Kart harcaması 680 milyar TL’yi aştı

Banka ve kredi kartlarıyla yapılan toplam harcama 11 Eylül haftasında yaklaşık 661,4 milyar TL seviyesindeydi.

18 Eylül haftasında bu tutar 680,1 milyar TL’ye yükseldi. Böylece kartlı harcamalarda bir haftada yaklaşık 18,7 milyar TL’lik, yüzde 2,8 düzeyinde nominal artış gerçekleşti.

Ancak toplam harcamadaki yükseliş bütün sektörlere aynı şekilde dağılmadı. Bazı temel harcama kalemlerinde güçlü artış görülürken yeme-içme tarafında geri çekilme yaşandı.

Akaryakıtta yüzde 10,6’lık artış

Haftanın en belirgin hareketlerinden biri akaryakıt harcamalarında görüldü.

Akaryakıta yönelik kart harcamaları yaklaşık 45,86 milyar TL’den 50,72 milyar TL’ye yükseldi. Böylece yalnızca bir haftada yaklaşık 4,86 milyar TL’lik artış gerçekleşti.

Akaryakıt tek başına toplam kart harcamalarındaki 18,7 milyar TL’lik haftalık yükselişin yaklaşık dörtte birini oluşturdu.

Haftalık rakamlar fiyat değişimleri, seyahat hareketliliği ve ödeme zamanlamalarından etkilenebildiği için tek başına tüketim eğiliminin kalıcı biçimde değiştiğini göstermiyor. Buna rağmen artışın büyüklüğü akaryakıt kalemini haftanın en dikkat çekici başlıklarından biri haline getirdi.

Market harcaması 7,3 milyar TL arttı

Kart kullanımındaki artışın en büyük bölümünü ise market ve alışveriş merkezi harcamaları oluşturdu.

Bu kategorideki harcamalar 137,46 milyar TL’den 144,73 milyar TL’ye yükseldi.

Bir haftalık artış yaklaşık 7,27 milyar TL, oran olarak ise yüzde 5,3 oldu.

Market ve akaryakıt harcamalarındaki toplam artış yaklaşık 12,13 milyar TL’ye ulaştı. Böylece bu iki kategori, toplam kart harcamalarındaki haftalık 18,7 milyar TL’lik yükselişin yaklaşık yüzde 65’ini tek başına oluşturdu.

Bu tablo, haftalık harcama artışının önemli bölümünün günlük yaşamla doğrudan bağlantılı iki kalemde yoğunlaştığını gösteriyor.

Yeme-içme harcamaları ters yönde hareket etti

Market ve akaryakıttaki yükselişe karşılık yeme-içme kategorisinde düşüş görüldü.

Kartla yapılan yeme-içme harcamaları 43,53 milyar TL’den 41,51 milyar TL’ye geriledi.

Bir haftalık düşüş yaklaşık 2,02 milyar TL olurken, oransal gerileme yüzde 4,6 seviyesinde gerçekleşti.

İnternet üzerinden yapılan kartlı alışverişler ise aynı dönemde 192,70 milyar TL’den 196,94 milyar TL’ye yükseldi. Buradaki haftalık artış yaklaşık yüzde 2,2 oldu.

Son veriler, toplam kart kullanımındaki artışın devam ettiğini ancak tüketicinin harcama dağılımında sektörler arasında belirgin farklılıklar oluştuğunu gösteriyor. Eğilimin kalıcı olup olmadığını görmek için önümüzdeki haftalarda özellikle market, akaryakıt ve yeme-içme kalemlerinin seyri izlenecek.

Murat Ali Oral-Dünya

Döviz artışının yüzde 88’i şirketlerden

18 Eylül ile biten haftada yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak 3 milyar 30 milyon dolar arttı.

Artışın 2 milyar 668 milyon doları tüzel kişilerin hesaplarından gelirken, gerçek kişilerin döviz mevduatındaki artış 362 milyon dolarda kaldı.

Böylece haftalık döviz mevduatı artışının yaklaşık yüzde 88’ini şirket hesapları oluşturdu. Bir önceki hafta parite etkisinden arındırılmış artış 1 milyar 802 milyon dolar seviyesindeydi.

Bu tablo, döviz hesaplarındaki haftalık artışın hızlandığını ancak hareketin ağırlıklı olarak bireysel tasarruf sahiplerinden değil şirketlerden kaynaklandığını gösteriyor.

Döviz mevduatı TL’den daha hızlı büyüdü

Aynı hafta yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduatının TL karşılığı yüzde 1,57 artarken, Türk lirası mevduatındaki artış yüzde 1,09 seviyesinde kaldı.

Yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduatı yaklaşık 230,8 milyar dolara ulaşırken, döviz hesaplarının Türk lirası karşılığı 11,2 trilyon TL seviyesine çıktı.

TL mevduatı ise 18,51 trilyon TL düzeyine yükseldi.

Haftalık veriler tek başına kalıcı bir dolarizasyon eğilimine işaret etmese de döviz hesaplarının TL mevduatından daha hızlı büyümesi, önümüzdeki haftalarda yakından izlenecek göstergelerden biri olacak.

Yabancı yatırımcı satışa döndü

Döviz mevduatındaki artışın yaşandığı haftada yabancı yatırımcının Türkiye piyasalarındaki hareketi de tersine döndü.

Yurt dışında yerleşik yatırımcılar 18 Eylül haftasında 109,8 milyon dolarlık hisse senedi ve 116,9 milyon dolarlık devlet iç borçlanma senedi sattı.

Böylece yalnızca hisse ve tahvil tarafındaki toplam haftalık net satış 226,7 milyon dolara ulaştı.

Bir önceki hafta ise yabancı yatırımcı hissede 277,7 milyon dolar, tahvilde 151,2 milyon dolar alım yapmıştı. Son veri, iki piyasada da haftalık yönün alımdan satışa döndüğünü gösterdi.

Mevduat büyürken tüketici kredisi geriledi

Bankacılık sektörünün toplam mevduatı aynı hafta yaklaşık 434,9 milyar TL artarak 33,89 trilyon TL’ye çıktı.

Buna karşılık tüketici kredileri yaklaşık 79,5 milyar TL gerilerken bireysel kredi kartlarındaki bakiye de 55,8 milyar TL azaldı.

Ortaya çıkan haftalık tablo; bankalardaki toplam mevduatın büyüdüğünü, döviz hesaplarındaki artışta şirketlerin belirleyici olduğunu ve tüketici kredilerinde geri çekilme yaşandığını gösteriyor.

Bir haftalık veri tek başına kalıcı bir eğilim için yeterli değil. Ancak şirketlerin döviz hesaplarındaki hareketin devam edip etmeyeceği ile yabancı yatırımcının yeniden alıma dönüp dönmeyeceği, önümüzdeki haftaların para akışında iki önemli gösterge olacak.

Murat Ali Oral-Dünya

Düzenlemeyle yüksek güçlü şarj istasyonlarının yaygınlaştırılması ve bu tesislerin mevcut elektrik şebekesine daha etkin şekilde entegre edilmesi hedefleniyor.

Depolama tesislerinde güç sınırı değişti

Önceki uygulamada şarj istasyonuyla bütünleşik kurulacak depolama tesisinin kurulu gücü, tüketim tesisinin anlaşma gücüyle sınırlı tutuluyordu.

Yeni düzenlemeyle bu sınırda esnekliğe gidildi. Böylece anlaşma gücünden daha yüksek deşarj gücüne sahip depolama tesisi kurulabilecek ve şarj üniteleri bu sistem üzerinden beslenebilecek.
Bu sayede özellikle yüksek güçlü şarj noktalarında, şebeke bağlantı kapasitesinin artırılmasına gerek kalmadan depolanan elektrik kullanılarak araçlara şarj hizmeti sunulabilecek.

Şebeke güvenliği için yeni şart

Güç kapasitesindeki esneklikle birlikte elektrik şebekesinin güvenliğini korumaya yönelik bazı şartlar da getirildi.

Buna göre depolama sisteminden şebekeye elektrik verilmesini engelleyecek otomatik sistemlerin kurulması gerekecek. Aynı zamanda şebekeden enerji çekilirken istasyonun mevcut anlaşma gücünün aşılmasını önleyecek otomatik güç kontrol ve enerji kesme sistemleri kullanılacak.

Yüksek maliyetli yatırımlara alternatif olacak

Depolama sistemlerinin şarj istasyonlarına entegre edilmesiyle her noktada yüksek maliyetli elektrik şebekesi yatırımı yapılması ihtiyacının azaltılması amaçlanıyor.

Özellikle yeni trafo ve bağlantı yatırımlarının yüksek maliyet oluşturduğu, belirli saatlerde şarj talebinin arttığı ve araç kuyruklarının yaşandığı noktalarda depolama sistemlerinin alternatif bir çözüm sunması bekleniyor.

Sistem, talebin düşük olduğu dönemlerde şebekeden aldığı elektriği depolayabilecek. Şarj talebinin yoğunlaştığı saatlerde ise depolanan enerji kullanılarak istasyonun ihtiyaç duyduğu ek güç karşılanabilecek.

Böylece şebekeden çekilen elektrik mevcut anlaşma gücü içerisinde tutulurken, istasyonlarda daha yüksek kurulu güce sahip şarj ekipmanlarının kullanılabilmesi mümkün olacak.

Aynı anda daha fazla araç yüksek güçte şarj edilebilecek

Yeni sistemin avantajlarından biri de şebeke kapasitesinin toplam anlık şarj talebini karşılamakta yetersiz kaldığı noktalarda ortaya çıkacak.

Depolama sistemi, talebin düşük olduğu saatlerde enerji biriktirecek ve yoğun saatlerde şarj işlemlerine destek verecek. Böylece aynı anda birden fazla elektrikli aracın yüksek güçle şarj edilmesi sırasında ihtiyaç duyulan ilave enerji depolama tesisinden sağlanabilecek.

Otoyol ve dinlenme tesislerinde ihtiyaca çözüm sağlayabilir

Elektrikli araç sayısındaki artışla birlikte özellikle otoyollar, dinlenme tesisleri, akaryakıt istasyonları ve yoğun kullanılan ticari alanlarda hızlı ve yüksek güçlü şarj noktalarına duyulan ihtiyaç da büyüyor.

Bu noktalarda gerekli kapasitenin oluşturulması bazı durumlarda yeni trafo, bağlantı ve şebeke yatırımlarını zorunlu hale getirebiliyor. Depolama sistemlerinin şarj istasyonlarıyla birlikte kullanılması ise söz konusu yatırımlara alternatif oluşturabilecek.

