OECD'nin "İstihdam Görünümü 2026" raporuna göre, Türkiye, bu yılın ilk çeyreğinde reel ücretlerde ortalama yüzde 7,1 artış kaydederek OECD ülkeleri arasında ikinci sırada yer aldı.

Aynı dönemde OECD ortalaması yüzde 2,2'de kaldı.

Türkiye reel ücret artışında ilk sırada

2021'in ilk çeyreğinden bu yılın ilk çeyreğine kadar geçen 5 yıllık sürede Türkiye'de kümülatif reel ücret artışı ortalama yüzde 78,6 olarak gerçekleşti.

Bu dönemde OECD ortalaması ise yüzde 4,9'da kaldı. Böylece Türkiye, OECD'de en yüksek kümülatif reel ücret artışı kaydeden ülke oldu.

Türkiye'nin beş yıllık reel ücret artışı, OECD ortalamasının yaklaşık 16 katı seviyesinde gerçekleşti.

Piyasalar genel olarak dayanıklılığını koruyor

Rapora göre, OECD ülkelerinde iş gücü piyasalarında zayıflama sinyalleri görülmeye başlasa da piyasalar genel olarak dayanıklılığını koruyor. Bununla birlikte, bölgeler arasındaki farklılıklar istihdam ve gelir fırsatlarını önemli ölçüde etkilemeye devam ediyor.

Ücretler enflasyonun kayıplarını telafi edemedi

OECD, son dönemde reel ücretlerde toparlanma görülmesine rağmen birçok ülkede ücretlerin halen 2022'deki yüksek enflasyonun yol açtığı kayıpları tam olarak telafi edemediğine dikkat çekti.

İş gücü piyasasındaki katılıgın azalması, verimlilik artışındaki yavaşlama ve jeopolitik belirsizlikler ücret artış hızını sınırlayan temel unsurlar arasında yer aldı.

AA

Yeni düzenlemeye göre oyuncak üretiminde kullanılan aksamlar 'gözetim uygulaması' ve Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) Ürün Güvenliği Denetimi kapsamından çıkarılırken, bu ürünlerde ilave gümrük vergisi de yüzde 15 seviyesine düşürüldü.

"Sektörün rekabet gücü önemli ölçüde artacak"

Oyuncak ve Spor Malzemeleri Sanayicileri ve İhracatçıları Derneği (OYSİD) Yönetim Kurulu Başkanı Ender Mıcık, yapılan değişiklikle üç temel alanda kolaylık sağlandığını belirterek, hem maliyetlerin azalacağını hem de sektörün rekabet gücünün önemli ölçüde artacağını belirtti.

Mıcık, sektörün yaklaşık 400 milyon dolar ithalat ve 60 milyon dolar ihracat hacmiyle, yıllık 350 milyon dolar civarında cari açık verdiğine dikkati çekti.

"Nihai ürün vergileri korunuyor"

Üreticilere sağlanan bu kolaylıklara rağmen, yerli üreticiyi korumak adına bitmiş (nihai) oyuncak ithalatındaki politikaların sürdüğüne dikkati çeken Mıcık, nihai oyuncak ithalatında uygulanan yüzde 25 İlave Gümrük Vergisi ile ilgili herhangi bir artış yapılmadığını, mevcut uygulamanın aynen devam ettiğini aktardı.

Mıcık, sektörün taleplerine Bakanlığın çözüm odaklı yaklaştığını dile getirerek, düzenlemenin bunun bir sonucu olduğunu, Türkiye'nin oyuncak sektöründe üretim ve ihracat odaklı yeni bir dönemin başlangıcı olacağını kaydetti.

AA

Komisyon, AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplandı. Muş, görüşmelere başlamadan önce muhalefet milletvekillerinin talebi üzerine usul tartışması açtı.

CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı, teklifteki 16,17 ve 18. maddelerin eğitimi ilgilendiren konular olduğunu ve Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonunda görüşülmesi gerektiğini savundu.

İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta, görüşülecek teklifin "torba kanun" olduğunu iddia ederek, "Buradaki konuların hangisi bizim ihtisas alanımıza giriyor Plan ve Bütçe Komisyonu olarak sizin vicdanınıza bırakıyorum. Kültür ve sinemayla siber güvenlikle ilgili maddeler var. Teknik maddeler. Bilgimiz olması mümkün olmayan şeyler." dedi.

Muş, muhalefet vekillerinin eleştirilerinin önemli olduğunu belirterek, "Dile getirdiğiniz her konuyu gündeme alıp hassasiyet gösteriyorum. Plan ve Bütçe Komisyonu tabii ki bütçe ve mali konulara ilişkin ana ihtisas komisyonu ama bir taraftan da idare ve teşkilatlanmaya yönelik de düzenleme yapan komisyon. Sadece bütçe değil aynı zamanda plan tarafı da olan, bu planlamayla da pek çok alan aslında çakışıyor bizim komisyonumuzla." ifadelerini kullandı.

Teklifin ilk imza sahiplerinden AK Parti Samsun Milletvekili Ersan Aksu, düzenlemeyle ilgili bilgiler paylaştı.

Aksu, teklifle Türkiye'nin köklü ve tarihi kurumlarından PTT'nin personel yapısına dair önemli bir düzenleme getirdiklerini bildirerek, kurumun çoklu istihdam yapısının kurum içinde yetki, sorumluluk ve ücret dengesizliklerine yol açtığını, PTT'nin faaliyetleri arasındaki kargo, lojistik ve finans gibi sektörlerin rekabet edebilmesini zorlaştırdığını söyledi.

Teklifin 22. ve 23. maddeleri ile işçiler hariç olmak üzere PTT bünyesindeki parçalı istihdam yapısına son verdiklerini ifade eden Aksu, personelin idari hizmet sözleşmesi ile istihdam edilmesini amaçladıklarını dile getirdi.

Aksu, "Emeklilerimizi ve hak sahiplerini yakından ilgilendiren düzenleme ile mevcut 20 bin Türk lirası olan en düşük aylık ödeme tutarını 2026 yılının ilk 6 ayında TÜİK tarafından açıklanan yüzde 17,76 enflasyon oranını dikkate alarak 23 bin 552 Türk lirasına yükseltiyoruz." dedi.

Süreçte 2002'de 40 dolar olan en düşük emekli aylığının son düzenlemeyle 500 dolara yükseldiğini ifade eden Aksu, "Bu düzenlemeden yaklaşık 5,1 milyon emeklimiz doğrudan yararlanacaktır. 2026 yılının ikinci altı ayı için yaklaşık 79 milyar TL'lik bir ilave maliyet oluşacaktır. Emeklilerimizin alın terinin enflasyona ezdirilmemesi kararlılığımızı sürdürüyoruz." diye konuştu.

Teklifin 10. maddesiyle turizm işletmecilerine can suyu olmayı amaçladıklarını ifade eden Aksu, şunları kaydetti:

"Yakıt fiyatlarındaki küresel şoklar ve komşu ülkelerdeki savaş durumu ülkemize yönelik seyahat talebinde daralmalara yol açmıştır. Yılın ilk aylarında doluluk oranlarında yaşanan yaklaşık yüzde 10'luk düşüş istihdama da yansımıştır. Bu kaybın büyümemesi ve önüne geçmek için Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli konaklama tesislerine 2026 yılı Mayıs-Aralık döneminde SGK'ye bildirdikleri sigortalıların prim gün sayısı üzerinden günlük 116,67 lira yani otuz gün için aylık yaklaşık 3.500 lira sigorta primi desteği sağlayacağız. İstihdamı doğrudan teşvik eden bu modelle yaklaşık 1,7 milyon sigortalı üzerinden 5,36 milyar liralık bir harcamayla turizmcinin yükünü hafifletiyoruz."

Kanun teklifiyle Siber Güvenlik Başkanlığının yasal ve altyapısal mimarisini teklifin 19, 24 ve 25. maddeleriyle tahkim ettiklerini belirten Aksu, "Daha önce asli görevi piyasa düzenleyicisi olan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna (BTK) yüklenmiş olan siber savunma, internet alan adı yönetimi, internet altyapı denetimi ve telekomünikasyon yoluyla iletişimin yargısal tespiti gibi yetkileri Siber Güvenlik Başkanlığında topluyoruz. Mükerrer yatırımların önüne geçmek için BTK bünyesindeki münhasır siber güvenlik odaklı veri merkezlerini, teknik altyapıları ve taşınmazları Başkanlığına devrediyoruz. Etki analizine göre sadece bu devir işlemi sayesinde yaklaşık 30 milyar liralık yeni altyapı kurulum maliyetinden tasarruf edilmektedir. Bu sistemleri kullanan nitelikli insan kaynağımızın da hakları korunarak Siber Güvenlik Başkanlığına geçişlerini yasal zemine oturtuyoruz." açıklamalarında bulundu.

Aksu'nun konuşmasının ardından Komisyonda teklifin tümü üzerindeki görüşmelere geçildi.

AA

Raporda Türkiye, akıllı telefon fiyatlarıyla öne çıktı. Deutsche Bank'ın incelediği 41 ekonomi arasında Türkiye'nin, iPhone'un ABD'ye göre en pahalı satıldığı ülke olduğu belirtildi.

Araştırmaya göre Türkiye'de satılan bir iPhone'un fiyatı, ABD'deki satış fiyatının yaklaşık 2,2 katına ulaşıyor. Raporda ayrıca iPhone'un ABD'den daha ucuza satıldığı ülkelerin ise yalnızca Güney Kore ve Japonya olduğu ifade edildi.

Dünyanın en pahalı şehirleri değişmedi

Araştırmaya göre dünyanın en pahalı şehirleri sıralamasında Zürih ve Cenevre ilk iki sıradaki yerini korudu. İlk beşi Tel Aviv, New York ve San Francisco tamamladı.

Yaşam kalitesi sıralamasında ise Lüksemburg üst üste ikinci kez zirvede yer aldı. Kopenhag, Amsterdam, Viyana ve Münih de ilk beşte kendine yer buldu.

Maaşlarda Zürih, artışta Budapeşte öne çıktı

Raporda küresel maaş sıralamasında ilk sırayı Zürih aldı. Son 10 yılda maaşların en hızlı arttığı şehir ise yüzde 161 ile Budapeşte oldu.

Konut piyasasında Hong Kong dünyanın en pahalı şehri olmayı sürdürürken, Budapeşte son 10 yılda yüzde 209'luk artışla konut fiyatlarının en fazla yükseldiği şehir olarak kayıtlara geçti.

Tokyo büyük metropollere göre daha ucuz kaldı

Deutsche Bank, Japonya'da uzun yıllardır devam eden yapısal fiyat değişimine de dikkat çekti. Rapora göre Tokyo'da satın alma gücü paritesine göre fiyat seviyesi 1990'lı yılların ortalarındaki 173 puandan 60 seviyesine geriledi.

Bu nedenle Tokyo'da iki kişilik bir akşam yemeği ve konut kiraları, New York gibi büyük metropollere kıyasla çok daha düşük seviyelerde bulunuyor.

Dünya

Küresel piyasalarda yaşanan bu gelişmelerin etkisiyle akaryakıt fiyatlarına yeni bir zam daha bekleniyor. NTV'de yer alan habere göre, benzinin litre fiyatına 1 lira 55 kuruş zam yapılması öngörülüyor.

