Eğilmez, geçmişte "kötü paranın iyi parayı piyasadan kovması" şeklinde tanımlanan mekanizmanın günümüzde bilgi, liyakat ve dürüstlük gibi değerler açısından da geçerli hale geldiğini savunarak, niteliksiz görünümün arttığı ortamlarda kaliteli olanın geri plana itildiğine dikkat çekti. Eğilmez'e göre, toplumların gerçek zenginliği yalnızca ekonomik büyüklükleriyle değil, iyi olanı kamusal alanda görünür ve değerli kılabilme kapasitesiyle ölçülüyor.

İşte Eğilmez’in değerlendirmesi:

“Kötü paranın iyi parayı piyasa dışına itmesi eski çağlardan beri bilinen bir olgudur. Bu olguyu tanımlayarak ekonomik bir yasa haline getiren kişi, 16’ncı yüzyılda İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth'in mali danışmanı olan Sir Thomas Gresham'dır. Gresham, nominal (yazılı) değeri aynı olan iki paradan, maden değeri daha yüksek olanın dolaşımdan çekildiğini gözlemledikten sonra, kendi adıyla anılan yasayı ortaya koymuştur.

Her ikisi de 1 lira değerinde iki madeni para düşünelim. Biri altından, diğeri gümüşten yapılmış olsun. Devlet her ikisine de aynı nominal değeri vermiş olsa bile insanlar daha değerli olan altın parayı harcamak istemez; onu saklar, biriktirir ya da eritip satar. Günlük alışverişlerde ise daha az değerli olan gümüş para kullanılır. Sonuçta altın para dolaşımdan çekilir ve piyasada yalnızca gümüş para kalır. Gresham Yasası'nın anlattığı mekanizma budur: Kötü para iyi parayı piyasadan kovar.

“İnsanlar yerel para birimlerinden uzaklaşabiliyor”

Günümüzde bunun tersinin yaşandığı görülüyor. İnsanlar değerini koruyacağına inandıkları rezerv paralara yönelirken, yerel para birimlerinden uzaklaşabiliyor. Buna dolarizasyon deniyor. Bu nedenle bazı iktisatçılar belirli koşullarda artık "iyi paranın kötü parayı piyasadan kovduğunu" ileri sürüyor. Para piyasalarında etkisi tartışmalı hale gelse de Gresham Yasası, insan davranışlarının belirlediği sosyal alanlarda giderek geçerli hale geliyor.

Sosyal medyada görülüyor

Düşük değerdeki paranın daha değerli olan parayı dolaşımdan itmesinde olduğu gibi toplumsal yaşamda da niteliksiz olan çoğu zaman nitelikli olanı geri plana itebiliyor. Bilginin yerini sloganların, emeğin yerini gösterişin, liyakatin yerini sadakatin aldığı ortamlarda Gresham Yasası adeta sosyal bir yasaya dönüşebiliyor.

Bunun örneklerini sosyal medyada her gün görmek mümkün. Uzun araştırmaların ürünü olan bir makale birkaç yüz kişiye ulaşırken, doğruluğu tartışmalı sansasyonel bir paylaşım milyonlarca kişiye erişebiliyor. Gürültü çoğu zaman sesi bastırıyor, gösteri içeriğin önüne geçiyor. Çünkü niteliksiz olanın yayılması için gereken çaba, nitelikli olanın üretilmesi için gereken çabadan çok daha düşük.

İş hayatında performans yerine sadakatin ödüllendirilmesi

Benzer durum kurumlarda da ortaya çıkıyor. Liyakat yerine yakınlık ilişkilerinin ödüllendirildiği yapılarda başarılı insanlar zamanla sistemin dışına itiliyor. Akademide bilimsel üretimden çok görünürlüğün değer kazandığı ortamlarda nitelikli araştırmacılar geri çekiliyor. İş hayatında performans yerine sadakatin ödüllendirildiği yerlerde ise vasatlık istisna olmaktan çıkıp kural haline geliyor.

Kuralların zayıfladığı ve hesap verilebilirliğin azaldığı ortamlarda bu süreç hızlanıyor. Vasatlık kendi benzerlerini çoğaltırken, nitelikli insanlar ya sistemin dışına itiliyor ya da sessiz kalmayı tercih ediyor. Sonuçta iyi olan ortadan kaybolmuyor; tıpkı eski altın paralar gibi dolaşımdan çekiliyor. Değerini koruyor, ancak görünürlüğünü kaybediyor.

Gerçek zenginlik, servette değil

İlerlemek isteyen toplumların önündeki temel sorun yalnızca ekonomik istikrarı sağlamak değildir. Onun yanında iyi olanın görünür, değerli ve ödüllendirilebilir olduğu kurumlar yaratabilmektir. Ekonomide güvenilir para nasıl dolaşımı ve güveni sağlıyorsa, sosyal yaşamda da liyakat, dürüstlük ve bilgi ancak desteklendikleri ölçüde kamusal alanda varlık gösterebilir.

Bir toplumun gerçek zenginliği yalnızca ürettiği servette değil, iyi olanı dolaşımda tutabilme kapasitesinde ölçülür. Altının kasalara çekildiği bir ekonomi nasıl yoksullaşırsa, liyakatin, bilginin ve dürüstlüğün görünmez hale geldiği toplumlar da aynı şekilde güç kaybeder.”

Ekonomim

Soruşturmayla birlikte Meta’ya, rakip yapay zekâ sohbet robotlarının WhatsApp üzerinden hizmet sunabilmesini fiilen ve ekonomik olarak zorlaştırmaması yönünde geçici tedbir kararı verildi. Meta’nın bu koşulları sağlamak için bir ay süresi var; aksi halde şirkete idari para cezası uygulanacak.

Karar, WhatsApp kullanıcılarının yalnızca Meta AI ile sınırlı kalmaması açısından önem taşıyor. Sürecin sonunda kullanıcıların farklı yapay zekâ asistanlarına WhatsApp üzerinden erişebilmesinin önü açılacak.

Bloomberg HT

Şirket, İstanbul Optimum Premium Outlet Alışveriş Merkezi'ni işleten Feriköy Gayrimenkul Yatırım İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.'de sahip olmadığı yüzde 50'lik payın satın alınmasına yönelik sözleşme imzaladığını duyurdu.

Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yapılan açıklamaya göre, söz konusu hisseler Euro Crescent Private Limited'den devralınacak.

İşlemin tamamlanmasıyla birlikte Rönesans Gayrimenkul'ün Feriköy Gayrimenkul'deki payı yüzde 100'e ulaşacak ve İstanbul Optimum Premium Outlet AVM'nin dolaylı tek sahibi haline gelecek.

Satın alma işleminin yürürlüğe girmesi için Rekabet Kurulu'nun onay vermesi gerekiyor.

Portföy ve gelir büyümesine katkı sağlayacak

Şirket açıklamasında satın alma işleminin stratejik önemine vurgu yapıldı.

Açıklamada, alışveriş merkezinin tamamının şirket bünyesine katılmasının hem portföy büyüklüğüne hem de gelir artışına önemli katkı sağlayacağının değerlendirildiği belirtildi.

Ekonomim

Bakan Şimşek'in değerlendirmesindeki detaylar şöyle:

"Enflasyon mayısta aylık yüzde 1,7, yıllık yüzde 32,6 gerçekleşti.

Olumlu seyreden hava koşullarının da desteğiyle gıda fiyatları aylık yüzde 0,5 azaldı.

Eğitimde kural bazlı fiyatlama ve kira enflasyonundaki düşüş ile yıllık hizmetler enflasyonu geçtiğimiz senenin aynı dönemine göre 10,1 puan iyileşerek yüzde 41,1 oldu.

Jeopolitik riskler ve enerji fiyatlarındaki oynaklık enflasyon görünümü üzerinde baskı oluşturmaya devam etse de attığımız adımlarla bu etkileri sınırladık. Kalıcı fiyat istikrarı hedefimiz doğrultusunda politikalarımızı sürdüreceğiz."

Ekonomim

Enflasyon verilerinin ardından konut ve işyerlerine uygulanacak kira artış oranı da netleşti. Buna göre haziran ayında kira sözleşmelerinde uygulanabilecek tavan zam oranı on iki aylık ortalamalara göre yüzde 32,24 olarak hesaplandı.

