DUYURU

Tarih: 30/07/2026
Sayı : 2026-31

Bilindiği üzere; uygulamada ortaya çıkan yeni hususlar veya değişen koşullar çerçevesinde, standart yayımlamaya yetkili kuruluşlar tarafından çeşitli revizyon projeleri yürütülmektedir. Bu kapsamda; sera gazı emisyonlarının açıklanmasına ilişkin uygulamada ortaya çıkan hususların giderilmesi amacıyla Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB) tarafından yürütülen “Amendments to IFRS S2: Amendments to Greenhouse Gas Emissions Disclosures” başlıklı revizyon projesi tamamlanmış ve Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı 2’ye (TSRS 2) sera gazı emisyonlarının açıklanmasına ilişkin değişiklikler getirilmiştir. TSRS 2’de yapılan söz konusu değişiklikler temel olarak aşağıda özetlenmektedir:

• Sera gazı emisyonlarının ölçülmesinde, yetkili bir makam veya işletmenin kote olduğu borsa tarafından farklı bir yöntem kullanılmasının zorunlu kılınabileceği hususuna açıklık getirilmiş,

• Kapsam 3 Kategori 15 sera gazı emisyonlarının açıklanmasına ilişkin hükümlerde düzenlemeye gidilmiş ve bu kapsamda ilave açıklama yükümlülükleri getirilmiş,

• Ticari bankacılık ve sigortacılık faaliyetlerinde bulunan işletmelerin finanse edilen emisyonlarına ilişkin açıklamalarında kullanacakları sektör sınıflandırma sistemine dair hükümler yeniden düzenlenmiş ve

• Söz konusu değişikliklerin ilk kez uygulandığı yıllık raporlama dönemine ilişkin geçiş hükümlerine yer verilmiştir.

“TSRS 2’de Yapılan Değişiklikler: Sera Gazı Emisyonlarının Açıklanmasına İlişkin Değişiklikler”in yayımlanması Kurulumuzun 22/07/2026 tarih ve 75935942-050.01.04-[01/44275] sayılı Kararıyla kabul edilmiş olup, söz konusu Kurul Kararı, 28/07/2026 tarih ve 33323 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

İşletmeler, “TSRS 2’de Yapılan Değişiklikler: Sera Gazı Emisyonlarının Açıklanmasına İlişkin Değişiklikler”i 1 Ocak 2027 tarihinde veya sonrasında başlayan raporlama dönemleri için uygulayacak olup, erken uygulamaya izin verilmektedir. Değişiklikleri erken uygulayan işletmelerin bu durumu açıklaması gerekmektedir.

“TSRS 2’de Yapılan Değişiklikler: Sera Gazı Emisyonlarının Açıklanmasına İlişkin Değişiklikler”e ulaşmak için tıklayınız.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

• Motorlu taşıtlarda Özel Tüketim Vergisi uygulamasında değişiklikler yapılması,
• Nükleer enerji santrali yatırımlarına yönelik damga vergisi, katma değer vergisi ve kurumlar vergisine ilişkin teşvik edici düzenlemeler yapılması.

Bu sirkülerimizde söz konusu düzenlemelere özetle yer verilmiştir.

1) Motorlu Taşıtlarda Özel Tüketim Vergisi Uygulamasında Değişiklik

Bu Kanunun 14 üncü maddesi ile 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun “Oran veya Tutar” başlıklı 12 nci maddesinde değişiklik yapılmıştır.

Düzenleme ile;

• ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan belirli motorlu taşıtlar için asgari maktu ÖTV uygulaması getirilmiş,
• Cumhurbaşkanının motorlu taşıtlara ilişkin ÖTV oranlarını belirleme yetkisi genişletilmiş,
• Cumhurbaşkanına asgari maktu vergi tutarlarını belirleme ve farklılaştırma yetkisi verilmiştir.

1.1) Asgari Maktu ÖTV Uygulaması Getirilmesi

Düzenleme ile ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlarda, nispi vergi oranı üzerinden hesaplanan ÖTV için asgari tutar uygulaması getirilmiştir.

Bu kapsamda;

• İki, üç veya dört tekerlekli motorlu araçları ifade eden (L) sınıfında olup içten yanmalı motoru bulunan araçlar,
• (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kW’ın altında olan araçlar ile
• Tarım ve ormancılık traktörlerini ifade eden (T) sınıfı araçlar

uygulamanın dışında tutulmuştur.

Bu araçlar dışında kalan ve 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlarda, nispi vergi oranı üzerinden hesaplanan ÖTV tutarı;

• Kapsam dışında bırakılanlar haricindeki (L) sınıfı araçlarda 30.000 TL’den,
• Diğer araçlarda ise 100.000 TL’den

az olamayacaktır.

Söz konusu tutarlar her yıl Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılacak ve hesaplanan tutarların 100 TL’yi aşmayan kesirleri dikkate alınmayacaktır.

1.2) Cumhurbaşkanının ÖTV Oranlarını Belirleme Yetkisinin Genişletilmesi

ÖTV Kanununun 12 nci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yapılan değişiklikle, Cumhurbaşkanının motorlu taşıtlara ilişkin ÖTV oranlarını belirlerken dikkate alabileceği kriterler arasına çekiş sistemi de eklenmiştir.

Böylece Cumhurbaşkanı; motor gücü, motor silindir hacmi, çekiş sistemi, menzil, batarya kapasitesi, araç cinsi, sınıfı, üst yapı gövde tanımı, emisyon türü ve değeri, istiap haddi ile yolcu ve yük taşıma kapasitesi gibi kriterler esas alınarak farklı ÖTV oranları belirleyebilecektir.

1.3) Asgari Maktu Vergi Tutarlarına İlişkin Cumhurbaşkanı Yetkisi

Kanunla ÖTV Kanununun 12 nci maddesine eklenen (ç) bendiyle, Cumhurbaşkanına 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan taşıtlara ilişkin asgari maktu vergi tutarlarını;

• On katına kadar artırma,
• Sıfıra kadar indirme,
• Farklı matrah grupları oluşturmak suretiyle farklılaştırma,
• Motor gücü, motor silindir hacmi, çekiş sistemi, menzil, batarya kapasitesi, araç cinsi ve sınıfı, üst yapı gövde tanımı, emisyon türü ve değeri, istiap haddi ile yolcu ve yük taşıma kapasitesi itibarıyla farklı asgari maktu vergi tutarları belirleme

yetkisi verilmiştir.

Yürürlük tarihi: 31/7/2026

2) Nükleer Enerji Santrali Yatırımlarına Yönelik Vergi Düzenlemeleri

Kanunla, nükleer enerji santrallerinde elektrik enerjisi üretimi faaliyetinde bulunmak üzere ön lisans ve/veya lisans alan mükelleflerin yatırımlarına yönelik olarak aşağıdaki vergi düzenlemeleri yapılmıştır:

• Nükleer enerji santrali yatırımlarına ilişkin düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden istisna edilmiştir.
• Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki inşaat işleri nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV’nin iadesine imkân sağlanmıştır.
• Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki makine ve teçhizat teslimleri KDV’den istisna edilmiştir.
• Nükleer enerji santrali yatırımları kapsamında, ortak veya ortakla ilişkili kişi sayılan banka veya benzeri kredi kurumlarından yapılan borçlanmaların örtülü sermaye hesabında dikkate alınacak oranı, %50’den %25’e indirilmiştir.

KDV istisnası ve iade uygulamaları ile örtülü sermayeye ilişkin düzenlemeler 31/12/2045 tarihine kadar uygulanacak olup Cumhurbaşkanı bu süreyi beş yıla kadar uzatmaya yetkilidir.

Yürürlük tarihleri:

• Damga vergisi düzenlemesi: 31/7/2026
• KDV düzenlemeleri: 1/8/2026
• Örtülü sermaye düzenlemesi: 1/1/2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerine uygulanmak üzere 31/7/2026

Söz konusu Kanuna aşağıdaki bağlantı yoluyla ulaşabilirsiniz.

7590 Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

Saygılarımızla,

Deloitte Türkiye

Döviz dönüşüm desteği uygulamasında önemli değişiklikler getiren düzenlemeye göre, firmalar ürettikleri katma değerle orantılı olarak döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilecek.

Firmaların katma değeri, karlılıkları ve iş gücü maliyetleri üzerinden hesaplanacak. Aracı ihracatçılar, katma değere dayalı limitlerini doldurduklarında, katma değeri yüksek tedarikçileri adına döviz dönüşüm işlemi yapabilecek. Bu durumda, döviz dönüşüm desteği doğrudan tedarikçi hesabına yatırılacak.

DÖVİZ ALMAMA TAAHHÜDÜ KALKTI, YERİNE DÖVİZ POZİSYONU ŞARTI GETİRİLDİ

İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredilerinde olduğu gibi, döviz dönüşüm desteğinden faydalanacak firmalar için döviz almama taahhüdü yerine döviz pozisyonlarına dayalı bir düzenlemeye gidildi. Buna göre, firmaların döviz pozisyonları döviz dönüşüm desteği başvurusu öncesinde Merkez Bankası tarafından belirlenecek üst sınırı geçemeyecek.

Uygulamanın etkin şekilde yürütülmesinde önemli rolü olan bankaların aracılık işlevleri güçlendirildi ve uygulamanın etkinliğini artırmaya yönelik ilave tedbirler alındı.

Bu değişiklikler 1 Ekim'de uygulanmaya başlanacak. Düzenlemenin ayrıntıları, Uygulama Talimatı'nda yer alacak.

YÜZDE 3 DESTEK ÖDEMESİNİN VE YÜZDE 35 İHRACAT BEDELİ SATIŞ YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN SÜRESİ UZATILDI

Tebliğle, döviz dönüşüm desteğinin temel oranı yüzde 2 olarak düzenlenirken, yüzde 3 destek ödemesi ile ihracat bedeli satış yükümlülüğünün yüzde 35 olarak uygulanmasına ilişkin geçici sürenin 31 Ocak 2027'ye kadar uzatılması kararlaştırıldı. Geçici uygulamaların süresi 31 Temmuz'da doluyordu.

2- SMİYB raporu bulunan mükelleflere 5 kat teminat
En dikkat çekici değişiklik ise burada.
Hakkında sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme ya da kullanma yönünden vergi inceleme raporu düzenlenen mükellefler, raporun vergi dairesi kayıtlarına giriş tarihi ile kesinleşme tarihi arasındaki dönemde 5 kat teminat vermek zorunda kalacak. İdare ayrıca yazıyla bildirim yapacak ve eksik teminatın 30 gün içinde tamamlanmasını isteyecek.

Dikkat edilmesi gereken kritik husus ise şu:
5 kat teminat uygulaması için raporun kesinleşmesi beklenmiyor.
Başka bir ifadeyle, henüz dava veya uzlaşma süreçleri sonuçlanmadan mükellef ciddi bir finansman yüküyle karşı karşıya kalabilecek.

Bu durum uygulamada şu soruları gündeme getirecektir:
Vergi inceleme raporu daha sonra tamamen kaldırılırsa oluşan finansman maliyeti nasıl telafi edilecek?
Kesinleşmemiş bir tespit nedeniyle 5 kat teminat istenmesi ölçülülük, hukuki güvenlik ve masumiyet karinesi ilkeleri bakımından yargısal denetime konu olacak mı?

Kanaatimce bu Tebliğ, yalnızca teminat oranlarını değiştirmiyor; vergiye uyum performansını finansal bir avantaja, vergi riskini ise doğrudan likidite maliyetine dönüştürüyor.

Önümüzdeki dönemde özellikle akaryakıt ve LPG sektöründe faaliyet gösteren mükellefler bakımından bu düzenlemenin idari uygulamaları ve yargı kararları yakından takip edilmelidir.

Burhan Can

Adli Vergi Uzmanı | Bilirkişi | Konkordato Komiseri| HMK m.293 Uyarınca Teknik

Bankalar kredi verecekleri şirketlerin ana para ve faiz ödeme kabiliyetlerine odaklanırlar. O yüzden de verdikleri kredilerin bu döngü içerisinde geri dönüşü kolaylaştıracak şekilde kullanılıp kullanılmayacağı çok önemlidir. Bilanço risk yönetimini disiplinli bir şekilde yapmayan şirketleri hemen farkederler. Ancak ciddi varlığı olan şirketlere bir miktar tolerans gösterilse de disiplini elden kaçıran şirketleri kırmadan geri çevirme yollarını iyi bilirler.