Zam sonrası benzin fiyatları ne kadar olacak?

Beklenen 1 lira 55 kuruşluk zam sonrasında benzinin litre fiyatının İstanbul'da 64,53 TL, Ankara'da 65,48 TL, İzmir'de 65,77 TL seviyesine yükselmesi öngörülüyor. Doğu illerinde ise litre fiyatının 67,12 TL'ye kadar çıkması bekleniyor.

Petrol fiyatları son bir ayın zirvesine çıktı

Benzine beklenen zammın arkasında, küresel enerji piyasalarında yaşanan sert yükseliş bulunuyor. ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı çevresinde yeniden tırmanan çatışmaların arz güvenliğine ilişkin endişeleri artırmasıyla Brent petrolün varil fiyatı salı günü 84,80 dolara yükselerek son bir ayın en yüksek seviyesini gördü. Bu yükseliş, akaryakıt fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskıyı güçlendirdi.

Ekonomim

Çin’in dış ticaret verileri haziran ayında piyasa beklentilerinin belirgin üzerinde gerçekleşti. Yarı iletkenler, bilgisayar ekipmanları ve yapay zekâ bağlantılı teknoloji ürünlerine yönelik küresel talep, jeopolitik gerilimlere ve ABD’nin ticaret politikasına ilişkin belirsizliklere rağmen ihracatı destekledi.

İhracat tahminleri geride bıraktı

Çin Gümrük İdaresi verilerine göre ihracat, haziranda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 27 arttı. Mayıs ayında yüzde 19,4 olarak kaydedilen ihracat artışının haziranda yüzde 18,2 düzeyinde gerçekleşmesi bekleniyordu.

İhracattaki hızlanmada yarı iletkenler, veri merkezi ekipmanları ve diğer yapay zekâ bağlantılı ürünlere yönelik talep etkili oldu. Çinli üreticilerin rekabetçi fiyat politikaları da şirketlerin dış pazarlardaki payını artırmasına katkı sağladı.

İthalatta beş yılın en hızlı artışı

İthalat haziranda yıllık bazda yüzde 36 yükselerek son beş yılın en hızlı artışını gösterdi. Piyasa beklentisi ithalatın yüzde 24 artması yönündeydi. Mayıs ayında ise yıllık artış yüzde 27,4 olarak açıklanmıştı.

Güçlü ithalat verisinin geniş tabanlı bir iç tüketim toparlanmasından çok yarı iletken ve teknoloji bileşeni alımlarından kaynaklandığı belirtildi. Çin’in Güney Kore’den yaptığı ithalat yüzde 85, Tayvan’dan gerçekleştirdiği ithalat ise yüzde 41,1 arttı.

Ticaret fazlası 125,62 milyar dolara çıktı

İhracat ve ithalattaki güçlü artışın ardından Çin’in ticaret fazlası mayıs ayındaki 105,43 milyar dolardan haziranda 125,62 milyar dolara yükseldi. Ekonomistlerin beklentisi fazlanın 121,40 milyar dolar olması yönündeydi.

Veriler, Orta Doğu’daki gerilimler ve küresel enerji maliyetlerine ilişkin risklere rağmen dış talebin Çin ekonomisine destek vermeyi sürdürdüğünü gösterdi.

İç talepteki zayıflık sürüyor

Dış ticaretteki güçlü görünüm, Çin ekonomisindeki iç talep sorunlarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Perakende satışlar ve sabit sermaye yatırımlarındaki zayıf seyir, ekonomik büyümenin ihracata bağımlı kalmasına neden oluyor.

Analistler, Çin ekonomisinin ikinci çeyrekte yılın ilk üç ayına göre yavaşlayabileceğini öngörüyor. Pekin yönetiminin önümüzdeki dönemde hedefli teşvikleri artırması, mali harcamaları hızlandırması ve destekleyici para politikasını sürdürmesi bekleniyor.

Murat Ali Oral-Dünya

İddialara göre bu durumdan etkilenen isimlerden biri de geçtiğimiz yıl gazeteye katılan deneyimli araştırmacı gazeteci Catherine Herridge oldu. Haberde, Herridge'in yüksek ücretli sözleşmesine rağmen aylarca ödeme alamadığı ve hak ettiği ücreti ancak uzun süren girişimlerin ardından tahsil edebildiği öne sürüldü.

Gazeteden açıklama geldi

Los Angeles Times yönetimi ise iddiaları reddetti. Gazete sözcüsü yaptığı açıklamada, ödeme yükümlülüklerinin büyük bölümünün yerine getirildiğini belirterek, aktif sözleşmelere ilişkin ödemelerin büyük ölçüde sözleşme şartlarına uygun şekilde yapıldığını ifade etti.

Buna karşın Status'un haberinde, bazı sözleşmeli çalışanlar ile tedarikçilerin ödemelerini alabilmek için üst düzey yöneticilere başvurmak veya hukuki süreç başlatacaklarını bildirmek zorunda kaldıkları ileri sürüldü.

Herridge'in hukuki süreci de devam ediyor

Haberde, ödeme krizinin yaşandığı dönemde Catherine Herridge'in farklı bir hukuki süreçle de karşı karşıya olduğu belirtildi.

ABD Yüksek Mahkemesi, gazetecinin Fox News'de yayımlanan bir haberde kullandığı gizli kaynağı açıklamayı reddetmesi nedeniyle uygulanan günlük 800 dolarlık mahkemeye itaatsizlik cezasını durdurma talebini bu ayın başında reddetmişti.

Yönetimde de rahatsızlık iddiası

Status'un haberinde, Los Angeles Times içerisindeki bazı yöneticilerin de ödeme sorunlarından rahatsız olduğu öne sürüldü.

Haberde, Finans Kıdemli Başkan Yardımcısı Decatur Holcombe'un şirketin gidişatına ilişkin endişeler nedeniyle görevinden ayrıldığı iddia edildi. Ancak Holcombe, bu iddiayı yalanlayarak ayrılık kararının şirketin mali durumu veya yönetimiyle ilgili olmadığını söyledi.

Patronun tasarruf anlayışı da gündemde

Haberde ayrıca gazetenin sahibi Patrick Soon-Shiong hakkında da dikkat çeken iddialara yer verildi.

Buna göre Soon-Shiong, Los Angeles Times'ta üst düzey görev teklif ettiği eski CBS News Başkanı David Rhodes için ekonomi sınıfı uçak bileti aldı, otel yerine misafirhanesinde konaklamasını sağladı ve kiralık araç yerine kendi aracını tahsis etti.

Rhodes ise bu yaklaşımın, Soon-Shiong'un gazeteye yatırım yapma konusundaki isteğini sorgulamasına neden olduğunu belirterek, "Belki de işi kabul etmememin nedeni buydu." ifadelerini kullandı.

Status'un haberine göre söz konusu ödeme sorunları, Patrick Soon-Shiong'un Los Angeles Times için halka arz yoluyla 500 milyon dolara kadar kaynak toplamayı planladığı dönemde yaşandı. Gazete yönetimi ise ödeme yükümlülüklerini yerine getirdiğini savunarak iddiaları reddetmeyi sürdürüyor.

Mutluhan Yıldız-Dünya

Memurlarımızın çoğu eğitim, güvenlik, sağlık çalışanı. Toplam istihdamda payı %13- 14 iken OECD’de %18-19, nüfusa oranı %6 ile sıralamada gerilerde. Ortalama maaş OECD 3650, AB 2850, G20 ise 2200 dolar iken, sa­tın alma gücü paritesine göre ve nominal ola­rak bizde altında. Ortalama maaş 1.700 do­lar ile 108 ülke arasında 25.nci, PPP'ye göre 18.nci sıradayız. Barınma, gıda, temel ihti­yaçlar toplamı özelinde sıramız 32'ye düşü­yor. Bu 108 ülkeden 38 tanesinin enflasyonu yüksek.

Asgari ücretle kıyaslamasına gelirsek, so­ru(n) memur maaşının niye yüksek olduğu değil, asgari ücretin niye düşük kaldığı. Za­ten memur maaşının özel sektör için bir ben­chmark olma durumu da var normalde. Yani asgari ücret idealde olması gereken değil mi­nimumda olması gereken.

Afuera Neoliberal pop iktisat sloganı

Kamu bir şirket değildir, o yüzden her ikti­sadi teşebbüsünden kar edecek diye bir kural yoktur. KİT’lerin varlığı genelde özel sektö­rün olmadığı, olmak istemediği yerde üretim ve istihdam yaratmak, özel sektörü teşvik et­mek, devletin varlığını hissettirmek, vb. ne­denlerledir. Atatürk tarafından kurulan Sü­merbank’ı örnek alalım. Nazilli Basma Fab­rikası Cumhuriyet tarihinde devlet eliyle kurulan ilk fabrikadır.

Nazilli’li Yörük Ali Efe ve Hamit Efe ile si­lah arkadaşları, Afyon Tınaztepe’den “Ordu­lar, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri” emri ile sabaha karşı Büyük Taarruza (Kurtuluş Sa­vaşına) başlarken kendi memleketleri henüz düşman işgali altındaydı. İşte o Nazilli Sü­merbank Misak-ı İktisadinin ilk nişanıdır. Yani “Siyasî, askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferlerle taçlandı­rılmazlarsa kazanılacak başarılar yaşayamaz ve sürekli olamaz" cümlesinin ilk vücut bul­muş halidir.

Neoliberal efsane: Maaşlar vergilerimizle ödeniyor

Bütçede her kalem bütçe döneminde belir­lenir. Gerekirse ve istisnai hallerde ek bütçe, yedek veya olağanüstü ödenek vardır. Mu­hasebesel olarak, şu vergiler şu harcamala­ra gitti gibi bütçede (ve gerçekleşmesinde) bir ayrım yoktur. Nakit yönetimi etkinli­ği için oluşturulan “Tek Hazine (Kurumlar) Hesabında” (havuzda) tüm gelirler ve gider­ler (ödemeler) eşleşme olmadan işlem görür. Yani “benim gelir vergim senin maaşını ödü­yor” demek ne pratikte ne teoride mümkün değildir. Kaldı ki asgari ücretten vergi alın­mazken, memur gelir vergisi öderken, ku­rumlar vergisi toplam tahsilatı gelir vergisi­nin hep altında kalırken neoklasik ezberlerle zaten pratikte bazı şeyler pek mümkün değil.

Çoğu Körfez ülkesinde gelir vergisi yok hatta yakın döneme kadar bazılarında ku­rumlar vergisi dahi yoktu. Hâlihazırda ABD, İngiltere, Fransa gibi rekor kıran 150 ülke­de bütçe açığı varken, sadece 30 ülkede büt­çe fazlası varken (Katar, Norveç Petrol Fonu hariç Yeşil Burun Adaları gibi ülkeler) vergi­lerle memur, emekli maaşı ödenir tartışma­sının yapıldığı dünyadaki tek ülke olabiliriz. Kimse çok basit bir soruyu sormuyor. Bu 150 ülkenin vergisi yetmez, bütçe açığı verirken nasıl maaş ödüyor. Cevabı basit, neoklasik anlayışta devlet önce vergi toplar sonra har­car. Oysa MMT veya Post-Keynesyen iktisa­di okullarda devletin harcama yapması için vergi toplamasına gerek yoktur. Zaten büt­çede hangi kalem nereye harcanıyor gibi bir muhasebenin olmadığını yukarıda yazdık. Borçlanma, para basma imtiyazı, bozuk para imkânları varken.