Haziran 2026 kira artış oranı örnek hesaplama

Örnek konut kirası: 40.000 TL

Kira artış oranı: Yüzde 32,24

Haziran 2026 kira artış tutarı: 12.896 TL

Haziran 2026 kira artış oranı dahil zamlı kira tutarı: 52.896 TL

Açıklanan rakamlara göre kirası 40.000 TL olan bir kiracının haziran ayında ödeyeceği kira zammı 12.896 TL olarak hesaplandı. Buna göre zamlı kira tutarı ise 52.896 TL olarak gerçekleşecek.

Ekonomim

Kuruluş, enflasyon tahminini yukarı çekerken, sıkı para politikasının bu yıl da devam edeceğine işaret etti.

Dolar/TL için yıl sonu beklentisi belli oldu

Fitch'in güncellenen projeksiyonlarında dolar/TL kurunun 2026 yılını 51 seviyesinde tamamlayacağı öngörüldü.

Kuruluş, 2027 yıl sonu için 59, 2028 yıl sonu için ise 67 seviyesinde dolar/TL tahmininde bulundu.

Enflasyon tahmininde yukarı yönlü revizyon

Enflasyon görünümüne ilişkin beklentilerini güncelleyen Fitch, 2026 yıl sonu tahminini yüzde 25'ten yüzde 29,5'e yükseltti.

Raporda, enflasyonun 2027 sonunda yüzde 22,5'e, 2028 sonunda ise yüzde 18'e gerileyeceği öngörüldü.

Politika faizinde düşüş beklentisi

Para politikasına yönelik tahminlerde de güncellemeye giden kuruluş, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) politika faizinin 2026 sonunda yüzde 35 seviyesinde olacağını tahmin etti.

Fitch, politika faizinin 2027 sonunda yüzde 24,5'e, 2028 sonunda ise yüzde 22'ye düşeceğini öngördü.

Büyüme beklentileri yükseldi

Büyüme tarafındaki tahminlerini de paylaşan kuruluş, Türkiye ekonomisinin 2026 yılında yüzde 2,8 büyümesini beklediğini açıkladı.

Fitch, 2027 yılı büyüme tahminini yüzde 4,4, 2028 yılı beklentisini ise yüzde 3,8 olarak belirledi.

Kuruluşun mart ayında yayımladığı önceki tahminlerde Türkiye ekonomisinin 2026'da yüzde 2,6, 2027'de ise yüzde 3,5 büyüyeceği öngörülmüştü.

Bloomberg

ENAG'ın sosyal medya hesabından paylaştığı verilere göre, E-TÜFE'de yıllık enflasyon ise yüzde 53,13 olarak gerçekleşti.

Açıklanan veriler, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) resmi enflasyon verilerine alternatif olarak kamuoyuyla paylaşılırken, piyasalarda enflasyon görünümüne ilişkin değerlendirmelerde yakından takip ediliyor. ENAG'ın hesaplamaları bağımsız akademisyen ve ekonomistler tarafından oluşturulan fiyat endeksine dayanıyor.

Ekonomim

Gelin şu “makroihtiyati” çerçeveye biraz daha geniş açıdan bakalım. Makroihtiyati çerçevenin iki ana parçasından biri olan kredi kısıtlamalarının son üç yıldaki gelişimini bir hatırlayalım. Sonra da bu gelişim üzerine biraz düşünelim. Kredi sınırları hala ilaç düzeyinde mi yoksa biraz fazla mı kaçtı?

Krediler hep sınırlanmış: Tabloda seçilmiş kredi türleri için uygulanan kredi kısıtlarının son üç yıldaki seyrini görüyorsunuz. İlk dikkatimizi çekmesi gereken gelişme, Temmuz 2023’ten bugüne, yaklaşık üç yıldır kredilerin giderek daha çok kısıtlanması. Temmuz 2023’ten önce 8 haftada yüzde 6 büyümesine izin verilen her türlü TL kredi devamlı sıkılaştırılmış ve ticari krediler yüzde 2’ye, ihtiyaç kredileri yüzde 3’e düşürülmüş. Nispeten korunmaya çalışıldığı görülen KOBİ kredileri bile yüzde 6’dan 4,5’a ve yabancı para kredilerin büyümesi de düzenli olarak kısıtlanarak yüzde 0,5’e düşürülmüş.

Finansal riskler hiç azalmadı mı: Buradaki tuhaflığa dikkat lütfen. Kredi kısıtlamaları finansal sistemde oluşan riskleri kontrol etmek için kullanılır. Risk ortadan kalkınca kredilerin yeniden gevşetilmesi beklenir. Üç yıl boyunca kredi kısıtlarının bazen artırıldığı, bazen azaltıldığı bir seyir görmemiz gerekirken, tam tersi kredi piyasasının giderek daha çok sıkıştırıldığı bir seyir görüyoruz. Neden? Tek olası açıklama son üç yılda finansal risklerin hiç azalmadığı, tam tersine düzenli bir şekilde arttığıdır.

Yurtdışında savaş, yurtiçinde siyasi tansiyon gibi nedenlerle piyasalar etkilendiğinde kredilerin kısıtlanmasını normal karşılayabiliriz ama piyasalar normale döndüğünde krediler neden tekrar gevşememiş? Demek ki kredi kısıtlarının arkasında bir defalık şokların getirdiği tekil riskler değil, devamlı ve giderek biriken bir risk var. İşte o risk kanımca TL’nin değer kazanmasından geliyor.

TL kredi artışı en fazla yüzde 22: En son getirilen kısıtların ne kadar zorlayıcı olduğunu anlamak için kredilerin yıllık bazda ne kadar artmasına izin veriliyor, buna bir bakalım mı? Eğer kredi kuruluşları buradaki kısıtlara birebir uyarlarsa, ticari TL krediler yıllık bazda en fazla yüzde 14, KOBİ TL kredileri yüzde 33, döviz kredileri yüzde 3 ve bireysel ihtiyaç kredileri yüzde 21 artabilecek. Toplam TL krediler en fazla yüzde 22 artarken, döviz kredileri neredeyse duracak. Dikkat ederseniz KOBİ kredileri hariç her kredi türü için enflasyonun altında bir artış, yani reel olarak daralma öngörülüyor. Aslında enflasyonun yükselmesini beklediğimiz için KOBİ kredileri de reel olarak küçülecek. TL ticari krediler ve döviz kredilerde ise reel küçülme çok şiddetli olacak.

Yük ihracatçıya ve turizmciye binecek: TL’nin döviz karşısında reel bazda değer kazanması hepimiz için enflasyondan bağımsız bir pahalılık yaratıyor ama en çok etkilenen tabii ki ihracat ve turizm gibi döviz kazandırıcı sektörler. Döviz kredilerini de en çok bu sektörler kullanıyor. Riskli fakat bir o kadar da avantajlı olan döviz kredileri, döviz kazandırıcı sektörler için finansman maliyetini riskli bir yolla da olsa düşürmek, kaybını telafi etmek için bir fırsat sunuyordu. Şimdi bu fırsat büyük ölçüde azalıyor. Dolayısıyla yeni kredi kısıtlarının getirdiği yükten ihracatçı ve turizmci daha çok etkilenecek.

Son olarak şunu ekleyelim. Son getirilen kredi kısıtları o kadar zorlayıcı ki, bunların bir sene boyunca devam edebileceğini düşünmemek lazım. Yoksa zaten enflasyonda artış beklenen bir dönemde, ayrıca kredi kısıtları nedeniyle büyümenin de olumsuz etkilenmesi, çok riskli bir karışım olacaktır. Paracelcus’un dediği gibi “Zehiri ilaçtan ayıran şey, dozudur.”

Emre Alpan İnan-Ekonomim

Malul ve engelliler dahil değil

Engellilik oranı yüzde 90 veya daha fazla olan malul ve engellilerin elektronik tebligat sistemine dahil olma zorunluluğu bulunmayacak. Önergeyle, zorunlu veya isteğe bağlı olarak elektronik tebligat sistemine dahil olanların elektronik tebligat sisteminden çıkışlarına ilişkin usuller de belirlendi.

Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler ticaret sicil kayıtlarının, diğer tüzel kişiler ise tabi oldukları sicil kayıtlarının silindiği tarih dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkartılacak. Gerçek kişiler, kişinin ölüm tarihi veya gaipliğine karar verildiği tarih dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkarılacak.