Şarj ağı işletmecilerine yatırım esnekliği

Düzenlemenin yüksek güçlü şarj istasyonu yatırımlarında işletmecilere daha fazla seçenek sunması bekleniyor.

Şarj ağı işletmecileri, kurulacak istasyonun bulunduğu bölgedeki şebeke bağlantı kapasitesini, yatırım maliyetini ve şarj talebini birlikte değerlendirerek mevcut şebeke kapasitesini artırmak ile elektrik depolama sistemi kurmak arasında tercih yapabilecek.

Yeni uygulamayla hızlı ve yüksek güçlü şarj altyapısının mevcut şebeke imkanları dikkate alınarak daha fazla noktaya ulaştırılması hedefleniyor. Aynı zamanda elektrik depolama teknolojileri ile elektrikli araç şarj altyapısının birlikte kullanımının teşvik edilmesi amaçlanıyor.

Dünya

Yüksek getiri, yüksek risk gerçeğini bir kez daha unutuverdik ve milyarları birilerinin ütmesini sağladık. En az 2 yıl sürer bu pisliğin temizlenmesi… Failleri ise seçimden sonra aklanır, paklanır

****

TERA battı. HEP AYNI TERANE... Önce “yerli ve milli” hikaye. Sonra uçan fonlar, şişen hisseler; spekülatif saldırı açıklamaları… En sonda da temerrüt, taban, gözaltı... Para içeri girerken herkes vizyoner. Para çıkmaya başlayınca herkes mağdur. Bu film defalarca çekildi. Sadece afiş değişiyor.

Eğer bu finansal faciadan ders çıkaramazsak, halkı, FONUNA KADAR soymaya devam edecekler. Külfeti de vatandaşa yıkarak… Belli ki bu pisliğin temizlenmesi en az 2 yıl alacak. 455 bin yatırımcı en iyi ihtimalle koyduğunu alacak ama umduklarını ise unutsun. Aşık Sümmani’ye kulak verelim; şimdi:

SPK VE KAP DIŞINDAKİ AÇIKLAMALARA KULAK ASMAYIN SAKIN

“Ben razı değilim soyguna fona / Garibanı halden hale salan var / Çocukluktan beri çözüm beklerim / El zanneder uzaklarda kalan var. Sümmani'yem Yarab gönlüm hoş eyle / Ya sabır ver ya da bağrım taş eyle / Ya bir çift kanat ver ya da kuş eyle / Tez ulaşam memlekette talan var.” Çok net değil mi?

Peki, bu süreçte kime kulak vermeli? SPK ve KAP dışındakilere itibar etmeyin derim. Çiftlikbank’ı hatırla: “50 bin lirana ayda 20 bin veririm” diyerek 2 milyar toplamış, Uruguay’a kaçmıştı. Sonra birileri “ben paranı geri alırım” vaadiyle Çiftlikbank’ın dolandırdıklarını ikinci kez soymayı başarmıştı.

İKİ SORU İKİ CEVAP / FON faciasına dair…

Yatırımcı ne yapsın?

Hiçbir şey… Tepkisini gösterir elbette ancak süreç, başvuru gerektirmiyor, işleri bankalar yürütüyor. Arada yapılan resmi, gayri resmi açıklamaları da akıl süzgecinden geçirin ve peşinen inanmayın.

Sorumlular kim?

Başta SPK. Devamında BDDK, bakanlık, borsa yönetimi ve diğerleri… Fonları soyan 12 kişi varmış. İblisin bu 12 havarisi dâhil, tüm sorumluların, soyguncuların malları serveti müsadere edilmeli.

not/ Ekonomik, siyasi, sosyolojik sonuçları olacak kadar büyük facia

Haddini aşan, zıddına döner. Döndü de… 100 lirana 4 bin vereceğini söyleyen birine güvenilir mi? SPK gözetiminde(!) olsa bile. Cumhurbaşkanına komplo kurulmuşçasına siyaseti de etkiler bu olay. Faizi tırmandırıp, enflasyonu beslemesi cabası… Piyasadan uçup giden güven geril gelmez.

FON FACİASI LÛGATI

Foncu: Yüksek getiri vaadiyle yatırımcıyı yanıltan ve 131 fonun tasfiyesine yol açan hırslı insanlar

Yancı: Hırslı foncuları denetlemeyen, göz yuman, onlara dair tedbiri geç açıklayan bürokratlar

Servet kümesi: Yatırımcının parasına çöken ve bu sayede küresel servet edinen yandaşlar güruhu

Hırs kurbanları: Yüzde 4 bin gelir vaadine kanıp parasını fonculara yatıran yüksek gelir tutkunları

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Kiralık taşınmaz ilanlarında 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulanan EİDS, 15 Şubat 2026'da ikinci aşamaya geçmiş ve satılık taşınmaz ilanları için de zorunlu hale gelmişti.

Mevcut sistemde taşınmaz sahibi, e-Devlet üzerinden kendisine ait mülkü seçerek ilan verme sürecinde çalışacağı emlak işletmesine yetki verebiliyor. Yeni dönemde ise yalnızca bu yetkinin verilmesi yeterli olmayacak.

Yetkilendirme sözleşmesi de sisteme girecek

Sektör yetkililerinin verdiği bilgilere göre, üzerinde çalışılan düzenlemeyle yetkilendirme sözleşmesinin de ilan yayımlama izniyle birlikte e-Devlet üzerinden yürütülmesi planlanıyor. Böylece emlakçıya verilen yetkilendirme sözleşmesinin iptal edilmesi halinde taşınmaza ait ilan da yayından kaldırılacak.

Tek emlakçı düzenlemesi gündemde

Mevcut uygulamada bir taşınmaz için birden fazla emlak işletmesine ilan yetkisi verilebiliyor. Sektörden gelen talepler doğrultusunda bu hakkın tek emlakçıyla sınırlandırılması da gündemde bulunuyor.

Yabancı malik ve tapusuz taşınmazlara yeni kontrol

EİDS'de değiştirilmesi planlanan bir diğer alan ise yabancı maliklere ait veya tapuda kaydı bulunmayan taşınmazların ilanları. Mevcut uygulamada bu tür taşınmazlar işaretlenerek ilan platformlarına eklenebiliyor ve yetkilendirme şartı aranmıyor. Sektör temsilcileri ise bu yöntemin yetki zorunluluğunu aşmak amacıyla kullanılabildiğini belirtiyor. Yeni düzenlemeyle bu ilanlarda da doğrulama yapılması ve taşınmazların kontrolsüz şekilde ilana çıkarılmasının önüne geçilmesi planlanıyor.

Güvenli ödeme sistemi ertelenebilir

Gayrimenkul satışlarında bir diğer değişiklik ise güvenli ödeme sistemi olacak. Uygulamanın 1 Ekim'de devreye alınması planlanırken, sektör yetkilileri başlangıç tarihinin ertelenmesini bekliyor. Sistemin devreye girmesiyle alıcı, taşınmazın satış bedelini doğrudan satıcıya göndermek yerine güvenli hesaba yatıracak. Para, tapu devri tamamlanana kadar bu hesapta tutulacak. Satış işleminin tapuda tamamlanmasının ardından tutar satıcının hesabına aktarılacak.

Sektörün, emlak işletmelerine ödenecek komisyonun da güvenli ödeme sistemine dahil edilmesi yönündeki önerisinin değerlendirilebileceği belirtiliyor.

Tapu harçlarında indirim gündemde

Gayrimenkul sektörünün gündemindeki bir diğer başlık ise tapu harçları. Tapu harçlarının düşürülmesi, değer artış vergisi oranlarının indirilmesi ve bir defaya mahsus af uygulanması yönündeki sektör taleplerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı'na iletildiği belirtildi.

Piyasadaki işlemlerin yüzde 95'inde gerçek satış bedellerinin tapuya yansıtılmadığı ifade edilirken, devletin oluşan gelir kaybını yüzde 4 seviyesindeki tapu harcıyla telafi etmeye çalıştığı aktarıldı. Güvenli ödeme sisteminin devreye alınmasının ardından tapu harçlarına ilişkin taleplerin yeniden değerlendirilebileceği belirtiliyor.

Otomatik rayiç sistemi de devreye girecek

Gayrimenkullerin gerçek değerlerinin belirlenmesine yönelik çalışmalar kapsamında Taşınmaz Değerleme Daire Başkanlığı'nın kurulduğu, ilerleyen dönemde ise "otomatik rayiç sistemi"nin hayata geçirilmesinin planlandığı belirtildi. Sistemle birlikte gayrimenkul işlemlerinden kaynaklanan vergi kayıplarının yüzde 90 oranında önüne geçilmesi hedefleniyor.

EİDS nasıl çalışıyor?

Taşınmazını emlak danışmanı aracılığıyla ilana vermek isteyen vatandaş, e-Devlet üzerinden EİDS yetki işlemleri bölümüne giriyor. Sistemde kişinin üzerine kayıtlı taşınmazlar görüntüleniyor ve ilan verilmek istenen mülk seçiliyor.

Ardından emlak işletmesinin yetki belgesinde bulunan numara sisteme giriliyor ve emlak danışmanına verilecek yetkinin süresi belirleniyor. Yetkilendirme süresi en fazla 3 ay olabiliyor. İşlemlerin tamamlanmasının ardından oluşturulan "Taşınmaz Kimlik Numarası" emlak danışmanına iletiliyor. Emlakçı da bu numara üzerinden taşınmazın ilanını ilgili platformlarda yayımlayabiliyor. Vatandaşlar emlak danışmanı kullanmadan da ilan verebiliyor. Bu durumda ilan platformları, taşınmazın ilanı veren kişiye veya birinci derece yakınlarına ait olup olmadığını sistem üzerinden kontrol ediyor.

Dünya

Düzenleme bugün yürürlüğe girdi

25 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesine yeni bir hüküm eklendi.

Buna göre iş görme ediminin tamamının yalnızca işyerinde veya yalnızca uzaktan yapılması gerekmeyecek. İşin bir bölümünün işyerinde, diğer bölümünün uzaktan çalışma yöntemiyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilecek.

Böylece son yıllarda birçok şirkette fiilen kullanılan hibrit çalışma modeli yönetmelikte açık bir karşılık kazanmış oldu.

Günler ve saatler sözleşmeye yazılacak

Yeni düzenlemenin çalışan açısından en önemli bölümü çalışma takvimine ilişkin.

Hibrit model uygulanacaksa çalışanın hangi günlerde işyerinde, hangi günlerde uzaktan çalışacağı iş sözleşmesinde belirlenecek. Çalışma saatleri de sözleşmede açık biçimde yer alacak.

