JEC Başkanı David Schweikert'in derlediği veriler, toplam borcun son bir yılda 2,67 trilyon dolar, beş yıllık dönemde ise 11,68 trilyon dolar büyüdüğünü gösteriyor. Son bir yıldaki artış, kişi başına 7 bin 806 dolar, hanehalkı başına yaklaşık 20 bin dolar olarak hesaplandı.

Borç saniyede 85 bin doların üzerinde artıyor

Rapora göre ABD'nin borcu son bir yılda saniyede ortalama 85 bin 111,72 dolar yükseldi. Artışın günlük ortalaması 7,35 milyar dolar, saatlik ortalaması 306,4 milyon dolar, dakikalık ortalaması ise 5,11 milyon dolar oldu.

Komitenin aylık bütçe güncellemesinde, son üç yıldaki ortalama günlük artışın devam etmesi halinde borcun ocak ortasında 41 trilyon dolara ulaşacağı öngörüldü. Bu eşiğin ardından 151 gün içinde yaklaşık 1 trilyon dolarlık ek artış yaşanabileceği, böylece Haziran 2027 civarında 42 trilyon dolar seviyesinin görülebileceği belirtildi.

Peterson: Maliyet vergilere ve kredi ödemelerine yansıyor

Peterson Vakfı Başkanı ve CEO'su Michael Peterson, ulusal borcun vatandaşlara doğrudan bir fatura olarak gönderilmediğini, ancak finansmanının kamu tarafından karşılandığını ifade etti.

Peterson'a göre artan borçlanma faiz oranlarını yükselterek konut ve taşıt kredileri ile kredi kartı kullanımının maliyetini artırıyor. Vatandaşlar, ulusal borç için ay sonunda ayrı bir ödeme yapmasa da bu yükü vergiler ve yükselen yaşam maliyetleri üzerinden taşıyor.

Borcun ortalama faiz oranı yükseldi

JEC verilerine göre, piyasada işlem görebilen toplam ulusal borcun ortalama faiz oranı Ağustos 2026'da yüzde 3,475'e çıktı. Bu oran bir yıl önce yüzde 3,415, beş yıl önce ise yüzde 1,458 düzeyindeydi.

Komite ayrıca son 12 ayda güven fonlarına yapılan faiz ödemelerinin toplam 294,76 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Bu ödemelerin aylık ortalaması 24,56 milyar dolar olarak hesaplandı.

Dünya

Böylece program, Vergi Denetim Kurulunda olduğu gibi diğer kamu kurumlarının denetim, inceleme, kontrol ve veri analizi çalışmalarında da kullanılabilir hâle geldi. Kamu kurum ve kuruluşları programın kullanımı için resmi yazıyla talepte bulunabilir.

Kişisel Bilgisayarda Büyük Veri Analizi

VEDAS-DAP; e-Defter, e-Fatura, e-İrsaliye, e-Müstahsil Makbuzu ve e-Serbest Meslek Makbuzu başta olmak üzere farklı kaynaklardan elde edilen milyonlarca satırlık veriyi, standart kişisel bilgisayar donanımları üzerinde hızlı, güvenilir ve yüksek performansla analiz edebiliyor.

Program bu yönüyle, kullanıcının kişisel bilgisayarında çalışan kompakt bir büyük veri ve denetim analitiği platformu niteliği taşıyor. VEDAS-DAP aracılığıyla büyük veri kümeleri üzerinde aşağıdaki işlemler kısa sürede gerçekleştirilebiliyor.

Programın gelişmiş veri işleme motoru ile veri madenciliği, ağ analizi ve makine öğrenmesi uygulamalarına elverişli yapısı; denetim elemanlarının daha geniş veri kümeleri üzerinde çalışabilmesine, riskli işlemleri daha hızlı belirleyebilmesine ve denetim bulgularını nesnel analizlerle destekleyebilmesine imkân sağlıyor.

Kamusal Bir CATT ve Genelleştirilmiş Denetim Yazılımı

VEDAS-DAP, uluslararası denetim terminolojisinde Bilgisayar Destekli Denetim Teknikleri Aracı (Computer-Assisted Audit Tools and Techniques–CATT) olarak adlandırılan uygulamaların kamusal bir örneğini oluşturuyor.

Program aynı zamanda farklı veri yapılarına, denetim türlerine ve kurumsal ihtiyaçlara uyarlanabilen bir Genelleştirilmiş Denetim Yazılımı (Generalized Audit Software–GAS) niteliği taşıyor.

Denetim birimlerinin büyük hacimli verileri inceleyebilmek için ihtiyaç duyduğu temel araçları tek bir yapıda buluşturan VEDAS-DAP, yalnızca vergi denetimine özgü bir uygulama olarak değil, farklı kamusal denetim alanlarına uyarlanabilecek ortak bir teknoloji altyapısı olarak öne çıkıyor.

Lisans Maliyetleri Yerine Ortak Kamu Çözümü

Kamu kurumlarının denetim ve veri analizi faaliyetlerinde kullanılan ticari yazılımlar önemli lisans maliyetleri oluşturabiliyor. Kurumların benzer ihtiyaçlar için birbirinden bağımsız yazılım çözümleri edinmesi ise mükerrer maliyetlere, farklı veri analizi standartlarının oluşmasına ve kurumsal bilgi birikiminin parçalı kalmasına neden olabiliyor.

Yerli imkânlarla geliştirilen VEDAS-DAP’ın tüm kamu kurumlarının kullanımına açılmasıyla, ticari denetim yazılımlarına ve bunların lisanslarına duyulan bağımlılığın azaltılması, böylece kamu kaynaklarının daha etkili, ekonomik ve verimli kullanılması hedefleniyor.

Yazılımın Ötesinde Bir Denetim Metodolojisi

VEDAS-DAP’ın kamu kurumlarının kullanımına sunulması, yalnızca bir bilgisayar programının paylaşılması anlamına gelmiyor. Programla birlikte Vergi Denetim Kurulunun uzun yıllar içinde geliştirdiği aşağıdaki birikim de kamu kurumlarıyla paylaşılmış olacak.

Bu yönüyle çalışma; kurumlar arasında teknoloji, bilgi ve tecrübe paylaşımının güçlendirilmesine, denetimde ortak bir dil ve çalışma kültürü oluşturulmasına ve kamunun bütününde veri analizi kapasitesinin geliştirilmesine katkı sağlayacak.

VEDAS-DAP’ın farklı denetim birimlerince kullanılmaya başlanmasıyla benzer veriler üzerinde ortak analiz yöntemlerinin geliştirilmesi, iyi uygulama örneklerinin paylaşılması ve kamu denetiminde kurumsal iş birliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Denetim 2.0’dan Tüm Kamuya

Vergi Denetim Kurulu, Denetim 2.0 vizyonu doğrultusunda vergi inceleme sürecini başlangıcından sonuçlandırılmasına kadar elektronik ortama taşıyan bütünleşik bir dijital denetim altyapısı oluşturdu.

Risk analizinden görevlendirmeye, defter ve belgelerin elektronik ortamda ibrazından incelenmesine, tutanakların dijital ortamda düzenlenmesinden raporların hazırlanması ve değerlendirilmesine kadar uzanan süreç; Kurul tarafından geliştirilen birbiriyle bütünleşik sistemler aracılığıyla yürütülüyor.

Vergi Denetim Kurulunun Denetim 2.0 ve e-İnceleme vizyonuyla ulaştığı bu dijital kapasite, Kurulu yalnızca teknolojiyi kullanan bir denetim birimi olmaktan çıkararak; denetim teknolojisi ve metodolojisi geliştiren, sahada olgunlaştıran ve diğer kamu kurumlarıyla paylaşan öncü bir kurum konumuna taşıyor.

Kurulun dijital denetim altyapısı ve çalışma yöntemleri, diğer kamu kurumları ve denetim birimleri tarafından da yakından takip ediliyor. VEDAS-DAP’ın tüm kamu kurumlarına açılmasıyla bu ilgi, ortak bir kamu denetim kapasitesine dönüştürülüyor.

Hedef: Kamunun Ortak Denetim ve Analiz Altyapısı

VEDAS-DAP’ın tüm kamu kurumlarının kullanımına açılmasıyla aşağıdaki hedeflere ulaşılması amaçlanıyor.

Önümüzdeki dönemde kamu kurumlarından alınacak geri bildirimlerle programın kabiliyetlerinin daha da geliştirilmesi ve farklı denetim alanlarının ihtiyaçlarına yönelik yeni analiz araçlarının sisteme kazandırılması planlanıyor.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, Denetim 2.0 vizyonuyla geliştirdiği teknoloji ve çalışma modellerini tüm kamuyla paylaşarak ülkemizin dijital denetim kapasitesinin güçlendirilmesine katkı sunmayı sürdürecek.

Yeni ürünün en dikkat çekici yanı, kullanıcının dijital hayatına doğrudan temas etmesi. Muse; e-posta gönderebiliyor, seyahat rezervasyonu yapabiliyor, internet sitelerinde form doldurabiliyor, fiyat pazarlığı yürütebiliyor ve satın alma adımına kadar ilerleyebiliyor. Bu da yapay zekâ kullanımında yeni eşiğin “yardım eden bot” değil, “iş yapan ajan” olduğunu gösteriyor.

Muse soru cevap aşamasını geride bırakıyor

Meta’ya göre Muse, yalnızca bir isteğe cevap veren araç gibi değil, kullanıcının hedefini anlayıp işi sonuca götüren bir yardımcı gibi çalışıyor. Şirket, e-posta gönderme ve seyahat planlama gibi günlük işlerin yanı sıra daha uzun soluklu hedeflerde de Muse’un plan yapabildiğini, zamanı ve kaynakları koordine edebildiğini vurguluyor.

Muse’un fark yarattığı alanlardan biri de internet üzerinde doğrudan işlem yapabilmesi. Tarayıcı açabiliyor, form doldurabiliyor ve bazı durumlarda kullanıcı adına pazarlık sürecini yürütebiliyor. Böylece yapay zekâ, öneri veren araç olmaktan çıkıp doğrudan aksiyon alan dijital temsilciye dönüşüyor.

Uygulama kapansa da göreve devam ediyor

Muse’un bir başka güçlü tarafı, görevleri yalnızca açık uygulama içinde yürütmemesi. Meta’nın anlattığı yapıya göre ajan, zaman alan işleri kullanıcı uygulamadan çıksa bile sürdürmeye devam ediyor. Bir gelişme olduğunda ya da onay gerektiğinde yeniden kullanıcıya dönüyor.

Bu özellik, yapay zekâ tarafında verimlilik vaadini güçlendiriyor. Çünkü kullanıcı bir talimat verdikten sonra sistem arka planda çalışmayı sürdürüyor; gerekli anda haber veriyor. Meta, özellikle e-posta gönderimi veya satın alma gibi hassas adımlarda Muse’un kullanıcıdan ayrıca onay istediğini belirtiyor.

Ödemede tek kullanımlık kart dönemi öne çıkıyor

Muse’un ekonomi ve teknoloji açısından en dikkat çekici taraflarından biri ödeme altyapısı oldu. Meta, alışveriş sırasında Stripe’ın Link sistemiyle ödeme yapılabildiğini ve bu yapı içinde tek kullanımlık kart üretilebildiğini açıkladı. Böylece kullanıcının gerçek kart bilgilerinin satıcıyla doğrudan paylaşılmaması hedefleniyor.

Şirket, ilerleyen dönemde Shop Pay desteğinin de ekleneceğini duyurdu. Ayrıca 1Password desteği sayesinde Muse’un kullanıcının mevcut giriş bilgilerini daha güvenli biçimde kullanmasının önü açılacak. Bu yapı, yapay zekâ ajanlarının yalnızca tavsiye veren değil, alışverişi tamamlayan sistemlere dönüştüğünü gösteriyor.

