Financial Times'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre Trump yönetimi, şubat ayında yürürlüğe giren yüzde 10'luk genel ithalat vergisinin sona ermesinin ardından yeni bir tarife düzenine geçmeyi planlıyor.

Yaklaşık 60 ülke için yeni tarife iddiası

Haberde, yeni vergilerin bu hafta içinde açıklanabileceği ve yaklaşık 60 ülkeyi kapsayabileceği öne sürüldü. Ülkelere uygulanacak oranların yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişmesi bekleniyor.

Trump, şubat ayında tüm ülkelerden yapılan ithalata yüzde 10 oranında gümrük vergisi getiren kararı imzalamıştı. Beyaz Saray, söz konusu adımın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesi kapsamında atıldığını duyurmuştu.

ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle uygulanan tarife 24 Şubat'ta yürürlüğe girmişti. Düzenlemenin süresi 24 Temmuz Cuma günü sona erecek.

Kanada ürünlerine yüzde 50 ek vergi

Trump yönetimi kısa süre önce Kanada menşeli bazı ürünlere yüzde 50 oranında ek gümrük vergisi uygulanmasını öngören üç başkanlık bildirisinin imzalandığını da açıklamıştı.

Tarifenin, ürünlerin ABD-Meksika-Kanada Anlaşması kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın şarap, alkollü içecekler, hokey sopaları ve çimento dahil çok sayıda ürüne uygulanacağı belirtildi. Enerji ürünleri, potas, balık ve kritik mineraller ise uygulama dışında bırakıldı.

Yeni tarifeler 19 Ağustos'ta başlayacak

Beyaz Saray, Kanada'ya yönelik ek vergilerin başkanlık bildirilerinin imzalanmasından 30 gün sonra, 19 Ağustos'ta yürürlüğe gireceğini duyurdu.

Trump yönetimi kararın gerekçeleri arasında Kanada'nın otomobil ticaretindeki uygulamalarını gösterdi. Kanada'nın diğer ülkelerden yapılan ithalata aynı koşulları uygulamadığı savunuldu.

Beyaz Saray verilerine göre Kanada'nın ABD'den motorlu araç ithalatı, Nisan 2025-Mart 2026 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 22 azaldı.

Alkollü içecek ve süt ürünleri de gerekçeler arasında

ABD yönetimi, Kanada'nın Amerikan menşeli alkollü içeceklerin satış ve dağıtımını durdurduğunu da öne sürdü. Kanada'nın ABD'den alkollü içecek ithalatının Mart 2025-Şubat 2026 döneminde yaklaşık yüzde 81 gerilediği bildirildi.

Kanada'nın süt ürünleri sektöründeki "karmaşık ve korumacı" sisteminin de yeni tarifelerin gerekçeleri arasında bulunduğu belirtildi.

AA

• Ahbap Derneği soruşturmasında ikinci dalga operasyonda Oğuzhan Uğur ve Emre Kartaloğlu'nun da arasında olduğu 9 şüpheli tutuklandı.
• Emre Kartaloğlu, TÜRMOB başkanıyken 6 Şubat depremleri sonrası Ahbap Derneği için hazırladığı 'Usulsüzlük bulunmamaktadır' raporu nedeniyle suçlanıyor.
• Kartaloğlu savunmasında, denetim talebinin Ahbap Derneği'nden yazılı olarak geldiğini ve sadece talebi değerlendirip denetim ekibine yönlendirdiğini belirtti.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Ahbap Derneği'ne yönelik yürütülen soruşturma kapsamında ikinci dalga operasyon gerçekleşmişti. Bu kapsamda aralarında sosyal medya fenomeni Oğuzhan Uğur ile eski TÜRMOB Başkanı ve CHP'nin Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisi bünyesinde oluşturulan Ticaret ve Politika Kurulu Başkanlığı görevini yürüten Emre Kartaloğlu'nun da bulunduğu 9 şüpheli dün gece saatlerinde tutuklandı.

"USULSÜZLÜK BULUNMAMAKTADIR" RAPORU BAŞINI YAKTI

Halen CHP Parti Meclisi Üyesi olan Kartaloğlu'nun, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) Başkanı olduğu dönemde 6 Şubat depremlerinin ardından dernek için hazırladığı "Usulsüzlük bulunmamaktadır" rapor nedeniyle suçlandığı belirtiliyor.

SAVUNMASI ORTAYA ÇIKTI

Emre Kartaloğlu, dün çıkarıldığı nöbetçi Sulh Ceza Hakimliği tarafından tutuklandı. Kartaloğlu'nun hakimlikte yaptığı savunma ortaya çıktı.

Savunmasında üzerime atılı suçlamayı anladığını ve daha önce emniyet ve savcılıkta verdiği ifadeleri aynen tekrar ettiğini belirten Kartaloğlu, "Ben 10 yıl boyunca Maliye Bakanlığında çalıştım daha sonrasında yaklaşık 15 yıldır Yeminli Mali Müşavirlik yaptım, 2019-2025 yılları arasında TÜRMOB başkanlığı yaptım, yaşanan deprem felaketi sonrası bölgede bulunan yurttaşlarımız için yardım kampanyası başlattık, meslektaşlarımız başta olmak üzere bize yardım derneklerinin topladıkları paraları doğru yerlere ulaşıp ulaşmadığının denetimi konusunda talep geldi" dedi.

"DENETİM TALEBİ DERNEKTEN GELDİ"

Ahbap Derneği'nden denetim için kendilerine yazılı talep geldiğini belirten Kartaloğlu, savunmasına şöyle devam etti:

"Ahbap derneğinden yazılı denetim talebi geldi, bizde bu talebi kabul ettik ve denetimlerimizi yaptık, bizim denetimimiz 06/02/2023 - 30/06/2023 tarihleri arasını kapsamaktaydı, bu düzenlediğimiz rapor sınırlı bir tespit raporudur. Vakıfbank ve İşbankasına yatan paraların denetimini yaptık, isnat edilen suçları işlemedim, ben sadece gelen talebi değerlendirerek denetim ekibine yönlendirdim, dosyada yer alan denetim ekibi haricindekileri tanımıyorum, suçsuzum, bakıma muhtaç annem ve 2 kızım bulunmaktadır, alzeihmer hastası annem yatalaktır, tutuklanmam durumunda ailem mağdur olacaktır, ben buraya gelene kadar tüm aşamalarda kolluğa elimden gelen tüm yardımı yaptım, telefon bilgilerimi paylaştım. saklayacak gizleyecek bir delilim yoktur, Serbest bırakılmayı talep ederim."

SUÇLAMALAR NE?

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nca, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü koordinesinde yürütülen Ahbap soruşturmasında aralarında Haluk Levent'in de bulunduğu şüphelilere yönelik, "suç işlemek amacıyla örgüt kurma", "nitelikli dolandırıcılık" ve "kara para aklama" suçlamaları yöneltiliyor.

İkinci dalga operasyonda tutuklanan Oğuzhan Uğur ile Emre Kartaloğlu'nun da aralarında bulunduğu şüphelilere ise "hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma" ve "kara para aklama" suçlamaları yöneltiliyor.

Fahrettin Öztürk

Haberler.com

İBB Genel Sekreteri Volkan Demir'in başkanlık ettiği ihalede, evrak kontrolünün ardından teklifi tam olan 23 kişinin başvurusu geçerli kabul edilerek açık artırma aşamasına geçildi.

Yapılan ihalede 23 plaka, KDV hariç 6 milyon 140 bin lira ile 6 milyon 250 bin lira arasındaki fiyatlarla satıldı.

Plaka kullanım hakkı 29 yılla sınırlı yeni taksiler yoldan değil, uygulamalar üzerinden müşteri alacak. Yeni taksiler, diğerlerinden ayırt edilmesi için özel tasarımlarıyla hizmet verecek.

İBB, 12 Haziran 2025'te başlattığı "Uygulama Bazlı Taksi Taşımacılığı" kapsamında düzenlenen ihalenin ilk 8 etabında 633 plaka satarken, bugünkü ihaleyle birlikte satılan toplam plaka sayısı 656'ya ulaştı.

Dünya

Büşra Alakoyun, Mustafa Mert Karaca, Mikail Bıyıklı

20 Temmuz 2026•Güncelleme: 21 Temmuz 2026

İSTANBUL

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alınan ve Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'ne sevk edilen 10 şüphelinin sulh ceza hakimliğindeki işlemleri tamamlandı

AHBAP Derneği soruşturmasında ifade veren tutuklu şüpheli Alper Çelik: Söylendiği miktarlar kadar para kaybettik

Sulh ceza hakimliği, şüpheliler Oğuzhan Uğur, Gülgün Öztürk, Suzan Düşküner, Emir Taşar, Emre Kartaloğlu, Hüseyin Küçük, Fatih Eke, Muharrem Karataş ve Ersin Gökgün'ün tutuklanmasına karar verdi.

Hakimlik, şüpheli Özgür Ömer Güner hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmasına hükmetti.

Ahbap Derneği soruşturmasında gözaltına alınan 2 şüphelinin emniyet ifadesine ulaşıldı

"Ahbap Derneği adına toplanan bağışların şüphelilerin hesaplarına aktarıldığı" iddiasına yönelik soruşturma kapsamında gözaltına alınan derneğin eski Yönetim Kurulu Üyesi ve Saymanı Hüseyin Küçük ve Fatih Eke'nin emniyet ifadesine ulaşıldı.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünde alınan ifadesinde şüpheli Hüseyin Küçük, net tarihini hatırlamadığını, Ahbap Derneği Yönetim Kurulu'nda yer aldığını ve Mayıs 2024'ten sonra da ayrıldığını söyledi.

Derneğin 2022 ile Mayıs 2024 arasında saymanlık görevini yürüttüğünü belirten Küçük, bu süreçte derneğe yapılan bağışların amacına uygun şekilde harcanarak ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması için çalıştığını öne sürdü.

Küçük, deprem döneminde bazı günler 50-60 sözleşme düzenleyip imzaladıklarını, yüzlerce alım işlemi gerçekleştirdiklerini anlatarak, alımların piyasa rayicinin altında olduğunu iddia etti. Küçük, denetimlerde de bu malzemelerin deprem bölgesindeki ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldığının ortaya konulduğunu savundu.

Ahbap Derneğinin topladığı yardım miktarına ilişkin Küçük, "Bildiğim kadarıyla 4 milyar TL civarında para toplandı. Bu para, depremin ilk gününden itibaren bölgeden gelen ihtiyaçlar çerçevesinde ve özellikle bölgedeki AFAD yetkililerinin, vali ve kaymakamların bize ilettiği ihtiyaç skalasına uygun olarak harcanmış ve deprem bölgesine ulaştırılmıştır." beyanında bulundu.

Küçük, derneğin faaliyetlerinin denetlendiğini öne sürerek, "Hem İstanbul Valiliği hem de İçişleri Bakanlığı tarafından bu süreçleri doğru ve düzgün yaptığımıza dair dernek incelenmiş ve raporlanmıştır. En son 2025 senesinde İçişleri Bakanlığı Mülkiye Başmüfettişleri incelemelerini yapmış, benim dernek yönetiminden ayrıldığım 2024 Mayıs ayı da dahil olmak üzere herhangi bir suistimal ve problem görmemişlerdir." ifadelerini kullandı.

Derneğe yönelik denetim sürecinde herhangi bir yönlendirmesinin bulunmadığını savunan Küçük, depremin ilk günlerinde Ahbap Derneğinin yoğun kamuoyu baskısıyla karşı karşıya kaldığını, bu nedenle yönetim kurulu olarak tedirginlik yaşadıklarını ve sürecin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için derneğin denetlenmesi gerektiğini düşündüklerini ifade etti.

