2025 yılını 1,7 trilyon liralık işlem hacmi ve yüzde 39,5 büyüme ile tamamlayan sektör, 2026'nın ilk üç ayında da yükselişini sürdürdü.

İlk çeyrek sonu itibarıyla sektörün toplam işlem hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 52,4 artış göstererek 534,6 milyar liraya yükseldi.

Bu performans, faktoring sektörünün reel ekonomiye sağladığı finansman desteğinin giderek güçlendiğine işaret etti.

Aktif büyüklükte yüzde 52,8 artış

Sektörün aktif toplamı da güçlü büyüme kaydetti. Verilere göre aktif büyüklük yıllık bazda yüzde 52,8 artarak 525,1 milyar liraya ulaştı. Aynı dönemde alacaklar kalemi ise yüzde 51,4 yükselişle 471 milyar lira seviyesine çıktı.

Öz kaynaklar 100 milyar lirayı aştı

Faktoring sektörünün mali yapısındaki güçlenme de dikkat çekti. İlk çeyrek sonunda öz kaynaklar yüzde 50 artışla 100,3 milyar liraya yükseldi. Uzmanlar, öz kaynaklardaki büyümenin sektörün sürdürülebilir büyüme kapasitesini destekleyen önemli göstergelerden biri olduğunu belirtiyor.

Reel sektörün finansmanında kritik rol

FKB Faktoring Sektörü Başkanı Nurcan Taşdelenler, faktoring sektörünün yalnızca finansman sağlayan bir yapı olmadığını, aynı zamanda ticari faaliyetlerin sürekliliğini desteklediğini vurguladı.

Taşdelenler, özellikle ticaret hacminin ve vadeli işlemlerin yüksek olduğu dönemlerde işletmelerin nakit akışını yönetmelerine önemli katkı sağladıklarını ifade etti.

Nakit akışı şirketler için daha kritik hale geldi

Sektör temsilcilerine göre şirketler açısından artık satış yapmak kadar, yapılan satışın ne kadar sürede nakde dönüştüğü de büyük önem taşıyor.

Vadelerin uzaması ve tahsilat süreçlerindeki belirsizlikler, işletmelerin nakit yönetimine daha fazla odaklanmasına neden oluyor.

Faktoringe talep artıyor

Ekonomide sıkı finansman koşullarının devam etmesi, faktoring hizmetlerine olan talebi artırıyor.

Özellikle işletme sermayesi yönetimi ve tahsilat riskinin azaltılması konusunda faktoring çözümlerinin daha yoğun tercih edildiği belirtiliyor.

Küresel belirsizlikler sektörü destekliyor

Uzmanlara göre küresel ticarette devam eden belirsizlikler ve finansman maliyetlerindeki yüksek seyir, faktoring sektörünün büyümesini destekleyen unsurlar arasında yer alıyor.

Reel sektörün finansmana erişim ihtiyacının sürmesi, sektörün önümüzdeki dönemde de büyümesini destekleyebilir.

Büyüme beklentisi güçlü

Sektör temsilcileri, 2026'nın geri kalanında da faktoring sektöründeki büyümenin devam edeceğini öngörüyor.

Artan nakit ihtiyacı, tahsilat riskleri ve finansmana erişim zorlukları nedeniyle faktoringin reel sektör için önemli bir finansman alternatifi olmaya devam edeceği değerlendiriliyor.

Dünya

İngiltere’deki arama sorgularının yüzde 90’ından fazlasını elinde bulunduran Google’ın, yapay zeka destekli özetler sunması nedeniyle haber sitelerinin ve diğer yayıncıların tıklanma oranlarında keskin düşüşler yaşandığı belirtiliyor.

Bu durumun önüne geçmek isteyen düzenleyici kurum, yayıncıların içeriklerinin yapay zeka özelliklerinde kullanılıp kullanılmayacağına karar verebilmesi ve içeriklerin adil bir şekilde ödüllendirilmesi için yasal süreci başlattı.

Yayıncılarda daha fazla kontrol olacak

CMA kuralları gereği Google, haber kuruluşları da dahil olmak üzere yayıncılardan alınan içeriklerin yapay zeka tarafından oluşturulan sonuçlarda net bağlantılar kullanılarak uygun şekilde atıf almasını sağlamakla yükümlü kılındı. Kurumun üst yöneticisi Sarah Cardell, uygulamaya konulan gerekliliklerin Google’ın mevcut ve gelecekteki hamlelerine yanıt verecek şekilde tasarlandığını ifade etti.

Diğer yandan Google, internet sitesi sahiplerine üretken yapay zeka süreçlerini yönetebilmeleri için yeni kaynaklar ve kontrol mekanizmaları sunduğunu bildirdi. Şirket, yayıncıların içeriklerinin yapay zeka modunda görünmesini engelleyebilecekleri yeni bir kontrol aracını test ettiğini, ancak bu tercihin geleneksel arama sonuçlarındaki trafiği etkilemeyeceğini duyurdu.

ABD ve Avrupa Birliği’nde de artan bir denetim baskısıyla karşı karşıya olan Google, İngiltere’deki rekabet endişelerini gidermek amacıyla Mart ayından bu yana yeni arama kontrolleri geliştirdiğini açıkladı.

Şirket ayrıca, yapay zeka yanıtlarındaki bağlantı sayısını artıracağını ve yayıncılar için yeni veri içgörüleri paylaşmaya başlayacağını belirtti.

Bloomberg HT

Bu durum özellikle villa tipi konutlar, müstakil yazlıklar ve site içi apart projelerde talebin canlı kalmasını sağlıyor.

Fiyatlarda yeni denge, artış sürüyor ancak hız yavaşlıyor

EVA Gayrimenkul Değerleme Direktörü Filiz Akkaya, 2026 yılında yazlık konut piyasasında genel fiyat artışının devam ettiğini ancak artış hızının önceki yıllara kıyasla daha kontrollü ilerlediğini belirtti. Buna göre Ege ve Akdeniz hattında ortalama fiyat artışı yüzde 20–25 bandında gerçekleşirken, lüks segmentte artış oranları daha yukarıda seyrederken, daha mütevazı yazlık konutlarda artışların sınırlı kaldığı görülüyor.

Akkaya, özellikle pandemi sonrası yaşanan aşırı talep döneminin etkilerinin büyük ölçüde dengelendiğini, buna rağmen jeopolitik gelişmeler ve bölgesel göç hareketlerinin fiyatları tamamen aşağı çekmediğini ifade ederek, "Bu da piyasada "yumuşak normalleşme" olarak tanımlanan yeni bir döneme işaret ediyor." dedi.

Bodrum, Çeşme ve Urla zirvede

Türkiye'nin üst segment yazlık piyasasında Bodrum, Çeşme ve Urla üçlüsü hala açık ara en güçlü bölgeler olarak öne çıkıyor. Bodrum'da metrekare fiyatlarının 250.000–300.000 TL seviyesine ulaşması, ilçeyi Türkiye'nin en yüksek değerli yazlık pazarı haline getirirken, arsa arzındaki daralma yeni projelerin Milas ve Dalaman aksına kaymasına neden oluyor.

İzmir tarafında ise Çeşme ve Alaçatı, 200.000 TL/m² seviyesini aşan villa projeleriyle dikkat çekiyor. Ilıca, Boyalık ve Dalyan hattı özellikle aile yaşamına uygun sahil düzeni nedeniyle yoğun talep görürken, Ovacık ve Germiyan gibi bölgelerde daha erişilebilir alternatifler gelişmeye devam ediyor.

Urla ise son yıllarda yükselen ivmesini sürdürüyor. Ortalama 100.000–120.000 TL/m² bandına ulaşan ilçede Kekliktepe ultra lüks villa segmentiyle öne çıkarken, İskele ve Zeytinalanı gibi bölgeler yaz-kış yaşam konseptiyle farklı bir talep yapısı oluşturuyor.

Alternatif yaşam arayışı güçleniyor

Kuzey Ege hattında Ayvalık, Edremit Körfezi ve çevresi daha erişilebilir yazlık arayanlar için önemli bir alternatif oluşturmaya devam ediyor. Cunda Adası'nda metrekare değerlerinin 160.000–200.000 TL bandına kadar çıkması bölgenin turistik çekim gücünü gösterirken, Altınova ve Sarımsaklı gibi bölgelerde daha orta segment fiyatlar hakimiyetini sürdürüyor.

Dikili tarafında ise fiyatlar daha geniş bir skalaya yayılmış durumda. Kabakum ve İsmetpaşa hattında 65.000–85.000 TL/m² seviyeleri görülürken, Salihler ve merkez mahallelerde 100.000 TL/m²'ye yaklaşan değerler dikkat çekiyor. Özellikle 1+1 ve 2+1 apart konutlara olan talep, bölgeyi yatırım açısından daha hareketli hale getiriyor.

Aydın ve Kuşadası'nda gurbetçi etkisi ve site yaşamı öne çıkıyor

Kuşadası ve Didim hattında hem yerli hem de yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının etkisi belirgin şekilde hissediliyor. Güzelçamlı ve Davutlar gibi bölgelerde 60.000–100.000 TL/m² aralığında değişen fiyatlar, eski yazlık sitelerde ise 6–8,5 milyon TL bandındaki satışlar dikkat çekiyor. Yeni nesil site projeleri özellikle Soğucak ve Davutlar'da gelişirken, havuzlu villa konseptleri yatırımcıların ilgisini çekmeye devam ediyor. Bölge aynı zamanda yazlık kiralama piyasasında da güçlü bir sezon performansı sunuyor.

