oluşturuyor. Amerikan borsalarına ve hisse senetlerine yatırım ise yapay zekanın sürüklediği teknoloji endekslerinde yaşanan getiriden pay kapma arayışı olabilir. TCMB verilerine göre yurtiçi yerleşiklerin Amerika borsalarında hisse portföyü 4.1 milyar doları aşmış durumda. Avrupa'da ise 619 milyon dolarlık bir hisse portföyü bulunuyor yurtiçi yerleşiklerin. Diğer kıtalarda ise yok denecek kadar az bir portföy tutuluyor.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Söz konusu destekten tüm işverenler değil, yalnızca aşağıda belirtilen şartları sağlayan işverenler yararlanabilmektedir.

DESTEKTEN YARARLANMAYA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR.

1- Aylık Prim ve Hizmet Belgelerinin veya Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamelerinin Yasal Süresinde Verilmesi.

2- Aylık Prim ve Hizmet Belgelerinden veya Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamelerinden Kaynaklanan Sigorta Primlerinin Yasal Süresinde Ödenmesi.

3- 2026 Yılı Ocak ila Aralık Ayları/Dönemi için Sigorta Primine Esas Kazancın Eksik Bildirilmiş veya Hiç Bildirilmemiş Olması.

2026 yılı Ocak ila Aralık ayları/dönemi için sigorta primine esas kazancın eksik bildirildiğinin veya hiç bildirilmediğinin denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde, 2026 yılı Ocak ila Aralık ayları/dönemi için destekten yararlanılmayacağı gibi, yararlanılmış olması halinde yararlandırılan tutarlar gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte geri alınacaktır.

Bununla birlikte, denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden 2026/Ocak ila Aralık döneminde ilgili ayda toplam 2026 Ocak ila Aralık aylarına ait aylık brüt asgari ücretin onda birini (3.303 TL) geçmeyecek tutarda (Kural sadece prime esas kazanç eksikliğini kapsamakta olup aynı anda gün ve kazanç eksikliğini kapsamamaktadır.) eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti durumunda, Kurumca işverene yapılacak ihtar üzerine on beş günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerlerinde 2026/Ocak ila Aralık aylarında/döneminde asgari ücret desteğinden yararlanılacaktır. Tespit edilen eksikliğin on beş günlük sürenin dışında giderilmesi veya hiç giderilmemesi halinde söz konusu işyerinde 2026/Ocak ila Aralık ayları/dönemi için destekten yararlanılamayacak ve varsa yararlandırılan tutarlar gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte işverenden geri alınacaktır.

4- İşyerinin Yasal Ödeme Süresi Geçmiş Sigorta Primi, İşsizlik Sigortası

5- 2026 Yılı Ocak ila Aralık Ayları/Dönemi için Çalıştırdığı Kişileri Sigortalı Olarak Bildirmediği veya Bildirdiği Sigortalıları Fiilen Çalıştırmadığı Yönünde Herhangi Bir Tespitin Bulunmaması.

Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan soruşturma ve incelemelerde veya mahkeme kararları neticesinde ya da kamu kurum ve kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerden 2026 yılı Ocak ila Aralık aylarında/döneminde çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği ya da prime esas kazancını eksik bildirdiği veya bildirdiği sigortalıları fiilen çalıştırmadığı tespit edilen işverenlerin destekten yararlanması mümkün olmadığından, bu işverenlerin ilgili tespitin yapıldığı iş yerinden 2026 yılı Ocak (daha sonra tescil edilmiş ise tescil ayı) ila 2026 Aralık ayları/dönemi için destekten yararlanamayacağı gibi 2026 yılı Ocak ila Aralık aylarında/döneminde yararlanılmış destek tutarı olması halinde yararlanılan destek tutarları gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte geri alınacaktır.

Diğer taraftan prime esas kazancı aylık brüt asgari ücretin onda birini (3.303 TL) geçmeyecek tutarda hiç bildirilmemiş olanların sigortalılık bildirimlerinin de süresinde yapılmadığının tespiti durumunda Kanun'un geçici 112'nci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, yararlandırılan asgari ücret destek tutarları gecikme zammı ve gecikme cezasıyla birlikte geri alınacaktır.