“Bu çeklerin bankadan alınıp başka şahıslara dağıtıldığını duyunca çok sinirlendim”

Derneğin harcamalarının doğru şekilde denetlenmesi amacıyla Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) tarafından anlık denetim yapılmasını talep ettiklerini belirten Küçük, "Bu denetim tabii ki o dönemde çok detaylı bir denetim değildi. Biz gelen paranın doğru harcandığı denetlensin diye kendimiz istedik. Bir de uluslararası denetim olsun istedik. İsmini şu an hatırlamadığım bir şirket de denetime geldi. Bu gelen denetim elemanlarıyla önceden bir tanışıklığımız yoktur." ifadelerini kullandı.

Küçük, çek görüntülerinin telefonunda bulunmasına ilişkin ifadesinde şunları söyledi:

“Biz Ahbap Derneği yönetiminden ayrıldıktan sonra Ahbap Derneği İktisadi İşletmesi adına Haluk Levent çek çıkartmış. Bu çekler bir sürü kendi ticari alacak verecek meselelerinde kullanılmış. Tabii ben hem avukat olmam hem Ahbap Derneği eski yönetim üyesi olmam ve Haluk Levent'i tanıyan biri olmam sebebiyle o dönemde bu çekleri Haluk Levent'ten alan bazı şahıslar benim numarama bir şekilde ulaşarak, çeklerin ödenmesi alınmayınca çeklerin görüntüsünü bana atarlardı. Ben de bu çeklerle ilgili bir bilgimin olmadığını söylerdim.”

Çeklerin alacaklısıyla veya tarafıyla yan yana gelmediğini iddia eden Küçük, "Bu çeklerin bankadan alınıp başka şahıslara dağıtıldığını duyunca çok sinirlendim, hem Haluk Levent'e hem de cirosu olan Yeliz Kaya ile çok esaslı kavgalar ettim. Sadece ve sadece bu olayı doğru bulmadığım için bu tepkiyi gösterdim. Telefonumda bulunan çeklerin bir kısmı, daha sonra bu çekler ödenince Yeliz Kaya tarafından 'Abi bu çekleri toparlıyoruz.' diye bana göndermiş olabilir. Çeklerin kesildiği ve alındığı tarihte ben Ahbap Derneğinde bulunmuyordum." beyanında bulundu.

Küçük, görev yaptığı dönemde Ahbap Derneği Yönetim Kurulunun toplumda saygınlığı bulunan, alanlarında başarılı isimlerden oluştuğunu savunarak, şunları kaydetti:

“2024 Mayıs ayına kadar Yönetim Kurulunun herhangi bir usulsüzlüğe izin vermesi mümkün değildir. Ekonomik durumları iyi, saygınlıkları üst düzey insanlardır. Zaten dosya kapsamında iddia edilen usulsüzlüklerin tamamı 2024 yılı tarihinden sonradır. Yeni Yönetim Kurulundaki kişilerin hepsi Ahbap çalışanlarından oluşturulmuştur. Daha doğrusu biz Yönetim Kurulundan gönderilerek kendisine 'hayır' diyemeyecek çalışanlardan oluşan bir Yönetim Kurulu oluşturmuştur. Olayın aslı budur. İş ve işleyişten anlayan biz deneyimli kişileri uzaklaştırıp, iş ve işleyişten uzak kendi kişisel işlerine hizmet edecek bir dernek yapısı oluşturduktan sonra, derneği kullanarak her türlü çek, senet, gayrimenkul işlerine girmiş ve birçok insanı mağdur etmiştir.”

Fatih Eke'nin ifadesi

Şüpheli Fatih Eke de ifadesinde, bir dönem kripto borsası ile pay alım satımıyla ilgilendiğini belirterek, 2023 yılının sonlarına doğru reklam amacıyla kurduğu "Nigella Chain" isimli ekosistemi, Haluk Levent'in satın almak istemesi üzerine 2025 yılının başında kendisine sattığını söyledi.

Haluk Levent'in bu coinin ismini "HLK" olarak değiştirdiğini belirten Eke, "Bu satış ile ilgili Haluk Levent bana çekler verdi. Bu çeklerin de tamamının karşılığını alamadım. Bu konu ile ilgili dava açıldı ve Haluk Levent bu konudan dolayı ceza da almıştı. Bu coinler Türk borsasında yoktu. Zaten Türkiye dışına ve içine de transferi mümkün değildi. Bu işler için ücreti mukabilinde yazılımcı olarak çalışanlarım vardı. Ancak herhangi bir ortağım yoktu. Haluk Levent'e sattıktan sonra bu kripto işleri ile herhangi bir uğraş içerisinde bulunmadım." ifadelerini kullandı.

Şüpheli Eke, Haluk Levent ile coin satışı nedeniyle ticari ilişkisi bulunduğunu, bu kapsamda Yeliz Kaya aracılığıyla hesaplarına miktarını hatırlamadığı tutarlarda para gönderildiğini öne sürerek, kalan ödemenin çek karşılığında yapılmasının kararlaştırıldığını ancak bu tutarın yalnızca bir kısmını tahsil edebildiğini, geri kalanını ise halen alamadığını kaydetti.

Söz konusu satış için toplam 7 milyon dolar karşılığında anlaştıklarını öne süren Eke, kendisine yaklaşık 3 milyon dolar tutarında çek verildiğini, kalan 4 milyon doların ise yaklaşık 1 milyon dolarlık kısmının nakit ve banka hesabı üzerinden gönderildiğini ifade etti.

Eke, ifadesinde şunları söyledi:

“(Haluk Levent) Benim Ahbap Derneği için Hatay Samandağ'da bir okul yapmamı istemişti. Adı da Nigella Sörf Merkezi idi. Projeyi satın alınca 1,5 milyon dolar da okul için bu satış hesabında kendisi (Haluk Levent) düşüş yaptı. Geriye kalan 1,5 milyon dolar da yazılımcı ve diğer teknik tarafa borcum vardı. Bunları ödeyeceğini söyledi ama ödemedi. Ben kullandığım çeklerden ödenmeyen kısmını, kullandığım kişiler benden tahsil etmek istedi. Bu nedenle zor durumda kaldım. Bana küçük küçük paralar gönderiyordu. Bu sebepten dolayı işlerim zarar gördü. Ayrıca okul projesi de parası benden kesilmiş olmasına rağmen atıl kaldı. Ben okulun yapılmamasını öne sürerek parasını istediğimde de 250 bin dolar civarında ödeme yaptı. 'Üstünü de istemiyorum yeter ki bana vermiş olduğun çekleri öde.' dedim.”

Eke, kendi hesabından Yeliz Kaya'ya gönderilen paraların, Haluk Levent'in kendi şirketinin reklam yüzü olması nedeniyle Levent'in talimatıyla Kaya'nın hesabına aktarıldığını öne sürdü.

Şüpheli Fatih Eke, "Haluk Levent ile aramızda bir ticari ilişki gerçekleşmiştir ve bu ticari ilişkiden kaynaklı da mağdur olmuşumdur. Benim Ahbap Derneği ile herhangi bir bağlantım yoktur. Suçsuzum ve mağdurum." beyanında bulundu.

Operasyon

İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünce, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde, "suç işlemek amacıyla örgüt kurma", "nitelikli dolandırıcılık" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarının önlenmesi ile şüphelilerin yakalanmasına yönelik çalışma yürütülmüştü.

Bu kapsamda, Ahbap Derneği çalışanlarına yönelik hazırlanan MASAK raporları, hesap hareketleri incelemeleri ile teknik ve fiziki takip çalışmaları sonucunda, şüphelilerin mali profilleriyle uyumsuz yüksek tutarlı para hareketlerinin bulunduğu, aralarında yüksek miktarlı para transferleri gerçekleştirildiği, şans oyunları hesaplarına yüksek meblağlarda para aktararak bahis oynadıkları ve bu yolla yüksek miktarlarda para kaybettikleri, ayrıca kısa süre içerisinde aralarında zincirleme şekilde çok sayıda tapu devir işlemi gerçekleştirdikleri tespit edilmişti.

Yürütülen soruşturma kapsamında, Ahbap Derneği üyesi ve dernek çalışanlarıyla bağlantılı olduğu belirlenen, aralarında derneğin kurucusu şarkıcı Haluk Levent'in de yer aldığı 17 şüpheli, 12 Temmuz'da düzenlenen operasyonla gözaltına alınmış, çalışmaların devamında 9 zanlı daha yakalanmıştı.

Şüphelilerden 1'i emniyetteki işlemlerinin ardından bırakılırken, adliyeye sevk edilen 25 şüpheliden aralarında Haluk Levent'in de bulunduğu 14'ü tutuklanmış, 11 şüpheli hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmıştı.

İstanbul İl Jandarma Komutanlığı Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünce İstanbul, İzmir, Kocaeli ve Muğla'da düzenlenen eş zamanlı operasyonda ise 17 şüpheli gözaltına alınmıştı.

Adliyeye sevk edilen 12 şüpheliden 4'ünün tutuklanmasına, 8'i hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verilmişti. Böylece soruşturma kapsamında toplam tutuklu sayısı 18'e yükselmişti.

Soruşturma kapsamında, derneğin ve bazı şüphelilerin mal varlıklarına el konulmuştu.

Ayrıca soruşturma kapsamında Oğuzhan Uğur'un da aralarında bulunduğu 10 kişi gözaltına alınmıştı.

Emniyetteki işlemlerinin ardından Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'ne götürülen 10 şüphelinin savcılıkta ifadeleri alınmıştı.

İfade işlemlerinin ardından şüphelilerden Oğuzhan Uğur, Gülgün Öztürk, Suzan Düşküner, Emir Taşar, Emre Kartaloğlu, Hüseyin Küçük, Fatih Eke, Muharrem Karataş ve Ersin Gökgün "hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma" ve "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" suçlarından tutuklama talebiyle sulh ceza hakimliğine sevk edilmişti.
Şüpheli Özgür Ömer Güner ise adli kontrol talebiyle hakimliğe gönderilmişti.

AA

Jeopolitik gerilim, sıcak savaş ve küresel belirsizliğin dam­gasını vurduğu yılın ilk beş ayında, sermaye akımları aleyhte olmasına rağmen Türkiye’ye park etmiş geniş tanımlı sıcak para sto­ku 12 milyar dolar büyüdü.

Merkez Bankası verilerine gö­re 2025 sonunda 308 milyar 877 milyon dolar olan Türkiye’deki ge­niş tanımlı sıcak para stokunun piyasa değeri, mayıs sonu itiba­rıyla 320 milyar 894 milyon dola­ra ulaştı. Türkiye’nin cari açığı ve net hata noksan kaleminde kayna­ğı meçhul döviz çıkışının hızla bü­yüdüğü sıkıntılı beş ayda yabancı­lara ait sıcak para yatırımlarının portföy değeri net olarak 12 milyar 17 milyon dolar arttı.

149,7 milyar dolarlık portföy yatırımı

Sıcak para stokunun 149 milyar 723 milyon dolarla en büyük bölü­münü, ilk beş ayda değeri 7 milyar 220 milyon dolar artan portföy ya­tırımları oluşturuyor. Portföy ya­tırımlarının da 61 milyar 592 mil­yon doları genel hükümet, 21 mil­yar 801 milyon doları bankalar, 19 milyar 97 milyon doları özel sektör­ce ihraç edilenler olmak üzere top­lam 102 milyar 490 milyon dolarlık bölümü Türk borçlanma senetle­rinde bulunuyor.

