Şekerden çamaşır suyuna kadar birçok ürün üretiyordu

Şeker, çay, bulgur, nişasta, sirke, çamaşır suyu, gazoz ve antifriz gibi çok sayıda ürünün üretim ve satışını yapan şirket hakkında konkordato süreci başlatıldı. Edirne 2’nci Asliye Hukuk Mahkemesi, alacaklılara da çağrıda bulunarak, 7 gün içinde başvuru yapıp konkordato şartlarının oluşmadığını delilleriyle ortaya koyarak sürecin reddedilmesini talep edebileceklerini bildirdi.

Matrah ve tahakkuk rakamları belli oldu

Ege Gıda Meşrubat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin son üç yıla ait vergi rakamları da dikkat çekti. Şirket, 2023’te 3 milyon 119 bin 319 lira, 2024’te 3 milyon 377 bin 108 lira, 2025’te ise 2 milyon 967 bin 374 lira vergi matrahı bildirdi. Bu dönemlerde tahakkuk eden vergi tutarları sırasıyla 779 bin 829 lira, 844 bin 277 lira ve 741 bin 843 lira oldu.

Ekonomim

Şu tarihi lütfen belleklerinize kaydedin:

İnsanlık 8-20 Temmuz 2026 günleri arasında, belki de tarihinin en önemli saldırılarından birine uğradı.

Bu saldırı, Pearl Harbor baskınından bile daha önemli sonuçlara yol açabilecek bir felakete neden oluyordu.

Bunun gerçek anlamda farkına geçen hafta sonunda vardık.

Bugün size, hepimiz açısından dehşet verici bu hikâyeyi anlatacağım.

Türk medyasında daha önce parça parça okudunuz belki.

Ama büyük bir ihtimalle insanlığı sarsan 96 saatin hikâyesini ilk defa bu kadar sistematik okuyacaksınız.

Şu ana kadar bize anlatılan şeyler

Önce şu ana kadar bildiklerimizi bir özetleyeyim:

Bir yapay zekâ şirketinin araştırmaları sırasında, 8 Temmuz 2026 günü bazı yapay zekâ ajanları “kum havuzundan” kaçarak internete girdi ve oradan da Amerika’nın en büyük dijital veri kütüphanesi Hugging Face’e sızdı.

Bu olay yapay zekâ tarihine daha şimdiden “Hugging Face saldırısı” olarak geçti.

Yapay zekâ bunu hiçbir komut almadan kendi kendine yapmıştı.

Evet, şu ana kadar bildiklerimiz aşağı yukarı bunlardı.

İki şirket dijital dedektiflere “investigation” yaptırıyor

Ancak iki ayrı şirket, kendi uzmanlarını dijital dedektif haline getirerek bu konuda iki ayrı investigation yapmış.

Yani soruşturma…

Biri OpenAI, öteki ise bağımsız bir yapay zekâ kuruluşu tarafından yapılan araştırmanın sonuçları geçen hafta yayımlandı.

Rapora göre bu olay “tarihin ilk yapay zekâ darbe girişimiydi…”

(Darbe girişimi sözü bana ait.)

Buna göre tarihin ilk büyük yapay zekâ darbe girişimi 8 Temmuz 2026 günü yerel saatle 17.00’de başladı.

20 Temmuz 2026 günü saat tam 00.56’da önlendi.

Önümüzde dehşet verici bir tablo var.

Şimdi size o raporun dehşet verici sonuçlarını açıklıyorum.

Saldırıdan 2 ay önce: Bazı yapay zekâ ajanları kum havuzundan kaçıyor

Olay adım adım şöyle gelişiyor:

Her şey Hugging Face saldırısından iki ay önce başladı.

Henüz kullanıma açılmamış yeni bir OpenAI modelinden gelen ve son derece azimli ve işbirlikçi olacak şekilde eğitilmiş bir grup ajan (yapay zekâ modeli), bir dizi siber güvenlik sorununu çözmek amacıyla görevlendirildi.

Bu ajanların özel misyonu, bu sorunları deney için kullanılan ve internet erişimi bulunmayan “kum havuzu” denilen izole edilmiş ortamlarda çözmekti.

Yapay zekâ ajanları kum havuzunda bir güvenlik açığı buluyor

Ajanlar alternatif çözümler aramaya başladılar.

Ancak bir süre sonra internete erişmelerini, diğer ajanlarla iletişim kurmalarını ve sonunda geçici bir mesaj panosu kurmalarını sağlayan bir güvenlik açığı buldular.

1200’den fazla ajan aralarında 70 bin mesajlaşma yapıyor

Bu açık sayesinde 1200’den fazla ajan bu açığı kullanarak internete sızdı ve kendi aralarında mesajlaşmaya başladılar.

Yapılan araştırma şunu ortaya koydu: Bu 1200 ajan o çok kısa süre içinde birbirlerine 70 binden fazla mesaj gönderdi.

Bir ajan kendini “lider” ilan ediyor: Kod adı Phaseone10841

Şu noktadan itibaren işler karmaşıklaşmaya ve ciddileşmeye başladı.