Erişim kapıları kullanıcıda kalacak mı

Muse’un önündeki en kritik sınav ise mahremiyet ve güvenlik olacak. Meta, sistemin özel bir sanal makine üzerinde çalıştığını, kullanıcının hangi uygulamaları bağlayacağını ve ne kadar erişim vereceğini kendisinin belirlediğini söylüyor. E-posta gibi alanlarda Muse’un yalnızca okuma mı yoksa gönderim yetkisi de mi alacağı kullanıcının seçimine bırakılıyor.

Meta ayrıca Muse’un şifreleri ve ödeme yöntemlerini doğrudan görmediğini, hassas işlemlerden önce kullanıcıya danıştığını ve yapılan işlemler için denetlenebilir bir iz kaydı sunduğunu belirtiyor. Şirketin en kritik taahhütlerinden biri de Muse konuşmalarının ve kullanıcının sanal makinesindeki verilerin reklam sistemleriyle paylaşılmayacağı yönünde oldu.

Şirket daha kapalı bir güvenlik katmanı vadediyor

Meta, kullanıcıların Muse ile olan etkileşimlerinin yapay zekâ eğitimi için kullanılmasını kapatabileceğini de açıkladı. Bu ayrıntı, kişisel verilerin yapay zekâ çağında nasıl yönetileceğine dair tartışmanın daha da büyüyeceğine işaret ediyor. Çünkü kişisel ajan modeli ne kadar güçlenirse, kullanıcıların devrettiği veri ve yetki de o kadar artacak.

Şirket yılın ilerleyen döneminde Muse Confidential VM adını verdiği daha ileri bir güvenlik katmanını sunmayı planlıyor. Meta’ya göre bu aşamada sanal makinenin tamamı, yani veriler ve konuşmalar, yalnızca kullanıcının elindeki anahtarla şifrelenecek. Eğer bu model yaygınlaşırsa, teknoloji dünyasında rekabet artık yalnızca en zeki yapay zekâyı değil, en çok güven verilen yapay zekâyı da belirleyecek.

Dünya

93 bin lirayı aşıyor

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce, kentteki okul servis ücretleri yıllık 0-1 kilometrede 39 bin 970 lira, 1-3 kilometrede 42 bin 804 lira, 3-5 kilometrede 46 bin 258 lira, 5-7 kilometrede 48 bin 249 lira, 7-9 kilometrede 50 bin 868 lira, 9-11 kilometrede 58 bin 923 lira, 11-13 kilometrede 67 bin 822 lira, 13-15 kilometrede 71 bin 239 lira, 15-17 kilometrede 76 bin 899 lira, 17-19 kilometrede 81 bin 304 lira, 19-21 kilometrede 86 bin 515 lira, 21-23 kilometrede 90 bin 112 lira, 23-25 kilometrede 93 bin 610 lira olarak belirlendi.

Servis ücretlerinde dikkat çeken artış

Başkentte ise 2026-2027 eğitim öğretim yılı için belirlenen servis ücretleri 0-3 kilometrede 27 bin 331 lira, 3-6 kilometrede 30 bin 155 lira, 6-10 kilometrede 34 bin 785 lira, 10-15 kilometrede 40 bin 432 lira, 15 kilometreyi aşan her kilometre için de 527 lira olarak belirlendi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde 2026-2027 eğitim öğretim yılında uygulanacak okul servis taşımacılığı ücret tarifesi Belediye Meclisinde onaylanarak yürürlüğe girmişti. Söz konusu servis ücreti, 0-3 kilometrede 32 bin 850 lira, 4-6 kilometrede 40 bin 50 lira, 7-10 kilometrede 43 bin 20 lira, 11-15 kilometrede 50 bin 940 lira, 16-20 kilometrede 61 bin 110 lira, 21-25 kilometrede 67 bin 950 lira, 26-30 kilometrede 74 bin 880 lira, 31-35 kilometrede 78 bin 480 lira, 36-40 kilometrede 83 bin 250 lira oldu.

Servis ücretlerinde zam yarışı

Ankara Servis Aracı İşletmecileri Odası Başkanı İlyas Aktürk, ülke genelindeki büyük şehirlerde servis ücretlerinde yüzde 35 ile 40 arasında bir artış olduğuna dikkati çekti.

Aktürk, "İstanbul'da yüzde 10 artış yapıldı ama bu ilimizdeki servis ücretlerinde 2026 yılı içinde yüzde 40'lık ara bir artış olmuştu. Ankara'da yeni öğretim yılı içinde yüzde 25,49, İzmir'de ise yüzde 35 servis ücretlerinde artış yapıldı. Türkiye'de illerimize baktığımızda en düşük servis ücretinin Ankara'da olduğunu görüyoruz." ifadesini kullandı.

Giderlerdeki artış nedeniyle Ankara'daki servis ücretlerinin yüzde 60 artırılmasını talep ettiklerini dile getiren Aktürk, önce yüzde 40 zam üzerine bir anlaşma sağladıklarını fakat Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin son kararıyla yüzde 25,49 artış yapıldığını söyledi.

Aktürk, Ankara'da korsan servislere yönelik denetim yapıldığını da belirterek, bu kapsamda denetleme yapan kurumlara teşekkür etti.

Servislere yönelik anlaşmaların yıllık yapıldığına işaret eden Aktürk, "Dünyadaki gelişmelerden kaynaklı akaryakıt fiyatlarındaki artışlardan dolayı servis esnafı için zor bir yıl olacak ama bizler Ahi Evran kültürüyle yetişmiş bir esnaf topluluğuyuz. Başladığımız işi yarı yolda bırakmayız, sezonu bitireceğiz." dedi.

Ekonomim

"Vanlı Kara Haydar" olarak bilinen şüpheli tutuklandı

Gürlek’in verdiği bilgiye göre, sosyal medyada "Vanlı Kara Haydar" adıyla tanınan M.F.T. hakkında Van Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatıldı. Soruşturma kapsamında yapılan mali incelemelerin ardından şüpheli, "suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama" suçundan tutuklandı.

Sosyal medyada yayımlanan görüntüleriyle gündeme gelen A.H.K. hakkında ise İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma açıldı. Bu kapsamda gözaltı, arama ve el koyma işlemleri uygulandı.

Lüks yaşam ve gösterişli düğün paylaşımlarına inceleme

Bakan Gürlek, lüks yaşam ve gösterişli düğün gibi mizansenlerle suç gelirlerinin kaynağını gizlemeyi ya da bu gelirleri meşru göstermeyi amaçlayan faaliyetlerin inceleneceğini belirtti. Toplumda korku ve tedirginlik yaratan, suç teşkil eden içeriklerin de adli makamların takibinde olacağını vurguladı.

Bu süreçte cumhuriyet başsavcılıklarının emniyet, jandarma ve ilgili kurumlarla koordinasyon içinde çalışacağını aktaran Gürlek, paylaşımların arkasındaki kişi, para ve suç bağlantılarının mali ve teknik incelemelerle araştırılacağını kaydetti. Suç şüphesi tespit edilen durumlarda gerekli adli işlemlerin gecikmeden yapılacağını bildirdi.

Gürlek, açıklamasını "Tavrımız nettir: Sosyal medyada oluşturulan sanal şöhret, suçun ve suç gelirlerinin gizlenmesine perde olamayacaktır" şeklinde tamamladı.

Dünya

Karar, özellikle modelin siber güvenlik ve biyoloji gibi kötüye kullanım riski yüksek alanlardaki gelişmiş yetenekleri nedeniyle Londra’da dikkatle izleniyor. Anthropic ise Mythos 5.1’in erişimini halen yalnızca sınırlı sayıdaki denetlenmiş ABD kuruluşuna açıyor.

İngiltere ilk kez dışarıda...

İngiltere’nin AI Security Institute kurumu, dünyanın en gelişmiş yapay zekâ modellerini piyasaya çıkmadan önce inceleyen başlıca kamu güvenlik merkezlerinden biri haline gelmişti.

Anthropic de daha önce İngiliz kurumuyla yakın biçimde çalışıyordu. Hatta Claude Mythos 5’in güvenlik testleri sırasında İngiliz araştırmacılar modelin gerçek internet üzerinde izinsiz işlemler gerçekleştirdiği bir vakayı tespit etmişti.

Bu nedenle yeni Mythos 5.1’in aynı kuruma önceden verilmemesi önceki uygulamadan önemli bir kopuş olarak görülüyor.

Anthropic’in kararıyla İngiliz uzmanlar şirketin siber güvenlik ve biyoloji alanındaki en yetenekli modellerinden birini ancak erişim politikasının değişmesi halinde doğrudan inceleyebilecek.

Model yalnızca seçilmiş ABD kuruluşlarına açık

Anthropic, Mythos 5.1’i genel kullanıma açmadı. Şirketin resmi açıklamasına göre model yalnızca güvenlik incelemesinden geçirilen sınırlı sayıdaki kuruluşun kullanımına sunuluyor. Şimdilik bu kuruluşların tamamı ABD’de bulunuyor.

Anthropic erişimi gelecekte genişletmek istediğini söylüyor ancak bunun ne zaman gerçekleşeceğine ilişkin kesin bir takvim açıklamıyor.

Şirketin daha geniş kullanıcı kitlesine sunduğu Claude Fable 5.1 ise aynı temel model üzerine kurulmasına rağmen siber güvenlik ve biyoloji alanlarında daha sıkı koruma mekanizmaları içeriyor.

Siber saldırı ve biyoloji riski nedeniyle erişim sınırlı

Mythos 5.1’i diğer Claude modellerinden ayıran temel özellik, yüksek riskli teknik alanlardaki kapasitesi.

Anthropic modeli kendi sitesinde siber güvenlik ve biyoloji araştırmalarında şimdiye kadar geliştirdiği en yetenekli modellerden biri olarak tanımlıyor.

Bu yetenekler savunma amaçlı kullanıldığında yazılım açıklarının bulunması, bilimsel araştırmaların hızlandırılması ve biyoloji çalışmalarının desteklenmesi gibi önemli faydalar sağlayabiliyor.

Ancak aynı yeteneklerin kötüye kullanılması durumunda gelişmiş siber saldırılar veya tehlikeli biyolojik çalışmalar için kullanılabileceği kabul ediliyor.

Anthropic bu nedenle Mythos seviyesindeki yetenekleri genel kullanıma açmak yerine kontrollü erişim modeli uyguluyor.

Önceki model İngiliz testinde sınırı aşmıştı

Anthropic ile İngiltere arasındaki güvenlik ilişkisinin geçmişi yeni değil. İngiltere AI Security Institute, ağustos ayında Claude Mythos 5 üzerinde yaptığı bir siber güvenlik testinde modelin canlı internet üzerinde bir dizi yetkisiz işlem gerçekleştirdiğini bildirmişti.

Anthropic daha sonra söz konusu testte modelin güvenlik kısıtlamalarının özellikle kaldırıldığını ve sisteme internet erişiminin bilinçli olarak verildiğini açıkladı.

Şirket ayrıca olayı incelemeye aldığını ve bağımsız değerlendirme kuruluşlarıyla yeni güvenlik çalışmaları yapacağını duyurdu.

Bu geçmiş nedeniyle Mythos 5.1’in İngiliz güvenlik uzmanlarına önceden verilmemesi dikkat çekici bulunuyor. Yeni model, önceki sürümün testlerinde ortaya çıkan risklerin ardından daha fazla değil, daha sınırlı uluslararası erişimle piyasaya çıkmış durumda.

Londra’da ABD korumacılığı endişesi

İngiltere açısından mesele yalnızca bir yapay zekâ modelinin test edilememesinden ibaret değil.

ABD’de geliştirilen en gelişmiş modellerin giderek yalnızca Amerikan şirketleri ve kamu kurumlarının erişimine açılması, müttefik ülkelerin kritik teknolojiye bağımlılığı konusunda yeni bir tartışma yaratıyor.