65 yaş üstüne uygulama

İsteğe bağlı olarak elektronik tebligat sistemine dahil olanlar, talep etmeleri halinde talep tarihleri dikkate alınarak, elektronik tebligat sistemine dahil olma zorunluluğu gerektiren diğer haller bulunmamak şartıyla elektronik tebligat sisteminden çıkartılacak. 65 yaşını doldurmuş kişiler, talep etmeleri halinde talep tarihleri dikkate alınarak elektronik tebligat sisteminden çıkartılacak. Elektronik ortamda tebligat, tebliğin bu sistem ile muhatabına iletildiği tarihi izleyen 5'inci günün sonunda yapılmış sayılacak.

Canan Sakarya-Ekonomim

Son 10 yılda futbolun küresel etkisinin artması ve yayın hakları bedellerindeki yükselişle beraber iki faktör daha var elbette. Birincisi bu yılki kupaya dünyanın en büyük spor pazarı ABD'yle beraber Kanada ve Meksika'nın ev sahipliği yapması. İkincisi de kupadaki ülke sayısının 32'den 48'e çıkarılması. Böylece dünyanın en büyük spor pazarı olan bölgede takım sayısı artmış bir Dünya Kupası'nın daha fazla gelir sağlaması şaşırtıcı değil. Çünkü daha fazla takım daha fazla maç anlamına geliyor.

Sadece bilet ve sponsorluk gelirine bakınca bu durumu anlamak mümkün. Mesela bu kupada maç sayısı 64'ten bir anda 104'e çıktı. Özellikle ABD'deki dev stadyumları da hesaba katınca satılan bilet adedi muhtemelen 6,5 milyonu geçecek. Buna ilaveten bilet fiyatlarının da önceki turnuvalara nazaran çok daha yüksek olduğunu hatırlatayım.

Böylece bilet gelirinin 3,1 milyar doları bulması bekleniyor. Dört yıl önce Katar'da bu rakam sadece 900 milyon dolardı.

Sponsorluk gelirleri 1,8 milyar dolardan 3,5 milyar dolara yükselecek. FIFA, bu gelirin çok büyük kısmını üye ülkelere ve futbol dünyasına dağıttığını iddia ediyor. Bunun 727 milyon dolarlık kısmı da bu Dünya Kupası'na katılan ülkelere dağıtılacak. Her ülke en az 10,5 milyon dolar ödülü alacak. Şampiyon takımın ödülü 50 milyon dolar olacak.

Alp Ulagay-Dünya

Yatırımcılar, ABD ile İran arasındaki barış anlaşmasına ilişkin diplomatik gelişmeleri ve günün ilerleyen saatlerinde açıklanacak olan mayıs ayı ABD istihdam verisini yakından izliyor. Küresel piyasalarda artan jeopolitik gerilim, değerli metal fiyatlarında dalgalanmayı artırmaya devam ediyor.

Trump, ateşkes görüşmelerinin son aşamada olduğunu belirtirken, İran dışişleri bakanı müzakerelerin durma noktasına geldiğini açıkladı. Bölgedeki gerilim, ABD ordusunun İran'a giden bir petrol tankerini hedef almasının ardından tırmandı. Misilleme olarak İran, Kuveyt ve Bahreyn'e füzeler ve insansız hava araçları fırlattı. Kuveyt ana havalimanını hedef alan bu saldırılar, bir kişinin ölümüne ve onlarca kişinin yaralanmasına yol açtı.

Altın fiyatları jeopolitik belirsizlikler ve iç piyasa dinamikleriyle yön arıyor

Son haftaların en şiddetli çatışmalarının ardından ABD ile İran arasındaki görüşmelerde ilerleme sağlanamaması, enflasyon endişelerini canlı tutuyor. Yüksek enflasyon beklentileri, merkez bankalarının faiz oranlarını uzun süre yukarıda tutacağı öngörüsünü destekliyor. Faiz getirisi olmayan altın fiyatları, yüksek borçlanma maliyetlerinin baskısı altında kalmaya devam ediyor.

Küresel piyasalardaki bu makroekonomik baskı ve ons altındaki 34,50 dolarlık düşüş, yurt içinde yatırımcının yakından takip ettiği altın türlerini de etkiledi. Ekranlara yansıyan anlık verilere göre çeyrek altının alış fiyatı 10.497,20 TL, satış fiyatı ise 10.759,63 TL seviyelerine gelmiş durumda. Gram (has) altında ise alış 6.583,37 TL, satış 6.617,08 TL bantlarında seyrediyor. Finansal analistler, mevcut makroekonomik tablonun Fed'in 2026 yılı sonlarında faiz artırımına gideceğine yönelik fiyatlamaları başlattığını belirtiyor.

Yatırımcılar ABD tarım dışı istihdam verisine odaklandı

Piyasalar günün devamında ABD Çalışma Bakanlığı tarafından açıklanacak olan istihdam verilerine odaklandı. Tarım dışı istihdam verisinin mayıs ayında 85.000 kişilik bir artış göstermesi bekleniyor. Aynı dönemde işsizlik oranının ise yüzde 4,3 seviyesinde sabit kalacağı öngörülüyor. İstihdam piyasasından gelecek sinyaller, para politikasının geleceği açısından kritik önem taşıyor.

ABD iş gücü piyasasında yaşanabilecek beklenmedik bir zayıflama, dolar endeksini aşağı çekme potansiyeli barındırıyor. Doların küresel para birimleri karşısında değer kaybetmesi, dolar cinsinden fiyatlanan ons altın fiyatları ve buna bağlı olarak iç piyasadaki gram ve çeyrek altın için kısa vadeli bir destek oluşturabilir. Yatırımcılar, veri açıklanana kadar büyük montanlı pozisyonlar almaktan kaçınarak temkinli duruşunu koruyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Darı ambarı üzerinde yayılan inekler olmayı bırakalım da kabiliyetlerimizi bilelim. Yerel kabiliyet, bizi hayata bağlayan en hayati bağdır ve onu geliştirmedikçe zenginliğimiz kalıcı olmayacaktır

1- SORUN: Başlıktaki bu kavram, yörenin, kentin; tarih sahnesinde var kalabilmesinin en kritik faktörü… Diğer ikisi, tarihi kültürel miras ve doğal kaynaklardır. Fakat bu ikisini zamanın ruhuyla yoğurup zenginliğe çeviren, yerel kabiliyettir. Tarih, doğal kaynak olsa da, yerel kabiliyet şart…

2- ETKİSİ: O kentin aklı, eşrafı, yöneticisi, lideri, insan kaynağı ve tabii ki bunları yetiştiren kurumları, okulları, üniversiteleri… Kalkınma öykümüzde “deneme yanılma” dışı yöntem kullanmadığımızdan bu modern anlayış düzlemine ulaşmamız zaman aldı. Kısaca yerel kabiliyetleri fazlaca küçümsedik.

KABİLİYET YERİNE AĞALARI DESTEKLEDİK

3- ÇÖZÜM: Önce, her kenti eşit kalkındırma sevdasıyla, yöresel kalkınma planları yaptık. İlhamımız, Sovyetler’in “büyük planı” idi. Tutmadı, zaten kıt olan kaynakları heba ettik, kalkınmış yöre yerine kalkınmış ağalar yarattık. Kabiliyeti desteklemedik, feodal düzen artıklarından medet umduk.

4- YÖNTEM: Sonra akıllandık, gördük ki her yörenin imkânı da kabiliyeti de farklı… Muş ile İzmir’i aynı dinamiklerle geliştirmem mümkün değil. Ancak her iki kenti de kendi gelişim DNA’sıyla kalkındırabilmek de mümkün… Fakat kolay değil. Zira veri, akademik bilgi, değerli gayret gerekiyor.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Yerel kabiliyete dair…

Üniversitelerin işlevi nedir?

Her kentte üniversite var ya… Bunlar yerel kabiliyet eğitmeye odaklanmalı. Harran’da ziraat varsa ülkedeki en iyisi olsun. Gabar’da petrol varsa Şırnak Üniversitesi enerji ihtisasında yoğunlaşsın.

Teşvikin bu işte rolü?

Büyük şehirde kalifiye eleman bulamayan hazır giyimciler çareyi Doğu’da bulduysa, teşvikin de yardımıyla yörede bu insan kaynağını üretecek eğitim kurumlarını geliştirsinler ki kalkınma sürsün.

not/ Kars Üniversitesi’nde peynir üzerine doktora yapan kaç öğrenci var?