Fethiye ve Marmaris güçlü talep merkezi oluyor

Muğla'nın Fethiye ilçesi, Göcek ve Ölüdeniz gibi dünya çapında bilinen destinasyonlarıyla yazlık piyasasının en güçlü bölgelerinden biri olmaya devam ediyor. Göcek'te denize yakın villalar ile iç kesimlerdeki konutlar arasında ciddi fiyat farkları oluşurken, Ölüdeniz çevresinde turizm odaklı yapılaşma öne çıkıyor. Marmaris ise özellikle İçmeler, Selimiye ve Bozburun gibi bölgelerde yüksek gelir grubunun ilgisini çekiyor. Merkez ve İçmeler hattında 65.000–160.000 TL/m² aralığı görülürken, kırsal koy bölgelerinde bu rakam 180.000 TL/m² seviyelerine kadar çıkabiliyor. Kısa dönem kiralama potansiyeli, Marmaris'i yatırım açısından öne çıkaran en önemli faktörlerden biri olmaya devam ediyor.,

Antalya hattında yabancı yatırımcı etkisi belirleyici

Antalya sahil şeridinde Kaş, Kemer, Manavgat ve Alanya bölgeleri farklı kullanıcı profilleriyle dikkat çekiyor. Kaş'ta özellikle Kalkan bölgesi, 90.000–110.000 TL/m² seviyeleriyle Türkiye'nin en değerli villa piyasalarından birini oluştururken, denize sıfır konutlarda bu değerlerin iki katına çıkabildiği görülüyor.

Kemer'de Beldibi ve Göynük gibi bölgeler 85.000–100.000 TL/m² bandında işlem görürken, Manavgat Side hattı daha erişilebilir fiyatlarla geniş aileler için cazibesini koruyor. Alanya ise 1+1 otel konseptli daireleriyle özellikle yabancı yatırımcıların yoğun ilgisini çekiyor.

Piyasa daha gerçekçi bir zemine oturuyor

Filiz Akkaya, 2026 yılı itibarıyla yazlık konut piyasasında en önemli gelişmenin fiyatların "gerçek kullanıcı değeri"ne yaklaşması olduğunu vurgulayarak, "Aşırı yükselen segmentlerde düzeltmeler görülürken, talebin güçlü olduğu bölgelerde fiyatlar kontrollü biçimde artmaya devam ediyor. Bu tablo, Türkiye yazlık piyasasında hem yatırımcılar hem de kullanıcılar açısından daha öngörülebilir ve dengeli bir döneme girildiğine işaret ediyor." Diyerek sözlerini bitirdi.

Ekonomim

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, IBAN üzerinden ödeme alınması ve faturasız işlem yapıldığına yönelik iddiaların değerlendirilmek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı'na iletildiğini duyurdu.

7 şirket hakkında inceleme

Milletvekillerinin yazılı soru önergelerine yanıt veren Ticaret Bakanı Ömer Bolat, bot yazılımlar aracılığıyla randevuların toplandığı ve ticari amaçla satıldığı iddialarına ilişkin Reklam Kurulu'nun 7 şirket hakkında inceleme başlattığını bildirdi.

Son 5 yılda vize hizmetlerine ilişkin 153 başvuru yapıldı

Türkiye Gazetesi'nin aktardığına göre, Bolat, son 5 yılda vize başvuru aracılığı hizmetleriyle ilgili 143 CİMER ve 10 e-Devlet başvurusu yapıldığını belirtti.

Başvuruların hak arama yollarına yönlendirildiğini ifade eden Bolat, şahsi IBAN'a ödeme alınması ve fatura verilmemesi gibi iddiaların Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı'na da iletildiğini söyledi.

Özel düzenleme yok

Vize başvuru aracılığı hizmeti veren kurumların fiyatlandırma, iade koşulları ve bilgilendirme yükümlülükleri açısından tüketicinin korunması mevzuatında özel bir düzenleme bulunmadığını belirten Bolat, ilave tedbirlerin ilgili kurumların görüşleriyle değerlendirildiğini kaydetti.

Mevzuatta "vize aracısı" boşluğu

Sektördeki en büyük açmazlardan birinin yasal boşluklar olduğunu kabul eden Ticaret Bakanı, mevcut Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve bağlı mevzuatta, vize başvuru aracılığı hizmeti veren kurumların fiyatlandırma politikaları, ücret iade koşulları veya tek taraflı bilgilendirme yükümlülüklerine dair özel bir düzenleme bulunmadığını belirtti.

Ekonomim

New York Ekonomi Kulübü tarafından düzenlenen bir etkinlikte konuşan Solomon, “Şu anda kesinlikle korkudan çok açgözlülüğün olduğu bir an yaşıyoruz” ifadelerini kullandı.

OpenAI, Anthropic ve SpaceX gibi şirketlerin eş zamanlı büyük ölçekli halka arzları için piyasanın yeterli olup olmadığı sorusuna ise likiditenin bir sorun olmadığını belirtti. Solomon, “Dünya bu kadar iyimser kalmaya devam ederse sistemde yeterince likidite var” ifadelerini kullandı.

Solomon, piyasalardaki güçlü iştaha örnek olarak Alphabet’in 80 milyar dolarlık hisse satışını gösterdi.

Bloomberg HT

Ancak insan kaynaklı iklim değişikliği ve fosil yakıt kullanımı, bu devasa ekono­mik yapının sürdürülebilirli­ğini temelinden sarsıyor. Kü­resel sıcaklık artışının her yıl yeni rekorlar kırması, açık ha­vada gerçekleştirilen spor or­ganizasyonlarının finansal ve operasyonel risklerini katlar­ken, sporcu performansını da doğrudan aşağı çekiyor.

Bağımsız iklim araştırma kuruluşu Climate Central ta­rafından yapılan en son ana­liz, tehlikenin boyutunu net bir şekilde ortaya koydu. Araş­tırmacılar, futbolcuların fizik­sel performansında kırılma ve düşüş eşiği olarak kabul edi­len 28°C sıcaklığın aşılması olasılığını incelediler. Turnu­va takvimindeki tüm maçların lokasyon ve tarih analizine da­yanan çalışmaya göre, planla­nan 104 maçın 97’sinde per­formans düşü­rücü aşırı sıcaklık koşullarının gerçek­leşme olasılığı, iklim değişikliğinin olmadığı al­ternatif bir senaryoya kıyas­la çok daha yüksek. Bu durum, turnuvanın neredeyse tama­mının iklim baskısı altında oynanacağını gösteriyor.

Sponsorluk değeri de etkilenecek

Daha önce yapılan bilimsel araştırmalar, 28°C’nin üze­rindeki sıcaklıkların sporcu­ların sprint sıklığını, sahada kat edilen toplam mesafeyi ve kasların toparlanma süresi­ni ciddi oranda azalttığını ka­nıtlıyor. Dolayısıyla yüksek sıcaklıklar ve nem, yalnız­ca oyuncu güvenliğini tehli­keye atmakla kalmıyor; ma­çın temposunu, teknik direk­törlerin taktiklerini ve genel oyun stilini de baltalıyor. Ya­vaşlayan bir oyun ise futbolun seyir zevkini düşürerek yayın gelirlerinden sponsorluk de­ğerlerine kadar uzanan geniş bir ekonomik zinciri olumsuz etkileme riski taşıyor.

Analiz kapsamında, insan kaynaklı iklim değişikliğinin kirlettiği mevcut hava koşul­ları, endüstrileşme öncesi ik­lim senaryolarıyla karşılaş­tırıldı. Elde edilen bulgulara göre, maçların neredeyse ya­rısında (49 maç) performansı olumsuz etkileyecek sıcaklık­ların yaşanma olasılığı yüzde 50’nin üzerinde seyrediyor.

Bu müsabakaların 26’sında ise iklim krizi bu olasılığı en az 10 puan artırmış durumda. İklim dalgalanmalarının en dramatik şekilde hissedilece­ği müsabaka ise 26 Haziran’da Guadalajara’da Uruguay ile İspanya arasında oynanacak. Bu karşılaşmada performan­sı felç edecek sıcaklıkların ya­şanma olasılığı yüzde 70 ola­rak hesaplanırken, bu ihtima­lin iklim değişikliği olmasaydı 37 puan daha düşük olacağı vurgulanıyor.

“Riskler ciddiye alınmalı”

Saha içindeki bu alarm du­rumu, futbol paydaşları ve bilim insanları tarafından da endişeyle takip ediliyor. Geçtiğimiz günlerde FIFA’ya gönderilen iklim acil duru­mu mektubunu imzalayan ve araştırmayı değerlendiren Norveç Milli Takımı Oyun­cusu Morten Thorsby, “Bu analiz, artan sıcaklıkların sa­dece oyuncu ve taraftarlar için ciddi sağlık riski oluştur­makla kalmadığını, aynı za­manda oyunun kalitesini de etkilemeye başladığını açık­ça ortaya koyuyor. Bu riskleri ciddiye almalı ve hem saha­daki oyuncular hem de dün­yanın dört bir yanından ma­çı izleyenler için sevdiğimiz oyunun korunmasını sağla­malıyız” dedi.