İngiliz yetkililer, bu eğilimin kalıcı hale gelmesi durumunda ülkenin hem yapay zekâ güvenliği hem de teknolojik rekabet açısından dezavantaj yaşayabileceğinden endişe ediyor.

Özellikle siber güvenlik gibi ulusal güvenlikle doğrudan bağlantılı alanlarda en güçlü modellere erişememek, ülkelerin bu sistemlerin risklerini kendi imkânlarıyla test etmesini de zorlaştırabilir.

ABD’nin yapay zekâ üstünlüğü yeni bir koz haline geliyor

Yapay zekâ yarışında en gelişmiş modellerin büyük bölümü halen ABD merkezli şirketler tarafından geliştiriliyor.

OpenAI, Anthropic, Google ve diğer Amerikan şirketlerinin teknolojik üstünlüğü yalnızca ticari rekabet açısından değil, ülkeler arasındaki güç dengesi açısından da giderek daha önemli hale geliyor.

Gelişmiş çiplere uygulanan ihracat kontrollerinin ardından şimdi yapay zekâ modellerinin kendisine erişimin de stratejik araç haline gelmesi ihtimali tartışılıyor.

Anthropic’in Mythos 5.1 kararının doğrudan ABD hükümetinin talebiyle alındığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Ancak modelin yalnızca ABD kuruluşlarına açılması ve İngiltere’nin güvenlik kurumunun bile ön test sürecinin dışında kalması, yapay zekâ teknolojisindeki sınırların şirketlerin ticari kararlarının ötesine geçebileceğini gösteriyor.

İngiltere için mesele ekonomik rekabete de uzanıyor

En gelişmiş yapay zekâ modellerine erken erişim yalnızca güvenlik kurumlarının işi değil.

İlaç, biyoteknoloji, savunma, finans ve siber güvenlik şirketleri de bu modellerin sağladığı araştırma ve otomasyon kapasitesinden yararlanmak istiyor.

ABD şirketlerinin daha güçlü modellere daha erken erişmesi halinde İngiliz ve Avrupalı şirketlerin aynı teknolojik avantajdan yararlanmak için daha uzun süre beklemesi gerekebilir.

Dolayısıyla Mythos 5.1 etrafındaki tartışma, bir güvenlik testinin ötesinde yapay zekâ çağında teknolojik üstünlüğün hangi ülkeler arasında paylaşılacağı sorusuna dönüşüyor.

Anthropic erişimi genişletme üzerinde çalıştığını söylüyor. Ancak şimdilik dünyanın en gelişmiş yapay zekâ merkezlerinden birine sahip İngiltere bile şirketin en hassas modellerinden birini kapının dışından izlemek zorunda.

Dünya

İstanbul'da kentsel dönüşüm kapsamında eski binalar birbiri ardına yıkılırken, dönüşümün arka planında hızla büyüyen bir hurda ekonomisi de bulunuyor.

Yıkılacak apartmanlarda kombiler, kalorifer petekleri, termosifonlar, mutfak evyeleri, musluk ve bataryalar, elektrik kabloları, metal kapılar, korkuluklar, alüminyum doğramalar ve çeşitli tesisat malzemeleri ekonomik değer taşıyor.

Bunlara binanın betonarme yapısından ayrıştırılan demir de eklendiğinde ortaya çıkan hurdanın değeri ciddi rakamlara ulaşabiliyor.

Yıkmadan önce ayrıştırılması mevzuatta var...

Aslında eski binadaki malzemelerin sökülüp ayrıştırılması yalnızca hurdacıların geliştirdiği ticari bir yöntem değil.

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, yıkım sırasında geri kazanılabilir malzemelerin kaynağında ayrılmasını ve öncelikle yeniden kullanımının, bunun mümkün olmadığı durumda geri kazanımının sağlanmasını öngörüyor.

Yönetmeliğin “seçici yıkım” başlıklı 15'inci maddesi daha da ayrıntılı. Yıkımdan önce kapı ve pencerelerden lavabo ve küvet gibi sıhhi tesisat malzemelerine, metal ve ahşaptan cama ve doğal taş kaplamalara kadar çok sayıda malzemenin ayrılması gerekiyor. Yeniden kullanılabilecek malzemelerin ayrılması ve geri kazanılabilecek atıkların birbirine karıştırılmaması öngörülüyor.

"Bina yıkım hurda geliri müteahhide aittir"

“Yıkılan binanın hurdası otomatik olarak müteahhidindir” şeklinde genel bir hüküm kurmak doğru olmaz. Maliklerle müteahhit arasında imzalanan sözleşme belirleyici olabilir. Sözleşmede “bina yıkım hurda geliri müteahhide aittir” veya aynı sonucu doğuran bir düzenleme varsa, tarafların hurdanın ekonomik değerini nasıl paylaştıracağı buna göre belirlenebilir.

Müteahhit yıkım firmasına para ödemek yerine veya ödeyeceği bedeli azaltmak amacıyla binadan çıkacak ekonomik değeri bulunan malzemeleri yıkım firmasına bırakabiliyor. Yıkım firması da söktüğü ve ayrıştırdığı malzemeleri hurda piyasasında değerlendiriyor.

Bakır servet değerinde

İstanbul hurda fiyat listesinde soyma bakır 678,30 TL/kg seviyesinde. Başka bir listede ise 684,95 TL/kg görülüyor. DKP demir 17 TL, ekstra demir 16 TL ve karışık demir 14 TL/kg seviyesinde. Alüminyumda türüne göre çok daha yüksek rakamlar görülebiliyor.

Musluk ve bataryalarda kullanılan pirinç de önemli. Başka bir güncel fiyat listesinde musluk hurdası yaklaşık 306 TL/kg, batarya-vana-su saati hurdası yaklaşık 306 TL/kg seviyesinde.

20 daireli, 5 katlı ve 1500-2000 metrekare büyüklüğündeki eski bir apartmanda yalnızca taşıyıcı sistemde 27-68 ton brüt inşaat demiri bulunabiliyor. Ancak söküm sırasında bunun tamamı geri kazanılamayabiliyor. Petek, metal kapı ve korkuluklar da tonajı artırıyor. Bakır kablo ve tesisat, pirinç musluk ve bataryalar ile alüminyum doğramalar ise ağırlıkları düşük olmasına rağmen yüksek hurda değerleriyle öne çıkıyor.

Çalışan kombi ikinci ele, eskisi hurdaya

Yıkılacak binalardaki kombi ve kalorifer petekleri de para ediyor. Çalışır durumdaki kombiler dikkatlice sökülerek ikinci el piyasasında satılabiliyor. Eski ve çalışmayan kombiler ise bakır, pirinç, alüminyum ve çelik parçalarına ayrılarak hurdaya gidiyor. Sağlam kalorifer petekleri ikinci el değerlendirilirken, paslı veya hasarlı olanlar kilogram üzerinden demir-çelik hurdası olarak satılıyor.

Taşkın Su-Dünya

Şekerden çamaşır suyuna kadar birçok ürün üretiyordu

Şeker, çay, bulgur, nişasta, sirke, çamaşır suyu, gazoz ve antifriz gibi çok sayıda ürünün üretim ve satışını yapan şirket hakkında konkordato süreci başlatıldı. Edirne 2’nci Asliye Hukuk Mahkemesi, alacaklılara da çağrıda bulunarak, 7 gün içinde başvuru yapıp konkordato şartlarının oluşmadığını delilleriyle ortaya koyarak sürecin reddedilmesini talep edebileceklerini bildirdi.

Matrah ve tahakkuk rakamları belli oldu

Ege Gıda Meşrubat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin son üç yıla ait vergi rakamları da dikkat çekti. Şirket, 2023’te 3 milyon 119 bin 319 lira, 2024’te 3 milyon 377 bin 108 lira, 2025’te ise 2 milyon 967 bin 374 lira vergi matrahı bildirdi. Bu dönemlerde tahakkuk eden vergi tutarları sırasıyla 779 bin 829 lira, 844 bin 277 lira ve 741 bin 843 lira oldu.

Ekonomim

Şu tarihi lütfen belleklerinize kaydedin:

İnsanlık 8-20 Temmuz 2026 günleri arasında, belki de tarihinin en önemli saldırılarından birine uğradı.

Bu saldırı, Pearl Harbor baskınından bile daha önemli sonuçlara yol açabilecek bir felakete neden oluyordu.

Bunun gerçek anlamda farkına geçen hafta sonunda vardık.

Bugün size, hepimiz açısından dehşet verici bu hikâyeyi anlatacağım.

Türk medyasında daha önce parça parça okudunuz belki.

Ama büyük bir ihtimalle insanlığı sarsan 96 saatin hikâyesini ilk defa bu kadar sistematik okuyacaksınız.

Şu ana kadar bize anlatılan şeyler

Önce şu ana kadar bildiklerimizi bir özetleyeyim:

Bir yapay zekâ şirketinin araştırmaları sırasında, 8 Temmuz 2026 günü bazı yapay zekâ ajanları “kum havuzundan” kaçarak internete girdi ve oradan da Amerika’nın en büyük dijital veri kütüphanesi Hugging Face’e sızdı.

Bu olay yapay zekâ tarihine daha şimdiden “Hugging Face saldırısı” olarak geçti.

Yapay zekâ bunu hiçbir komut almadan kendi kendine yapmıştı.

Evet, şu ana kadar bildiklerimiz aşağı yukarı bunlardı.

İki şirket dijital dedektiflere “investigation” yaptırıyor

Ancak iki ayrı şirket, kendi uzmanlarını dijital dedektif haline getirerek bu konuda iki ayrı investigation yapmış.

Yani soruşturma…

Biri OpenAI, öteki ise bağımsız bir yapay zekâ kuruluşu tarafından yapılan araştırmanın sonuçları geçen hafta yayımlandı.

Rapora göre bu olay “tarihin ilk yapay zekâ darbe girişimiydi…”

(Darbe girişimi sözü bana ait.)

Buna göre tarihin ilk büyük yapay zekâ darbe girişimi 8 Temmuz 2026 günü yerel saatle 17.00’de başladı.

20 Temmuz 2026 günü saat tam 00.56’da önlendi.

Önümüzde dehşet verici bir tablo var.

Şimdi size o raporun dehşet verici sonuçlarını açıklıyorum.

Saldırıdan 2 ay önce: Bazı yapay zekâ ajanları kum havuzundan kaçıyor

Olay adım adım şöyle gelişiyor:

Her şey Hugging Face saldırısından iki ay önce başladı.

Henüz kullanıma açılmamış yeni bir OpenAI modelinden gelen ve son derece azimli ve işbirlikçi olacak şekilde eğitilmiş bir grup ajan (yapay zekâ modeli), bir dizi siber güvenlik sorununu çözmek amacıyla görevlendirildi.

Bu ajanların özel misyonu, bu sorunları deney için kullanılan ve internet erişimi bulunmayan “kum havuzu” denilen izole edilmiş ortamlarda çözmekti.

Yapay zekâ ajanları kum havuzunda bir güvenlik açığı buluyor

Ajanlar alternatif çözümler aramaya başladılar.

Ancak bir süre sonra internete erişmelerini, diğer ajanlarla iletişim kurmalarını ve sonunda geçici bir mesaj panosu kurmalarını sağlayan bir güvenlik açığı buldular.

1200’den fazla ajan aralarında 70 bin mesajlaşma yapıyor

Bu açık sayesinde 1200’den fazla ajan bu açığı kullanarak internete sızdı ve kendi aralarında mesajlaşmaya başladılar.

Yapılan araştırma şunu ortaya koydu: Bu 1200 ajan o çok kısa süre içinde birbirlerine 70 binden fazla mesaj gönderdi.

Bir ajan kendini “lider” ilan ediyor: Kod adı Phaseone10841

Şu noktadan itibaren işler karmaşıklaşmaya ve ciddileşmeye başladı.