Elbette yok. Zira peynir gibi hafif(!) konularla hangi bilim insanı ilgilenir ki? Oysa kazın ayağı hiç de öyle değil. De Gaulle; “180 çeşit peyniri olan bir ülkeyi yönetmek kolay mı?” diye sitemler yağdırıyordu muhaliflerine… Bizde ise 400’e yakın peynir çeşidi var ama envanterimiz dahi yok.

YEREL KALKINMA LÛGATI

Yerel kalkınma: Bir bölgenin sosyal ve kültürel potansiyelini, o bölge kaynaklarıyla değerlendirme

Kümelenme: Aynı veya benzer alanda faaliyet gösterenlerin iş birliği ve iş bölümü ile bütünleşmesi

Yığın: Birbiriyle işi, ilişkisi, iş birliği ve iletişimi olmayanların aynı coğrafi konumda bulunmaları

Yerel kabiliyet: Bölgenin girişimci sermayesi ve kent eşrafının aynı ufka bakması durumu

Şeref OĞUZ-Ekonomim

- Yönetim kurulu üyeleri genel kurul tarafından en fazla 3 yıl müddetle görev yapmak üzere genel kurul tarafından seçilmektedirler.

- Esas sözleşmede yönetim kurulu üyelerinin görev sürelerinde sınırlandırma var ise üye seçimleri bu süre ile sınırlı olarak seçilirler.

-Yönetim kurulu üyeleri genel kurulun verdiği kararlar doğrultusunda ve şirketin menfaatini koruyacak şekilde iş/ işlemleri yürütmek üzere görevlendirilmektedirler.

-Yönetim kurulu üyeleri, yapılan iş/ işlemlerden dolayı yetki devri yapmaları halinde yetki verilen kişilerin kusurlarından kaynaklanan bu iş/işlemlerden dolayı sorumludurlar.

Yönetim kurulu üyelerinin sorumlulukları özet olarak aşağıdadır:

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri; şirkete, pay sahiplerine ve bazı durumlarda şirket alacaklılarına karşı hukuki, idari ve cezai sorumluluklar taşıyabilirler. Sorumlulukla ilgili madde aşağıdadır.

“Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğu:

MADDE 553- (1) Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal ettikleri takdirde, kusurlarının bulunmadığını ispatlamadıkça, hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar.

(2) Kanundan veya esas sözleşmeden doğan bir görevi veya yetkiyi, kanuna dayanarak, başkasına devreden organlar veya kişiler, bu görev ve yetkileri devralan kişilerin seçiminde makul derecede özen göstermediklerinin ispat edilmesi hâli hariç, bu kişilerin fiil ve kararlarından sorumlu olmazlar.

(3) Hiç kimse kontrolü dışında kalan, kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar veya yolsuzluklar sebebiyle sorumlu tutulamaz; bu sorumlu olmama durumu gözetim ve özen yükümü gerekçe gösterilerek geçersiz kılınamaz.’’

Bu maddeye göre göre yönetim kurulu üyeleri:

• Kanundan,
• Esas sözleşmeden,
• Görev ve yetkilerinden doğan yükümlülükleri

kusurlarıyla ihlal ederlerse doğan zarardan şahsen sorumlu olurlar.

Hukuki sorumluluğun şartları:

Bir yönetim kurulu üyesinin sorumlu tutulabilmesi için genellikle şu unsurlar aranır:

1. Hukuka aykırı davranış
2. Kusur (kasten veya ihmalen hareket)
3. Zarar

Yukarıda bahsedilen hususlarla ilgili olarak özet olarak şunlar gösterilebilir.

• Şirket malvarlığının kötü yönetilmesi,
• Usulsüz ödeme yapılması,
• Sermayenin korunmaması,
• Vergi ve muhasebe yükümlülüklerinin ihlali,
• Şirketin borca batık durumda olmasına rağmen gerekli önlemlerin alınmaması (TTK Madde 376/2)

Gibi hususların uygulamada göz önüne alınmaması halinde sorumluluk doğurabilir.

Yönetim kurulu üyeleri kime karşı sorumludurlar?

Yönetim kurulu üyeleri TTK’ unu 553 üncü maddesinde tadat edilen şu kişilere karşı sorumlu olabilir:

• Şirketin kendisine
• Pay sahiplerine
• Şirket alacaklılarına

Özellikle doğrudan zarar gören pay sahibi veya alacaklı, tazminat davası açabilir.

Özen ve sadakat yükümlülüğü:

TTK’ya göre yönetim kurulu üyeleri:

• “Tedbirli yönetici” gibi hareket etmek,
• Şirket menfaatini dürüstlük kuralına uygun korumak,
• Sır saklamak,
• Çıkar çatışmasından kaçınmak (TTK Madde : 393 YK üyelerinin kendi menfaatiyle ilgili alınacak kararlara katılmaması kuralını içermektedir.)

Bu kurallara uymak zorundadırlar.

Bu yükümlülüklerin ihlali kişisel sorumluluğa yol açabilir.

Yetki devri halinde sorumluluk:

TTK’ unun 367 ila 371 inci maddelerinde Yönetim kurulu bazı görevleri murahhas üyeye veya profesyonel yöneticilere devredebilir. Ancak:

• Uygun kişiyi seçme,
• Gözetim yapma,
• Makul denetim sağlama

yükümlülükleri devam eder.

Yetki verilen 3 üncü profesyonel yöneticilerin /kişilerin kusurlarından dolayı oluşacak zarar ve ziyan nedeniyle atama yapan yönetim kurulu üyelerinin sorumlulukları vardır.

TTK m. 553/2’ye göre, gerekli özen gösterilmişse yetki devredilen kişiler her işlemden otomatik olarak sorumlu olmazlar. Bu durumda sorumluluğu yönetim kurulu tahmil ediyor.

Vergi ve SGK /Amme alacaklılarına olan borçlarından sorumluluk:

Yönetim kurulu üyeleri bazı durumlarda:

• Şirketin vergi borçlarından,
• SGK prim borçlarından,
• Kamu borçlarının,

Şirketin varlıklarından tahsil edilememesi halinde, yönetim kurulu üyeleri bu borçlardan dolayı şahsen sorumlu tutulurlar. (6183 sayılı Amme Alacakları Tahsil Usulü Kanunu Mükerrer Madde 35’ e göre)

Bu sorumluluk aşağıdaki kanunlarda tadat edilen hususlara uygulanır.;

• Vergi Usul Kanunu,
• Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun,
• Sosyal Güvenlik mevzuatı
• Diğer Kamu Kurumları için Uygulanan Kabahatlar Kanunu mevzuatı

kapsamında da doğabilir.

Hürriyeti Kısıtlayıcı Cezai Sorumluluk:

Bazı fiiller hürriyeti kısıtlayıcı ceza sorumluluğu da doğurabilir.

• Sahte belge düzenlenmesi veya bilerek kullanılması,
• Gerçeğe aykırı finansal rapor,
• Ticari defterlerin usulsüz tutulması,
• Zimmet veya dolandırıcılık niteliğindeki işlemler

Hapis ( hürriyeti kısıtlayıcı) veya adli para cezasına neden olabilir.

Zamanaşımı:

TTK’ ya göre sorumluluk davası genel olarak:

• Zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl,
• Her hâlde fiilden itibaren 5 yıl

içinde dava açılmalıdır.

SONUÇ :

Yönetim kurulu üyeleri “sınırsız ve otomatik” şekilde değil; kusurları oranında sorumludur. Ancak görevlerini dikkatli, dürüst ve mevzuata uygun yürütmezlerse hem tazminat hem kamu borcu hem de ceza sorumluluğu ile karşılaşabilirler. Özellikle anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliği yalnızca temsil yetkisi değil, ciddi hukuki riskler de doğuran bir görevdir.

Vergi mevzuatı bakımından yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, Türk Ticaret Kanunu’ndaki genel sorumluluktan daha ağır sonuçlar doğurabilir. Özellikle anonim şirketlerde “kanuni temsilci” sıfatını taşıyan yönetim kurulu üyeleri, şirketin varlığından tahsil edilemeyen /ödenmeyen vergi ve kamu borçlarından dolayı şahsi malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilirler.