Sıcaklık şoku yaşanabilir

Portsmouth Üniversitesi Aşırı Ortamlar Laboratuva­rı’ndan Profesör Mike Tipton da fiziksel risklerin altını çi­zerek, “Yoğunluğun azaldığı­nı, daha az sprint yapıldığı­nı ve potansiyel olarak daha az pozisyon yaratıldığını gö­rüyoruz. Sıcaklıklar daha da yükseldikçe riskler de artar. Uzun süreli maruziyet ve de­hidrasyon - özellikle oyuncu­ların kendi sınırlarını zorla­yacakları önemli maçlarda - sıcak çarpmasına, hatta sı­caklık şokuna yol açabilir” ifa­delerini kullandı.

Güvenlik sınırları bu yıl tamamen aşılacak

Climate Central’ın turnuva öncesinde yayınladığı geçmişe dönük stadyum analizleri, krizin dönemsel değil kalıcı olduğunu gösteriyor. Maçların oynanacağı stadyumların neredeyse tamamında, 1970’li yıllara kıyasla aşırı sıcak gün sayısında radikal bir artış kaydedildi. Dünya Hava Olayları İlişkilendirme Girişimi (WWA) tarafından yayınlanan bir diğer destekleyici çalışma ise yüksek nem ve ekstrem sıcaklık kombinasyonunun, bu seneki şampiyonada bazı maçlarda uluslararası güvenli sağlık sınırlarını tamamen aşacağı uyarısında bulunuyor.

Rekabetin geleceği fosil yakıt kısıtlamasına bağlı

Elit bir orta saha oyuncusunun bir maçta ortalama 10 kilometre üzerinde mesafe kat ettiğini hatırlatan uzmanlar, bu eforun ani hızlanmalar ve yön değiştirmeler içeren yüksek yoğunluklu bir yapıda olduğunu belirtiyor. Climate Central meteoroloğu Shel Winkely fosil yakıt kullanımı durdurulmazsa eski Dünya Kupası atmosferlerinin tarih olacağı uyarısını yaparak, “Sıcak dalgaları, öngörülemez hava koşulları ve değişen mevsimler, sevdiğimiz oyunların kurallarını yeniden yazıyor. Fosil yakıt kullanmaya son vermezsek, rekabetin geleceği kimin en iyi oynadığına değil, kimin sıcağa daha fazla dayanabileceğine bağlı olacak" dedi.

Başak Nur Gökçam-Dünya

Giyilebilir yaka kartı boyna veya kemer köprüsüne asılarak otonom sistemlere hızlı erişim sağlıyor. Üst Yönetici Satya Nadella geliştirilen araçların teknoloji cihazları için yeni form faktörü temsil ettiğini vurguladı. Şirket yetkilileri ürünlerin piyasaya çıkış tarihini henüz netleştirmedi. Mevcut aşamada birkaç yüz Microsoft çalışanı cihazları ofis ortamında aktif olarak test ediyor. Giyilebilir cihazlar kurumsal verimliliği artırmayı planlıyor.

Project Solara donanım ekosistemini genişletiyor

Proje ofis çalışanlarının bilgisayar bağımlılığını azaltmayı hedefliyor. Geliştirilen donanımlar Project Solara çatısı altında ofis içi veri akışını yönetiyor. Satya Nadella bir tanıtım videosunda giyilebilir kartı boynunda taşıyarak otonom botlarla bağlantı kurdu. Yaka kartı üzerinde yer alan entegre kamera çevresel verileri toplayarak analiz ediyor.

Yönetici Steven Bathiche cihazı parmak iziyle aktive ederek konferans izleyicilerinin fotoğraflarını çekti. Sistem çekilen fotoğrafları anında merkeze ileterek işleme aldı. Project Solara kamera mimarisi algoritmaların fiziksel ortamı anlamlandırmasına ve veri odaklı aksiyon almasına olanak tanıyor. Sektör analistleri otonom asistanların yaygınlaşmasını teknoloji sektöründe binlerce çalışanı etkileyen son işten çıkarma dalgalarının temel nedeni olarak gösteriyor.

Şirketlerin geçmiş donanım denemeleri başarısızlıkla sonuçlandı

Microsoft giyilebilir cihaz pazarına daha önce Hololens başlığı ile giriş yaptı. Şirket mühendisleri geliştirme süreci neredeyse on yıl süren karma gerçeklik gözlüğünü Apple şirketinin Vision Pro ve Meta Quest cihazlarına rakip olarak tasarladı. Yönetim ABD Ordusu ile milyarlarca dolar değerinde tedarik sözleşmesi imzaladı. Askeri testler sırasında yaşanan sürekli donanım sorunları projenin iptaline yol açtı ve şirket 2024 yılında üretimi durdurdu. Pazar araştırma raporları Project Solara girişiminin geçmiş donanım hatalarını tekrarlamayacağını öngörüyor.

Google akıllı gözlük pazarındaki ilk başarısızlığının ardından on yıldan fazla bir süre sonra yeniden donanım geliştirmeye odaklandı. Google Glass projesinin çöküşü giyilebilir teknolojilerde veri gizliliği tartışmalarını başlatmıştı. Meta şirketinin yapay zeka gözlükleri üzerindeki kameralar da video kayıtlarının ne zaman ve nasıl saklandığı konusunda yoğun denetimlerden geçiyor. Project Solara yöneticileri rakip platformların donanım zafiyetlerini yaşamadan otonom ofis asistanlarını günlük iş akışına entegre etmeye çalışıyor.

Murat Ali Oral-Dünya

100 yıl öncesinin “doğa kucağını açmış, istismarımızı bekliyor” anlayışı yerine sanayinin geldiği nokta; sıfır atıkla gezegenin tüm kaynaklarını verimli kullanma dönüştürme ilkesi, İSO’da tartışılıyor

Sanayinin Sıfır Atık Yolculuğu: Döngüsel İş Modelleri toplantısındayız. İstanbul Sanayi Odası Başkanı Erdal Bahçıvan; İstanbul Sıfır Atık Haftası etkinliğinde yaptığı konuşmada; “satın al, kullan, at” döneminin bittiğine vurgu yapıyor; “artık edin, yararlan, dönüştür, yani sıfır atık dönemindeyiz.”

Bahçıvan, sıfır atık yaklaşımının yalnızca çevresel bir sorumluluk değil; aynı zamanda ekonomik rekabetçiliğinin ve toplumsal dayanıklılığın da temel unsuru olduğuna dikkat çekiyor; “bugün 193 ülkede karşılık bulan bu hareket, Türkiye’nin sürdürülebilirlik alanında küresel liderliğinin ölçüsüdür.”

KAYNAK VERİMLİLİĞİ, EKONOMİK KAZANIM VE İKLİM HEDEFLERİ

Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş’ın COP31 İklim Yüksek Düzeyli Şampiyonu’ olması da gör son derece anlamlı… İSO, 2022’den beri COP toplantılarından çokça deneyim biriktirmiş. Böylece kaynak verimliliğini, ekonomik kazanımı, iklim hedeflerini destekleyen bütüncül dönüşüm modeli oluşmuş.

Döngüsel Ekonomi, regülasyonlar, rekabet avantajları ve sanayide teknolojik, dijital sıfır atık uygulamalarının tartışıldığı 2 panelde katılımcılar, yeşil ekonomi çağına giren gezegende ülkemizin barındırdığı fırsatlar ve olası riskleri tartıştılar. Anladığım; ya yeşile bürüneceğiz ya da kararacağız.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Sıfır Atık’a dair…

Ülkemin imajına katkısı?

Bahçıvan; sıfır atık dönüşümünün yaygınlaşması ve kalıcı olması için üniversite-sanayi işbirliklerinin yaygınlaşması, kalıcı olması ile Türkiye’nin küresel çapta kazanacağı itibarın değerini hatırlatıyor.

Somut hangi adım atıldı?

Sıfır atık yaklaşımının sanayi sektöründe yaygınlaştırılması, üretimde kaynak ve su verimliliğinin artırılmasının teşviki amacıyla İSO ile Sıfır Atık Vakfı (SAV) arasında bir iş birliği protokolü imzalandı.

NOT

VALİ GÜL: “İSTANBUL MARKASINA DEĞERLİ KATKI SAĞLAYACAK”

Davut Gül, şu anda İstanbul’da 24 bin sivil toplum örgütü olduğuna işaret ediyor. Sıfır Atık Vakfı, bunlardan biri… Gül, “Ancak büyük devletlerin yapacağı bir etkinliği başlatmış olmasıyla İstanbulumuzun marka değerini yükseltti” diyor. Emine Erdoğan’ın SAV liderliğine dikkat çekiyor.

SIFIR ATIK LÛGATI

Sıfır atık: İsrafı önlemeyi, kaynakları verimli kullanmayı, atıkları değerlendirmeyi hedefleme hareketi

Sıfır Atık Vakfı: Geri dönüşümü sağlamak ve önemsetmek amacıyla 2023’te kurulan STK

Geri dönüşüm: Kullanım ömrünü tamamlamış plastik, kâğıt, cam, metal atıkların dönüştürülmesi

Döngüsel ekonomi: “Al-kullan-at” mantığına dayanan doğrusal sistemlerin yerini alan yeni anlayış

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Dünya­nın en büyük müşterisi artık alışveriş yapmayı bırakırsa ne olur? SYS­TEMIQ’e göre “Çin’in tarım ithalat talebi 2030’da zirve yapıp düşüşe geçebilir. Hayvansal protein talebini yüzde 55, soya ihracatını yüz­de 25 azaltacak. 2040’a kadar kümes hayvanları, süt ürün­leri ve su ürünlerinde net ih­racatçı haline gelmek için bi­yoteknoloji yatırımlarını ge­nişletecek. 2050’de yapay etleri yaygınlaştıracak, küre­sel pazarlara biyolojik üre­tim, altyapı ve alternatif pro­tein girdileri sağlayacak.”