6- 2026 Ocak ila Aralık Aylarında/Döneminde Bildirilen Sigortalı Sayısının 2025 yılı Ocak ila Aralık Aylarında/Döneminde En Az Bildirim Yapılan Aydaki/Dönemdeki Sigortalı Sayısından Az Olmaması.

Muvazaalı İşlemlerin Önlenmesi.

Asgari ücret desteğinden yararlanmak amacıyla, mevcut bir işyerinin kapatılarak değişik bir ad veya ünvan ya da iş birimi olarak faaliyete geçirildiğinin anlaşılması halinde, bu nitelikteki işyeri işverenleri asgari ücret desteğinden yararlandırılmayacak, yararlanılmış olması halinde yararlandırılan tutarlar gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilecektir.

Genelgeye https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Kurum/22620739 linkteki “KURUM GENELGELERİ” kısmından ulaşabilirsiniz.

Destekten yararlanan/yararlanacak olan işveren veya yetkililerinin söz konusu teşvik tutarını kaybetmemeleri için Genelgedeki hususlara mutlaka uymalarını önemle hatırlatırız.

Bilgilerinize sunarız.

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

Emekli olmadan önce hizmetlerim SGK'ya 60 gün fiili hizmet süresi zammına tabi olarak bildiriliyorken, şimdi öyle değil. Şimdi neden bu haktan faydalanamıyorum?

5510 sayılı Kanun'un 40. maddesine göre, hizmet akdine tabi olarak çalışanlar ile bazı kamu görevlilerinden, yine aynı maddede sayılan iş yerlerinde, sayılan işlerde çalışanlar hakkında fiili hizmet süresi zammı uygulanmaktadır.

Fiili hizmet süresi zammı, uzun vadeli sigorta kolları uygulamasında prim ödeme gün sayısına eklenir. Bu sürelerin bir kısmı da 3 yılı geçmemek üzere emeklilik yaş hadlerinden indirilir.

Dolayısıyla, fiili hizmet süresi zammının uzun vadeli sigorta kollarından sağlanacak yardımlarda dikkate alınacağı açıktır. Bu nedenle, yaşlılık aylığı almakta iken aylığı kesilmeksizin hizmet akdine tabi olarak çalışmaya devam edenler için, zaten uzun vadeli sigorta kollarından kendilerine aylık bağlanmış olduğundan, fiili hizmet süresi zammı uygulaması söz konusu değildir.

Zira SGK'nın 2013/11 sayılı genelgesinde, "Kısa vadeli sigorta kollarına tabi çalışanlarla yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra aylıklarını kestirmeksizin sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmayacaktır." denilerek konu açıklığa kavuşturulmuştur.

İşçimiz 5 gün izin aldı, izin bitiminde göreve başlamadı. İşten çıkartabilir miyiz?

İş Kanunu'na göre, işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi durumunda işveren işçiyi tazminat ödemeden işten çıkartır.

İşverenin durumu tespit ederek belgelendirmesi gerekir.

Akşam | Ali ŞERBETÇİ

DASK poliçesinin devri sona erdi

Genel Şartların C.4 maddesinde yapılan değişiklikle, taşınmazın satılması durumunda mevcut DASK poliçesinin yeni ev sahibine devredilmesi uygulaması kaldırıldı.

Bundan böyle taşınmazın tapuda el değiştirmesiyle birlikte mevcut DASK sözleşmesi de sona erecek.

Kullanılmayan primler geri ödenecek

Yeni düzenlemeye göre, sigortalı konutun satılması halinde DASK poliçesi tapudaki tescil tarihi itibarıyla sonlandırılacak.

Sona eren poliçeye ilişkin kullanılmayan günlerin primleri ise sigorta sahibine iade edilecek.

Taşınmazın yeni sahibi için ise yeni bir DASK sözleşmesi bulunup bulunmadığı kontrol edilecek. Bu kontrol, tapu müdürlükleri veya işlemi gerçekleştirmeye yetkili idareler tarafından yapılacak.