Ayrıca vergi mevzuatına göre bilerek sahte veya yanıltıcı belge kullanımının vergi idaresi tarafından tespiti halinde incelemeyi yapan vergi müfettişinin yorumuna göre yönetim kurulu üyeleri için hapis (hürriyeti bağlayıcı) cezası talepli olarak ceza davası açılmasını Cumhuriyet Savcılarından talep edebilirler.

Ardından, 3 yıl sonra, 2016’da 6736 sayılı yasayla bir varlık barışı düzenlemesi daha yapıldı. Bu yasanın diğerlerinden en önemli farkı yurt dışından getirilen varlıklar veya işletme kayıtlarına alınan yurt içi varlıklar üzerinden herhangi bir vergi ödenmemesiydi.

Bundan sonra 2018 yılında 7143 sayılı yasayla, 2019’da 7186 sayılı yasayla ve ardından 2020 yılında 7256 sayılı yasayla yeni varlık barışı düzenlemeleri mevzuatımıza girdi. 2018 yılındaki barışta yurt içi ve yurt dışı varlıklar üzerinden %2 oranında, 2019’dakinde %1 oranında vergi ödenmesi gerekirken 2020 yılındaki varlık barışı vergisiz olarak gerçekleştirildi.

7417 sayılı yasa ile 2022 yılında bir kez daha barış yapıldı. Yurt dışı varlıkların bildiriminde, bildirim tarihine veya mevduatta tutma süresine bağlı olarak %0 ila %3 oranında, yurt içi varlıkların beyanında ise %3 oranında vergi ödenmişti.

Son uygulamanın üzerinden üç yıldan fazla bir süre geçtikten sonra 5 Mayıs’ta yeni bir yasa teklifi Meclis Başkanlığına sunuldu. Yazımızın konusunu oluşturan “Varlık Barışı”nın da içinde bulunduğu bu teklif Genel Kurulun 20 Mayıs tarihli birleşiminde küçük birkaç değişiklikle kabul edildi ve yasalaştı. Cumhurbaşkanının onaylaması durumunda yasanın önümüzdeki günlerde Resmî Gazete’de yayımlanıp yürürlüğe girmesi bekleniyor*.

Yurt dışındaki varlıkların bildirimi

Yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları yasanın kapsamına giriyor. Bu varlıklar Türkiye'deki banka veya aracı kurumlara bildirilecek. Vergi mükellefi olsun olmasın tüm gerçek ve tüzel kişiler bu yasa hükmünden yararlanabiliyorlar. Bildirimin 31 Temmuz 2027’ye kadar yapılması gerekiyor.

Bildirilen kıymetlerin bildirim tarihinden itibaren 2 ay içinde Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda adlarına açılan hesaplara transfer edilmesi veya yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin bu hesaplara yatırılması şarttır. Fiziki olarak getirilenler Gümrük İdaresine yapılacak beyana ilişkin belgelerle tevsik edilebilecektir.

Yurt içindeki varlıklar

Yurt içi varlıklarla ilgili hüküm sadece gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri için geçerli. Buna göre söz konusu mükellefler sahip oldukları ve Türkiye'de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını, 31 Temmuz 2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilebileceklerdir.

Bildirilen bu varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunluluğu da bulunuyor.

Defterlere kayıt

Defter tutan mükelleflerin bildirdikleri varlıkları, bildirim tarihi itibarıyla kanuni defterlerine kaydetmeleri gerekiyor.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, defterlerine kaydettikleri kıymetler için pasifte özel fon hesabı açacaklardır. Bu fon hesabı bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez ve sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz. İşletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmeyecektir.

Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca göstereceklerdir. Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz. Bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir.

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar ise bildirimde bulundukları varlıklarını bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde Türkiye'ye getirmeleri, yurt içindeki varlıklarını bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırmak suretiyle tevsik etmeleri durumun başka bir şart aranmaksızın madde hükümlerinden yararlanabileceklerdir.

Vergi oranı

Banka ve aracı kurumların, kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin olarak bildirim sahibinden, varlıkların değeri üzerinden %5 oranındaki vergiyi peşin olarak tahsil etmeleri gerekiyor. Bu vergiyi, bildirimi izleyen ayın 15. günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla bir beyanname ile bağlı bulundukları vergi dairesine beyan edecekler ve aynı sürede ödeyeceklerdir.

DT ve mevduata yatırılırsa düşük vergi

Bildirilen varlıkların vadeli hesaplarda veya 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikaları veya girişim sermayesi yatırım fonlarında belli sürelerde bulundurulacağının taahhüt edilmesi durumunda aşağıdaki düşük vergi oranları uygulanacak. Ayrıca bu taahhütnameler üzerinden damga vergisi de alınmayacak.

31.12.2026 tarihine kadar bildirilen varlıklar için mevduat veya belirtilen kıymetlere yatırılacağına ilişkin taahhüdün süresi; en az 5 yıl olursa %0, en az 4 yıl olursa %1, en az 3 yıl olursa %2, en az 2 yıl olursa %3 ve en az 1 yıl olursa %4 oranında vergi ödenmesi yeterli olacaktır.

01.01.2027-31.07.2027 (bu tarih dahil) döneminde yapılacak bildirimlerde bu oranlarda yarım puan artırım yapılacaktır. Cumhurbaşkanı tarafından yetki kullanılarak başvuru süresinin uzatılması durumunda ise 31.07.2027 tarihinden itibaren yapılacak bildirimlerde vergi oranı yukarıdaki oranlara bir puan ilave edilmek suretiyle uygulanacaktır.

Satış zararı ve vergilerin gider kaydı

Bildirime konu edilen varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar, gelir veya kurumlar vergisi uygulaması bakımından gider veya indirim olarak kabul edilmiyor. Ayrıca bu varlıklar üzerinden ödenen vergilerin de gider yazılması ve başka bir vergiden mahsup edilmesi de mümkün bulunmuyor.

İnceleme yapılmayacak

Yasada, bu kapsamda bildirilen varlıklar nedeniyle hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacağı belirtiliyor. Ancak diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirler bu düzenlemeden etkilenmiyor.

Matrah farkından mahsup imkânı

Bu varlıklar nedeniyle inceleme yapılamayacağını söyledik. Ancak diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri ve takdir komisyonu kararları sonucu bulunan matrah farkının bildirilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespit edilmesi halinde aşağıdaki işlemler yapılacaktır:

- Bildirilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazla olması durumunda matrah farkına ilişkin tarhiyat yapılmayacak,
- Bulunan matrah farkının bildirilen varlık tutarlarından büyük olması durumunda ise sadece aradaki fark tutar üzerinden vergi tarhiyatı yapılacaktır.

Bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenlerle matrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsamında bildirilen tutarlar, bulunan matrah farkından mahsup edilmeksizin tarhiyat yapılacaktır.

Şartlara uyulmazsa…

- Yurt dışı varlıkların bildirildiği halde, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde Türkiye'ye getirilmemesi veya Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmemesi,
- Yurt içi varlıkların bildirildiği halde, 31.07.2027 tarihine kadar banka ya da aracı kurumlara yatırılmaması,
- Bildirilen tutarlara ilişkin tarh edilen vergilerin süresinde ödenmemesi,
- Taahhütlere uyulmaması ve
- Diğer şartların yerine getirilmemesi,

hallerinde inceleme ve tarhiyat yapılmaması hükmünden yararlanılamayacak. Bu durumda ayrıca, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil edilecektir.

Başvuru süresi uzar mı?

Cumhurbaşkanının 31 Temmuz 2027 tarihini, bitim tarihinden itibaren her defasında 6 ayı geçmeyen süreler halinde bir yıla kadar uzatma yetkisi bulunuyor. Bu yetki çerçevesinde; varlıkların bildirim süreleri ile vergilerin ödenmesine ilişkin sürelerin altışar aydan iki kez yani bir yıla kadar uzaması mümkün. Tabii ki bu kesin değil. Gerekli görülürse süre uzatımına gidilecektir.

Bu yazı, Ekonomist dergisinin 24 Mayıs 2026 tarihli 2026/11. sayısında yayınlanmıştır.

• Dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika,
• Dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (yedi buçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
• Yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat

olarak verilmesi gerekir. Bu süreler işçiye verilecek en az dinlenme süresi olup, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle bu sürenin artırılması mümkündür.