Küresel tarım tedarik zincirleri bu kez Çin kaynaklı kırılacak

Çin’in iştahı son 25 yılın küresel tarım ticaretini şe­killendirebilecek kadar açık­tı. Brezilya soya fasulyesi­nin yüzde 72’ini, sığır etinin yüzde 40’ını, Arjantin soya­nın yüzde 89’unu, ABD so­yanın yüzde 30’unu Çin’e sa­tıyor. Yeni Zelanda’nın sı­ğırları İran ve Çin’e tokluk sağlıyor. Küresel tarım eko­nomisi Çin’in iştahı üzerin­den şekillendi. ABD ihracat planlarını Çin’e göre şekil­lendirdi. Çin’in ABD ve Bre­zilya gibi ülkelerle tarım ti­careti o kadar önemliydi ki iç politikada bile kullanıldı.

Çin’i doyurarak doyan ülkeleri bekleyen riskler

Çin kendi proteinini kendi teknolojisiyle üretmeye ka­rar verdi desem, endişe yük­lü bir geleceği aralamış olur muyum? Son yirmi yılda kü­resel tarımsal büyümeyi şe­killendiren Çin 2024’de 124,5 milyar dolarlık ticaret açığı verdi. 2025 yılı tarım ithalatı 311 milyar doları geçti. Tür­kiye’nin 2025 ihracatı 273 milyar dolar. Türkiye’nin it­halatı giderek artarken Çin’in ithalatı yüzde 3,6 düştü. Çin artan dışa bağımlılığı azalt­mak ve gıda güvenliğini güç­lendirmek için tarım strateji­sini değiştirdi, hedef tarımda öz yeterliliğe sahip olmak, it­halatı azaltmak.

Çin’in yeni tarım stratejisi “öz yeterlik”

Çin’in “14. Beş Yıllık Planın­da” “fermantasyon altyapısı­nın devlet eliyle geliştirilmesi, alternatif protein kümelerinin yaratılması” var. Çin Tarım Üniversitesi Profesörü Sheng­gen Fan’a göre “Çin iklim şok­ları, jeopolitik gerilimler ve ti­caret anlaşmazlıklarına karşın tarım ve gıdada iç dayanıklılık politikasının temellerini artı­yor.” Çünkü Çin artık kırılan tedarik zincirlerinden korku­yor, iklim risklerini görüyor, gıda kaynaklı sağlık risklerini yönetmek istiyor.

Uzmanlara göre Çin’in ye­ni stratejisi tarımda talep şo­ku yaratabilir. Çin dönüşürse dünyada taşlar yerinden oynar. Küresel tarım ekosisteminde ülkelerin yeni bir pozisyon al­ması zorunluluk haline gelebi­lir. Sadece ülkeler değil, çiftçi­ler için de stratejik uyum ihti­yacı ortaya çıkabilir.

Çin’in almadığı ürünler kime satılacak?

Çin’in alımları azalttığında Çin’e yoğun tarım ürünü satan ülkeler geçişi nasıl sağlaya­cak? Çin’in tek başına yarattığı talebi ikame edecek ikinci bir Çin var mı? Fiyatlar aşağı yön­lü düşecek, küresel tarım ti­caretinde dengeler bozulacak. İthalat düşünce çiftçi gelirle­ri, arazi fiyatları düşerken kır­sal istihdam ve ihracat gelirle­ri değişecek. Rekabet artarken, biyoekonomi güç kazanacak.

Çin’e bağımlı üreticiler şimdiden yeni pazarlar ara­maya başladı. Güney Ameri­ka ülkeleri Avrupa ile MER­COSUR Anlaşmasını hızlan­dırırken, Hindistan Avrupa pazarına erişimini artıracak yeni ticaret kanalları oluştu­ruyor. Son 25 yılın kazanan­larını talep jeopolitiğini yöne­ten Çin belirledi. Yeni bir Çin bulunmazsa üretenlere ne olacak?

Dünyanın en büyük sofrası Çin’in iştahı kapanıyor mu?

Uluslararası ticaret ağ­ları, limanlar, lojistik sistemleri Çin’in sof­ralarına ulaşacak ürün­ler için tasarlandı. Çin aradan çekilmeye başladığın­da modern dünyanın İpek­yolları çökecek mi? Çin’den gelen tarımsal talebin gide­rek azalması ihracat hacim­lerini düşürürken, sadece Çin pazarlarına bağımlı ülke­lerde değil küresel tarım tica­retinde taşlar yerinden oyna­yacak, küresel ticaret akışları yeniden şekillenecek, ülkele­rin büyüme modelleri yeni­den şekillenecek.

Çin’in su kaynaklarının, ta­rıma açabileceği yeni alan­ların bir sınırı var. SYSTE­MIQ’e göre Çin güneş paneli, batarya ve elektrikli araç sek­törlerinde uyguladığı sana­yi politikasını gıda sistemle­rine taşıyor. 90’larda dünya­nın tekstilini üreten, 2020’de dünyanın en büyük batar­ya ve elektrikli araç üreticisi olan Çin, 2030’larda biyolojik üretimde küresel lider olmayı hedefliyor.

Amaç daha fazla tavuk, daha fazla süt ya da daha fazla buğ­day üretmek değil. Amaç pro­teini tarımdan çıkarıp sanayi­nin konusu haline getirmek. Fermantasyon teknolojileri, biyoreaktörler, alternatif pro­tein bileşenleri ve biyolojik üretimi sanayileştirerek dün­ya pazarlarında belirleyici bir aktör olmak. Küresel kırılgan­lıklardan korunmak.

Velhasıl Çin’in tarımda ken­di kendine yeterlilik hedefi yalnızca Çin’in geleceğini il­gilendirmiyor. Brezilya’nın tarlalarını, Arjantin’in liman­larını, Avrupa’nın ticaret an­laşmalarını ve Türkiye’nin ta­rım stratejilerini de etkiliyor. Dünya uzun yıllar Çin’in açlı­ğı sayesinde büyüdü. Dışa ba­ğımlılığını azaltmak isteyen Çin artık kendi sofrasını ken­di teknolojisiyle kurmak isti­yor, küresel ekonominin tasa­rım parametresi olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Çin’e satış yaparak kazananlar şim­di Çin teknolojisiyle rekabet etmek zorunda kalabilir.

Mine ATAMAN-Dünya

2 milyon ton gübre gemilerde kaldı

Tarım piyasalarındaki en büyük endişe, dünya gübre ticaretinin önemli bir bölümünün Ortadoğu kaynaklı olması. Kpler verilerine göre dünya deniz yoluyla taşınan azotlu gübre ticaretinin yaklaşık dörtte biri Körfez bölgesinden gerçekleştiriliyor. Ancak savaş nedeniyle lojistik akışlar ciddi şekilde aksadı. Şu anda 40'tan fazla gemide taşınan 2 milyon tonun üzerindeki gübre yükünün Ortadoğu Körfezi'nde beklediği belirtiliyor. Tahıl ticaretinde alternatif rotalar ve limanlar devreye girerken, gübre ihracatında benzer ölçekte bir telafi mekanizması henüz oluşmuş değil. Sonuç olarak küresel gübre fiyatları yeniden yükselişe geçti. ABD'nin bazı bölgelerinde üre fiyatları ton başına yaklaşık 1.000 dolara kadar çıktı. bu durum çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına yol açabilir ve etkileri birkaç hasat dönemi boyunca hissedilebilir.

“Savaşın tarımda etkisi daha yeni başlıyor”

Uzmanlar, petrol fiyatlarındaki yükselişin kısa vadeli bir maliyet baskısı yaratırken, gübre arzındaki bozulmanın doğrudan verim kayıplarına neden olabileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle savaşın tarım üzerindeki etkisinin henüz başlangıç aşamasında olduğu değerlendiriliyor.

Mısırdan soyaya yöneliş hızlanıyor

Yükselen gübre maliyetleri çiftçilerin ekim tercihlerini de değiştirmeye başladı. Azot kullanımına daha fazla ihtiyaç duyan mısır üretimi, mevcut maliyet ortamında soya fasulyesine kıyasla dezavantajlı hale geliyor. Kpler'in hesaplamalarına göre yeni sezon soya-mısır fiyat oranı yaklaşık 2,45 seviyesine yükselmiş durumda. Bu oran geçen yıl 2,35 düzeyindeydi. Analistler, yalnızca ABD'de yaklaşık 1 milyon dönümlük alanın mısırdan soya fasulyesine kayabileceğini tahmin ediyor.

Bu eğilim küresel mısır arzı açısından önem taşıyor. ING de yılın ikinci yarısında mısır piyasasının daha sıkı bir dengeye doğru ilerlediğini belirtiyor. Gübre maliyetleri nedeniyle ekim alanlarının daralması, stokların beklenenden daha hızlı azalmasına neden olabilir. Risk sadece Kuzey Amerika ile sınırlı değil. Dünyanın en büyük tarım üreticilerinden Brezilya gübre ihtiyacının yaklaşık yüzde 85'ini ithalatla karşılıyor. Uzun sürecek bir tedarik sıkışıklığı, Brezilyalı çiftçilerin de daha düşük gübre gerektiren ürünlere yönelmesine yol açabilir.