Miras yoluyla devirde farklı uygulama

Taşınmazın satış dışındaki nedenlerle el değiştirmesi durumunda ise mevcut DASK sözleşmesi yeni hak sahibiyle devam edecek.

Miras gibi durumlarda konutun yeni sahibi, menfaat değişikliğini sözleşmenin varlığını öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde sigorta şirketine bildirmek zorunda olacak.

Sigorta şirketine 24 saat süre

Bildirim yapıldıktan sonra sigorta şirketi veya acente de yeni poliçeyi düzenlemekle yükümlü olacak.

Şirket veya acente, bildirimin kendisine ulaşmasından itibaren 24 saat içinde, menfaat değişikliğini gösteren zeyli içeren poliçeyi yeni hak sahibine teslim edecek.

Düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?

Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları’nda yapılan değişiklik, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten 15 gün sonra yürürlüğe girecek.

Yeni uygulamayla özellikle konut alım satımı yapanların, tapu işlemleri sırasında DASK poliçesine ilişkin yeni kuralları dikkate alması gerekecek.

Ekonomim.com

İş kazasının önceki kazayla aynı neden, risk veya güvensiz çalışma yöntemleriyle bağlantılı olması halinde, işverence ilave eğitim verilmemesi İSG yükümlülüklerinin eksik yerine getirildiği şeklinde değerlendirilebilir. Bu durum, yargı ve denetim süreçlerinde işverenin kusur oranını artırıcı bir unsur sayılabilir ve sorumluluğunu artırır.

İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, yalnızca işe girişte veya belirli periyotlarda verilen genel eğitimler değildir. İş yerinde meydana gelen iş kazaları veya meslek hastalıkları sonrasında, işe dönen çalışanların yeniden işe başlamadan önce özel olarak bilgilendirilmesi ve güvenli çalışma yöntemleri konusunda tekrar eğitilmesi gerekmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “Çalışanların eğitimi” başlıklı 17’nci maddesinde, iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe başlamadan önce ilave eğitim verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Benzer şekilde, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 19’uncu maddesinde iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe dönüşünde ve çalışmaya başlamadan önce ilave eğitim verilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13’üncü maddesi uyarınca iş kazası;

- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,

- Sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

- Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği zamanlarda,

- Süt izni sırasında,

- Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,

Meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay olarak tanımlanmaktadır.

5510 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinde ise “Meslek Hastalığı” hüküm altındadır. Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

İlave eğitim verilmesinin temel amacı iş kazası veya meslek hastalığı sonrasında çalışanın aynı risklerle tekrar karşılaşmasının önlenmesi, kazaya neden olan koşulların çalışana açıklanması ve güvenli çalışma yöntemlerinin yeniden hatırlatılmasıdır.

Bu nedenle ilave eğitim, genel İSG eğitiminden farklı olarak somut olaya özgü hazırlanmalıdır. Eğitimde, yaşanan iş kazasının veya meslek hastalığının nedenleri değerlendirilmeli; çalışanın hangi risklerle karşılaştığı, bu risklere karşı hangi önlemlerin alınması gerektiği ve aynı olayın tekrar yaşanmaması için hangi güvenli çalışma yöntemlerinin uygulanacağı açıklanmalıdır.

İş kazası veya meslek hastalığı sonrası işe dönen çalışana verilecek ilave eğitim hususunda, işverenler açısından dikkat edilmesi gereken önemli konu, bu eğitimin çalışanın işe başlamasından önce verilmesidir.

Çalışan iş kazası veya meslek hastalığı sonrasında işe dönmüş ancak ilave eğitim verilmeden çalışmaya başlatılmışsa, sonraki dönemde meydana gelebilecek olası bir iş kazasında işverenin kusur değerlendirmesini de etkileyebilecektir.

Özellikle kazanın, önceki iş kazasının sebepleri, aynı riskler veya güvenli çalışma yöntemlerine aykırı uygulamalarla bağlantılı olması halinde, işverenin çalışana gerekli ilave eğitimi vermemiş olması, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin eksik yerine getirildiği şeklinde değerlendirilebilir. Bu durum, olası yargı veya denetim süreçlerinde işverenin kusur oranını artırıcı bir unsur olarak dikkate alınabilecektir.