2. 11 saatin üzerindeki çalışmalarda ara dinlenme süresi ne kadar olmalıdır?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi hükmüne göre günlük çalışma süresi 11 saati aşamayacağından, 68. maddenin belirlediği yedi buçuk saati aşan çalışmalar yönünden en az bir saatlik ara dinlenmesi süresinin, günlük en çok 11 saate kadar olan çalışmalarla ilgili olduğu kabul edilmelidir. Başka bir anlatımla günde 11 saate kadar olan çalışmalar için ara dinlenmesi en az bir saat, on bir saat ve daha fazla çalışmalarda ise en az bir buçuk saat olarak verilmelidir.

(Yargıtay 9.HD.06.10.2020 T., E.2016/25450, K.2020/1066)

3. Ara dinlenme süresi bölünerek kullanılabilir mi?

4857/68. maddeye göre ara dinlenme sürelerinin aralıksız olarak kullandırılması gerektiğinden işverenin tek taraflı olarak bu dinlenme sürelerini bölmesi mümkün değildir. Ancak, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler veya işin niteliği göz önünde tutularak, ara dinlenme süresinin iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle aralıklı kullandırılması da mümkündür.

4. Ara dinlenme süresinin işyerinde geçirilmesi zorunlu mu?

İşçi, ara dinlenme saatinde tamamen serbesttir. Bu süreyi işyeri içinde ya da dışında geçirebilir. İşyerinde geçirmesi ve bu süre içinde çalışmaya devam etmesi durumunda ara dinlenmesi verilmemiş sayılır. Ancak işçi işyerinde kalsa bile ara dinlenme süresini serbestçe kullanabilir, işçi bu süre içinde çalışmaya zorlanamaz. (Yargıtay 9. H.D. 16/11/2013 T. 2010/38644 E. 2013/1604K)

5. Ara dinlenme süresi işe geç başlama veya erken ayrılma şeklinde kullandırılabilir mi?

Ara dinlenme süresinin, işe, ara dinlenme süresi kadar geç başlama veya aynı süreyle erken bırakma şeklinde kullandırılması doğru olmaz. Ara dinlenme süresinin günlük çalışma içinde belli bir zamanda amaca uygun şekilde kullandırılması gerekir. (Yargıtay 9.HD. 17.11.2008T, 2007/35281 E, 2008/30985 K.)

6. Ara dinlenme süresi için ücret ödenir mi?

Ara dinlenmesi için ücret ödenmesi gerekmez. Ancak, bu süre işçiye dinlenme zamanı olarak tanınmamışsa, işçinin normal ücretinin ödenmesi gerekir. Bu sürenin haftalık 45 saati aşan kısmını oluşturması halinde ise, zamlı ücret ödenmelidir. (Yargıtay 9. H.D. 16/11/2013 T. 2010/38644 E. 2013/1604K)

7. Ara dinlenme süresi çalışma süresinden sayılır mı?

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğine göre ara dinlenme süresi çalışma süresinden sayılmaz. Ayrıca işçinin ara dinlenme süresi içinde çalışmaya hazır durumda bekletilmesi halinde ara dinlenme süresinin kullanılmış sayılması mümkün bulunmadığından bu durumda çalışmaya hazır halde bekletilen sürelerin ara dinlenme süresinden sayılmaması gerekir.

8. Ara dinlenme süresinin kullandırılmaması halinde işçiye haklı nedenle fesih hakkı doğar mı?

Ara dinlenme süresinin kullandırılmaması işçiye haklı nedenle fesih hakkı vermektedir.

9. Ara dinlenme süresinin kullandırıldığının ispatı kime aittir?

Ara dinlenme süresinin kullandırıldığının ispatı işverene aittir. Bu amaçla, puantaj çizelgeleri, elektronik giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, tanık beyanları, kamera kayıtları ispat aracı olarak kullanılabilir.

10. Ara dinlenme süresinin kullandırılmadığının tespiti halinde ne kadar idari para cezası uygulanır?

Çalışma sürelerine göre belirlenen ara dinlenme süresinin kullandırılmadığının veya eksik kullandırıldığının Çalışma Bakanlığı İş Müfettişlerince tespiti halinde İş Kanunu’nun 104. maddesi uyarınca 2026 yılı için 26.620,00 TL idari para cezası uygulanmaktadır.

Kanun’un büyük bölümü yayımı tarihinde yürürlüğe girerken bazı hükümler için özel yürürlük tarihleri öngörüldü.

Kamuoyunda daha çok Varlık Barışı Kanunu olarak anılan düzenleme, yalnızca kayıt dışı varlıkların ekonomiye kazandırılmasına ilişkin hükümler içermiyor. Kanun; kamu alacaklarının tecili, gelir ve kurumlar vergisi teşvikleri, İstanbul Finans Merkezi rejimi, teknogirişim şirketleri ve veraset vergisi gibi birçok alanda önemli değişiklikler getirdi.

7582 sayılı Kanun, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da 1 adet; Gelir Vergisi Kanunu’nda 3 adet; Kurumlar Vergisi Kanunu’nda 4 adet; Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nda 1 adet; Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu’nda 1 adet; 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’da 1 adet ve İstanbul Finans Merkezi Kanunu’nda 2 adet olmak üzere 1 adet yürürlük, 1 adet yetki olmak üzere toplam 15 maddeden oluşmaktadır.

Peki yayımlanan Kanun son haliyle ne getiriyor?

Meclis sürecinde hangi değişiklikler yapıldı?

Kanun teklifi TBMM’ye sunulduğu haliyle büyük ölçüde korundu. Bununla birlikte Genel Kurul görüşmeleri sırasında özellikle varlık barışına ilişkin düzenlemelerde bazı değişiklikler yapıldı.

Buna göre, bildirilen varlıkların vadeli hesaplarda, devlet iç borçlanma senetlerinde veya kira sertifikalarında belirli sürelerle tutulmasının taahhüt edilmesi halinde uygulanacak indirimli vergi oranları korunurken, bu kapsama girişim sermayesi yatırım fonları da dahil edildi. Böylece bildirilen varlıkların girişim sermayesi yatırım fonlarında değerlendirilmesinin teşvik edilmesi amaçlandı.

Ayrıca söz konusu taahhütlere ilişkin düzenlenecek taahhütnameler damga vergisinden istisna edildi.

Kamu borçlarında tecil süresi ne kadara uzatıldı?

Kanunla birlikte kamu alacaklarının tecil süresi 36 aydan 72 aya çıkarıldı. Bunun yanında teminatsız tecil uygulanabilecek tutar da 250 bin liradan 1 milyon liraya yükseltildi.

Tecil süresinin 72 aya çıkarılması ve teminatsız sınırın 1 milyon liraya yükseltilmesi ilk bakışta mükellefler açısından önemli bir kolaylık gibi görünse de sistemin kapsamı ve maliyeti dikkate alındığında tablo daha karmaşık. Her kamu borcu tecil kapsamına girmiyor; ayrıca tecil talebinin kabulü için mükellefin mali durumunun vergi idaresince ayrıntılı şekilde incelenmesi gerekiyor. Bunun yanında yıllık yüzde 39 seviyesindeki tecil faizi, vergi aslına ek olarak ceza ve gecikme kalemlerine de uygulanabildiğinden borcun maliyetini ciddi şekilde artırabiliyor.

Düzenleme teminat yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmıyor; yalnızca teminatsız sınırı yükseltiyor. Üstelik taksitlerin aksaması veya diğer şartların ihlal edilmesi halinde tüm borç yeniden muaccel hale geliyor ve haciz dahil cebri takip süreçleri yeniden başlayabiliyor. Bu nedenle tecil sistemi bir af mekanizması değil, devletin alacağını zamana yayarak tahsil etmesini sağlayan kontrollü bir yöntem niteliğinde.

Özetle tecil, işletmelere nefes aldırabilen önemli bir araç olmakla birlikte, yüksek faiz ve diğer yükümlülükler nedeniyle çoğu zaman borcu azaltan değil, sadece zamana yayan pahalı bir finansman yöntemidir.

Gelir Vergisi Kanunu’nda neler değişti?

Gelir Vergisi Kanunu’nda yapılan en dikkat çekici değişikliklerden biri, yurt dışından Türkiye’ye taşınan gelirler için getirilen yeni istisna düzenlemesi oldu.

Kanuna eklenen mükerrer 20/D maddesine göre, Türkiye’de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye’ye yerleşmeden önceki son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgâhının ve tam mükellefiyet esasına göre vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla, yurt dışında elde ettikleri kazanç ve iratlar 20 yıl boyunca gelir vergisinden istisna tutulacak.

