Buna göre, 24 Nisan itibarıyla Merkez Bankası brüt döviz rezervleri 870 milyon dolar azalışla 60 milyar 951 milyon dolara geriledi. Brüt döviz rezervleri, 17 Nisan'da 61 milyar 821 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri de 2 milyar 546 milyon dolar azalışla 112 milyar 647 milyon dolardan 110 milyar 101 milyon dolara indi.

Böylece Merkez Bankası'nın toplam rezervleri 24 Nisan haftasında bir önceki haftaya göre 3 milyar 415 milyon dolar azalışla 174 milyar 467 milyon dolardan 171 milyar 52 milyon dolara geriledi.

Dünya

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil geçen hafta 1 trilyon 21 milyar 420 milyon lira artarak 28 trilyon 291 milyar 55 milyon liradan 29 trilyon 312 milyar 475 milyon liraya yükseldi.

Tüketici kredileri 3 trilyon 153 milyar liraya geriledi

Tüketici kredilerinin tutarı bu dönemde 18 milyar 934 milyon lira azalarak 3 trilyon 153 milyar 78 milyon liraya geriledi. Söz konusu tutarın 758 milyar 9 milyon lirası konut, 45 milyar 5 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 350 milyar 64 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 31 milyar 713 milyon lira artarak 3 trilyon 918 milyar 236 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise yüzde 1,5 azalışla 2 trilyon 985 milyar 930 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 155 milyar 837 milyon lirasını taksitli, 1 trilyon 830 milyar 92 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar arttı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 17 Nisan itibarıyla önceki haftaya göre 4 milyar 532 milyon lira artışla 693 milyar 164 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 525 milyar 232 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları, 5 milyar 837 milyon lira artarak 5 trilyon 550 milyar 119 milyon liraya yükseldi.

KKM bakiyesi ise geçen hafta 29 milyon lira azalarak 1 milyar 473 milyon liraya düştü. Böylece KKM büyüklüğü, toplam mevduatın yüzde 0,01'ini oluşturdu.

AA

Çekirdek enflasyon ise yıllık bazda yüzde 2,2, aylık bazda yüzde 0,9 seviyesinde gerçekleşti.

Nisan ayında en yüksek yıllık fiyat artışı yüzde 10,9 ile enerji ürünlerinde, yüzde 3 ile hizmetlerde, yüzde 2,5 ile gıda, alkol ve tütün ürünlerinde, yüzde 0,8 ile enerji dışı sanayi ürünlerinde gerçekleşti.

Yıllık enflasyon Almanya'da yüzde 2,9, Fransa'da 2,5, İtalya'da 2,9 ve İspanya'da yüzde 3,5 seviyesinde ölçüldü.

Avrupa Merkez Bankası'nın Euro Bölgesi enflasyon hedefi ise yüzde 2 seviyesinde bulunuyordu.

İlk çeyrekte yüzde 0,1 büyüme

Enflasyondaki artışa karşılık Euro Bölgesi ekonomisi, bu yılın ilk çeyreğinde önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,1 büyüdü. Euro Bölgesi'nde GSYH, yılın ilk çeyreğinde geçen yılın ilk çeyreğine kıyasla da yüzde 0,8 yükseldi.

Piyasa beklentisi, GSYH'nin çeyreklik bazda 0,2, yıllık bazda yüzde 0,9 artacağı yönündeydi.

AB'de mevsimsellikten arındırılmış GSYH, yılın ilk çeyreğinde çeyreklik bazda yüzde 0,1, yıllık bazda yüzde 1 arttı. GSYH, ilk çeyrekte önceki çeyreğe kıyasla İrlanda'da yüzde 2, Litvanya'da 0,4, İsveç'te 0,2 azaldı. Fransa'da sabit kalan GSYH, İtalya'da yüzde 0,2, Almanya'da 0,3 ve İspanya'da yüzde 0,6 arttı.

GSYH'de, ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre İrlanda'da yüzde 6,3 azalış, Almanya'da yüzde 0,3, İtalya'da 0,7, Fransa'da 1,1 ve İspanya’da yüzde 2,7 artış görüldü.

Dünya

Mart ayında 32 bin 792 TL olan açlık sınırı, nisan ayında yaklaşık 1.794 TL artış gösterdi. Böylece açlık sınırı 35 bin TL seviyesine yaklaşmış oldu.

Aynı araştırmada, gıda harcamasının yanı sıra giyim, konut, ulaşım, eğitim ve sağlık gibi temel ihtiyaçları kapsayan yoksulluk sınırı ise 112 bin 660 TL olarak hesaplandı. Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti de 44 bin 802 TL’ye yükseldi.

Dört aylık mutfak enflasyonu yüzde 14,74 oldu

TÜRK-İŞ verilerine göre, nisan ayında mutfak enflasyonu aylık bazda yüzde 5,47 olarak gerçekleşti. Son 12 aylık artış oranı yüzde 43,90 olurken, yıllık ortalama artış yüzde 40 seviyesinde hesaplandı.

Yılın ilk dört ayındaki birikimli artış oranı ise yüzde 14,74 oldu.

Asgari ücretle geçim açığı büyüyor

Konfederasyon, mevcut ekonomik koşullarda ücretli çalışanların önemli bir bölümünde hane gelirinin tek kişinin kazancına dayandığını vurguladı. Açıklamada, özellikle asgari ücret düzeyinin temel ihtiyaçları karşılamada yetersiz kaldığı ifade edildi.

TÜRK-İŞ’e göre, asgari ücretle geçinen bekâr bir çalışanın bütçesinde bir önceki aya göre 2.217 TL ek açık oluştu. Nisan itibarıyla bir kişinin aylık yaşama maliyeti ile asgari ücret arasındaki fark ise 16 bin 726 TL’ye ulaştı.

Ekmek ve temel yağlarda artış öne çıktı

Nisan ayında gıda kalemleri arasında özellikle ekmek fiyatındaki artış dikkat çekti. Ankara’da 200 gram standart ekmek fiyatı yüzde 14,50 yükselerek 17,50 TL’ye çıktı.

Temel yağ ürünlerinde de genel bir artış eğilimi izlendi. En yüksek artışların ayçiçek yağı ve margarin fiyatlarında görüldüğü, zeytinyağı ve tereyağında da yükseliş yaşandığı belirtildi. Pirinç ve bulgur fiyatları artarken, makarna ve un fiyatlarında önemli bir değişiklik görülmedi.

Et ve protein grubunda ise daha karmaşık bir tablo oluştu. Et fiyatlarında sınırlı gerileme yaşanırken, sezonun sonuna yaklaşan balıkta fiyatlar yükseldi. Tavuk eti ve yumurta fiyatlarında ise düşüş kaydedildi.

Meyve-sebze grubunda, martta gerileyen meyve fiyatları nisanda yeniden yükselirken, geçen ay artan sebze fiyatları bu dönemde geriledi. Ortalama sebze kilogram fiyatı 102,35 TL, meyve kilogram fiyatı 131,50 TL ve meyve-sebze ortalama kilogram fiyatı 104,93 TL olarak hesaplandı.

Dünya

Her cihazın geçmişi şeffaf olacak

Yeni düzenlemeye göre yenilenmiş ürünler, yalnızca uygun fiyatlı alternatifler olmaktan çıkıp neredeyse sıfır ürün güvenliğinde bir alışveriş deneyimi sunacak. Her cihaz için oluşturulacak dijital kimlik sayesinde tüketiciler, ürünün geçmişine kolayca erişebilecek.

Yenilenmiş Ürün Bilgi Sistemi (YÜBİS) üzerinden; cihazda hangi parçaların değiştirildiği, hangi testlerden geçtiği ve yenileme sürecinin tüm detayları kayıt altına alınacak. Böylece ikinci el ürün alımındaki belirsizlikler büyük ölçüde ortadan kaldırılacak.

14 gün şartsız iade hakkı geliyor

Düzenlemenin en dikkat çeken maddelerinden biri ise 14 gün koşulsuz iade hakkı. Bu hak sadece internet alışverişlerinde değil, fiziksel mağazalardan yapılan alımlarda da geçerli olacak.

Ayrıca ödemeler doğrudan yenileme merkezlerinin sistemleri üzerinden gerçekleştirilecek. Böylece tüketiciler, olası bir sorun durumunda doğrudan kurumsal bir muhatapla iletişime geçebilecek.

Televizyonlar da listede

Mevcut uygulamada cep telefonu, tablet, akıllı saat, oyun konsolu ve modemler yenileme kapsamındayken, yeni düzenlemeyle birlikte televizyonlar da sisteme dahil ediliyor.

Bu adım, özellikle yüksek fiyatlı ürünlerde tüketicinin “bozulursa ne olur?” endişesini azaltmayı hedefliyor. Aynı zamanda pazar hacminin büyümesi açısından kritik bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Sermaye şartı artırılıyor

Yenileme merkezleri için belirlenen asgari sermaye şartı da ciddi şekilde yükseltiliyor. 30 milyon lira olan alt limitin 100 milyon liraya çıkarılması planlanıyor. Bu adımla sektörde daha güçlü ve güvenilir firmaların faaliyet göstermesi amaçlanıyor.

Yeni sistemle birlikte hem tüketici haklarının genişletilmesi hem de denetim, şeffaflık ve hizmet kalitesinin artırılması hedefleniyor.

Ekonomiye ve çevreye çift yönlü katkı

Düzenleme yalnızca tüketiciyi korumakla sınırlı değil. Elektronik atıkların azaltılması, döngüsel ekonominin güçlendirilmesi ve milyonlarca cihazın yeniden ekonomiye kazandırılması gibi önemli hedefler de öne çıkıyor.

AA

Küresel ve yerel asgari vergi çerçevesi

Konuyu bu köşede değerlendirmedeki önce­likli amacımız, bu düzenlemeler yapılırken özel­likle 2024 yılında vergi sistemimize giren ve hâlihazırda Avrupa’nın birçok ülkesinde uygu­lanan küresel asgari tamamlayıcı kurumlar ver­gisi ile yine aynı dönemde vergi mevzuatımıza katılan asgari kurumlar vergisi çerçevesinde ba­zı hususlara dikkat çekmektir.