Dolayısıyla haftanın bazı günlerinin ofiste, bazı günlerinin evden veya başka bir uzaktan çalışma noktasından geçirilmesi yalnızca şirket içi uygulamayla değil, sözleşmedeki çalışma düzeniyle de bağlantılı hale geliyor.

Hibrit çalışma nasıl uygulanacak?

Yeni hüküm, bütün çalışanların otomatik olarak hibrit çalışmaya geçeceği anlamına gelmiyor.

Düzenleme, işin niteliğinin uzaktan çalışmaya uygun olduğu durumlarda işyerinde ve uzaktan çalışmanın birlikte uygulanabilmesine imkân tanıyor. Tarafların böyle bir çalışma modeli üzerinde anlaşması halinde günler ve çalışma saatleri sözleşmede gösterilecek.

Bu nedenle uygulamanın kapsamı işin niteliğine, işverenin çalışma organizasyonuna ve taraflar arasında oluşturulacak çalışma düzenine göre değişebilecek.

Çalışma takvimi daha görünür hale geliyor

Yeni sistemin pratik sonucu, hibrit çalışmada en çok tartışılan konulardan biri olan “hangi gün nerede çalışılacağı” sorusunun daha açık hale gelmesi olacak.

Çalışanın ofise geleceği günlerin ve uzaktan çalışacağı günlerin önceden belirlenmesi; çalışma düzeninin hem çalışan hem de işveren açısından kayıt altına alınmasını sağlayacak. Çalışma saatlerinin de aynı kapsamda sözleşmede gösterilmesiyle hibrit modelin sınırları daha belirgin hale gelecek.

Düzenleme 25 Eylül 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.

Murat Ali Oral-Dünya

Şüphelilerden 5’i yakalanarak gözaltına alınmış, yurt dışında olduğu belirlenen 16’sı hakkında siyasi ve askeri casusluk suçundan yakalama kararı çıkartılmış, 1 şüphelinin yakalanmasına yönelik çalışmalar sürmektedir" dedi.

Ekonomim

Küresel piyasalardaki dalgalanma, döviz kurundaki oynaklık ve art arda gelen ÖTV zamları, akaryakıt fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor.

Dün yaklaşık 5,50 TL indirim yapılan motorinin litre fiyatına, gece yarısından itibaren 2,55 TL zam geldi.

İstanbul, İzmir ve Ankara'da güncel benzin, motorin ve otogaz fiyatları ne kadar?

İstanbul Avrupa Yakası:

Benzin: 80.40 TL
Motorin: 93.50 TL
LPG: 34.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası:

Benzin: 80.30 TL
Motorin: 93.30 TL
LPG: 34.40 TL

Ankara:

Benzin: 81.40 TL
Motorin: 94.60 TL
LPG: 35.09 TL

İzmir:

Benzin: 81.70 TL
Motorin 94.90 TL
LPG: 34.99 TL

Cihan Oruçoğlu-Dünya

Üç ana temel üzerine kuruldu

Geçen yıl Mayıs ayından itibaren teşvik sistemi değiştirilirken, yeni sistem; Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve Bölgesel Teşvikler olmak üzere üç ana temel üzerine kuruldu. Ancak yeni sistemde de yatırım projelerinin tutarı beklenen seviyeyi yakalayamadı. EKONOMİ’nin hesaplamalarına göre, geçen yıl Ocak-Temmuz döneminde 4 bin 378 belge karşılığında 441 milyar liralık yatırım öngörülürken, bu yıl aynı dönemde öngörülen yatırım tutarı sadece yüzde 18.3 arttı ve 522 milyar liraya yükseldi. Buna karşılık teşvik belgesine bağlanan yatırım sayısı yüzde 33.2 azalarak 2 bin 890’a geriledi. Teşvikli yatırımlar kapsamında öngörülen istihdam ise yüzde 13.3 azalarak 75 bin 447’ye geriledi.

Geçen yıl yenilenen teşvik sisteminde ilk kez Haziran ayında teşvik belgesi düzenlendi. Yeni dönemin ilk ayında teşvik belgesi sayısı sınırlı kaldı, sadece 1 milyar 593 milyon liralık yatırım öngören 27 belge verilirken, Temmuz’da 78.3 milyar liralık yatırım öngören 435 belge düzenlendi.

En çok yatırımın adresi değişmedi

Yeni teşvik sistemi kapsamında 1 yılda toplam 1 trilyon 205 milyar liralık yatırım öngören 5 bin 651 teşvik belgesi düzenlendi. Bu belgeler kapsamında toplam 135 bin 503 kişilik istihdam öngörülüyor. Ancak yeni teşvik sisteminde her zaman olduğu gibi en çok yatırım yine en gelişmiş illerin bulunduğu I ve II’nci bölgelere geldi. Yatırımların yüzde 38.4’üne karşılık gelen 462 milyar lirası I’inci bölgeye, yüzde 19.4’üne karşılık gelen 234.3 milyar lirası II’nci bölgeye yapıldı. 3’üncü bölgenin yatırımları 145.7 milyar lira ile yüzde 12.1’ini oluşturdu.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Altın fiyatları Cuma günü gerilerken, haftalık kayıp yüzde 2’nin üzerine çıktı. Fiyatlardaki gerilemede yüksek enerji maliyetleri ile ABD Hazine tahvil getirilerindeki yükseliş etkili oldu.

Altın fiyatlarında son durum

İç ve dış piyasayı etkileyen altın ve döviz kurundaki değişimler merakla takip ediliyor. Vatandaşlar günün ilk saatlerinden itibaren “Gram altın, çeyrek altın, ons altın fiyatı bugün ne kadar?” araştırmaları yapıyor.

İşte 25 Eylül 2026 Cuma gününün ilk saatlerinde güncel altın fiyatları tablosu…

Güncel altın satış fiyatları

* Gram altın satış fiyatı: 6.726,30 TL

* Çeyrek altın satış fiyatı: 11.005,00 TL

* Yarım altın satış fiyatı: 22.003,00 TL

* Tam altın satış fiyatı: 43.629,98 TL

* Cumhuriyet altını satış fiyatı: 43.879,00 TL

* Gremse altın satış fiyatı: 109.409,52 TL

* Ons altın satış fiyatı: 4.270,18 dolar

Aleyna Harman-Ekonomim

Turkuaz Kartın hedef kitlesi

Turkuaz Kart, yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlayan, yabancı eş ile kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuklarına ise ikamet hakkı veren bir belgedir.

Kartın hedef kitlesi beş grupta toplanmaktadır.

• Yüksek nitelikli işgücü,
• Yüksek nitelikli yatırımcı,
• Stratejik alanlarda çalışan bilim insanı veya araştırmacı,
• Kültür-sanat ya da spor alanında uluslararası başarı sahibi kişiler.
• Türkiye’nin veya Türk kültürünün uluslararası tanınırlığına katkı sunan yabancılar.

Bu çerçevede, Turkuaz Kart kitlesel bir göç veya genel çalışma izni programı değil, seçici ve katkı odaklı bir yetenek çekme mekanizmasıdır.

Başvuru, belgelendirme ve puanlama sistemi

Başvuru, Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancılar bakımından elektronik sistem üzerinden; yurt dışında ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliği aracılığıyla yapılabilmektedir. Yetkili aracı kurumlar da yabancı adına başvuru gerçekleştirebilmektedir.

Başvuru dilekçesi ve pasaport suretine ek olarak, ilgili kişinin dahil olduğu kategoriye göre diploma, iş sözleşmesi, özgeçmiş, mesleki deneyim belgeleri, yatırım ve ihracat göstergeleri, patent veya lisanslar, akademik çalışmalar, ödüller ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin kanıtlar sunulmaktadır.

Değerlendirme, uluslararası işgücü politikası doğrultusunda oluşturulan puanlama sistemiyle yapılmaktadır. Eğitim kurumunun niteliği, ücret düzeyi, uzmanlık ve Ar-Ge deneyimi, yatırımın büyüklüğü, oluşturulacak istihdam, ihracat kapasitesi, patent ve inovasyon faaliyetleri, uluslararası başarı ve etki alanı gibi ölçütler başvuru kategorisine göre farklı ağırlık taşıyabilmektedir.

Üç yıllık geçiş süresi ve süresiz statüye dönüşüm

Turkuaz Kart ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilmektedir. Bu dönemde kart sahibinin faaliyetleri ve başvuru sırasında sunduğu taahhütler Bakanlıkça görevlendirilen uzman tarafından izlenmektedir. İstenen bilgi ve belgelerin süresinde sunulmaması veya tespit edilen eksikliklerin verilen süre içinde giderilmemesi, geçiş süresinin sonlandırılmasına ve kartın iptaline yol açabilmektedir.

Geçiş süresi kaydının kaldırılması için başvurunun, üç yıllık sürenin dolmasına 6 ay kalmasından itibaren ve her durumda süre sona ermeden yapılması gerekmektedir. Nihai uzman raporunun olumlu olması ve kartın geçiş döneminde iptal edilmemiş bulunması halinde kayıt kaldırılarak Turkuaz Kart süresiz hale gelmektedir.

Kart sahibi ve yakınlarına sağlanan haklar

Turkuaz Kart sahibi, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanmaktadır. Çalışma ve ikamet izni harcı alınmaması da önemli bir mali kolaylıktır. Kart sahibinin yabancı eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocuklarına verilen yakın kartı, Turkuaz Kartın geçerlilik süresince ikamet izni yerine geçmektedir.

Diğer taraftan Turkuaz Kart statüsü, Türk vatandaşlığıyla eşdeğer değildir. Bu çerçevede, kart sahipleri askerlik yükümlülüğünden muaf olup, seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme haklarından yararlanamamaktadır. Özel kanunlarda Türk vatandaşı olma şartına bağlanan haklardan da yararlanamamaktadırlar. Sosyal güvenlik bakımından ise Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler saklı kalmak üzere 5510 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin süresinde yerine getirilmesi gerekmektedir. Geçiş süresi kaydı kaldırılan kart sahibi ve yakını, millî güvenlik ve kamu düzeni açısından engel bulunmaması ve Bakanlıkça teklif edilmesi şartıyla istisnai vatandaşlık sürecine konu olabilmektedir. Ancak bu durum otomatik bir vatandaşlık hakkı doğurmamaktadır.