Bu gelirler için yıllık beyanname verilmeyecek, başka gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de söz konusu kazançlar beyana dahil edilmeyecek. Buna karşılık yurt dışında ödenen vergiler Türkiye’de mahsup edilemeyecek.

Düzenleme, Türkiye’ye sermaye ve yüksek gelir grubundaki bireyleri çekmeyi amaçlayan uluslararası vergi rekabeti araçlarından biri olarak değerlendirilebilir.

Kanunla ayrıca teknogirişim çalışanlarına verilen pay senetlerine ilişkin gelir vergisi istisnasının üst sınırı yıllık brüt ücret tutarının iki katına çıkarıldı. Bunun yanında payların elde tutulmasına ilişkin süre şartları da kısaltıldı.

Veraset ve İntikal Vergisi’nde ne değişti?

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle, Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/D maddesindeki yurt dışı gelir istisnasından yararlanan kişiler için özel bir veraset vergisi rejimi oluşturuldu.

Buna göre, söz konusu istisna süresi içerisinde gerçekleşen veraset yoluyla mal intikallerinde veraset ve intikal vergisi oranı yüzde 1 olarak uygulanacak.

Bu düzenleme, yurt dışından Türkiye’ye taşınan servetlerin kuşaklar arası aktarımında da önemli bir vergisel avantaj sağlıyor.

Kurumlar Vergisi Kanunu m.10’daki değişiklikler ne getiriyor?

Kanunla, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10’uncu maddesinde yer alan bazı indirim hükümleri genişletildi.

Buna göre, yurt dışından satın alınan malların Türkiye’ye getirilmeksizin yurt dışında satılmasından veya yurt dışındaki mal alım satımlarına aracılık edilmesinden elde edilen kazançların yüzde 95’i kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilecek. İstanbul Finans Merkezi’nde faaliyet gösteren katılımcılar ile belirli endüstri bölgelerinde bu oran yüzde 100 olarak uygulanabilecek.

İndirimden yararlanılabilmesi için kazancın Türkiye’ye transfer edilmesi ve aracılık faaliyetlerinde alıcı ile satıcının Türkiye’de bulunmaması gerekiyor.

Kanun ayrıca nitelikli hizmet merkezi adı verilen yeni bir yapıyı da mevzuata dahil etti. Bu kapsamda faaliyet gösteren şirketlerin yurt dışından elde ettikleri kazançların yüzde 95’i kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirilebilecek. İstanbul Finans Merkezi’nde faaliyet gösteren nitelikli hizmet merkezleri için bu oran yüzde 100 olarak uygulanabilecek.

Bu teşvikler faaliyete geçilen yıldan itibaren 20 hesap dönemi boyunca uygulanabilecek.

Kurumlar Vergisi oranında hangi değişiklik yapıldı?

Kanunun ilk taslaklarında ihracatçılar ve imalatçılar için farklı kurumlar vergisi oranları öngörülmüş olsa da bu düzenleme Meclis sürecinde değiştirildi.

Nihai düzenlemeye göre sanayi sicil belgesine sahip ve fiilen üretim faaliyetiyle uğraşan kurumların yalnızca üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları ile zirai üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların bu faaliyetlerden doğan kazançlarına yüzde 12,5 oranında kurumlar vergisi uygulanacak.

Bu hüküm 2027 yılı ve sonraki vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlar için geçerli olacak.

Yeni varlık barışı düzenlemesi ne getiriyor?

Kanunun en çok dikkat çeken bölümü yeni varlık barışı düzenlemesi oldu.

Buna göre gerçek ve tüzel kişiler, yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını 31 Temmuz 2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirebilecek. Bildirilen varlıkların iki ay içinde Türkiye’ye getirilmesi veya Türkiye’de açılan hesaplara transfer edilmesi gerekecek.

Aynı şekilde Türkiye’de bulunmasına rağmen işletme kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz ve sermaye piyasası araçları da bildirim kapsamına alınabilecek.

Bildirilen varlıklar üzerinden kural olarak yüzde 5 oranında vergi alınacak. Ancak bildirilen varlıkların vadeli hesaplarda, devlet iç borçlanma senetlerinde, kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında belirli sürelerle tutulacağının taahhüt edilmesi halinde vergi oranı kademeli olarak düşecek.

Buna göre;

• En az 5 yıl tutulması halinde yüzde 0,
• En az 4 yıl tutulması halinde yüzde 1,
• En az 3 yıl tutulması halinde yüzde 2,
• En az 2 yıl tutulması halinde yüzde 3,
• En az 1 yıl tutulması halinde yüzde 4 oranında vergi uygulanacak.

1 Ocak 2027 tarihinden sonra yapılacak bildirimlerde ise bu oranlar yarım puan artırımlı uygulanacak.

Düzenlemenin en önemli sonucu, bildirilen varlıklara ilişkin tutarlar bakımından vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması güvencesi sağlamasıdır.

Bununla birlikte bildirimin ardından varlıkların Türkiye’ye getirilmemesi, bildirilen vergilerin süresinde ödenmemesi veya taahhütlere uyulmaması halinde bu koruma ortadan kalkacak. Bu durumda zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil edilecek.

İstanbul Finans Merkezi açısından ne değişti?

7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu’nda da önemli değişiklikler yapıldı.

Öncelikle daha önce yalnızca katılımcı belgesi almış finansal kuruluşlara tanınan bazı avantajlar tüm katılımcıları kapsayacak şekilde genişletildi.

Bunun yanında İstanbul Finans Merkezi rejiminin süresi önemli ölçüde uzatıldı. Geçici madde kapsamında yer alan teşviklerin uygulanma süresi 2031 yılından 2047 yılına çıkarıldı. Ayrıca bazı vergi avantajlarının uygulanma süresi de 5 yıldan 20 yıla yükseltildi.

İlaveten Gelir Vergisi Kanunu m.23’e nitelikli hizmet merkezlerinde çalışan personelin ücretlerinin brüt asgari ücretin üç katına (bazı endüstri bölgeleri ve İstanbul Finans Merkezi'nde beş katına) kadar olan kısmı gelir vergisinden istisna edilir, hükmü getirildi.

Bununla birlikte Kanuna eklenen hükümle, İstanbul Finans Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren nitelikli hizmet merkezlerinde çalışan ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 23'üncü maddesindeki yeni ücret istisnasından yararlanan personelin, İstanbul Finans Merkezi Kanunu'nda yer alan ücret istisnasından ayrıca yararlanamayacağı düzenlendi. Böylece aynı ücret geliri bakımından çifte vergi avantajı sağlanmasının önüne geçildi.

Genel değerlendirmem

7582 sayılı Kanun kamuoyunda daha çok Varlık Barışı Kanunu olarak anılsa da gerçekte bundan çok daha geniş kapsamlı bir düzenleme niteliği taşıyor. Kanun bir yandan yurt dışından sermaye, servet ve yüksek gelir grubundaki kişileri Türkiye'ye çekmeye yönelik önemli vergi avantajları getirirken, diğer yandan kamu alacaklarının tahsilini kolaylaştıran ve devletin tahsil kabiliyetini artırmayı amaçlayan düzenlemeler içeriyor.

Ancak Kanun'un dikkat çeken yönü yalnızca getirdiği teşvikler değil, bu teşviklerin kime ve hangi gerekçeyle sağlandığıdır. Düzenleme incelendiğinde üretim yapan, istihdam oluşturan ve vergisini düzenli ödeyen mükelleflerden çok; yurt dışında bulunan sermayeyi, serveti ve yüksek gelirleri Türkiye'ye çekmeye odaklanan bir yaklaşımın benimsendiği görülüyor. 20 yıl süreyle gelir vergisi istisnası tanınması, veraset ve intikal vergisinin yüzde 1'e kadar düşürülmesi ve yeni varlık barışı uygulaması birlikte değerlendirildiğinde, vergi rekabeti adına oldukça cömert bir teşvik paketiyle karşı karşıya olduğumuz söylenebilir.