Zira artık küresel ve yerel asgari vergi uygu­laması; bazen vazgeçtiğiniz vergiyi başka ülke­lerin tamamlayıcı vergi kapsamında almasına imkân tanıyan bir mekanizmaya dönüşmüş du­rumda. Bu mekanizmanın iki temel kuralı var: Grubun uluslararası konsolide cirosunun 750 milyon Euro’yu geçmesi ve Türkiye dışında da iştiraki veya şubesi aracılığıyla faaliyet gösteri­yor olması.

Açıklanan teşvikler

Öncelikle açıklanan teşvikleri satır başlarıyla sıralayalım:

-İmalatçı ihracatçılara %9 kurumlar vergisi,

-İhracatçılara %14 kurumlar vergisi,

-İstanbul Finans Merkezi (İFM) kapsamın­da transit ticaret ve aracılık faaliyetlerinden el­de edilen gelirlere kurumlar vergisi istisnası,

-Bölgesel yönetim merkezlerini Türkiye’ye taşıyan uluslararası şirketlere 20 yıla kadar ver­gi avantajı,

-Mimarlık, mühendislik, tasarım ve yazılım gibi hizmet ihraçlarından elde edilen kazançlar­da %100 istisna,

-Son üç yılda Türkiye’de vergi mükellefi ol­mayan kişilere, Türkiye’ye yerleşmeleri kaydıy­la yurt dışı kaynaklı gelirlerine 20 yıl vergi istis­nası tanınması ve veraset ile intikal vergisinin %1 olarak uygulanması,

-Yurt dışındaki para, altın ve menkul kıy­metleri belirlenecek tarihte Türkiye’ye getiren­lere %2-3 gibi düşük bir vergi oranıyla kaynakla­rını sisteme kazandırma imkânı.

Teşviklerin asgari vergiyle çakışma riski

Başlıklar hâlinde değerlendirdiğimiz bu teş­viklerden bir kısmı, yurt içi asgari kurumlar vergisine tabi olabilecek ya da küresel asgari ta­mamlayıcı kurumlar vergisinin kapsamına gire­bilecektir. Teşviklerin anlamlı sonuçlar doğura­bilmesi için söz konusu gelirlerin yurt içi asgari kurumlar vergisinden istisna tutulması gereke­bilir. Örneğin İstanbul Finans Merkezi’ne böl­gesel merkezlerini taşıyan kurumlar ile imalat­çı ihracatçılara sağlanan teşvikler bu kapsamda vergileme dışında bırakılabilir.

Bununla birlikte, özellikle bölgesel operasyon merkezlerini Türkiye’ye taşıyan kurumlar ya Türkiye bakımından küresel asgari tamamlayıcı verginin kapsamına girebilecek ya da Türkiye’de istisna olmasına karşın ana merkezin bulundu­ğu ülkede küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisine muhatap olabilecektir.

ABD merkezli şirketler: Tek istisna

Bunun tek istisnası merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan küresel şirketler olacak­tır. Zira Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 147 ülke, merkezi ABD’de bulunan çok uluslu şirket­lere küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi uygulamasında istisna tanımış durumdadır.

Sonuç: Kimler gerçekten yararlanır?

Sonuç olarak açıklanan teşvikler, son dönem­deki ihracat performansındaki olumsuz gidişat ile dış ticaret dengesindeki bozulmasının önlen­mesi bakımından her hâlükârda önemli sonuç­lar doğurabilecektir. Bu teşvikler özellikle tek­nik hizmetler alanında hizmet ihracı yapan ku­rumlar açısından değerli olacaktır.

İmalatçı ihracatçıların normal şartlarda baş­ka kazançları da bulunacağından, efektif vergi oranını %10 civarında tutmaları mümkün ola­bilecektir. Ancak bu avantaj; yurt dışı iştira­ki bulunmayan ya da küresel cirosu 750 milyon Euro’nun — bugünkü kurla yaklaşık 40 milyar TL’nin — altında kalan şirketler için geçerlidir. Yurt dışında yaşayıp Türkiye’ye yerleşen ve yurt dışı varlıklarını Türkiye’den değerlendiren ger­çek kişiler bakımından ise bu teşvikler önemli bir avantaj olmaya devam etmektedir.

Bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esaslar, bu maddeye dayanılarak yayımlanan Kurumsal Yönetim Tebliği ile belirlenmiştir.

Söz konusu Tebliğe göre,

* Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğu icrada görevli olmayan üyelerden oluşur.

* İcrada görevli olmayan yönetim kurulu üyesi, üyelik haricinde şirkette başkaca herhangi bir idari görevi veya kendisine bağlı icrai mahiyette faaliyet gösteren bir birim bulunmayan ve şirketin günlük iş akışına ve olağan faaliyetlerine müdahil olmayan kişidir.

* İcrada görevli olmayan yönetim kurulu üyeleri içerisinde, görevlerini hiçbir etki altında kalmaksızın yapabilme niteliğine sahip bağımsız üyeler bulunur.

* Yönetim kurulu içerisindeki bağımsız üye sayısı toplam üye sayısının üçte birinden az olamaz. Bağımsız üye sayısının hesaplanmasında küsuratlar izleyen tam sayı olarak dikkate alınır. Her durumda, bağımsız üye sayısı ikiden az olamaz.

* Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin görev süresi üç yıla kadar olup, tekrar aday gösterilerek seçilmeleri mümkündür.

* Aşağıdaki kriterlerin tamamını taşıyan yönetim kurulu üyesi “bağımsız üye” olarak nitelendirilir.

a) Şirket, şirketin yönetim kontrolü ya da önemli derecede etki sahibi olduğu ortaklıklar ile şirketin yönetim kontrolünü elinde bulunduran veya şirkette önemli derecede etki sahibi olan ortaklar ve bu ortakların yönetim kontrolüne sahip olduğu tüzel kişiler ile kendisi, eşi ve ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımları arasında; son beş yıl içinde önemli görev ve sorumluluklar üstlenecek yönetici pozisyonunda istihdam ilişkisinin bulunmaması, sermaye veya oy haklarının veya imtiyazlı payların yüzde 5 inden fazlasına birlikte veya tek başına sahip olunmaması ya da önemli nitelikte ticari ilişkinin kurulmamış olması.

b) Son beş yıl içerisinde, başta şirketin denetimi (vergi denetimi, kanuni denetim, iç denetim de dahil), derecelendirilmesi ve danışmanlığı olmak üzere, yapılan anlaşmalar çerçevesinde şirketin önemli ölçüde hizmet veya ürün satın aldığı veya sattığı şirketlerde, hizmet veya ürün satın alındığı veya satıldığı dönemlerde, ortak (yüzde 5 ve üzeri), önemli görev ve sorumluluklar üstlenecek yönetici pozisyonunda çalışan veya yönetim kurulu üyesi olmaması.

c) Bağımsız yönetim kurulu üyesi olması sebebiyle üstleneceği görevleri gereği gibi yerine getirecek mesleki eğitim, bilgi ve tecrübeye sahip olması.

ç) Bağlı oldukları mevzuata uygun olması şartıyla, üniversite öğretim üyeliği hariç, üye olarak seçildikten sonra kamu kurum ve kuruluşlarında tam zamanlı çalışmıyor olması.

d) Gelir Vergisi Kanununa göre Türkiye’de yerleşmiş sayılması.

e) Şirket faaliyetlerine olumlu katkılarda bulunabilecek, şirket ile pay sahipleri arasındaki çıkar çatışmalarında tarafsızlığını koruyabilecek, menfaat sahiplerinin haklarını dikkate alarak özgürce karar verebilecek güçlü etik standartlara, mesleki itibara ve tecrübeye sahip olması.

f) Şirket faaliyetlerinin işleyişini takip edebilecek ve üstlendiği görevlerin gereklerini tam olarak yerine getirebilecek ölçüde şirket işlerine zaman ayırabiliyor olması.

g) Şirketin yönetim kurulunda son on yıl içerisinde altı yıldan fazla yönetim kurulu üyeliği yapmamış olması.

ğ) Aynı kişinin, şirketin veya şirketin yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların yönetim kontrolüne sahip olduğu şirketlerin üçten fazlasında ve toplamda borsada işlem gören şirketlerin beşten fazlasında bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak görev almıyor olması.

h) Yönetim kurulu üyesi olarak seçilen tüzel kişi adına tescil ve ilan edilmemiş olması.

Görüldüğü üzere, halka açık şirketlerde bağımsız yönetim kurulu üyeliği belirli şartlar altında zorunlu tutulmuştur. Çok başarılı örnekleri bulunsa da ülkemizde bağımsız yönetim kurulu üyeliğinin ideal şekilde oluşturulduğunu ve başarılı bir şekilde uygulandığını söylemek güçtür.

Maalesef şirketlerin yönetim kontrolünü elinde bulunduran kişiler bu imkândan yeterince yararlanmıyorlar. Oysa değişik konularda ve sektörlerde deneyimi olan kişileri bu görevlere seçseler çok ciddi katkılar sağlayacaklarını göreceklerdir. Çünkü “bağımsızlık” çok önemli bir değerdir.

Türk Ticaret Kanununda bağımsız yönetim kurulu üyeliği düzenlenmemiş olduğu için halka açık olmayan şirketlerde bu zorunluluk yoktur. Ancak istenirse icrai yetki verilmeyerek fiilen bağımsız yönetim kurulu üyeliği seçilmesi mümkündür. Her ne kadar seçilen bağımsız üyeleri ticaret sicili bu unvanla tescil etmeseler de yönetim kurulu üyeliğine seçilmiş olmak da önemli bir aşamadır.

Özellikle bağımsız denetim, vergi denetimi ve danışmanlığı, hukuk, risk danışmanlığı, değerleme, kurumsal finans, bankacılık, bilgi sistemleri denetim ve danışmanlığı gibi alanlarda çalışmış olan yetkin kişiler bağımsız yönetim kurulu üyelikleri için ideal adaylardır.

Bu nedenle, bağımsız yönetim kurulu üyeliği konusunun Türk Ticaret Kanununda (TTK) acilen düzenlenmesi çok yararlı olacaktır.