Son olarak, verilen eğitimin kayıt altına alınması ve işçinin özlük dosyasında eğitime ilişkin bilgi ve belgelerim muhafaza edilmesi de önemlidir. Eğitimin tarihi, süresi, içeriği, eğitimi veren kişi ve çalışanın katılımı yazılı olarak belgelenmelidir. Konuya ilişkin bilgi ve belgeler ile işverenin yükümlülüğünü yerine getirdiği ve sonraki denetim ve uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlanacaktır.

Ekonomim.com | Resul KURT

Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’te yalnızca “sürdürülebilir olma durumu” tanımıyla yer alan “sürdürüle­bilirlik” kavramının kapsamı yeterli de­ğildi. Çevresel, sosyal, ekonomik ve yö­netişimsel boyutları kapsayan ortak bir sürdürülebilirlik tanımına ihtiyaç vardı. Kamu, özel sektör, akademi ve toplumun aynı kavramdan söz etmesi gerekiyordu.

Bu ihtiyaçtan hareketle, İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD Türkiye), Sabancı Üniversitesi ile bir­likte kapsamlı bir bilimsel çalışma yü­rüttü. Kavramın tarihsel gelişimi, ulusal ve uluslararası kullanımı ile günümüzde kazandığı anlam bilimsel araştırmayla incelendi. Bu değerli işbirliğiyle hazır­lanan yeni tanım Türk Dil Kurumu ta­rafından değerlendirildi. Ve ardından “sürdürülebilir” ve “sürdürülebilirlik” kelimelerinin yeni tanımları Güncel Türkçe Sözlük’te yerini aldı.

Sürdürülebilirlik kavramının güncel sözlük tanımı şöyle: “Gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama imkânları­na zarar vermeden bugünün ihtiyaçları­nı karşılamayı içeren yaklaşım.” Sözlüğe ekonomi alanına yönelik bir tanım daha eklendi. Ekonomi terimi olarak sürdürü­lebilirlik ise “herhangi bir sistemin işle­yişi ve gelişimi çerçevesinde bugünün ih­tiyaçlarını karşılarken gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama imkânları­nı tehlikeye atmadan değer ve dayanıklı­lık yaratma gerekliliğini içeren toplum­sal, ekonomik, çevresel ve yönetişimsel sorumluluk ilkesi” olarak tanımlanıyor. “Sürdürülebilir” sıfatı ise “Aynı düzeyde veya biçimde devam ettirilebilen.” olarak tanımlanırken, ikinci bir anlam daha ek­lendi: “Gelecek nesillerin kendi ihtiyaçla­rını karşılama imkânlarına zarar verme­den bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilen (sistem, yöntem, yaklaşım…)”

Sürdürülebilirliğin, günümüzü yan­sıtan bir tanıma kavuştuğunu söyleyen SKD Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Ediz Günsel, Türkiye'nin COP31 Dönem Başkanlığı'nı üstlendiği böylesine önem­li bir yılda bu gelişmenin çok değerli ol­duğunu belirtiyor. Sabancı Üniversite­si Öğretim Üyesi ve Kurumsal Yönetim Forumu Direktörü Ozan Duygulu ise “Her araştırmada ve her derste sürekli temas halinde olduğumuz bu kavramın kapsamını derinlemesine incelemek ve toplum yararına net bir tanıma dönüş­türmek bizim için çok anlamlı.” diyor.

Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Os­man Mert, ortak iletişim aracımız Türk­çemizde toplumsal bilgi birikimimizin paylaşma aracı olan kavramları doğru tanımlayarak iletişimin sağlıklı işleme­si için, sivil toplum kuruluşları ile iş bir­liğinin önemine değiniyor. TDK ve SKD Türkiye ortak çabasıyla gerçekleştirilen çalışmanın, terim birliğinin sağlanması ve doğru bilginin topluma aktarılmasın­da önemli bir örnek olduğunu söylüyor.