İşte bunlar hep KKM

İşte bu yüzden KKM hazine için bir yük değildi. KKM’den kaynaklı merkez bankası zararı da aktiflerde kar edene kadar sürebi­lecek bir varlık aslında. Ne para politikasına etki eder, ne vergilerimizle ödenir.

Ayrıca KKM Türk Lirası cinsinden bir op­siyonlu mevduat ürünüdür, KKM dolarizas­yon hesabına dâhil edilmez, DTH gibi ifade edilemez. Mevzuat gereği bitirilmesi gere­ken de KKM değil DTH'dır.

Benzer bir durum bankaların kredi vere­rek para yaratması, mevduat oluşturması için de var. Kredi vermek için mevduata ge­rek yok. BOE, Fed, ECB, SNB, Keynes diyor.

Cüneyt Dirican-Dünya

Yapay zekâ çağında hedefe kilitlenmek değil, kapsamı görebilmek marifet. Işık odaklı yönlenme, gölgede kalan insanı unutturmamalı. Bu yüzden ışığa değil, yolun bütününe bakmalı

1- SORUN: YZ destekli dünyada yönümüzü belirlemek, çoğu zaman bir “tünel vizyonu”yla yol almaya benziyor. Hepimiz teknolojinin sunduğu ışığa odaklıyız. Otomasyon, akıllı karar sistemleri, veri temelli yönetişim… Ancak tünelin ucuna kilitlenen gözler, çeperdeki gölgeleri artık göremiyor.

2- ETKİSİ: Yani ışığı seçiyoruz ama yansımayı kaçırıyoruz. Bu çağda dijitalleşmek yetmiyor. Aklı da dijitalleştiriyoruz. Fakat gözümüz YZ ile optimize edilmiş hedefteyken, sistemin dışladığı insanı, etkilediği sosyal dokuyu, hatta kararların algoritmik önyargılarla nasıl şekillendiğini göremiyoruz.

ALGORİTMİK TÜNEL SENDROMU

3- ÇÖZÜM: Teknoloji körlüğü, yalnızca cihazlara değil, zihinsel modellere de sirayet ediyor. Her YZ entegrasyonu, bir kültürel refleksi bastırabilir. Her yeni sistem, bir değeri dışlayabilir. Bu yüzden algoritmik tünel sendromu, sadece dijital bir sapma değil; kavramsal daralma sorunudur.

4- YÖNTEM: Birçok kurum, “sisteme uyduk” diyerek eleştirel düşünceyi rafa kaldırıyor. Her şey YZ ile çözülecek gibi düşünmek, sorunları görmezden gelmenin yeni bahanesi oluyor. Oysa sistemden çok, sistemi kullanan bilinç belirleyicidir. Ve tünel vizyonu, bilinci daraltan en tehlikeli optik illüzyondur.

2 SORU 2 CEVAP / Yenilenme stratejisine dair…

Yeni teknolojiler hep mi faydalıdır?

Hayır. Her yenilik, iyileştirme değildir. Her algoritma, adil değildir. Yenilik, bağlamla değerlidir. Özellikle YZ sistemleri, “ne sunduğundan” çok, “kimi dışladığıyla” ölçülmelidir.

Neyi sorgulamalıyız?

Her yeni sistemin önce “etkisini” değil, “etkilenenini” sorgulamalıyız. Kim dışarda kalıyor? Hangi değer bastırılıyor? Hangi yetenekler köreltiliyor? Soruyu değiştirmeden yanıtın yönü değişmez.

NOT

TEKNOLOJİ OBUR DOSTLAR, BİRAZ YAPA ZEKÂ DİYETİ YAPSANIZ?

Görsellik artıyor ama sezgi köreliyor. İş süreçleri kısalıyor ama iletişim sığlaşıyor. Her şeyi kodlamak, anlamı dışlamak değildir. Şirketler veri akışına milyonlar yatırıyor ama o veriyi kullanacak insanları eğitmiyor. Bugün IRP, CRM, LLM gibi sistemler kuruyoruz. Ama bu kısaltmaların anlamını bilmeden…

YENİ TEKNOLOJİLER LÜGATI

Algoritmik tünel sendromu: Sistemin hedeflediğine odaklanıp dışsal ve insani boyutu ıskalamak

Işığın kararttığı alanlar: Görünürlük artarken farkındalık azaldığı, dikkat dışı kalan alanlar

Algoritmik önyargı körlüğü: YZ’nin ürettiği hatalı eğilimleri sorgulamadan kabullenme

YZ diyeti: Aşırı teknoloji tüketimini dengelemek için bilinçli, insani odağa dönüş

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Bir vergi affı mı?

Her varlık barışı, özünde bir vergi affıdır. Çünkü bildirilen varlıkla bağlantılı geçmiş ver­gisel durumun incelenmesini ve buna bağlı tarhiyat yapıl­masını belirli koşullarla en­geller, izin verilen varlıkların oldukça düşük vergi oranla­rıyla kayıt altına alınmasını sağlar. Dolayısıyla, 7582 sayılı Kanun (7582 SK) ile getirilen varlık barışı da kuşkusuz bir vergi affı.

Her varlık barışının af bo­yutu aynı değildir. Bunu esas itibarıyla düzenlemenin kap­samı ve yararlanana sağladığı hukuki koruma belirler. 7582 SK, varlık barışının kapsamına para, altın, döviz, menkul kıy­met ve diğer sermaye piyasası araçlarını almaktadır. Ancak 4 Temmuz 2026 tarihli Bazı Var­lıkların Ekonomiye Kazandı­rılması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1), yurt dışında bulu­nan ancak kapsama girmeyen varlıkların, örneğin taşınmaz­ların, 31 Temmuz 2027 tarihi­ne kadar kapsamdaki varlıkla­ra dönüştürülerek bildirilme­sine de izin vermektedir.

Tebliğ’in bu imkanı sade­ce yurtdışındaki varlıklar için açıkça düzenlemesi, yurt için­deki dönüşümün “idarece” ya­saklandığını düşündürmekte­dir. Ancak, yasada yurt içindeki kapsama giren varlıklar bakı­mından belirli bir edinim tarihi aranmadığından, bildirim sü­resi içinde kapsamdaki varlık­lara dönüştürülen yurt içi var­lıkların da düzenlemeden ya­rarlanabileceği kanaatindeyim.

Bu yorumun kabulü halinde, 2026 Varlık Barışı’nın fiili uy­gulama alanı, hem yurt içinde hem de yurt dışında bulunan kapsam dışı varlıkların nakde veya finansal varlıklara dönüş­türülmesi yoluyla önemli ölçü­de genişlemektedir.

Ne derece hukuki koruma sağlıyor?

7582 SK gereğince, “bildiri­len varlıklara isabet eden tu­tarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tar­hiyatı yapılmaz”. Dolayısıyla yasa, bildirilen varlığa isabet eden tutar bakımından vergi incelemesi ve tarhiyat koruma­sı sağlamaktadır.

Ancak bu, bil­dirilen tutarın vergi inceleme­si veya takdir komisyonu kara­rı sonucu bulunan her matrah farkını açıklayan otomatik bir “joker” olduğu anlamına gel­memektedir. Nitekim yasada aynen, „Vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararları so­nucunda bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenler­le matrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsa­mında bildirilen tutarlar, bu­lunan matrah farkından mah­sup edilmeksizin tarhiyat ya­pılır.” denmektedir (7582 SK md.10 ile KVK’ya eklenen ge­çici md.19/8, son cümle).

Gö­rüldüğü üzere 7582 SK, hangi durumda matrah farkının „bil­dirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenler”den kay­naklandığı konusunda yeterli açıklama içermemektedir. Bil­dirilen varlık ile bulunan mat­rah farkı arasındaki nedensel­lik bağı vergi incelemesi ve tar­hiyat korumasının temel şartı haline getirilmiş; ancak bu ba­ğın içeriği, ispat ölçütleri ve karma nedenli durumlarda uy­gulanacak ayrıştırma yöntemi belirlenmemiştir.

Bu nedenle, bu köşede 16 Haziran 2026’da yayımlanan varlık barışına ilişkin yazım­da “başka nedenlerle bulunan matrah farkları” bakımından korumanın olmadığına işaret etmiş ve bu konuda en azından tebliğde gerekli belirlemenin yapılacağını düşünmüştüm.

Ancak, Bazı Varlıkların Ekono­miye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ, hatalı amortis­man ayrılması ile gider, indirim ve istisnaların yanlış uygulan­masını “diğer nedenler”e örnek vermekle yetinmektedir. Teb­liğ eklerinde de bildirilen var­lığın kaynaklandığı faaliyet, iş­lem veya durum hakkında bil­gi talep edilmemektedir. Daha sonra yapılacak bir inceleme­de bildirilen varlık ile bulunan matrah farkı arasındaki ilişki­nin mükellef tarafından hangi bilgi ve belgelerle ortaya konu­lacağı da açıklanmamıştır.

Hukuki güvenlik ve uygulamada eşitlik

Transfer fiyatlandırmasın­da uygulanan bedel, kabul edi­len fire oranı veya değerleme işlemi nedeniyle ortaya çıkan bir matrah farkı, hangi haller­de bildirilen varlıktan kaynak­lanmış sayılacaktır? Bu konuda nesnel ve öngörülebilir ölçüt­lerin bulunmaması, belirlilik ilkesi bakımından ciddi sorun yaratmaktadır.

Bu belirsizlik, vergi müfettişleri ile takdir ko­misyonlarının benzer olaylar­da farklı değerlendirmelere ulaşmasına ve benzer durum­daki mükelleflerin farklı mu­amele görmesine yol açabilir. Dolayısıyla, mevcut düzenle­me çok sayıda uyuşmazlık ya­ratmaya adaydır. Yasa koyucu, bildirilen varlık ile matrah far­kı arasında aranacak nedensel­lik bağını ve korumanın maddi sınırlarını gecikmeden açıklığa kavuşturmalıdır.

Adalet duygusu zedeleniyor

CHP, son yıllarda özellikle TCK 158’nci madde kapsamında düzenlenen ‘Nitelikli Dolandırıcılık’ suçlarında, suçun asıl faillerinin kendi kimliklerini gizlediğini, özellikle ekonomik açıdan dezavantajlı grupların banka hesaplarını (IBAN) veya her türlü dijital cüzdanlarını cüzi komisyonlar karşılığında kiralayarak suçta kullandıklarını belirtti. Kamuoyunda IBAN mağdurları olarak adlandırılanların mevcut ceza yargılamasında asıl faillerle aynı cezaya çarptırıldığını bu durumun suçun işlenişindeki kusur oranı gözetilmeksizin aynı cezaya hükmedilmesi nedeniyle adalet duygusunu ciddi şekilde zedelediğini bildirdi. Kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak anılan hesap sahiplerinin çoğu zaman asıl faillerle aynı cezaya çarptırıldığı belirtilerek, nitelikli dolandırıcılık suçuna kasten veya taksirle iştirak ettiği kanıtlanamayan kişilerin eylemlerinin asıl suçtan ayrılması ve suç organizatörleriyle hesaplarını kullandıran kişilerin hukuken farklı değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi.