Başvurunun reddi, sınırlama ve iptali

Başvurunun puanlama ölçütlerini karşılamaması, uluslararası işgücü politikasına uygun bulunmaması, sahte veya yanıltıcı belge sunulması, Türk vatandaşlarına hasredilmiş meslekler için yapılması ya da kamu düzeni, güvenliği ve sağlığı bakımından sakınca bulunması gibi nedenlerle talep reddedilebilmektedir.

Ayrıca, Bakanlığın başvuruları sektör, meslek, işkolu veya coğrafi alan itibarıyla sınırlandırma ya da geçici olarak durdurma yetkisi bulunmaktadır.

Kartın verilmesinden sonra da statünün korunması belirli koşullara bağlıdır. Kartın başlangıç tarihinden itibaren 6 ay içinde Türkiye’ye gelinmemesi, mücbir sebep olmaksızın 2 yıldan uzun süre kesintisiz yurt dışında kalınması, kayıt dışı çalışma, en az bir yıl kesintisiz çalışmama, geçiş döneminde istenen belgelerin sunulmaması veya kart sahibinin aranan niteliği kaybetmesi iptal sonucunu doğurabilmektedir.

Verilen Turkuaz Kart sayıları ve veri şeffaflığı

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı’nın 13 Haziran 2026 tarihli açıklamasına göre, Turkuaz kart programı kapsamında bu tarihe kadar Türkiye’ye yatırım yapan veya ülkenin uluslararası alanda tanınırlığına katkı sağlayan nitelikli yabancı yatırımcılar, şirket yöneticileri ve sporcular dâhil toplam 52 kişiye Turkuaz Kart verilmiştir. Açıklama kümülatif bir toplam vermekte, yıllara, başvuru türüne, vatandaşlığa, sektöre veya kartın geçiş/süresiz statüsüne göre ayrıntılı dağılım içermemektedir.

Bu veri, Turkuaz Kartın seçici ve sınırlı ölçekli bir program olarak uygulandığını göstermektedir. Bununla birlikte 52 sayısı, başvuru veya kabul oranını değil, 13 Haziran 2026 itibarıyla kart verilen kişilerin toplamını ifade etmektedir. Programın etkililiğinin daha ayrıntılı değerlendirilebilmesi için yıllar itibarıyla başvuru, kabul, ret, iptal, geçiş süresi devam eden ve süresiz hale gelen kart sayılarının, ayrıca kategori, sektör ve vatandaşlık dağılımlarının yayımlanması yararlı olacaktır.

Ayrıca, uygulamanın başladığı 10 yıla yakın bir sürede Turkuaz Kart verilen kişi sayısının sadece 52 kişi de kalmış olması hedef kitle dikkate alındığında uygulanmakta olan başvuru değerlendirme kriterleri ve puanlanma sisteminin tekrar gözden geçirilmesini, kısacası uygulamanın etkinliğinin sorgulanması gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak; Turkuaz Kart, Türkiye’nin yüksek nitelikli işgücü, yatırımcı, araştırmacı ve uluslararası başarı sahibi yabancıları çekme hedefi bakımından güçlü bir hukuki altyapı sunmaktadır. Aile üyelerine ikamet kolaylığı, harç muafiyeti, süresiz çalışma imkânı ve belirli şartlarla istisnai vatandaşlığa teklif edilebilme olanağı programın cazibesini artırmaktadır.

Programın gerçek politika etkisinin görünür hale gelmesi için başvuru ve kart sayılarına ilişkin düzenli, ayrıştırılmış ve karşılaştırılabilir resmi verilerin yayımlanması gerekmektedir. Böyle bir veri seti, Turkuaz Kartın yalnızca normatif açıdan değil, Türkiye’nin nitelikli insan kaynağı ve yatırım çekme performansı bakımından da sağlıklı biçimde değerlendirilmesini sağlayacaktır.

Konkordato süreci iflasla sonuçlanabiliyor

Borçlarını ödemekte zorlanan şirketler, konkordato yoluyla mali yapılarını düzeltmeye ve faaliyetlerini sürdürmeye çalışıyor.

Ancak konkordato sürecinin başarıyla tamamlanamaması durumunda şirketler hakkında iflas kararı verilebiliyor. Bu aşamadan sonra şirketin mal varlıklarının tasfiyesi ve alacaklıların haklarının belirlenmesine yönelik hukuki süreç başlıyor.

Kuşçu Seyahat hakkında iflas kararı

Kocaeli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, Kuşçu Seyahat olarak faaliyet gösteren Kılıçbey Turizm Seyahat Acentesi hakkında iflas kararı verdi.

Şirket; yurt içi ve yurt dışı gezi turları, uçak bileti satışı, transfer hizmetleri, personel taşımacılığı ve öğrenci servisi gibi alanlarda hizmet veriyordu.

NTV'de yer alan habere göre firmanın hizmet verdiği müşteriler arasında Türkiye'nin önde gelen şirketlerinin de bulunduğu belirtildi.

Ermetal Çelik Yapı hakkında da iflas kararı

Kocaeli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, bu kez de Ermetal Çelik Yapı hakkında iflas kararı verdi.

İstanbul'daki ilaç şirketi de iflas etti

İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi ise Kartal'da faaliyet gösteren Derix İlaç Ecza Deposu hakkında iflas kararı açıkladı.

Mahkeme kararıyla birlikte şirketin iflas süreci resmen başlamış oldu.

Alacaklıları uzun bir hukuk süreci bekliyor

İflas kararlarının ardından çalışanların ücret ve diğer işçilik alacakları ile şirketten alacağı bulunan kişi ve kuruluşların haklarının tahsili için yasal süreç devreye giriyor.

Alacakların hangi sırayla ve ne ölçüde tahsil edileceği, şirketin mevcut mal varlığı ve iflas masasındaki işlemler kapsamında yürütülecek hukuki süreç sonucunda belirlenecek.

Ekonomim

• İhalelere katılmak,
• Devlet yardımı teşvik ve desteklerden yararlanmak,
• Alt işverenlerin asıl işverenlerden veya anahtar teslim suretiyle iş alan yüklenicilerin iş sahibinden olan hak edişlerini alabilmek amacıyla SGK’ya borçlarının bulunmadığına dair yazıların, elektronik ortamda alınmasına imkân sağlanmıştır.

Ancak ödeme vadesi geçmiş borçlarını 6183/48. maddeye istinaden tecil ve taksitlendirmiş veya yeniden yapılandırmış işverenlere ilgili yasal düzenlemeler çerçevesinde ihalelere katılmalarına veya devlet yardımı teşvik ve desteklerden yararlanmalarına izin verilmiş olmasına rağmen bu işverenler borcu yoktur yazılarını, e-Borcu yoktur uygulaması vasıtasıyla alamadıklarından SGK müdürlüklerine dilekçe ile başvurmak durumunda kalmakta idi.

Ayrıca sigorta primi ve işsizlik sigortası prim borcu ile gecikme zammı toplamı 5.000 TL’nin altında olan işverenlerin ihalelere katılmaları; sigorta primi, işsizlik sigortası primi ve idari para cezası ile gecikme zammı toplamı brüt asgari ücretin altında olan işverenlerin devlet yardımı teşvik ve desteklerden yararlanmaları mümkün olmasına rağmen, bu nitelikteki işverenler de borcu yoktur yazılarını elektronik ortamda alamadıklarından SGK müdürlüklerine müracaat ederek alabilmekte idi.

SGK tarafından yayımlanan 15/9/2026 tarihli Genel Yazı ve borç sorgu metodunda yapılan değişiklik sonrasında uygulamada yaşanan bu sorunlar giderilerek borçlarını taksitlendirmiş/yapılandırmış olan işverenler ile borçları belirlenen limitlerin altında olan işverenlerin borcu yoktur yazılarını sosyal güvenlik merkezlerine başvurmadan e-Borcu Yoktur uygulaması vasıtasıyla almalarına imkân sağlanarak uygulamada yaşanan sorunlar giderilmiştir.

Emeği geçenlere şükranlarımı sunuyorum.

Borç sorgulama metodunda yapılan değişiklik

15/9/2026 tarihinden önceki süreçte e-Borcu Yoktur uygulamasında işverenlerin SGK’ya ödeme vadesi geçmiş borçlarının olup olmadığı sorgulanırken, ödeme vadesi gelmemiş borçlar hariç her bir borç türü bazında işyerinin tescil tarihinden sorgulamanın yapıldığı tarihe kadar toplam tahakkuk ve toplam tahsilat tutarları arasında farka bakılırken, 15/9/2026 tarihinden itibaren her bir dönem bazında tahakkuk ve tahsilat kayıtları arasındaki farka bakılmaya başlanılmıştır.

Başka bir anlatımla e-Borcu Yoktur uygulamasındaki borç sorgu metodu, interaktif bankacılık uygulamaları üzerinden yapılan borç sorgularında olduğu gibi banka borç sorgu metoduna göre yapılmaya başlanılmıştır.

İhalelere katılmak üzere düzenlenen borcu yoktur yazıları

Ödeme vadesi geçmiş sigorta primi ve işsizlik sigortası prim borçları taksitlendirilmiş veya yapılandırılmış işverenlerin kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borçlarının bulunmadığına dair yazıları e-Borcu Yoktur uygulamasından alabilmeleri için;

1. Taksitlendirme/yapılandırma işlemlerinin, aylık taksitler veya cari dönem borçları yönünden bozma koşuluna girmemiş olması

2. Ödeme planına bağlanmış aylık taksitlerden vadesi geçtiği halde ödenmemiş taksitin tecil faiziyle birlikte toplamının 5.000 TL’yi aşmaması

3. Taksitlendirme/yapılandırma kapsamı dışındaki sigorta primi, işsizlik sigortası primi ve gecikme zammı toplamı ile ödeme vadesi geçmiş taksit borcunun 5.000 TL’yi aşmaması gerekiyor.

Taksitlendirme veya yapılandırma işlemi bulunmamakla birlikte, ödeme vadesi geçmiş sigorta primi ve işsizlik sigortası prim borçları ile gecikme zammı toplamı 5.000 TL’nin altında olan işverenler de metot değişikliği sonrasında kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borçlarının bulunmadığına dair yazıları elektronik ortamda alabilir hale gelmiştir.

Ayrıca 4734 sayılı Kanuna göre ihale edilen işlerde isteklinin SGK’ya kesinleşmiş prim borcu olup olmadığı hususunda idarelerce yapılan sorgulamalar da e-Borcu Yoktur uygulamasında olduğu gibi banka borç sorgu metoduna göre yapılacak olup, idarelerin bu sorgulamaları yapabilmeleri için isteklinin e-Borcu Yoktur aktivasyonunun bulunması gerekmektedir. Bu noktada kamudan ihale suretiyle iş alan tüm firmaların e-Borcu Yoktur uygulamasına başvurarak aktivasyonlarını yaptırmış olmaları önem arz etmektedir.