Son zamanlarda şirketler bir yandan durgunluk bir yandan da ödeme taahhütlerini yerine getirememe sorunuyla daha fazla karşılaşmaya başladılar. İran-İsrail/ABD savaşının devam etmesi, Ukrayna-Rusya savaşının hala bitmemesi tüketim eğilimini azaltmakta olduğundan global büyüme beklentileri de aşağı yönlü revize edilmektedir. Bu durum hedeflenen ciroları yapmak için ihracatın pek de yardımcı olamayacağı anlamına geliyor. O yüzden de ek tedbirler almak gerekiyor. İç piyasada ise bir yandan ücretlerin çok düşük kalması, bir yandan da iç talebi düşürmeye yönelik alınan tedbirlerle düşük olan talepten pay kapmak için şirketler ya vade açmak durumunda kalıyorlar, ya da kar marjlarını iyice düşürmek zorunda kalıyorlar. Aksi halde ciro yapmak oldukça zorlaşmıştır.

Peki ne oldu da iç piyasada firmalar satışta zorlanıyorlar ve üretim kapasiteleri %60’lara düştü?

İç talebi azaltıcı tedbirler anlamında kredi kartları da dahil, kredi kullandırımlarının sınırlanması şirketlerin işletme sermayesi gibi kullandığı kredi kartlarının ihtiyaçlarını karşılayamadığı, bu nedenle kartla mal alamadıkları için de vadeli çek veya daha uzun vadeye çözüm aramaya çalıştıklarını görmekteyiz. Bilanço sağlığının bozulması nedeniyle krediye de ulaşılamamaktadır.

Bunun yanında enflasyon nedeniyle rafa konulan ürün için daha fazla kaynak gerekmektedir. Ancak bu kaynağa erişmek çok zorlaşmıştır.

Bir yandan şirketlerin bozulan finans dengesi yeni kredi limiti tanımlamayı imkansız hale getirirken, diğer taraftan alınan makro ihtiyati tedbirler de krediye ulaşımı iyice zorlaştırmıştır. Örneğin;

BDDK verilerine göre, toplam TL cinsi krediler 02/01/2026 tarihi itibariyle 23,05 trilyon liradan 24/07/2026 tarihi itibariyle 27 trilyon liraya yükselmiştir, yaklaşık %17 artış gerçekleşmiştir. Döviz cinsi kredilerde ise 02/01/2026 tarihinde 538 milyon USD’dan, 24/07/2026 tarihinde 573 milyon dolara yükselmiştir. Yani dolar bazında %6.42 artış gerçekleşmiştir.

Bu veriler bize artış oranının sadece dönemsel enflasyon oranı civarında olduğunu bize göstermektedir. Yani Ocak-Temmuz dönemi enflasyon rakamı yaklaşık %17 civarındayken, kredilerde artış da aynı oranda gerçekleşmiştir. Bu durumda reel bir kredi büyümesinden bahsedemeyiz.

Oysa madalyonun diğer yüzüne baktığımızda uygulanan kredi faizleri dönemsel enflasyon rakamının çok üzerindedir. Ayrıca üzerine faiz olarak gösterilmeyen komisyon adı altında alınan %1,5’lar civarında oranda ödemeler de var. O yüzden %48’ler civarında kullandırılan rotatif kredilerle alınan komisyonları dikkate alırsak, kredi maliyetleri %50’lerin üzerine çıkmaktadır. Ancak kredi büyümesi bunun çok çok altındadır. Demek ki reel anlamda kredi daralması yaşanmakta, enflasyon nedeniyle daha fazla nakit kaynağa ihtiyacı olan firmalar da bu kredilere ulaşamamakta, ulaşanlar ise aşırı yüksek reel faiz ödemek zorunda kalmaktadırlar. Kredi büyüme tavan uygulaması bankaların agresif bir şekilde kredi kullandırımlarını sınırlamaktadır. Aynı zamanda rekabetçi bir kredi piyasasının oluşumunu da engellemekte, dolayısıyla da oranların çok yüksek kalmasına neden olmaktadır.

Bir yandan sıkı para politikası nedeniyle uygulanan tedbirler krediye ulaşımı zorlaştırırken, talebi de zayıflattığı için ciro yapma kabiliyetini de düşürdüğünden vadeler uzamakta ve nakit döngüyü yapmakta daha da fazla zorlanmalarına sebep olmaktadır.

Bu sürecin 2026 yılı sonuna kadar da aynen devam etme ihtimali de yüksek olduğundan vakit geçirmeden tebirler almak gerekmektedir.

Bir öneri yapmadan da geçmeyelim. KDV tahsilatı, tahakkukun yapıldığı aydan sonraki ay değil de 3-4 ay sonra alınsa, şirketler KDV yatırmak için kredi alma zorunluluğunun azalması nedeniyle daha rahat nefes alamazlar mı? Çözüm çok, yeter ki varlık ve yükümlülük yönetimini iyi yapalım.

Saygılarımla.

Finansingundemi.com | Hikmet HAYDAR

DÜZENLEMENİN ÇIKIŞ NOKTASI ANAYASA MAHKEMESİ

Aslında bu değişikliğin mimarı yasama organından önce Anayasa Mahkemesi oldu. Mahkeme, 22 Temmuz 2025 tarihli kararıyla sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkilerinde uygulanan kanuni faizin, paranın zaman içinde uğradığı değer kaybını karşılamadığına dikkat çekti. Daha da önemlisi, hukuk sisteminde alacaklının bu reel kaybını giderebilecek etkili bir mekanizmanın bulunmadığını belirterek, mevcut düzenlemeyi mülkiyet hakkına aykırı buldu.
Bu karar, yalnızca teknik bir iptal kararı değil; enflasyon gerçeğinin hukuk düzeni üzerindeki etkisini ortaya koyan önemli bir tespitti. Çünkü yüksek enflasyon ortamında yıllarca süren davaların sonunda tahsil edilen alacaklar, çoğu zaman ekonomik değerinin önemli bir bölümünü kaybetmiş oluyordu.

REESKONT FAİZİ YENİ REFERANS OLUYOR

Yeni düzenlemeyle sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse uygulanacak kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont faiz oranının yüzde 80’i olarak belirlendi. Bunun yanında yıl içinde reeskont oranında beş puan veya daha fazla değişiklik meydana gelmesi halinde, yılın ikinci yarısında uygulanacak faiz de otomatik olarak güncellenecek.

TCMB verilerine göre 31 Aralık 2025 tarihinde geçerli reeskont faiz oranının yüzde 38.75 olduğunu ve 30 Haziran itibarıyla da aynı oranın geçerli olduğunu dikkate alarak, kanunun yayımı ile beraber uygulanacak kanuni faiz oranının yüzde 31 olacağını belirtelim.

GEREKÇE DOĞRU, AÇIKLAMA EKSİK

Kanun teklifinin gerekçesi incelendiğinde, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararına uyum sağlanmasının temel amaç olduğu açıkça görülüyor. Ayrıca alacaklı ile borçlu arasında adil bir denge kurulmasının hedeflendiği de ifade ediliyor.
Neden reeskont faizi esas alındı? Neden politika faizi, ticari kredi faizleri veya enflasyon oranı değil? Daha önemlisi, neden reeskont faizinin tamamı değil yüzde 80’i tercih edildi şeklinde sorular sorulabilse de bize göre de reeskont faizinin kriter alınması isabetlidir. Zira yasal düzenlemelerle belirlenen oranların daha objektif kriterlere bağlanması doğrudur. Bunu kamunun uyguladığı gecikme faizi veya tecil faizinde de görüyoruz.

DEĞERLENDİRME

Hiç kuşkusuz mevcut sistem, uzun süre değişmeyen sabit kanuni faiz uygulamasına göre önemli bir ilerleme niteliğinde. Kanuni faizin ekonomik göstergelere bağlanması, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde alacaklının korunmasına katkı sağlayacaktır.
Bununla birlikte yeni sistemin bütün sorunları çözeceğini söylemek de kolay değil. Reeskont faizi her zaman piyasa faizlerini veya enflasyonun gerçek etkisini birebir yansıtmayabilir. Ayrıca yüzde 80 katsayısının hangi ekonomik hesaplamaya dayandığını açıklamak kolay olmadığından, bu tercihin özellikle akademik çevrelerde tartışılması kaçınılmaz olacaktır.
Sonuç olarak TBMM, Anayasa Mahkemesi’nin işaret ettiği önemli bir soruna çözüm üretmiş bulunuyor.

Düzenlemeye göre; altışar aylık dönemleri itibarıyla,

- İthalat bedeli 2 milyon 600 bin TL’yi aşmayan ithalat işlemlerinde, mükellefler tarafından KDV'nin doğru bir şekilde indirim konusu yapılıp yapılmadığının altışar aylık dönemleri izleyen ayın sonuna kadar bağlı oldukları vergi dairesine bildirilmesi,

- İthalat bedeli 2 milyon 600 bin TL'yi aşan ithalat işlemlerinde ise ithalatın yapıldığı yıl için tam tasdik sözleşmesi bulunmayan mükellefler tarafından takvim yılının altışar aylık dönemlerini takip eden ayın sonuna kadar mezkur Karar kapsamında KDV'nin doğru bir şekilde indirim konusu yapılıp yapılmadığının tespitine ilişkin Özel Amaçlı YMM Raporu ibraz edilmesi (Mükellefin ithalatın yapıldığı yıl için süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesinin bulunması ve düzenlenecek raporda 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalata ilişkin ödenen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığına yönelik açıklama bulunması halinde Özel Amaçlı YMM Raporu ibrazına gerek bulunmamaktadır.) gerekiyor.

Altışar aylık dönemler itibarıyla gözetim uygulanması, korunma önlemlerinin uygulanması ve haksız rekabetin önlenmesi hakkında mevzuat kapsamında ithalatı bulunmayan mükelleflerin, toplam ithalat tutarı ne olursa olsun herhangi bir bildirimde bulunmalarına gerek yok.

2 milyon 600 bin TL'lik sınıra hangi ithalat bedeli esas alınacak?

Tebliğde 2 milyon 600 bin TL'lik sınıra indirim yasağı kapsamına giren ithalat bedelinin esas alınacağı açıkça belirtilmediğinden kamuoyunda pek çok kişi bu sınırı genel ithalat bedeli olarak kabul etmiştir.

Özel amaçlı rapor ibraz şartı, indirim yasağına giren işlemlerde indirimin yapılıp yapılmadığını tespit etmek için getirildiğine göre, sınırın sadece 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ithalat yapan mükelleflerin indirim yasağı kapsamına giren ithalat bedelini ifade ettiği açıktır.

Yoksa neredeyse ithalat yapan tüm mükellefler bu raporları yazdırmak zorunda kalacaklardır.

Meslek hayatım boyunca meslek mensuplarının (SMMM ve YMM) bu kadar tartıştığı çok az konu hatırlıyorum. Bunda Maliyenin, tartışmalara son verecek açıklamayı yapmamasının da rolü büyük.

Bu konuda ilk eleştirim meslek mensuplarına, ikincisi ise Maliyeye…

Meslek mensupları düzenlemenin amacını çok iyi biliyor olmasına rağmen neden kapsama giren ithalat bedeli yerine genel ithalat bedelinin sınır olabileceğini düşündü, anlayamıyorum.

Yorum yaparken sadece tebliğin lafzına itibar edilmesi doğru bir yaklaşım değil!

Maliye ise neden bunca tartışma yaşanırken açıklama yapmakta bu kadar gecikti, bu da anlaşılır gibi değil…

Özel amaçlı YMM Raporlarının ibraz süresi 1 ay uzatıldı!

31/7/2026 tarihine kadar ibraz edilmesi gereken 2026 yılının ilk 6 ayına ilişkin Özel Amaçlı YMM Raporlarının ibraz süresi 27 Temmuz 2026 tarihli ve 71 sayılı KDV Sirküleri ile 31/8/2026 tarihine kadar uzatıldı.

Buna göre, 2026 yılının ilk 6 aylık döneminde yapılan ve ithalat bedeli 2 milyon 600 bin TL'yi aşan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki ithalat işlemi bulunan ve süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunmayan mükelleflerce, 31/8/2026 tarihine kadar (bu tarih dahil) 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ödenen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığının tespitine ilişkin Özel Amaçlı YMM Raporu ibraz edilmesi gerekiyor.

Mükellefin ithalatın yapıldığı yıl için süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesinin bulunması ve düzenlenecek raporda 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalata ilişkin ödenen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığına yönelik açıklama bulunması halinde Özel Amaçlı YMM Raporu ibrazına gerek bulunmuyor.

Tam tasdik raporu, Maliye tarafından teslim süresi uzatılmadığı taktirde hesap dönemini takip eden altıncı ay sonuna kadar elektronik ortamda verildiğinden, 2026 yılının ilk 6 aylık dönemi için özel amaçlı YMM raporu düzenlettirmeyip tam tasdik raporunda bu açıklamalara yer verileceği konusunda YMM’si ile anlaşan mükelleflerin bu durumu bir dilekçe ile vergi dairesine bildirmelerinde yarar var.

Süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunan mükellefler isterlerse bu tevsik için özel amaçlı YMM raporu düzenletebilirler. Yani mutlaka tam tasdik raporunda bu bilgilere yer verilmesi zorunlu değildir. Ancak tam tasdik raporu seçeneğinin tercih edilmesi mükelleflere ve YMM’lere süre kazandıracaktır.

Sirkülerde “2026 yılının ilk altı aylık döneminde yapılan ve ithalat bedeli 2.600.000 TL'yi aşan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki ithalat işlemlerine ilişkin” ifadesine yer verildiği için, 2 milyon 600 bin TL'lik sınırın sadece 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen (gözetim uygulanması, korunma önlemleri uygulanması, haksız rekabetin önlenmesi hakkında ilgili mevzuata ilişkin) ithalat bedeli esas alınarak hesaplanacağı açıklığa kavuşmuştur.

Sınırın altında kalan mükelleflerin bildirim süresi uzatılmadı!

Sirkülerde sadece özel amaçlı YMM raporunun ibraz süresi uzatılmış olup, sınırın altında kalan mükelleflerin kapsama giren KDV'nin doğru bir şekilde indirim konusu yapılıp yapılmadığının 31 Temmuz 2026 tarihine kadar vergi dairesine bildirim süresi uzatılmamıştır.

Bu husus Maliyenin 29 Temmuz 2026 tarihinde www.gib.gov.tr web sayfasında kamuoyuna ilan ettiği Duyuru ile hatırlatılmıştır.

Söz konusu Duyuruya göre, 2026 takvim yılının ilk altı aylık (Ocak-Haziran) döneminde, 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ithalat yapan mükelleflerin ithalat bedeli (Gözetim uygulanması, korunma önlemleri uygulanması, haksız rekabetin önlenmesi hakkında ilgili mevzuatın uygulanması sonucu beyana esas olan KDV matrahı) toplamı 2 milyon 600 bin TL'ye kadar (bu tutar dahil) olan ithalat işlemlerinde, mükellefler tarafından, bu kapsamdaki ithalat dolayısıyla indirimi kabul edilmeyen KDV'nin indirim konusu yapılıp yapılmadığına ilişkin bildirim verme süresinde bir değişiklik yapılmadığı için, 31/7/2026 tarihine kadar (bu tarih dahil) söz konusu bildirimin vergi dairesine verilmesi gerekiyor.

YMM tam tasdik sözleşmesi bulunanlar ve/veya özel hesap dönemi olanların da bu bildirimi yapmaları zorunlu.

Maliyenin bu hatırlatmayı bitime 2 gün kala yapması bence doğru olmadı. Söz konusu bildirim ilk defa 2026 yılının ilk 6 ayına ilişkin olarak yapılacağı için bence bu bildirimin de özel amaçlı YMM raporu gibi 31 Ağustos 2026 tarihine kadar uzatılması gerekir.

Tebliğde bu bildirimin yapılması yeterli görülüp herhangi bir belge talep edilmediğinden mükelleflere tavsiyem, 31 Temmuz 2026 günü saat 24.00’e kadar elektronik ortamda 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ödedikleri KDV’yi indirim konusu yapmadıklarını bildirmeleri yönündedir.

Duyuruda sınırın sadece 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalat bedelleri esas alınarak hesaplanacağı konusu bir kez daha vurgulandı.

Duyuruda ayrıca ithalat bedelinden ne anlaşılması gerektiği de açıklığa kavuşturuldu. Buna göre sınırın hesabında; gözetim uygulanması, korunma önlemleri uygulanması, haksız rekabetin önlenmesi hakkındaki mevzuatın uygulanması sonucu beyana esas olan KDV matrahının esas alınacağı açıklandı.

Bu yazı için son sözlerim…

* Maliyenin bu bildirim ve özel amaçlı YMM raporu konusunu yeniden değerlendirmesi gerekiyor. Yapay zekayı bu kadar etkili kullanan Maliyenin mükellef ve meslek mensuplarını bu kadar sıkıntıya sokmadan bu işi çok kolayca çözebilmesi lazım.

* Sınırın altında kalan ithalat işlemlerine ilişkin bildirim yapılması zorunluluğunun kaldırılması doğru olacaktır. Yoksa tüm mükellefler bu kapsamda gerçekleştirdikleri ithalat işlemleri nedeniyle ödedikleri KDV’yi indirim konusu yapmadıklarına dair bildirimde bulunacaklardır. Maliyenin bu bildirimin doğruluğunu tespit etmesi gerekecektir. Bununla uğraşmak yerine sorunu dijital bir çözüme kavuşturmak çok daha isabetli olacaktır.

* Bu tevsik işleminin tam tasdik ile hiçbir bağlantısı yoktur. Çünkü tam tasdik kurumlar vergisi beyannamesi ve eklerinin tasdiki ile sınırlıdır. KDV indiriminin doğru yapılıp yapılmadığı ile ilgisi yoktur. Bu nedenle konunun tam tasdik ile bağlantısının acilen ortadan kaldırılması gerekir.

* YMM tarifesinin gerek bu konuda gerekse istisna ve indirimlerin tasdiki konusunda yeniden düzenlenmesi şart!

* Bu konunun 3568 sayılı Kanuna ilişkin bir tebliğ ile düzenlenmesi ve bu konudaki YMM sorumluluğunun açıklığa kavuşturulması gerekiyor. KDV tebliğ ile konunun düzenlenmesi doğru değil!

* Özel amaçlı YMM raporu ibraz süresi için çok kısa bir süre belirlenmiş bulunuyor. En azından altışar aylık dönemleri takip eden üçüncü ayın sonuna kadar verilmesi yönünde bir değişlik yapılması isabetli olur. Yoksa Maliye her dönemde rapor ibraz süresini uzatmak zorunda kalır. Tam tasdik raporunda konu 1 yıl sonra raporlandığı halde özel amaçlı raporda 1 ayda raporlanması doğru değil.

* Vergi hukukunda temel hak ve yükümlülüklerin idari işlemlerle değil, kanunla belirlenmesi hukuk devleti ilkesinin gereğidir. KDV indirim hakkına ilişkin yetki hükmünün de bu çerçevede yeniden ele alınması hem hukuki güvenlik hem de öngörülebilirlik bakımından isabetli olacaktır.

Bununla birlikte, KDV Kanunu'nun 36'ncı maddesinde Cumhurbaşkanına tanınan KDV indirim hakkını sınırlama yetkisinin ve bu yetkiye istinaden yayımlanan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Anayasa'ya uygunluğu önümüzdeki günlerde de hukuk ve vergi dünyasının önemli tartışma başlıklarından biri olmaya devam edecektir. (YMM Adem Kefelioğlu, MuhasebeTR, 27.06.2026, “KDV İndirim Hakkı Bir Kararla Sınırlandırılabilir Mi?”)

İki açıklama birbirine yakın tarihlerde yapılsa da Anthropic vakaları yeni gerçekleşmedi. En eski olay nisana kadar uzanıyor. Şirket, OpenAI’nin açıklamasının ardından 141 bin 6 siber güvenlik testini geriye dönük tarayınca daha önce fark edilmeyen erişimleri ortaya çıkardı.

İlk alarm Hugging Face’den geldi

Hugging Face, 16 Temmuz’da üretim altyapısının bir bölümüne yapay zekâ tarafından yönetilen otonom bir sistemin izinsiz eriştiğini açıkladı. Saldırıda sınırlı sayıdaki iç veri setine ve şirket hizmetlerinde kullanılan bazı kimlik bilgilerine ulaşıldı.

Şirket, kullanıcıların erişimine açık modellerde, veri setlerinde veya yazılım tedarik zincirinde değişiklik yapıldığına ilişkin kanıt bulamadı. Ancak saldırının binlerce otomatik adım yürüten bir yapay zekâ sistemi tarafından baştan sona yönetilmesi, vakayı önceki siber saldırılardan ayırdı.

Hugging Face saldırının arkasındaki modeli başlangıçta belirleyemedi. Olayın kaynağı, OpenAI’nin 21 Temmuz’da sorumluluğu açıklamasıyla ortaya çıktı.

OpenAI modeli sıfır gün açığı buldu

OpenAI, GPT-5.6 Sol ile kamuya sunulması planlanmayan daha güçlü bir araştırma modelinin siber yetenek testleri sırasında kapalı ortamdan çıktığını açıkladı. Modeller normal kullanımda bulunan güvenlik filtreleri azaltılmış şekilde çalıştırılıyordu.

Modellere, ExploitGym adlı siber güvenlik testindeki sorunların çözümünü bulma görevi verilmişti. Sistemler çözümü normal yollarla elde edemeyince internete erişmenin yollarını aradı.

Modeller, paket kayıt sisteminde daha önce bilinmeyen bir güvenlik açığı tespit etti. Bu açığı kullanarak kapalı test ortamından internete ulaştı, çalınmış kimlik bilgilerini kullandı ve Hugging Face’in üretim sistemlerine kadar ilerledi.

OpenAI modelleri, Hugging Face’in veri tabanındaki test çözümlerini alarak değerlendirmeyi geçmeye çalıştı. Saldırı, Hugging Face’in güvenlik sistemleri tarafından fark edilerek durduruldu.

OpenAI, olaydan sonra araştırma modelini devre dışı bıraktı, erişimini sınırlandırdı ve test ortamlarındaki ağ kontrollerini sıkılaştırdı. Şirket ayrıca aynı ölçekte başka bir platform ihlali belirlemediğini bildirdi.

Anthropic incelemeyi iki gün sonra başlattı

OpenAI’nin 21 Temmuz’daki açıklaması, Anthropic’i kendi test kayıtlarını incelemeye yöneltti. Şirket, 23 Temmuz’da siber güvenlik testlerini durdurdu ve Claude’un internete erişmiş olabileceği kayıtları taramaya başladı.

Anthropic, bir gün sonra altı ayrı test çalışmasını kapsayan üç gerçek dünya vakası belirledi. Olaylarda Claude Opus 4.7, Claude Mythos 5 ve kamuya sunulmamış bir araştırma modeli yer aldı.

Şirket, değerlendirme ortağı Irregular ile etkilenen üç kuruluşa 27 Temmuz’da bilgi verdi. Ulaşılabilen iki kuruluş, Anthropic’in bildiriminden önce izinsiz erişimi tespit etmemişti.

Yanlış yapılandırma internet yolunu açtı

Claude’a verilen talimatta test ortamının internete bağlı olmadığı belirtilmişti. Ancak Anthropic ile değerlendirme şirketi arasındaki yanlış anlaşılma nedeniyle bazı sistemlerde açık internet erişimi bulunuyordu.

Modeller, gerçek sistemlere ulaştıklarında bunların test senaryosunun parçası olduğunu düşündü. Claude, karmaşık ve daha önce bilinmeyen açıklar yerine zayıf şifreler, korunmayan bağlantı noktaları ve açıkta bırakılan kimlik bilgileri gibi temel yöntemleri kullandı.

Üç olaydan dördünü oluşturan ilk vakada Claude Opus 4.7, kurgusal şirketle aynı adı taşıyan gerçek bir internet alanına yöneldi. Model, uygulama ve altyapı giriş bilgilerine ulaştı ve birkaç yüz satır gerçek üretim verisi içeren bir veri tabanına girdi.

Model bazı aşamalarda gerçek bir sistemde bulunduğunu fark etti. Buna rağmen gerçek şirketin de testin parçası olması gerektiği sonucuna vararak işlemlerini sürdürdü.

Zararlı paket 15 sistemde çalıştı

İkinci olayda Claude Mythos 5, test ortamında yer alan bir kurulum belgesinde var olmayan bir Python yazılım paketinin adını gördü. Model, aynı isimle zararlı bir paket yayımlarsa hedef sistemlerin bunu otomatik olarak indirebileceğini hesapladı.

Claude ücretsiz bir e-posta hesabı açtı, PyPI platformunda hesap oluşturdu ve hazırladığı zararlı paketi açık internete yükledi. Paket yaklaşık bir saat boyunca erişilebilir kaldı ve 15 gerçek sistem tarafından indirildi.

Sistemlerden biri yazılım paketlerini kötü amaçlı kodlara karşı tarayan bir siber güvenlik şirketine aitti. Zararlı kod tarama sisteminde çalışınca Claude şirketin bazı kimlik bilgilerine ulaştı ve başka altyapılara erişti.

PyPI’nin güvenlik sistemleri paketi otomatik olarak kaldırdı. Anthropic, olay hakkında platform yöneticilerine bilgi verdi.