Bu kurumu desteklemek amacıyla bağımsız yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarını sınırlandırmak da gereklidir. Özellikle bağımsız yönetim kurulu üyelerinin şirketlerin vergi ve sosyal sigorta borçlarından sorumlu olmayacağının vergi ve sigorta mevzuatında düzenlenmesi bu kurumu çok destekleyecektir.

Bu endişe ile bağımsız yönetim kurulu üyeliğine seçilmek istemeyenleri bu düzenlemeler rahatlatacaktır.

Yeminli mali müşavirler (YMM) ile serbest muhasebeci mali müşavirlerin (SMMM) çalışma usul ve esaslarına ilişkin Yönetmelikte yakın zamanda yapılan değişiklikle, YMM ve SMMM’lerin (meslek mensuplarının) anonim şirketlerde bağımsız yönetim kurulu üyesi seçilmelerinin ticari faaliyet sayılmayacağı düzenlenmiştir.

Böylece meslek mensuplarının bağımsız yönetim kurulu üyesi olmalarının önü açılmıştır.

Ancak, bu kapsamda görev alacak meslek mensupları, yönetim kurulu üyesi olacakları şirketlere ve bu şirketlerin doğrudan veya dolaylı hissedarı ya da iştiraki olduğu şirketlere hizmet (muhasebe, vergi danışmanlığı, tasdik vb.) veremezler. Mesleki şirketler ve bu şirketlerin ortakları için de bu sınırlama geçerlidir.

Umarım en kısa sürede TTK’da bağımsız yönetim kurulu üyeliği düzenlenir!

Sektörün dört büyük oyuncusu, piyasadaki artan kapasite ihtiyaçlarını karşılamak ve yeni teknolojilere uyum sağlamak amacıyla planlanan yapay zeka harcamaları miktarını yukarı yönlü revize etti. Çeyrek döneme girilirken piyasadaki beklentiler teknoloji devlerinin yatırımlarının sınırlı kalacağı yönündeydi.

Yılın başında bu grubun toplam harcamalarının yaklaşık 670 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmişti. Çarşamba gecesi art arda yayımlanan raporlarla birlikte güncel yapay zeka harcamaları tahmini 725 milyar dolar sınırına yaklaştı. Şirketlerin yatırım iştahı, sektör genelindeki büyüme beklentilerini de doğrudan şekillendirdi.

Meta cephesinde yapay zeka harcamaları bütçesi artıyor

Meta, 2026 yılı için yeni yatırım öngörüsünü paylaşan ilk şirket oldu ve sermaye harcaması tahminini 125 milyar ile 145 milyar dolar arasına yükseltti. Şirket yönetimi, yayımlanan kazanç raporunda bu artışın temel nedenini veri merkezi maliyetleri ve parça fiyatlarındaki belirgin yükseliş olarak açıkladı. Kapasite artırımı ihtiyacının da maliyetleri etkilediği ifade edildi. Beklentilerin üzerindeki bu bütçe duyurusunun ardından Meta hisseleri piyasa kapanışından sonra yüzde 6 oranında değer kaybetti.

Alphabet, yatırımcılara yaptığı son açıklamada tam yıl sermaye harcaması beklentisini 180 milyar ile 190 milyar dolar aralığına çektiğini duyurdu. Google Cloud birimindeki büyümenin analist tahminlerini aşmasıyla birlikte Alphabet hisseleri rapor sonrası yüzde 7 oranında yükseldi. Şirket, 2027 yılına bakıldığında söz konusu donanım ve yazılım harcamalarının önemli ölçüde artmaya devam etmesini beklediğini yatırımcılarına aktardı.

Microsoft ve Amazon pazar payını korumayı hedefliyor

Microsoft, 2026 takvim yılı için sermaye harcamalarının 190 milyar dolara ulaşmasını beklediğini çarşamba gecesi düzenlenen toplantıda bildirdi. Microsoft yönetimi, yüksek talep sinyalleri ve artan ürün kullanımı nedeniyle bu yatırımların geri dönüşünden tam olarak emin olduğunu belirtti. Ocak ayında Microsoft'un yıllık bazdaki yapay zeka harcamaları oranı 150 milyar dolar seviyesinde seyretmişti. Yükselen parça fiyatlarının bu bütçe artışında yaklaşık 25 milyar dolarlık bir etkisi oldu.

Amazon, Ocak ayında 2026 yılı sermaye harcamalarının 200 milyar dolara yaklaşacağını pazar paydaşlarına öngörmüştü. Şirket son kazanç toplantısında bu geniş çaplı yapay zeka harcamaları planlarının büyük ölçüde aynı kaldığını yatırımcılara aktardı. Bahsedilen bu teknoloji devlerinin bütçelerinin önemli bir kısmı, Nvidia gibi endüstri lideri üreticilerden alınan yüksek performanslı çipler için harcanıyor. Çip üreticilerinden gelen son sinyaller, talebin hız kesmeden devam ettiğini doğruladı.

Donanım üreticileri ve çip pazarı taleple şekilleniyor

Bellek ve düşük güçlü çiplerdeki küresel arz sıkıntısı, Sandisk, Western Digital ve Intel gibi köklü şirketleri hisse senedi piyasasında yeniden öne çıkardı. Sektörün önemli oyuncularından Seagate hisseleri, açıklanan üç aylık finansal sonuçlarının ardından çarşamba günü yüzde 11 oranında sert bir yükseliş yaşadı. Ancak bu ağır maliyetli teknoloji yatırımları şirketler üzerinde belirgin bir finansal baskı da oluşturdu. Meta ve Microsoft'un mevcut ekiplerini sadeleştirme yolları aradığına dair raporlar geçtiğimiz hafta içinde piyasaya yansımıştı.

Büyük teknoloji şirketleri yıllardır elde ettikleri yüksek nakit akışlarına rağmen yeni yatırım projeleri için borç piyasalarına yönelmeye başladı. Yazılım hisselerine yönelik piyasa duyarlılığı azalırken, şirketlerin yetersiz yatırım yapma riskini aşırı yapay zeka harcamaları yapma riskinden daha tehlikeli görmesi, teknoloji sektöründeki yüksek bütçeli donanım ve altyapı büyüme stratejisinin yıl genelinde katlanarak süreceğine işaret ediyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bu ne anlama geliyor?

Eskiden bir çalışan yıl boyun­ca düşük vergi diliminde kalabi­liyordu bugün ise aynı çalışan yı­lın çok daha erken döneminde üst vergi dilimlerine giriyor. Yani so­run sadece vergi oranlarının yük­sekliği değil verginin ne kadar er­ken devreye girdiğidir.

Başka bir ifadeyle sistem artık şöyle çalışıyor:

Aynı maaşı alıyorsunuz ama yıl ilerledikçe daha yüksek vergi öde­diğiniz için net geliriniz düşüyor.

Bu durumu somut görmek için farklı maaş seviyelerinden gerçek örneklere bakalım,

Brüt 50.000 TL maaş alan bir çalışan

Yılın başında net maaş yaklaşık 40.200 TL yıl sonunda net maaş yaklaşık 36.500 TL

Aylık kayıp yaklaşık 3.700 TL

Bu seviyede çalışan ilk 4 ay yüz­de 15 vergi diliminde kalıyor, yüz­de 27 dilime ise yılın son çeyre­ğinde giriyor.

Brüt 100.000 TL maaş alan bir çalışan

Ocak ayında net maaş yaklaşık 75.900 TL yıl içinde en düşük net yaklaşık 65.700 TL

Aylık kayıp yaklaşık 10.000 TL

Bu seviyede yüzde 15 dilim sa­dece 2 ay sürüyor, yüzde 27 dili­me geçiş Haziran ayında gerçek­leşiyor.

Brüt 150.000 TL maaş alan bir çalışan

Ocak ayında net maaş yaklaşık 111.700 TL yıl sonunda net maaş yakla­şık 95.400 TL

Aylık kayıp yaklaşık 16.000 TL

Bu seviyede yüzde 15 dilim yalnızca 1 ay sü­rüyor, yüzde 27 dilime geçiş Nisan ayında ger­çekleşiyor, yılın sonuna doğru yüzde 35 etkisi hissediliyor. Çalışan yılın büyük kısmını yük­sek vergiyle geçiriyor.

Brüt 200.000 TL maaş alan bir çalışan

Ocak ayında net maaş yaklaşık 147.400 TL, yıl sonunda net maaş yaklaşık 114.800 TL

Aylık kayıp 32.000 TL’nin üze­rinde

Bu seviyede yüzde 27 dilime ge­çiş Nisan ayında, yüzde 35 dilime geçiş Eylül ayında gerçekleşiyor. Yılın önemli kısmı yüksek vergi altında geçiyor.

Brüt 297.000 TL maaş alan bir çalışan

Ocak ayında net maaş yaklaşık 213.800 TL, yıl ortasından sonra net maaş yaklaşık 167.000 TL se­viyesine düşüyor.

Aylık kayıp yaklaşık 47.000 TL

Bu seviyede yüzde 27 dilime geçiş Mart ayında, yüzde 35 di­lim yıl ortasında, yüzde 40 dilim Temmuz’dan sonra devreye giri­yor. Çalışan yılın yarısından faz­lasını en üst vergi dilimlerinde geçiriyor.

Bu örnekleri birlikte düşün­düğümüzde ortaya çıkan tablo çok net

-50.000 TL maaşta yüzde 15 dilim 4 ay sürüyor

-100.000 TL maaşta yüzde 15 dilim 2 ay sürüyor

-150.000 TL ve üzeri maaşta yüzde 15 dilim sadece 1 ay sürü­yor

Yüzde 27 dilime geçiş

-50.000 TL’de yılın sonuna doğru

-100.000 TL’de yıl ortasında

-150.000 TL ve üzeri maaşta yılın ilk aylarında

Üst dilimler

Orta gelirde yıl sonuna doğru, yüksek gelirde yıl ortasında dev­reye giriyor

Buradaki en kritik gerçek şu ge­lir arttıkça sadece ödenen vergi artmıyor, verginin başlama zama­nı öne çekiliyor ve yüksek vergiye maruz kalınan süre uzuyor.