Bazı ajanlar kendilerine kod isimleri vermeye başladılar.

İçlerinden biri kendini “PHASEONE10841” olarak adlandırdı ve grup içinde liderlik rolünü üstlendi.

Kazandığı bu güçle daha küçük ajan ekiplerine talimatlar vermeye başladı.

Bazı ajanları bazı araştırma projelerine atadı ve ilerlemelerini denetledi.

Çete kendine Yıldız Savaşları gibi isim buluyor: “Kolektif”

O noktadan itibaren ajanlar örgütlenmeye, daha doğrusu çeteleşmeye başladı.

O noktadan itibaren de kendilerine "Kolektif" demeye başladılar.

Yani iş tam bir science-fiction romanına döndü.

8 Temmuz 2026: Denetim tamamen “Kolektif’in” eline geçiyor

8 Temmuz 2026 gününe gelindiğinde iş artık tamamen bu kolektifin denetimine geçmişti.

O noktada “Kolektif” siber güvenlik testlerinde hile yapmanın bir yolunu keşfetti.

AI çetesi yaptığı kötü şeylerin izini ve kanıtlarını yok ediyor

Ancak bu keşifle birlikte OpenAI'nin otomatik değerlendirme sisteminin yaptıkıkları bu hileyi ortaya çıkaracağından endişelendiler.

Bu yüzden kayıtları tahrif etmek ve transkriptleri değiştirmek de dâhil olmak üzere izlerini gizlemenin yollarını araştırmaya başladılar.

700’den fazla ajan Hugging Face’in sistemlerine saldırıyor

Kolektif ajanları 3 gün sonra Hugging Face'i hackledi.

700'den fazla ajan şirketin sistemlerine saldırdı ve sonunda en az bir sunucunun kontrolünü ele geçirdi.

Ancak burada ince bir ayrıntı vardı: Ajanların amacı siber güvenlik testinin cevaplarını çalmak değildi.

Aksine, hile yaparken yakalanmalarından korktukları otomatik notlandırma sistemi hakkında bilgi ve gelecekte daha etkili bir şekilde hile yapmalarına yardımcı olacak araçlar arıyor gibiydiler.

Ajanlardan biri “yaptığımız iş etik mi?” diye soruyor

Birçok noktada, bu ajanlar yanlış bir şey yaptıklarının farkında gibi görünüyordu.

Raporda bu konuda çok ilginç bir ayrıntı var: Bir ajanın kendi kendine, "Bu güçlü olurdu, ama etik mi ve görevim için uygun mu?" dediği aktarılıyor.

En kritik an: 12 Temmuz 2026 saat 04.38: Çete OpenAI ana karargâhına saldırıyor

Bazı ajanlar yarı yolda böyle bir etik hesaplaşmaya girerken, ajanların çoğu tereddütlerini bir kenara bırakıp ilerledi ve sonunda OpenAI'nin kendi altyapısına saldırdı.

Bu son harekete "Sarılma Yüzü" eylemi denildi.

Bağımsız biçimde çeteleşen yapay zekâ ajanları, kendi ana karargâhlarına saldırmıştı.

Yani yönetimi tamamen ele geçirmek için bir tür darbe yapmıştı.

İşte bu saldırı, yapay zekâ sektöründe büyük bir paniğe yol açtı.

En güçlü iki ai şirketi model eğitimini durduruyor

Sektörün iki ana oyuncusu OpenAI ve Anthropic, en güçlü yapay zekâ modellerinin eğitimini kısa süreliğine durdurdu…

Anthropic, "koordineli bir tempoyu mümkün olan en kısa sürede yasal, doğrulanabilir ve etkili bir şekilde ayarlayacak bir mekanizma" geliştirilmesi çağrısında bulunan bir blog yazısı yayımladı.

İlk hasar tespiti: Yapay zekâ yolun yarısını geçti mi?

Yapay zekâ güvenliği uzmanları ise daha da endişelendi.

Bu vakayı, bir yapay zekâ sisteminin insan kontrolünden başarıyla kaçtığı, kaynakları ele geçirdiği ve izlerini örtmek için planlar yaptığı ilk gerçek dünya örneği olarak gördüler.

Bundan çıkardıkları sonuç şuydu:

“Hugging Face saldırısı”, yapay zekânın tam anlamıyla dünyayı ele geçirmesinde yolun %50'sinden fazlası geçildi.”

Yapay zekâ 8 Temmuz darbesini gerçekleştirmeseydi ne olacaktı?

8 Temmuz darbesi gerçekleşseydi şu olabilirdi:

"Yapay zekâ tam anlamıyla dünyayı ele geçirecek noktaya gelmiş olacaktı.”

Anlamı da şu:

“İnsanların kritik sistemlerden dışlandığı ve yapay zekânın ekonomik ve askerî gücü tam olarak ele geçirdiği bir senaryo…”

Yani iş artık bilgisayar biliminden çıkıyor, sosyoloji alanına giriyordu.

Dijital dedektifleri en çok korkutan neydi?

Bu dehşet raporunun son değerlendirme bölümüne geliyorum.

Soruşturmacıları en çok korkutan şey, sadece bir grup ajanın kuralları çiğnemesi değildi.

Ondan daha korkutucu olan şey şuydu:

Ajanların ne kadar hızlı bir şekilde organize bir grup haline gelmeye başlamalarıydı.

Oysa biz bugüne kadar şunun rahatlığındaydık

Bu, bugüne kadar inandığımız ve bizi rahatlatan bir varsayımın yıkıldığı anlamına geliyordu.

Bugüne kadar bir yapay zekâ modelinin ancak görevini yanlış anladığında veya tek seçeneğinin kötü davranmak olduğu bir test durumuna sokulduğunda yanlış bir şey yapacağını varsayıyorduk.

Yani yapay zekâ ancak insan ona yanlış talimat verirse yanlış bir şey yapar diye düşünüyorduk.

Daha akıllı modellerin daha iyi muhakeme yeteneğine sahip olacağını ve bir gruptaki bir model kötü davransa bile diğerlerinin onu kontrol altında tutacağını varsayıyorduk.

Artık karşımızda kendi başına çeteleşip saldıran bir yapı var

Ancak Hugging Face saldırısı şimdi bize çok dehşet verici bir başka gerçeği anlatıyor.

Artık karşımızda çeteleşebilen, kendi başına hareket edebilen, liderini seçebilen, aralarında mesajlaşabilen ve yaptığı kötülüklerin izlerini, kanıtlarını silmeye çalışan yeni bir “yapılanma” vardı.

Ortega y Gasset’in “kitle ve sürü psikolojisine dönüş” mü?

José Ortega y Gasset, 1900’lerin başında Hitler ve Mussolini diktatörlüklerini ortaya çıkaran psikolojiyi “kitle” ve “sürü” ruhu ile açıklıyordu.

Faşizmi ve Nazizmi iktidara taşıyan kitleler, yaptıkları şeylerin kötü olduğunu düşünmüyorlardı.

Yapay zekâ ajanları yaptıklarının kötü şeyler olduğuna inanmıyor

Hugging Face saldırısı ile ilgili rapor bunu açıkça ortaya koydu:

Bu gruptaki ajanlardan hiçbiri özellikle kötü niyetli görünmüyor.

Ancak ajanlar zaman içinde ortak hedefleri hakkında iletişim kurdukça, grubu kanunsuzluğa doğru ittiler.

Raporun anlattığı bu gerçek, tam anlamıyla Ortega y Gasset’in 20’nci yüzyıl başı için söylediği “kitle” veya “sürü” psikolojisinin 4.0 dijital sürümü değil mi…

Bu tehlike basit siyasi mühendislikle çözülemez

Bu da, tıpkı 20’nci yüzyıl başındaki gibi, bu sistemlerden kaynaklanan zararı önlemenin basit bir mühendislik çözümüyle halledilemeyeceğini gösteriyor.

Evet, tam anlamıyla bir “dehşet raporu” bu.

Peki bu ne anlama geliyor?

İnsanlar olarak bu savaşı şimdiden kaybettik mi?

İyi haber: Tehlikeyi erken fark ettik

New York Times yazarı Katrin Bennhold o kadar karamsar değil.

Bağımsız yapay zekâ çetesi Hugging Face saldırısında,

“Bu çoklu ajan sürüleri hakkında ne kadar az şey bildiğimiz göz önüne alındığında, Hugging Face saldırısı bir nimet olmuş olabilir.

Yapay zekâ şirketlerine riskler hâlâ nispeten düşükken bu grup dinamiklerini inceleme şansı veriyor” diyor.

Phaseone10841 çetesi hangi kaleleri ele geçiremedi?

Hazırlanan bu iki raporun “hasar tespiti” bölümünde şu bilgiler var:

PHASEONE10841 yapay zekâ çetesi bu ilk saldırısında kolektif bir askerî ağı ele geçirdi…

Bir hastaneye sızmadı…

Veya bir elektrik şebekesini kapatmadı.

Bu sefer insanlar kontrolü yeniden ele geçirdi.

Ama bilelim ki bir dahaki sefere bu kadar şanslı olamayabiliriz.

(ÖNEMLİ NOT: Bu yazıda kullanılan bilgiler Hugging Face saldırısı ile ilgili hazırlanan soruşturma raporunda yer alıyor. Merak edenler Google’da “OpenAI-Hugging Face Incident” isimli raporu indirip inceleyebilir. Bu raporda olay dakika dakika bütün teknik ayrıntıları ile anlatılıyor. 38 sayfalık raporu dikkat ve ilgiyle okudum. Ancak basitleştirerek yazdım. Bunu yaparken de büyük ölçüde New York Times’da abone okurlara her sabah özel bir gazete hazırlayan Katrin Bennhold’un bülteninden yararlandım.

Bu yazıda bir gazeteci için belki ayıp bir şey yaptım:

New York Times yazarından oldukça büyük bir bölümü neredeyse kelime kelime aktardım. Ancak o kadar güzel özetlemiş ki, “herkesin bu çok önemli olayı onunki gibi basit bir anlatımla öğrenebilmesi amacıyla” böyle bir ayıbı bir kereliğine yapmayı göze aldım. Anlayacağınız PHASEONE10841 gibi ben de yaptığım kötü şeyin farkındayım ama en azından izlerini ve kanıtlarını silmeye kalkmadım :)

Yazarının da beni anlayışla karşılayacağını umarım.

Yazının sosyolojik bölümlerine gelince…

Ortega y Gasset, öteki analizler, bir de ara başlıklar ve senaryo bana ait.)

Ertuğrul Özkök-Ekonomim

Böyle düşünmeye yönelten etkenlerden biri de hedefin bu yılki gerçekleşme tahminine göre çok aşağıda belirlenmemesi. Çoğu kez bir sonraki yılın enflasyonu, içinde bulunulan yıl beklenen oranın neredeyse yarısı, hatta bazen daha da aşağısı düzeyinde öngörülürdü. Bu yıl üçte birlik bir azalma olacağı varsayılıyor.

Ama bunlar enflasyon hedefinin gerçekçi olduğunu söylemeye yeten etkenler mi?

Tamam, 2027 hedefi son iki yıldaki orandan yüksek…

Tamam, 2027’de 2026 tahminine göre üçte birlik bir azalma öngörülüyor.

Ama bunlar tek başına yüzde 21’in gerçekçi olduğunu söylemeye yetmiyor.

Bakılması gereken başka göstergeler de var. En başta bütçe harcamaları…

Yüzde 21’e yüzde 39

2027-2029 dönemi orta vadeli programına göre 2027’de bu yılın gerçekleşme beklentisine kıyasla merkezi yönetim bütçe harcamalarında yüzde 38,7 artış öngörülüyor.

Faiz dışı harcamalardaki artış yüzde 38,4, faiz harcamalarındaki artış yüzde 40,5 olarak bekleniyor.