Çin'in 17 milyar dolarlık tahıl hamlesi

Piyasalarda dikkat çeken bir diğer gelişme ise Çin'in ABD ile yaptığı tarım anlaşması oldu. Pekin yönetimi, önümüzdeki yıllarda yaklaşık 17 milyar dolarlık Amerikan tarım ürünü satın alma taahhüdünde bulundu. Analizlere göre anlaşmanın yerine getirilebilmesi için Çin'in yaklaşık 8 milyon ton ABD mısırı satın alması gerekebilir. Dolayısıyla önümüzdeki aylarda açıklanacak ABD ihracat satışları, piyasaların yönü açısından kritik göstergelerden biri olacak.

El Nino tehdidi yeniden sahnede

Tarım piyasalarının karşı karşıya olduğu tek risk jeopolitik gelişmeler değil. NOAA'nın son tahminleri, 2026'nın son çeyreğinde El Nino oluşma ihtimalinin yüzde 98'e yükseldiğini gösteriyor. Bu durum özellikle Avustralya için kritik önem taşıyor. El Nino yıllarında ülkenin önemli buğday üretim bölgelerinde kuraklık riski artıyor ve verimler düşüyor. Kpler'in modellemeleri, olası bir El Nino senaryosunda Avustralya'nın buğday üretiminin trend seviyelerin belirgin şekilde altına inebileceğini ortaya koyuyor. ING de El Nino'nun Brezilya başta olmak üzere Güney Yarımküre üreticileri için ek bir risk katmanı oluşturduğunu belirtiyor.

Evrim Küçük-Ekonomim

Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sisteminde gelir düzeyi düşük her aileye aynı destek verilmeyecek, desteklerin bölgesel bazda belirlenmesi öngörülüyor. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemine ilişkin yapılacak yasal düzenleme öncesinde il ve ilçe düzeyinde sosyoekonomik duruma ilişkin bir etki analizi çalışması yapıldı. Yapılan bu etki analizinden çıkan sonuçlar, verilecek desteklerin çerçevesini belirleyecek. AK Parti kaynakları verilecek desteğin her yerde aynı olmayacağını, bölgelerin durumu ve öne çıkan ihtiyaçlar çerçevesinde Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sisteminin şekilleneceğini belirttiler. Yaşanılan bölgenin ekonomik şartları, yaşam maliyetleri verilecek destekte belirlenmesinde dikkate alınacak. Belirlenecek bir eşik gelirin altında kalan hanelere aradaki fark gelir desteği olarak verilecek.

Canan Sakarya-Ekonomim

ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi’nin önerisine göre Kanada, Meksika, Avrupa Birliği, Tayvan ve Birleşik Krallık’tan yapılan ithalata yüzde 10, Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore, Brezilya ve İsviçre’den gelen ürünlere ise yüzde 12,5 oranında vergi uygulanacak.

Trump yönetiminin bu adımla, daha önce mahkeme kararıyla iptal edilen ülke bazlı gümrük tarifelerini farklı bir hukuki dayanak üzerinden yeniden uygulamaya koymayı amaçladığı belirtiliyor. Önerilen tarifelerin, 1974 Ticaret Yasası’nın 301. Maddesi kapsamında yürütülen soruşturmaların sonuçlarına dayanarak hazırlandığı ifade ediliyor.

Ne zaman yürürlüğe girecek?

Yeni vergilerin hemen yürürlüğe girmesi beklenmiyor. Düzenlemenin, kamuoyu görüşlerinin alınması ve inceleme sürecinin tamamlanmasının ardından nihai hale getirileceği belirtiliyor. Yazılı görüşlerin 6 Temmuz’a kadar sunulacağı, kamu duruşmalarının ise 7 Temmuz’da başlayacağı ifade ediliyor.

Hangi ürünler muaf olacak?

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, zorla çalıştırma ile üretilen malların ticaretinin Amerikalı çalışanlar açısından haksız rekabet yarattığını belirterek, bu duruma artık izin vermeyeceklerini söyledi.

Plan kapsamında bazı ürünler muaf tutulacak. Sığır eti, domates, muz, kahve ve portakal suyu gibi bazı gıda ürünleri ile halihazırda farklı vergilere tabi olan metaller, belirli yakıtlar ve kimyasallar yeni tarifelerin dışında kalacak.

Ekonomim

Spot altın, yüzde 0,2 düşüşle ons başına 4.476,50 dolara geriledi. Ağustos vadeli ABD altın kontratları ise yüzde 0,3 kayıpla 4.504,40 dolardan işlem gördü.

ABD ile İran arasındaki görüşmelerde somut bir ilerleme yok

ABD ordusu, İran’ın Bahreyn, Kuveyt ve bölgedeki diğer noktalara yönelik füze saldırılarının ya hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini ya da hedeflerine ulaşamadan başarısız olduğunu açıkladı. Buna karşın Washington ile Tahran arasında yürütülen diplomatik görüşmelerde somut bir ilerleme kaydedilemedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Başkan Trump’ın müzakere ekibinin, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması karşılığında İran’a yaptırımların hafifletilmesini teklif ettiği yönündeki iddiaları reddetti. Rubio, yaptırımlarda herhangi bir gevşemenin ancak İran’ın nükleer programından vazgeçmesi halinde gündeme gelebileceğini ifade etti.

Petrol fiyatı yükseldi

Petrol fiyatları çarşamba günü erken saatlerde yüzde 1’in üzerinde yükselerek enflasyon baskılarının artabileceği ve merkez bankalarının faiz artırımlarına devam edebileceği yönündeki endişeleri güçlendirdi.

"Fed faiz artırmak zorunda kalabilir"

Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack salı günü yaptığı açıklamada, halihazırda yüksek seyreden enflasyon baskılarının artmaya devam etmesi halinde ABD Merkez Bankası’nın (Fed) yakın zamanda faiz artırmak zorunda kalabileceğini söyledi.

Piyasaların gözü ABD istihdam verilerinde

Yatırımcılar, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) gelecekteki faiz adımlarına ilişkin daha net sinyaller elde etmek amacıyla gün içinde açıklanacak ADP özel sektör istihdam verisi ile cuma günü yayımlanacak tarım dışı istihdam raporuna odaklanmış durumda.

İsviçre gümrük verileri, ülkenin altın ihracatının nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 20 azaldığını ortaya koydu. İngiltere ve Çin’e yapılan sevkiyatlardaki belirgin düşüş, Hindistan ve Hong Kong’a yönelik teslimatlardaki artışa rağmen toplam ihracattaki gerilemeyi telafi etmeye yetmedi.

Hindistan gümüş ithalatında kuralları sertleştirdi

Dünyanın en büyük gümüş tüketicisi konumundaki Hindistan, gümüş ithalatına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdı. Ülke, gümüşün granül ve toz formlarını kısıtlı ürünler listesine dahil ederken, ithalat için önceden izin alınmasını zorunlu hale getirdi. Söz konusu adımın, ithalatı kontrol altına almak ve rupi üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla atıldığı ifade edildi.

Diğer değerli metallerde son durum ne?

Diğer değerli metallerde ise spot gümüş yüzde 0,5 düşüşle ons başına 74,73 dolara, platin yüzde 0,2 kayıpla 1.932,25 dolara ve paladyum yüzde 0,3 gerileyerek 1.365,25 dolara indi.

Kurum kazançları bugün dünyada servet yoğunlaşmasının temel alanlarından biri olarak görülüyor. OECD düzeyinde dahi çok uluslu şirketlerin asgari vergilendirilmesi tartışılıyor. Buna rağmen ülkeler hâlâ sermaye, yatırım ve hizmet çekebilmek için vergi indirim yarışını sürdürüyor. Kamu alacaklarının tecil sürelerinin uzatılmasına dair düzenlemeyi bir yana bırakırsak 7582 sayılı Kanunla yapılan düzenlemelerin neredeyse tamamı bu kabildendir.

İÇERİDE NAKİT KRİZİ, DIŞARIDA SERMAYE ARAYIŞI

7582 sayılı Kanunla kamu alacaklarında tecil süresinin 36 aydan 72 aya çıkarılması ve teminatsız tecil sınırının 1 milyon TL’ye yükseltilmesi, teknik olarak tahsil kabiliyetini artırmaya yönelik görünse de özünde ekonomideki likidite sıkışıklığının kamusal düzeyde kabulü niteliğindedir.

Bu yönüyle düzenlemeler, birlikte değerlendirildiğinde ortaya bütünlüklü bir ekonomik tablo çıkmaktadır. Devlet bir taraftan sermaye, yatırım ve nitelikli hizmet faaliyetlerini ülkeye çekebilmek için vergi istisna ve indirimlerini genişletirken, diğer taraftan içeride vergi borçlarının tahsilini 72 aya kadar yaymak zorunda kalmaktadır. Başka bir ifadeyle, içeride yaşanan nakit sıkışıklığı karşısında dışarıdan sermaye, yatırım ve hizmet geliri çekebilmek amacıyla vergi sistemi giderek daha fazla teşvik aracı hâline getirilmektedir.