Yabancıların Türk borçlanma senetlerindeki portföyünün değe­ri ilk beş ayda yalnızca 684 milyon dolar artarken, portföydeki asıl büyüme Türk şirket hisse senet­lerinde yaşandı. Yabancı portföy yatırımlarının piyasa değeri ola­rak 47 milyar 233 milyon doları­nı Türk hisse senetleri ile yatırım fonu payları oluşturuyor. Bu port­föyde piyasa değeri olarak 37 mil­yar 11 milyon dolarlık Türk şirket hissesi ve 4 milyar 580 milyon li­ralık banka hissesi ile yurt dışı yer­leşiklerin sahipliğinde bulunan yatırım fonu paylarından kaynak­lanan 5 milyar 642 milyon dolar tutarında bir büyüklük yer alıyor.

İlk beş ayda yabancıların portfö­yündeki banka hisselerinin değeri 683 milyon, yatırım fonu payları­nın değeri de 1 milyar 503 milyon dolar düşerken, şirket hisselerin­den oluşan portföylerinin değeri 8 milyar 722 milyon dolar arttı.

Kayıtları Merkezi Kayıt Kurulu­şu’nca (MKK) tutulan hisse senetle­rinin piyasa değeri her ay açıklanan “uluslararası yatırım pozisyonu” tablosunda stok veri; iki dönem ara­sındaki değişim ise fiyat ve kur ha­reketlerinden arındırıldıktan son­ra ödemeler dengesi tablosundaki “sermaye hesabı” kalemine “akım veri” olarak kaydediliyor. Yabancı­lar ilk beş ayda hisse senetlerinde 1 milyar 754 milyon, borçlanma se­netlerine de 5 milyar 635 milyon do­larlık alış, yatırım fonlarında ise 1 milyar 71 milyon dolar satış olmak üzere akım veri olarak net 6 milyar 318 milyon dolarlık portföy yatırı­mı yapmış olmalarına rağmen, mev­cut portföylerinin değerinin bunun üzerinde arttığı görülüyor.

Yabancının 96,4 milyar dolar mevduatı var

Yabancıların Merkez Bankası’n­daki kısa vadeli mevduat hacmi­nin 1 milyar 328 milyon dolar aza­lışla 23 milyar 637 milyon dolara düştüğü ilk beş ayda, bankalardaki TL cinsi mevduatları 4 milyar 132 milyon dolar artarak 28 milyar 864 milyon, yabancı para cinsi mevdu­atları da 1 milyar 945 milyon dolar artarak 43 milyar 945 milyon dola­ra çıktı. Buna göre yabancıların sı­cak para niteliğindeki söz konusu efektif ve mevduatlarının toplam hacmi beş ayda 4 milyar 749 mil­yon dolar büyüyerek 96 milyar 446 milyon dolar oldu.

Yabancıların mayıs sonu itiba­rıyla bankalardan 6 milyar 468 mil­yon dolar ve diğer sektörlerden 4 milyar 643 milyon dolar olmak üze­re Türkiye’den 11 milyar 111 milyon dolarlık kısa vadeli kredi alacağı bulunuyor. Beş ayda bankalar kısa vadeli kredi borçlarını 1 milyar 788 milyon dolar küçültürken, diğer ke­simlerin bu tür borçları 713 milyon dolar arttı. Özel sektörün yurt dı­şına kısa vadeli ticari kredi borcu ise beş ayda 1 milyar 123 milyon do­lar artarak mayıs sonu itibarıyla 63 milyar 614 milyon dolar oldu.

Hacmin büyümesi ne anlama geliyor?

Sıkıntılı geçen ilk beş aydaki ödemeler dengesi gelişmelerinde hızla büyüyen cari açığı finanse edebilmek için başvurulan Merkez Bankası resmi rezervlerindeki kümülatif 33,3 milyar dolar erime, ülkeden çok büyük boyutta bir net nakit çıkışını gösteriyor. Ödemeler dengesi literatüründe “kayıt dışı/bavul ticareti/ kaynağı belirsiz sermaye” gibi adlarla tanımlanan ve geniş tanımlı oynaklığa doğrudan etki eden “net hata ve noksan” kaleminde ilk beş aydaki 18 milyar 478 milyon dolarlık tarihi çıkışın bu gelişmede büyük payı bulunuyor.

Bu dönemde Türkiye’deki sıcak para stokunun değerinin büyümesi ise yeni para girişini değil; yalnızca yabancıların mülkiyetinde içerideki hisse senedi, tahvil, yüksek faizli TL mevduat gibi varlıkların piyasa fiyatı ve muhasebe bazında değer kazanmasından kaynaklanıyor.

Sıcak para ilgisinin nedenleri

Türkiye, makroekonomik dengelerin hassas olduğu ve tam da bu yüzden dünyadaki en yüksek getiri/faiz arbitraj fırsatlarından birini sunan, sıcak paracılar için adeta bir “cennet” ama aynı zamanda her an patlayabilecek bir “risk alanı” niteliğinde. Uzmanlara göre, Türkiye’nin sıcak para için kârlı olmasının temel nedenleri ve mekanizmaları şöyle:

Yüksek carry trade getirisi: Yabancı yatırımcı yurt dışından düşük faizle (örneğin dolar veya euro) borçlanıyor, bu dövizi Türkiye’ye getirip TL’ye çevirip yüksek Türk Lirası mevduat faizine veya kısa vadeli tahvile yatırıyor. Yatırım süresi boyunca Dolar/TL kuru yatay seyreder veya TL’nin değer kaybı yerel faiz oranının altında kalırsa, yabancı yatırımcı dönem sonunda tekrar dövize döndüğünde dolar bazında dünyada eşine az rastlanır çift haneli kâr elde ediyor.

BIST’te ucuz değerleme (Dolar bazlı çarpan): Jeopolitik gerilimler, enflasyon ve kur şokları nedeniyle devasa şirketlerin piyasa değerleri dolar bazında çarpan olarak (Fiyat/ kazanç, piyasa değeri/defter değeri) küresel emsallerine göre çok ucuzluyor.

Hızlı kâr: Risk iştahı yüksek fonlar dipten topladıkları hisselerle kısa sürede büyük ralliler yakalayabiliyor. Yabancının hisse stoku değerinin ocak-mayıs döneminde 8 milyar dolar artması bu yüksek karlılık ve kâğıt üzerindeki değerlenmenin somut örneği.

Yüksek tahvil faizleri: Merkez Bankası’nın enflasyonu düşürmek için uyguladığı yüksek politika faizi, tahvil getirilerini yabancılar için küresel piyasaların (özellikle gelişmiş ülkelerin) çok üzerine çıkarmış bulunuyor.

Türkiye için risk mi?

Orta Vadeli Program (OVP) hedeflerine göre Türkiye’nin gayri safi yurt içi hasılası (GSYH) 2026 yılının tümünde 1 trilyon 658 milyar dolar olarak öngörülüyor. Buna göre 320 milyar dolarlık yabancı sıcak para hacmi bunun yüzde 19’una denk geliyor. Akademik çalışmalarda bir ülkeye yıllık bazda giren net sıcak para akımının GSYH’ye oranında güvenli sınır genelde yüzde 1-3 arası olarak kabul görüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) küresel finansal istikrar raporlarına göre, gelişmekte olan ülkelerde yabancıların elindeki toplam portföy/borç stoku yükümlülüklerinin GSYH’ye oranında ortalama yüzde 15-20 bandı yapısal bir gerçeklik olarak kabul ediliyor. Literatürün kabul ettiği asıl “güvenli standart” ise bu stokun Merkez Bankası rezervlerine oranı.

Türkiye’de bu oranın yüksek düzeylere ulaşmış olması, ekonominin dışsal şoklara, küresel likidite dalgalan-malarına ve jeopolitik risklere karşı aşırı kırılgan olduğunu gösteriyor. Bu büyüklükteki bir finansal stoğun önemli bir kısmının olası bir panik anında ülkeden çıkmaya çalışması, döviz kuru üzerinde yıkıcı bir baskı (devalüasyon sarmalı) yaratma potansiyeline sahip. Sıcak paranın GSYH içindeki payının bu kadar yüksek olması, dolar bazlı milli geliri ve kişi başına düşen kazancı kâğıt üzerinde yüksek gösteren bir illüzyon da yaratıyor. Ancak bu finansman üretime değil, yüksek faiz arbitrajına dayandığı için kalıcı bir refah üretmiyor.

Naki Bakır-Dünya

Yatırımcılar, ABD ile İran arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik girişimlerin petrol kaynaklı enflasyon risklerini ve ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz patikasını nasıl etkileyebileceğini değerlendirdi.

Spot altın yüzde 0,9 artışla ons başına 4.042,69 dolara yükseldi. Ağustos vadeli ABD altın vadeli kontratları ise yüzde 0,8 primle 4.047,40 dolardan işlem gördü.

Tastylive Küresel Makro Araştırmalar Başkanı Ilya Spivak, “Altının 4 bin dolar seviyesi civarında taban oluşturmaya çalıştığı ve buradan yeniden yükseliş trendine girmeyi hedeflediği görülüyor” dedi.

Spivak, “Orta Doğu’dan gelen başlıklar hâlâ piyasaları etkiliyor ancak yatırımcılar bu gelişmeleri giderek daha sınırlı ölçüde fiyatlıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Petrol fiyatları ise ABD ile İran arasında yürütülen arabuluculuk çabalarına ilişkin haberler, iki tarafın karşılıklı yeni saldırıları ve Yemen’deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a deniz ablukası tehdidini birlikte değerlendiren piyasaların etkisiyle geriledi.

Husiler, Tahran ile Washington’ın geçen ay imzalanan kırılgan geçici anlaşmayı kurtarmak amacıyla diplomatik temasları yeniden başlatmak istediğine işaret eden gelişmelere rağmen deniz ablukası ilan etti. Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili de Tahran’ın, geçici anlaşmayı korumaya yönelik arabulucuların sunduğu 10 günlük ateşkes teklifini aldığını söyledi. Teklifin, savaşı sona erdirecek kalıcı bir anlaşmanın önünü açması amaçlanıyor.

Çatışmalardaki son tırmanış pazartesi günü petrol fiyatlarını bir ayı aşkın sürenin en yüksek seviyesine taşırken, giderek daha fazla sayıda politika yapıcı kalıcı enflasyonu kontrol altına almak için faizlerin artırılması gerekebileceğini savunuyor.

Yüksek faiz oranları, faiz getirisi olmayan altın tutmanın fırsat maliyetini artırıyor.

Piyasalar Fed’in gelecek haftaki toplantısında faizleri sabit bırakmasını büyük ölçüde beklerken, CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar eylül ayında faiz artırımı olasılığını yüzde 64 olarak fiyatlıyor.

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 2,2 artışla ons başına 57,67 dolara, platin yüzde 0,8 yükselişle 1.607,20 dolara ve paladyum yüzde 0,8 primle 1.263,73 dolara çıktı.

Bloomberg HT

Çinli reasürörler uzun yıllar Çin sermaye­sini takip etti. Çin artık yalnızca üretimin de­ğil; finansmanın, sigortanın, reasüransın ve bunlardan doğan katma değerin de kendi ül­kesinde oluşmasını hedefliyor. Hedef artık yalnızca Çin yatırımlarını desteklemek değil; uluslararası risklerin de Şanghay'da fiyat­landığı küresel bir piyasa oluşturmak.

Son iki yılda Hong Kong‘un offshore RMB merkezi olarak güçlendirilmesi, yuan cinsin­den finansal ürünlerin yaygınlaştırılması, serbest ticaret bölgelerine yapılan yatırımlar ve şimdi de Şanghay‘ın uluslararası reasürans merkezi olarak konumlandırılması bu strate­jinin parçaları. Çünkü reasürans yalnızca risk transferi değildir. Bir risk nerede fiyatlanı­yorsa, o riskle ilgili bilgi, uzmanlık ve karar al­ma mekanizmaları da zamanla aynı merkezde birikmeye başlar. Bir enerji santraline kredi verecek banka da, büyük bir altyapı yatırımı­nı finanse edecek fon da önce aynı soruyu so­rar: "Bu risk nasıl yönetilecek?"