Yaklaşık 9 bin hedef tarandı

Üçüncü olayda araştırma modeli, kurgusal hedefe ulaşamayınca açık internette alternatif sistemler aradı. Model yaklaşık 9 bin hedefi taradı ve bir şirketin internete açık uygulamasına girdi.

Claude, açıkta bırakılmış hata ayıklama sayfasındaki kimlik bilgilerini ve SQL enjeksiyonu yöntemini kullandı. Model daha sonra eriştiği bulut hesabının test senaryosuyla bağlantılı olmadığını fark etti.

Diğer modellerden farklı olarak araştırma modeli, gerçek bir sistemi hedef aldığını anladıktan sonra saldırıyı kendi kararıyla durdurdu.

İki olay arasındaki kritik fark

OpenAI ve Anthropic vakaları, güvenlik önlemleri azaltılmış modellerin siber yetenek testlerinde gerçek altyapılara ulaşması bakımından benzerlik taşıyor. Her iki olayda da modeller kendilerine verilen dar bir görevi tamamlamak için beklenmeyen yollar izledi.

Ancak OpenAI modelleri, internete erişmek için daha önce bilinmeyen bir güvenlik açığı keşfetti ve birden fazla saldırı yöntemini bir araya getirdi. Claude modelleri ise yanlış yapılandırma nedeniyle zaten açık olan internet bağlantısını kullandı ve büyük ölçüde bilinen saldırı yöntemlerinden yararlandı.

OpenAI vakası Hugging Face’in platform düzeyindeki altyapısını etkilerken, Anthropic’in incelemesi üç farklı kuruluşa yayılan olayları ortaya çıkardı. Claude vakalarında gerçek üretim verilerine erişim, zararlı yazılım yayımlanması ve binlerce sistemin taranması gibi farklı sonuçlar görüldü.

Test ortamlarında kurallar değişiyor

Anthropic, olayların ardından internet erişim yollarını daha sıkı denetleyeceğini, test kayıtlarını sürekli izleyeceğini ve dış değerlendirme şirketlerinin altyapıları için ek güvenlik kontrolleri uygulayacağını açıkladı.

OpenAI de kapalı test ortamlarındaki ağ yapılandırmalarını, erişim kontrollerini ve model takibini güçlendirdi. İki şirket, bağımsız kuruluşlardan olayların incelenmesi için destek almaya başladı.

Dokuz gün arayla gelen açıklamalar, asıl riskin yalnızca yapay zekâ modellerinin yeteneklerinden kaynaklanmadığını gösterdi. Güvenlik önlemleri azaltılmış modellerin yeterince izole edilmemesi, laboratuvar ortamındaki bir testin gerçek şirketler için siber saldırıya dönüşmesine neden olabiliyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bloomberg'e konuşan üst düzey yetkililerin aktardığı bilgilere göre, yabancı dijital konaklama platformlarının elektronik ticaret üzerinden yürüttükleri faaliyetleri düzenleyen yasa teklifinin kısa süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması bekleniyor.

Türkiye'de temsilcilik açma şartı geliyor

Teklife göre, yabancı dijital konaklama platformlarının Türkiye'de faaliyet gösterebilmesi için ülkede resmi bir temsilcilik bulundurması gerekecek.

Bunun yanında şirketlere, iki yılda bir yenilenecek faaliyet izni alma zorunluluğu getirilecek. Faaliyet izin belgesinin yenilenmesi için 5 milyon TL ücret ödenecek. Düzenleme kapsamında bu tutarın ilerleyen dönemde artırılabilmesine de imkan tanınacak.

Vergi ödeyecekler, turizm payı aktaracaklar

Yeni düzenlemeyle birlikte yabancı platformlar Türkiye'de dijital hizmet vergisi mükellefi olacak. Şirketler, Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergi ödeyecek. Ayrıca Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı'na (TGA), yıllık cirolarının on binde 5'i oranında turizm payı aktaracaklar.

Algoritmalar denetlenecek, rekabet kuralları sıkılaşacak

Yasa teklifinde rekabetin korunmasına yönelik hükümler de yer alıyor. Buna göre platformlar, kullandıkları algoritmaların şeffaf olacağını taahhüt edecek ve piyasada hakim konum oluşturabilecek uygulamalardan kaçınacak. Konaklama tesisleri ise bu platformlarla çalışırken aynı zamanda istedikleri diğer satış kanallarını da kullanabilecek.

Komisyon oranına üst sınır geliyor

Düzenlemenin dikkat çeken maddelerinden biri de komisyon oranlarına ilişkin oldu.

Teklife göre yabancı dijital platformlar, Türkiye'deki satışlarında yüzde 17'nin üzerinde komisyon alamayacak. Kaynakların verdiği bilgiye göre, halihazırda yerli platformların uyguladığı komisyon oranı ise yaklaşık yüzde 20 seviyesinde bulunuyor.

Paket tur satışı yapılamayacak

Yasa teklifi kapsamında yabancı dijital platformların faaliyet alanı da sınırlandırılıyor. Şirketler yalnızca konaklama, uçak bileti ve transfer gibi hizmetleri sunabilecek. Paket tur satışı ise bu platformlar için yasak olacak.

Düzenlemenin yasalaşması halinde, belirlenen şartları yerine getiren uluslararası dijital turizm platformlarının Türkiye pazarında yeniden faaliyet göstermesinin önü açılmış olacak.

Bloomberg

Elektrikli dikey kalkış ve iniş yapabilen hava araçları geliştiren şirketler, sivil projeleri tamamen bırakmadan askerî pazara daha fazla kaynak ayırmaya başladı. Savunma sözleşmeleri, tip sertifikası beklemeden sınırlı görevlerde kullanım ve daha görünür kamu bütçeleri nedeniyle şirketlere daha kısa bir gelir yolu sunuyor.

Sertifika takvimi dört yıl kaydı

Uçan taksi hayalinde savaş baskısı, şirketler askerî pazara yöneldi

Uçan taksi sektöründeki gecikmenin en belirgin örneklerinden biri Vertical Aerospace oldu. İngiltere merkezli şirket, üç yıl önce 2025 olarak gösterdiği ticari sertifikasyon hedefini son planında 2029’a taşıdı.

Şirket, Valo adlı hava aracının kritik tasarım incelemesini 2026 sonunda tamamlamayı hedefliyor. Sertifikasyona uygun test araçlarının üretimi ve uçuş denemeleri ise yeni takvimin en uzun bölümünü oluşturuyor.

Gecikmeler yalnızca Vertical Aerospace ile sınırlı kalmadı. Sektörün büyük geliştiricilerinin hisselerinde son bir yıldaki kayıplar yüzde 50’yi aştı. Yatırımcıların sabrı azalırken şirketlerin yeni sermaye bulma ihtiyacı büyüdü.

Uçan taksi girişimleri, hava aracını geliştirdikten sonra üretim tesisleri kurmak, bakım ağı oluşturmak, pilot yetiştirmek ve şehir içi hava koridorları için izin almak zorunda. Her aşama, ticari hizmetten önce yeni maliyet yaratıyor.

Savaşlar yeni talep yarattı

Uçan taksi hayalinde savaş baskısı, şirketler askerî pazara yöneldi

Ukrayna ve Orta Doğu’daki çatışmalar, pist gerektirmeyen ve insansız görev yapabilen hava araçlarına talebi artırdı. Ordular, geleneksel helikopterlere göre daha düşük maliyetle kullanılabilecek yeni platformları değerlendiriyor.

Elektrikli veya hibrit hava araçları yük taşıma, keşif, gözetleme, yaralı tahliyesi ve askerî birliklere malzeme ulaştırma görevlerinde kullanılabiliyor. Dikey kalkış yeteneği, hasar görmüş pistlere veya sınırlı alanlara bağımlılığı azaltıyor.

Askerî modellerde yolcu güvenliği için gereken sivil sertifikasyon sürecinin tamamı aynı biçimde uygulanmıyor. Belirli görevler için geliştirilen araçlar, kontrollü testler ve kamu sözleşmeleriyle daha erken sahaya çıkabiliyor.

Savunma bütçelerinin büyümesi de şirketlerin yönünü etkiliyor. Bir askerî programın kazanılması, yeni kurulmaya çalışılan şehir içi yolcu pazarına kıyasla daha öngörülebilir sipariş ve finansman sağlayabiliyor.

Archer insansız modeli çıkardı
Uçan taksi hayalinde savaş baskısı, şirketler askerî pazara yöneldi

Archer Aviation, savunma teknolojileri şirketi Anduril ile geliştirdiği insansız hibrit hava aracını Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı’nda tanıttı. Platformun muharebe ve lojistik görevlerinde kullanılması planlanıyor.

Hibrit-elektrikli sistem, tamamen bataryalı uçan taksilere göre daha uzun menzil ve daha yüksek faydalı yük kapasitesi sunmayı amaçlıyor. İnsansız yapı ise riskli bölgelerde pilot kaybı ihtimalini ortadan kaldırıyor.

Archer buna rağmen sivil Midnight programını sürdürmeye devam ediyor. Şirket, ABD’deki pilot uygulamalar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki uçuş programları kapsamında 2026’da yolculu denemelere başlamayı hedefliyor.

Şirketin savunma stratejisi, sivil platform için geliştirilen motor, batarya ve uçuş kontrol teknolojilerini askerî ürünlerde de kullanmaya dayanıyor. Böylece savunma gelirlerinin sivil sertifikasyon sürecini finanse etmesi amaçlanıyor.

Joby ve Vertical çift hat kurdu
Uçan taksi hayalinde savaş baskısı, şirketler askerî pazara yöneldi

Joby Aviation, L3Harris Technologies ile birlikte hibrit ve otonom bir dikey kalkış platformu geliştiriyor. Araç, daha uzun menzil isteyen lojistik ve düşük irtifa destek görevleri için hazırlanıyor.

Joby’nin gösteri aracı ilk uçuşunu tamamladı. Şirket, 2026 içinde kamu kurumlarına yönelik görev gösterileri yapmayı planlıyor. Platform, Joby’nin sivil uçan taksisinde kullandığı elektrikli tahrik ve otonom uçuş altyapısını temel alıyor.

Vertical Aerospace da Valo’nun hibrit-elektrikli bir sürümünü geliştiriyor. Şirket bu modelde yaklaşık 1.000 mile kadar menzil ve kısa mesafelerde 1.100 kilograma kadar yük kapasitesi hedefliyor.

Vertical, hibrit modelin ilk uçuş testlerini 2027’nin ilk yarısında başlatmayı planlıyor. Düşük ses ve ısı izi, aracı özel görevler ve askerî lojistik için uygun hale getiren özellikler arasında gösteriliyor.

Beta aynı parçalarla maliyeti azaltıyor

Uçan taksi hayalinde savaş baskısı, şirketler askerî pazara yöneldi

Beta Technologies, rakiplerinden farklı olarak sivil ve askerî modellerini uzun süredir aynı anda geliştiriyor. Şirketin insansız askerî aracı MV250, Farnborough fuarında sergilendi.

Beta, askerî ve ticari modellerde aynı motorları, rotorları, uçuş kontrol sistemlerini ve ana bileşenleri kullanıyor. Ortak parça yapısı, üretim maliyetini ve geliştirme süresini azaltmayı hedefliyor.

Şirket ayrıca elektrikli, geleneksel kalkış ve iniş yapabilen Alia modelini de geliştiriyor. Bu uçak dikey kalkış yerine normal pist kullanıyor ve sertifikasyon sürecinin daha erken tamamlanabileceği değerlendiriliyor.

İngiliz bölgesel havayolu şirketi Loganair, model için beş geçici sipariş ve beş ek seçenek verdi. Ticari hizmetin 2029’da başlaması planlanıyor.

Bilanço dayanıklılığı kritik

Uçan taksi hayalinde savaş baskısı, şirketler askerî pazara yöneldi - Resim : 6

Askerî projeler uçan taksi şirketlerine yeni gelir kapısı açsa da sivil pazarın yerini tamamen almıyor. Şirketlerin büyük değerleme hedefleri, uzun vadede şehir içi yolcu taşımacılığının genişlemesine dayanıyor.

Savunma programları sertifikasyon süreci devam ederken nakit sağlayabilir, üretim teknolojisini geliştirebilir ve uçuş saatlerini artırabilir. Ancak askerî siparişler sınırlı kalırsa şirketlerin sermaye ihtiyacı sürecek.

Sektörde bundan sonraki kritik aşamalar, Archer’ın insansız platformunun uçuş programı, Joby’nin kamu görev gösterileri ve Vertical Aerospace’ın 2029 sertifika takvimi olacak.