Organizatörler tespit edilmeli

DEM Parti ise karşı oy yazısında sorunun yalnızca ceza indirimiyle çözülemeyeceğini belirterek, banka hesabı, ödeme aracı veya kimlik bilgilerinin suçta kullanılacağını bilerek ya da öngörerek başkasına kullandırılması fiilinin Türk Ceza Kanunu'nda bağımsız bir suç olarak düzenlenmesini önerdi. DEM Parti’ye göre bu düzenleme, hem tipiklik ilkesini koruyacak hem de suça bilinçli iştirak edilen durumlarda iştirak hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmayacak.

DEM Parti ayrıca, bilişim suçları soruşturmalarında asıl sorunun gerçek suç örgütlerine ulaşılamaması olduğunu vurguladı. DEM Parti, “Organize yapılar tarafından işlenen bu suçlarda soruşturmalar çoğu zaman yalnızca hesap sahipleri üzerinden yürütülmekte, suçun organizatörleri tespit edilememektedir. Oysa IP kayıtları, HTS analizleri, MASAK raporları, para transfer zincirleri ve diğer dijital deliller etkin biçimde kullanıldığında gerçek faillere ulaşılması mümkündür” değerlendirmesi yaptı.

Daha etkin denetleme gerekli

Yeni Yol Grubu, düzenlemenin suç örgütlerinin yönlendirmesiyle hesaplarını kullandıran kişilerin yaşadığı mağduriyetleri dikkate alması bakımından olumlu olduğunu ancak suç organizatörleri ile bilinçli şekilde hesap temin eden kişiler arasındaki ayrımın yeterince net ortaya konulamadığını kaydetti. Çözümün yalnızca cezalarda indirim yapılması olmadığını belirterek, suç örgütlerini ortaya çıkaracak etkin soruşturma mekanizmalarının kurulması, banka ve ödeme kuruluşlarının şüpheli hesap hareketlerini daha etkin denetlemesi ve vatandaşların bilinçlendirilmesine yönelik önleyici çalışmaların artırılması gerektiğini bildirdi.

Canan Sakarya-Ekonomim

ABD ile İran arasında tırmanan gerilim, petrol fiyatlarını yükseltirken yatırımcıların enflasyon endişelerini artırdı ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırımlarına yönelik beklentileri güçlendirdi.

Bu gelişmelerin gölgesinde spot altın, TSİ 03.00 itibarıyla ons başına 4 bin 14 dolardan işlem gördü. Değerli metal, yüzde 0,3 yükselerek 1 Temmuz'dan bu yana gördüğü en düşük seviyeden toparlanma kaydetti.

ABD'de ağustos vadeli altın kontratları ise yüzde 0,4 değer kazanarak ons başına 4 bin 21 dolara çıktı.

Altında sert kayıp: Bir ayın en büyük günlük düşüşü

Altın fiyatları, ABD ile İran arasında devam eden çatışmaların petrolü son bir ayın en yüksek seviyelerine taşımasının ardından önceki işlem gününde sert satış baskısıyla karşılaştı. Değerli metal, yaklaşık yüzde 3 gerileyerek bir aydan uzun süredir görülen en büyük günlük kaybını kaydetti.

Ekonomim

Küresel gıda ticaretinin ağırlık merkezi her geçen yıl daha da daralıyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre yalnızca ilk 10 ihracatçı ülke, 1,5 trilyon dolarlık küresel tarım ve gıda ticaretinin yaklaşık yarısını gerçekleştiriyor. Tarım ve gıda ihracatının dünya genelinde stratejik öneminin arttığı bir dönemde DTÖ’nün 2024 yılı verilerine göre Türkiye, 31,4 milyar dolarlık tarım ve gıda ihracatı ile dünyanın 14. büyük gıda ihracatçısı olarak yer aldı. Tarım ve gıda ihracatının stratejik öneminin arttığı bir dönemde, Türkiye küresel ihracatta yüzde 2,1 pay elde etti. İhracat liginin başına ise ABD, Brezilya, Çin, Kanada ve Meksika çekiyor.

Dev ihracatçılar enflasyonu dizginliyor, Türkiye başaramıyor

Ancak ihracat ligine bakıldığında dikkat çeken başka bir tablo ortaya çıkıyor. Dünyanın en büyük gıda ihracatçıları arasında yer alan ülkelerin önemli bölümü tüketici fiyatlarını kontrol altında tutmayı başarırken, Türkiye aynı başarıyi iç piyasaya yansıtamıyor. Türkiye; gıda enflasyonunda diğer büyük ihracatçı ülkelerden sert bir şekilde ayrışıyor.

Türkiye’de mayıs ayında yıllık gıda enflasyonu yüzde 34’e dayanırken, aynı ligdeki ilk 15 ülkede çift haneli enflasyon sadece yüzde 33 ile Arjantin’de görülüyor. ABD’den gıda fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 2-3 bandında seyrederken Kanada’da yüzde 3, Fransa ve Tayland’da yüzde 1 civarında bulunuyor. Çin’de ise zayıf iç talebin de etkisiyle gıda fiyatları geçen yılın altında kalıyor. Gıda ihracatı 144 milyar doları bulan Brezilya’da ve 50 milyar doları bulan Meksika gibi zaman zaman enflasyon baskısı yaşayan ekonomilerde bile gıda fiyat artışları yüzde 4 bandında kalıp Türkiye’nin oldukça gerisinde seyrediyor. Bu tablo, yüksek ihracat kapasitesinin tek başına iç piyasada düşük fiyat anlamına gelmediğini ortaya koyuyor.

Rekabet artık sadece üretimde değil

Son yıllarda enerji maliyetleri, iklim kaynaklı üretim kayıpları, gübre fiyatları, lojistik giderleri ve jeopolitik gerilimler küresel tarım ticaretini daha stratejik hale getirdi. Buna rağmen büyük ihracatçı ülkeler, güçlü depolama altyapıları, yüksek tarımsal verimlilikleri, gelişmiş lojistik ağları ve uzun vadeli tarım politikaları sayesinde fiyat dalgalanmalarını tüketiciye daha sınırlı yansıtabiliyor.

Türkiye ise güçlü üretim altyapısına ve geniş ihracat ağına rağmen özellikle taze meyve-sebze, et, süt ürünleri ve işlenmiş gıda kalemlerinde yüksek maliyet baskısıyla karşı karşıya bulunuyor. Bu durum, küresel ihracatta üst sıralarda yer alan ülkelerin aynı zamanda tüketicinin en yüksek gıda enflasyonuyla karşı karşıya kaldığı ekonomilerden biri haline gelmesine yol açıyor.

Küresel sofranın kontrolü birkaç ülkede

• İlk 10 ihracatçı, dünya gıda ticaretinin yaklaşık %49’unu gerçekleştiriyor.
• ABD tek başına 181,3 milyar dolarlık ihracatla ilk sırada yer alıyor. Ülke, soya fasulyesi, mısır ve etin yanı sıra süt ürünleri, buğday ve ağaç yemişleri gibi muazzam üretim hacmiyle dünyanın en büyük dış satımcısı.
• Brezilya son yirmi yılda büyük bir atılım yaparak soya fasulyesi, sığır eti, şeker, kahve, kümes hayvanları ve mısır gibi ürünlerin gücüyle ikinci sıraya yükseldi.
• Çin büyük üretici olmasına rağmen üretimin önemli bölümünü iç pazarda tüketiyor. Çin, diğer tüm ülkelerden daha fazla pirinç, buğday ve sebze yetiştiriyor, ancak bunların neredeyse tamamını kendi içinde tüketiyor ve daha fazlasını da yurtdışından satın alıyor. Çin, yılda 200 milyar dolardan fazla ithalatla dünyanın en büyük gıda ithalatçısı konumunda.
• Hollanda sınırlı tarım alanına rağmen yüksek teknoloji ve lojistik avantajıyla dünyanın en büyük ihracatçıları arasında yer alıyor. Hollanda, yüksek teknolojili sera tarımı, güçlü bir süt ürünleri sektörü ve başka yerlerde yetiştirilen gıdaların işlenmesi ve yeniden ihraç edilmesi için bir merkez olan Rotterdam limanı sayesinde ihracat değeri bakımından dünyanın en büyük ihracatçıları arasında.
• Türkiye ise 31,4 milyar dolarlık ihracatla 14’üncü sırada bulunuyor.

Evrim Küçük-Ekonomim

JPMorgan Ekonomisti Fatih Akçelik tarafından hazırlanan raporda, çatışmaların enerji fiyatlarını yükselterek enflasyon, cari açık ve bütçe dengesi üzerinde baskı oluşturduğu belirtildi. Artan maliyetler karşısında finansal koşulların uzun süre sıkı kalmasının ekonomik aktivitede belirgin yavaşlamaya yol açtığı ifade edildi.

Enflasyon tahmini yüzde 29'a yükseltildi

Raporda, çatışma öncesindeki beklentiler ile güncel makroekonomik tahminler karşılaştırıldı. JPMorgan, daha önce yüzde 24 olarak açıkladığı 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 29'a çıkardı.

Yıl sonu politika faizi beklentisi de yüzde 30'dan yüzde 35'e yükseltildi. Akaryakıtta uygulanan eşel mobil sistemi ile enerji sübvansiyonlarının fiyat şokunu sınırladığı ancak kamu maliyesi üzerinde ilave yük oluşturduğu kaydedildi.

Bu çerçevede bütçe açığının gayrisafi yurt içi hasılaya oranına ilişkin tahmin yüzde 3,5'ten yüzde 4'e revize edildi.

Büyüme beklentisi yüzde 3'e indirildi

Cari işlemler açığının GSYİH'ye oranı için daha önce yüzde 1,8 olan tahmin yüzde 2,8'e yükseltildi. Banka, cari açığın yıl sonunda 48 milyar dolara ulaşmasını bekliyor.

Türkiye ekonomisine ilişkin 2026 büyüme tahmini ise yüzde 4,4'ten yüzde 3'e düşürüldü.

Jeopolitik risklerin sınırlanabileceği öngörülüyor

Raporda, haziran ayında ABD ile İran arasında sağlanan geçici barış anlaşmasının yılın ikinci yarısına yönelik riskleri azalttığı ve makroekonomik görünümde en olumsuz dönemin geride kalmış olabileceği belirtildi.

Brent petrol fiyatlarının vadeli işlem eğrisine paralel seyretmesi halinde enerji kaynaklı yeni şokların sınırlı kalacağı öngörüldü.

JPMorgan'ın hesaplamalarına göre Brent petrolün varil fiyatındaki her 10 dolarlık artış, Türkiye'de enflasyona 1,2 puan eklerken cari açığı yaklaşık 6 milyar dolar büyütüyor.

Turizm gelirleri lirayı destekleyebilir

Banka, temmuz-ekim döneminde güçlü turizm gelirlerinin Türk lirasını mevsimsel olarak desteklemeyi sürdüreceğini tahmin ediyor. Haziran sonrasındaki dönemde dış borç ödemelerinin azalmasının da döviz likiditesi üzerindeki baskıyı hafifleteceği değerlendiriliyor.