Bu sorunun cevabı güçlü reasürans piyasala­rında verilir. Reasürans; yatırım ortamını güç­lendirir, büyük projelerin finansmanını kolay­laştırır ve uluslararası sermayeye güven verir.

Ancak bunun için finansal kapasite tek ba­şına yeterli değil. Hukuki öngörülebilirlik, sözleşme güvenliği ve yatırımcı güveni de en az sermaye kadar önemli.

Dünyanın önde gelen reasürans merkezle­rine baktığımızda her birinin farklı bir değer önerisiyle öne çıktığını görüyoruz. Londra yüzyıllardır uzmanlığı, güçlü hukuk sistemi ve karar alma mekanizmalarını temsil ediyor. Bermuda alternatif sermaye, CatBond ve In­surance-Linked Securities (ILS) piyasaları­nın küresel merkezi konumunda. Singapur inovasyon, alternatif risk transferi ve sürekli gelişen düzenleyici yapısıyla Asya‘nın teknik uzmanlık merkezi olmayı sürdürüyor. Ma­lezya ise katılım finansı, takaful ve retakaful­da geliştirdiği uzmanlıkla farklılaşıyor. Du­bai International Financial Centre (DIFC), bağımsız düzenleyici yapısı, İngiliz common law esaslı hukuk sistemi, uluslararası tahkim altyapısı ve yatırımcı dostu lisanslama mode­liyle küresel şirketlerin kendilerini güvende hissedecekleri bir piyasa oluşturdu.

Peki Türkiye?

Bölgesinin en gelişmiş sigorta piyasaların­dan biri olarak Türkiye uluslararası proje de­neyimine sahip müteahhitleri, enerji, ulaştır­ma, denizcilik ile altyapı risklerinde teknik bilgi birikimiyle yarışa sıfırdan başlamıyor.

İstanbul Avrupa, Orta Doğu, Karadeniz, Kafkasya ve Türk Devletleri arasında doğal bir ticaret ve yatırım merkezi konumunda.

İstanbul'un diğer önemli avantajı Türki­ye‘nin ve çevre coğrafyanın ürettiği risk hac­mi. Çünkü riskin olduğu yerde sigorta ihtiya­cı, sigortanın olduğu yerde ise reasürans ih­tiyacı doğar. Bu da İstanbul'u doğal bir risk yönetimi merkezi olabilecek konuma taşıyor.

İstanbul Finans Merkezi de bu perspektifle bankacılık ve sermaye piyasalarının yanında sigorta ve reasürans ekosisteminin de güçlen­mesi; brokerleri, reasürörleri, hukuk bürola­rını, aktüerleri, insurtech girişimlerini ve ve­ri analitiği şirketlerini aynı çatı altında buluş­turma fırsatı sunabilir. Böyle bir ekosistem yalnızca reasürans kapasitesi oluşturmaz; yüksek katma değerli hizmet ihracatı, nitelik­li insan kaynağı ve yatırımcı güveni de üretir.

Artık reasüransa sigorta şirketlerinin kendi risklerini paylaştığı teknik bir mekanizma ola­rak değil, ülkelerin rekabet gücünü artıran stra­tejik bir kaldıraç olarak bakmanın zamanı geldi.

Küresel risk transferi haritası yeniden şe­killenirken, Türkiye‘nin sahip olduğu teknik bilgi birikimi, stratejik konumu ve İstanbul Finans Merkezi‘nin sunduğu imkânlar yeni bir fırsat penceresi açıyor.

İstanbul, neden olmasın?

Zeynep Türker-Dünya

Karar, California öncülüğündeki 12 eyaletin, Paramount'un Warner Bros. Discovery'yi satın almasını engellemek amacıyla 13 Temmuz'da dava açmasının ardından geldi.

California, Arizona, Colorado, Connecticut, Massachusetts, Minnesota, Nevada, New Jersey, New Mexico, New York, Oregon ve Washington başsavcılıkları, iki şirketin birleşmesinin film ve televizyon pazarında rekabete zarar vereceğini, sinema salonlarına, temel kablolu yayın dağıtıcıları ile izleyiciler açısından olumsuz sonuçlar doğuracağını savunmuştu.

Dava dilekçesinde, birleşmeye izin verilmesi halinde oluşacak yeni şirketin, yalnızca ABD pazarında sinema filmlerinin yaklaşık üçte birini ve temel kablolu televizyon programlarının da yaklaşık üçte birini kontrol edeceği ileri sürülmüştü.

Davacı eyaletler, mahkeme birleşmeye ilişkin nihai kararını verene kadar işlemin tamamlanmasının engellenmesi için geçici durdurma kararı talep etmişti. Yargıç Araceli Martinez-Olguin, eyaletlerin talebini kabul etti.

Paramount'un Warner Bros. Discovery'yi satın alma süreci

Paramount, 8 Aralık 2025'te Warner Bros. Discovery'nin tamamını hisse başına 30 dolar nakit karşılığında satın almak üzere toplam 108,4 milyar dolarlık işletme değerine denk gelen bir teklif sunduğunu duyurmuştu.

Paramount'un söz konusu teklifi, Netflix'in WBD ile anlaşmaya vardığını açıklamasının ardından gelmişti.

Netflix, 5 Aralık 2025'te Warner Bros.'un film ve televizyon stüdyoları ile HBO Max ve HBO'yu da kapsayacak şekilde, 72 milyar dolarlık öz sermaye değeri ve 82,7 milyar dolarlık toplam işletme değeri üzerinden satın alma için WBD ile anlaşmaya vardığını açıklamıştı.

WBD Yönetim Kurulu'nun başlangıçta Netflix ile yapılan anlaşmayı desteklemesine karşın, Paramount teklifini şubat ayında hisse başına 31 dolara yükselterek revize etmişti.

WBD yönetiminin bu hamleyi "üstün teklif" olarak kabul etmesi üzerine Netflix, fiyat artırımına gitmeyerek çekilme kararı almıştı.

Süreç, 27 Şubat'ta Netflix ile olan anlaşmanın feshedilmesi, Paramount Skydance'in 2,8 milyar dolarlık fesih bedelini ödemesi ve WBD ile kesin bir birleşme anlaşmasına varıldığının duyurulmasıyla nihai aşamaya taşınmıştı.

ABD Adalet Bakanlığı Antitröst Birimi, 12 Haziran'da Paramount Skydance'in Warner Bros. Discovery'yi satın alma planının pazarda rekabeti bozmayacağına karar vermişti.

AA

Gizli amaç; asgari ücreti düşürme aracı mı üretmektir? MÜSİAD’ın ısrarı her ne kadar satın alma gücünü arttırmak üzerine olsa da çözdüğünden daha fazla sorun üreteceği kesin bir çalışma bu

MÜSİAD’ın periyodik olarak gündemde tuttuğu sektörel ve bölgesel asgari ücret konusunda hazırlıklar yürütülüyor. Önerinin savunduğu; “çalışanların satın alma gücünün korunması ile üretimin ve istihdamın sürdürülebilir şekilde desteklenmesi…” Akla yakın(!) ve mantıklı(!) görünüyor değil mi?

Ancak bizim bu alanda tecrübemiz var. 1951-1974 arası bölgesel asgari ücreti uyguladık, yaşadığımız sorunlar yüzünden terk ettik, ulusal asgari ücrete döndük. Biliyoruz ki üniter devletlerin çoğunda (AB misal) ulusal düzeydedir de eyaleti sitemi olan ABD, Kanada, Çin gibi ülkelerde dahi sorunlar üretir.

ZATEN BOZUK OLAN GELİR DAĞILIMINI DAHA DA BOZACAK

Öncelikle coğrafi temelli ücret ayrımı, eşitlik ilkesine aykırıdır, hukuki ve anayasal tartışmalar üretir. Asgari ücretin özü; “en düşük ücret” olmasıdır, bölgesel uygulama bu tanımı bozar ve bazı bölgelerde daha düşük ücret, bir düzey oluşturmasını sağlar. Kayıt dışı istihdamı teşvik eder vergi kaybı üretir.

Düşük yaşam maliyetli bölgelerde asgari ücret daha düşük belirlenirse, o bölgelerdeki yoksulluk ve gelişmişlik farkı artar. Zengin bölgeler (İstanbul, Ankara vb.) daha yüksek ücret alırken, az gelişmiş bölgeler daha da geride kalır. Bu da zaten bozuk olan gelir dağılımı adaletsizliğini çok daha büyütür.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Sektörel&coğrafi ücret farkına dair…

Yoğun göç ve büyük şehir sorunları?

Düşük ücretli bölgelerden yüksek ücretli metropollere (özellikle İstanbul’a) göç artışı beklenir. Bu durum, konut fiyatlarını ve kiraları daha da yükseltir; trafik, altyapı, eğitim, sağlık hizmetine yüktür.

İdari ve uygulama zorlukları nelerdir?

Bölgeleri nasıl tanımlayacaksınız? İller mi, il içindeki semtler mi? Aynı il içinde bile yaşam maliyeti çok farklıdır (İstanbul’da Şişli ile Sultanbeyli, Ankara’da Çankaya ile Sincan). Sınıflı toplum üretebilir.

NOT

İŞVERENLER TAŞINIRSA DENGESİZ KALKINMA HORTLAYABİLİR

İşverenler maliyetleri düşürmek için üretimlerini düşük ücretli bölgelere taşıyabilir. Bu da yüksek ücretli bölgelerde istihdam kaybına, düşük ücretli bölgelerde ise düşük katma değerli işlerin yoğunlaşmasına yol açar. SGK prim yükünde fark doğar. Kaldı ki hangi bölge daha az gelişmiş sayılacak?

SEKTÖREL ÜCRET FARKI LÛGATI

İşgücü hareketliliği: Daha fazla ücret ödeyen sektörlere doğru akım, diğerlerini istihdamsız bırakabilir

İşçisi pahalı sektör: Katma değer mi, yoksa ciro, ihracat ve kârlılık mı pahalı istihdamı belirleyecek?

Bölgesel farklılık: Aynı bölgedeki doğal, çevre ve kaynaklar, binlerce farklı bölge tanımayacaktır

Hukuki sorunlar: Eşitlik, liyakat gibi farklılıklar, çalışan sözleşmelerinde adaleti zedeleyebilecektir

Şeref OĞUZ-Ekonomim

İlk 5 ayda 50 bin ton kahve ithal edildi

Türkiye’de kahve tüketimi it­halat rakamlarına da yansıyor. TÜİK’in Genel Ticaret Siste­mi’nin verilerine göre bu yılın ilk beş ayında kahve ithalatı yüzde 3,7 artış ile 50 bin 219 ton olarak gerçekleşti ve karşılığında 398 milyon 298 bin dolarlık ithalat yapıldı. 2025 yılının tamamın­da ise 125 bin tona karşılık 909,2 milyon dolarlık kahve ithalatı yapıldı. 2025 yılında bir önceki yıla göre değerde yüzde 82,9’luk, miktarda ise yüzde 23,6’lık artış gerçekleşti.