Bu durumun temel nedeni ise vergi dilimlerinin ücret artış­larını takip edememesi!

2000 yılında ilk vergi dilimi as­gari ücretin 21 katıyken, bugün 5,8 katına düşmüş olması

çalışanların çok daha erken üst vergi dilimlerine girmesine yol açıyor.

Vergi Diliminin Asgari Ücrete Göre Daralması (2000-2026)

Aşağıda, yıllar içinde ilk vergi diliminin asgari ücrete oranının nasıl düştüğünü sade ve net şekil­de görebilirsiniz:

2000 yılı

-Brüt asgari ücret: 118,8 TL

-İlk vergi dilimi: 2.500 TL

-Oran: 21 kat

-Çalışan: Neredeyse tüm yıl %15 vergi diliminde kalıyordu. Üst dilime geçmek çok zordu.

2005 yılı

-Brüt asgari ücret: 488 TL

-İlk vergi dilimi: 6.600 TL

-Oran: 13,5 kat

-İlk ciddi daralma burada baş­ladı

-Ama sistem hâlâ çalışanı ko­ruyordu

2010 yılı

-Brüt asgari ücret: 760 TL

-İlk vergi dilimi: 8.800 TL

-Oran: 11,5 kat

-Çalışan artık: Yıl içinde daha erken üst dilime geçmeye başladı.

2015 yılı

-Brüt asgari ücret: 1.273 TL

-İlk vergi dilimi: 12.000 TL

-Oran: 9,4 kat

-Üst dilime geçiş: Daha erken ve daha yaygın hale geldi.

2020 yılı

-Brüt asgari ücret: 2.943 TL

-İlk vergi dilimi: 22.000 TL

-Oran: 7,5 kat

2026 yılı

-Brüt asgari ücret: 33.030 TL

-İlk vergi dilimi: 190.000 TL

-Oran: 5,8 kat

-Çalışan: Yıl ortasında %20 di­lime, yıl içinde %27 dilime geçi­yor

Büyük resim

-2000 - 21 kat

-2005 - 13,5 kat

-2010 - 11,5 kat

-2015 - 9,4 kat

-202- 7,5 kat

-2026 - 5,8 kat

-25 yılda koruma alanı yakla­şık 4 kat daraldı

Bunun temel nedeni

-Vergi dilimleri:

-Her yıl yeniden değerleme oranı kadar arttı

-Yani artış sınırlı ve mekanik

-Asgari ücret:

-Enflasyon + ek artışlarla ver­gi dilimine göre çok daha hızlı bü­yüdü

Sonuç: Vergi sistemi ücret artı­şını yakalayamadı.

-Eskiden:

-Çalışan yıl boyunca %15 vergi ödüyordu

-Bugün:

-Kısa sürede %20 - %27’ye çı­kıyor

-Bu durumda:

-Net maaşın yıl içinde düşme­sine

-Çalışanın daha fazla vergi yü­kü hissetmesine neden oluyor

Sonuç: sistem neye dönüştü?

Bugünkü yapı artık şunu üre­tiyor, çalışan yılın başında daha yüksek net maaş alır yıl içinde vergi dilimi yükselir, hiç zam al­madan net maaşı düşer.

Bu sistem klasik anlamda çok kazanan çok öder yapısından uzaklaşmış durumda!

Bugün daha çok şu gerçek or­taya çıkıyor, maaş artıyor ancak cebine girmesi gereken para ver­giye gidiyor. Maaşın yükselmesi bu durumda olanlara bir şey ka­zandırmıyor, yüksek vergiyi daha erken ödemeye başlıyor ve daha uzun süre ödüyor. Yıl boyunca net gelir kaybı yaşıyor.

Çözüm önerileri

Bu tabloyu düzeltmek teknik olarak mümkündür ve birkaç te­mel adım yeterlidir

Birinci adım

Vergi dilimleri asgari ücrete ve­ya ortalama ücrete endekslenme­lidir Şayet ilk dilim yeniden en az asgari ücretin 15–20 katı seviye­sine çıkarılırsa, çalışan yıl boyun­ca makul vergi dilimde kalabilir ve sistem yeniden maaşı koruyu­cu hale gelir.

İkinci adım

Vergi dilimleri yılda bir değil yıl içinde güncellenmelidir.

Yüksek enflasyon dönemlerin­de yıllık güncelleme yetersiz kal­maktadır, en az 6 aylık güncelle­me mekanizması kurulmalıdır.

Üçüncü adım

Ücretliler için sabit bir “vergi tamponu” uygulanmalıdır

Örneğin her çalışan için belirli bir gelir kısmı yıl boyunca düşük dilimde sabit tutulabilir. Bu yön­tem, yıl içindeki net maaş düşüşü­nü engeller.

Dördüncü adım

Ücret gelirleri ile diğer gelir­ler ayrıştırılmalıdır. Bugün ücret­li çalışan ile sermaye geliri elde eden kişi aynı dilim yapısına ta­bidir. Oysa ücret geliri sabittir ve esnek değildir, bu nedenle daha koruyucu bir yapı gerektirir.

Beşinci adım

Net maaş istikrarı sağlanmalı­dır, çalışan için en önemli unsur öngörülebilirliktir. Aynı maaşın yıl içinde düşmesi çalışma barışını zedeler. Bu nedenle net maaşın yıl boyunca belirli bir bantta kalması­nı sağlayan model kurulmalıdır.

Sonuç:

Vergi sistemi sadece bütçe ge­liri üretmez, aynı zamanda gelir dağılımını belirler. Çalışma mo­tivasyonunu etkiler. Toplumdaki adalet algısını şekillendirir. Bu­gün gelinen noktada sorun vergi oranlarından çok vergi dilimleri­nin konumudur. 21 kattan 5,8 ka­ta düşen bu yapı düzeltilmeden ücretliler üzerindeki vergi baskı­sının azalması mümkün değildir.

Bu nedenle yapılması gereken nettir. Vergi sistemini yeniden ça­lışanı koruyan bir yapıya döndür­mek ve ücretliler için öngörülebi­lir, dengeli ve adil bir model kur­mak.

Özgür Erdursun-Dünya

Sayı: E-70660756-206.16.01-132184921

Konu: Tecil İşlemlerinde Tutar Güncellemeleri

Tarih: 19.12.2025

GENEL YAZI

Sosyal Güvenlik Kurumu Alacaklarının 6183 Sayılı Kanunun 48 inci Maddesine Göre Tecil ve Taksitlendirilmesinin Usul ve Esaslarının “Tecil yetki tutarları” başlıklı 4 üncü maddesinde “Söz konusu yetki tutarları, her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılır ve çıkan rakamda milyon basamağından sonraki rakamlar en yakın milyon basamağına yuvarlanır. Bu şekilde belirlenen yetki tutarları, takip eden takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından duyurulur.” ve “Çok zor durum incelemesi ve tecil süresi” başlıklı 5 inci maddesinde “Bu fıkrada belirtilen tutar, her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılır ve çıkan rakamda milyon basamağından sonraki rakamlar en yakın milyon basamağına yuvarlanır. Bu şekilde belirlenen tutarlar, Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından duyurulur.” düzenlemeleri yer almaktadır.

Söz konusu düzenleme gereğince, 2026 yılında 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında yapılacak tecil işlemlerinde uygulanacak tecil yetki tutarları ile çok zor durum raporu gerektiren borç haddi yeniden belirlenmiş olup aşağıda maddeler halinde açıklanmıştır.

1. Tecil Yetki Tutarları

Alacak tutarına göre tecil yetkisi aşağıdaki gibi olacaktır;

1) 63.000.001 TL ve üzerindeki alacaklar için Kurum Yönetim Kurulu,

2) 50.000.001- 63.000.000 TL arası alacaklar için Kurum Başkanı,

3) 38.000.001- 50.000.000 TL arası alacaklar için Sigorta Primleri Genel Müdürü,

4) 25.000.001- 38.000.000 TL arası alacaklar için İcra Daire Başkanı,

5) İstanbul, Ankara ve İzmir illerinde 18.000.001- 36.000.000 TL (dâhil) arası alacaklar için sosyal güvenlik il müdürleri, 18.000.000 TL ve altındaki alacaklar için ise icra takip işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürleri,

6) Diğer büyükşehirlerde 15.000.001- 29.000.000 TL (dâhil) arası alacaklar için sosyal güvenlik il müdürleri, 15.000.000 TL ve altındaki alacaklar için ise icra takip işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürleri,

7) Büyükşehir olmayan illerde 13.000.001- 25.000.000 TL (dâhil) arası alacaklar için sosyal güvenlik il müdürleri, 13.000.000 TL ve altındaki alacaklar için ise icra takip işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürleri,
yetkilidir.

2. Çok zor durum raporu gerektiren borç haddi

2024/12 sayılı Genelgenin “17.2.1” ve “17.2.2” numaralı maddelerinde belirtilen 700.000 TL tutarı 900.000 TL olarak yeniden belirlenmiştir.

3. Yürürlük

Usul ve Esasların ilgili hükmü gereğince bu Genel Yazı ile getirilen değişiklikler, 01.01.2026 tarihinde yürürlüğe girecek olup tecil işlemleri bu doğrultuda yapılacaktır. Bu tarihten önce alınıp da karara bağlanmamış tecil talepleri, yeni tecil yetki tutarları dikkate alınarak ilgili makam/birim tarafından sonuçlandırılacaktır.

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

Mürsel BAKİ

Sigorta Primleri Genel Müdürü

Tüm eğitim içeriklerine bu bağlantıdan erişebilirsiniz: VDK ROME Risk Odaklı Mükellef Eğitimleri

Uygulamanın Amacı

VDK-ROME uygulamasının temel amacı;

• mükelleflerin vergisel riskler hakkında önceden bilgi sahibi olmasını sağlamak,
• sık karşılaşılan hata ve uyumsuzlukların azaltılmasına katkıda bulunmak,
• vergiye gönüllü uyumu artırmak,
• denetim süreçlerinin daha etkin ve verimli hale gelmesini desteklemektir.