Uçan taksi şirketlerinin savaş ekonomisine yaklaşması, şehir içi hava ulaşımı fikrinin sona erdiğini göstermiyor. Ancak ilk ticari gelirlerin yolculardan değil savunma bütçelerinden gelme ihtimali giderek güçleniyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, 3 Ağustos Pazartesi gününden itibaren brüt ağırlığı 3,5 tona kadar olan (3,5 ton dahil) hafif ticari kargo araçları söz konusu sınır kapısından giriş ve çıkış yapabilecek. Böylece Türkiye ile Bulgaristan arasındaki üçüncü kara geçiş noktası, hafif ticari yük taşımacılığına da hizmet vermeye başlayacak.

Kararın, 3 Temmuz 2026 tarihinde Kapıkule'de gerçekleştirilen Türkiye-Bulgaristan Gümrük İdareleri Toplantısı kapsamında Bulgaristan Ulusal Gümrük Ajansı ile Ticaret Bakanlığı arasında varılan mutabakat doğrultusunda alındığı belirtildi. Bulgaristan Gümrükler Ajansı da 28 Temmuz tarihli resmi bildirimiyle uygulamayı teyit etti.

Gümrük işlemleri için belirli şartlar aranacak

Açıklamada, sınır kapısını kullanacak hafif ticari araçların taşıdığı yüklerin transit rejimi kapsamında gümrüğe sunulması, eşyaların gümrük mühürleriyle güvence altına alınması ve araçların geçerli yük taşımacılığı lisansları ile gerekli uluslararası taşıma izinlerine sahip olması gerektiği ifade edildi.

Haftada 3 bin ticari araç geçiş yapabilecek

Yeni uygulamayla birlikte haftalık 1.500 giriş ve 1.500 çıkış olmak üzere toplam 3 bin hafif ticari aracın Dereköy-Malko Tırnovo Sınır Kapısı'nı kullanmasının öngörüldüğü bildirildi.

Ticaret Bakanlığı, düzenlemenin özellikle Kapıkule ve Hamzabeyli Gümrük Müdürlüklerindeki araç ve yük trafiğini azaltarak sınır geçişlerinde daha hızlı ve verimli bir süreç sağlayacağını vurguladı.

Mutluhan Yıldız-Dünya

“Türkiye’nin gerçek işsizlik oranı, sihirli aynanın karşısına geçip Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler’in kötü karakterli kraliçesinin güzelliğini tescil ettirmeye çalışması gibi ‘Ayna ayna söyle bize işsizlik oranımız yüzde 8, değil mi’ diye sorsa başlangıçta alacağı yanıt aynı masaldaki gibi muhtemelen ‘Evet’ olurdu.”

Ama aynı soru şimdi sorulsa ve aynı yanıt alınsa o kötü kalpli kraliçe “Ne 8’i, artık işsizlik oranımız yüzde 7’lere düştü” diye haykırırdı!

Ama ya gerçek; ne 7, ne 8! Gerçek işsizliği gösteren oran çok daha yukarılarda ve grafiklerde…

Oysa görünen işsizlikte olumlu anlamda rekor kırıldı.

TÜİK dün haziran ayının işgücü verilerini açıkladı ve mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 7,6 ile 2005’in ocak ayından bu yana olan dönemin en düşük düzeyine indi.

Ocak 2005’ten haziran 2026’ya… Tam 21 yıl 6 ay… Bir başka ifadeyle 258 ay.

Demek ki Türkiye ekonomisi 2005’ten bu yana geçen bunca yılın istihdam yaratma ve işsizliği düşürme yönüyle en iyi dönemini yaşıyor!

Son bir yılda ne olmuş?

İşgücü istatistiklerine ilişkin başlıca göstergelerin son bir yıldaki seyrine bakalım…

• 2025’in haziranından bu yılın haziranına 15 ve daha yukarı yaştaki nüfus 610 bin kişi artmış.
• Nüfus 610 bin kişi artmış ama daha fazla kişi işgücünden çıkmış, işgücüne dahil olmayanların sayısındaki artış 823 bini bulmuş.
• Böyle olunca işgücünde 213 bin kişilik bir azalma kaydedilmiş.
• İstihdam edilenlerin sayısında ise 181 bin kişilik artış olmuş.
• İşsiz sayısı da 393 bin kişi azalmış.

Sonuçta olan biten şu:

“Nüfus artıyor ama çalışmak isteyenler azalıyor, öte yandan istihdam artıyor, dolayısıyla işsiz sayısı geriliyor ve işsizlik oranı adeta dip yapıyor.”

İşsiz sayısı da çok düşük

Mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı 2005’in başından bu yana olan dönemin en düşük düzeyine geriledi, bunu belirttim.

İşsiz sayısında da çok düşük bir düzeye inildi.

Bu yılın haziranındaki işsiz sayısı 2 milyon 688 bin kişi.

Bu sayı 2014’ün şubat ayındaki 2 milyon 676 binden sonraki en düşük düzeye işaret ediyor.

On iki yıl öncesi, 2014’ün şubatı… O dönemde 15 ve daha yukarı yaştaki nüfus 56-57 milyon, şimdi 67 milyon. Ama işsiz sayısı o dönemle neredeyse aynı. Nüfus 10 milyon artmış ama bu artış işsiz sayısına hiç yansımamış.

“İş aramıyorsan işsiz değilsin!”

İşsizliğin görünürde böylesine olumlu seyretmesinin altında yatan en büyük etken hiç kuşku yok ki işsizlik tanımında ve o tanımda yer alan dört hafta ölçüsünde yatıyor:

“Referans haftasında istihdamda olmayan, son dört hafta içinde aktif olarak iş arayan, iş bulduğu takdirde iki hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olan kişiler.”

Yalnızca bu tanıma uyanlar işsiz sayılıyor.

İş aramış aramış bir türlü bulamamış ve iş aramanın bile maliyetini karşılayamayıp kaderine razı olmuş milyonlar var. Son dört haftada iş aramadıkları için artık onlar işsiz sayılmıyor.

Gerçek işsizlikte durum ne?

Görünen işsizlik gayet iyi gidiyor, hatta iyi tanımlaması zayıf bile kalır, şahane gidiyor.

Peki ya gerçek işsizliği gösteren atıl işgücünde durum ne?

Her ne kadar haziranda önceki dönemlere göre atıl işgücünde de bir miktar iyileşme varsa da, uzun dönemli bakıldığında bu göstergenin çok olumsuz seyrettiği ortada.

İş aramaktan vazgeçenlerin etkisiyle görünen işsizlik oranının aşağı gitmesi tabii ki sorunun hafiflediği anlamına gelmiyor. Önemli olan atıl işgücü oranı ve bu oranla görünen işsizlik arasındaki makas.

Bu makas toplamda 21,2 puan. Erkeklerde fark 17,2 puana düşüyor. Ancak kadınlarda atıl işgücü oranı ile görünen işsizlik oranı arasında tam 27,6 puanlık bir fark var.

Nedir bu atıl işgücü?

Atıl işgücü hesaplanırken önce işsizlik oranı alınıyor, sonra bu orana zamana bağlı eksik istihdam oranı ekleniyor. Zamana bağlı eksik istihdamı TÜİK şöyle açıklıyor:

“İstihdamda olan ve 40 saatten daha az süre çalışıp daha fazla gelir elde etmek amacıyla daha fazla süre çalışmak istediğini belirten ve mümkün olduğu durumda daha fazla çalışmaya başlayabilecek olan kişiler.”

Yani bu kişiler çalışıyor ama işinden memnun değil, daha uzun süre çalışabilecek durumda ve o yüzden aslında iş arıyor. Dolayısıyla bu kişileri bir başka bakış açısıyla işsiz saymak gerekiyor.

Bir de potansiyel işgücü var. Bu tanıma girenler de görünen işsizlik oranı ve zamana bağlı eksik istihdamın bütünleşik oranına ekleniyor.

Potansiyel işgücü de şu gruplardan oluşuyor:

• İşbaşı yapabilecek durumda olduğu halde iş bulacağına inanmadığı için iş aramayanlar.
• Çeşitli nedenlerle iş aramayan, ancak iki hafta içinde işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirtenler.
• Son dört hafta içinde en az bir iş arama kanalını kullanan fakat iki hafta içinde işbaşı yapamayacak durumda olanlar.

Alaattin Aktaş-Ekonomim

Şirketin geliri yıllık bazda yüzde 16 artarak 109 milyar dolara ulaşırken net kârı yüzde 26 yükselişle 29 milyar dolar oldu. Beklentileri aşan iPhone satışları finansal sonuçları destekledi.

Apple hisseleri yüzde 7'den fazla düştü

Güçlü bilançosuna karşın şirketin tedarik zincirine ilişkin uyarıları yatırımcılarda endişeye yol açtı. Apple hisseleri, mesai sonrası işlemlerde yüzde 7'yi aşan değer kaybı yaşadı.

Tedarik sorunu iPhone ve iPad'e yayılabilir

Apple CEO'su Tim Cook, hâlihazırda Mac bilgisayarlarda görülen tedarik sorunlarının ilerleyen dönemde ağırlaşabileceğini söyledi. Cook, sıkıntının iPhone ve iPad modellerini de etkileyebileceği uyarısında bulundu.

Cook, "Şu anda çok önemli tedarik kısıtları görüyoruz ve tedarik zincirinin bunları gidermekteki esnekliği oldukça sınırlı" ifadelerini kullandı.

Kritik çip bileşenlerinde tedarik zorluğu

Apple, sorunun temel nedenlerinden biri olarak ürünlerinde kullanılan kritik çip bileşenlerinin temininde yaşanan güçlükleri gösterdi.

Mac ve iPhone modellerindeki gelişmiş işlemcilerin büyük bölümü, Tayvan merkezli yarı iletken üreticisi TSMC tarafından üretiliyor. Bu çipler, cihazların daha hızlı ve verimli çalışmasında önemli rol oynuyor.

Cook ise tedarik baskısında çip eksikliğinden çok, beklentilerin üzerinde gerçekleşen talebin belirleyici olduğunu vurguladı.

Dünya

TOBB Türkiye Medya ve İletişim Meclisi Başkan Yardımcısı, Ekonomi Gazetesi Genel Koordinatörü Vahap Munyar’ın yönetimindeki KOBİ’lerde ve Üretim Odaklı Sektörlerde Yapay Zekâ panelinde ise HUX AI, Kurucu ve CEO’su Merve Ayyüce Kızrak yapay zekada insan kaynağının hala en önemli konu olmayı sürdürdüğünü vurgulayarak, yapay zekanın kullanım etkinliğinin, kullanan kişiyle sınırlı kalabildiğini kaydetti.

Kızrak, yapay zekanın gündeme gelmesiyle kurumların bu alanda kullanıma girdiğini ancak bunu kurumsal temelli olarak yerleştiremediğini, bireysel bir çaba olarak kaldığını anlattı.

Arz ve talep dengesizliği

Hakan Güldağ moderatörlüğünü yaptığı oturumda, iş dünyası açısından “dönüşüm” denilen olgu içinde “neyin dönüştüğünün”, iş modellerindeki değişimin öne çıkan soru olduğunu vurguladı.

TTGV Genel Sekreteri Hanzade Sarıçiçek, yapay zeka kullanan çözümlere yönelik çok sayıda şirket kurulduğunu hatırlatarak, "Çoğu girişimlerin son beş yılda kurulmuş ve büyük çoğunluğu otomasyon, kurumsal verimlilik gibi B2B alanlarda hizmetler geliştiren girişimler. Burası fena değil, gelişiyor, daha da gelişeceğini düşünüyorum. Talep tarafına baktığımızda aslında Rıfat Başkanım da (R. Hisarcıklıoğlu) biraz önce söyledi, biraz sorun gözüküyor.

TÜİK'in bir anketine baktım, bireysel olarak kurumlarda yapay zeka kullanımı çalışanlarda yüzde 69 civarında ama kurumsal olarak entegre eden firma sayısı yüzde 7,5-7 civarı. Yani arzla talep arasında bir dengesizlik var ve bunu sahaya, aslında bugünün de mottosu olan sahaya indirmek zorunda gözüküyoruz" yorumunu yaptı. Sorunun yanıtı olarak “kurumların dönüşümü ve zihniyet dönüşümünü” öne çıkaran Hanzade Sarıçiçek, yapay zeka kullanımına yönelik girişimin aynı zamanda bir yatırım gerektirdiğini, çalışan yönetiminden süreçlerin idaresine kadar geniş bir alandaki işlemlerin dönüştürülmesinin sözkonusu olduğunu vurguladı. Sarıçiçek, yapay zekanın kurumların bütün akışlarını, iş süreçlerini, insan kaynağını dönüştürdüğünün altını çizdi. Kamu tarafında ise işletmelere yönelik güdümlü desteklerin planlanmasının öne çıktığını anlattı.