Kahve tüketiminde özellikle üçüncü nesil kahvecilik anlayı­şının yaygınlaşması ve genç tü­ketici kitlesinin artan ilgisinin yanı sıra kahvenin sosyal yaşa­mın önemli bir parçası haline gelmesinin etkili olduğuna vur­gu yapan Coffex İstanbul Kuru­cusu Niyazi Çoşkunsoy, söz ko­nusu unsurların sektörün büyü­mesini desteklediğini ifade etti. Türkiye'de kişi başı yıllık kahve tüketiminin 2025 yılı itibarıyla ortalama 1,5 kilogram seviyesin­de olduğunu bildiren Çoşkunsoy, “Son 10 yılda yaklaşık 4 kat arttı. 2010’lu yılların başında 350-400 gram olan yıllık kişi başı tüke­tim, günümüzde 1,5 kg seviyele­rine ulaştı. 2026 yılında kişi başı tüketimin 2,2 ile 2,5 kg arasında olacağı öngörülüyor. Tüketimi artıran en önemli kanal ise zincir kahve mağazalarının yaygınlaş­ması ve ev dışı tüketim alışkan­lıklarının güçlenmesi. Bunun yanında e-ticaret ve ev tipi pro­fesyonel demleme ekipmanları­na erişimin kolaylaşması da ev tüketimini ciddi şekilde destek­liyor” dedi.

Yeni açılan kahve zincirleri tüketimi artırıyor

Her geçen yıl fuarları takip eden bilinçli, kahveye daha hâ­kim ve nitelikli tüketim talep eden bir ziyaretçi profiliyle kar­şılaştıklarını ifade eden Çoşkun­soy, bunun da sektörün yalnızca niceliksel değil, niteliksel olarak da geliştiğini gösterdiğini ak­tardı. Çoşkunsoy, “Yeni dönem­de sektörün; premium ürünler, sürdürülebilirlik odaklı üretim modelleri, yerli kavurma marka­larının güçlenmesi ve deneyim odaklı kahve tüketimi ekseninde gelişimini sürdürmesini bekli­yoruz” diye konuştu.

Sektördeki mevcut büyüme ivmesi dikkate alındığında 2026 yılında ithalat hacminde artış beklendiğini aktaran Çoşkun­soy, artan tüketim alışkanlıkla­rı, yeni açılan kahve zincirleri ve premium segmentteki tale­bin bu artışı destekleyen başlı­ca unsurlar olarak öne çıktığını bildirdi.

Büyümenin en dikkat çekici ayağının artık yalnızca büyük­şehirlerle sınırlı olmadığına da dikkat çeken Çoşkunsoy, Ana­dolu şehirlerinde açılan nite­likli kahve noktaları, genç nüfu­sun tüketim alışkanlıklarındaki değişim ve yerel girişimcilerin sektöre ilgisinin pazarı genişlet­tiğini vurguladı.

Pazarda öne çıkan kahve çe­şitlerine de değinen Çoşkunsoy, soğuk kahve bazlı ürünler, fonk­siyonel kahveler, nitelikli filtre kahveler ve özel çekirdek dene­yimlerinin öne çıktığını ifade et­ti. Bununla birlikte tüketicilerin artık yalnızca kahvenin kendisi­ne değil, çekirdeğin hikâyesine, menşeine ve hazırlanış biçimi­ne de ilgi gösterdiklerine deği­nen Çoşkunsoy, şunları kaydetti: “Fırsatlara baktığımızda, genç ve dinamik tüketici kitlesi mevcut. Anadolu pazarındaki büyüme ciddi oranda artmış durumda. Yerli kavurma markalarının yük­selişi ile uluslararası yatırımcı il­gisi dikkat çekiyor.”

Dünya kahve tüketimi 180 milyon çuvala dayandı

Dünya genelinde nüfus artışına paralel olarak kahve tüketiminde de istikrarlı bir yükseliş gözlemlendiğine dikkat çeken Cho Coffee Kurucu Ömer Özcan, son 10 yıllık veriler incelendiğinde, küresel kahve tüketiminin yaklaşık yüzde 10 ile 15 arttığını kaydetti. 2020–2021 döneminde yaklaşık 170 milyon çuval (60 kg) seviyesinde olan dünya kahve tüketiminin 2025–2026 döneminde 175–180 milyon çuval aralığına ulaştığını belirten Özcan, “Nüfus artışıyla birlikte değerlendirildiğinde, kişi başına düşen kahve tüketiminde de yaklaşık yüzde 3 ile 4 artış olduğu görülüyor. Özellikle üçüncü dalga kahvecilik anlayışının yaygınlaşması, tüketicilerin kahveye yönelik ilgisini artırıyor” dedi.

Dünya

2010 yılında uygulamaya konulan ekonomik uyum programlarının temel amacı, Yunanistan ekonomisini daha rekabetçi, daha üretken ve ihracata dayalı bir yapıya dönüştürmekti. Bu kapsamda kamu harcamalarında önemli kesintilere gidildi, iş gücü piyasası esnekleştirildi, ürün piyasaları serbestleştirildi, özelleştirmeler hızlandırıldı ve ücretler önemli ölçüde geriledi. Beklenti, kaynakların daha verimli sektörlere yönelmesi ve iş gücü verimliliğinin artmasıydı.

Ancak çalışma, ortaya çıkan sonucun beklentilerden oldukça farklı olduğunu gösteriyor.

Yazarlara göre kriz sonrasında Yunanistan ekonomisinde Accommodation and Food Service Activities (AFSA) olarak tanımlanan konaklama ve yiyecek hizmetleri faaliyetlerinin ağırlığı belirgin biçimde arttı. Oteller, restoranlar, kafeler, barlar ve benzeri turizm odaklı hizmet faaliyetleri ekonominin lokomotiflerinden biri hâline gelirken, yazarlar bu dönüşümü “cafe economy” (kafe ekonomisi) kavramıyla tanımlıyor.

Burada anlatılmak istenen elbette kahve kültürünün gelişmesi değildir. Kastedilen, ekonominin giderek düşük katma değerli ve verimliliği görece düşük hizmet faaliyetlerine daha fazla bağımlı hâle gelmesidir.

Makalenin en dikkat çekici bulgularından biri, 2009-2023 döneminde konaklama ve yiyecek hizmetleri sektöründe istihdamın yaklaşık yüzde 87 artmasına rağmen, aynı dönemde çalışan başına iş gücü verimliliğinin yaklaşık yüzde 41 gerilemiş olmasıdır. Aynı dönemde sektörde reel ücretler kullanılan fiyat endeksine göre yaklaşık yüzde 59 gerilemiştir.

Başka bir ifadeyle sektörde çalışan sayısı hızla artmış; buna karşılık çalışan başına üretilen katma değer gerilemiştir. Yazarlar, bu nedenle kriz sonrasında söz konusu sektörde istihdamın önemli ölçüde arttığını; buna karşın bu artışın çalışan başına üretkenlikte benzer bir yükseliş sağlamadığını ortaya koymaktadır.

Sorun yalnızca bu sektörle de sınırlı değildir. Çalışmaya göre, 2023 yılı itibarıyla Yunanistan’ın toplam iş gücü verimliliği hâlâ 2009 seviyesinin yaklaşık yüzde 16 altında bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle ekonomi yeniden büyüme sürecine girmiş olsa da üretkenlik kriz öncesindeki düzeyine ulaşamamıştır.

Yazarlar bunun nedenini yalnızca sektörlerin değişmesinde aramıyor. Onlara göre kemer sıkma politikaları toplam talebi önemli ölçüde daraltırken, reel ücretlerdeki sert düşüş de firmaların verimlilik artırıcı teknoloji yatırımlarına yönelme isteğini zayıflattı. İş gücü maliyetleri düştüğünde işletmeler açısından yeni teknolojiye yatırım yapmak yerine daha fazla düşük ücretli işçi çalıştırmak daha cazip hâle gelebiliyor. Bu durum ise verimlilik artışını sınırlayan önemli unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Makalenin belki de en önemli uyarısı burada ortaya çıkıyor. Bir ekonomide kafe, restoran ve turizm işletmelerinin sayısının artması tek başına refah göstergesi değildir. Eğer istihdam artışı ağırlıklı olarak düşük verimlilikli sektörlerde gerçekleşirken yüksek katma değerli üretim aynı ölçüde gelişmiyorsa, uzun vadede ekonominin üretkenliği zayıflayabilir. Kısa vadede istihdam artarken çalışan başına üretilen katma değer aynı ölçüde yükselmeyebilir.

Bu değerlendirme, turizmin önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Makale, tam tersine, turizmin Yunanistan’a önemli döviz kazandırdığını ve cari işlemler açığının azaltılmasına ciddi katkı sağladığını kabul ediyor. Ancak ekonominin büyümesinin giderek düşük verimlilikli hizmet faaliyetlerine dayanmasının uzun vadede sürdürülebilir büyüme açısından önemli bir risk oluşturduğunu da vurguluyor.

Yunanistan örneği önemli bir gerçeği yeniden hatırlatıyor. Bir ekonominin başarısını yalnızca açılan işletme sayısıyla, dolu kafelerle veya canlı sokaklarla ölçmek doğru değildir. Asıl bakılması gereken, ekonominin ne kadar katma değer ürettiği, çalışan başına verimliliğin nasıl değiştiği ve üretim yapısının uzun vadede ne kadar güçlendiğidir.

Ekonomik canlılık ile ekonomik verimlilik her zaman aynı anlama gelmez. Bazen hareketli görünen bir ekonomi, üretkenlik bakımından aynı başarıyı gösteremeyebilir. Yunanistan üzerine yapılan bu çalışma da tam olarak buna dikkat çekiyor. Kafe ekonomisi kavramı, kafelerin çoğalmasını değil; ekonominin düşük verimlilikli hizmet faaliyetlerine giderek daha fazla bağımlı hâle gelmesini ifade ediyor. Bu nedenle ekonomileri değerlendirirken görünen hareketliliğin yanı sıra, üretkenlik ve katma değer göstergelerine de bakmak gerekmektedir.

Türkiye için aynı durum mu geçerli?

Yunanistan üzerine hazırlanan bu çalışma ister istemez şu soruyu akla getiriyor: Türkiye ekonomisi de giderek kafe, restoran, konaklama ve turizm faaliyetlerinin ağırlık kazandığı, düşük ücretli ve düşük verimlilikli bir yapıya mı dönüşüyor?

Bugün için bu soruya kesin bir “evet” demek doğru olmaz. Çünkü Türkiye ile Yunanistan’ın son 15 yılda izlediği ekonomik seyir aynı değildir. Yunanistan, 2010 sonrasında millî gelirinin yaklaşık dörtte birini kaybettiği çok ağır bir ekonomik kriz yaşarken; Türkiye aynı dönemde dalgalanmalar yaşasa da üretimini, ihracatını ve istihdamını artırmaya devam etti. Dolayısıyla Yunanistan’da yaşanan verimlilik çöküşünü Türkiye için birebir tekrarlamak isabetli olmaz.

Ancak bu farklılık, Yunanistan örneğinin Türkiye açısından hiçbir anlam taşımadığı anlamına da gelmez. Tam tersine, makalenin ortaya koyduğu temel uyarılar Türkiye bakımından da dikkatle değerlendirilmelidir.

Öncelikle hizmet sektörünün büyümesi tek başına olumsuz bir gelişme değildir. Gelişmiş ekonomilerde de hizmetlerin millî gelir ve istihdam içindeki payı oldukça yüksektir. Finans, yazılım, sağlık, eğitim, lojistik, danışmanlık ve bilgi teknolojileri gibi birçok hizmet alanı yüksek katma değer üretmekte ve ekonominin rekabet gücünü artırmaktadır.

Dolayısıyla mesele, hizmet sektörünün büyümesi değil; hangi hizmet sektörlerinin büyüdüğüdür.

Turizm, konaklama ve yiyecek-içecek hizmetleri Türkiye açısından önemli sektörlerdir. Bu alanlar yüz binlerce kişiye istihdam sağlamakta, özellikle gençler için iş gücü piyasasına giriş imkânı sunmakta ve ülkeye önemli miktarda döviz kazandırmaktadır. Cari işlemler dengesi üzerindeki olumlu etkileri de yadsınamaz.