Öte yandan aynı Kanunda yer alan tecil düzenlemeleri de dikkat çekici. Sürenin 72 aya çıkarılması ve teminatsız sınırın artırılması ilk bakışta mükellef lehine görünse de yıllık yüzde 39 seviyesindeki tecil faizi dikkate alındığında bunun gerçek anlamda bir kolaylık mı yoksa pahalı bir finansman yöntemi mi olduğu tartışmaya açıktır. Devlet bir taraftan sermayeye uzun süreli vergi avantajları sunarken, diğer taraftan mevcut vergi borçları için oldukça yüksek maliyetli bir tahsil düzeni korumaya devam etmektedir.

Kuşkusuz ülkeler yatırım çekmek ve uluslararası rekabette öne çıkmak için çeşitli vergisel teşvikler uygulayabilir. Ancak vergi sistemlerinin meşruiyeti yalnızca yatırım çekme kapasitesiyle değil, aynı zamanda adalet duygusunu ne ölçüde koruyabildiğiyle de ölçülür. Vergisini zamanında ve eksiksiz ödeyen milyonlarca mükellefin bulunduğu bir sistemde, kayıt dışı varlıklara yeniden kapı açan varlık barışı uygulamaları ve belirli gelir gruplarına tanınan olağanüstü avantajlar ister istemez vergilemede adalet tartışmalarını yeniden gündeme taşıyacaktır.

Ezcümle 7582 sayılı Kanun, teknik anlamda vergi sisteminde önemli değişiklikler yapan bir düzenleme olmakla birlikte, aynı zamanda Türkiye'nin vergi politikasının hangi önceliklere göre şekillendiğini de ortaya koyuyor. Kanunun asıl etkisi, yürürlüğe giren maddelerden çok, önümüzdeki dönemde vergilemede adaleti, vergi rekabeti ve kamu maliyesi ekseninde yaratacağı tartışmalarda görülecek gibi duruyor.

Bilindiği üzere biyometrik veriler, kişiyi diğer bireylerden ayıran ve kimliğinin kesin olarak tespit edilmesini sağlayan özel nitelikli kişisel verilerdendir. Parmak izi, yüz geometrisi, retina veya iris bilgileri gibi veriler bir kez ele geçirildiğinde değiştirilmesi mümkün olmayan kişisel özelliklerdir. Bu nedenle hukukumuzda biyometrik verilerin korunmasına ilişkin çok daha sıkı kurallar uygulanmaktadır.

Kurul kararında dikkat çekilen en önemli hususlardan biri, çalışanların mesai ve devam durumlarının biyometrik yöntemlerle takip edilmesini zorunlu kılan açık bir yasal düzenlemenin bulunmamasıdır. Başka bir ifadeyle, işverenlerin yalnızca personel devam kontrolü amacıyla biyometrik veri işlemelerine imkan veren özel bir kanuni dayanak mevcut değildir.

Kararda ayrıca uygulamada sıklıkla başvurulan "açık rıza" konusuna da dikkat çekilmiştir. İşçi ile işveren arasındaki ekonomik ve hukuki ilişkinin doğası gereği taraflar arasında tam bir güç dengesi bulunmadığı açıktır. Bu nedenle çalışan tarafından verilen açık rızanın gerçekten özgür iradeye dayanıp dayanmadığı her zaman tartışma konusu olmaktadır. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nda bu nedenle çalışanlardan alınan açık rızanın tek başına yeterli görülmesinin mümkün olmayabileceğini vurgulamıştır.

Aslında kararın merkezinde KVKK'nın temel ilkelerinden biri olan "ölçülülük" ilkesi yer almaktadır. Ölçülülük; işlenen verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve gerekli olmasını ifade eder. İşverenin amacı personelin işe gelip gelmediğini veya çalışma süresini belirlemek ise bu amaca ulaşmak için daha az müdahaleci yöntemler bulunuyorsa biyometrik veri işlenmesine başvurulmaması gerekir.

Nitekim Kurul, çalışanların açık rızası bulunsa dahi yalnızca mesai takibi amacıyla parmak izi veya yüz tanıma sistemlerinin kullanılmasının KVKK'nın genel ilkeleriyle bağdaşmadığını değerlendirmiştir. Çünkü aynı sonuca ulaşabilecek alternatif yöntemler mevcuttur.

Kurul kararında alternatif yöntemler de açıkça sıralanmıştır. Şifre veya PIN tabanlı giriş sistemleri, personel kartları, RFID veya NFC teknolojisine sahip kimlik kartları, imza föyleri, devam çizelgeleri ve yetkili gözetiminde gerçekleştirilen manuel kayıt sistemleri mesai takibi için kullanılabilecek yöntemler arasında gösterilmiştir.

Bu karar yalnızca personel devam kontrol sistemlerini değil, işverenlerin veri işleme faaliyetlerine bakış açısını da etkileyecektir. Bundan sonra işverenlerin "yapabiliyorum, öyleyse kullanabilirim" anlayışı yerine, "bu veri gerçekten gerekli mi?" sorusunu sormaları gerekecektir.

Sonuç olarak kişisel verilerin korunması, teknolojik imkanların sınırlandırılması değil; teknolojinin insan haklarına uygun şekilde kullanılmasının sağlanmasıdır.

İşverenlerin verimlilik ve denetim ihtiyaçları ile çalışanların özel hayatının korunması arasında hassas bir denge kurulmalıdır. KVKK Kurulu'nun son kararı da bu dengenin korunması açısından önemli bir dönüm noktası niteliğindedir.

Konuya ilişkin açıklamalara Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1) Taslağında yer verilmiştir.

Bu taslağın geliştirilmesi ve yayımlanmaya hazır hale getirilmesi amacıyla Başkanlığımızca çalışmalar devam etmekte olup; taslakta yer alan hususlara ilişkin görüş ve önerilerinizi, aşağıda yer alan Görüş ve Öneri Tablosunu doldurarak 12/6/2026 tarihine kadar kurumlarvergisi@gelirler.gov.tr e-posta adresine iletebilirsiniz.

Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1) Taslağı Hakkında Görüş ve Öneri Tablosu için tıklayınız.

Tebliğ Taslağına ulaşmak için tıklayınız.

- Vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteren sağlık kurumlarının muafiyetine,

- Serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde edilen kazançlarda kurumlar vergisi istisnasına,

- Kurumların, yurt dışından satın alınan malları Türkiye’ye getirilmeksizin yurt dışında satmalarından veya yurt dışında gerçekleşen mal alım satımlarına aracılık etmelerinden sağladıkları kazançlarda indirim ve nitelikli hizmet merkezi olarak faaliyette bulunan kurumların yurt dışından elde ettikleri kazançlarda indirim ile bu kurumlardan endüstri bölgelerinden, yabancı yatırım yoğunluğuna göre Cumhurbaşkanınca uygun bulunanlarda faaliyette bulunanlar ile İstanbul Finans Merkezi Bölgesinde faaliyette bulunanlar bakımından durumu,

- Sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları ile zirai üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran bu üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarda vergi oranı indirimi,

- Yurt içi asgari kurumlar vergisi hesaplamasında kurum kazancından düşülebilen ve düşülemeyen istisna ve indirimlere

ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

Konuya ilişkin açıklamalara 26 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğ Taslağında yer verilmiştir.

Bu taslağın geliştirilmesi ve yayımlanmaya hazır hale getirilmesi için Başkanlığımızca çalışmalar devam etmekte olup; mevcut taslakta yer alan konuların geliştirilmesi, değiştirilmesi veya katkıda bulunulması ile ilgili görüş ve önerilerinizi, aşağıda yer alan Görüş ve Öneri Tablosu doldurularak, 12/6/2026 tarihine kadar kurumlarvergisi@gelirler.gov.tr e-posta adresine iletebilirsiniz.

Tebliğ Taslağına ulaşmak için tıklayınız.

26 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğ Taslağı Karşılaştırma Cetveli için tıklayınız.

26 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğ Taslağı Hakkında Görüş ve Öneri Tablosu için tıklayınız.

Bu taslağın geliştirilmesi ve yayımlanmaya hazır hale getirilmesi için Başkanlığımızca çalışmalar devam etmekte olup; mevcut taslakta yer alan konuların geliştirilmesi, değiştirilmesi veya katkıda bulunulması ile ilgili görüş ve önerilerinizi, aşağıda yer alan Görüş ve Öneri Tablosu doldurularak, 12.06.2026 tarihine kadar atufekcioglu@gelirler.gov.tr e-posta adresine iletebilirsiniz.

333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğ Taslağı Hakkında Görüş ve Öneri Tablosu için tıklayınız.

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.