Sürdürülebilirlik tanımı için çok paydaşlı bilimsel çalışma

SKD Türkiye üyesi 185 şirketle, kav­rama yaklaşımlarına yönelik anket ya­pıldı. Şirketler sürdürülebilirliği; çev­re korumanın yanı sıra insan, ekonomi ve etik yönetim ilkeleriyle bütünleşik bir stratejik kavram olarak tanımladı. 2012-2025 dönemi ulusal ve uluslara­rası medya içerikleri, akademik yayın­lar, kamu politikaları, mevzuat metin­leri, sözlük karşılaştırmaları ve kurum­sal raporlar incelendi. Sonunda, Güncel Türkçe Sözlük’te hepimiz için aynı an­lama gelen ortak bir “sürdürülebilirlik” tanımımız oldu.

Dünya | Aslı DEDE

* Kıdem süresi 6 aydan az olan işçi için 2 hafta,

* Kıdem süresi 6 ay ile 1,5 yıl arasında olan işçi için 4 hafta,

* Kıdem süresi 1,5 yıl ile 3 yıl arasında olan işçi için 6 hafta,

* Kıdem süresi 3 yıldan fazla olan işçi için 8 hafta.

İşçinin kıdem süresine göre değişen ihbar sürelerine uyulmadan, iş sözleşmesinin feshedilmesi ihbar tazminatını gündeme getirmektedir.

İş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerektiği gibi bazı fesih nedenlerinde ihbar süresi aranmamaktadır. Bazı hallerde iş sözleşmesi bildirimsiz olarak sona erebilir veya taraflardan ihbar süresine uyması gerekmez.

İhbar süresinin uygulanmadığı nedenlerden biri, deneme süresi içinde iş sözleşmesinin işçi veya işveren tarafından feshedilmesidir. İş sözleşmesinde deneme süresi kararlaştırılmışsa, bu süre içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız olarak sona erdirebilir.

Diğer yandan, objektif şartlara uygun olarak kurulan veya uzatılan belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi halinde ihbar süresi gündeme gelmeyecektir.

İşçinin emeklilik, yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlama veya malulen emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde de ihbar süresi aranmamaktadır. Bu hallerde işçi, kanundan doğan bir hakkını kullanarak iş sözleşmesini sona erdirmektedir.

Ayrıca, işçinin askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması halinde de ihbar süresi uygulanmaz.

Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde de ihbar süresine uyulması gerekmemektedir.

İşçinin ölümü halinde ise iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer. Bu durumda taraflardan birinin bildirimde bulunması veya ihbar süresi beklemesi mümkün değildir. Ölüm halinde ihbar tazminatı gündeme gelmeyecektir.

Bir diğer önemli fesih nedenleri, haklı nedenle derhal fesih halleridir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24 ve 25'inci maddelerinde, işçi ve işveren bakımından haklı nedenle derhal fesih halleri düzenlenmiştir. Bu hallerde taraflar, iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Bu nedenle haklı nedenle fesihte ihbar süresi uygulanmaz.

Özellikle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II ve 25/II maddesi kapsamında yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık halleri, işçi ve işveren açısından bildirimsiz fesih hakkı doğuran en önemli nedenler arasındadır.

Özetle, ihbar süresinin uygulanmadığı başlıca haller aşağıdaki gibidir:

* Deneme süresi içinde fesih

* Belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi

* Emeklilik nedeniyle fesih

* Yaş dışındaki emeklilik şartlarının tamamlanması

* Malulen emeklilik

* Askerlik nedeniyle fesih

* Evlilik nedeniyle fesih

* İşçinin ölümü

* İşçi veya işveren tarafından haklı nedenle derhal fesih

İhbar süresinin gündeme gelmediği hallerde, ihbar tazminatının da söz konusu olmayacağı unutulmamalıdır.

Sonuç olarak, deneme süresi içinde fesih, belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi, emeklilik, askerlik, evlilik, ölüm ve haklı nedenle derhal fesih gibi hallerde ihbar süresi ve buna bağlı ihbar tazminatı söz konusu olmamaktadır. Bununla birlikte, ihbar süresi uygulanmayan her durumda fesih nedeninin doğru belirlenmesi, feshe ilişkin bilgi ve belgelerin işçinin özlük dosyasında saklanması uygun olacaktır.