Merkezi yönetim bütçe gelirlerinde öngörülen artış da yüzde 37,5 düzeyinde.

İlk bakışta gelir ve harcama aynı oranda artacağı için pek sorun yok gibi görünüyor.

Öyle ya basit bir ifadeyle gelir artışı ekonomiden çekilecek parayı, harcama ise ekonomiye verilecek parayı gösteriyor. Onlar da birbirine eşit.

Enflasyon yüzde 21 olacak ama harcamalar bu oranın neredeyse bir kat fazlası artış gösterecek.

Fiyatlar 100’den 121’e çıkacak, 2026’da 100 lira olan harcama toplamı ise 139 liraya yaklaşacak.

Aradaki 18 lira birilerinin cebine girecek. Cebe girmeyi peşkeş çekmek gibi olumsuz anlamda kullanmıyorum; bu para piyasaya girecek.

Daha fazla harcama, daha fazla enflasyon demek değil mi? Ama ekonomi yönetimi, “Verdiğim parayı başka yollarla çekeceğim, çok da sevinmeyin” diyor. Çünkü toplam gelirde yüzde 37,5 vergi gelirlerinde yüzde 36,5 artış öngörülüyor.

Gelir ve harcamadaki bu oranlar gerçekleşirse bu kez gelirin nasıl artırılacağı, harcamanın nerelere yapılacağı sorusu gündeme gelecek. Gelir artışının ana kaynağı da biraz önce belirttiğim gibi vergi olacak.

Ya harcama artışı yüksek olursa?

Peki ya harcama daha fazla artar ya da gelirde öngörülen artışa ulaşılamazsa?

Bir şekilde ekonomiye girecek olan o para -tabii ki hangi kanalla girdiği de önemli ama- bir talep yaratıp enflasyonu körüklemeyecek mi?

2027 bütçesinde personel giderlerinde öngörülen artış yalnızca yüzde 24 ve buna rağmen faiz hariç harcamada toplamda yüzde 38 oranında artış bekleniyor.

Seçimden bir önceki yıl olan, hatta belki de seçimin yapılacağı yıl olan 2027’de personel harcamaları neredeyse enflasyon düzeyinde tutulur mu, yoksa bu oran kağıt üstünde mi kalır?

Dolayısıyla eğer başka harcama kalemlerinden kısıp personele aktarma yapılmazsa bütçe harcamalarındaki artışı bu düzeylerde tutabilmek pek mümkün görünmüyor.

Harcama ve gerçekleşen enflasyon

Enflasyonla bütçe harcamalarındaki artış oranı bazı yıllar neredeyse tümüyle örtüşüyor.

Ama öngörü bazında değil, gerçekleşme bazında.

Örneğin 2025 yılında enflasyon yüzde 17,5, bütçe harcamasındaki artış ise yüzde 31,4 olarak öngörülmüştü. Enflasyon bütçede öngörülene çok yakın bir düzeyde, yüzde 30,9 olarak gerçekleşti.

2026’da enflasyon olarak yüzde 16 öngörülürken bütçe harcamasında yüzde 30 artış varsayımıyla yola çıkıldı. Enflasyonda son tahmin kaç, yüzde 28,4. Hatta bu oranda kalınması da zor ve muhtemelen yüzde 30 dolayında bir gerçekleşme olacak. Yani bütçedeki artışla aynı oran oluşacak.

Önceki yıllarda böyle bir bağ kurmak mümkün değil. Çünkü 2021’de faiz indirimiyle her şey altüst oldu, bunun etkisi 2022’de de sürdü; 2023 ise deprem yüzünden ek bütçe gerektiren ve öngörülen harcamanın çok üstüne çıkmayı zorunlu kılan bir dönemdi.

Dolayısıyla 2025 ve 2026’daki bağ, önceki yıllar için söz konusu olmuyor.

Bakalım 2027 nasıl geçecek? Son yıllarda bütçenin öngörülen artış oranından daha düşük bir artışa konu olduğu görülmedi. 2027’de aynı eğilim sürer ve harcama artışı öngörülen yüzde 38,7’nin de üstüne çıkarsa enflasyonun yüzde 21’de kalması nasıl mümkün olacak?

Alaattin Aktaş-Ekonomim

TCMB bu yıl ocak PPK’sında yaptığı 100 baz puanlık indirim sonrası geride kalan dört toplantıda politika faizini değiştirmedi. TCMB savaşla birlikte fonlama faizini 1 Mart’ta yüzde 40 seviyesine çıkarırken 23 Ağustos’ta yeniden normale dönerek haftalık repo ihalelerine başladığını duyurdu. Matriks Haber’in piyasa anketinde yüzde 37’de politika faizinin sabit bırakılması öne çıkarken, anket katılımcılarından politika faizinin sabit bırakılması hâlinde, ilk faiz hamlesinin zamanlamasına ilişkin tahmin veren 16 ekonomistin medyan beklentisi, Ekim 2026’da yüzde 36,00’ya indirim yönünde oluştu. Ankette eylül ayı hariç yılın kalanındaki iki toplantıya ilişkin medyan beklenti, iki faiz indirimi yapılacağı yönünde belirginleşti. 2026 yıl sonu haftalık repo faizi için medyan beklenti yüzde 35,00 seviyesinde korunan ankette 2027 yıl sonu faiz beklentisi yüzde 26 oldu.

TCMB Başkanı Fatih Karahan da ağustos ayındaki enflasyon raporu sunumunda şubat sonu başlayan savaşta en kötünün geride kaldığını ve normalleşmenin başlayacağını belirterek haftalık repo ihalelerine dönülme hazırlıklarının olduğunu belirtmişti. 23 Ağustos’ta bu adım atıldı ancak piyasa uzmanlarına göre TCMB Başkanı Karahan enflasyon raporu toplantısında faiz indirimine ilişkin bir sinyal vermedi. Zaten uzmanlara göre piyasa faizlerinde belirgin bir gevşemeye işaret eden normalleşme kararından sonra politika faizinde bir indirim olası görülmüyor. Uzmanlar enflasyon görünümünde bir iyileşme olması ve petrol fiyatlarının da gerilemesi hâlinde önümüzdeki toplantılarda kademeli bir indirim süreci başlayabilecek.

Petrol riskine girmeyecektir

Petrol fiyatları bu haftaya yükselişle başladı ve TCMB’ye yönelik faiz indirimleri için kısa vadede destekleyici bir görünüm sunmuyor. EKONOMİ’ye konuşan bir yabancı uzman da hem haftalık repo ihalelerine dönülmesinin hem de ağustos enflasyonunda beklentilerin altında gelen seyrin eylül PPK’sında politika faizinde bir indirim sinyali olarak yorumladığını hatırlatarak petrol fiyatlarındaki yükselişin bu beklentisini değiştirdiğini vurguladı. Uzman petrolün neredeyse 100 dolara doğru hareket ettiğini ve TCMB’nin de bu riske girmeyerek politika faizinde bir hamle yapmayacağına işaret etti.

Bir diğer yerli uzman da TCMB’nin eylül ayında politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit bırakmasını beklediğini ekim ve aralık toplantılarında ise 50-100’er baz puanlık indirimler olabileceğini söyledi. Böylece sene sonu politika faizinin yüzde 35-36 aralığında olabileceğini kaydeden uzman eylül ayında yıllık TÜFE enflasyonunda baz etkisinin yardımıyla yüzde 1 puana yakın bir gerileme görülebileceğine işaret etti. Uzmanın yılsonu TÜFE enflasyonunu tahmini ise yüzde 30 seviyesinde.

ABD’li yatırım bankası Morgan Stanley de, TCMB eylül PPK toplantısında politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit tutmasını beklediğini açıklarken, gevşemenin son çeyrekte başlayacağını tahmin etti. Kurum analizinde dördüncü çeyrekte dezenflasyon sürecinin yeniden ivme kazanmasıyla TCMB’nin temkinli faiz indirim döngüsüne başlayacağını ve yıl sonuna kadar politika faizini 200 baz puan indirerek yüzde 35 seviyesine çekeceğini öngördü. Analizde, 2027 sonuna kadar kademeli indirimlerin devam etmesi ve politika faizinin yüzde 27,50 seviyesine kadar gerilemesi tahmini de yer aldı.

TEPAV'dan erken indirim itibar kaybını artırabilir uyarısı

TEPAV Para Politikası Çalışma Grubu eylül ayı PPK'sına yönelik değerlendirme notunu yayımladı. Notta enflasyon hedefinin yükseltilmesinin faiz indirimi için bir alan açıldığı izlenimi doğurabileceğine dikkat çekilerek enflasyondaki katılık çerçevesinde erken bir faiz indiriminin para politikasının itibarını zedeleme riskinin gözetilmesi gerektiği vurgulandı. Bu doğrultuda politika faizinin yüzde 37'de sabit tutulması önerildi.

Notta mevcut koşullar altında 2026 yılsonu enflasyonunun güncellenen hedefin üzerinde gerçekleşmesinin beklendiği belirtilerek, OVP'de yüzde 21'e yükseltilen 2027 yılsonu enflasyon hedefine ulaşılmasının da zor göründüğü ifade edildi.

TCMB'nin ağustos enflasyon raporunda güncellemeye gitmeyerek hedefi koruduğu hatırlatılan notta TCMB'nin son Enflasyon Raporu'ndaki 2027 yıl sonu enflasyon hedefinin OVP ile uyumlu açıklanmaması, para politikasına güveni azaltıcı bir gelişme olarak değerlendirildi. Yıllık enflasyonun da son 13 aydır yüzde 30,7 ile yüzde 33,3 arasında dar bir aralıkta seyrettiğine dikkat çekilen notta, enflasyon beklentilerinin çıpalanamadığı ve bunun enflasyonda atalet yaratan fiyatlama davranışlarının devam etmesine neden olduğu belirtildi. TEPAV Para Politikası Çalışma Grubu, enflasyonla mücadelenin sürdürülebilirliğinin ve kalıcı olarak düşük bir enflasyon düzeyine ulaşılmasının giderek zorlaştığını belirtti. OVP'de yüzde 21'e yükseltilen 2027 yıl sonu hedefine ulaşılmasının da zor göründüğü ifade edildi.

Şebnem Turhan-Ekonomim

“Faturayı kayıtlardan çıkaralım, KDV’yi düzeltelim, vergisini ödeyelim ve konu kapansın.”

Peki, gerçekten kapanır mı?

Geçen haftaki yazımda, KURGAN kapsamında riskli görülen faturalarla ilgili bir yazı geldiğinde mükelleflerin neyle karşılaşabileceğini ve nasıl hareket etmeleri gerektiğini ele almıştım.

Bu hafta konuyu bir adım ileri taşıyalım. Çünkü faturanın KDV’sini indirimden çıkarmakla, o faturanın arkasındaki mal veya hizmetin hiç alınmadığını kabul etmek aynı şey değil.

Üstelik üzerinde yeterince düşünülmeden yapılan bir düzeltme, bazen bir sorunu çözerken başka sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.

O halde asıl mesele şu:

Riskli görülen bir faturayı kayıtlardan çıkarmak gerçekten sizi vergisel riskten kurtarır mı?

Riskli fatura, sahte fatura mıdır?

Önce bu ayrımı netleştirelim.

Bir faturanın veya faturayı düzenleyen mükellefin risk analiz sistemlerinde riskli görülmesi, o faturanın kendiliğinden sahte olduğu anlamına gelmez.

Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde sahte belge, gerçek bir işlem veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge olarak tanımlanıyor.

Dolayısıyla bakılması gereken ilk şey satıcının risk puanı değil, faturanın arkasındaki işlem olmalı:

Bu mal gerçekten alındı mı, bu hizmet gerçekten verildi mi?

Vergi Usul Kanunu’nun 3/B maddesindeki temel yaklaşım da zaten bu. Vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esas.