Devlet yardımı, teşvik ve desteklerden yararlanmak amacıyla düzenlenen yazılar

5510 sayılı Kanunun 90/6. fıkrasında, Ülke çapında uygulanan ve özel bir izne veya belgeye dayanmayan genel düzenlemeler hariç olmak üzere, belirli bölgelere veya sektörlere yönelik ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen özel belgelere veya izinlere dayalı olarak uygulanan devlet yardımı, teşvik ve desteklerin verilmesinden önce SGK’dan ödeme vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borçlarının bulunmadığına veya tecil ve taksitlendirildiğine ya da yapılandırıldığına dair belgenin istenilmesinin zorunlu olduğu öngörülmüştür.

Konuyla ilgili Tebliğ’de ise devlet yardımı teşvik ve desteklerden yararlanacak işverenlerin sigorta primi, işsizlik sigortası primi ve idari para cezasıyla gecikme zammı toplamının brüt asgari ücrete kadar olan borçları ile taksitlendirilmiş/yapılandırılmış borçlarının bu nitelikteki yazıların düzenlenmesi aşamasında dikkate alınmayacağına yer verilmiştir.

İşverenlerin devlet yardımı teşvik ve desteklerden yararlanmak amacıyla gerekli olan borcu yoktur yazılarını e-Borcu Yoktur uygulamasından alabilmelerini teminen söz konusu uygulamada, “KOSGEB’e”, “TUBİTAK’a”, “Hazine ve Maliye Bakanlığına” ve “Kredi Garanti Fonuna” ibraz edilmek üzere başlığı altında seçenekler yer almaktadır.

e-Borcu yoktur uygulamasındaki metot değişikliği öncesinde vadesi geçmiş borçları taksitlendirilmiş/yapılandırılmış işverenler ile vadesi geçmiş borçları brüt asgari ücretin (2026 yılı için 33.030 TL’nin) altında olan işverenler, söz konusu yazıları sosyal güvenlik merkezlerine müracaat ederek almakta iken metot değişikliği sonrasında e-Borcu Yoktur uygulamasından alabileceklerdir.

YURT DIŞINDAN VARLIK GETİRME BAKIMINDAN DÖNEMLER

“1) Vergiye gönüllü uyumu artırmak amacıyla, gerçek veya tüzel kişilerce, yurt dışında bulunan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları 31/7/2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilir.

(2) Birinci fıkra uyarınca bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda adlarına açılan hesaplara transfer edilmesi veya yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin bu hesaplara yatırılması gerekir. Fiziki olarak yurt dışından getirilen varlıkların yurda getirildiği, Gümrük İdaresine yapılacak beyana ilişkin belgeler ile tevsik olunur. Gümrük İdaresi, bu kapsamda aldığı beyanları, alındığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığına bildirir.”

Birinci fıkrada 31/7/2027 tarihine kadar kanundan yararlanılabileceği ancak hangi vergi dönemleri için yararlanmanın mümkün olabileceğine yer verilmemiştir. Bilindiği gibi, Vergi Usul Kanununa göre 5 yıllık zaman aşımı vardır. Dolayısı ile 2021, 2022, 2023, 2024 ve 2025 dönemleri zaman aşımına henüz uğramadığı için bu kanun kapsamına girecektir. Burada bir tartışma yoktur. Kanun da 04/6/2026 tarihinde yayımlandığı ve yürürlüğe girdiği için bu dönemler bakımından beyan süreleri de aşıldığından 2021-2025 dönemleri kanun kapsamına girecektir.

Buradaki kritik soru 2026 dönemi için de varlık barışından yararlanılıp yararlanılamayacağı meselesidir. Kanunda hangi dönemler için yararlanılabileceği belirlenmediğinden ve kanundan son yararlanma tarihi 31/7/2027 olarak düzenlendiğinden, bu tarih itibari ile 2026 beyan döneminin de geçeceğinden 2026 döneminin kanun kapsamına girmesini engelleyen bir düzenleme bulunmamaktadır.

GELİR VE KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFLERİ BAKIMINDAN DÖNEMLER

“(3) Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları, 31/7/2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilir. Bildirilen varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunludur.

(4) Birinci ve üçüncü fıkra kapsamında bildirilen varlıklar 213 sayılı Kanun uyarınca defter tutan mükellefler tarafından bildirim tarihi itibarıyla kanuni defterlere kaydedilir. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bu madde hükümleri uyarınca kanuni defterlerine kaydettikleri kıymetler için pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz, işletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmez. Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca gösterirler. Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz ve bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir.”

Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerince yapılan düzenleme için de yukarıda söylediğimiz şekilde dönemler bakımından özel bir düzenleme yapılmamıştır. Yurt dışından varlık getirecekler için yaptığımız değerlendirme aynen burada da geçerlidir.

GELİR VE KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFİYETİ BULUNMAYANLAR BAKIMINDAN DÖNEMLER

“(5) Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, bildirimde bulundukları varlıklarını ikinci fıkrada yer alan sürede Türkiye’ye getirmeleri, yurt içindeki varlıklarını bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırmak suretiyle tevsik etmeleri durumlarında dördüncü fıkrada yer alan şartlar aranmaksızın madde hükümlerinden yararlanırlar.”

Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar bakımından da yukarıda ifade ettiğimiz değerlendirmeler aynen geçerlidir. Burada da vergilendirme dönemleri bakımından bir sınırlama bulunmamaktadır.

“(8) Bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaz. Şu kadar ki, diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirler bu düzenlemeden etkilenmez. Diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri ile takdir komisyonu kararları sonucu bulunan matrah farkının madde kapsamında bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti ve bildirilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazla olması durumunda matrah farkına ilişkin tarhiyat yapılmaz. Bulunan matrah farkının, bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespitine rağmen söz konusu varlık tutarlarından büyük olması durumunda sadece aradaki fark tutar üzerinden vergi tarhiyatı yapılır. Vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararları sonucunda bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenlerle matrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsamında bildirilen tutarlar, bulunan matrah farkından mahsup edilmeksizin tarhiyat yapılır.”

Vergi incelemesi yapılmayacağına dair yukarıda yer verilen düzenlemede de dönemlere yer verilmemiştir. Yani 2026 dönemi için yararlanmayı engelleyen bir düzenleme bulunmamaktadır.

HANGİ DURUMLARDA VERGİ İNCELEMESİNE GİRMEME HAKKINDAN YARARLANILAMAYACAKTIR?

- Yurt dışı varlıklar bildirildiği halde, bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde Türkiye’ye getirilmemesi veya Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmemesi

- Ya da gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerince bildirildiği halde aynı belirtilen sürede banka ya da aracı kurumlara yatırılmaması ile bildirilen tutarlara ilişkin tarh edilen vergilerin süresinde ödenmemesi, taahhütlere uyulmaması ve diğer şartların yerine getirilmemesi hallerinde vergi incelemesine tabi olmama hakkından yararlanılamaz.

Şartlar ihlal edildiğinde zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil olunacaktır. Vergi incelemesine başlanılan veya takdir komisyonuna sevk edilen tarihten sonra bu madde kapsamında yapılan bildirim dolayısıyla söz konusu inceleme veya takdir komisyonu kararları sonucunda yapılacak tarhiyatlar için de vergi incelemesine tabi olmama hükmü uygulanmayacaktır. Tahakkuk eden verginin vadesinde ödenmemesi vergi aslının gecikme zammı ile birlikte 6183 sayılı Kanun uyarınca takip ve tahsiline engel teşkil etmeyecek ve tahsil edilmiş olan vergiler red ve iade edilmeyecektir.

Dolayısı ile kanundan yaralananlar için şartlara uyulması ve zamanında ödeme yapılması çok önemlidir. Ödeme yapılmayacak ise bu kanun kapsamında başvuru yapılmamalıdır. Aksi türlü hem vergi incelemesine tabi olmama hakkından yararlanılamayacak hem de ödeme yapılmayan tutar vergi dairelerince zorla tahsil edilecektir.

Sonuç olarak, 2026 dönemi için bu kanun kapsamında varlık barışından yararlanılamayacağına ilişkin herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır. Yararlanılan tutar üzerinden yüzde 5 vergi ödemesi aslında ciro üzerinden yüzde 5 vergi ödemesi yapıldığı gibi algılanabilir. Örneğin, varlık barışından 1.000.000.-TL beyan edilmesi halinde 50.000.-TL vergi ödenecektir. Eğer ki, varlık barışından yararlanacak bir kurumlar vergisi mükellefinin karlılığı yüzde 20 ise (1.000.000 x %20=) 200.000.-TL kar elde edilecektir. 200.000.-TL üzerinden %25 kurumlar vergisi hesaplandığında da ödenecek vergi 50.000.-TL olacaktır. Bu halde de örnekteki gibi 2026 döneminde kayıt dışı bırakılan 1.000.000.-TL üzerinden varlık barışından yararlanıldığında, yüzde 20 karlılık olduğu kabul edilmiş olacaktır.

Finansingundemi.com | Dr. Ekrem Öncü

Kayıt dışı çalıştırılan işçinin emeği sömürülüyor demektir. Sosyal güvenceden yoksundur. Hastalandığında Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) karşıladığı sağlık hizmetlerinden yararlanamaz. Emekli olamaz, olursa geç emekli olur, emekli olduğunda da hak ettiğinden daha düşük aylığa mahkûm kalır.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, işçi bir gün dahi sigortasız çalıştırılamaz. İşveren, işçinin çalışmaya başladığı tarihten en az bir gün önce işe giriş bildirgesini SGK’ya vermek zorunda. Ancak, inşaat, balıkçılık ve tarım iş yerlerinde işe başlatılacak işçiler için çalışmaya başlatıldığı gün de işe giriş bildirgesi verilebiliyor.

Maalesef, en fazla iş kazasının olduğu söz konusu sektörlere ilişkin bu istisna kanuna sonradan eklendi. Bu hüküm, kayıt dışı işçi çalıştıran işverenlere fırsat verdi. Normalde denetim elemanları bir iş yerine girdiklerinde oradaki herkesin sigortalı kayıtlarına bakıyorlar. Ancak, söz konusu sektörlerdeki iş yerine denetime gidildiğinde, işveren, aslında günlerdir veya aylardır sigortasız çalıştırdığı işçiyi o gün işe başlatmış ve sigorta bildirimini o gün yapmış gibi gösterebiliyor.