Bu gelişmelerin, yılın üçüncü çeyreğinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası rezervlerinin yeniden güçlenmesine katkı sağlaması ve dördüncü çeyreğe kadar rezervlerde ciddi bir baskı oluşmasını önlemesi bekleniyor.

Para politikasında ölçülü adım vurgusu

Raporda, enflasyondaki katılık ve yaklaşık yüzde 30 seviyesinde seyreden enflasyon momentumunun, para politikasındaki gevşeme adımlarının temkinli atılmasını zorunlu kıldığı belirtildi.

JPMorgan, büyümedeki yavaşlamanın dezenflasyon sürecine sınırlı katkıda bulunduğunu hesapladı. Negatif çıktı açığının dört çeyrek boyunca yüzde 1 puan düzeyinde korunmasının enflasyonu yalnızca 0,5 puan azaltabildiği ifade edildi.

Bu nedenle yılın ikinci yarısındaki enflasyon görünümünde çıktı açığından çok döviz kuru, gıda ve enerji fiyatları ile aralık ayında yapılacak asgari ücret artışının belirleyici olacağı vurgulandı.

TCMB'den kademeli normalleşme bekleniyor

JPMorgan, TCMB'nin temmuz toplantısında efektif fonlama oranını yeniden yüzde 37 seviyesine çekerek kademeli bir normalleşme sürecine başlamasını bekliyor.

Raporda, kalıcı dezenflasyonun sağlanabilmesi için yüksek reel faizlerin korunması gerektiğinin altı çizildi.

Aralık ayında yapılacak asgari ücret artışının yüzde 30 veya üzerinde gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ile 2027'ye ilişkin emekli maaşı düzenlemelerinin, siyasi takvim ve erken seçim ihtimali açısından önemli bir gösterge olacağı belirtildi.

Türk lirasının reel olarak değer kazanmasının ihracatta rekabet gücü sorunlarını da beraberinde getirmeye başladığı kaydedildi.

2027 sonu dolar/TL tahmini 61,7

JPMorgan, 2027 yılında Türkiye ekonomisinin yüzde 4,6 büyümesini bekliyor. Bankanın 2027 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 25, dolar/TL beklentisi ise 61,7 seviyesinde bulunuyor.

Dünya

Bir süre sonra firma tarafından sesli aramalar yapılması üzerine mağduriyet yaşayan Şahin, elindeki bilgi ve belgelerle "açık rızasının alınmadığı ve aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmediği" gerekçesiyle KVKK'ya şikayette bulundu.

Kurumun yaptığı bildirimin ardından finansman şirketi, Şahin'in telefon numarasının başka bir müşteri tarafından sisteme eklendiğini belirtip, tüm verilerinin şikayet üzerine sistemden kalıcı olarak silindiğini ve SMS panellerinden engellendiğini savundu.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında açık rızanın veri işleme faaliyetinden önce tereddüde yer bırakmayacak şekilde alınması gerektiğini değerlendiren KVKK kurulu, kararında şirkete Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve İleti Yönetim Sistemi'ne de atıfta bulunarak veri sahibinin onayı olmadan ticari elektronik ileti gönderilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirtti.

Şahin'in haberi ve açık rızası olmadan üçüncü bir şahıs vasıtasıyla cep telefonu numarasının temin edilmesini hukuka aykırı bulan kurul, finansman şirketine 1 milyon lira idari ceza uyguladı.

"Kişisel veriler bizim bir anlamda dijital kimliğimiz oluyor"

Avukat Ahmet Şahin, yaşanan sürecin tamamen kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesinden ibaret olduğunu söyledi.

Kanunda kimliği belirli veya belirlenebilir her türlü bilginin kişisel veri olduğunu ifade eden Şahin, "T.C. kimlik numaramız, telefon numaralarımız, IP adreslerimiz, ikametgah adreslerimiz, IBAN bilgilerimiz, bunların hepsi bir kişisel veridir. Bu anlamda da aslında kişisel veriler bizim bir anlamda dijital kimliğimiz oluyor" dedi.

Geçen yıl bir tasarruf finansman şirketinin, kişisel verisi olan cep telefonu numarasını hukuka aykırı bir şekilde ele geçirdiğini belirten Şahin, şirketin numarasını sistemlerine kaydettiğini ve kendisine izinsiz SMS attığını ifade etti.

"Bu aslında bizim için bir tehlikedir"

Şahin, şirket çalışanlarının pazarlama amaçlı daha sonra kendisini sıkça aradığını, şirketle iletişime geçtiğinde kendisine tatmin edici cevaplar verilmediğini belirterek, KVKK'ya şikayette bulunduğunu dile getirdi.

Kişisel verilerin hukuka aykırı bir şekilde ihlal edilmesinin suç olduğunu vurgulayan Şahin, şunları kaydetti:

"Bu durum aslında milyonlarca kişiyi ilgilendiriyor. Vatandaşlarımızın da başına böyle bir olay geldiği zaman vakit kaybetmeden Kişisel Verileri Koruma Kurumuna şikayet etmelerini tavsiye ederim. Bizim bütün kişisel verilerimiz aslında gerek parayla satılıyor, yurt dışına aktarılabiliyor, ilgili ya da ilgisiz bütün firmalarla paylaşılabiliyor. Bu aslında bizim için bir tehlikedir. Çünkü şu an ilgili firmalar bu verilerimiz üzerinden veri madenciliği dediğimiz kişisel veri toplama, kişisel veri analizi yaparak bir profil ortaya çıkarıyor. Bu da bizim tüketim alışkanlıklarımızı, sosyal yaşamdaki ya da siyasi tercihlerimizi bunların üzerinden bir karakter çıkarabiliyor ve bu karakter üzerinden bizlere yayın yapabiliyor, mesaj atabiliyor, reklam, tanıtım yapabiliyor. Gerektiği takdirde fikirlerimizi, siyasi düşüncelerimizi, sosyal hayattaki eğilimlerimizi etkileyebiliyor. Bu açıdan kişisel verilerimiz aslında bizim için çok önemli bir durumda."

AA

Amazon, Walmart, Target ve Best Buy gibi perakende şirketlerinin okul ve üniversite alışverişine yönelik kampanyalarını önceki yıllara göre daha erken başlatması, geleneksel olarak yaz sonunda yoğunlaşan alışveriş dönemini bütün yaza yaydı.

Aile başına harcama 922 doları bulabilir

PwC tahminlerine göre ABD’de ailelerin okul alışverişi için bu yıl ortalama 922 dolar harcaması bekleniyor. Ailelerin yaklaşık yüzde 47’si geçen yıla kıyasla daha fazla harcama yapacağını öngörüyor.

Ancak harcamalardaki artış yalnızca daha fazla ürün satın alınmasından kaynaklanmıyor. Kırtasiye ürünlerinden elektronik cihazlara kadar birçok kalemde yükselen fiyatlar, aynı alışveriş sepetinin ailelere daha pahalıya mal olmasına neden oluyor.

Deloitte tarafından yayımlanan ayrı bir araştırma ise ekonomik belirsizlik nedeniyle ailelerin enflasyondan arındırılmış okul harcamalarının geçen yıla göre yüzde 6 azalabileceğine işaret ediyor. Araştırmaya göre ilkokul, ortaokul ve lise çağındaki her öğrenci için ortalama 557 dolar harcanması bekleniyor.

İndirimli ürün arayışı güçlendi

Aileler özellikle çanta, ayakkabı, kıyafet, dizüstü bilgisayar ve diğer elektronik ürünlerde kampanyaları takip ediyor. Büyük indirim etkinliklerinin haziran sonu ve temmuz başına taşınması, daha önce ağustos ayında başlayan alışverişlerin erkene çekilmesinde etkili oluyor.

Perakendeciler de hane bütçelerindeki baskıyı dikkate alarak kampanyalarında düşük fiyat, toplu alım ve hızlı teslimat seçeneklerini öne çıkarıyor. Elektronik ve giyim ürünlerinde uygulanan yüksek indirimler, ailelerin pahalı ihtiyaçları okul dönemi yaklaşmadan tamamlamasına yol açıyor.

Buna karşılık defter, kalem, silgi ve dosya gibi temel kırtasiye ürünlerinde daha yoğun fiyat rekabetinin ağustos ortası ile eylül başı arasında görülmesi bekleniyor.

Çocukların alışverişteki etkisi büyüyor

Sosyal medya, ailelerin okul alışverişi tercihlerinde daha belirleyici hale geliyor. Kişiselleştirilebilen kalem kutuları, özel tasarımlı mataralar, yemek çantaları ve markalı sırt çantaları çocukların en fazla talep ettiği ürünler arasında yer alıyor.

Araştırmalara göre ailelerin yüzde 61’i çocuklarının sosyal medyada gördükleri ürünleri doğrudan çevrim içi alışveriş sepetine eklemesine izin vermeyi planlıyor. Bu durum, bütçe odaklı temel ihtiyaç alışverişi ile sosyal medya kaynaklı marka talebinin aynı sepette buluşmasına neden oluyor.

Mağazadan internete geçiş hızlandı

Okul alışverişinde dijital kanalların payı da yükseliyor. PwC, mağazadan alışveriş yapmayı planlayan tüketicilerin oranının geçen yılki yüzde 79 seviyesinden bu yıl yaklaşık yüzde 70’e gerilemesini bekliyor.

Amazon ve Walmart’ın geniş ürün seçenekleri, teslimat hizmetleri ve erken başlayan kampanyaları çevrim içi alışverişte bu iki şirketi öne çıkarıyor. İki perakendecinin 2025 yılında ABD’de internet üzerinden yapılan her yeni 1 dolarlık harcamanın yaklaşık 71 sentini aldığı hesaplanıyor.

Okul sezonu perakende için kritik

Okula dönüş dönemi ABD’de yılın en önemli tüketim dönemlerinden biri olarak görülüyor. Ulusal Perakende Federasyonu verilerine göre okul ve üniversite alışverişleri 2025 yılında yaklaşık 128,2 milyar dolara ulaşarak yıllık perakende satışların yüzde 2,3’ünü oluşturdu.

Bu yıl alışverişlerin erkene çekilmesi satış sezonunu uzatsa da tüketicilerin fiyat hassasiyetinin artması, perakendecilerin kâr marjları üzerinde baskı yaratabilir. Yaz başında daha pahalı ve trend ürünler öne çıkarken, eğitim dönemine yaklaşıldıkça temel ihtiyaçlarda düşük fiyat rekabetinin güçlenmesi bekleniyor.

Murat Ali Oral-Dünya

Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 4 milyar 340 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Yıllıklandırılmış verilere göre, mayıs ayında cari açık yaklaşık 37,3 milyar dolar olurken, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret dengesi de 74,4 milyar dolar açık verdi. Aynı dönemde hizmetler dengesi 62,5 milyar dolar fazla, birincil ve ikincil gelir dengesi sırasıyla 24,1 milyar dolar ve 1,3 milyar dolar açık kaydetti.

Hizmetler dengesi kaynaklı net girişler mayıs ayında 5 milyar 207 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu kalem altında taşımacılık hizmetleri ve seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler sırasıyla 2 milyar 243 milyon dolar ve 3 milyar 815 milyon dolar oldu.