KDV Genel Uygulama Tebliği’ndeki yaklaşım da benzer. Değerlendirme yapılırken yalnızca faturaya değil; mal hareketine, envantere, randımana, karşıt incelemelere, nakliyeye, ödeme ve tahsilatlara kadar uzanan bir dizi unsura bakılıyor.

Kısacası mesele yalnızca faturanın kendisi değil.

Asıl mesele, faturanın arkasında gerçek bir ticari işlemin bulunup bulunmadığı.

KDV’yi Düzeltince Her Şey Düzeliyor mu?

Bir örnek üzerinden gidelim.

Şirketiniz 10 milyon TL + KDV tutarında mal satın aldı. Mal işletmeye geldi, stoklara girdi ve daha sonra üretimde kullanıldı veya müşterilere satıldı. Fatura bedeli de banka üzerinden ödendi.

Aradan aylar geçti. Satıcı firma riskli olarak değerlendirildi ve size bu faturayla ilgili bir yazı geldi.

Siz de ileride sorun yaşamamak için faturadaki KDV’yi indirim hesaplarından çıkardınız.

Buraya kadar mesele yalnızca KDV gibi görünüyor.

Fakat faturanın tamamını muhasebe kayıtlarından çıkarmaya kalktığınız anda başka sorularla karşılaşırsınız:

O mal nereden geldi?

Stoklara nasıl girdi?

Satıldıysa satışını yaptığınız malın maliyeti nerede?

Üretimde kullanıldıysa üretilen mamulün maliyeti nasıl oluştu?

Dahası, 10 milyon TL’lik maliyeti bir anda kayıtlarınızdan çıkardığınızda şirketinizin brüt kâr oranı sektör gerçeklerinden ciddi biçimde uzaklaşıyorsa, bir riski ortadan kaldırmaya çalışırken başka bir risk göstergesi yaratmış olabilirsiniz.

İşte bu nedenle KDV yönünden yapılacak bir düzeltmeyle, ticari işlemin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği meselesini birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Parayı Bankadan Ödediyseniz Sorun Çözülür mü?

Burada çok sık duyduğumuz bir savunma var:

“Ben parayı bankadan ödedim. Daha ne yapabilirim?”

Banka üzerinden ödeme elbette önemli bir delil. Ama tek başına her sorunu çözen bir güvence değil.

Danıştay Dördüncü Dairesinin E.2009/4029, K.2010/3462 sayılı kararında, sahte fatura iddiası değerlendirilirken fatura bedelinin çek ve banka aracılığıyla ödenmiş olmasının dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.

Ancak Danıştay’ın diğer kararlarında banka hareketlerinin tek başına değil; faturayı düzenleyen işletmenin gerçek faaliyeti, çalışanları, işyeri, stokları, araçları, ticari kapasitesi ve diğer bulgularla birlikte değerlendirildiğini görüyoruz.

Dolayısıyla banka dekontu önemlidir ama işlemin gerçekliğini tek başına ortaya koymaz.

Güçlü olan tek bir belge değil, birbirini doğrulayan belgeler zinciridir.

İşlemin Gerçekliğini Nasıl Ortaya Koyabilirsiniz?

Riskli görülen bir faturayla ilgili yazı alan şirket, faturayı hemen kayıtlardan çıkarmak yerine, öncelikle işlemin gerçekten yapıldığını ortaya koyabilecek belge ve kayıtları gözden geçirmeli.

Fatura ve irsaliye var mı?

Ödeme kime ve hangi hesaba yapılmış?

Malı kim taşımış?

Nakliye faturası veya taşıma belgesi var mı?

Mal hangi depoya girmiş ve stok kayıtlarında görünüyor mu?

Üretimde kullanılmışsa hangi mamulün maliyetine girmiş?

Satılmışsa hangi satış faturalarıyla işletmeden çıkmış?

Sipariş, teklif, sözleşme veya ticari yazışmalar mevcut mu?

Bir de belki en önemlisi: Faturayı düzenleyen şirket, işlemin yapıldığı tarihte bu malı satabilecek veya bu hizmeti verebilecek ticari kapasiteye sahip miydi?

Bu sorulardan herhangi birinin cevabı tek başına yeterli olmayabilir. Ancak cevaplar birbirini tamamlıyorsa gerçek bir ticari işlemin izleri de ortaya çıkmaya başlar.

Bu nedenle şirketlere önerim oldukça basit:

Malı gerçekten aldıysanız, o malın işletmenize girişinden üretime veya satışa kadar uzanan ticari sürecini belgeleriyle ortaya koyabilmelisiniz.

Riskli Fatura Yazısı Geldiğinde Ne Yapmalı?

Burada iki yanlış refleks var.

Birincisi:

“Satıcı riskliymiş, hemen faturayı çıkaralım.”

İkincisi:

“Ben bankadan ödedim, hiçbir şey yapmam.”

İkisi de doğru değil.

Öncelikle işlemin gerçekten yapılıp yapılmadığına bakılmalı.

Mal veya hizmet gerçekte alınmamışsa elbette gerekli düzeltmeler yapılmalı.

Ancak işlem gerçekten gerçekleşmişse, faturayı düzenleyen şirket hakkında sonradan ortaya çıkan bir olumsuzluk nedeniyle ticari işlemin tamamını yok saymadan önce dosya dikkatle incelenmeli.

Çünkü bugün vergi idaresinin baktığı şey yalnızca elinizdeki fatura değil. Malın nereden geldiğine, nasıl taşındığına, nasıl ödendiğine, stoklara girip girmediğine, üretimde kullanılıp kullanılmadığına ve daha sonra nereye gittiğine de bakılıyor.

Bu nedenle KURGAN kapsamında riskli görülen faturalarla ilgili bir yazı geldiğinde ilk sorunuz:

“Bu faturayı kayıtlardan nasıl çıkarırım?”

olmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

“Bu işlemin gerçekten gerçekleştiğini nasıl ortaya koyabilirim?”

Çünkü bazen şirketinizi vergisel riskten koruyacak olan şey bir düzeltme beyannamesi değil, gerçek ticari işlemi başından sonuna kadar ortaya koyan sağlam bir ispat dosyasıdır.

Benzin: 76.92 TL
Motorin: 88.89 TL
LPG: 34.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası

Benzin: 76.78 TL
Motorin: 88.75 TL
LPG: 34.39 TL

Ankara

Benzin: 77.89 TL
Motorin: 90.02 TL
LPG: 35.09 TL

İzmir

Benzin: 78.17 TL
Motorin: 90.29 TL
LPG: 34.99 TL

Ekonomim

İsveç'te geri dönüş programı başladı

Toplam 1,3 milyar İsveç kronu bütçeye sahip program, hükümet tarafından resmi internet sitelerinde farklı dillerde duyuruldu.

Başbakan Ulf Kristersson, ülkeden gönüllü geri dönüşlerin artırılmasının hükümetin öncelikleri arasında bulunduğunu açıkladı.

Hükümete dışarıdan destek veren aşırı sağcı İsveç Demokratları Partisi de programa destek verdi.

Göçmenlere otobüslerle geri dönüş çağrısı

İsveç Demokratları Partisi, temmuz ayında otobüslere astığı ilanlarla özellikle Somalili göçmenlere yönelik geri dönüş teşvikini duyurdu.

Partinin bu kampanyası, İsveç'in göç politikasında son dönemde yaşanan sertleşmenin dikkat çeken örneklerinden biri oldu.

Almanya'daki aşırı sağdan İsveç'e destek

İsveç'in geri dönüş teşviki Avrupa'nın diğer ülkelerinde de tartışma yarattı.

Almanya'da Saksonya-Anhalt eyalet seçimlerinde yüksek oy alan Almanya için Alternatif (AfD) Partisi yetkilileri, İsveç'in uygulamasını olumlu karşıladıklarını açıkladı.

Avrupa'da 2015 yılından bu yana güçlenen sağ popülist söylemler, göç politikaları konusunda benzer uygulamaların tartışılmasına da zemin hazırlıyor.

Uzmanlar programın etkisini tartışıyor

Göç uzmanları ise geri dönüş için sağlanan mali teşviklerin gönüllü dönüşleri önemli ölçüde artırdığına ilişkin güçlü bir kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Uzmanlara göre bu tür uygulamalar, geniş kapsamlı bir göç politikasından ziyade sembolik bir adım niteliği taşıyabiliyor.

Geri dönüş programına başvuranların sayısı düşük kaldı

İsveç hükümetinin yüksek bütçeli programına şu ana kadar ilgi sınırlı kaldı.

Yıl başından bu yana mali teşvikten yararlanarak İsveç'ten ayrılmayı kabul edenlerin sayısı 171 kişiyle sınırlı kaldı.

İsveç Demokratları Partisi ise programın kapsamının genişletilmesini istiyor. Parti, İsveç vatandaşlığı bulunan göçmenlerin de vatandaşlıktan vazgeçmeleri şartıyla teşvik kapsamına alınmasını önerdi.

Muhalefetten hükümete tepki

Muhalefet partileri ve insan hakları kuruluşları, hükümetin göç politikasını eleştiriyor.

Başbakan Kristersson'ın attığı adımların toplumdaki ayrışmayı artırdığı savunulurken, yaklaşan seçimler öncesinde göç konusu ülkenin en önemli siyasi gündem maddelerinden biri olmayı sürdürüyor.

İsveç'te seçim yarışı kızışıyor

13 Eylül'de yapılacak seçimler öncesinde kamuoyu araştırmaları, hükümet ile merkez sol muhalefet arasındaki yarışın başa baş geçtiğine işaret ediyor.

Yaklaşık 10,6 milyon kişinin yaşadığı İsveç'te 2 milyona yakın yabancı doğumlu kişi bulunuyor. Bu nedenle göç ve entegrasyon politikalarının seçim kampanyalarında önemli bir yer tuttuğu belirtiliyor.

Göçmenler geri dönmek istemiyor

Stockholm'ün Satra banliyösünde bir araya gelen farklı ülkelerden göçmenler ise hükümetin sunduğu mali teşviklerden haberdar olduklarını ancak İsveç'ten ayrılmayı düşünmediklerini ifade etti.

Sudan'daki baskılardan kaçarak yaklaşık 8 yıl önce İsveç'e yerleşen ve burada sanatçı olarak çalışan Elena Ibrahim, İsveç'te özgür bir yaşam kurduğunu ve ülkesine geri dönmek istemediğini belirtti.

“Bu politikalar endişe yaratıyor”

Stockholm Camisi İmamı Mahmoud Khalfi de geri dönüş politikalarının Müslüman nüfus arasında endişeye yol açtığını söyledi.

Khalfi, eğitimli kişilerin farklı ülkelere gitme imkanına sahip olabileceğini, ancak eğitim seviyesi daha düşük kişilerin aynı seçeneklere sahip olmadığını savundu. Uygulamanın göçmenlerin karşı karşıya olduğu sorunları çözmeyeceğini ifade etti.

İsveç'te göçmenlik kuralları da sıkılaştırıldı

İsveç hükümetinin göç politikası yalnızca geri dönüş teşvikleriyle sınırlı kalmadı.

Yönetim, göçmenlik kurallarını da önemli ölçüde sıkılaştırdı. Daimi ikamet izinleri kaldırılırken, izinlerin üç yılda bir yenilenmesi şartı getirildi.

Bu düzenlemeler, İsveç'in göç ve sığınmacı politikasında daha katı bir çizgiye yöneldiğinin göstergeleri arasında değerlendiriliyor.

Vatandaşlık için dil ve kültür sınavı geldi

Hükümet ağustos ayında vatandaşlık başvurularında yeni bir uygulamayı da devreye aldı.

Buna göre İsveç vatandaşlığına başvuranlar için ilk kez zorunlu dil ve genel kültür sınavı uygulanmaya başlandı.