SGK, iş kazası durumunda işçinin tedavi masraflarını karşılıyor. Çalışamadığı günler için geçici iş göremezlik ödeneği veriyor. Çalışma gücünü en az yüzde 10 oranında kaybeden işçilere ise iş göremezlik oranlarına göre ömür boyu ödenmek üzere sürekli iş göremezlik geliri bağlıyor.

HER KAZA İŞ KAZASI SAYILMAZ

Bir kazanın iş kazası sayılabilmesi için bazı koşulların bulunması gerekiyor. İşçinin iş yerinde bulunduğu sırada; işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle işçi kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle; bir işverene bağlı çalışan işçinin görevli olarak iş yeri dışında başka bir yere görevlendirilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda; işçinin işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen kazalar iş kazası kabul ediliyor. İşe servisle gelirken geçirilen trafik kazasındaki yaralanma iş kazası sayılır ama özel araçla gelirken geçirilen trafik kazası sayılmaz.

İş kazasının, işveren tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya da en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilmesi gerekiyor. Ancak, üç iş günü süresi, iş kazası işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmişse, iş kazasının işverence öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Geçirdiği iş kazası sonucu çalışma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığı tespit edilen işçilere, müfettiş raporlarının denetim sonucu beklenmeden sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor. Daha sonra düzenlenen denetim raporlarında kazanın iş kazası olmadığının tespit edilmesi halinde bağlanmış olan gelir, başlangıç tarihi itibarıyla kesilip faiziyle geri alınır.

Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazasına maruz kalan işçi için önemli bir gelir güvencesidir. Çünkü bunu alabilmek için işten ayrılması gerekmez. Emekli olduktan sonra da almaya devam eder.

SİGORTASIZ İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İŞVERENE TÜM MASRAFLAR RÜCU EDİLİR

SGK, iş kazasına uğrayan işçinin tedavi giderlerinin karşılanması ve çalışma gücü kaybı durumunda sürekli iş göremezlik geliri ödemek için işçinin sigortalı olup olmadığına bakmaz. Sigortalı bir işçi hangi haklara sahip ise iş kazası geçiren sigortasız işçiye de aynı haklar verilir.

Ancak, işveren açısından durum farklıdır. SGK sigortalı işçi iş kazası geçirdiğinde yaptığı tüm masraflar ile ömür boyu ödeyeceği sürekli iş göremezlik gelirinin peşin değerini sadece kusurlu işverene, kusuru oranında ödetir. İşçinin ölümü halinde hak sahiplerine ödenecek ölüm gelirleri de aynı şekilde kusuru oranında rücu edilir. İşverenin kusuru yoksa rücu da söz konusu olmaz.

Buna karşılık, sigortasız işçi iş kazası geçirdiğinde, hiçbir kusuru bulunmasa bile tüm masraflar ve yapılacak ödemelerin peşin değerinin tamamı işverene rücu edilir. Ayrıca işçiyi sigortasız çalıştırmadan kaynaklı yaptırımlar uygulanır.

İŞVEREN İŞ KAZASINI BİLDİRMEZSE SİZ BİLDİRİN

İşveren sorumluluktan kurtulmak için iş kazasını kolluk kuvvetlerine ve SGK’ya bildirmekten kaçınabiliyor. İş kazasının bildirilmemesi durumunda sigortalı işçi de sigortasız işçi de mağdur olur, hiçbir hak iddia edemez.

Bu nedenle iş kazasıyla yaralanarak hastaneye kaldırılan kişilerin kendisi veya yakınlarının kolluk kuvvetlerine haber verip tutanak tutturmasında son derece fayda vardır.

Türkiye, son günlerde büyük bir fon soruşturmasını konuşuyor. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verdi. Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarına göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor. Dolayısıyla yaşananlar yalnızca sermaye piyasasının belirli aktörlerini ilgilendiren teknik bir mesele değil; yüz binlerce kişinin tasarrufunu ve sermaye piyasalarına duyulan güveni doğrudan ilgilendiren ciddi bir sorun hâline gelmiş durumda.

Üstelik sorun bir günde ortaya çıkmış da değil. SPK'nın kendi açıklamasına göre 2025 yılının son çeyreğinden itibaren özellikle bazı serbest yatırım fonları ve para piyasası fonları aracılığıyla, fiili dolaşım oranı belli seviyede paylarda şirketlerin ekonomik gerçekliği ve temel finansal büyüklükleriyle açıklanamayacak fiyat hareketleri gözlemlenmişti. SPK daha sonra bazı fonların net aktif değerlerinin fiktif biçimde hesaplanmasına imkân veren uygulamaları sınırlandıran düzenlemeler yaptı ve fonlar üzerinden manipülasyon imkânının azaltılmasına yönelik yeni tedbirleri yürürlüğe koydu.

Adli soruşturmalar da devam ediyor. Bu süreçte gözaltı ve tutuklamalar söz konusu olmakla birlikte, henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmadığından masumiyet karinesinin göz ardı edilmemesi gerekiyor.

Bununla birlikte kamuoyuna yansıyan açıklamalarda bazı fon ve pay piyasalarında manipülatif işlemler gerçekleştirildiği iddiaları nedeniyle SPK tarafından Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107'nci maddesi kapsamında suç duyurularında bulunulduğu belirtiliyor. Soruşturma kapsamında tutuklama ve adli kontrol kararları da verilmiş durumda. Dolayısıyla bugün hukuken kesinleşmiş bir Ponzi dolandırıcılığından değil, soruşturma konusu edilmiş ciddi iddialardan söz ediyoruz.

Ancak tam da bu noktada yaklaşık 18 yıl geriye gidip ABD'de yaşanan Bernie Madoff olayını hatırlamakta yarar var.

Çünkü Madoff olayı yalnızca tarihin en büyük finansal dolandırıcılıklarından biri değildir. Aynı zamanda bir finansal dolandırıcılık ortaya çıktıktan sonra devletin ne yaptığı, failin malvarlığının nasıl takip edildiği ve mağdurların parasının nasıl geri alınmaya çalışıldığı konusunda da son derece öğretici bir örnektir.

Madoff ve Ponzi düzeni

Bernard Lawrence Madoff, Wall Street'in tanınmış isimlerinden biriydi. Kurduğu Bernard L. Madoff Investment Securities üzerinden yatırımcılarına yıllarca düzenli ve yüksek getiriler sağladığı izlenimini yarattı.

Gerçekte ise ortada anlatıldığı biçimde başarılı bir yatırım faaliyeti yoktu. Madoff'un yatırım danışmanlığı faaliyeti devasa bir Ponzi sistemi hâline gelmişti.

Ponzi sisteminin mantığı basittir. Gerçek bir ekonomik faaliyetten veya yatırımdan yeterli kazanç elde edilmediği hâlde, sisteme sonradan giren yatırımcıların paraları önceki yatırımcılara getiri veya anapara ödemesi yapmak için kullanılır. İlk yatırımcıların düzenli biçimde para alabilmeleri sistemin gerçekten kazanç sağladığı izlenimini güçlendirir. Bu görüntü yeni yatırımcıları çeker; yeni yatırımcıların getirdiği para da sistemin devamını sağlar.

Bu nedenle Ponzi sisteminin yaşayabilmesi sürekli yeni para girişine bağlıdır. Para girişi devam ettiği sürece sistem ayakta kalabilir. Yeni para girişi yavaşladığında veya çok sayıda yatırımcı aynı anda parasını çekmek istediğinde ise sistem çöker.

Madoff'un kurduğu yapı da esasen böyle çalıştı. Yatırımcıların paraları vaat edildiği şekilde menkul kıymet işlemlerinde kullanılmıyor; bir bölümünün parası diğer yatırımcıların çekim taleplerinin karşılanmasında kullanılıyordu. Gerçekte yapılmayan işlemler yapılmış gibi gösteriliyor ve yatırımcılara hayali kazançları içeren hesap dökümleri gönderiliyordu. ABD makamlarının daha sonra ortaya koyduğu üzere sistem en azından 1980'lerden itibaren bu şekilde işlemişti.

2008 küresel finans krizinin yarattığı likidite ihtiyacı bu yapının sonunu getirdi. Yatırımcıların paralarını geri istemeleri üzerine sistemin bu talepleri karşılayamayacağı ortaya çıktı.

ABD'de Madoff'a ne yapıldı?

Madoff dosyasının Türkiye'de bugün yaşanan tartışma bakımından asıl önemli tarafı bundan sonra başladı.

Madoff, 11 Aralık 2008'de menkul kıymet dolandırıcılığı suçlamasıyla gözaltına alındı. Aynı gün ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) ayrıca hukuk davası açarak malvarlığının dondurulmasını ve şirkete kayyım atanmasını istedi. Federal mahkeme ertesi gün şirket ve Madoff'a ait belirli malvarlıklarını dondurdu ve bir kayyım atadı. 15 Aralık'ta ise Securities Investor Protection Act (SIPA) kapsamında şirketin tasfiyesine karar verilerek Irving H. Picard mahkeme tarafından tasfiye görevlisi, yani trustee olarak atandı.

Böylece daha ilk günlerden itibaren iki ayrı hat birlikte işletilmeye başlandı.

Bir tarafta ceza soruşturması ve yargılaması, diğer tarafta ise malvarlığının korunması, tasfiyesi, kaybolan paranın bulunması ve yatırımcıların zararlarının karşılanması süreci vardı.

Madoff, 12 Mart 2009'da hakkında yöneltilen 11 federal suçun tamamını kabul etti. 29 Haziran 2009'da federal yargıç Denny Chin tarafından 150 yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Mahkeme ayrıca yaklaşık 170,8 milyar dolarlık forfeiture (müsadere), yani suçla bağlantılı malvarlığının devlete geçirilmesine ilişkin hüküm verdi.

Ancak ABD'nin Madoff dosyasındaki yaklaşımı Madoff'u 150 yıl hapse mahkûm etmekle sınırlı kalmadı.

Asıl büyük mücadele bundan sonra paranın geri alınması için verildi.

Paranın peşine düşüldü

Mahkeme tarafından görevlendirilen trustee (tasfiye görevlisi) Irving Picard'ın görevi Madoff şirketinin malvarlığını tasfiye etmek, yatırımcıların taleplerini incelemek, Madoff sistemi içerisinde yapılan para transferlerinin izini sürmek ve mümkün olan en yüksek miktarı yatırımcılara geri kazandırmaktı.

Burada oldukça önemli bir yöntem benimsendi.