Yıllıklandırılmış cari açığın finansmanına mayıs itibarıyla net doğrudan yatırımlar 1,8 milyar dolar, net portföy yatırımları 5,3 milyar dolar, krediler 46,7 milyar dolar ve ticari krediler 200 milyon dolar katkı sağlarken, net efektif ve mevduatlar 18,8 milyar dolar negatif yönlü etki yaptı.

Merkez Bankası döviz cinsinden net rezerv azalışı 32,3 milyar dolar oldu.

Mayısta doğrudan yatırımlar kaynaklı net çıkışlar 455 milyon dolar olarak kaydedildi. Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye'ye yaptığı doğrudan yatırımlar 296 milyon dolar artarken, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları da 751 milyon dolar yükseldi.

Gayrimenkul yatırımları incelendiğinde, yurt içi yerleşiklerin yurt dışında 143 milyon dolar gayrimenkul alımı ve yurt dışı yerleşiklerin ise Türkiye'de 184 milyon dolar net gayrimenkul alımı yaptığı görüldü.

Portföy yatırımları mayısta 3 milyar 69 milyon dolar tutarında net çıkış kaydetti.

Yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi ve yatırım fonu piyasasında 2 milyar 786 milyon dolar ve DİBS piyasasında 287 milyon dolar net satış yaptığı görüldü.

Yurt dışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarında, yurt dışı yerleşiklerin bankalar ve diğer sektörler ihraçlarında sırasıyla 562 milyon dolar ve 860 milyon dolar net alış, Genel Hükümet ihraçlarında ise 169 milyon dolar net satış yaptığı görüldü.

Yurt dışından kredi kullanımlarında bu ay bankalar ve diğer sektörler sırasıyla 2 milyar 653 milyon dolar ve 755 milyon dolar net kullanım gerçekleştirirken, Genel Hükümet 180 milyon dolar net geri ödeme yaptı.

Diğer yatırımlar altında, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları, Türk lirası ve yabancı para cinsinden sırasıyla 1 milyar 775 milyon dolar ve 1 milyar 754 milyon dolar olmak üzere toplam 3 milyar 529 milyon dolar net artış kaydetti.

Resmi rezervlerde bu ay 3,3 milyar dolarlık net azalış oldu.

Ekonomim

ABD'li teknoloji devlerinin geliştirdiği ileri seviye yapay zeka modellerine alternatif arayan şirketler arasında Alman sanayi grubu Siemens ile uluslararası konaklama platformu Airbnb de bulunuyor.

Şirketler, Çin’de geliştirilen yapay zeka araçlarını tercih etmelerinde daha düşük maliyetlerin yanı sıra artan performans ve kendi altyapıları üzerinde daha kolay çalıştırılabilme özelliklerinin etkili olduğunu belirtiyor.

Yapay zeka modellerinin işlediği metin, kod ve veri miktarını ölçen OpenRouter verilerine göre, DeepSeek ve Z.ai gibi Çinli şirketlerin modelleri bu yıl token tüketiminde ABD’li rakiplerini hızla geride bıraktı.

Şirketlerin Çinli yapay zeka sağlayıcılarına yönelmesindeki en önemli nedenlerden biri de hızla yükselen yapay zeka harcamaları olarak öne çıkıyor.

Yapay zeka modellerinin kullanımı arttıkça şirketlerin teknoloji bütçeleri üzerindeki baskı da büyüyor ve daha uygun maliyetli alternatifler cazip hale geliyor.

Avrupa’da ise bu dönüşüm yalnızca ekonomik gerekçelerle sınırlı değil.

ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin geçen ay Anthropic’in Mythos ve Fable yapay zeka modellerine yönelik ihracat kontrolleri uygulamaya başlaması, Avrupa şirketlerinin ABD teknolojilerine aşırı bağımlılığın yaratabileceği riskleri yeniden değerlendirmesine neden oldu.

Uzmanlar, maliyet avantajı ve jeopolitik belirsizlikler sebebiyle Çinli yapay zeka sağlayıcılarının küresel pazardaki etkisini artırabileceğini, bunun da yapay zeka sektöründe ABD merkezli şirketlere karşı ciddi bir meydan okuma olduğunu belirtiyor.

Görüşmelerin henüz başlangıç aşamasında olduğu ve Mastercard’a iletilmiş bağlayıcı bir teklif bulunmadığı bildirildi.

Olası satışın, İngiltere açısından stratejik önem taşıyan ödeme altyapısının ABD merkezli bir şirket tarafından kontrol edilmesine yönelik kaygılarla bağlantılı olduğu belirtiliyor.

Vocalink ödeme sisteminin merkezinde

Vocalink, İngiltere’de banka hesapları arasında gerçekleştirilen ödemelerin önemli bölümünün arkasındaki teknik altyapıyı işletiyor.

Şirketin sistemleri ülkedeki maaş ödemelerinin yüzde 90’ını, hane faturalarının yüzde 70’ini ve devlet yardımlarının yüzde 98’ini işliyor.

Bacs, Faster Payments ve çek takas sistemi gibi temel ödeme hizmetleri Vocalink teknolojisi üzerinden çalışıyor. Şirket ayrıca Link ATM ağının teknik altyapısında da görev alıyor.

Vocalink’in işlettiği Pay.UK sistemlerinde 2024 yılında yaklaşık 12 milyar işlem gerçekleştirildi. İşlemlerin toplam değeri 10 trilyon sterlini aşarken günlük ödeme tutarı 37 milyar sterlinin üzerine çıktı.

Yüzde 51 pay için 400 milyon sterlin

Mastercard’ın Vocalink’teki yüzde 51’lik payı satmayı değerlendirdiği bildirildi.

Söz konusu payın yaklaşık 400 milyon sterlin, güncel kurla 535 milyon dolar değerinde olabileceği belirtiliyor.

Muhtemel alıcılar arasında İngiltere’nin önde gelen bankaları ve ödeme şirketleri tarafından desteklenen DeliveryCo öne çıkıyor.

Sektör tarafından kurulacak DeliveryCo, İngiltere’nin yeni nesil perakende ödeme altyapısının satın alınması, finansmanı ve kurulmasından sorumlu olacak.

Görüşmelerin erken aşamada bulunması ve DeliveryCo’nun kurumsal yapısının henüz tamamlanmaması nedeniyle olası satışın gelecek yıldan önce sonuçlanması beklenmiyor.

Mastercard 2016’da satın almıştı

Mastercard, Vocalink’in yüzde 92,4’ünü 2016 yılında İngiliz bankaları ve yapı kooperatiflerinden satın aldı.

Şirket ilk aşamada yaklaşık 700 milyon sterlin ödeme yaptı. Anlaşmada belirlenen performans hedeflerinin karşılanması halinde 169 milyon sterline kadar ek ödeme yapılması kararlaştırıldı.

Vocalink’in hissedarları arasında Barclays, HSBC, Lloyds Banking Group, Royal Bank of Scotland ve Santander UK gibi büyük bankalar bulunuyordu.

Satışın ardından İngiltere’nin banka hesabına dayalı ödeme altyapısının önemli bir bölümü Mastercard’ın kontrolüne geçti.

Kontrol tartışması yeniden büyüdü

Vocalink’in olası satışı, İngiltere’de ödeme sistemlerinin yabancı şirketlerin kontrolünde bulunmasına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Mastercard ve Visa, İngiltere’de kartlı ödemelerin büyük bölümünü yönetiyor. Vocalink aracılığıyla banka hesabından banka hesabına yapılan ödemelerde de Mastercard’ın önemli bir konumu bulunuyor.

İngiltere yönetimi yeni ödeme altyapısında rekabeti artırmayı, işletmelerin kartlara alternatif yöntemlere erişimini kolaylaştırmayı ve hesaplar arası anlık ödemeleri yaygınlaştırmayı hedefliyor.

İngiltere Merkez Bankası, haziran ayında yeni nesil perakende ödeme altyapısının tasarımına ilişkin danışma sürecini başlattı.

Yeni sistemin mağazalarda doğrudan hesaptan hesaba ödeme, daha hızlı sınır ötesi transferler ve dijital para biçimleri arasında birlikte çalışabilirlik sağlaması planlanıyor.

Vocalink’e 11,9 milyon sterlin ceza

İngiltere Merkez Bankası, Vocalink’e Temmuz 2025’te 11,9 milyon sterlin para cezası verdi.

Vocalink’in risk yönetimi ve kurumsal yönetişim yükümlülüklerini yeterli şekilde yerine getirmediği belirtildi.

Karar, İngiltere Merkez Bankasının bir finansal piyasa altyapısı şirketine verdiği ilk para cezası oldu.

Vocalink, tespit edilen eksikliklerin ödeme hizmetlerinde kesintiye yol açmadığını ve düzeltici çalışmaların gerçekleştirildiğini açıklamıştı.

Ceza ve mülkiyet tartışmaları, Vocalink’in İngiltere’nin yeni nesil ödeme altyapısı için açılacak ihaledeki konumunu da etkileyebilir.

Resmî teklif henüz yok

Mastercard, Vocalink ve DeliveryCo, olası pay satışına ilişkin haberler hakkında açıklama yapmadı.

Taraflar arasında resmî bir teklif veya bağlayıcı anlaşma bulunmuyor. Mastercard’ın azınlık hissedarı olarak Vocalink’te kalıp kalmayacağı da bilinmiyor.

Olası satış, İngiliz bankalarının on yıl önce devrettikleri ödeme altyapısında yeniden kontrol sahibi olmasını sağlayabilir.

Mastercard’ın vereceği karar, Vocalink’in mülkiyet yapısının yanı sıra İngiltere’nin yeni ödeme sisteminin hangi şirket tarafından kurulacağını da etkileyebilir.

Murat Ali Oral-Dünya

7582 sayılı Kanun’la Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 19’uncu madde, yurt dışında bulunan bazı varlıkların Türkiye’ye getirilmesine ve Türkiye’de bulunduğu hâlde işletmelerin kanuni defterlerinde yer almayan varlıkların kayda alınmasına imkân sağlıyor.

Düzenlemeden yararlanmak için son tarih, uzatma yetkisi kullanılmadığı takdirde 31 Temmuz 2027. Ancak uygulanacak vergi oranı bildirim tarihine, varlıkların hangi yatırım aracında ve ne kadar süre tutulacağının taahhüt edilip edilmediğine göre değişiyor. Ayrıca bildirimin yapılması tek başına yeterli değil; transfer, ödeme, muhasebe kaydı ve taahhüt koşullarının tamamının yerine getirilmesi gerekiyor.

Bu nedenle işe, “Ne kadar vergi ödenir?” sorusundan değil, “Kim, hangi varlığı, hangi usulle bildirecek?” sorusundan başlanmalı.

Önce Hangi Grupta Olduğunuzu Belirleyin

Uygulamada dört farklı yararlanıcı grubu bulunuyor:

1. Yurt dışında kapsama giren varlığı bulunan gerçek kişiler,

2. Yurt dışında kapsama giren varlığı bulunan şirketler ve diğer tüzel kişiler,

3. Türkiye’de bulunan ancak işletmenin kanuni defterlerinde yer almayan varlıklara sahip gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri,

4. Türkiye’de varlığı bulunan ancak gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti ya da defter tutma yükümlülüğü bulunmayan kişiler.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü yurt dışındaki varlıklarda Türkiye’ye getirme; defter tutan mükelleflerde muhasebe kaydı ve özel fon hesabı; mükellef olmayanlarda ise banka veya aracı kuruma yatırma yoluyla tevsik şartı bulunuyor.