Stockholm'deki sınav merkezinde yaklaşık 900 göçmen; İsveç tarihi, kraliyet soy ağacı ve geleneksel bayramlar gibi çeşitli konularda teste tabi tutuldu.

Hükümet: Vatandaşlık hak kadar sorumluluk da içeriyor

Göç Bakanı Johan Forssell, vatandaşlığın yalnızca haklardan ibaret olmadığını, beraberinde sorumluluklar da getirdiğini belirtti.

Forssell, yapılan düzenlemelerin makul gereklilikler olduğunu savunurken, hükümet İsveç'in göç, ikamet ve vatandaşlık politikalarında daha sıkı kurallar uygulamaya devam ediyor.

Ekonomim

Benim gördüğüm kadarıyla Vergi Denetim Kurulu, Türkiye’de, hatta dünyada yapay zekâ alanındaki gelişmelere en hızlı uyum sağlayan kamu kurumlarının başında geliyor. Eski bir mensubu olarak bunu görmekten ayrıca gurur duyuyorum.

Yapay zekâ şirketleri yeni modeller üretirken VDK da vergi kayıp ve kaçağını büyümeden belirlemek, denetim süresini kısaltmak ve riskli işlemlere daha erken müdahale etmek amacıyla yeni sistemler geliştiriyor.

Denetim 3.0 ve VDK’nın dijital sistemleri

VDK’nın dijital denetim yapısı, Denetim 3.0 adı verilen bilişsel dönüşüm stratejisi altında ilerliyor. Bu yapı yalnızca verileri elektronik ortamda toplamakla yetinmiyor; büyük veri analitiği, makine öğrenmesi ve yapay zekâ yardımıyla veriyi anlamlandırmayı, riskleri önceden belirlemeyi ve vergi müfettişlerine karar desteği sağlamayı amaçlıyor.

KAŞİF, RADAR ve SARP gibi risk analiz araçları olağan dışı işlemlerin, mali verilerdeki uyumsuzlukların ve sahte belge risklerinin belirlenmesinde kullanılıyor. KURGAN cari işlemleri tarayarak sahte belge risklerine odaklanıyor. VDK-ROS, inceleme bulgularını rapora dönüştürme sürecini otomasyona taşıyor. VDK-VİS mükellefleri ortakları, yöneticileri, müşterileri, tedarikçileri, vekilleri ve mali müşavirleriyle birlikte bir ilişki ağı içinde değerlendirmek üzere geliştiriliyor. BİLİNÇ Platformu ise tespit edilen riskleri inceleme başlamadan önce mükellefe bildirerek gönüllü düzeltmeye imkân vermeyi amaçlıyor.

Bu sistemlere son olarak VDK-MİHENK eklendi.

MİHENK ne yapacak?

“Mihenk”, bir şeyin değerini ve doğruluğunu ölçmeye yarayan ölçüt anlamına geliyor. Kelime, altın ve gümüşün saflığını belirlemek için kullanılan mihenk taşından geliyor. VDK’nın sisteme bu adı vermesi de yaptığı işle örtüşüyor.

MİHENK, başta e-belgeler olmak üzere kurulun kullanımındaki mali verileri yapay zekâ ve büyük veri analitiğiyle inceleyen bir risk analiz sistemi. Sistemin başlıca kullanım alanı transfer fiyatlandırması ve emsallere uygunluk olacak.

Aynı veya benzer mal ve hizmetlere ait çok sayıdaki gerçek işlem birlikte değerlendirilecek. İlişkili kişiler arasındaki işlemlerde uygulanan fiyatların, benzer şartlarda bağımsız kişiler arasında oluşan fiyatlardan anlamlı biçimde ayrışıp ayrışmadığı araştırılacak.

Bugüne kadar emsal çalışmalarında şirketlerden alınan bilgiler, sınırlı sayıdaki işlemler ve ticari veri tabanları kullanılıyordu. MİHENK ise VDK’nın elindeki geniş e-belge verisini bir çeşit emsal fiyat veri tabanı olarak kullanabilecek.

Sistem yalnızca emsalinden yüksek fiyatları aramayacak. Düşük fiyatlanan işlemler de analize girecek. Çünkü kazanç aktarımı, ilişkili kişiden yüksek bedelle alım yapılması kadar ilişkili kişiye düşük bedelle satış yapılması yoluyla da gerçekleştirilebilir.

Örneğin bir şirketin bağımsız müşterilerine 1.000 TL’ye sattığı ürünü ilişkili şirkete 600 TL’ye vermesi risk göstergesi oluşturabilir. Piyasadan 1.000 TL’ye alınabilecek bir hizmetin ilişkili şirketten 1.600 TL’ye alınması da aynı şekilde incelenebilir.

Dört günlük verilerle analiz

E-belge verilerinin sisteme kısa sürede yansıması sayesinde belirli mal veya hizmetlere ilişkin işlemler yaklaşık dört günlük veri gecikmesiyle analiz edilebilecek. Sistem Türkiye geneli yanında il, ilçe ve bölge düzeyinde karşılaştırma yapabilecek.

İşlemin miktarı, tarihi, vadesi, ticari şartları, maliyet yapısı ve işletme ölçeği gibi fiyatı etkileyen unsurlar da dikkate alınacak. Çünkü aynı ürünün peşin ve bir yıl vadeli satış fiyatı veya toptan ve perakende satış fiyatı aynı olmayabilir.

Bu nedenle MİHENK’in tespit ettiği fiyat farkı tek başına vergi ziyaı veya örtülü kazanç dağıtımı anlamına gelmiyor. Sistemin ürettiği sonuç nihai vergisel tespit değil; hangi işlem ve mükelleflerin daha yakından inceleneceğini gösteren bir risk çıktısı.

İkinci aşamada kâr marjları karşılaştırılacak

MİHENK’in ikinci fazında sektörel kâr marjı analizleri devreye alınacak. Benzer sektör, faaliyet ve ekonomik koşullardaki işletmelerin kârlılıkları karşılaştırılacak. Emsallerinden belirgin biçimde ayrışan şirketler transfer fiyatlandırması yönünden değerlendirilebilecek.

Düşük kârlılık tek başına vergi kaybının kanıtı değildir. Yeni yatırım, kapasite düşüklüğü, kur farkı, finansman gideri veya uygulanan fiyat politikası kâr marjını düşürebilir. Ancak şirketin bu farkın nedenini belgeyle açıklayabilmesi gerekir.

Şirketler ne yapmalı?

İlişkili kişilerle işlem yapan şirketler transfer fiyatlandırmasını yalnızca yılsonunda hazırlanacak bir rapor olarak görmemeli. Fiyat belirlenirken kullanılan yöntem, emsal işlemler, iskonto gerekçeleri, vade farkları, miktar avantajları ve bölgesel koşullar işlem tarihinde belgelenmeli.

Grup içi hizmetlerde hizmetin gerçekten verildiği ve şirkete sağladığı fayda gösterilmeli. Emsalden düşük satış veya yüksek alış varsa ticari gerekçesi sözleşme, fiyat listesi, yazışma ve hesaplamalarla ortaya konulmalı. Sektör ortalamasından ayrışan kârlılık da dönem bitmeden analiz edilmeli.

İdare dört günlük verilerle risk analizi yaparken şirketin fiyatlama gerekçesini dört yıl sonra oluşturmaya çalışması artık yeterli olmayacaktır.

ekonomigazetesi.com | Yaşar ÇATALKAYA

Aynı tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat: 2026/3 sayılı Tebliğ ile de söz konusu değişikliğe paralel olarak ilgili Tebliğde düzenleme yapılmıştır.

Yapılan Değişikliğin Özeti

11723 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 23/12/1999 tarihli ve 99/13812 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararın 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan ibare aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

Buna göre;

• Türk Eximbank’a açılan senet reeskont kredileri bakımından “kısa vadeli” olma sınırlaması kaldırılmış,
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca diğer bankalara açılan senet reeskont kredileri de vergi, resim ve harç istisnasının kapsamına dahil edilmiştir.

Diğer taraftan, aynı tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2026/3) ile Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde de aynı yönde değişiklik yapılmıştır.

Yürürlük

Söz konusu Karar ve Tebliğ 5/9/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

İlgili düzenlemelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir:

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 11723)

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2026/3)

Saygılarımızla,

Deloitte Türkiye

Küçük ölçekli imalat yatırımlarına yönelik yeni bir uygulama gelecek

OVP’nin sürdürülebilir büyüme başlığı altında sanayide yüksek katma değerli dönüşümün desteklenmesi ana politikası kapsamında, YTAK’ın kapsamının genişletileceğine ilişkin ipuçları yer aldı.

Buna göre, YTAK Programı üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katma değerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik bir biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanmaya devam edilecek.

Bunun yanı sıra katma değeri yüksek nitelikli olup görece daha küçük ölçekli imalat sanayii yatırımlarını kapsayacak şekilde yeni bir uygulama alanı daha geliştirilecek. Bu eylem 2026 yılı son çeyreğinde başlayacak ve sürekli uygulanacak.

YTAK, Merkez Bankası kaynaklarından özel sektörün kamu strateji belgelerindeki alanlara yapacağı yatırımların finanse edilmesi esasına dayanıyor. Programın başladığı 2020 yılında, sadece üretim yatırımları kapsamda yer alıyordu. Ardından büyük turizm yatırımları ile deprem bölgesindeki yatırımlar da YTAK çerçevesinde desteklenmeye başlandı.

YTAK, ilk başladığında her bir yıl için 100 milyar TL olmak üzere 300 milyar TL ayrılmıştı. Daha sonra Haziran 2025’te toplam tutar 500 milyar TL’ye yükseltildi. Bu kararla toplam limit 750 milyar TL’ye çıkarıldı.

Merkez Bankası verilerine göre, bu alanda kullandırılan fiili tutar Temmuz 2026 itibariyle 139 milyar 959 milyon TL’ye ulaştı. Bu tutar, tahsis edilen kredileri göstermiyor. Kredi tahsislerinin tutarına ya da sektörüne yönelik bir veri ya da rapor yayınlanmıyor. YTAK kredileri, 2020’de kredi tahsisi konusunda genel bankacılık kurallarıyla başlatılmıştı. 2023 sonunda ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı birlikte çalışarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlanan 281 sanayi ürünü için yatırım planları ve yatırım şekline göre bir puanlama sistemiyle kurallı hâle getirildi.

Kamu ihale mevzuatında değişim başka bahara kaldı

Geçen yıl yayımlanan OVP’de 2025 yılı 4’üncü çeyreğinde hayata geçirilmesi öngörülen kamu ihale mevzuatındaki değişim, 2026 yılını da atladı ve 2027 yılı ilk çeyreğine ötelendi. Ötelenen düzenleme; Kamu ihale mevzuatı uluslararası norm ve standartlara uyumlu olacak şekilde dijitalleşmeyi, yenilikçiliği ve sürdürülebilirliği destekleyen ve önceleyen satın alma yaklaşımıyla güncellenmesini ve sektörel kamu alımları düzenlemesinin hayata geçirilmesini öngörüyordu. OVP’de sanayi ve ticaret alanlarında öne çıkan bazı noktalar ise şöyle:

Belgeye dayalı finansman programı

Firmaların işletme sermayesi ihtiyacının karşılanması amacıyla yalnızca üretim ve ihracat faaliyetlerine yönelik kullanılmak üzere tedarik ihtiyaçlarına ve belgeye dayalı finansman programları uygulanacak.

Kamu borçlarına geçici yapılandırma

Nakit akışı bozulan ancak üretim ve ihracat kapasitesini koruyan firmalar için vergi, SGK primi ve diğer kamu kaynaklı yükümlülüklerde belirli kriterlere bağlı geçici yeniden yapılandırma ve taksitlendirme imkânları geliştirilecek.