Bazı ajanlar kendilerine kod isimleri vermeye başladılar.

İçlerinden biri kendini “PHASEONE10841” olarak adlandırdı ve grup içinde liderlik rolünü üstlendi.

Kazandığı bu güçle daha küçük ajan ekiplerine talimatlar vermeye başladı.

Bazı ajanları bazı araştırma projelerine atadı ve ilerlemelerini denetledi.

Çete kendine Yıldız Savaşları gibi isim buluyor: “Kolektif”

O noktadan itibaren ajanlar örgütlenmeye, daha doğrusu çeteleşmeye başladı.

O noktadan itibaren de kendilerine "Kolektif" demeye başladılar.

Yani iş tam bir science-fiction romanına döndü.

8 Temmuz 2026: Denetim tamamen “Kolektif’in” eline geçiyor

8 Temmuz 2026 gününe gelindiğinde iş artık tamamen bu kolektifin denetimine geçmişti.

O noktada “Kolektif” siber güvenlik testlerinde hile yapmanın bir yolunu keşfetti.

AI çetesi yaptığı kötü şeylerin izini ve kanıtlarını yok ediyor

Ancak bu keşifle birlikte OpenAI'nin otomatik değerlendirme sisteminin yaptıkıkları bu hileyi ortaya çıkaracağından endişelendiler.

Bu yüzden kayıtları tahrif etmek ve transkriptleri değiştirmek de dâhil olmak üzere izlerini gizlemenin yollarını araştırmaya başladılar.

700’den fazla ajan Hugging Face’in sistemlerine saldırıyor

Kolektif ajanları 3 gün sonra Hugging Face'i hackledi.

700'den fazla ajan şirketin sistemlerine saldırdı ve sonunda en az bir sunucunun kontrolünü ele geçirdi.

Ancak burada ince bir ayrıntı vardı: Ajanların amacı siber güvenlik testinin cevaplarını çalmak değildi.

Aksine, hile yaparken yakalanmalarından korktukları otomatik notlandırma sistemi hakkında bilgi ve gelecekte daha etkili bir şekilde hile yapmalarına yardımcı olacak araçlar arıyor gibiydiler.

Ajanlardan biri “yaptığımız iş etik mi?” diye soruyor

Birçok noktada, bu ajanlar yanlış bir şey yaptıklarının farkında gibi görünüyordu.

Raporda bu konuda çok ilginç bir ayrıntı var: Bir ajanın kendi kendine, "Bu güçlü olurdu, ama etik mi ve görevim için uygun mu?" dediği aktarılıyor.

En kritik an: 12 Temmuz 2026 saat 04.38: Çete OpenAI ana karargâhına saldırıyor

Bazı ajanlar yarı yolda böyle bir etik hesaplaşmaya girerken, ajanların çoğu tereddütlerini bir kenara bırakıp ilerledi ve sonunda OpenAI'nin kendi altyapısına saldırdı.

Bu son harekete "Sarılma Yüzü" eylemi denildi.

Bağımsız biçimde çeteleşen yapay zekâ ajanları, kendi ana karargâhlarına saldırmıştı.

Yani yönetimi tamamen ele geçirmek için bir tür darbe yapmıştı.

İşte bu saldırı, yapay zekâ sektöründe büyük bir paniğe yol açtı.

En güçlü iki ai şirketi model eğitimini durduruyor

Sektörün iki ana oyuncusu OpenAI ve Anthropic, en güçlü yapay zekâ modellerinin eğitimini kısa süreliğine durdurdu…

Anthropic, "koordineli bir tempoyu mümkün olan en kısa sürede yasal, doğrulanabilir ve etkili bir şekilde ayarlayacak bir mekanizma" geliştirilmesi çağrısında bulunan bir blog yazısı yayımladı.

İlk hasar tespiti: Yapay zekâ yolun yarısını geçti mi?

Yapay zekâ güvenliği uzmanları ise daha da endişelendi.

Bu vakayı, bir yapay zekâ sisteminin insan kontrolünden başarıyla kaçtığı, kaynakları ele geçirdiği ve izlerini örtmek için planlar yaptığı ilk gerçek dünya örneği olarak gördüler.

Bundan çıkardıkları sonuç şuydu:

“Hugging Face saldırısı”, yapay zekânın tam anlamıyla dünyayı ele geçirmesinde yolun %50'sinden fazlası geçildi.”

Yapay zekâ 8 Temmuz darbesini gerçekleştirmeseydi ne olacaktı?

8 Temmuz darbesi gerçekleşseydi şu olabilirdi:

"Yapay zekâ tam anlamıyla dünyayı ele geçirecek noktaya gelmiş olacaktı.”

Anlamı da şu:

“İnsanların kritik sistemlerden dışlandığı ve yapay zekânın ekonomik ve askerî gücü tam olarak ele geçirdiği bir senaryo…”

Yani iş artık bilgisayar biliminden çıkıyor, sosyoloji alanına giriyordu.

Dijital dedektifleri en çok korkutan neydi?

Bu dehşet raporunun son değerlendirme bölümüne geliyorum.