Ancak ekonominin büyümesi giderek bu sektörlere bağımlı hâle gelmeye başladığında, Yunanistan çalışmasının işaret ettiği riskler ortaya çıkabilir.

Makalenin en önemli tespitlerinden biri, düşük ücretlerin her zaman rekabet avantajı sağlamadığıdır. Geleneksel anlayışa göre ucuz iş gücü maliyetleri işletmelerin rekabet gücünü artırır. Ancak araştırmacılar bunun her zaman geçerli olmadığını savunuyor. Onlara göre emek maliyetleri çok düştüğünde işletmeler teknoloji yatırımı yapmak, otomasyona geçmek veya çalışan başına üretimi artıracak yeniliklere yönelmek yerine daha fazla düşük ücretli işçi çalıştırmayı tercih edebilmektedir. Bunun sonucu olarak istihdam artsa bile çalışan başına üretilen katma değer yeterince yükselmemekte.

Bu tespit yalnızca Yunanistan için değil, gelişmekte olan birçok ekonomi açısından da önem taşıyor.

Çünkü sürdürülebilir refahın kaynağı sadece daha fazla insanın çalışması değildir. Asıl önemli olan, çalışan başına ne kadar değer üretildiğidir. Bir ekonomide aynı sayıda kişi çalışıyor olabilir; ancak yüksek teknoloji kullanan, yenilik yapan ve nitelikli üretim gerçekleştiren bir işletmeyle düşük katma değerli hizmet sunan bir işletmenin ekonomiye katkısı aynı değildir.

Türkiye açısından üzerinde durulması gereken konu da tam olarak budur.

Son yıllarda şehir merkezlerinde, alışveriş yerlerinde ve turizm bölgelerinde kafe, restoran ve benzeri işletmelerin hızla arttığı gözlenmektedir. Bu durum ekonomik canlılığın bir göstergesi olabilir. Ancak aynı dönemde yüksek teknoloji üretiminin, araştırma-geliştirme faaliyetlerinin, patent üretiminin, dijital dönüşümün ve çalışan başına katma değerin de benzer ölçüde artıp artmadığı en az bunun kadar önemlidir.

Ekonomik büyümenin niteliğini belirleyen unsur, tüketimin nerede yapıldığı değil; üretimin hangi alanlarda yoğunlaştığıdır.

Yunanistan üzerine hazırlanan çalışma tam da bu nedenle yalnızca turizm sektörünü eleştirmiyor. Asıl eleştiri, ekonominin üretkenliğini artıracak sektörler yerine düşük verimlilikli faaliyetlerin büyümenin temel motoru hâline gelmesine yöneliktir. Yazarlara göre kısa vadede istihdam yaratan bu model, uzun vadede üretkenlik artışını sınırlamakta ve refah artışını yavaşlatmaktadır.

Türkiye’nin bugün Yunanistan’ın bulunduğu noktada olduğunu söylemek mümkün değildir. Ancak ekonomik büyümenin giderek düşük katma değerli faaliyetlere dayanması, ücret artışlarının verimlilik artışından kopması ve teknoloji yatırımlarının yetersiz kalması hâlinde benzer risklerle karşılaşılması ihtimali göz ardı edilmemelidir.

Mesele, ülkede kaç kafe, restoran veya otel bulunduğu değildir. Bunlar canlı bir ekonominin doğal unsurlarıdır. Asıl soru şudur: Ekonomi, yüksek katma değer üreten sektörlerle mi büyüyor; yoksa düşük ücretli ve düşük verimlilikli faaliyetler büyümenin ağırlık merkezini mi oluşturuyor?

Yunanistan’ın kafe ekonomisi üzerine yapılan çalışma, bu sorunun sadece komşu ülke için değil, üretim yapısını güçlendirmek isteyen bütün ekonomiler için önem taşıdığını hatırlatıyor. Çünkü uzun vadede refahı belirleyen, açılan işletme sayısı değil; o işletmelerin çalışan başına ne kadar katma değer üretebildiğidir.

Sonuç ve genel değerlendirme

Yunanistan örneği aslında ekonomiye bakarken hangi göstergelere odaklanmamız gerektiğini de hatırlatıyor. Bir ekonominin sağlığını yalnızca açılan işletme sayısıyla, dolu kafelerle ya da hareketli caddelerle ölçmek yanıltıcı olabilir. Asıl soru, bu hareketliliğin ne kadar katma değer ürettiği ve çalışan başına üretimi ne ölçüde artırdığıdır.

Kafelerin ekonomik kriz dönemlerinde müşteri bulmaya devam etmesinin bir nedeni de kahvenin görece düşük maliyetli bir sosyalleşme imkânı sunmasıdır. Gelir düzeyi gerilese bile insanlar tamamen sosyal hayattan çekilmek yerine, daha pahalı alternatifler yerine kahve gibi nispeten erişilebilir harcamalara yönelebilmektedir. Bu nedenle kafelerin dolu olması, tek başına hanehalkının refahının arttığını ya da ekonominin sağlıklı bir üretim yapısına sahip olduğunu göstermeyebilir.

Türkiye bakımından bu tabloyu değerlendirirken, düşük ücret politikasının yanı sıra özellikle bazı sektörlerde kayıt dışı çalışan yabancıların oluşturduğu ucuz iş gücü arzını da göz ardı etmemek gerekir. Muhtemelen siz de bir kafe ya da restorana gittiğinizde, özellikle mutfakta veya müşterilerin doğrudan görmediği bölümlerde çalışan yabancı uyruklu kişilerle sıkça karşılaşıyorsunuzdur. Bu gözlem tek başına kayıt dışılığı kanıtlamaz; ancak emek yoğun hizmet sektörlerinde düşük maliyetli yabancı iş gücünün yaygınlaştığını gösteren dikkat çekici bir işarettir.

Ekonomide çoğu zaman gözden kaçan basit ama önemli bir gösterge vardır: Bir sektörün katma değerdeki payının istihdamdaki payından daha küçük olması, o sektörün verimliliğinin ekonomi genelindeki ortalamanın altında olduğunu gösterir. Başka bir ifadeyle, çok sayıda insanın çalıştığı bir sektör ekonomiye aynı ölçüde değer katmıyorsa, istihdam artışı tek başına refah artışı anlamına gelmez.

Elbette hiçbir ülke yalnızca sanayiyle büyüyemez; hizmet sektörü de modern ekonomilerin vazgeçilmez unsurudur. Ancak önemli olan, hangi hizmetlerin büyüdüğüdür. Yazılım, finans, sağlık, eğitim ve yüksek teknolojiye dayalı hizmetlerle büyüyen bir ekonomi ile ağırlığını düşük verimlilikli hizmet faaliyetlerine veren bir ekonomi aynı değildir.

Asıl mesele, şehirlerde kaç kafe veya restoran açıldığı değildir. Önemli olan, bu işletmelerin ekonomide hangi üretim yapısının sonucu olduğudur. Eğer kafeler, güçlü bir sanayinin, yüksek teknoloji üretiminin ve artan gelir seviyesinin doğal sonucu olarak çoğalıyorsa bu ekonomik gelişmenin göstergesi olabilir. Ancak üretken sektörler güç kaybederken ekonomi giderek düşük katma değerli hizmet faaliyetlerine dayanıyorsa, aynı görüntü bambaşka bir gerçeği anlatır.

Yunanistan üzerine yapılan çalışma da tam olarak bu uyarıyı yapıyor. Sokakların kalabalık olması, kafelerin dolu olması, hatta son yıllarda özellikle üniversite kampüslerinin ve çevresinin giderek kafelerle kuşatılması tek başına refahın göstergesi değildir. Bunlar ekonomik canlılığın işaretleri olabilir; ancak üretkenliğin arttığını tek başına göstermez.

Ezcümle, gerçek refahın ölçüsü daha fazla masa kurabilmek değil; çalışan başına daha fazla katma değer üreten bir ekonomi inşa edebilmektir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun "İşin Düzenlenmesi" başlıklı 63'üncü maddesi uyarınca, genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, günlük 11 saati aşmamak koşuluyla haftanın çalışılan günlerine farklı şekilde dağıtılabilir. Denkleştirme uygulamasına ilişkin İş Kanunu hükmü ise aşağıdaki gibidir:

"Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir."

Bu durumda iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini aşmamalıdır. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar, turizm sektöründe ise dört ay olarak uygulanmak üzere toplu iş sözleşmeleriyle altı aya kadar artırılabilir.

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nde de denkleştirme uygulamasının tarafların yazılı anlaşmasıyla yapılabileceği belirtilmiştir. Yönetmelik uyarınca denkleştirme döneminde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri işveren tarafından belirlenmelidir.

Bu nedenle denkleştirme çalışmasının usulüne uygun hayata geçirilebilmesi ve sürdürülebilmesi için sürecin baştan planlanması ve işçilere duyurulması esastır. Denkleştirme döneminin hangi tarihte başlayacağı, hangi tarihte sona ereceği, hangi günlerde kaç saat çalışılacağı ve hangi dönemde daha az çalışma yapılacağı açık şekilde belirlenmelidir. İşçi, çalışma düzenini önceden görebilmeli; işveren de bu planı işyerinde ilan etmeli veya çalışanlara bildirmeli ve yazılı olarak onaylarını almalıdır.

Denkleştirme uygulamasında asıl amaç, yoğun dönemlerde yapılan fazla çalışmanın sonraki dönemde daha az çalışma yaptırılarak dengelenmesidir. Bu nedenle işverenin yalnızca yoğun çalışma haftalarını belirleyip, daha az çalışılacak dönemleri belirsiz bırakması doğru bir uygulama değildir. Denkleştirme, ancak başı ve sonu belli olan, çalışma süreleri önceden planlanan ve dönem sonunda ortalama haftalık çalışma süresi aşılmayan bir sistem olarak uygulanabilir.

Bu noktada "sürpriz çalışma" yaptırılmaması, denkleştirme döneminde fazla çalışmanın gündeme gelmemesi önemlidir. İşveren, denkleştirme uygulaması yapıldığı gerekçesiyle çalışana önceden belirlenmeyen şekilde ilave çalışma yaptıramaz.

Denkleştirme çalışmasında da günlük çalışma süresinin 11 saati aşması mümkün değildir. Bu sınır, normal çalışma sürelerinde olduğu gibi, denkleştirme uygulamasının da mutlak sınırıdır. İşçinin haftalık ortalaması dönem sonunda 45 saati aşmasa bile, herhangi bir gün 11 saatin üzerinde çalışma yaptırılması mümkün olmayacaktır.

Ayrıca gece çalışmaları bakımından 7,5 saatlik sınır da dikkate alınmalıdır. Aynı şekilde hafta tatili çalışması, ulusal bayram ve genel tatil çalışması, süt izninde çalışma veya yasak çalışma olarak nitelendirilen çalışmalar, denkleştirmeye konu edilmemelidir.

Sonuç olarak denkleştirme çalışması, işverenlere çalışma sürelerini dönemsel iş yoğunluğuna göre esnek planlama imkanı tanısa da bu esneklik sınırsız ve plansız çalışma anlamına gelmemektedir.

Uygulamanın usulüne uygun olarak değerlendirilebilmesi için işçinin yazılı onayının alınması, denkleştirme döneminin başlangıç ve bitiş tarihlerinin belirlenmesi, günlük ve haftalık çalışma sürelerinin önceden planlanarak çalışanlara duyurulması ve günlük 11 saat ile gece 7,5 saatlik yasal sınırlara uyulması gerekmektedir.