Madoff'un yatırımcılara gönderdiği hesap ekstrelerinde yazılı hayali kazançlar gerçek zarar olarak kabul edilmedi. Çünkü bu ekstrelerde görünen menkul kıymet işlemlerinin önemli bölümü gerçekte hiç yapılmamıştı. Tasfiye sürecinde esas alınan “Net Investment Method”, kabaca yatırımcının sisteme gerçekten yatırdığı para ile sistemden gerçekten çektiği para arasındaki farkı esas aldı.

Amerikan mahkemeleri de bu yaklaşımı benimsedi. Mahkeme, Madoff'un son hesap ekstrelerindeki hayali rakamları esas almanın dolandırıcılığın yarattığı kurguyu devam ettireceğini ve anaparasını dahi geri alamayan yatırımcıların aleyhine sonuç doğuracağını belirtti.

Bununla da yetinilmedi.

Madoff sisteminden yatırdığından daha fazla para çekmiş kişilerden ve bazı kurumlardan paranın geri alınması amacıyla clawback (geri alma) davaları açıldı. Yani Ponzi sistemi devam ederken sistemden net kazanç elde edenlere yapılan bazı transferlerin geri alınarak henüz anaparasını dahi kurtaramamış yatırımcıların oluşturduğu havuza aktarılması yoluna gidildi. SIPC, bu yöntemin mağdurlar arasında daha adil bir dağılım sağlamak bakımından temel araçlardan biri olduğunu açıkça belirtiyor.

Bunun en çarpıcı örneklerinden biri Jeffry Picower oldu. Picower yıllar içerisinde Madoff sisteminden yatırdığından yaklaşık 7,2 milyar dolar daha fazla para çekmişti. Ölümünden sonra terekeyle yapılan anlaşma sonucunda bu tutarın tamamının iadesi konusunda anlaşmaya varıldı. Bunun 5 milyar dolarlık bölümü SIPA tasfiye sürecine, yaklaşık 2,2 milyar dolarlık bölümü ise mağdurların zararlarının karşılanması amacıyla Adalet Bakanlığının sürecine aktarıldı. Anlaşmada Picower'ın dolandırıcılığı bildiğine ilişkin bir kabul veya kusur tespiti bulunmadığını da özellikle belirtmek gerekir.

Daha da önemlisi, soruşturma yalnızca Madoff ve doğrudan çevresiyle sınırlı tutulmadı.

Madoff'un yıllarca çalıştığı JPMorgan Chase hakkında da Bank Secrecy Act kapsamındaki yükümlülükleri nedeniyle süreç yürütüldü. 2014 yılında banka ile yapılan ertelenmiş kovuşturma anlaşması kapsamında JPMorgan 1,7 milyar dolar ödemeyi kabul etti ve bu para Madoff mağdurlarına dağıtılmak üzere müsadere sürecine aktarıldı.

Böylece sistemden çıkan para yalnızca failin üzerinde aranmadı; hukukun izin verdiği ölçüde para hareketlerinin ve sistemle bağlantılı ekonomik ilişkilerin izi sürüldü.

Sonuçta milyarlarca dolar yatırımcıya geri döndü

Bu yöntemin sonucu son derece önemlidir. Şöyle ki…

SIPA kapsamında yürütülen tasfiye sürecinde mahkeme tarafından atanan trustee, Ocak 2026 itibarıyla dava ve sulh anlaşmaları yoluyla yaklaşık 15,366 milyar dolar geri kazanmıştı. Şubat 2026'da açıklanan 17'nci dağıtımla yatırımcılara yapılan toplam ödeme yaklaşık 15,38 milyar dolara ulaştı. Trustee tarafından geri kazanılan tutarların tamamı müşteri fonuna aktarılıyor; tasfiye görevlisinin, avukatların ve muhasebecilerin ücretleri ise bu fondan karşılanmıyor.

Bunun yanında ABD Adalet Bakanlığı tarafından müsadere edilen malvarlıklarından oluşturulan ayrı bir Madoff Victim Fund da kuruldu. Bu fon 127 ülkedeki 40 bin 930 mağdura toplam 4,3 milyar doların üzerinde ödeme yaptı. 2024'te yapılan son dağıtımla bu kapsamdaki mağdurların kabul edilmiş dolandırıcılık zararlarının yüzde 93,71'ikarşılanmış oldu. Bu 4,3 milyar doların yaklaşık 2,2 milyar doları Picower malvarlığından, 1,7 milyar doları JPMorgan anlaşmasından, geri kalanı ise Madoff, ailesi, suç ortakları ve diğer kişiler hakkında yürütülen müsadere süreçlerinden sağlandı.

Dolayısıyla Madoff dosyasında devlet doğrudan bütçeden milyarlarca dolar çıkarıp yatırımcıların zararını karşılamadı. Bunun yerine ceza hukuku, müsadere, SIPA tasfiyesi, özel hukuk davaları, sulh anlaşmaları ve clawbackmekanizmaları birlikte kullanılarak paranın izine düşüldü ve geri kazanılan tutarlar mağdurlara dağıtıldı.

Bence Madoff olayının bugün Türkiye açısından en önemli tarafı tam olarak budur.

131 fon bakımından Madoff'un hatırlattığı şey

Türkiye'deki 131 fon olayının Madoff sistemiyle aynı olduğunu söylemek bugün için mümkün değildir. Madoff dosyasında yıllarca devam etmiş ve fail tarafından da ikrar edilmiş klasik bir Ponzi sistemi bulunuyordu. Türkiye'de ise devam eden bir soruşturma, manipülatif işlemlere ilişkin iddialar ve tasfiye sürecine alınmış fonlar bulunmaktadır. Dolayısıyla iki olayı hukuken özdeşleştirmek şu an için pek doğru olmaz.

Bununla birlikte iki olay arasında üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir ortak nokta vardır: Finansal sistemlerde kâğıt üzerinde görünen değer ile gerçekte nakde dönüştürülebilecek değer her zaman aynı değildir.

SPK'nın kendi açıklamasında bazı fonların net aktif değerlerinin fiktif olarak hesaplanmasına imkân veren uygulamaların engellendiğinin belirtilmesi bu açıdan özellikle önemlidir.

Ponzi ve benzeri yapılarda sistemin devamını sağlayan temel unsur da budur. Sisteme yeni para girdikçe önceki yatırımcıların kazançları gerçekmiş gibi görünür ve bu görüntü yeni yatırımcıları sisteme çeker. Ancak yeni para girişi durduğunda ve yatırımcılar aynı anda çıkmak istediğinde kâğıt üzerinde görünen değerlerin ne kadarının gerçekten paraya dönüşebildiği ortaya çıkar.

Bu nedenle Türkiye'deki 131 fon meselesinde bundan sonraki süreç yalnızca ceza soruşturması açısından takip edilmemelidir.

SPK'nın 455 bin 758 olarak açıkladığı yatırımcı kitlesi bakımından asıl ekonomik sonuç, tasfiye tamamlandığında ortaya çıkacaktır. Fonların portföylerindeki varlıkların hangi bedelle nakde çevrilebildiği, yatırımcılara ne kadar ödeme yapılabildiği ve varsa ortaya çıkan zararın hangi işlemlerden kaynaklandığı belirlenecektir.

Eğer yürütülen soruşturmalar sonucunda suç teşkil eden işlemler, haksız kazançlar veya hukuka aykırı malvarlığı transferleri tespit edilirse Madoff örneğinde olduğu gibi yalnızca faillerin cezalandırılmasıyla yetinilmemesi gerekir. Hukukun elverdiği bütün malvarlığı takip ve geri alma mekanizmalarının etkin biçimde işletilmesi, suçtan veya hukuka aykırı işlemlerden kaynaklanan ekonomik değerlerin izinin sürülmesi ve geri kazanılabilen tutarların öncelikle zarar gören yatırımcılara yönlendirilmesi gerekir.

Zira Madoff olayının bıraktığı en önemli ders, finansal suçlarla mücadelenin yalnızca faili cezalandırmaktan ibaret olmadığıdır.

Madoff 150 yıl hapis cezası aldı; fakat yatırımcı açısından gerçek adalet, kaybolan milyarlarca doların peşine düşülmesiyle başladı.

Türkiye'deki 131 fon ve 455 bin 758 yatırımcı bakımından da önümüzdeki dönemde üzerinde durulması gereken asıl mesele budur. Ceza soruşturması kendi mecrasında devam ederken, yatırımcıların parasının korunması ve varsa hukuka aykırı biçimde sistemden çıkarılan değerlerin geri alınması için etkili bir malvarlığı takip ve iade mekanizmasının işletilmesi, sermaye piyasalarına duyulan güven açısından en az ceza yargılaması kadar önemlidir.

Nitekim işçinin iş görme, özen ve sadakat, teslim ve hesap verme, işverenin talimatlarına uyma gibi temel borçlarının önemli bir bölümü Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenmiştir. İşçinin işvereniyle rekabet etmemesi ve iş sözleşmesi sona erdikten sonra belirli şartlarla rekabetten kaçınmasının kararlaştırılabilmesi de bu konulardan biridir.

İşçinin rakip bir işletmede çalışması veya rakip bir faaliyet yürütmesi bakımından öncelikle iş sözleşmesinin devam ettiği dönem ile iş sözleşmesinin sona ermesinden sonraki dönemin birbirinden ayrılması gerekir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 396'ncı maddesi uyarınca işçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece sadakat borcuna aykırı olarak üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete giremez. Bu kapsamda işverenin müşterilerini başka bir işletmeye yönlendirmek, ticari bilgileri rakip işletme lehine kullanmak veya doğrudan rakip bir faaliyette bulunmak sadakat borcunun aykırılığını gündeme getirebilir.

İş sözleşmesinin sona ermesinden sonraki rekabet yasağının amacı ise işçinin çalışma süresince edindiği müşteri çevresi, üretim sırları, ticari bilgiler ve işverene ait diğer özel bilgileri eski işvereninin zararına kullanmasını önlemektir.

6098 sayılı Kanun'un 444'üncü maddesi uyarınca fiil ehliyetine sahip işçi, işten ayrıldıktan sonra kendi hesabına rakip işletme açmaktan, rakip bir işletmede çalışmaktan veya rakip işletmeyle başka şekilde menfaat ilişkisine girmekten yazılı olarak kaçınmayı üstlenebilir.

Rekabet yasağına ilişkin husus değerlendirilirken, rekabet yasağının geçerlilik koşullarının da dikkate alınması esastır. Rekabet yasağını üstlenen işçinin fiil ehliyetine sahip olması ve rekabet yasağı sözleşmesinin yazılı olarak yapılması gerekir.