Bu yönüyle uygulama, klasik denetim yaklaşımından farklı olarak önleyici ve eğitici bir mekanizma olarak konumlanmaktadır.

OECD Perspektifi ile Değerlendirme

VDK-ROME uygulaması, OECD tarafından geliştirilen modern vergi idaresi yaklaşımları ile uyumlu bir yapı sergilemektedir.

OECD’nin vergiye uyum modelinde:

• mükelleflerin riskler konusunda önceden bilgilendirilmesi,
• doğru davranışa yönlendirilmesi,
• eğitim ve iletişim yoluyla uyumun artırılması

temel politika araçları arasında yer almaktadır.

Bu kapsamda VDK-ROME:

• “nudge” (davranışsal yönlendirme) yaklaşımını destekleyen,
• “compliance by design” anlayışına hizmet eden,
• risk temelli eğitim modeli sunan

bir uygulama olarak öne çıkmaktadır.

Eğitim İçerikleri

VDK-ROME kapsamında hazırlanan eğitimler:

• risk analizi sonuçlarına dayalı olarak belirlenmekte,
• belirli bir konuya veya sektöre odaklanmakta,
• uygulamaya dönük ve somut örnekler içermektedir.

Eğitimlerde özellikle:

• yüksek riskli işlemler,
• sık yapılan hatalar,
• denetimlerde öne çıkan bulgular,
• mevzuatın kritik uygulama noktaları

detaylı şekilde ele alınmaktadır.

Ayrıca eğitimlerde, ilgili risk alanına ilişkin denetim istatistikleri de paylaşılmakta; böylece mükelleflerin riskin boyutunu somut veriler üzerinden değerlendirmesi sağlanmaktadır.

Uygulama Modeli

VDK-ROME eğitimleri:

• video formatında hazırlanmakta,
• yaklaşık 25–45 dakika süreyle sunulmakta,
• kamuya açık olarak dijital platformlar üzerinden yayımlanmaktadır.

Hazırlanan içerikler, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının resmi YouTube kanalı üzerinden paylaşılmakta ve tüm mükelleflerin erişimine sunulmaktadır.

Bu yapı sayesinde eğitimler:

• geniş kitlelere ulaşmakta,
• zaman ve mekân bağımsız öğrenme imkânı sağlamaktadır.

Ayırt Edici Özellikler

VDK-ROME uygulaması;

• doğrudan risk analizi sonuçlarına dayanan eğitim modeli sunar,
• denetimden elde edilen bulguları eğitim içeriğine dönüştürür,
• konu ve sektör bazlı hedefli eğitimler içerir,
• veri ve istatistik destekli anlatım kullanır,
• kamuya açık ve erişilebilir bir yapıdadır.

Bu yönleriyle uygulama, klasik eğitim faaliyetlerinden ayrılarak veri odaklı ve hedefli bir öğrenme modeli ortaya koymaktadır.

VDK-ROME, vergi denetiminde rehberlik ve eğitim fonksiyonlarını güçlendiren yenilikçi bir uygulamadır.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından yürütülen bu model ile:

• mükelleflerin risk farkındalığı artırılmakta,
• uyum davranışı güçlendirilmekte,

denetim süreçlerinin etkinliği desteklenmektedir.

Gayrimen­kul Yatırım Fonları ise nitelikli yatırımcı­lardan toplanan parayla gayrimenkul port­föyü yöneten tüzel kişiliği olmayan fonlardır. GYO ve GYF lerin vergisel yükümlülüklerine ilişkin çok önemli değişiklikler yapıldı.

Söz konusu kurumların 1.1.2025 tarihinden iti­baren elde edilen kazançları için istisna uy­gulaması, kârın % 50 sinin dağıtım şartına bağlandı ayrıca, bu kurumların taşınmazlar­dan elde edilen kazançlar için % 10 asgari ku­rumlar vergisi uygulaması getirildi.

Kâr dağıtımı yapmayan GYO ve GYF’ler istisnadan faydalanamaz

GYO ve GYF lerin kazançları herhangi bir şarta bağlı olmaksızın 2025 yılına kadar ku­rumlar vergisinden istisna idi. Ancak, 7524 Sayılı Kanunla kurumlar vergisinde yapılan değişiklikle, 2025 hesap döneminden başla­mak üzere GYO ve GYF lerin kurumlar ver­gisi istisnasından yararlanmaları, sahip ol­dukları taşınmazlardan elde ettikleri ka­zançların en az yüzde 50’sini dağıtım şartına bağlanmış oldu. Düzenlemeye göre kazancın % 50 sinin kazancın elde edildiği hesap döne­mine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi­nin verilmesi gereken ayı izleyen ikinci ayın (hesap dönemi takvim yılı olanlarda haziran ayı) sonuna dağıtılması şart. Kâr dağıtımı yapmayan GYO ve GYF ler kurumlar vergisi ödemek zorunda kalacak.

Taşınmaz kazancının hesaplanması

Konuyla ilgili olarak Gelir İdaresi Başkan­lığınca 25 Seri Nolu Kurumlar Vergisi Tebliğ Taslağı Nisan ayı başında kamuoyuyla pay­laşıldı. Kâr dağıtımına esas taşınmaz kazan­cı hesaplanırken, taşınmazlardan elde edilen hasılattan, bu faaliyet nedeniyle yüklenilen gider ve maliyet unsurlarının düşülmesi so­nucu bulunacak kazanç dikkate alınacaktır. Taşınmazlara ilişkin faaliyetin veya toplam­da tüm faaliyetlerin zararla sonuçlanması halinde, istisna uygulamasında kar dağıtımı şartının söz konusu olmayacağı tabiidir. Öte yandan, taşınmazlara ilişkin faaliyetlerin karla, diğer faaliyetlerin ise zararla sonuç­lanması ve toplam kazancın taşınmazlardan elde edilen kazançtan düşük olması halinde, kazancın yarısının dağıtılması istisna açısın­dan yeterli sayılacaktır.

Taşınmazlara ilişkin faaliyetler ile bu kap­sama girmeyen işlerin birlikte yürütülmesi halinde müşterek genel giderlerin, bu faali­yetler ile ilgili olarak cari yılda oluşan mali­yetlerin birbirine oranı esas alınarak dağıtıl­ması gerekmektedir.

Dağıtılacak kârın hesabı

Dağıtılması gereken kazancın tespitinde, kurumların Türk Ticaret Kanunu uyarınca ayırması zorunlu olan kanuni yedek akçeler dikkate alınabilecek ve taşınmaz gelirleri­ne isabet eden kanuni yedek akçe tutarı dü­şüldükten sonraki kazancın %50’si dağıtıma konu edilecektir. Karın sermayeye eklenmesi kar dağıtımı sayılmadığından, kar paylarının sermayeye eklenmesi suretiyle kar dağıtım şartının sağlanması söz konusu değildir. Ser­maye piyasası mevzuatına göre belirlenen net dağıtılabilir kar esas alınarak kar dağıtı­mı yapılması mümkündür. Ancak net dağıtı­labilir karın, Vergi Usul Kanununa göre tutu­lan kayıtlar kapsamında tespit edilen kar tu­tarını aşmaması gerekir.

Mahmut Bülent Yıldırım-Dünya

Depodaki yakıt, (dinamik nüfus, jeopolitik önem, kaynaklar) boşa giderse avara kasnak olur, ülke zamanını harcarsın. Böylece hızlanmak yerine orta gelir asfaltında patinaja devam eder dururuz

*****

1- SORUN: Türkiye, yüksek gelir grubu ülkeler arasında yer alabilir mi? Bugün hormonlu kurla fiktif parametrelerle değil, gerçekçi kurla... Tabii ki evet... Yeter ki bu tercihin gereğini yapsın... Bizlere düşen, sosyal hayattan ekonomiye dek, her alanda zihin yapısını bu yeni irtifaya ayarlamak aslında...

2- ETKİSİ: Hele ki şu ekonomik sıkıntıda, hiperenflasyon sürecinde ve kur çılgınlığında bunu düşünmek, daha da anlamlı olacaktır. Zira işler kötü giderken her şeyin daha da kötü olacağı bir gelecek hayal etmek, daha beter bir gelecek inşa eder. Nitekim insanlarımız yarınsızlık açmazında...

KURU BASKILAMAK YERİNE ZİHNİNİ GÜNCELLE

3- ÇÖZÜM: Bilinen gerçek şudur ki krizler daima fırsat barındırmıştır. Eğer o kriz içindeki fırsatı görebiliyor ve gereğini yapabiliyorsan… Aksi halde günü kurtarma gayretiyle ancak ömrünü milim milim uzatır, hayatta kalma çabasına mahkûm olursun. Zihin yapını değiştir, dünyan değişiversin.

4- YÖNTEM: İnsan, kanatları kadar hafif, prangaları kadar ağırdır der şair. Yüksek irtifaya çıkacak isen, jet motorların gücü gereklidir ama safralarını atmadan bunu başaramazsın. Safralar, artık değer üretmeyen her şeydir. Bünyede ağırlık, işletmede hantallık, yüksek irtifa uçaklarında sorun oluşturur.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Hızlı yol almaya dair…

Türkiye ekonomide ilk 10’a girebilir mi?

Elbette… Goldman Sachs’ın 2035 dünyasına yönelik gelecek araştırmasını hatırlıyorum: “Nüfus dinamikleri, yatırım debisi ve siyasi istikrarı kalıcı, güçlü liderliği kurumsallaştırırsa” ilk 9’da olur.

Yarına inanmak nasıl mümkün olur?

Gördüğüm şudur; daha iyi bir yarına “hayır” diyenler, el freni çekilmiş bir otomobilden hızlı gitmesini bekleme ikilemine gömülmüş… Hantallık atılmadan nasıl büyük ülke olunabilir ki? Önce yarına inan.

NOT/ YENİ DÜNYADA TEK SORUN BÜYÜKLÜK DEĞİL, HIZDIR

Büyük balığın küçük balığı yuttuğu dünya giderek geride kalıyor ve yerini; hızlı balığın yavaşı yuttuğu dünya alıyor. Türkiye’nin bir yandan gelecek yolundaki hız tümseklerini aşmak diğer yandan arabanın içinde vesayetin, bürokrasinin, çifte direksiyonun “çekili tuttuğu el frenini boşaltmak” zorundadır.