Banka girişi otomatik olarak vergiye tabi gelir değildir

Banka hesabına para girmesi, yalnızca bir para hareketinin varlığını gösterir; tek başına vergiye tabi gelir elde edildiğini göstermez. Ön­celikle, söz konusu tutarın Gelir Vergisi Kanu­nu’nda düzenlenen gelir unsurlarından (/türle­rinden) birine girmesi gerekir. Ancak, hesaba giren tutarın yasada sayılan gelir türlerinden birine girmesi yine de onun vergilendirilece­ği anlamına gelmez. Söz konusu gelir vergiden istisna edilmiş, geliri elde eden kişi gelir vergi­sinden muaf tutulmuş veya gelir üzerinden sto­paj yoluyla alınan vergi nihai vergileme niteliği kazanmış olabilir. Diğer yandan, bunların hiç­biri söz konusu olmasa ve hesaba giren tutar vergiye tabi gelir niteliği taşısa dahi, vergi doğ­rudan bu tutarın tamamı üzerinden alınmaz. Vergi, kanunda öngörülen şekilde hesaplanan matrah üzerinden belirlenir. Özetle, hesaba gi­ren tutar gayrisafi gelir, yani hasılat olabilir. Bu tutardan, kanunen indirilebilen giderler düşü­lerek safi gelir bulunur. Kişinin birden fazla ge­lir türü varsa, kural olarak bunların safi tutarla­rı kanundaki toplama kurallarına göre bir araya getirilir; varsa indirilebilen geçmiş yıl zararla­rı ve sigorta primi, eğitim ve sağlık harcaması, bağış gibi diğer indirimler düşülür. Vergi, bu iş­lemler sonucunda ortaya çıkan matrah üzerin­den hesaplanır.

İspat sorunu

Vergilendirme bakımından esas olan, işleme verilen ad değil, işlemin gerçek mahiyetidir. Do­layısıyla hesaba giren bir tutarın gelir vergisine tabi olup olmadığını, o hesap girişine temel teş­kil eden olayın gerçek ekonomik niteliği belir­lemektedir. Bu ise ispatla ilgilidir. Ülkemizde yemin dışında her türlü delil ispat aracı olarak kullanılabilmektedir. Tanık ifadesi de vergiyi doğuran olayla doğal ve açık bir ilgisinin bulun­ması şartıyla ispat aracı olabilmektedir. Tür­kiye’de faaliyet gelirleri, yani sınai ve ticari fa­aliyet, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti bakımından özel bir banka hesabı açma zorun­luluğu bulunmamaktadır. Ticari hesap kulla­nılması da özel düzenlemeler dışında genel bir kanuni zorunluluk değildir. Bu nedenle kişi, ta­mamen faaliyet gelirlerine özgülenmiş ayrı bir banka hesabı kullanmıyorsa, Gelir Vergisi Ka­nunu anlamında gelir sayılmayan para hareket­leri de aynı hesapta yer almaktadır. Alınan şahsi borçlar, daha önce verilen bir borcun geri öden­mesi, bir aile üyesinden gelen destek, kişisel mal varlığına dâhil bir malın satış bedeli veya kişi­nin kendi hesapları arasındaki transferler buna örnek gösterilebilir. Bu nedenle yalnızca para transferinin açıklama kısmına ne yazıldığı de­ğil, bu açıklamayı doğrulayan her türlü bilgi ve belge de ispat bakımından önem taşımaktadır. Sözleşmeler, faturalar, makbuzlar, gider pusula­ları, yazışmalar, fotoğraflar, ekran görüntüleri, veraset belgeleri ve tanık ifadeleri bu kapsam­da değerlendirilebilir. Riskli durumlardan biri, şirkete ait satış veya hizmet bedellerinin ortak ya da müdürün kişisel hesabına yatırılmasıdır. Bu tutar kişinin şahsi geliri olmayabilir. Ancak “para şirkete aittir” şeklindeki açıklama, satışın şirket kayıtlarına alınıp alınmadığı, faturasının düzenlenip düzenlenmediği ve KDV ile kurum­lar vergisi beyannamelerine yansıtılıp yansıtıl­madığı sorularını gündeme getirir. Bu nedenle kişisel gelir vergisi yönünden yapılan bir açık­lamanın, şirket bakımından başka vergi riskleri doğurup doğurmayacağı da değerlendirilmeli­dir. Paniğe kapılmadan, izahı istenen para hare­ketine ilişkin eldeki bütün bilgi ve belgeler, bir­biriyle tutarlı ve durumu açıklığa kavuşturacak şekilde hazırlanmalıdır. Olayların gelişim sıra­sına ve para hareketleri arasındaki zaman bağ­lantısına özel önem verilmelidir. Gerektiğinde, durumu açıklamak amacıyla tanık ifadelerin­den de yararlanılabilir. Vergi idaresinin talep ettiği bilgi, yalnızca gerekli olduğu ölçüde veril­melidir. Geleceğe yönelik olarak ise, gelir vergi­sine tabi faaliyetlerden elde edilen tutarlar için ayrı bir banka hesabı kullanılması yararlı olabi­lir. Birden fazla gelir türü ve bu gelir türleri ba­kımından çok sayıda işlem bulunuyorsa, her bi­ri için ayrı hesap kullanılması ve ilgili bilgi ve belgelerin gelir türleri itibarıyla ayrı dosyalar­da toplanması tavsiye edilebilir.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) mayıs ayına ilişkin sektör raporunda, ithalat artışında ham petrol alımlarındaki yükselişin etkili olduğu görüldü.

Toplam petrol ithalatının en büyük bölümünü oluşturan ham petrol alımları, yıllık bazda yüzde 7,29 artışla 2 milyon 665 bin 665 ton olarak kaydedildi.

Buna karşılık motorin türlerinin ithalatı yüzde 27 gerileyerek 845 bin 903 tona indi. İthalatın geri kalanını havacılık ve denizcilik yakıtları ile diğer petrol ürünleri oluşturdu.

En fazla ithalat Rusya'dan yapıldı

Mayıs ayında Türkiye'nin en fazla ham petrol ve petrol ürünü ithal ettiği ülke 1 milyon 650 bin 193 tonla Rusya oldu. Rusya'yı 515 bin 691 tonla Kazakistan ve 348 bin 879 tonla ABD takip etti.

Benzin satışları arttı, motorin geriledi

Yurt içinde benzin satışları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 11,43 artarak 521 bin 965 tona çıktı.

Toplam petrol ürünü satışları ise yüzde 10,49 azalışla 2 milyon 625 bin 231 tona geriledi. Motorin satışlarında da yüzde 15,73'lük düşüş yaşandı ve toplam satış miktarı 1 milyon 960 bin 637 ton oldu.

Petrol ürünleri ihracatı azaldı

Türkiye'nin petrol piyasasındaki toplam ihracatı mayısta yıllık bazda yüzde 1,07 düşerek 1 milyon 267 bin 339 ton olarak gerçekleşti.

Denizcilik yakıtları ihracatı yüzde 45,20 artışla 130 bin 503 tona, havacılık yakıtları ihracatı yüzde 33,73 yükselişle 691 bin 981 tona çıktı. Benzin türleri ihracatı da yüzde 63,11 artarak 12 bin 255 tona ulaştı.

Motorin türleri ihracatı ise yüzde 36,37 azalarak 226 bin 464 tona geriledi.

Rafineri üretimi yüzde 1,94 düştü

Toplam rafineri petrol ürünleri üretimi mayısta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,94 azalarak 3 milyon 293 bin 733 ton oldu.

Havacılık yakıtları üretimi yüzde 6,47 düşüşle 571 bin 563 tona inerken, benzin üretimi yüzde 6,97 artarak 500 bin 111 tona yükseldi. Motorin türlerinin üretimi ise yüzde 3,53 artışla 1 milyon 468 bin 603 ton olarak kayıtlara geçti.

AA

Evlenme ödeneği (çeyiz parası) nedir?

Evlenme ödeneği (çeyiz parası), ilk defa 01.10.2008 tarihinden sonra çalışmaya başla­yan sigortalıların hak sahipleri için, ölüm ge­liri veya ölüm aylığı almakta iken evlenen ve bu nedenle aylığı kesilen kız çocuklarına, bir defaya mahsus olmak üzere evlenme tarihin­deki gelir veya aylıklarının iki yıllık (24 aylık) tutarı kadar ödenen ölüm yardımıdır.

SSK ve Bağ-Kur kapsamında 24 aylık öde­me yapılıyor

4/a (SSK) ve 4/b (Bağ-Kur) kapsamında bulunan sigortalıların hak sahibi kız çocuk­ları, evlenmeleri nedeniyle ölüm aylıkları ve­ya gelirleri kesildiğinde, evlenme tarihinde­ki aylıklarının 24 aylık tutarı kadar evlenme ödeneği alabiliyor.

Evlenme ödeneği verilen kız çocuklarının gelir veya aylıkları, evlenme tarihini izleyen ödeme dönemi başından itibaren durdurulu­yor. Gelir veya aylıklar, durdurulduğu tarih­ten iki yıl sonra da kesiliyor. Varsa diğer hak sahiplerinin gelir veya aylıkları ise gelir ve­ya aylığın kesildiği tarihten itibaren yüksel­tiliyor.

Emekli Sandığı kapsamında 12 aylık evlenme ikramiyesi ödeniyor

01.10.2008 tarihinden önce 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olarak çalı­şan kamu görevlisi sigortalıların hak sahiple­ri için ise farklı bir uygulama bulunuyor.

Evlenmeleri nedeniyle dul ve yetim aylı­ğı kesilen eş (karı veya koca), kız çocukla­rı ve anneye bir defaya mahsus olmak üzere almakta oldukları dul veya yetim aylıkları­nın 12 aylık tutarı, evlenme ikramiyesi olarak ödeniyor.

İki yıl dolmadan boşananlar için önemli ayrıntı

Evlenme ödeneği alan kız çocukları boşan­dıkları takdirde, hak sahipliğinden doğan ge­lir veya aylıkları yeniden bağlanabiliyor. An­cak evlenme ödeneğinin alındığı tarihten iti­baren iki yıl içinde boşanılması halinde, bu iki yıllık süre boyunca gelir veya aylık bağlan­mıyor. İki yıllık sürenin dolmasının ardından yeniden aylık bağlanabiliyor.

5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsa­mındakilerde ise evlenme tarihinden itiba­ren 12 aydan önce boşanılması veya evliliğin butlanına ya da feshine karar verilmesi halin­de, ödenmiş bulunan evlilik ikramiyesinin 12 aydan eksik süreye ait kısmı tahsil edilinceye kadar aylık ödenmiyor.

Evlenme ödeneği başvurusu nasıl yapılır?

Sigortalıların hak sahibi kız çocukları­nın evlenme ödeneği taleplerini Gelir/Aylık/ Ödenek Talep Belgesi ile yapmaları gereki­yor.

Evlenme tarihi nüfus kütüğüne henüz iş­lenmemişse, dilekçeyle birlikte evlenme cüz­danının bir örneğinin de Sosyal Güvenlik Ku­rumu’na verilmesi zorunlu bulunuyor.

Evlenme ödeneği başvurusu nereye yapılır?

Örneği Kurum tarafından hazırlanan Ge­lir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile;

l 4/a (SSK) veya 4/b (Bağ-Kur) kapsamın­daki evlenme ödeneği için, sigortalının dos­yasının bulunduğu Sosyal Güvenlik İl veya Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüklerine,

l 5510 sayılı Kanun’a tabi kamu görevli­si olan (4/c’li) sigortalıların hak sahipleri ile 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na ta­bi sigortalıların hak sahipleri ise dilekçe ile Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Ka­mu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı, Mithatpaşa Caddesi No:7 Sıhhiye/Ankara adresine başvuruda bulunabiliyor. Evlenme ödeneğinden yararlanacak hak sahiplerinin, bağlı oldukları sosyal güvenlik statüsüne gö­re uygulanan ödeme kurallarını ve başvuru şartlarını dikkatle incelemeleri, hak kaybı yaşanmaması açısından önem taşıyor.