ŞİRKETLERİ ÇEKMEK İÇİN VERGİDEN VAZGEÇME YARIŞI

Belirtmek gerekir ki Kanunla getirilen düzenlemelerin önemli bir bölümü doğrudan doğruya kurumları sermaye çekmeye yöneliktir. Endüstri bölgelerinde faaliyet gösteren kurumların transit ticaret kazançlarına %100 indirim, nitelikli hizmet merkezi olarak faaliyet gösteren kurumların kazançlarına %100 indirim sağlandı.

Nitelikli hizmet merkezi faaliyetlerini çağrı merkezi, yazılım, veri analitiği, mühendislik, küresel operasyon merkezleri, AR-GE destek hizmetleri vb. olarak sayabiliriz.
Üretim ve zirai üretim faaliyetlerinden elde edilen bazı kazançlar için kurumlar vergisi oranı %12,5’e düşürülmektedir.
İstanbul Finans Merkezi teşvikleri genişletilmektedir. Varlık Barışı yeniden yürürlüğe girmiştir.

SERMAYE ÇEKMEK İÇİN ÇALIŞANLARA YÖNELİK VERGİSEL BAĞIŞIKLIKLAR

Bunun yanında bazı düzenlemeler görünürde çalışanlara yönelik olsa da fiilen kurumlara maliyet avantajı sağlamaktadır. Teknogirişim çalışanlarına yönelik hisse senedi teşvikleri, nitelikli hizmet personeline ilişkin ücret istisnaları ve benzeri uygulamalar bunun örnekleridir.

Türkiye’de ücretlerin büyük ölçüde net ücret mantığıyla belirlenmesi nedeniyle bu tür vergi avantajlarının ekonomik sonucu çoğu zaman çalışan lehine değil, işveren maliyetlerinin azaltılması şeklinde ortaya çıkmaktadır.

BEYİN GÖÇÜNÜ TERSİNE ÇEVİRME ÇABASI

7582 sayılı Kanunla yapılan düzenlemelerden biri de 193 sayılı Kanuna “Yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası” başlıklı eklenen Mükerrer Madde 20/D oldu.

Düzenleme, yurt dışında yaşayan nitelikli iş gücü, girişimci ve yatırımcıların Türkiye’ye dönüşünü teşvik ederek beyin göçünü tersine çevirmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Türkiye’ye yeniden yerleşen kişilerin yurt dışı gelirlerine uzun süreli vergi istisnası tanınarak ülkeye insan sermayesi, bilgi birikimi ve finansal kaynak çekilmesi hedeflenmiştir.

HİZMET SEKTÖRÜ VE KÜRESEL EMEK REKABETİ

Eskiden sanayi üretimi taşınıyordu. Şimdi hizmet üretimi de taşınıyor. Örneğin: muhasebe, veri işleme, yazılım, hukuk destek hizmetleri, finans operasyonları artık fiziksel olarak aynı ülkede bulunmak zorunda değil. Hizmet sektörünün bir bölümü artık hareketsiz değildir.

Gelişmiş ülkeler maliyet düşürüyor, gelişmekte olan ülkeler düşük ücret avantajıyla hizmet çekiyor, bunun sonucu küresel emek rekabeti doğuyor.

7582 Sayılı Kanunla, endüstri bölgelerinde faaliyet gösteren kurumların transit ticaret kazançlarına sağlanan %100 indirim, nitelikli hizmet merkezlerine tanınan vergi avantajları, İstanbul Finans Merkezi teşvikleri ve teknogirişim çalışanlarına yönelik hisse senedi destekleri; özünde hizmet sektörünü ve nitelikli iş gücünü Türkiye’ye çekmeye yönelik düzenlemeler niteliği taşıyor.

Gelişmekte olan ülkelerdeki düşük ücret avantajı üzerinde kurgulanan bu düzenlemeler, gelişmiş ülkelerde ücret baskısı, işsizleşme, göçmen karşıtlığı ve ucuz emek tartışmaları gibi çeşitli toplumsal tepkileri de beraberinde getiriyor.

DEVLETLER VERGİ ALMAMAK İÇİN YARIŞIYOR

Devletler teorik olarak birlikte hareket ederek çok uluslu faaliyetleri birlikte vergilendirebilecek güçtedir. Ancak uygulamada tam tersine, bu faaliyetleri kendi ülkelerine çekebilmek için vergiden vazgeçmektedirler.
Bu durumun kısa vadede ekonomik hareketlilik sağladığı tartışmalıdır. Ancak uzun vadede vergi tabanının daralması, kamunun mali kapasitesi üzerinde çeşitli baskılar oluşturmaktadır. Şirketleri çekmeye yönelik vergi avantajlarının yaygınlaşması, kamu maliyesini tüketim üzerinden alınan dolaylı vergilere daha fazla bağımlı hâle getirmektedir.

Yusuf İleri

Odatv.com

2022’de tekrar yüzde 22.9’a çıkan harcama içinde gıdanın payı geçen yıl itibarıyla yüzde 17,3’e geriledi.

Yarısı konut ve ulaştırmaya…

Bu zaman diliminde ulaştırmaya harcanan para ise olağanüstü düzeyde artış gösterdi. 2002 yılında ulaştırmanın harcama içindeki payı yüzde 8,7 ile tek haneli seviyelerdeyken, takip eden dönemlerde neredeyse geometrik artış gösterdi ve 2007’de yüzde 11,1, 2012’de yüzde 17,2, 2017’de yüzde 18,7, 2022’de yüzde 21.4 ve 2025’te yüzde 20.5 artış gösterdi.

2002 yılında konut ve kiranın toplam harcamalar içindeki payı yüzde 27,3 iken, 2007’de yüzde 28.9’a yükseldi. 2012’de yüzde 25,8 olan konut ve kiranın payı 2017’de yüzde 24.7, 2022’de yüzde 22,4, geçen yıl ise yüzde 29,3 ile en yüksek harcama grubu oldu.

Oransal olarak en çok harcama yapılan ilk 5 grup içinde yer alan giyim ve ayakkabının payı 2002’de yüzde 4.3 seviyesindeyken, takip eden yıllarda sürekli geriledi. 2017’de yüzde 5’e gerileyen bu grubun payı 2025 yılında ise yüzde 4.3’e düştü.

En az harcama kültür, eğitim ve sağlığa

Türkiye’de hanelerin bütçeleri içinde en az harcama yaptıkları gruplar, kültür, eğlence, eğitim ve sağlık oldu. Geçen yıl sağlığa bütçe içinde yapılan harcamanın payı yüzde 2.2 olurken, kültür ve eğlencenin payı yüzde 2,3, eğitimin payı ise yüzde 1,8 düzeyinde gerçekleşti. Öte yandan 2002-2025 döneminde otel, lokanta ve pastanelere yapılan harcamaların payında da gözle görülür artış yaşandı. İlk ölçüm yılında yüzde 4.4 olan bu grubun payı geçen yıl yüzde 6.9’a kadar yükseldi.

Zenginlerin harcama önceliği farklı

Gelir gruplarının harcama değerlendirmelerine göre ise en düşük yüzde 20’lik gelir diliminde olanların harcamalarının üçte ikisini gıda, konut ve kiraya yaptıkları gözlendi. Bu gruptakiler harcamanın yüzde 29.2’sini gıda ve alkolsüz içeceklere yaparken, yüzde 38.7’sini konut ve kiraya harcadıkları belirlendi. Türkiye harcama ortalamalarına göre gelirin yüzde 20.5’i ulaştırmaya harcenirken, en düşük gelir grubunda bu oran yüzde 88.6 olarak ölçüldü.

En yüksek gelir grubunun tüketim kalıpları ise en düşük gelir gruplarından belirgin şekilde ayrışması dikkat çekiyor. Bu grup toplam harcamanın yüzde 25.7’sini konut ve kiraya, yüzde 25’ini ulaştırmaya yaparken, gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdıkları pay yüzde 12.4’te kaldı.

Hüseyin Gökçe-Ekonomim

Aşağıda hem yapılan değişikliği hem de tecil ve taksitlendirme uygulamasının genel hatlarını özetledim, kısa bir de değerlendirme yaptım.

Tecil düzenlemesi

Tecil düzenlemesi Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un (6183 sayılı Kanun) 48. maddesinde, konuyla ilgili açıklamalar da Seri: A Sıra No:1 Tahsilât Genel Tebliğinin Birinci Kısım Dördüncü Bölümünün "I. Tecil" alt başlıklı bölümünde yer alıyor. Kanun’un 48/A maddesinde de vergiye uyumlu mükellefler için tecil müessesesi var ama bu makalede konuyu 48. madde kapsamında yapılan tecil ve taksitlendirmeyle sınırlı tutacağım.

Bir cümleyle özetlemek gerekirse ilgili madde, kamu borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması ya da haczolunmuş malların paraya çevrilmesi borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlu tarafından yazı ile istenmiş ve teminat gösterilmiş olmak şartıyla, alacaklı kamu idaresince veya yetkili kılacağı makamlarca; kamu alacağı 36 ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil edilebileceğini söylüyor.

Tecil düzenlemesinde yapılan değişiklik

Tecil ve taksitlendirme kural olarak teminat gösterilmiş olmak şartıyla yapılmakla birlikte, borçlunun alacaklı tahsil daireleri itibariyle tecil edilen borçlarının toplamı 250.000 lirayı geçmemesi halinde teminat şartı aranmıyor. Bu tutarın üzerindeki borçların tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı 250.000 lirayı aşan kısmın yarısı.