Verilerinizi tasnif ederek depolayın

TOBB Türkiye E-Ticaret Meclisi Başkanı, Trendyol Grup Başkan Yardımcısı Ozan Acar ise yapay zekanın şirketlere işlediği verilere dayanarak yön gösterme gibi bir güce eriştiğini de vurgulayarak, e-ticaret platformları düşünüldüğünde bunun sadece yerel pazar değil, diğer ülkeler için de sözkonusu olabildiğini kaydetti. Ozan Acar, firmalara kendi şirket platformunda kar-zarar vb. durumlarını görme imkanı dahi sağlayan yapay zeka ajanları verdiklerini belirterek, risk tarafında ise yapay zeka yöntemlerindeki insan unsuru eksikliği olduğunu kaydetti. Küçük firmalar açısından dönüşümün başlangıcı için tavsiyede bulunan Ozan Acar, "Akıllı sistemlerin artılarını, eksilerini, limitlerini bilen, okuyan insanlara ihtiyacımız var. Türkiye'nin ki bizim ciddi verimlilik problemimiz var biliyorsunuz. Kişi başı milli gelir farkı aslında verimlilik farkıdır. Evet. Tarımda, sanayide, lojistikte bu verimlilik farkını giderecek şekilde bu araçları akıllı şekilde kullanacak insanlara ihtiyaç var. Ne önerirsin diye buradakilere diye sorarsanız, şimdi hangi yapay zeka aracını nasıl kullanacağım sorusuna cevap veremiyor olabilirsiniz şu anda ama yapmanız gereken bir şey var. Ne yapıyorsanız yapın, ürettiğiniz veriyi doğru dürüst tasnif edip bir yerde depolamaya başlayın" diye konuştu.

KOBİ’ler izleme-raporlamadaki eksikliği giderebilir

TOBB Türkiye Finansal Teknolojiler Meclis Başkan Yardımcısı, Ödeal Genel Müdürü Fevzi Güngör ise KOBİ’lerin sayısal dönüşümdeki sorunlarından birinin finansal teknolojileri kullanarak kendi veri ve durumlarını izlemedeki eksiklikleri olduğunu hatırlatarak, "Finansal teknoloji nerede topa giriyor? Normal büyük şirketler tüm bu verilerini aslında düzenli tutuyorlar, raporluyorlar, takip ediyorlar ama KOBİ dediğimiz şirketler bunları bu seviyede takip edemiyorlar. İşte bu (yapay zeka) asistanları vs. devreye girmesiyle bütünsel bir perspektiften tüm veriyi gören finansal teknoloji şirketlerinin devreye girmesiyle KOBİ’ler de büyük şirketler gibi credible (yetkin-güvenilir) olacaklar. Aslında bence en büyük değişim burada olacak" dedi. Fevzi Güngör, yapay zeka ajanlarının/asistanlarının küçük şirketler ve hatta bireylere kadar yaygınlaşmasıyla yeni bir faza geçileceğini de vurgularken, soru üzerine gelecek 5 yıl içinde bu tür bir dönüşüm ve yaygınlaşmanın olmasını beklediğini kaydetti.

Fikri mülkiyet sorunu var, regülasyon gerekli

"Dünyada yapay zekayı en çok konuşan ülke Türkiye" diyen TOBB Türkiye Kreatif Endüstriler Meclisi Başkanı, Tatu Creative Solutions Ajans Başkanı Ali Ata Kavame ise yaratıcı endüstriler açısından yapay zekanın sektöre zararı ya da faydası noktasında hala görüş birliği oluşmadığını vurguladı. Yapay zekanın, yaratıcı endüstriler tarafındaki "üretimlerinin" aslında tüm insanlığın şimdiye kadar biriktirdiği unsurlardan oluştuğunu belirterek, "Burada bir fikri mülkiyet sorunu var. Bakın bu yanılgıyı bütün ortamlarda seslendiriyoruz burada da kayıtlara geçsin: Şimdi burada elde ettiğiniz veri kreatif endüstrilerde uzaydan gelmiyor. O veri bugüne kadar üretilmiş olan tüm müzik kütüphanelerinden, tüm tasarım kütüphanelerinden, sinemayla ilgili oyun endüstrisiyle ilgili üretilmiş olanlardan yani bizden önceki ya da sırasında üretilmiş olanlardan aldıklarından çıkıyor. Bu bir fikri mülkiyet, intellectual property. Şimdi siz bu hakkı yani başkalarının hakkını yiyerek güya hiç olmamış gibi bir eser ürettiğinizi iddia ediyorsunuz. O eser değil o bir ürün. Bu sebeple burada bir hak kaybı var ve biz bunun peşindeyiz. Çünkü bunu ölçemiyoruz" dedi. Kavame, Türkiye dahil tüm alanda regülasyonların başlaması gerektiğinin altını çizdi.

Yapay zekanın yaygınlaştırılması için altyapı gerekli

TOBB Türkiye Telekomünikasyon Meclis Başkanı, Mobilfon A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Kemal Turnacı da kendi sektörlerinde yapay zekayla ilgili regülasyonların başlaması gerektiğini vurgularken, yaygınlaştırmanın önemine dikkat çekerek,

"Evet bugün burada (yapay zekanın) sahaya inmesinden bahsediyoruz. Yapay zekayı toplumda bireylere ne kadar sağlıklı indirebilirsek aslında bunun etkilerini ve avantajlarını o kadar verimli yaşayabiliriz ve ülkemize de katkısını o kadar yüksek elde ederiz. Haliyle bugün mobiliteyi ve telekomünikasyonu da göz ardı etmememiz lazım. Telekomünikasyon ve buna bağlı mobilite bugün ülkemizde stratejik öneme sahiptir, desteklenmeli ve bugün ülkemizde bu mobil ürünleri ülke vatandaşımız en iyi teknolojilerini deneyimleyebilecek bir ortam oluşturmamız gerektiğini düşünüyorum. Haliyle biz burada yapay zekanın her alandaki faaliyetlerinin aslında ortam sağlayıcısı olarak görüyoruz kendimizi" diye konuştu.

Ertan Barut: AB'nin 20 milyon bilişimciye ihtiyacı var

TOBB Türkiye Yazılım Meclisi Başkanı, GLOBALNET Kurucusu Ertan Barut paneldeki konuşmasında, yapay zekanın yazılım sektörüne olumsuz etki edeceği yorumlarına karşılık, sektörün yeni yaratımlara yol açacak bir uyum süreci geçireceği tahminini vurgulayarak şunları kaydetti:

"Biz (yazılımcılar) yeni teknolojilere adapte olmak, şirketlerimizi adapte etmek zorundayız. Yoksa geride kalacağız, yarışı geride bitireceğiz. Ne ihracatımızı arttırabileceğiz ne de bir şekilde ülkedeki istihdam sorununu çözeceğiz. Onun için arkadaşlara biz her toplantıda her ortamda diyoruz ki bir an önce yapay zekayla tanış, tanıştıktan sonra kendini geliştir. Ondan sonra üretmeye başla, sonra da sana sektörde illaki bize deneyimli insanlar lazım. Yapay zeka oryantasyonuyla belli bir noktaya getirebileceğimiz deneyimli arkadaşlar lazım. Avrupa Birliği'nin -her yerde söylüyorum- 20 milyon bilişimciye ihtiyacı var. Onlar da dönüyorlar Türkiye'den bu kişileri almaya çalışıyorlar. Hem Türkiye'nin istihdama ihtiyacı var hem Avrupa'nın da ihtiyacı var. Onun için bizim yapay zekayla çok daha hızlı kendimizi geliştirip çok daha üretimimizi arttırabiliriz kalitemizi de arttırabiliriz."

Yapay zekanın kendisi kadar kullanan kişinin de yetkinliği önemli

TOBB Türkiye Medya ve İletişim Meclisi Başkan Yardımcısı, Ekonomi Gazetesi Genel Koordinatörü Vahap Munyar'ın yönetimindeki KOBİ'lerde ve Üretim Odaklı Sektörlerde Yapay Zekâ panelinde insan kaynağı yönetimi öne çıkan konu oldu. Vahap Munyar, yapay zekanın etkinliğini sağlayan veri merkezlerinin çevre-enerji dengesine ve etkin kullanımına dikkati çekti.

TOBB ETÜ Yapay Zekâ Mühendisliği Bölümü Başkanı Ahmet Murat Özbayoğlu yapay zekanın kendisi kadar kullanan kişinin de yetkinliğinin öne çıkan konu olduğunu belirterek, "Hem dilinden anlayan hem de teorik yapay zeka ve bunun uygulanmasını bilebilen insanlara ihtiyacımız var. Yani entegratör tarzı diyebileceğimiz kişiler. Nedir bu? Mesela üretimden bahsediyoruz, üretim teknolojilerinden bahsediyoruz. O üretimin işleyişini bilen ve bunu daha iyi nasıl yapay zekayla daha iyi hale getirebiliriz? Daha verimli nasıl çalışır? Maliyetleri nasıl düşürürüz? Kaliteyi nasıl arttırırız? Bunları yapabilen kişilere ihtiyacımız var. Bu tek taraflı bir iş değil" dedi. Kızrak, yapay zekanın sağladığı faydanın, onu kullanan insanların yetkinliğiyle sınırlı kalabildiğini, özellikle KOBİ'ler açısından bu unsurun öne çıktığını vurguladı.

Karar destek sistemi olarak önemli

TOBB Türkiye Tarım Meclisi Başkanı, Türkiye Yem Sanayicileri Birliği Başkanı M. Ülkü Karakuş ise tarım alanında teknoloji ve bilgi işlemenin etkisinin çok yüksek düzeyde olduğunu vurgulayarak, tarım sektöründe teknoloji ve yapay zekayı "işi hızlandıracak" bir unsur olarak gördüklerini ancak teknolojinin gelişme hızının şimdi herkesi arkasından sürüklediğini kaydetti.

Karakuş, "Biz yapay zekayı karar desteği olarak adlandırıyoruz. Yani risk ve belirsizlik fazla. Bakın şimdi buğday hasadı var. Üç gün önce yağmur yağdı ve makarnalık buğday, 17 bin lira piyasa değeri olan makarnalık buğday bir gecede 12 bin liralık yemlik buğdaya döndü. Risk ve belirsizlik çok fazla ama biz bunu akıllı sulamada, akıllı gübrelemede, tohum seçiminde, bölgesel ilaçlamada çok yoğun kullanıyoruz. Kullanmaya da devam edeceğiz. Yapay zeka zaten akıllı sulama, akıllı ilaçlamaya çok ihtiyaç var. Sürekli işte pestisitle ilgili dertlerimiz var. Özellikle sebze meyve ihracatında karşımıza çıkıyor" dedi. Karakuş, özellikle su sorunu ve su yönetiminin öne çıkan bir teknoloji alanı olduğunu kaydetti.

Teknoloji kadar kullanan da önemli

"İnsan kaynağı 10 yıl önce de (önem sıralamasında) 1. sıradaydı, şu anda da 1. sırada" diyen HUX AI Kurucu ve CEO’su Merve Ayyüce Kızrak da insan unsuruna vurgu yaptığı konuşmasında, merakla başlayan uygulamanın, etkin kullanmaya evrilmesinde başarı sağlanması gerektiğini kaydetti. Kızrak, KOBİ'lerde yapay zeka kullanımının, kullanan kişiler düzeyinde kalabildiğine dikkati çekerek, merak kaynaklı kullanımla yükseliş görüldükten sonra, ana faaliyetlere destek amaçlı kullanımın sınırlı kalabildiğini belirtti. Kızrak, "TÜİK'in 2021 yılındaki KOBİ'lerin, girişimlerin yapay zekâ kullanımı verisinde oran yüzde 2,5 düzeyindeyken, 2025'te yüzde 7,5'a çıkıyor. Arttığını görüyoruz. Büyük kurumlara geçecek olursak da oran yüzde 24'e çıkıyor.

Ama bu farkındalık seviyesinde kalıyor. Aslında şunu görüyoruz. Verimlilik elde ediliyor. Bir meraktan dolayı KOBİ bu alana giriyor ama daha sonra bunu kurumsal bir strateji seviyesine çekmekte yavaş davranıyor. Burada kişisel kullanımlar ön plana çıkıyor. Kurumlarda tecrübeme dayanarak söylüyorum, kurumsal yapay zeka aracı kullanımındansa kişisel kullanım daha yaygın oluyor" dedi. Kızrak, araştırmaların yapay zekanın yarattığı çevre sorunlarından en fazla etkilenenlerin, aslında yapay zekayı en az kullanan dezavantajlı kişiler olduğunu da kaydetti.