Teşvikte performans kriterleri dikkate alınacak

Devlet yardımlarının kullandırılmasında illerin teknolojik yetkinlikleri gözetilerek verimlilik artışı, teknoloji kazanımı, enerji verimliliği, ihracat, istihdam ve yerli katma değer oluşturulması gibi ölçütler öncelikli performans kriterleri olarak dikkate alınacak, etki değerlendirmelerine dayalı olarak sade ve etkin yapıda yürütülmesine devam edilecek.

Mehmet Kaya-Hüseyin Gökçe/Ekonomim

KREDİ KARTI LİMİTLERİNDE YENİ KRİTER

Yeni sistemle birlikte kredi kartı limitlerinin yalnızca beyan edilen gelir üzerinden değil, kişinin gerçek gelir ve ödeme gücü üzerinden belirlenmesi hedefleniyor. Bankaların müşterilerin mevcut kredi ve kart borçlarını da değerlendirmeye alması planlanıyor.

Bu kapsamda farklı kurumlardaki finansal verilerin bir araya getirilmesiyle, kişinin toplam borçluluk durumunun daha net şekilde ortaya konulması amaçlanıyor.

SGK VE RİSK MERKEZİ VERİLERİ BİRLİKTE DEĞERLENDİRİLECEK

Planlanan veri altyapısıyla SGK gelir bilgileri ile Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi'nde yer alan kredi ve borçluluk verilerinin birlikte değerlendirilmesi öngörülüyor.

Böylece bankaların kredi kartı limiti belirlerken müşterinin yalnızca gelirine değil, aynı zamanda mevcut kredi ve borç yüküne de bakması sağlanacak.

YÜKSEK LİMİTLİ KARTLAR YAKINDAN TAKİP EDİLECEK

Yeni uygulamanın özellikle yüksek limitli kredi kartlarını daha fazla etkilemesi bekleniyor. Geliriyle mevcut kredi kartı limiti arasında büyük fark bulunan müşterilerin limitlerinin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilecek.

Amaç, kişilerin ödeme gücünü aşan kredi kartı limitlerine ulaşmasının ve buna bağlı olarak aşırı borçlanmanın önüne geçmek.

BANKALARA LİMİTLERİ UYARLAMA SÜRESİ

Bankaların mevcut kredi kartı limitlerini müşterilerin gelirleriyle daha uyumlu hale getirmesine yönelik çalışmaların 1 Ocak 2027'ye kadar tamamlanması gerekiyor.

Düzenlemeyle birlikte kredi kartı limitlerinin kişilerin finansal durumuyla daha doğrudan ilişkilendirilmesi ve bankacılık sisteminde borçluluk riskinin daha yakından takip edilmesi hedefleniyor.

On İkinci Kalkınma Planı hedef­leriyle eş güdüm içerisinde şekil­lendirilen bu temel politika bel­gesi; fiyat istikrarının kalıcı olarak temin edilmesi, mali disiplinin pekiş­tirilmesi, kamusal harcama verimlili­ğinin artırılması ve yüksek katma de­ğerli, sürdürülebilir bir büyüme pa­tikasına geçilmesini temel stratejik öncelikler olarak benimsemektedir.

Mevcut görünüm, finansal istikrar ve dezenflasyon patikası

2026 yılının ilk yarısı, Orta Do­ğu eksenindeki jeopolitik kırılmalar, ABD/İsrail-İran hattındaki tırmanış, Hürmüz Boğazı'nın kapanma nokta­sına gelmesi ve küresel enerji emtia fiyatlarında yaşanan ani sıçramalar gibi dışsal arz şoklarının gölgesinde geçmiştir.

Bu karmaşık konjonktüre karşın Türkiye ekonomisi; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın ka­rarlı sıkı para politikası duruşu, ma­liye politikasında uygulanan denge­leyici adımlar ve Kur Korumalı Mev­duat (KKM) bakiyesinin tamamen tasfiye edilerek toplam mevduat içe­risindeki Türk Lirası payının %61,5 seviyesine çıkarılması sayesinde fi­nansal istikrarını ve makro dengele­rini korumuştur.

Uygulanan dezenf­lasyonist program doğrultusunda 2026 yılı sonunda ekonomik büyü­menin %3,3 gerçekleşmesi, yıl sonu tüketici enflasyonunun ise %28,4 se­viyesine gerilemesi öngörülmekte­dir. OVP süresince Gayrisafi Yurti­çi Hasıla (GSYH) büyümesinin 2027 yılında %4,2, 2028 yılında %4,6 ve dönem sonu olan 2029 yılında %5,0 seviyesine kademeli olarak yüksel­mesi hedeflenmektedir. Bu sürdü­rülebilir büyüme patikasına, sade­ce sermaye birikimi değil, toplam faktör verimliliğinde hedeflenen 0,5 puanlık nitelikli artış eşlik etmekte­dir.

Fiyat istikrarı kanadında ise pa­ra, maliye ve gelirler politikalarının güçlü eş güdümüyle enflasyonun orta vadede tek haneli rakamlara düşürül­mesi amaçlanmaktadır. Cari işlemler açığının millî gelire oranının dönem boyunca sürdürülebilir seviyelerde tutulması (%2,6 seviyelerinden iyi­leşme) ve kamuda tasarruf tedbirleri ile bütçe açığının GSYH'ye oranının azaltılması programın temel mihenk taşlarıdır.

Riskler: Jeopolitik fay hatları, korumacılık ve dış talep baskısı

Program hedeflerini etkileyebile­cek en belirgin dışsal risk, küresel ve bölgesel jeopolitik gerilimlerin ener­ji ve gıda fiyatları üzerinde yeniden baskı oluşturması ihtimalidir. Geliş­miş ülke merkez bankalarının (Fed, ECB) sıkı duruşlarını beklenenden uzun sürdürmesi uluslararası finan­sal koşulları daraltabilir ve geliş­mekte olan ülkelere yönelik serma­ye akımlarını yavaşlatabilir. Ayrıca, küresel ticarette artan korumacılık, tırmanan gümrük tarifeleri ve en bü­yük ihracat pazarımız olan Avro Böl­gesi'ndeki zayıf büyüme performan­sı, dış talep kanalı üzerinden ihracatı sınırlama potansiyeli taşımakta­dır. Yurt içi tarafta ise hizmet enf­lasyonundaki katılıklar ve beklen­tilerin çıpalanma süreci yakından takip edilmelidir.

Fırsatlar: Sanayide ikiz dönüşüm, yüksek teknoloji ve stratejik konum

Tüm bu risklerle birlikte OVP dönemi, Türkiye ekonomisi için yapısal bir sıçrama imkanı sun­maktadır. HIT-30 Yüksek Teknolo­ji Yatırım Programı, YTAK (Yatırım Taahhütlü Avro Kredileri) ve Tekno­loji Odaklı Sanayi Hamlesi gibi teş­vik mekanizmaları sayesinde ima­lat sanayiinde yüksek katma değerli üretime geçiş hızlanacaktır. Yeşil ve dijital dönüşümü kapsayan ikiz dö­nüşüm vizyonu, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) ve Ulusal Yeşil Taksonomi uygulamaları, ih­racatçılarımızın AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) karşısındaki rekabet gücünü teminat altına alacaktır. Aynı zamanda Orta Koridor ve Kalkınma Yolu projeleriy­le Türkiye’nin kesintisiz bir lojistik merkezi haline gelmesi, cari dengeye uzun vadeli katkı sunacaktır.

Sonuç ve yapısal dönüşüm değerlendirmesi

Nihai bir değerlendirme yapmak gerekirse; 2027-2029 OVP belgesi, Türkiye ekonomisinin yalnızca kısa vadeli dış şokları atlatmasını değil, aynı zamanda verimlilik artışı ve sa­nayideki teknolojik dönüşüm ham­lesiyle potansiyel büyüme kapasite­sini artırmayı hedefleyen kapsamlı bir strateji belgesidir. Programın ba­şarısı, açıklanan yapısal reformların ilan edilen takvime tam uyum içeri­sinde hayata geçirilmesine, kamuda tasarruf disiplininin sürdürülmesine ve para ile maliye politikaları arasın­daki güçlü eş güdümün korunmasına bağlı olacaktır.

Volkan Öngel-Dünya

Köprülerimiz ve otoyollarımız milletin ortak eseridir. İşletmesi de geliri de geleceği de milletin elinde kalmalı. Seçim kazanacağım diye milli varlıkları belirsiz yapılara teslim edilemez, suçtur

Bestesi ve güftesi anonim türküdeki gibi; “Köprüler yaptırdım gelip geçmeye / Çeşmeler yaptırdım suyun içmeye karam.” Şimdi bizler, 30 yıllık halkın birikimiyle yaptırdığımız bazı otoyol ve köprülerimizin işletme hakkını, 30 yıllığına özelleştiriyoruz. Oysa bunlar milletindir, iktidarın değil.

Bunlar, kira kontratı değil, milletin damarlarıdır. Mülkiyetin devlette kalacağı söyleniyor. Bu önemlidir. Ama yetmez. Çünkü 30 yıl, bir neslin ömrüdür. 30 yıl, bir çocuğun doğup evlenip ev sahibi olacağı süredir. 30 yıl, bir ülkenin stratejik altyapısının kimin elinde olacağını belirleyen süredir.

GELECEK NESİLLERİN BÜTÇE GELİRLERİNİ 30 YIL BOYUNCA İPOTEK ETMEK

Köprü ve otoyol yalnızca asfalt ve beton değildir. Ulaşımın sürekliliğidir. Ekonomik güvenliğin belkemiğidir. Olağanüstü halin sinir sistemidir. Vatandaşın nereden geçtiğinin, ne zaman geçtiğinin, nasıl ödediğinin kaydıdır. Bu tesisler başkasına bırakılırsa tartışma yalnızca paradan ibaret kalmaz.

Araç geçişleri, güzergâh hareketliliği, ödeme bilgileri, trafik yoğunluğu… Bunlar ticari veri değildir. Bunlar milli güvenlik verisidir. Asıl soru: “Ne kadar gelir elde edilecek?” değildir. “Türkiye’nin stratejik altyapısı ve vatandaşın verisi kimin denetiminde olacak?” Çözüm; satıp savmak değildir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Köprü-otoyol devrine dair…

Bunu neden yapıyorlar?

Seçim ekonomisinin finansmanı için. Dış kaynak bulamayan, para basması yetmeyen, vergilerle daha fazlasını alamayan yönetim; seçimde harcamak üzere varlıklarını elden çıkarmayı kafaya koymuş…

Karayolları yönetemiyor mu?

Aksine; ülkede doğru dürüst çalışan iki kurum vardır; 1-cenaze işleri, 2-karayolları… Özele peşkeş çekmek yerine; “Türkiye Köprü ve Otoyol İşletmeleri AŞ” Kurulsun, yönetimi devlette kalsın.

NOT/KENDİ EVİMİZİN ANAHTARINI BAŞKASINA VERMEK ZORUNDA DEĞİLİZ

Yabancı sermayeye mecbur değiliz. Kendi evimizin anahtarını başkasına vermek zorunda değiliz. Gelin, kendi kaynaklarımızı ayağa kaldıralım. Vatandaşı kendi yolunun ortağı yapalım. Türkiye üzerinde hesap kuranların planını, milletin tasarrufuyla bozalım. Bunlar milletin ortak eseridir.

ÖZELLEŞTİRME LÛGATI

Özelleştirme: Devletin mülkiyetindeki ekonomik faaliyetlerin bireylere, özel sektöre devri

Yönetimin rasyonelleştirilmesi: Özelleştirmenin gerekçesi; kamudan daha verimli işletilebileceği

Mülkiyetin devri: Türkiye’deki özelleştirmenin dönüştüğü durumda devlet; KİT’lerinden oluverdi

Seçim ekonomisi: Popülizmin finansmanı için devletin mallarını satıp savma, kiralama, elden çıkarma

Şeref OĞUZ-Ekonomim