Hangi Varlıklar Kapsamda?

Kanunda sayılan varlıklar şunlar:

• Türk lirası,

• Altın,

• Döviz,

• Menkul kıymetler,

• Diğer sermaye piyasası araçları.

Taşınmazlar, taşıtlar, makineler, emtia, alacaklar, fikrî haklar, mücevher ve kripto varlıklar doğrudan kapsamda sayılmıyor.

Ancak Tebliğ, yurt dışında bulunan ve doğrudan kapsama girmeyen varlıkların, örneğin bir taşınmazın, 31 Temmuz 2027 tarihine kadar satılarak para, altın, döviz, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracına dönüştürülmesi hâlinde düzenlemeden yararlanılabileceğini açıklıyor.

Burada barış kapsamına alınan varlık taşınmazın kendisi değil, satış sonucunda elde edilen ve kanunda sayılan varlıktır. Taşınmazın satıldığı ülkede doğabilecek değer artış kazancı vergisi veya diğer mali yükümlülükler ise varlık barışından etkilenmez. Tebliğin bu açıklaması, kanunda yer almayan yeni bir varlık türü yaratmamakta; kapsam dışındaki varlığın süresi içinde kapsamdaki bir varlığa dönüştürülmesine izin vermektedir.

Kripto varlıklar konusunda ise ihtiyatlı olmak gerekir. Kripto varlıkların doğrudan “diğer sermaye piyasası aracı” sayılarak bildirilmesi güvenli bir yaklaşım değildir. Bunların bildirimden önce satılarak banka hesabına geçen para veya dövize dönüştürülmesi daha doğru olacaktır.

Yurt Dışındaki Varlıklar İçin İzlenecek Yol

1. Varlığın Kapsamda Olup Olmadığını Belirleyin

Öncelikle yurt dışındaki varlığın para, altın, döviz, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı niteliğinde olup olmadığı tespit edilmeli.

Varlık başka bir kişiye ait banka hesabında veya şirket ortağı, temsilci ya da vekil adına görünüyorsa, gerçek hak sahipliğini ve temsil ilişkisini gösteren belgeler bildirimden önce hazırlanmalıdır.

2. Bildirimden Önce Banka İle Görüşün

Bildirim, doğrudan vergi dairesine değil, Türkiye’deki banka veya aracı kuruma yapılacak.

Aracı kurumlar yalnızca menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları bakımından kullanılabilir. Para, döviz ve altın bildirimleri banka aracılığıyla yapılmalıdır.

Bildirimin yapılacağı banka şubesinin;

• Bildirim işlemini kabul edip etmediği,

• Varlığın transfer edileceği hesabın hazır olup olmadığı,

• Yurt dışından gelecek transfer için hangi açıklamaların kullanılacağı,

• İndirimli vergi oranı seçilecekse uygun vadeli hesap veya yatırım ürününün bulunup bulunmadığı,

önceden netleştirilmelidir.

Tebliğe göre banka veya aracı kurum, bildirilen varlığın kaynağını kanıtlayan bir belge istemeyecektir. Ancak bu hüküm, bankaların suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi mevzuatı kapsamındaki kimlik tespiti, müşteri tanıma ve şüpheli işlem yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Kanun da diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirlerin varlık barışından etkilenmeyeceğini açıkça belirtiyor.

Dolayısıyla “Varlık barışında hiçbir şekilde kaynağa ilişkin soru sorulamaz” değerlendirmesi doğru değildir.

3. EK-1 Bildirim Formunu Düzenleyin

Bildirim, Tebliğ ekindeki EK-1 formu ile iki nüsha olarak bankaya veya aracı kuruma yapılacak.

Bildirim vekil veya kanuni temsilci aracılığıyla da yapılabilir. Bu durumda temsil yetkisinin banka veya aracı kurum tarafından kontrol edilmesi gerekir.

Kanun tek bir bildirim zorunluluğu getirmiyor. Tebliğe göre 31 Temmuz 2027 tarihine kadar birden fazla bildirim yapılabilir. Ancak her ay ayrı bir vergilendirme dönemi kabul edildiğinden, düzeltme ve ilave bildirim işlemleri dikkatle yürütülmelidir.

4. Varlığın Türk Lirası Karşılığını Doğru Hesaplayın

Vergi, bildirilen varlığın Türk lirası değeri üzerinden hesaplanır.

Tebliğe göre:

• Türk lirası, nominal değeriyle,

• Altın, rayiç bedeliyle,

• Döviz, bildirim tarihindeki TCMB döviz alış kuruyla,

• Borsada işlem gören pay senedi ve borçlanma araçları, öncelikle borsa rayiciyle,

• Borsa rayici yoksa rayiç bedel, bu da belirlenemiyorsa alış bedeli veya nominal değerle,

• Yatırım fonu katılma payları, ilgili piyasadaki kapanış fiyatıyla,

değerlenecektir.

5. Vergi Oranına Karar Verin

Standart vergi oranı yüzde 5.

Ancak bildirilen varlıkların belirli yatırım araçlarında tutulacağının taahhüt edilmesi hâlinde oran düşüyor:

İndirimli oran;

• Vadeli hesaplarda,

• 4749 sayılı Kanun kapsamında ihraç edilen devlet iç borçlanma senetlerinde,

• Kira sertifikalarında,

• Girişim sermayesi yatırım fonlarında,

tutulacak varlıklar için uygulanabilir.

1 Ocak 2027 - 31 Temmuz 2027 arasında yapılacak bildirimlerde oranlara 0,5 puan eklenecek. Buna göre örneğin beş yıllık taahhütte oran yüzde 0,5; taahhütsüz bildirimde yüzde 5,5 olacak.

Bildirim süresinin Cumhurbaşkanı tarafından uzatılması hâlinde, uzatma döneminde oranlar ilk oranlara göre toplam bir puan artırımlı uygulanacak.

6. İndirimli Oran Seçilecekse EK-2 Taahhütnamesini Aynı Anda Verin

Düşük oran veya yüzde sıfır oranından yararlanmak için EK-2 taahhütnamesinin bildirim sırasında bankaya veya aracı kuruma verilmesi gerekiyor.

Taahhüt daha sonra verilerek oran düşürülemez. Taahhütname damga vergisine tabi değil.

Burada Tebliğ’le getirilen önemli bir süre bulunuyor: Yurt dışındaki varlıklar Türkiye’ye transfer edildiği veya bankaya yatırıldığı tarihten itibaren on gün içinde, taahhüt edilen vadeli hesaba veya yatırım aracına dönüştürülmeli. Türkiye’deki varlıklarda on günlük süre bildirim tarihinden başlıyor.

Bu on günlük süre Kanunda açıkça yer almıyor. Kanun yalnızca varlığın belirli yatırım araçlarında belli süre tutulacağının taahhüt edilmesinden söz ediyor. Dolayısıyla Tebliğ, Bakanlığa verilen usul ve esas belirleme yetkisini kullanırken ayrıca bir dönüşüm süresi oluşturmuştur.

Bu düzenleme uygulamada bağlayıcı kabul edilecektir. Ancak Kanunda yer almayan ve vergi avantajının kaybına yol açabilecek on günlük sürenin, yetkinin sınırları bakımından tartışmaya açık olduğu da belirtilmelidir.

7. Varlığı İki Ay İçinde Türkiye’ye Getirin

Bildirimden sonra varlığın Türkiye’ye getirilmesi için iki aylık hak düşürücü nitelikte bir süre bulunuyor.

Varlık;

• Türkiye’deki banka veya aracı kurum hesabına transfer edilebilir veya

• Fiziki olarak Türkiye’ye getirilip banka ya da aracı kuruma yatırılabilir.

Transferi yapan yurt dışındaki hesap sahibiyle Türkiye’de bildirimi yapan kişinin aynı kişi olması şart değil. Ancak farklı kişiler arasında yapılan transferlerde varlığın bildirim sahibine ait olduğunu gösteren hukuki ve mali belgelerin saklanması gerekir.

31/7/2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilmesi kaydıyla, yurt dışında bulunan söz konusu varlıkların Türkiye’ye fiziki olarak getirilmesi sırasında Gümrük İdaresince bu varlıkların banka veya aracı kurumlara bildirildiğine ilişkin belgenin aranılması şarttır.

Getirilen bu varlıklar için Gümrük İdaresinden alınan belgeler, varlıkların Türkiye’ye getirilmiş olduğunun tevsikinde kullanılabilecektir. Ayrıca söz konusu varlıkların banka veya aracı kurumlara yatırılması sırasında, bu varlıkların Türkiye’ye getirildiğine dair Gümrük İdaresinden alınan belgenin ibraz edilmesi gerekmektedir.

Tebliğ, fiziken getirilen varlıkların iki aylık süre içinde gümrük işlemleri tamamlandıktan sonra ilk iş günü sonuna kadar banka veya aracı kuruma yatırılmasını istiyor. Kanunda yalnızca iki aylık süre bulunmasına rağmen Tebliğ’in ayrıca “ilk iş günü” şartı getirmesi, kanuni düzenlemeyi daraltan bir başka husustur.

8. Şirket Adına Bildirim Yapıldıysa Defter Kaydını İhmal Etmeyin

Yurt dışındaki varlık bir şirket adına bildirildiyse varlık şirketin kanuni defterlerine kaydedilmelidir.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, kaydedilen kıymetler karşılığında pasifte özel fon hesabı açacak. Bu fon:

• Sermayenin bir unsuru sayılır,

• Bildirim tarihinden itibaren iki yıl işletmeden çekilemez,

• Sermayeye ekleme dışında başka amaçla kullanılamaz,

• Tasfiye hâlinde vergilendirilmez,

• Kanunda belirtilen devir ve bölünmelerde vergilendirmeye konu olmaz.

Varlığın Türkiye’ye iki ay içinde getirilmesi, muhasebe kaydının da iki ay sonra yapılabileceği anlamına gelmez. Kanun, kaydın bildirim tarihi itibarıyla yapılmasını öngörüyor.

Türkiye’deki Kayıt Dışı Varlıklar İçin İzlenecek Yol

Defter Tutan Gelir ve Kurumlar Vergisi Mükellefleri

Türkiye’de bulunan varlıkların varlık barışına konu olabilmesi için:

• Varlığın para, altın, döviz, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olması,

• İşletmeye ait bulunması,

• Kanuni defterlerde yer almaması,

• En geç 31 Temmuz 2027 tarihinde banka veya aracı kuruma bildirilmesi,

• Bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kuruma yatırılarak tevsik edilmesi,

• Aynı tarih itibarıyla kanuni defterlere kaydedilmesi,

gerekiyor.

Tebliğ’deki örneğe göre, şirketin kendi banka hesabında bulunmakla birlikte defter kayıtlarına hiç alınmamış döviz de düzenlemeden yararlanabilir. Başka bir ifadeyle, defter tutan mükellefler bakımından varlığın zaten bankada bulunması bildirim yapılmasına engel değil.

Bilanço esasına göre defter tutanlar, pasifte özel fon hesabı açacak ve hem fonu hem bildirilen varlığı iki yıl boyunca işletmeden çekemeyecek.