Özetle ifade ettiğim düzenlemelerde 7582 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, azami tecil süresi 36 aydan 72 aya, teminatsız tecil edilebilecek borç tutarı ise 250.000 liradan 1.000.000 liraya çıkartılıyor.

Tecil koşulları

Kamu borcunun tecili ve taksitlendirilmesi için şu üç koşulun sağlanması gerekiyor:

- Borçlunun çok zor duruma düşecek olması

- Yazılı başvuru yapılması

- Teminat gösterilmesi

Tecil edilebilecek vergiler

6183 sayılı Kanun’la İdareye, tecil edilecek kamu alacaklarını tür ve tutar olarak belirleme konusunda yetki verilmiş. Bu çerçevede Gelir İdaresi Başkanlığı yayımladığı İç Genelgelerle, tecil edilecek/edilmeyecek vergi ve harçları belirliyor.

Kural olarak, tecil edilemeyeceği belirlenenler hariç, bütün vergi ve harçların tescili mümkün. Tecil edilemeyen, yaygın olarak karşılaşılan vergi ve harçlar şunlar: geçici vergi, özel tüketim vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, özel iletişim vergisi, harçlar (ikmalen tarhiyata dayanan tapu harçları hariç), Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihaleler ile bu Kanun’a tabi olmayan kamu kurum ve kuruluşlarının yaptığı ihalelere ilişkin kararlardan ve bu kapsamda imzalanan sözleşmelerden kaynaklı damga vergileri.

Gelir ve kurumlar vergisi, katma değer vergisi, gelir/kurumlar vergisi stopajı ve motorlu taşıtlar vergisi başta olmak üzere birçok vergi ve harcın tecili mümkün.

Tecil talep edebilecek olanlar

Kamu alacağının tecili, ödemenin veya zorla tahsille ilgili uygulamaların borçluyu çok zor duruma düşürecek olduğu hallerde yapılabiliyor.

Tecil ve taksitlendirme talebinde bulunan borçluların "çok zor durumda" olup olmadıklarının tespitinde, likidite oranı kullanılıyor ve bu oran sonucunda tespit edilen çok zor durum derecesine uygun olarak tecil süresi belirleniyor. Bilanço esasına göre defter tutan borçluların çok zor durum halinin tespitinde kullanılacak formül şu:

Likidite Oranı = (Dönen Varlıklar- Stoklar) / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

2014/1 sayılı Tahsilat İç Genelgesine göre, borcun tecil edilip edilmeyeceği, tecil edilecekse tecil süresi bu orana göre belirleniyor. Likidite oranının 1'den büyük olması durumunda borç tecil edilmiyor, küçük olması durumunda ise orana bağlı olarak borç 18 veya 36 aya kadar tecil edilebiliyor.

18 ve 36 aylık süreler azami süreler. Tecil süresinin tespitinde, borçlunun öteden beri borç ödemede iyi niyetli olup olmadığı, borç tutarının az veya çok oluşu, daha önce tecil edilen borçlarını tecil şartlarına uygun ödeyip ödemediği ve ödeme gücü göz önünde bulunduruluyor.

2016/2 sayılı Genelgeyle, katma değer vergisi alacakları için farklı bir süre belirlenmiş durumda. Bu vergiden kaynaklanan borçlar ancak altı ayı geçmeyecek şekilde, azami altı taksit olarak yeniden yapılandırılabiliyor.

Yukarıda da belirttiğim gibi, azami tecil süresi 7582 sayılı Kanun’la 36 aydan 72 aya çıkartıldı. Kanun’un Resmî Gazetede yayımlanıp yürürlüğe girmesi sonrasında, tecil sürelerinin yeniden belirlenmesi beklenebilir.

Teminat gösterilmesi

Tecil ve taksitlendirme kural olarak teminat gösterilmiş olmak şartıyla yapılabilir.

Ancak borçlunun alacaklı tahsil daireleri itibariyle tecil edilen borçlarının toplamı 250.000 (7582 sayılı Kanun’un yürürlüğü sonrasında 1.000.000) lirayı geçmemesi halinde teminat şartı aranmıyor. Bu tutarın üzerindeki borçların tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı söz konusu tutarı aşan kısmın yarısıdır.

Başvuru gereği

Tecil ancak borçlunun yazılı başvurusu üzerine yapılabilir. Başvuru Dijital Vergi dairesi üzerinden yapılabileceği gibi, "Tecil ve Taksitlendirme Talep Formu" ile vergi dairesine bizzat veya posta yoluyla da yapılabilir. Form, Gelir İdaresi Başkanlığının internet sitesinden temin edilebilir.

Tecil talebinin kabulü zorunlu değil

Tecil, talep edilmesi halinde alacaklı kamu idaresi veya tahsil dairesi tarafından zorunlu olarak yerine getirilmesi gereken bir işlem değil. Alacaklı idare, zamanında ödenmeyen kamu alacağı için icra takibine başlama veya icrayı devam ettirme halinde borçlunun çok zor durumda kalacağını öngörür ve takdir ederse, yasal düzenleme çerçevesinde alacağını tecil edebilir ve taksitlendirebilir.

Tecil faizi oranı ve tecilin maliyeti

Tecil edilen vergi borçlarına halen yıllık %39 tecil faizi hesaplanıyor. Ödenen tecil faizi de gider kaydedilemiyor. Dolayısıyla, kazanç elde eden ve vergi ödeyen mükellefler için, gerçekte tecilin maliyetinin daha fazla olduğunu söylemek mümkün.

Faiz tutarının hesaplanması

Tecil faizi oranı yıllık olarak belirlenmiştir. Basit faiz usulü kullanılarak başvuru tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için ödenecek taksit tutarları üzerinden hesaplanır.

Tecil faizinin hesaplanmasında kullanılan formül aşağıdaki gibi:

Tecil Faizi = (Taksit Tutarı x Yıllık Tecil Faizi Oranı x Gün Sayısı) / 36.000

Tecil şartlarına uyulmaması

Tecil ve taksitlendirme şartlarına uyulmaması halinde, örneğin taksitlerin zamanında ödenmemesi durumunda, tecil geçerliliğini kaybeder. Bu durumda, teminat paraya çevrilir ve vergi dairesince alacağın tahsili işlemlerine başlanır.

Tecilin geçerliliğini kaybetmesi durumunda, tecil edilen borçlara normal vade tarihinden, ödenen borcun ödeme tarihlerine kadar gecikme zammı hesaplanır. Yapılan taksit ödemeleri borca mahsup edilir. Bu borçlar için daha önceden ödenmiş olan tecil faizleri, hesaplanan gecikme zammına mahsup edilir.

Kısa değerlendirmem

Ülkemizde sık sık vergi afları yapılıyor. Af kanunlarının kapsamına genellikle kesinleşmiş vergi borçlarına ilişkin faizler de alınıyor, faizler silinip yerine daha düşük bir faiz öngörülüyor veya faiz enflasyon oranına bağlanıyor. Ayrıca yapılandırılan borçlar daha düşük faizle taksitlendiriliyor.

Son zamanlarda yine yapılandırma talepleri sıkça dile getiriliyor. Bu talebe karşılık İdare genel olarak, borçlu olan ve ödeme güçlüğü içinde olan mükelleflerin, mevcut yasal düzenlemeler kapsamında talep etmeleri durumunda borçlarının taksitlendirilebileceğini, ayrıca bir yapılandırma düzenlemesine ihtiyaç olmadığını söylüyor. Buna karşılık yapılandırma talep edenler ise mevcut tecil ve taksitlendirme düzenlemelerinin ihtiyacı karşılamadığını, müessesenin çeşitli nedenlerle yaygın olarak uygulanamadığını, teminat gösterilmesi konusunda sorunlar olduğunu, ayrıca faiz oranının yüksek olduğunu ileri sürüyorlar.

Zannediyorum her iki görüş sahiplerinin de haklı oldukları noktalar var. Tecil ve taksitlendirme müessesesi var ama ihtiyacı karşılamıyor olabilir. İdare ve yasa koyucu da bu haklılığı görmüş olmalı ki, 7582 sayılı Kanun’la tecil ve taksitlendirmeyle ilgili iki değişiklik yapıldı.

Bu değişiklikler talep sahiplerini tatmin eder mi, müessese ihtiyacı giderir mi bunu zaman gösterecek. 7582 sayılı Kanun’la yapılan değişikliklerin tek başına ihtiyacı karşılamayacağı bence açık. Bu değişiklikleri ikincil düzenlemelerin izlemesine, zor durum tespitine ilişkin kriterlerin ve tecil faiz oranının yeniden değerlendirilmesine ve gerekli düzenlemelerin yapılmasına ihtiyaç var.

Son olarak da şunu söylemek isterim. Yapılandırma taleplerinin birçoğunun, kapsamında kesinleşmiş borçların yapılandırılması yanında, ihtilaflı borçların, matrah artırımının, kasa ve ortaklardan alacakların düzeltilmesinin de olduğu yeni bir af kanunu talebi olduğunu düşünüyorum. Tecil müessesesinin yaygın olarak uygulanması ve ödeme güçlüğü içinde olanların ihtiyaçlarının olabildiğince karşılanması bir ihtiyaç. Buna karşılık, Bakanlığın uygulama ve denetim birimlerinin son yıllarda kayıt dışı ekonomiyle yaptığı başarılı çalışmalarının heba olmasına neden olacağını ve yeniden aynı ortamın yaratılmasının zor olacağını değerlendiriyorum. Vergi aflarının, diğer olumsuzlukların yanında, vergi sistemini bozduğunu, vergi adaletini yok ettiğini söylemeye de gerek yok, uzun yıllardır yaşayarak deneyimledik.