Star | Resul KURT

21 Ağustos 2026 CUMA

Resmî Gazete

Sayı : 33347

TEBLİĞ

Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı)’ndan:

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK TASDİK RAPORLARINA EKLENEN
KARŞIT İNCELEME TUTANAKLARININ ELEKTRONİK ORTAMDA
GÖNDERİLMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SIRA NO: 1)’DE
DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ
(SIRA NO: 2)

MADDE 1- 24/12/2025 tarihli ve 33117 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Yeminli Mali Müşavirlik Tasdik Raporlarına Eklenen Karşıt İnceleme Tutanaklarının Elektronik Ortamda Gönderilmesi Hakkında Tebliğ (Sıra No: 1)’in 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “1/7/2026” ibaresi “1/1/2027” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 2- Bu Tebliğ 1/7/2026 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3- Bu Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.

Böylece 51 milyon lira seviyesindeki KKM bakiyesi 4 milyon liraya kadar geriledi.

Bir önceki hafta da KKM'den 106 milyon liralık çıkış yaşanmış ve toplam bakiye 157 milyon liradan 51 milyon liraya düşmüştü.

KKM'de iki haftada 157 milyon TL'den 4 milyon TL'ye

BDDK verileri, KKM'deki hızlı çözülmeyi ortaya koydu. İki hafta önce 157 milyon lira seviyesinde bulunan bakiye, önce 51 milyon liraya, ardından 4 milyon liraya indi.

Böylece yalnızca iki haftada KKM bakiyesinde 153 milyon liralık azalma gerçekleşti. Başka bir ifadeyle bakiye yaklaşık yüzde 97,5 eridi.

Bankaların kredi hacmi 27,7 trilyon TL'ye yaklaştı

KKM hızla küçülürken bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi büyümeye devam etti.

14 Ağustos itibarıyla sektörün toplam kredi hacmi bir haftada 201 milyar 298 milyon lira artarak 27 trilyon 683 milyar 273 milyon liraya yükseldi.

Bankacılık sektöründeki toplam mevduat da bankalar arası dahil olmak üzere 528 milyar 905 milyon liralık artışla 31 trilyon 810 milyar 6 milyon liraya ulaştı.

Tüketici kredileri 3,45 trilyon TL'ye çıktı

Tüketici kredilerinde de yukarı yönlü hareket görüldü. Tüketici kredilerinin toplam tutarı bir haftada 23 milyar 266 milyon lira artarak 3 trilyon 446 milyar 536 milyon liraya yükseldi.

Bu tutarın; 821 milyar 956 milyon lirasını konut kredileri, 41 milyar 352 milyon lirasını taşıt kredileri, 2 trilyon 583 milyar 229 milyon lirasını ihtiyaç kredileri oluşturdu.

Kredi kartı borçları 3,43 trilyon TL

Bankaların bireysel kredi kartı alacaklarında da artış kaydedildi. Bireysel kredi kartı alacakları yüzde 2 yükselerek 3 trilyon 430 milyar 409 milyon liraya çıktı.

Bunun 1 trilyon 271 milyar 119 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 159 milyar 290 milyon lirasını ise taksitsiz kredi kartı borçları oluşturdu.

Takipteki alacaklar 833 milyar TL'yi geçti

Bankacılık verilerinde dikkat çeken bir başka gelişme ise takipteki alacaklarda yaşandı.

Takipteki alacaklar 14 Ağustos itibarıyla bir önceki haftaya göre 5 milyar 433 milyon lira artarak 833 milyar 304 milyon liraya ulaştı.

Bu alacakların 621 milyar 551 milyon liralık bölümü için özel karşılık ayrıldı.

KKM fiilen bitme noktasına geldi

Son verilerle birlikte KKM'nin toplam büyüklüğü 4 milyon TL'ye kadar gerilemiş oldu.

Bir dönem Türkiye ekonomisinin en önemli finansal araçlarından biri haline gelen Kur Korumalı Mevduat'taki bakiye, son haftalardaki hızlı düşüşün ardından fiilen sona yaklaşırken; kredi, kredi kartı ve takipteki alacaklardaki yüksek tutarlar bankacılık verilerinin diğer dikkat çeken başlıkları oldu.