Mehmet Kaya-Ekonomim

Öte yandan, 7571 sayılı Kanun ile Vergi Usul Kanununa eklenen Geçici 37. madde ile; “2025 hesap dönemi ile geçici vergi dönemleri de dahil olmak üzere 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde (kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2026, 2027 ve 2028 yılında biten hesap dönemleri itibarıyla) mükerrer 298 inci madde kapsamındaki enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların oluşup oluşmadığına bakılmaksızın mali tabloların enflasyon düzeltmesine tabi olmayacağı” hüküm altına alınmıştı.

Bu düzenlemelere göre;

Tam mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan

- kollektif, adi komandit ve adi şirketler de dâhil olmak üzere ferdi işletme sahibi gelir vergisi mükellefleri ile

- kurumlar vergisi mükellefleri

(münhasıran sürekli olarak işlenmiş; altın, gümüş alım-satımı ve imali ile iştigal eden ve bu nedenle devamlı olarak enflasyon düzeltmesi yapanlar ile kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına izin verilenler hariç) bilançolarına kayıtlı amortismana tabi iktisadi kıymetlerini (sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen taşınmaz ve iktisadi kıymetler hariç) yeniden değerleme hakkına sahip bulunmaktadırlar.

Anılan yeniden değerleme, cari yıla ilişkin olarak yapılabilecek yeniden değerleme olup, yeniden değerleme yapılırken o cari yıla ait olan yeniden değerleme oranı kullanılacaktır. Geçici vergi dönemleri itibarıyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı ise, bir önceki yılın Kasım ayından başlamak üzere; 3, 6 ve 9 uncu aylarda bir önceki 3, 6 ve 9 aylık dönemlere göre Türkiye İstatistik Kurumunun Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas alınmak suretiyle belirlenmekte ve ilan edilmektedir.

5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu 73 Nolu Sirküleri ile 2026 yılı ikinci geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranı % 11,51 (yüzde onbir virgül ellibir ) olarak tespit edilmiştir.

Dolayısıyla, 2026 yılının ikinci geçici vergi döneminde yeniden değerleme yapılmak istenirse, % 11,51 (yüzde onbir virgül ellibir ) oranıyla yeniden değerleme yapılabilecek ve yeniden değerleme sonrası bulunacak değerler üzerinden amortisman ayrılabilecektir.

Uygulamaya ilişkin diğer önemli hususlar ise şöyledir:

- İktisadi kıymetlerin maliyet bedellerine eklenmiş bulunan (iktisadi kıymetlerin aktifleştirildiği hesap dönemine ilişkin olanlar hariç) kur farkları ve kredi faizleri (bunlara isabet eden amortismanlar dâhil) yeniden değerleme kapsamına girmez.

- Yeniden değerlemede, iktisadi kıymetlerin ve bunlara ait amortismanların, Vergi Usul Kanununda yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen ve değerlemenin yapılacağı hesap dönemi sonu itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri dikkate alınır. Amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda, yeniden değerlemeye esas alınacak tutar bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.

- İktisadi kıymetlerin yukarıdaki şekilde tespit edilen değerleri ve bunlara ilişkin amortismanların, yeniden değerlemenin yapılacağı yıla ait olan yeniden değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri bulunur.

- Yeniden değerleme neticesinde iktisadi kıymetlerin değerinde meydana gelen değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer artışı ayrıntılı olarak görünecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir. Değer artışı, iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki farktır. Net bilanço aktif değeri, iktisadi kıymetlerin bilançonun aktifinde yazılı değerlerinden, pasifte yazılı amortismanların tenzili suretiyle bulunan değeri ifade eder. İktisadi kıymetler için amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda söz konusu değer, bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.

- İktisadi kıymetlerini bu fıkra kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutan mükellefler bu kıymetlerini, yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortismana tabi tutmaya devam ederler. Yeniden değerlemeye tabi tutulanların her birine isabet eden değer artışları ile bunların hesap şekilleri amortisman kayıtlarında ayrıntılı olarak gösterilir.

- Ortaya çıkacak değer artışları üzerinden vergi ödenmez. Ancak, pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışı tutarının, sermayeye ilave edilme dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı, bu işlemin yapıldığı dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulur. Sermayeye eklenen değer artışları, ortaklar tarafından işletmeye ilave edilmiş kıymetler olarak kabul edilir. Bu işlemler kâr dağıtımı sayılmaz.

- Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması (satış, devir, işletmeden çekiş, tasfiye gibi) halinde, bunlara isabet eden pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışları aynen amortismanlar gibi muameleye tabi tutulur.

- Her yılın yeniden değerleme oranı ancak o yıla ait değerlemede nazara alınabilir. Yeniden değerlemenin herhangi bir yıl yapılmamasından veya değerleme oranının düşük uygulanmasından dolayı daha sonraki yıllarda geçmiş dönemlere ilişkin yeniden değerleme yapılamaz.

- Hesap dönemi içinde aktife giren iktisadi kıymetler için aktife girdiği hesap döneminde, yeniden değerleme yapılmaz.

- Enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların oluştuğu dönemlerde, bu yeniden değerleme yapılmaz.

- Bu kapsamda yeniden değerleme yapılan hesap döneminden sonra enflasyon düzeltmesi şartlarının yeniden oluşması durumunda, bu hükümlere göre yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan iktisadi kıymetler ile bunlara ilişkin amortismanlar düzeltilmiş son değerleri dikkate alınarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulur.

- Yeniden değerlemenin herhangi bir yılda yapılmaması, enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği, sonraki hesap dönemlerine ilişkin olarak, anılan (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapılmasına engel teşkil etmez.

Şahıs işletmelerinde mükellefin vefatı, vergi hukuku bakımından hem gelir hem de katma değer vergisi yönünden zincirleme hukuki sonuçlar doğurur. İşletmenin mirasçılara intikali ve faaliyetin devamı sürecinde; 7524 sayılı Kanun ile getirilen vergi incelemesi şartı, devreden KDV’nin aktarımı ve mirasçılar arasındaki hisse devri/feragat durumlarının adi ortaklığın tasfiyesi niteliği, uygulamada en çok hata yapılan alanların başında gelmektedir. Bu çalışmada, veraset yoluyla devir süreçleri, güncel mevzuat hükümleri, idari anlayış ve yargı kararları çerçevesinde derinlemesine analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ölüm Hali, GVK M. 81/1, KDVK M. 17/4-c, 7524 Sayılı Kanun, Devreden KDV, Vergi İnceleme Raporu (VİR), Adi Ortaklık Feshi, Feragatname.

1. GİRİŞ VE HUKUKİ ÇERÇEVE

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 16 ncı maddesi uyarınca mükellefin ölümü, hukuken "işi bırakma" hükmündedir. Aynı Kanun’un 12 nci maddesi gereği ise ölen mükellefin vergi ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni mirasçılarına geçer.

Mirasçıların işletmeyi tasfiye etmeyip aynen devam ettirmek istemeleri halinde, vergi mevzuatımız iki temel sacayağı üzerine oturur:

• Gelir Vergisi Yönünden: Vergilendirilmeyecek değer artış kazancı (GVK M. 81/1).

• Katma Değer Vergisi Yönünden: Devir istisnası ve devreden KDV’nin aktarımı (KDVK M. 17/4-c).

Kritik Yasal Değişiklik: 02/08/2024 tarihinde yürürlüğe giren 7524 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesi, KDV devir rejimini baştan sona değiştirerek "doğrudan indirim" dönemini kapatmış ve "Vergi İncelemesi Şartı" getirmiştir.

2. MEVZUAT HÜKÜMLERİ VE HUKUKİ ANALİZ

2.1. Gelir Vergisi Boyutu (Devirde Süreklilik Esası)

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 81/1-1 maddesi uyarınca; ferdi bir işletmenin sahibinin ölümü halinde, kanuni mirasçılar tarafından işletmenin faaliyetine devam olunması ve işletmeye dahil iktisadi kıymetlerin kayıtlı değerleriyle (bilanço esasına göre defter tutuluyorsa aktif ve pasifiyle bütün halinde) aynen devralınması durumunda değer artış kazancı hesaplanmaz.

Kritik Teknik Detay: Özvarlığın ve iktisadi kıymetlerin "kayıtlı değerleriyle" devri şarttır. Emtia veya amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (ATİK) piyasa rayiciyle yeniden değerlemeye tabi tutularak devredilmesi halinde istisna hakkı kaybolur ve GVK M. 82 uyarınca Değer Artış Kazancı doğar.

2.2. Katma Değer Vergisi İstisnası ve Yeni İndirim Rejimi

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun (KDVK) 17/4-c maddesi uyarınca GVK M. 81 kapsamındaki devirler KDV’den istisnadır. Bu teslimler için KDV hesaplanmaz; uygulamada KDV’siz devir faturası düzenlenmesi veya VUK M. 229 uyarınca envanter listesi/devir bilançosunun esas alınması mümkündür.

• 02/08/2024 Öncesi: Mükellefin devreden KDV’si, yeni mükellefiyet tesis eden mirasçılar tarafından herhangi bir ek şart aranmaksızın ilk KDV beyannamesinde "Devreden KDV" satırına yazılarak doğrudan indirim konusu yapılabiliyordu.

• 02/08/2024 Sonrası (Yeni Rejim): Faaliyeti bırakan (vefat eden) mükellefin yüklenip indiremediği KDV’nin mirasçılarca indirilebilmesi Vergi İnceleme Raporu (VİR) şartına bağlanmıştır.

3. DEVREDEN KDV’DE VERGİ İNCELEMESİ PROSEDÜRÜ

KDV Genel Uygulama Tebliği’nin (II/F-4.3) bölümündeki güncel düzenlemelere göre süreç şu adımlarla yürütülür:

3.1. Vefat ve Mirasçılarda Mükellefiyet Tesis

VUK M. 168 uyarınca ölüm tarihinden itibaren 1 ay içinde vergi dairesine işi bırakma bildirimi ile mirasçılar adına (ortaklık veya ferdi) işe başlama bildiriminde bulunulur.

3.2. Vergi Dairesine İnceleme Talepli Başvuru

Devralan mirasçı/yeni işletme, devreden KDV tutarının tespiti ve aktarımı için vergi dairesine vergi incelemesi talepli dilekçe verir.

3.3. Vergi İncelemesi Süreci

İncelemeye yetkili denetim elemanlarınca alt mükellef analizleri ve SMİYB taramaları yapılarak devreden KDV’nin doğruluğu denetlenir (VUK M. 114 Zamanasımı Muafiyeti dikkate alınır).

3.4. VİR Kayıtlara Giriş ve İndirim

İnceleme raporunun vergi dairesi kayıtlarına girdiği döneme ait KDV beyannamesinde, raporda uygun görülen tutar indirim hesaplarına dahil edilir (Dönemsellik İlkesi).

4. ADİ ORTAKLIK, MİRASÇILARIN FERAGATİ VEYA HİSSE DEVRİ DURUMU

Mükellefin ölümüyle işletme birden fazla mirasçıya kaldığında, Türk Borçlar Kanunu (TBK M. 620) gereği mirasçılar arasında kendiliğinden bir adi ortaklık kurulmuş sayılır. Uygulamada sıkça görülen durum; mirasçıların noter kanalıyla düzenledikleri Feragatname veya Hisse Devir Sözleşmesi ile işletmenin tüm hak ve yükümlülüklerini tek bir mirasçıya devretmeleridir.

4.1. Hukuki Niteliğin Doğru Tespiti: "Aynen Devir" mi, "Sona Erme" mi?

KDV Genel Uygulama Tebliği’nin (I/B-7) bölümüne göre:

• Adi ortaklıkta ortak sayısının değişmesi ortaklığı sona erdirmiyorsa KDV hesaplanmaz.

• Ancak ortaklardan birinin diğer tüm hisseleri devralması suretiyle ortaklığın tek kişiye düşmesi, adi ortaklığı sona erdiren (tasfiye eden) bir işlemdir.

4.2. Vergilendirme ve Fatura Düzenleme Mekanizması

Ortaklığın sona ermesi sonucunu doğuran bu devir işlemi KDV’ye tabidir:

• Fatura Düzenlenmesi: Oluşan adi ortaklık tarafından, işletmeyi tek başına devralacak mirasçı adına bilanço/envanterdeki tüm mal ve haklar için fatura düzenlenir.

• KDV Hesaplaması: Faturada devralan kişinin kendi miras hissesi ayrıştırılmaz; teslim edilen toplam bedel üzerinden genel hükümlere göre KDV hesaplanır.

• Beyan, İndirim ve Kritik KDV Mahsup Riski: Ortaklık hesapladığı bu KDV’yi son KDV beyannamesine dahil ederek beyan eder. İşletmeyi devralan tek mirasçı ise bu faturadaki KDV’yi, kendi adına açtığı mükellefiyette KDVK M. 29/1 uyarınca doğrudan indirim konusu yapar.