Benzinin litre fiyatına 3 Haziran tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 47 kuruş zam yapıldı. Bu son zamla birlikte İstanbul Avrupa yakasında benzinin litre fiyatı 63,45 TL seviyesine yükseldi.

Motorinin litre fiyatına ise 98 kuruş zam gerçekleşti. İstanbul Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 66,30 TL'ye çıktı.

Bloomberg HT

Bloomberg Milyarderler Endeksi’ne göre Zhang’ın serveti 92,8 milyar dolara yükselerek, Çin’in en zengin kişisi unvanını da pekiştirdi. ByteDance kurucu ortağının serveti, Bloomberg’in Mart 2019’da kendisini izlemeye başladığı dönemdeki 13 milyar dolar seviyesinden yedi kat daha fazla artmış oldu.

Bu yükseliş, ByteDance’in video uygulaması TikTok ile aylık 300 milyondan fazla kullanıcıya ulaşarak Çin’in en popüler yapay zekâ sohbet botu haline gelen Doubao’nun başarısının ardından geldi. Şirket ayrıca bu yılın başlarında ABD operasyonlarının bir bölümünü Amerikalı yatırımcılara devretmişti.

Zhang ilk kez 2025 yılında Çin’in en zengin kişisi olmuştu. Daha sonra bu unvanı kaybetse de bu yıl yeniden zirveye yerleşti.

Öte yandan Ambani’nin serveti 86,9 milyar dolara gerileyerek onu Asya’nın üçüncü en zengin kişisi konumuna düşürdü. Bölgenin en zengin ismi ise 117,4 milyar dolarlık servetiyle Gautam Adani olmaya devam etti.

Ekonomim

Konuyla ilgili Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 2026/12 sayılı Genelge yayınlanmış, Söz konusu Genelge ile 7577 sayılı Kanun’la yemek bedellerinin sigorta primi matrahına tabi tutulmasına ilişkin getirilen kurallar hakkında ayrıntılı açıklamalarda bulunulmuştur.

Buna göre;

• İşverenlerce sigortalılara işyerinde veya müştemilatında kendi imkanlarıyla yemek hizmeti verilmesi durumunda yemek bedelinin tamamı herhangi bir tutarla sınırlı olmaksızın sigorta primine esas kazançtan istisna olacaktır.
• İşverenlerce hazır yemek hizmeti veren kişilerden satın alınan yemeğin işyerinde veya müştemilatında sigortalılara verilmesi durumunda yemek bedelinin tamamı herhangi bir tutarla sınırlı olmaksızın sigorta primine esas kazançtan istisna olacaktır.
• Yemek hizmetinin nakit olarak sağlanması halinde, her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
• Yemek hizmetinin yemek hizmeti veren işletmelerden sağlandığı durumlarda, bu işletmelere yapılan ödemelerin her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
• Yemek hizmetinin yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla sağlanması halinde, her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
• Fiilen çalışılan günlerin tamamında işyerinde veya müştemilatında sunulan yemek hizmetinden faydalanan sigortalıya, ayrıca yukarıda açıklanan diğer durumlarla yemek hizmetinin sunulması halinde;
• İşyerinde veya müştemilatında verilen yemek hizmeti bakımından yemek bedelinin tamamı sigorta primine esas kazançtan istisna olacaktır.
• Diğer şekillerde verilen yemek hizmeti bakımından çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin tamamı prime esas kazanca dahil edilecektir.
• Fiilen çalışılan günlerin bir kısmında işyerinde veya müştemilatında sunulan yemek hizmetinden faydalanan sigortalının işyerinde veya müştemilatında sunulan yemek hizmetinden faydalanmadığı diğer günlerde açıklanan diğer durumlarla yemek hizmetinden faydalanması halinde,
• İşyerinde veya müştemilatında verilen yemek hizmeti bakımından yemek bedelinin tamamı sigorta primine esas kazançtan istisna olacaktır.
• Diğer şekillerde verilen yemek hizmeti bakımından çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’yi aşmayan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
• Sigortalının; kendisine yemek hizmeti için verilen nakit para veya yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla beslenme ihtiyacını karşılamak için besin maddesi satın alması ve tüketmesi halinde, yapılan bu ödemenin her bir çalışan için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
• Yemek bedeli asgari ücrete ilave olarak verilmesi gerekmektedir. Buna göre brüt asgari ücretin (prime esas kazanç alt sınırı) içerisine yemek bedeli tutarı dâhil edilmeyecektir.
• Yemek hizmeti adı altında sigortalılara veya sigortalılar için üçüncü kişilere yapılan her türlü ödemelere ilişkin muvazaalı durumların tespit edilmesi halinde Kurumun prim kaybı işverenlerden gecikme zammı ve cezası ile tahsil edilecektir.

İşletmeler biyometrik tanımlama sistemlerini kullanmak için işçilerin açık rızasını aldıkları savunmasını yapıyor. Ancak Kurul, işçi – işveren ilişkisindeki güç dengesizliği nedeniyle açık rızanın özgür iradeye dayanmadığına hükmetti.

KVKK ilke kararını alırken iç mevzuata ve Avrupa Birliği müktesebatına dayanarak biyometrik veriye açıklık getirdi. Buna göre, kişiye ait parmak izi, retina/iris verisi fizyolojik; yüz ve el geometrisi fiziksel; ses tınısı, imza dinamikleri ve klavye kullanım alışkanlıkları da davranışsal biyometrik veri olarak nitelendirildi. Söz konusu biyometrik verilerin hassas nitelikte ve geri döndürülemez bir yapıya sahip olması nedeniyle, bu verilerin öğrenilmesi durumunda ilgili kişilerin mağduriyetine yol açılması ihtimali bulunduğundan korunmalarının büyük önem taşıdığı belirtildi.

Kişisel Verileri Koruma Kanununa göre, özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinin yasak olduğu ancak ilgili kişinin açık rızasının olması halinde verilerin işlenebileceği kaydedildi. Kurul kararında, ilgili yönetmelik uyarınca işverenin işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemek zorunda olduğuna dikkat çekildi. Mevzuatta işverenin biyometrik veri sistemini kullanabileceğine dair hüküm bulunmamasına karşın uygulamanın işçinin açık rızasının bulunduğu gerekçesine dayandırıldığı belirtildi. Açık rızadan söz edilebilmesi için rızanın özgür iradeyle açıklanması gerektiği vurgulanan kurul kararında, tarafların eşit konumda olmadığı, güç dengesizliğinin bulunduğu istihdam ilişkilerinde çalışanın gerçek bir seçeneğe sahip olduğunun söylenemeyeceği, bu nedenle rızanın özgür iradeye dayandığından söz edilemeyeceği ifade edildi.

BİYOMETRİK VERİ YERİNE ALTERNATİF SEÇENEKLER

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun ilke kararında, mesai takibi amacıyla biyometrik veri işlenmesinin kanunda yer alan işleme şartlarından herhangi birine dayanılmaksızın gerçekleştirildiği, geçerli bir açık rıza bulunsa dahi söz konusu işleme faaliyetinin ölçülülük kriterini sağlamayacağı, bu nedenle mesai takibinin biyometrik tanımlama sistemleri yerine şifreli kart veya PIN tabanlı sistemler, geleneksel imza ve kağıt bazlı devam çizelgeleri, RFID/NFC kimlik kartları ya da denetçi gözetiminde elle giriş gibi alternatif yollar ile sağlanması gerektiği belirtildi.

İLKE KARARINA UYMAYANLARA YAPTIRIM

İlke kararında, kanun uyarınca işletmelerdeki veri sorumlularının kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve kişisel verilere hukuka aykırı erişilmesini önlemek, kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorunda olduğu hatırlatıldı. İlke kararında belirtilen hususların veri sorumluları tarafından alınması gereken idari ve teknik tedbirlerden olduğu, bu hususlara uygun hareket edilmediğinin tespiti halinde veri sorumluları hakkında işlem yapılacağı belirtildi.

Kanunda öngörülen veri güvenliğine ilişkin yükümlülükleri yerine getirmeyen veri sorumluları hakkında 256 bin 357 TL’den 17 milyon 92 bin 242 TL’ye kadar idari para cezası uygulanıyor.

HAKLI FESİH GEREKÇESİ OLABİLİR

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun aldığı ilke kararı bir yandan işçilerin kişisel verilerini koruma altına alırken, bir yandan da işverene sorumluluk getiriyor. Mesai takibini parmak izi, iris/retina taraması gibi biyometrik veri sistemi ile yapan işletmelerin bir an evvel bu uygulamaya son verip, kurulun önerdiği alternatiflere geçmesinde fayda bulunuyor. Çalışanlar bu karar sonrası iş yerinde biyometrik verilerinin kanuna aykırı işlenmesini gerekçe göstererek iş akdini feshettiğinde kıdem tazminatı talebinde bulunabilirler. Elbette son kararı yargı verecek ancak verilecek kararda bundan böyle ilke kararı belirleyici olacak.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.