Giray Topçular-Dünya

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı koordinasyonunda sürdürülen çalışmalarda sona yaklaşılırken, programın Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından kamuoyuyla paylaşılması öngörülüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da ekonomi yönetiminin önünde yoğun bir çalışma dönemi bulunduğuna dikkat çekerek, bir yandan Orta Vadeli Program’ın hazırlandığını, diğer yandan TBMM’ye sunulacak reformlara yönelik çalışmaların sürdüğünü belirtmişti.

Ekonominin üç yıllık rotası belirlenecek

OVP kapsamında 2027-2029 dönemine ilişkin enflasyon, büyüme, işsizlik, cari açık, ihracat ve ithalat gibi temel makroekonomik göstergeler belirlenecek.

Programda ayrıca kamu maliyesi ve bütçe dengesine ilişkin hedefler, kamu idarelerinin ödenek tavanları ile öncelikli reform alanlarında uygulanacak politika ve tedbirlerin çerçevesi ortaya konulacak.

Küresel, bölgesel ve yurt içindeki ekonomik gelişmeler dikkate alınarak hazırlanan OVP ile hem kamu hem de özel sektör açısından öngörülebilirliğin artırılması hedefleniyor. Program, uygulama sonuçları ve ekonomik koşullardaki değişimlere göre her yıl güncelleniyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da daha önce yaptığı açıklamada, güncellenmiş OVP’nin eylül ayının ilk haftasında kamuoyuyla paylaşılacağını belirterek, fiyat istikrarının temel öncelik olmaya devam edeceğini, bunun yanında büyüme, istihdam ve yatırımların desteklenmesinin hedeflendiğini ifade etmişti.

OVP'nin ardından bütçe mesaisi

Ekonomi yönetiminin gündemindeki bir diğer önemli başlık ise 2027 yılı merkezi yönetim bütçesi.

OVP'de ortaya konulacak makroekonomik hedefler doğrultusunda 2027 yılı bütçe teklifine son şekli verilecek. Bütçede gelecek yıla ilişkin gelir tahminleri, gider ödenekleri ve bütçe dengesine ilişkin temel esaslar yer alacak.

Kamu kurum ve kuruluşlarının çalışmalarını tamamlamasının ardından 2027 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi'nin 17 Ekim'e kadar TBMM'ye sunulması planlanıyor. Teklif, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Genel Kurul'daki görüşmelerin ardından yasalaşacak.

Ekonomim

Vergi ödemelerini belirtilen süre içerisinde gerçekleştirmeyen mükelleflerin borçlarına, yasal düzenlemeler doğrultusunda gecikme faizi ve ilgili cezai yaptırımlar uygulanabilecek. GİB, mükelleflerin mağduriyet yaşamamaları için işlemlerini son günü beklemeden tamamlamaları konusunda uyarıda bulundu.

Gün sonuna kadar beyan edilmesi ve ödenmesi gereken vergi türleri şu şekilde:

İlan ve Reklam Vergisi Beyan ve ödeme işlemleri

Şans Oyunları Vergisi Beyan ve ödeme işlemleri

Veraset ve İntikal Vergisi Şans oyunlarına ilişkin beyan ve ödeme

Eğlence Vergisi Müşterek bahislere ilişkin beyan ve ödeme ile diğer eğlence vergisi ödemeleri

Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi Beyan ve ödeme işlemleri

Yangın Sigortası Vergisi Beyan ve ödeme işlemleri

Vergi ödemeleri nasıl olacak?

Mükellefler vergi ödemelerini bağlı bulundukları vergi dairelerinin veznelerinden gerçekleştirebilecek.

Ödemelerini internet üzerinden yapmak isteyen mükellefler ise anlaşmalı bankaların internet ve mobil bankacılık kanallarını kullanabilecek. Ayrıca Gelir İdaresi Başkanlığı'nın dijital portalı üzerinden de nakit veya kredi kartıyla ödeme yapılabilecek.

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.