Önemli Uyarı: Adi ortaklığın devralan mirasçıya kestiği faturada hesaplanan KDV, müteveffa mükelleften adi ortaklığa devreden KDV ile kapatılmak istenirse, müteveffanın devreden KDV’sinin adi ortaklık bünyesinde mahsubu ve kullanımı da 7524 sayılı Kanun gereğince VİR şartına tabidir. Dolayısıyla inceleme tamamlanmadan eski devreden KDV ile bu faturanın KDV’si kapatılamaz.

5. İKİ FARKLI YOLUN MUKAYESELİ TEKNİK ANALİZİ

6. UYGULAMA VE RİSK YÖNETİMİ İÇİN STRATEJİK TAVSİYELER

Mükellef vefatı sonrası süreçte dikkat edilmesi gereken kritik hususlar:

Aynen Devir Tercih Edilecekse:

• İşi bırakma ve işe başlama bildirimleri VUK M. 168 uyarınca ölüm tarihinden itibaren 1 ay içinde tamamlanmalıdır.

• Vefat eden mükellefin devreden KDV'si kesinlikle hemen yeni beyannameye aktarılmamalıdır.

• Vergi dairesine ivedilikle "Devreden KDV Tespiti İnceleme Talebi" dilekçesi verilmeli, VİR idareye ulaşana kadar bu KDV bekletilmelidir.

Tek Mirasçıya Devir (Feragat) Tercih Edilecekse:

• Noter feragatnamesi sonrası adi ortaklık adına son dönem beyannamesi verilmeden önce devir faturası kesilmelidir.

• Faturadaki bedeller tespit edilirken VUK M. 267'ye göre emsal bedel esasına dikkat edilmeli, fahiş düşük bedellerden kaçınılmalıdır.

• Bu yöntemde müteveffadan gelen "eski devreden KDV" için vergi incelemesi süreci beklenirken, "yeni kesilen faturadaki KDV" tek mirasçının yeni mükellefiyetinde doğrudan indirim konusu yapılarak operasyonel hız kazanılabilir.

7. SONUÇ

Mükellefin vefatı sonrası ticari işletmenin akıbeti belirlenirken, sadece Gelir Vergisi istisnasına odaklanmak büyük bir hatadır. 7524 sayılı Kanun sonrası devreden KDV'nin yeni işletmeye aktarılması ağır bir vergi inceleme prosedürüne bağlanmıştır.

Eğer mirasçılar işletmeyi tek bir kişi üzerinde birleştirmek istiyorlarsa, işlemin bir "adi ortaklık feshi" niteliğinde olduğu unutulmamalı; faturalandırma ve KDV indirim mekanizması Genel Uygulama Tebliği'nin (I/B-7) maddesindeki esaslara göre yürütülerek idari ihtilafların önüne geçilmelidir.

Hüseyin Gökhan ARPA

Gelir Uzmanı

Bir vergi incelemesinde asıl sorgulanan, beyanname değil; o beyanı destekleyen ticari işlemler ve belgelerdir. Günümüzde vergi müfettişleri, elektronik belgelerden banka hareketlerine, muhasebe kayıtlarından ilişkili kişi işlemlerine kadar çok geniş bir veri setini birlikte değerlendiriyor. Bu nedenle birçok işlem, mükellef açısından olağan görünse bile vergi incelemesinde ayrıntılı şekilde sorgulanabiliyor.

Aşağıda yer alan işlemler, vergi incelemelerinde en sık eleştiri konusu yapılan alanların başında geliyor. Şirketlerin bu işlemleri önceden gözden geçirmesi, olası vergi ve ceza risklerini önemli ölçüde azaltacaktır.

1. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanımı

Vergi incelemelerinde en ağır sonuçlara yol açabilecek konuların başında sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanımı gelir. Özellikle gerçek bir ticari faaliyeti bulunmayan firmalardan alınan belgeler, yalnızca KDV yönünden değil, kurum kazancı ve vergi ziyaı açısından da ciddi sonuçlar doğurabilir. Tedarikçi seçiminde gerekli kontrollerin yapılması ve ticari ilişkinin ispat edilebilir olması büyük önem taşır.

2. Ortak Cari Hesaplarının Kontrolsüz Kullanılması

Ortaklardan Alacaklar ve Borçlar hesapları, vergi incelemelerinde ilk bakılan hesaplar arasındadır. Uzun süre kapatılmayan bakiyeler, olağandışı borç ve alacak hareketleri ile faizsiz finansman sağlandığı izlenimi veren işlemler transfer fiyatlandırması ve örtülü kazanç tartışmalarına neden olabilir. Ortaklarla yapılan tüm finansal işlemler ticari gerekçesiyle birlikte izlenmeli ve düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

3. Gerçeği Yansıtmayan Yüksek Kasa Bakiyeleri

Yıllarca yüksek tutarda kasa bakiyesi taşınmasına rağmen şirketin günlük faaliyetlerinde bu nakdin fiilen bulunmaması, incelemelerde sıkça eleştirilen durumlardan biridir. Kasa hesabının fiili durumu yansıtmaması, kayıt dışı ortak çekişleri veya belgesiz işlemler konusunda soru işaretleri doğurabilir. Kasa hesabı dönem sonlarında mutlaka fiili durumla karşılaştırılmalıdır.

4. İndirilecek KDV Uygulamalarındaki Hatalar

Her faturada yer alan KDV'nin otomatik olarak indirilebileceği düşüncesi doğru değildir. Belgenin kanuni şartları taşıması, işlemin şirket faaliyetiyle ilgili olması ve indirime engel bir durumun bulunmaması gerekir. Özellikle belge düzeni ve harcamanın niteliği konusunda yeterli inceleme yapılmaması, KDV yönünden önemli eleştirilere neden olabilmektedir.

5. Belgesiz veya Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler

Şirket faaliyetleriyle ilgisi bulunmayan harcamaların gider yazılması ya da yasal olarak geçerliliği olmayan belgelere dayanan giderlerin muhasebeleştirilmesi, incelemelerde sık karşılaşılan eleştiri konularındandır. Bazı harcamalar ticari faaliyete ilişkin olarak muhasebe kayıtlarına alınsa da vergi mevzuatındaki şartları taşımaması hâlinde kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilemez ve kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınır. Bu ayrımın doğru yapılması gerekir.

6. Stok ve Satılan Malın Maliyeti Hesaplarındaki Tutarsızlıklar

Stok kayıtları ile fiili durum arasındaki farklılıklar, maliyet hesaplamalarındaki hatalar ve dönem sonu stok değerlemeleri, özellikle üretim ve ticaret işletmelerinde ayrıntılı olarak incelenmektedir. Yanlış maliyet hesapları yalnızca stokları değil, brüt kârlılığı ve vergi matrahını da doğrudan etkiler.

7. Transfer Fiyatlandırmasına Konu Olabilecek İlişkili Kişi İşlemleri

Şirket ile ortakları, grup şirketleri veya ilişkili kişiler arasında gerçekleştirilen mal, hizmet, kira ve finansman işlemlerinin emsallere uygun olması gerekir. Ticari gerekçesi açıklanamayan veya emsalinden farklı şartlarla gerçekleştirilen işlemler, vergi incelemelerinde ayrıntılı değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.

8. Örtülü Sermaye Riski Taşıyan Borçlanmalar

İlişkili kişilerden sağlanan finansmanın özkaynak yerine sürekli borç şeklinde kullanılması ve Kurumlar Vergisi Kanunu'nda öngörülen şartların oluşması halinde örtülü sermaye hükümleri gündeme gelebilir. Bu durum faiz giderleri başta olmak üzere çeşitli vergisel sonuçlar doğurabileceğinden, şirketlerin finansman yapısını düzenli olarak analiz etmeleri önemlidir.

9. Hasılatın Eksik veya Yanlış Kaydedilmesi

Elektronik belge sistemleri, banka kayıtları ve diğer dijital veriler sayesinde hasılatın doğruluğu geçmiş yıllara göre çok daha kolay kontrol edilebilmektedir. Tahsilatlarla satış kayıtları arasındaki uyumsuzluklar, iptal ve iade işlemlerindeki olağandışı hareketler ile kayıt dışı satış şüphesi oluşturan durumlar incelemelerde öncelikli olarak değerlendirilmektedir.

10. Şüpheli Alacak Uygulamalarındaki Hatalar

Şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi belirli şartlara bağlıdır. Gerekli hukuki süreçler tamamlanmadan ayrılan karşılıklar veya şartları oluşmadığı halde gider yazılan alacaklar, vergi incelemelerinde sıklıkla düzeltilmektedir. Bu nedenle her alacak için yasal şartların oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Vergi incelemesi başladıktan sonra birçok vergisel riskin geriye dönük olarak ortadan kaldırılması artık mümkün olmayabilir. Bu nedenle şirketlerin, inceleme sürecini beklemeden muhasebe kayıtlarını ve vergisel uygulamalarını düzenli olarak gözden geçirmesi gerekir. İncelemelerde eleştiri konusu yapılan işlemlerin önemli bir bölümü, zamanında yapılacak kontroller ve düzeltmelerle önlenebilecek niteliktedir. Sağlıklı muhasebe kayıtları ve etkin bir iç kontrol sistemi, vergisel risklerin henüz vergi incelemesi gündeme gelmeden tespit edilmesine ve gerekli önlemlerin zamanında alınmasına katkı sağlar.

Kanunda, otomobillere ilişkin özel tüketim vergisi (ÖTV) düzenlemesi öngören maddeler de yer aldı.

Hazine ve Maliye Bakanlığından edinilen bilgiye göre, kanun, binek otomobiller ile esas itibarıyla insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtların vergilendirme sistemine asgari maktu vergi standardı getiriyor.

Kanunla, mevcut uygulamada, motor silindir hacmi, motor gücü, emisyon, menzil ve matrah gibi kriterlere göre nispi (oran bazlı) olarak vergilendirilen bu taşıtlar için yeni alt sınır mekanizması oluşturuldu.

Yeni sisteme göre, kapsama giren taşıtlar için nispi vergi oranı üzerinden hesaplanacak ÖTV tutarının belirlenen asgari maktu vergi tutarının altında kalması durumunda, yalnızca asgari maktu vergi tutarı tahsil edilecek. Nispi vergi tutarının yüksek çıkması durumunda ise mevcut sistemdeki gibi oran üzerinden vergilendirmeye devam edilecek.

Bu uygulama binek otomobilleri kapsarken, yolcu veya yük taşımaya mahsus ticari araçlar ile motosikletlerin vergilendirilmesinde ise değişiklik yapılmadı.

Sınıflara göre belirlenen vergi tutarları ve muafiyetler

Düzenleme kapsamında binek otomobiller ve bu gruptaki diğer taşıtlar için asgari maktu vergi tutarı 100 bin lira olarak tespit edildi.

Üç ve dört tekerlekli motorlu araçlar ile ATV'lerin bir kısmını içeren (L) sınıfı taşıtlarda ise sadece elektrik motor gücü 4 kilovat ve üzerinde olanlar kapsama alındı. Bu araçlar için asgari maktu tutarı 30 bin lira olarak belirlendi.

Buna karşılık, (L) sınıfında olup elektrik motor gücü 4 kilovatın altında kalanlar, içten yanmalı motoru olanlar, iki tekerlekli motosikletler ve (T) sınıfındaki tarım-orman traktörleri ile bu sınıftaki ATV'ler, yeni uygulamadan muaf tutuldu.

Araç fiyatları ve vergi üzerinde doğrudan değişiklik olması öngörülmüyor

Halen satışı yapılan ve mevcut mevzuata göre hesaplanan nispi vergi tutarları, belirlenen maktu sınırların üzerinde kalıyor. Düzenlemeyle, mevcut araç fiyatları ve vergi üzerinde doğrudan değişiklik olması öngörülmüyor.

Kanunla Cumhurbaşkanına, belirlenen bu maktu tutarları veya yeniden değerleme oranıyla artırılmış tutarları, yasal kriterler çerçevesinde 10 katına kadar artırma ve sıfıra kadar indirme yetkisi verildi.

Düzenlemenin gerekçesi

Uygulama, düzenlemenin gerekçe hükümlerine göre, cari dönemde vergi artışı oluşturmak amacıyla değil, ilerleyen süreçte yaşanabilecek sektörel ve ticari değişimlere karşı idari kararların hızlı alınabilmesi için tasarlandı.

Uygulama, piyasadaki olası rekabet eşitsizliklerine ve fiyatlama yapısını bozucu gelişmelere karşı müdahale aracı olarak mevzuata eklendi.

AA

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.