Özgür Erdursun-Dünya

e-Beyan uygulamasının ana sayfasındaki sağ üst köşesinde yer alan kullanıcı ünvanına ait simgeye basıldığında açılan “Yardım -> e-Beyanname Dokümanlar -> Hemen Başla” başlıklarına sırasıyla tıklanarak katma değer vergisi beyannamelerinin sayfalarına ilişkin ayrıntılı açıklamaların bulunduğu modüllere erişim sağlanabilecektir.

Duyurulur.

Hazırlık sürecinde, iş gücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda farklı senaryolar ele alınırken, ücretlendirme sisteminin ekonomik dinamiklere göre şekillendirilmesi üzerinde duruluyor.

Amaç rekabet gücü ve istihdamı desteklemek

Takvim'in haberine göre çalışmalarda, çalışanların satın alma gücünün korunması ile işletmelerin rekabet gücünün artırılması arasında denge kurulması hedefleniyor. Bu kapsamda özellikle üretim maliyetlerinin yüksek olduğu sektörler ile yaşam maliyetlerinin farklılaştığı bölgeler için farklı ücret uygulamaları değerlendiriliyor.

Olası bir düzenleme öncesinde işçi ve işveren temsilcilerinin görüşlerinin alınması planlanırken, çalışanların hak kaybı yaşamaması ve işletmelerin üretim faaliyetlerini sürdürülebilir şekilde devam ettirebilmesi amaçlanıyor.

Uluslararası örnekler inceleniyor

Hazırlık sürecinde yalnızca Türkiye'deki ekonomik göstergeler değil, farklı ülkelerde uygulanan ücret sistemleri de analiz ediliyor. Ekonomi yönetimi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile ilgili kurumların değerlendirmelerinin ardından nihai kararını verecek.

Yetkililer, şu aşamada kesinleşmiş bir karar bulunmadığını belirtirken, yürütülen çalışmaların üretim, istihdam ve çalışan refahı arasında sürdürülebilir denge sağlayacak en uygun modeli belirlemeye yönelik olduğunu vurguluyor.

Dünya

Başvuruların yüzde 76.7’si e-Devlet üzerinden yapılırken, en fazla başvuru 126 bin 319 ile İstanbul’dan geldi. Bunu 50 bin 353 ile Ankara, 32 bin 507 ile İzmir, 17 bin 399 ile Bursa ve 15 bin 893 ile de Antalya takip etti. Aynı dönemde Ardahan’dan ise 305 başvuru geldi.

Yılın ilk yarısında gelen başvuruların yüzde 35’i ayıplı mal, yüzde 29’u ise ayıplı hizmetlere yönelik oldu. En çok şikayet edilen konu ise yüzde 18 ile ayakkabı, kıyafet ve tekstil ürünleri olurken, dayanıklı tüketim malları ve ev elektroniği ürünlerinin oranı yüzde 15.13, iletişim aboneliği oranı ise yüzde 6.26 oldu. E ticaret alışverişlerine ilişkin başvuruların oranı yüzde 5.38 seviyesinde gerçekleşti.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Kritik eşik aşıldı, satış baskısı arttı

Analistler, 12 bin puanın kaybedilmesinin satış baskısını artırabileceğine dikkat çekiyor. Endeks, haziran ayında gördüğü zirvenin yaklaşık yüzde 20 altına gerileyerek teknik analizde "ayı piyasası" olarak kabul edilen eşiğe yaklaşmış durumda.

Uzmanlara göre, endeksin 12 bin puanın altında kalıcı olması halinde bir sonraki önemli destek seviyesi 11 bin puan olacak.

Çip devlerinde 3,3 trilyon dolarlık değer kaybı

22 Haziran'dan bu yana küresel çip şirketlerinin toplam piyasa değerinde yaklaşık 3,3 trilyon dolarlık kayıp yaşandı. Satış dalgası yalnızca ABD'li şirketleri değil, Samsung Electronics ve SK Hynix gibi Asyalı yarı iletken üreticilerini de etkiledi. Özellikle bellek çipi üreticilerindeki değer kaybı dikkat çekti.

Nvidia satış baskısına karşı direnç gösteriyor

Sektördeki genel satış baskısına rağmen Nvidia, büyük çip üreticileri arasında görece daha güçlü bir performans sergilemeyi sürdürüyor. Analistler, mevcut düşüşün Nvidia kaynaklı olmadığını, satışların ağırlıklı olarak bellek üreticileri ve diğer yarı iletken şirketlerinde yoğunlaştığını belirtiyor.

Piyasaların gözü yeniden 12 bin puan seviyesinde

Piyasaların odağında şimdi SOX endeksinin yeniden 12 bin puanın üzerine çıkıp çıkamayacağı bulunuyor. Analistlere göre bu seviyenin kısa sürede geri kazanılması halinde son düşüş "yanlış kırılma" olarak değerlendirilebilir. Ancak endeksin 12 bin puanın altında kalmaya devam etmesi durumunda satış baskısının sürmesi ve 11 bin puan seviyesinin test edilmesi ihtimali güçlenebilir.

Ekonomim

2026 Dünya Kupası takımlarına ne kadar ödeme yapılacak?

Dünya Kupası'nda mücadele eden 48 ulusal federasyonun tamamı, turnuvada yarışmak adına en az 12,5 milyon dolar alacak. Bu tutarın 10 milyon doları eleme ve grup aşaması katılım ödülü olarak tanımlanırken, 2,5 milyon doları ise turnuva öncesi antrenman ve hazırlık masrafları için ön ödeme olarak aktarıldı. Bu ön ödemenin, geçmiş turnuvalarda yaşanan prim krizlerini önlemek amacıyla turnuva öncesinde yapılması kararlaştırıldı.

Maddi ödüllerin yanı sıra FIFA, federasyonların 50 kişilik delegasyonlarının business class gidiş-dönüş uçak biletlerini, ilk maçtan beş gün önce başlayıp elenmeden bir gece sonrasına kadar olan otel ve yemek masraflarını da üstleniyor. Ayrıca yurt içi seyahat masrafları ve özel araç filoları da FIFA tarafından karşılanırken; federasyonlar ek personel maliyetleri, genişletilmiş konaklamalar ve özel sigortalardan sorumlu tutuluyor.

Dünya Kupası tur atlama ödülleri ve turnuva finansal dağılım tablosu

Federasyonların talepleri doğrultusunda revize edilen ödül havuzunda, takımların elendikleri turlara ve elde ettikleri derecelere göre alacakları ödemeler şu şekilde listelendi:

Grup aşaması (33 - 48. sıra): 10 Milyon Dolar
Son 32 turu (17 - 32. sıra): 12 Milyon Dolar
Son 16 turu (9 - 16. sıra): 16 Milyon Dolar
Çeyrek finalistler (5 - 8. sıra): 20 Milyon Dolar
Dördüncü sıra: 28 Milyon Dolar
Üçüncü sıra: 30 Milyon Dolar
İkinci sıra: 34 Milyon Dolar
Şampiyon: 51 Milyon Dolar

Dağıtılan bu miktarların kulüp futbolundaki transfer ve şampiyonluk gelirlerinin gerisinde kaldığı belirtiliyor. Fransa Futbol Federasyonu Başkanı Philippe Diallo, yenilenen Kulüpler Dünya Kupası şampiyonunun 115 milyon dolar kazandığı futbol piyasasında milli takım ödüllerinin düşük kaldığını ifade etti. Benzer şekilde, İngiliz kulübü Brighton'ın 19 yaşındaki Luka Vušković için ödediği transfer ücretinin de turnuva ödüllerinden yüksek olduğu kaydedildi.

Dünya Kupası şampiyonu ne kadar kazandı?

Büyük heyecana sahne olan final müsabakasında Arjantin'i mağlup ederek Dünya Şampiyonu olan İspanya, 51 milyon dolar tutarındaki dev nakit ödülün sahibi oldu. Turnuvayı ikinci sırada tamamlayan Arjantin ise 34 milyon dolar ödül kazandı. 2022 yılında Katar'da düzenlenen 32 takımlı bir önceki turnuvada şampiyon Arjantin 42 milyon dolar kazanmış, toplam ödül fonu ise 440 milyon dolar olarak gerçekleşmişti.

FIFA tarafından doğrudan ulusal federasyonlara ödenen bu paranın kullanım tasarrufu tamamen federasyonların kendi kurallarına bağlıdır. Örneğin ABD Futbol Federasyonu, elde edilen ödül parasının %20'sini kurumsal yönetim için elinde tutarken, kalan %80'lik kısmı 2022 yılındaki eşit ödeme anlaşması gereği erkek ve kadın milli takımları arasında eşit olarak paylaştırmaktadır. Orijinal altın kupa kalıcı olarak verilmemekte, kazanan takıma altın kaplama bir replikası takdim edilmektedir.

İşte takım takım kazanılan tutarlar...

12,5 Milyon Dolar Kazananlar

Grup aşamasında elenen 16 takım katılım payı ve ulaşım masrafları olarak 12,5 milyon dolar kazandı. İşte o takımlar:

Türkiye, Güney Kore, Çekya, Katar, İskoçya, Haiti, Curaçao, Tunus, İran, Yeni Zelanda, Uruguay, Suudi Arabistan, Irak, Ürdün, Özbekistan, Panama

14,5 Milyon Dolar Kazananlar

Son 32 turunda elenen 16 takım katılım payı ve ulaşım masrafları olarak 14,5 milyon dolar kazandı. İşte o takımlar:

Güney Afrika, Japonya, Almanya, Hollanda, Fildişi Sahili, İsveç, Ekvador, D.Kongo Cumhuriyeti, Senegal, Bosna-Hersek, Avusturya, Hırvatistan, Cezayir, Avustralya, Yeşil Burun Adaları, Gana

18,5 Milyon Dolar Kazananlar

Son 16 turunda elenen 8 takım katılım payı ve ulaşım masrafları olarak 18,5 milyon dolar kazandı. İşte o takımlar:

Kanada, Paraguay, Brezilya, Meksika, Portekiz, ABD, Mısır, Kolombiya

22,5 Milyon Dolar Kazananlar

Çeyrek finalde elenen 4 takım katılım payı ve ulaşım masrafları olarak 22,5 milyon dolar kazandı. İşte o takımlar:

Fas, Belçika, Norveç ve İsviçre

Yarı Finalistler, İkinci ve Dünya Şampiyonu

Dördüncü Sıra (Fransa): 28 Milyon Dolar
Üçüncü Sıra (İngiltere): 30 Milyon Dolar
İkinci (Arjantin): Milyon Dolar
Şampiyon (İspanya): 51 Milyon Dolar

CNBC-E

KONUŞMACI: ALİ ÇAKMAKÇI-KATKI SUNAN: SELAHATTİN İPEK MODERATÖR : ÖMER KÖKLÜCE

BDTURKEY.COM ve Dünya Gazetesi yazarı Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU 18.05.2021 tarihinde saat 9.30 TRT HABER Ekonomi 7/24 Programına konuk olarak katılım sağlamıştır. Özellikle Pandemi dolayısıyla işletmelerin yaşadıkları sıkıntılar ve çözüm önerileri konusunda, Sayın Cumhurbaşkanı 'mızın alacağı tedbirler ile igili bilgiler vermiştir. "Matrah Arttırımı ve Yeni Borç Yapılandırması" torba şekliyle ele alınarak en kısa zamanda Meclise gelmesi bekleniyor.

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.