Bunun yanında işçinin yaptığı işin niteliği de önem taşımaktadır. Rekabet yasağının geçerli olabilmesi için hizmet ilişkisinin işçiye müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkanı sağlaması gerekmektedir.

Diğer yandan, sadece bu bilgilere ulaşılması da yeterli değildir. İşçinin edindiği bilgilerin daha sonra kullanılması halinde işverenin önemli bir zarara uğrayabilecek olması da esastır.

Rekabet yasağı işçinin bundan sonraki çalışma hayatını tamamen ortadan kaldıracak şekilde düzenlenemez.

Türk Borçlar Kanunu'nun 445'inci maddesine göre rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez. Ayrıca özel durum ve koşullar bulunmadıkça rekabet yasağının süresi iki yılı aşamaz.

Yer bakımından, işverenin korunmaya değer faaliyet alanıyla bağlantılı olmalıdır. İşverenin yalnızca belirli bir bölgede faaliyette bulunmasına rağmen işçinin ülkenin tamamında çalışmasını yasaklayan hükümler somut olayın özelliklerine göre ölçüsüz bir sınırlama oluşturabilecektir.

Zaman bakımından ise kanunda özel durumlar dışında iki yıllık üst sınır öngörülmüştür. Bu nedenle rekabet yasağının süresiz şekilde kararlaştırılması mümkün değildir.

İşlerin türü bakımından da işverenin fiilen yürüttüğü ve korunmaya değer menfaatinin bulunduğu faaliyetlerle bağlantılı olmalıdır. İşçinin uzmanlık alanındaki bütün işlerde çalışmasını engelleyecek genişlikte düzenlemeler yapılması rekabet yasağının amacıyla bağdaşmayacaktır.

Kanun ayrıca hâkime, aşırı nitelikteki rekabet yasağını somut olayın bütün koşullarını ve varsa işveren tarafından işçiye sağlanan karşı edimi dikkate alarak kapsam veya süre yönünden sınırlandırma yetkisi vermektedir.

Geçerli bir rekabet yasağına aykırı davranan işçi, işverenin uğradığı zararları gidermekle yükümlüdür. İşveren, yalnızca tazminat veya ceza koşulu talep etmekle sınırlı değildir. Bu hakkın sözleşmede açıkça ve yazılı olarak saklı tutulması ve somut olayın bunu haklı göstermesi halinde, rekabet yasağına aykırı davranışın sona erdirilmesi de talep edilebilir.

Rekabet yasağı her durumda kararlaştırılan sürenin sonuna kadar devam etmez. Türk Borçlar Kanunu'nun 447'nci maddesine göre işverenin yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının kalmaması, iş sözleşmesinin haklı bir neden olmaksızın işveren tarafından sona erdirilmesi veya işçinin işverene yüklenebilen bir nedenle sözleşmeyi feshetmesi halinde rekabet yasağı sona erecektir.

25 Eylül 2026 CUMA

Resmî Gazete

Sayı : 33381

YÖNETMELİK

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:

UZAKTAN ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK
YAPILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK

MADDE 1- 10/3/2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinin 9 uncu maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(2) İş görme ediminin bir kısmının işyerinde, bir kısmının uzaktan çalışma usulüyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilir. Bu durumda işçinin işyerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatleri iş sözleşmesinde belirlenir.”

MADDE 2- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3- Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.

Bu karar, Eylül 2024'te CEO'luk görevine gelen Brian Niccol dönemindeki ikinci büyük mağaza kapatma dalgası olacak.

Yüzlerce mağaza daha kapanacak

Starbucks'ın mali yılı bu ayın ilerleyen günlerinde sona erecek. Niccol, geçen yıl da aynı dönemde yüzlerce mağazanın kapatılacağını duyurmuştu.

Yeni kapanışlarla birlikte şirket, Kuzey Amerika'daki operasyonlarını daha sade bir yapıya kavuşturmayı ve kârlılığını artırmayı amaçlıyor.

2 milyar dolarlık tasarruf hedefi

Mağaza kapatma planı, Starbucks'ın daha geniş kapsamlı maliyet azaltma stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.

Şirket yönetimi, 2028 mali yılının sonuna kadar toplam 2 milyar dolarlık maliyet tasarrufu sağlamayı hedefliyor.

Kapanışların maliyeti 300 milyon dolar olacak

Tasarruf planına rağmen mağazaların kapatılması kısa vadede şirkete ek maliyet getirecek.

Starbucks, kapanışlarla bağlantılı olarak yaklaşık 300 milyon dolarlık yeniden yapılandırma gideri kaydedileceğini açıkladı.

Dünya

Kuşkusuz Cumhuriyet tarihimizin en büyük finansal dolandırıcılığı ile karşı karşıyayız. Evet, bugüne kadar başta Banker Kastelli vakası olmak üzere buna benzer pek çok vaka yaşandı, ancak bu son olay hem miktar olarak hem mağdur sayısı olarak hem de işin içine bulaşmış veya doğrudan sorumluluğu bulunan mercilerin çokluğu bakımından diğerlerini fersah fersah aşmış durumda.

Kastelli demişken, kısa bir hatırlatma yapmakta fayda görüyorum. Kastelli’nin yaptığı, bankalardan iskontolu olarak aldığı mevduat sertifikalarını gene iskontolu olarak halka satmaktı. Böylece, diyelim resmî mevduat faizi %40 iken, Kastelli sertifikaları %60’tan satıyordu. Neden derseniz, o günlerde mevduat faizleri henüz tam bir serbestlik içinde değildi. Neticede, bugünden çok daha farklı olarak aslında günün sonunda mevduat sahiplerinin elinde bankaların mevduat sertifikaları vardı ve biraz geç de olsa bu paraların tamamı ödendi. Hâlâ hatırlanmasının ana sebebi 220 bin tasarruf sahibinin etkilenmiş olmasıydı. Yoksa, günün sonunda büyük kayıplar oluşmadı. Buna rağmen, ekonomiden sorumlu Başbakan Yardımcısı Turgut Özal ve Maliye Bakanı Kaya Erdem istifa etmişlerdi!

Son yapılan açıklamalara göre tasfiye altına alınan fonların toplam portföy büyüklüğü 715 milyar TL ve tekil yatırımcı sayısı da 456 bin kişi. Ancak bu fonların bazılarının gerçek değerleri görünen değerlerinin çok altında. Şu anda tasfiyeye tabi olan 131 fonun çoğu için bu durum geçerli olmasa bile, bazı büyük fonlarda durum böyle. Bunun böyle olmasının nedeni de, artık herkesin bildiği gibi, bu fonların yatırım yaptığı hisse senetlerinin fiyatlarının anormal derecede şişirilmiş durumda olması. (Bunu yapabilmek için bu hisselerin dolaşımda olan gerçek halka açıklık oranının çok düşük olması, olanların da manipülatörlerin elinde bulunması gerekiyor.)

Tasfiyedeki fonların toplam büyüklüğünün yaklaşık üçte ikisini oluşturan Tera’nın TLY ve TP2 fonları özellikle mercek altında. Bunlardan TLY bir serbest fon; risk seviyesi 7/7. Diğer fon ise bir PPF; risk seviyesi sadece 2/7. 16 Eylül verilerine baktığımızda TLY’nin portföyünün %87,5’inin, başta Destek Finans Faktoring olmak üzere çoğunun değeri şişirilmiş hisselerden oluştuğu görülüyor. Bunların tasfiye değeri çok düşük olacaktır. Bir PPF olan TP2’de ise kayıpların bu seviyede olmaması beklenir. Ancak TP2, bir tanesinin Tera Yatırım olduğunu bildiğimiz, diğerlerini bilmediğimiz kurumlarla çok yüksek miktarda (142 milyar TL) günlük ters repo yapmış gözüküyor. Buna rağmen 16 Eylül’de Tera Portföy’den TP2’nin katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğuna dair açıklama gelmişti. Halbuki o gün ters repo alacakları geri ödenmiş olsaydı, böyle bir temerrüt oluşmaması gerekirdi. Buradan fon portföylerinin yapısının göründüğünden çok daha karmaşık ve ilintili olduğunu anlıyoruz.

Tüm fonların tek havuzda birleştirilmesi doğru olmaz

Neticede, Tera Yatırım’ın ve fonlarının ilişkide olduğu tüm diğer fon ve şirketlerin de incelemeye dâhil edilmesi gerektiğini düşünüyorum. Fonların tasfiyesinde ise öncelikle yatırılan ana paraların geri ödenmesi doğru olacaktır. (Fiktif şişirilmiş değerler üzerinden geri ödeme yapmak adil olmaz.) Tüm fonların tek bir havuz altında birleştirilmesi de doğru olmayacaktır, çünkü bunların risk değerleri farklı. Tabii ki bu “Fonzi” oyununu tezgâhlayan ve bu şekilde KY’nin aleyhine büyük paralar vuran tüm manipülatörlerin varlıklarına el konulup bunların likide edilmesi şart.

Olayın salt ekonomi boyutunu değerlendirdiğimizde bazılarının iddia ettiği gibi bir sistemik risk ortaya çıkması (ki bu iddiaların bir kısmı zararların kamu tarafından karşılanması arzusundan kaynaklanıyor kanımca) imkânsız. Evet, durumdan doğal olarak ürken bazı yatırımcılar bir kısım fonlardan çıkacaklardır. Bu da geçici bir likidite sıkıntısı, tahvil faizlerinde artış ve borsa genelinde bir satış baskısı getirecektir. Çıkan paranın bir kısmının döviz ve altına gitmesi de beklenmeli. Oluşabilecek likidite daralmasını TCMB rahatlıkla karşılayabilir. Döviz rezervlerinde de bir gerileme olması muhtemel. Ancak bunların geçici etkiler olduğunu düşünüyorum.

Asıl kalıcı etki, piyasa itibarının yerle bir olması

Asıl kalıcı etki ise Türkiye finansal piyasalarının itibarının yerle bir olması. Bugüne kadar yetkili mercilerin büyük bir gözetim ve denetim eksikliği sergilemiş olduğu muhakkak. Bu konuda derin bir soruşturma açılması ve sorumluların kanun önüne çıkarılması, bu itibar kaybını gidermek için çok önemli. Ancak bunlar yapılsa dahi Türkiye’de zaten tarihsel olarak çok zayıf olan yatırımcı güveninin daha da zayıflamış olmasının önüne geçilemeyecektir.

Tuğrul Belli-Ekonomim

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.