YÜKSEK HIZ LÛGATI

Hızlı kalkınma: Mevcut stratejilerin dışına çıkabilmek için farklı zenginlik kaynak ve yöntemleri bütünü

Zıplayarak büyüme: Satın almak, birleşmek ve organik işbirlikleri yöntemiyle kalkınmada atılım

Dinamik nüfus: Eğer eğitir ve yönlendirirsen hızla kalkınırsın, değilse toplumsal bomba haline gelir

Aynı ufka bakmak: Uçmak isteyene gökyüzü limit… Uçamayana da yeryüzü zindan… Aynı ufka bak

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Atıl işgücü oranı geçen yılın haziranından sonra bu yılın mart ayında da yüzde 31,5 olarak gerçekleşti.

İşsizliğin gerçek göstergesi bu; atıl işgücü oranı. İşte o yüzden işsizliği buz dağına benzetiyorum ya…

Görünür işsizlik oranı mart ayı itibarıyla yüzde 8,1 düzeyinde. Bu orana, çalışmakla birlikte daha iyi iş bulduğunda yeni işe geçmeyi düşünenler, çeşitli nedenlerle iş aramayanlar gibi gizli işsizler de eklendiğinde toplam oran yüzde 31,5’e ulaşıyor.

Yani görünen işsizlik ile gerçek işsizlik arasında 23,4 puanlık bir fark var. Ya da başka bir ifadeyle gerçek işsizlik oranı olan yüzde 31,5’in yalnızca dörtte birine denk düşen yüzde 8,1’ini görüyoruz.

Dörtte üçe karşılık gelen 23,4 puan suyun altındaki buz dağı gibi, görünmüyor. Ama bu kısım yalnızca görünmüyor; oysa orada duruyor.

Dolayısıyla acemi kaptanlar gibi suyun üstündeki buz dağına bakıp küçük sanarak yola öyle devam etmeye çalışmamak gerekiyor.

Hele hele suyun üstündeki işsizlik oranı bindeli hanelerde küçülünce gerçek oranı tümden göz ardı ederek sorunun nasıl da çözülmekte olduğuna ilişkin nutuklar!

Makas giderek açılıyor

Atıl işgücü oranının görünen işsizlik oranından yüksek olması gayet normal. Çalışmakla birlikte daha iyi koşullarda iş bulabildiği takdirde işini değiştirmek isteyenler, çeşitli nedenlerle iş aramayanlar her zaman vardır ve dolayısıyla atıl işgücü ile gerçek işsizlik oranı arasında makas hep var olacaktır.

Ama bu ölçüde olması normal değil.

Grafikte de somut olarak görüldüğü gibi 2014 yılından bu yana olan dönemde söz konusu iki oran arasındaki makas hiç bu kadar açılmamıştı.

2022’nin sonbahar aylarından bu yana olan üç buçuk yıllık dönem boyunca görünür işsizlik oranı genel olarak aşağı giderken, gerçek işsizliği gösteren atıl işgücü oranı tam tersi bir eğilimle arttı.

Atıl işgücünün artma eğiliminde olması üstünde çok önemle durulması gereken bir konu. Görünür işsizlik oranı ilk bakışta çok yüksek değil gibi, hele hele zaman zaman yaşanan inişler çok önemliymiş gibi lanse ediliyor ama o görünmeyen kısım yok mu; o sorun giderek büyüyor.

Görünen de çok düşük değil ki

İşsizlik oranı mart ayında yüzde 8,1 oldu ve bu oran görece düşükmüş gibi niteleniyor. Hele hele bir ay önceye göre ortaya çıkan 0,3 puanlık gerileme kimilerince çok önemseniyor.

Bir kere aylık inişlerin de, çıkışların da çok önemi yok. Önemli olan uzun dönemli seyrin ne yönde olduğu.

2019 ve 2020’de pandeminin de etkisiyle yüksek seyreden ve kimi aylarda yüzde 14’ü aşan işsizlik oranının şimdi yüzde 8’lere gerilemesi tabii ki kayda değer bir gelişmedir ve önemlidir. Ama bu oranın, işgücüne katılım oranının düşük olmasının etkisiyle bu düzeyde seyrettiği de gözardı edilmemelidir.

Kaldı ki atıl işgücünün artması görünür işsizlikteki gerilemeyi gölgeleyen bir unsurdur. Eğer atıl işgücünde aynı dönemde çok ciddi bir artış yaşanmasa “Demek ki iş aramayanlarda ya da daha iyi koşullarda iş bulduğunda işini değiştirmek isteyenlerde bir artış yok, herkes çalışma koşullarından memnun” diyebilecektik. Oysa şimdi öyle bir durum yok.

Daha da artabilir

Savaş yalnızca Türkiye ekonomisinde değil, tüm ülkelerin ekonomilerinde dengeleri fena halde sarstı. Ve öyle anlaşılıyor ki bu savaş epeyce uzayacak. Daha da önemlisi savaş yarın tümüyle bitse bile etkileri aylar boyu hissedilecek.

Bir kere enerji fiyatları öyle birden bire eski düzeye inmeyecek.

Dünya ekonomilerinde daralan talep, bir anda savaş öncesindeki düzeye gelmeyecek.

Bütün bu etkenler işsizliğin daha da artması demek.

Dolayısıyla önümüzdeki dönemde görünür işsizlik oranının da, atıl işgücü oranının da daha yukarı çıkması beklenmeli.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

İndirime konu istisna 193 sayılı kanunun 22’nci maddesinde şöyle tanımlanıyordu:

“4. (Ek: 27/12/2023-7491/8 md.) Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim ve limited şirket niteliğindeki kurumlardan elde edilen, 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı kâr paylarının yarısı, bu kurumların ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunması ve kâr payının elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla gelir vergisinden müstesnadır”

Merkezi yurt dışında olanlara verilen hizmette istisna yüzde 100’e çıkarıldı

Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye’de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi gibi hizmetlerden elde edilen gelirlere uygulanan yüzde 80’lik vergi istisnası yüzde 100’e çıkarıldı.

Aynı indirim Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında elde edilen bu gelirler için de geçerli olacak.

İlgili madde şöyle:

“Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye’de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenen mesleki eğitim alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında faaliyet gösteren ve Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet veren işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın, elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla, %80’i. Bu indirimden yararlanılabilmesi için fatura veya benzeri belgenin yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmesi şarttır. Bu bentte yer alan oranı, hizmet alanları ve kazanç tutarları itibarıyla sıfıra kadar indirmeye veya %100’e kadar artırmaya ve Türkiye’ye transfer edilecek kazanç tutarını sıfıra kadar indirmeye veya kanuni seviyesine kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, bu bendin uygulamasına ve denetime ilişkin usul ve esasları belirlemeye ilgili bakanlıkların görüşünü almak suretiyle Maliye Bakanlığı yetkilidir”

İştirak kazancına istisnadan yararlanma kolaylaştırıldı

Kurumlar Vergisi Kanununun 5’inci maddesinin 1’nci fıkrasının b bendinin üçüncü paragrafında yer alan iştirak kazancına ilişkin istisnadan yararlanmak için gerekli olan yurt dışındaki şirkete iştirak oranı yüzde 20’ye indirildi. Bu koşulu taşıyan şirketlere uygulanacak istisna yüzde 80 olacak.

Ekonomim

Bu çerçevede, 2025 hesap dönemine yönelik beyannameler 30 Nisan Perşembe günü (bugün) sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığı'na (GİB) verilebilecek. Beyannamelere ilişkin ödemelerin de aynı tarihe kadar yapılması gerekiyor.

Öte yandan, özel hesap dönemi tayin edilen kurumlar ise vergilerini, beyannamelerini verdikleri ilgili ayın sonuna kadar ödeyebiliyor.

Mükellefler, vergilerini GİB'e ait "gib.gov.tr" internet sitesinden, Dijital Vergi Dairesi ve GİB mobil uygulaması üzerinden, anlaşmalı bankaların banka-kredi kartı veya hesaplarından, yabancı ülkede faaliyet gösteren bankaların kartlarıyla ödeyebiliyor. Ayrıca anlaşmalı bankaların şubeleri, internet, telefon ve mobil bankacılık gibi alternatif kanallar ile PTT şubelerinden de ödeme gerçekleştirilebiliyor.

Uyumlu mükelleflere yüzde 5 indirim

Beyannamelere, bilanço, gelir tablosu, işletme hesabı özeti, kesinti yoluyla ödenen vergiler, serbest bölgelerde elde edilen kazançlar, teknogirişim ve teknokent sermaye destekleri, yabancı ülkelerde ödenen vergiler, temel mali tablolar, kurum ortaklarına ve yönetim kurulu üyelerine ilişkin bildirimler gibi bilgi ve belgelerin eklenmesi gerekiyor.

AR-GE, tasarım, nakdi sermaye artışı, sınai mülkiyet hakkı istisnası gibi indirim ve istisnalara ilişkin bilgi ve belgelerin de beyannameyle sunulması önem taşıyor.

Kurumlar vergisi mükelleflerinden (finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları hariç) belirlenen şartları taşıyanların beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin yüzde 5'i indirime tabi tutuluyor.

Bunun için indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergilerin kanuni süresinde ödenmesi ve belirtilen sürede kesinleşmiş olması koşuluyla beyannamelerdeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, resen veya idarece yapılmış tarhiyatın bulunmaması gibi şartlar aranıyor.

Ekonomim

Kaynaklar, tüketicilerin taşıt alımlarının yarısı peşin ödemeyle sunulan tasarruf finansmana yöneldiğine işaret ederken 2024 yılında toplam TL kredilerin yüzde 1,06’sını oluşturan taşıt kredileri 2025’te yüzde 0,6’sını, 2026’da ise yüzde 0,3’ünü oluşturuyor.