Serbest meslek kazanç defteri veya işletme hesabı esasına göre defter tutanlar ise varlığı defterlerinde ayrıca gösterecek.

Mükellef Olmayanlar ve Defter Tutmayanlar

Kanuna göre gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, Türkiye’deki varlıklarını bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kuruma yatırarak tevsik etmeleri hâlinde düzenlemeden yararlanabiliyor.

Ancak Tebliğ, bu kişilerin yalnızca hâlihazırda banka veya aracı kurumlarda bulunmayan varlıkları için bildirimde bulunabileceğini ifade ediyor. Buna göre;

• Evde veya kasada tutulan para, döviz ya da altın bankaya yatırılarak bildirilebilecek,

• Zaten kişisel banka hesabında bulunan para veya döviz ise Tebliğ yaklaşımına göre bildirilemeyecek.

İşte düzenlemenin en tartışmalı noktalarından biri burada ortaya çıkıyor.

Maddenin beşinci fıkrasında, mükellef olmayanların Türkiye’de bulunan varlıklarının daha önce banka dışında bulunması gerektiğine ilişkin bir hüküm yok. Kanun yalnızca varlığın bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kuruma yatırılarak tevsik edilmesini istiyor. Tebliğ ise “hâlihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmayan” şartını ekleyerek Kanundaki yararlanma alanını daraltıyor.

Bu sınırlama, uygulamada bankalar ve vergi idaresi tarafından esas alınacaktır. Ancak kanuni dayanağı tartışmalıdır.

Bildirim Düzeltilebilir mi?

Kanun yalnızca bildirim süresi sona erdikten sonra düzeltme yapılamayacağını söylüyor. Tebliğ ise ayrıntılı bir sistem getiriyor:

• Aynı ay içinde yapılan hata, azaltma veya artırma işlemlerinde ilk bildirim düzeltilir.

• Sonraki aylarda azaltma yapılacaksa, iki aylık transfer süresi aşılmadan önceki bildirimin düzeltilmesi gerekir.

• Sonraki aylarda artırma yapılacaksa eski bildirim düzeltilmez; ilave tutar için yeni bildirim verilir.

• Varlık bankaya aktarıldıktan veya yatırıldıktan sonra daha önceki bildirimin düzeltilmesi ve verginin iadesi mümkün değildir.

• 31 Temmuz 2027’den sonra hiçbir düzeltme yapılamaz.

Bu nedenle bildirim yapılmadan önce varlık türü, miktarı, kur ve değerleme rakamları en az iki defa kontrol edilmelidir.

Şirket Ortağı veya Temsilci Adına Görünen Varlıklar

Tebliğ, şirketin kanuni temsilcisi, ortağı veya vekili adına görünen ancak gerçekte şirkete ait olan varlıkların şirket adına bildirilebilmesine imkân tanıyor.

Ancak varlığın 4 Haziran 2026 tarihinden önce düzenlenmiş bir vekâlet veya temsil sözleşmesine dayanılarak bu kişiler tarafından değerlendirilmiş olması aranıyor.

Bu tarih ve belge şartı Kanunda bulunmuyor. Kanun gerçek veya tüzel kişilerin kendilerine ait yurt dışı varlıkları bildirebileceğini düzenlemekle yetinmiş durumda. Tebliğ ise şirket ile varlık adına görünen kişi arasındaki ilişkinin belirli bir tarihten önce yazılı belgeye bağlanmasını istiyor.

Vergi güvenliğini sağlama ve sonradan belge düzenlenmesini önleme amacı anlaşılabilir olmakla birlikte, bu şart da Kanunda öngörülmeyen ve yararlanma hakkını sınırlandıran bir düzenlemedir.

Örneğin şirket ortağı tarafından şirket hesabına kullanılmak üzere tutulan bir varlığın şirkete ait olduğu banka hareketleri, şirket kararları ve muhasebe belgeleriyle açıkça kanıtlanabiliyor olsa bile 4 Haziran 2026’dan önce düzenlenmiş vekâlet veya temsil sözleşmesi yoksa Tebliğ’e göre sorun yaşanabilecektir.

Vergi İncelemesi Koruması Ne Kadar Geniş?

Varlık barışının en önemli avantajı, bildirilen varlıklara isabet eden tutarlar nedeniyle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmamasıdır.

Ancak bu koruma sınırsız değildir.

Diğer bir nedenle başlayan vergi incelemesinde bulunan matrah farkının bildirilen varlıktan kaynaklandığı kanıtlanırsa:

• Bildirilen varlık matrah farkına eşit veya büyükse tarhiyat yapılmaz.

• Matrah farkı bildirilen varlıktan büyükse yalnızca aşan kısım üzerinden tarhiyat yapılır.

• Matrah farkı bildirilen varlıkla ilgili değilse hiçbir mahsup yapılmaz ve farkın tamamı vergilendirilir.

Tebliğ, bu korumanın gelir veya kurumlar vergisi yanında katma değer vergisi tarhiyatı bakımından da uygulanacağını açıklıyor.

Örneğin, şirketin kayıtlarda yer almayan 10 milyon lirası bildirilmiş ve daha sonra yapılan incelemede, kayıt dışı satışlardan kaynaklanan 10 milyon liralık matrah farkı bulunmuşsa, yalnızca tutarların eşit olması yeterli değildir. Matrah farkının gerçekten bildirilen varlığın oluşumuyla bağlantılı olduğunun ortaya konulması gerekir.

Bu nedenle bildirim yapanların, kanun bankaya ibraz edilmesini zorunlu tutmasa bile varlığın kaynağına, geçmişine ve şirketle ilişkisine ilişkin belgeleri saklaması önemlidir.

Ayrıca vergi incelemesine başlanıldıktan veya takdir komisyonuna sevk edildikten sonra yapılan bildirim, o incelemede bulunacak matrah farkını korumaz. Buna karşılık konu vergi idaresinin bilgisine girmiş olsa bile henüz incelemeye başlanmamış veya takdire sevk yapılmamışsa bildirimden yararlanılabileceği Tebliğ’de kabul edilmiştir.

Varlık barışı;

• MASAK incelemelerini,

• Suç gelirlerinin aklanmasına ilişkin işlemleri,

• Gümrük, kambiyo ve sermaye piyasası mevzuatını,

• Ceza soruşturmalarını,

• Varlığın mülkiyetine ilişkin özel hukuk uyuşmazlıklarını,

ortadan kaldırmaz.

Taahhüt Bozulursa Ne Olur?

İndirimli oran için verilen taahhüde uyulmaması hâlinde:

• Başlangıçta ödenmesi gereken vergiyle ödenen vergi arasındaki fark aranır,

• Vergi farkına gecikme faizi uygulanır,

• Vergi ziyaı cezası kesilmez,

• Varlık barışının inceleme ve tarhiyat koruması kaybedilir.

Dolayısıyla taahhüt ihlalinin sonucu yalnızca yüzde 1-5 arasındaki vergi farkının ödenmesi değildir. Asıl önemli sonuç, bildirilen varlığa ilişkin inceleme güvencesinin sona ermesidir.

Vadeli hesabın vadesinden önce bozulması, yatırım fonu paylarının satılması, taahhüt edilen kıymetin başka bir yatırım aracına dönüştürülmesi veya hesaptan kısmi çekim yapılması ihlal riski doğurabilir.

Bu nedenle yüzde sıfır oranından yararlanmak amacıyla beş yıllık taahhüt verilmeden önce likidite ihtiyacı gerçekçi biçimde değerlendirilmelidir. Yüzde 3 vergi ödeyerek iki yıllık taahhüt vermek, beş yıl boyunca kullanılması gerekebilecek bir varlık için daha güvenli olabilir.

Bildirim Sonrası Vergisel Sonuçlar

Bildirilen varlıklar işletmeye alınırken gelir veya kurum kazancı oluşmaz.

Bununla birlikte:

• Varlık barışı kapsamında ödenen vergi gider yazılamaz,

• Başka vergilerden mahsup edilemez,

• Bildirilen varlığın sonradan satışından doğan zarar indirilemez,

• Varlığın elde tutulması veya satışından doğan gelir ve kazançlar genel hükümlere göre vergilendirilir.

Dolayısıyla varlığın kayda alınması vergisiz olsa da bildirim tarihinden sonra elde edilen faiz, kur farkı, temettü veya satış kazançları kendiliğinden vergiden istisna değildir.

İşletmeye kaydedilen varlığın maliyet veya kayıt değeri, Tebliğ’de belirtilen bildirim tarihindeki Türk lirası karşılığıdır.

Bildirimden Önce Son Kontrol Listesi

Bildirim yapılmadan önce şu soruların tamamına cevap verilmelidir:

• Varlık gerçekten kanunda sayılan türlerden biri mi?

• Yurt içinde mi, yurt dışında mı?

• Varlığın gerçek sahibi kim?

• Bildirim şirket adına yapılacaksa mülkiyet ve temsil belgeleri hazır mı?

• Varlığın bildirim tarihindeki Türk lirası değeri doğru hesaplandı mı?

• Taahhüt verilecekse vade ve yatırım aracı kesin olarak belirlendi mi?

• EK-2 taahhütnamesi bildirimle aynı anda verilecek mi?

• Yurt dışındaki varlık iki ay içinde Türkiye’ye transfer edilebilir mi?

• İndirimli vergi oranı tercih edilecekse, bildirilen varlık Tebliğ’de öngörülen on günlük süre içinde taahhüt edilen vadeli hesap veya yatırım aracına aktarılabilecek mi?

• Defter kaydı bildirim tarihi itibarıyla yapılacak mı?

• Özel fon hesabı doğru şekilde açıldı mı?

• Fon ve varlık iki yıl işletmede tutulabilecek mi?

• Banka dekontları, gümrük belgeleri, bildirim formu ve taahhütname saklanacak mı?

• Devam eden bir vergi incelemesi veya takdire sevk işlemi var mı?

• Kaynak ülkede ayrıca vergi veya bildirim yükümlülüğü doğuyor mu?

Varlık Barışında En Büyük Hata Acele Bildirim Yapmak Olabilir

Yeni varlık barışı önemli bir imkân sunuyor. Ancak düzenlemenin sağladığı güvence, yalnızca bildirim yapılmasına değil, kanun ve Tebliğ’deki bütün şartların birlikte yerine getirilmesine bağlı.

Özellikle indirimli vergi oranı seçilecek dosyalarda bildirim, transfer, on günlük dönüşüm süresi ve taahhüt süresi tek bir takvim üzerinden yönetilmeli. Defter tutan mükelleflerde muhasebe kaydı ve özel fon hesabı bildirimden sonraya bırakılmamalı. Mükellef olmayanların bankada bulunan yurt içi varlıkları ile şirket ortağı veya temsilci adına görünen varlıklarda ise Tebliğ’in Kanunu daraltan hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu düzenlemeden yararlanacaklar açısından en doğru yol, önce varlığın hukuki ve vergisel durumunu ortaya koymak, ardından bankayla süreci netleştirmek ve ancak bütün belgeler ile transfer planı hazırlandıktan sonra bildirimde bulunmaktır. Çünkü iki aylık transfer süresinin, on günlük dönüşüm süresinin veya taahhüt koşullarının kaçırılması hâlinde varlık barışının sağladığı asıl güvence geri getirilemeyebilir.

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.