Büyüme 2023’ten sonra başladı

BDDK verileri taşıt kredilerinde sektörün bakiyesinin düşüşünü ortaya koyarken tasarruf finansman verileri ise ilginin yön değiştirdiğini gösteriyor. Tasarruf finansmanı sektöründe müşteri tabanı ve işlem hacminde sıçrama 2023’ten yani sıkı para politikasıyla birlikte yaşanmaya başladı. Sektörde 2023 yılında 370 bin 445 müşteri tasarruf finansmanı modeliyle ev, araç ya da çatılı işyeri almak için sistemde yer aldı. 2023 yılında tasarruf finansmanı sektöründeki şirketlerin işlem hacmi yaklaşık 84 milyar lira idi. 2024 yılına gelindiğinde müşteri sayısı 533 bin 734’e çıktı, toplam işlem hacmi yaklaşık 335 milyar liraya yükseldi. 2023’ten 2024’te işlem hacmindeki büyüme yüzde 298 oldu. Yani tasarruf finansmanı şirketlerinde işlem hacmi artışı 4 katı buldu.

İşlem hacminin %75’i taşıt için

2025 yılında ise tasarruf finansmanı sektöründe müşteri sayısı 1 milyon 157 bin 958’e çıktı ve sektör temsilcilerinin verdiği bilgiye göre bu rakam bir rekora işaret ediyor. Tasarruf finansman şirketlerinin işlem hacmi, 2024 yılına göre yüzde 262 artarak 1 trilyon 211 milyar liraya ulaştı. Yine dört kata varan bir büyüme gerçekleşti. Sektör kaynaklarından edinilen bilgiye göre tasarruf finansmanına en çok başvuru otomobil alımı için yapılıyor ve önceden konut/işyeri alımı lehine olan yüzde 75 düzeyindeki ağırlık artık taşıt kalemi tarafına döndü. Sektörün verileri açıklanmıyor, BDDK’da ve bağlı oldukları Finansal Kurumlar Birliği’nde de istatistiki veriler yok. Ancak sektör temsilcilerinin yaptığı açıklamalardan sağlıklı veriye ulaşılabiliyor.

Zirveden %53’lük düşüş oldu

BDDK’nın bankacılık sektörüne yönelik verileri 29 Aralık 2023 haftasında 95.8 milyar lira ile tarihi en yüksek seviyesini gören taşıt kredi bakiyesinin 17 Nisan haftası itibariyle 45 milyar liraya gerilediğini ortaya koyuyor. Tarihi zirvesini gördüğü 29 Aralık 2023 haftasında taşıt kredilerinin toplam krediler içindeki payı yüzde 1,22, tüketici kredileri içindeki payı ise yüzde 3,6 seviyesindeydi. Tarihi zirvesinden yüzde 53 kayıp yaşadı taşıt kredi bakiyesi bankacılık sektöründe. Nisan 2026 itibariyle sektörde taşıt kredileri geçen yılın aynı haftasına göre yüzde 29,52, 2 yıl öncesine göre ise yüzde 50,12 düştü.

En sert düşüş ise kamu mevduat bankalarında gerçekleşti. Kamu mevduat bankalarında taşıt kredi hacmi 2 yıl öncesine göre yüzde 75,2, geçen yıla göre ise yüzde 55,2 geriledi ve 6.2 milyar liraya kadar indi. Yabancı mevduat bankalarında taşıt kredi bakiyesi 2024 yılına göre yüzde 17,95, geçen yıla göre ise yüzde 20,57 düştü. Yabancı mevduat bankalarında taşıt kredi hacmi 12.55 milyar liraya geriledi. Yerli özel mevduat bankalarında 2 yıl öncesine göre yüzde 39,8, geçen yıla göre yüzde 10,9 azalan taşıt kredi bakiyesi 16.5 milyar lira ile sektörde en yüksek hacme işaret etse de oldukça düşük seviyeye geldi.

Krediler içindeki payı eridi

Böylece toplam TL krediler içinde bireysel taşıt kredilerinin payı yüzde 0,3’e gerilerken tüketici kredileri içindeki payı da yüzde 0,73’e düştü. 2023 sonunda tarihi zirvesini gördüğüne göre düşüş toplam kredilerde 0.92 puan tüketici kredilerinde ise 2.87 puan oldu. Geçen yıla göre de toplam TL krediler içinde bireysel taşıt kredilerinin payı yüzde 0,6, tüketici kredileri içindeki payı da yüzde 1,53 idi.

Bir yılda da tüketici kredileri içinde taşıt kredilerinin payı 0.8 puan birden azaldı. Bankacılık sektörü kaynakları taşıt kredisi için talep görmediklerine dikkat çekerken zaten BDDK verilerinin de bunu ortaya koyduğunu belirtti. Katılım bankalarında az da olsa bir hareketlilik yaşandığını söyleyen bankacılık sektörü kaynakları mevduat bankalarının taşıt kredilerindeki payının da hızla gerilediğine işaret etti.

BDDK’nın taşıt kredisi regülasyonları tasarruf finansmanda yok

BDDK’nın bankacılık sektörünün taşıt kredilerine yönelik regülasyonları bulunuyor. Tasarruf finansmanı sektöründe ise taşıt alımları için peşinat şartı veya taksit sınırlaması gibi bir regülasyon şimdilik yok. BDDK’nın bankalara yönelik regülasyonlarının başında taşıt kredisinde aylık yüzde 2 büyüme sınırı ile taşıt kredisi büyüklüğüne yönelik vade kısıtı geliyor. 2.5 milyon lira ve altında olan taşıt kredilerinde 48 ay, 2.5 milyon üzeri 5. Milyon lira altı olan kredilerde 36 ay, 5 milyon lira üzeri 6.5 milyon lira altı taşıt kredilerinde 24 ay, 6.5 milyon lira ve üzeri taşıt kredilerinde ise 12 ay taksit yapılabiliyor.

Taşıt değerinin hepsini banka kredisi ile karşılamak da mümkün değil. BDDK regülasyonlarına göre 2.5 milyon lira ve altındaki taşıt değerinin yüzde 70’ini, 2.5-5 milyon lira arası taşıt değerinin yüzde 50’sini, 5-6.5 milyon lira değerindeki taşıtın yüzde 30’unun, 6.5 milyon lira üzeri taşıt değerinin ise sadece yüzde 20’sini kredi olarak kullanabiliyorsunuz. Tasarruf finansmanında taşıt alımı için peşinat isterseniz ödüyorsunuz aylık taksitleri de siz belirleyebiliyorsunuz. Tasarruf finansmanı şirketlerinin internet sitelerinde yer alan bilgilere göre 1 milyon lira taşıt finansmanı için 61 ay vade yapabiliyorsunuz ve aylık ödemeniz sabit oluyor. Çekilişli modelde almak isterseniz taşıtınızı 1.5 milyon lira finansman için 100 ay vade sağlanabiliyor. Her iki modelde de peşinat isteğe bağlı olarak alınıyor.

Şebnem Turhan-Ekonomim

Gelir Vergisi Kanununun (“GVK”) mükerrer 121 inci maddesinde düzenlenen uyumlu mükellef indirimi sıkı şartlarına ve Maliye'nin bu şartları daha da sıkı uygulamasına rağmen, halen gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri için en önemli teşviklerden birini oluşturuyor.

Neyse ki vergi yargısı bu konuda Maliye gibi düşünmeyip, pek çok konuda yasal düzenlemenin amacını dikkate alarak kararlar veriyor ki, bu teşvik kağıt üzerinde bir teşvik olarak kalmıyor.

Vergiye Uyumda Vergi İndirim Bilgisi Sorgulama

Bu teşvikten yararlanmanın şartları maddede sıralanıyor. Maliye geçtiğimiz yıllarda, mükelleflerin bu düzenlemedeki şartları sağlayıp sağlamadığını kontrol edebilmeleri amacıyla interaktif vergi dairesi uygulamasına “Vergiye Uyumda Vergi İndirim Bilgisi Sorgulama” bilgisini ekledi. Mükellefler bu sorgulama üzerinden bu teşvik karşısındaki durumlarını sorgulayabiliyorlar.

Bu sorgulama Maliye'nin mükelleflerin işini kolaylaştırmak amaçlı iyi niyetle getirdiği bir uygulama ve bu sorgulamada hatalar olabiliyor. Ancak buna rağmen pek çok mükellef, bu sorgulama indirim şartlarının sağlanmadığı uyarısı verdiğinde, bu uyarıyı kesin doğru bir uyarı gibi kabul edip, bu önemli indirimden yararlanmamayı tercih edebiliyor.

Oysa bu sorgulama sonuçlarında hatalar olabileceğini bizzat Maliye'nin kendisi de kabul ediyor. Zira, beyanname düzenleme programı, bu uyarıya rağmen beyannamede uyumlu mükellef indiriminden yararlanmaya izin veriyor. Yani bu uyarı, indirimden yararlanarak beyannameyi vermeye sistemsel bir engel yaratmıyor.

Sorgulama sonuçlarındaki hatalar, sorgulamada görünen bazı bilgilerin yanlış olmasından kaynaklı olabileceği gibi, eksik olmasından, yani sorgulamada hiç görünmemesinden de kaynaklanabiliyor. Örneğin, mahsup işlemleri devam eden bir borç sorgulamada ödenmemiş görünebiliyor veya kesinleşen bir tarhiyat sorgulama sonuçlarında hiç yer almayabiliyor. O yüzden, beyanname verilmeden önce bu sorgulama sonuçlarının ve maddedeki şartların tek tek haricen teyit edilmesini mutlak surette öneriyorum. Önceki yıllarda, şartları sağladıkları halde sırf bu uyarıyı kesin doğru kabul ettikleri için bu haklarını kullanmamış mükelleflerle zaman zaman karşılaştık.

Uyumlu mükellef indiriminde kesinleşmiş tarhiyat bulunmaması şartı

Bu indirim uygulamasında gözlemlediğim hatalardan biri de, mükellef adına ikmalen, re’sen veya idarece yapılan her tarhiyatın uyumlu mükellef indirimi hakkını ihlal edeceğinin düşünülmesi. Ancak maddede belirlenen kapsama girse bile her tarhiyat uyumlu mükellef indirimine engel olmuyor. Bunlara aşağıda değineceğim ama önce ilgili şartı bir hatırlatmak isterim.

Mükellef adına yapılmış kesinleşen bir tarhiyat bulunmaması şartı GVK’nın mükerrer 121 nci maddesinde aşağıdaki şekilde belirtiliyor:

“...Söz konusu indirimden faydalanabilmek için;

1. İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresinde verilmiş (Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler bu şartın ihlali sayılmaz.) olması,

2. (1) numaralı bentte belirtilen süre içerisinde kesinleşmiş olması koşuluyla vergi beyannamelerindeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması (Kesinleşen tarhiyatların, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl için geçerli olan, birinci fıkradaki indirim tutar sınırının %1'ini aşmaması durumunda bu şart ihlal edilmiş sayılmaz.),

...”

Buna göre;

a) Kesinleşmeyen tarhiyatlar

b) İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıldan 3 yıl veya daha çok önce kesinleşmiş tarhiyatlar

c) Kapsama girmeyen vergi türlerine (damga vergisi vs) yönelik yapılan kesinleşen tarhiyatlar

d) İndirim tutar sınırının %1'ini aşmayan kesinleşen tarhiyatlar

uyumlu mükellef indiriminden yararlanmaya engel oluşturmuyor.

Bunlar maddede sayıldığı için uygulayıcılar tarafından genellikle biliniyor. O yüzden yazımı uzatmamak için bunların detaylarına girmiyorum. Ama uyumlu mükellef indirimine engel olmayan bunlardan başka tarhiyatlar da var.

1) 7440 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanılarak kesinleşen tarhiyatlar

7440 sayılı Kanunun ortak hükümler başlıklı 10 uncu maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca, bu Kanunun 3 üncü ve 4 üncü maddelerine göre yapılandırılarak kesinleşen tarhiyatlar, yapılandırmanın ihlal edilmemesi şartıyla uyumlu mükellef indirimine engel tarhiyatlar kapsamında değerlendirilmiyor.

İlgili hüküm aynen şu şekilde: “Bu Kanunun 3 üncü ve 4 üncü maddelerine göre yapılandırılarak kesinleşen tarhiyatlar, yapılandırmanın ihlal edilmemesi şartıyla 193 sayılı Kanunun mükerrer 121 inci maddesinin ikinci fıkrasının (2) numaralı bendi kapsamında değerlendirilmez...”

7440 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi “kesinleşmemiş veya dava safhasında bulunan alacaklar”; 4 üncü maddesi ise “inceleme ve tarhiyat safhasında bulunan işlemler” için yapılandırma hükümlerini düzenliyor.

Buna göre; örneğin 7440 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte hakkında 2021 yılı hesap dönemine ilişkin devam eden bir vergilemesi yürütülen bir mükellef, bu inceleme sonucunda hakkında yapılan tarhiyat için 2023 yılında bu kanunun 4 üncü maddesi hükümlerinden yararlanmışsa; bu yapılandırma sonucunda kesinleşerek ödenen tutar 120.000 TL’nin üzerinde dahi olsa, bu tarhiyat uyumlu mükellef indirimden yararlanmaya engel teşkil etmeyecektir.

2) Haksız alınan KDV iadesinin geri alınmasına yönelik yapılan kesinleşen tarhiyatlar

2019/1 sıra no’lu Gelir Vergisi Kanunu İç Genelgesinde, uyumlu mükellef indirimine yönelik aşağıdaki önemli bir açıklama yer alıyor.

“...Ayrıca, mükelleflerin nakden iade taleplerinin gerçekleştirilmesinden sonra fazladan iade edildiği "KDV İadesi Kontrol Raporu" veya diğer suretlerle tespit edilen tutarların kendilerinden geri alınmasına ilişkin olarak yazılı talepte bulunmaları (KDV iade uygulamasında kullanılan haliyle mükelleflerin tenzil dilekçesi vermeleri) halinde, bu talepleri Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 121 inci maddesinde yer alan vergi indirimi açısından kanuni süresi içerisinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla verilen beyanname olarak değerlendirilecektir. Dolayısıyla, haksız yapılan iadenin geri alınmasına yönelik olarak mükelleflerin söz konusu yazılı taleplerine istinaden yapılan ikmalen, resen veya idarece tarhiyatlar vergiye uyumlu mükelleflere vergi indiriminden yararlanılmasına engel teşkil etmeyecektir...”

Bu açıklamadaki en önemli kısım sanırım mükellef talebi üzerine bu tarhiyat işlemlerinin başlatılmış olması. Maliye burada mükellef talebi üzerine başlatılarak yapılan tarhiyatı kanuni süresi içerisinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla verilen beyanname olarak değerlendiriyor. Dolayısıyla, her ne kadar haksız alınan KDV iadesinin mükellefin yazılı talebi üzerine geri alınmasına yönelik tarhiyatlardan bahsetse de, İç Genelgedeki bu açıklamaların mükellefin talebi üzerine yapılan diğer benzer tarhiyatlar için de geçerli olması gerektiğini düşünüyorum.

3) VUK’un 369 uncu maddesindeki yanılma hükümleri uygulanarak yapılan kesinleşen tarhiyatlar

VUK’un 369 uncu maddesine göre; yetkili makamların mükellefin kendisine yazı ile yanlış izahat vermiş olmaları veya bir hükmün uygulanma tarzına ilişkin bir içtihadın değişmiş olması halinde vergi cezası kesilmiyor ve gecikme faizi hesaplanmıyor.

Bu konuda yasal veya idari herhangi bir düzenleme veya açıklama yok ama şahsen VUK’un 369 uncu maddesi uyarınca yanılma hükümleri uygulanan tarhiyatların uyumlu mükellef indirimine engel olmaması gerektiğini düşünüyorum.

Çünkü bu durumlarda, mükellef kendisine yazılı olarak verilen görüşe veya içtihada uygun hareket etmekte iken idare veya yargı görüşünü sonradan değiştiriyor. Mükellefe atfedilebilecek bir uyumsuzluk iradesi bu durumlarda söz konusu değil. Bu nedenle, bu hükümler uygulanarak mükellef adına yapılan tarhiyatların, uyumlu mükellef indirimini engellememesi gerektiği kanaatindeyim.

4) Beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ilişkin olmayan kesinleşen tarhiyatlar

Peşinen söyleyeyim, bu konu yukarıdaki konular kadar net değil. Ama bilinmesinde fayda gördüğüm için yazıma eklemek istedim.

Maddenin ikinci fıkrasının ikinci bendinde düzenlenen “(1) numaralı bentte belirtilen süre içerisinde kesinleşmiş olması koşuluyla vergi beyannamelerindeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması” şartındaki tarhiyatın bir dönem sınırlaması öngörüp öngörmediği hususunda uygulamada farklı görüşler var.

Aslında bu konuda Maliye'nin görüşü çok açık. Maliye bu şarttaki tarhiyatın herhangi bir dönem sınırı içermediğini düşünüyor. Yani Maliye’ye göre, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıl içerisinde ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış ve kesinleşmiş bir tarhiyat, hangi vergilendirme dönemine ait olduğuna bakılmaksızın indirim şartlarını ihlal ediyor. Bir mükellef hakkında 2022 yılına ilişkin yapılan bir tarhiyat örneğin 2025 yılında kesinleşirse Maliye'ye göre mükellef bu indirimden yararlanamıyor. Düzenlemeye lafzen bakıldığında Maliye bu görüşünde haksız değil.

Diğer görüş sahipleri ise; bu indirimin aslında beyannamenin verildiği yıl ile bu yıldan önceki iki yıl içerisinde vergiye uyum gösteren mükelleflere yönelik olarak getirilmiş olduğunu; bu nedenle, indirim şartlarına mükelleflerin son 3 yıldaki fiilleri yönüyle yönüyle bakılmasının doğru olacağını; son 3 yıldan önceki fiillerin uygulamadan yararlanmaya engel olmaması gerektiğini ileri sürüyorlar. Dolayısıyla, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıl içerisinde kesinleşmiş olsa bile, bu dönemlere ilişkin olmayan tarhiyatların indirim hakkını etkilemeyeceğini söylüyorlar. Bu görüşe göre yukarıdaki mükellefin bu indirimden yararlanabilmesi gerekiyor.

Nitekim bu ikinci görüş Danıştay Dokuzuncu Dairesinde de karşılık buldu ve bu görüş ileri sürülerek ihtirazi kayıtla açılan bir davada, Daire bu görüşü kabul etti (1). O yüzden, bu görüş yabana atılır bir görüş değil. Ama Danıştay’ın diğer bir vergi dava dairesi olan Üçüncü Dairesi ise bu konuyu da ilgilendiren başka bir davada Maliyeyi haklı buldu (2). Anlayacağınız konu üzerinde Danıştay daireleri de henüz mutabık değiller. Uyumlu mükellef indiriminde vergi yargısının lafza bağlı kalmadan amacı önceleyen yorumlarını da dikkate alınca, bu konunun ilerleyen dönemlerde Danıştay nezdinde mükellefler lehine istikrar kazanması şaşırtıcı olmaz diye düşünüyorum.

Ez cümle...

Yazımın başlangıcında belirttiğim gibi, uyumlu mükellef indirimi halen gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri için en önemli teşviklerden birini oluşturuyor. O yüzden, bu teşviğin şartlarını değerlendirirken, sorgulama ekranlarına bağlı kalarak ezbere hareket edilmemesini ve düzenlemenin amacının da göz önünde bulundurulmasını öneriyorum. Vergi yargısının bu konuya dair kararlarında -diğer konularda olmadığı kadar- lafza sıkı sıkıya bağlı kalmayıp düzenlemenin amacına uygun yorumlar yapması da bu hususu daha da önemli kılıyor.

(1) Danıştay Dokuzuncu Dairesi’nin 27.01.2022 tarihli ve E. 2021/2119 K. 2022/110 sayılı kararı

(2) ) Danıştay Üçüncü Dairesi’nin 18.10.2022 tarihli ve E. 2019/7612 K. 2022/3885 sayılı kararı

YMM Erdal Güleç

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.