Soruşturmacıları en çok korkutan şey, sadece bir grup ajanın kuralları çiğnemesi değildi.

Ondan daha korkutucu olan şey şuydu:

Ajanların ne kadar hızlı bir şekilde organize bir grup haline gelmeye başlamalarıydı.

Oysa biz bugüne kadar şunun rahatlığındaydık

Bu, bugüne kadar inandığımız ve bizi rahatlatan bir varsayımın yıkıldığı anlamına geliyordu.

Bugüne kadar bir yapay zekâ modelinin ancak görevini yanlış anladığında veya tek seçeneğinin kötü davranmak olduğu bir test durumuna sokulduğunda yanlış bir şey yapacağını varsayıyorduk.

Yani yapay zekâ ancak insan ona yanlış talimat verirse yanlış bir şey yapar diye düşünüyorduk.

Daha akıllı modellerin daha iyi muhakeme yeteneğine sahip olacağını ve bir gruptaki bir model kötü davransa bile diğerlerinin onu kontrol altında tutacağını varsayıyorduk.

Artık karşımızda kendi başına çeteleşip saldıran bir yapı var

Ancak Hugging Face saldırısı şimdi bize çok dehşet verici bir başka gerçeği anlatıyor.

Artık karşımızda çeteleşebilen, kendi başına hareket edebilen, liderini seçebilen, aralarında mesajlaşabilen ve yaptığı kötülüklerin izlerini, kanıtlarını silmeye çalışan yeni bir “yapılanma” vardı.

Ortega y Gasset’in “kitle ve sürü psikolojisine dönüş” mü?

José Ortega y Gasset, 1900’lerin başında Hitler ve Mussolini diktatörlüklerini ortaya çıkaran psikolojiyi “kitle” ve “sürü” ruhu ile açıklıyordu.

Faşizmi ve Nazizmi iktidara taşıyan kitleler, yaptıkları şeylerin kötü olduğunu düşünmüyorlardı.

Yapay zekâ ajanları yaptıklarının kötü şeyler olduğuna inanmıyor

Hugging Face saldırısı ile ilgili rapor bunu açıkça ortaya koydu:

Bu gruptaki ajanlardan hiçbiri özellikle kötü niyetli görünmüyor.

Ancak ajanlar zaman içinde ortak hedefleri hakkında iletişim kurdukça, grubu kanunsuzluğa doğru ittiler.

Raporun anlattığı bu gerçek, tam anlamıyla Ortega y Gasset’in 20’nci yüzyıl başı için söylediği “kitle” veya “sürü” psikolojisinin 4.0 dijital sürümü değil mi…

Bu tehlike basit siyasi mühendislikle çözülemez

Bu da, tıpkı 20’nci yüzyıl başındaki gibi, bu sistemlerden kaynaklanan zararı önlemenin basit bir mühendislik çözümüyle halledilemeyeceğini gösteriyor.

Evet, tam anlamıyla bir “dehşet raporu” bu.

Peki bu ne anlama geliyor?

İnsanlar olarak bu savaşı şimdiden kaybettik mi?

İyi haber: Tehlikeyi erken fark ettik

New York Times yazarı Katrin Bennhold o kadar karamsar değil.

Bağımsız yapay zekâ çetesi Hugging Face saldırısında,

“Bu çoklu ajan sürüleri hakkında ne kadar az şey bildiğimiz göz önüne alındığında, Hugging Face saldırısı bir nimet olmuş olabilir.

Yapay zekâ şirketlerine riskler hâlâ nispeten düşükken bu grup dinamiklerini inceleme şansı veriyor” diyor.

Phaseone10841 çetesi hangi kaleleri ele geçiremedi?

Hazırlanan bu iki raporun “hasar tespiti” bölümünde şu bilgiler var:

PHASEONE10841 yapay zekâ çetesi bu ilk saldırısında kolektif bir askerî ağı ele geçirdi…

Bir hastaneye sızmadı…

Veya bir elektrik şebekesini kapatmadı.

Bu sefer insanlar kontrolü yeniden ele geçirdi.

Ama bilelim ki bir dahaki sefere bu kadar şanslı olamayabiliriz.

(ÖNEMLİ NOT: Bu yazıda kullanılan bilgiler Hugging Face saldırısı ile ilgili hazırlanan soruşturma raporunda yer alıyor. Merak edenler Google’da “OpenAI-Hugging Face Incident” isimli raporu indirip inceleyebilir. Bu raporda olay dakika dakika bütün teknik ayrıntıları ile anlatılıyor. 38 sayfalık raporu dikkat ve ilgiyle okudum. Ancak basitleştirerek yazdım. Bunu yaparken de büyük ölçüde New York Times’da abone okurlara her sabah özel bir gazete hazırlayan Katrin Bennhold’un bülteninden yararlandım.

Bu yazıda bir gazeteci için belki ayıp bir şey yaptım:

New York Times yazarından oldukça büyük bir bölümü neredeyse kelime kelime aktardım. Ancak o kadar güzel özetlemiş ki, “herkesin bu çok önemli olayı onunki gibi basit bir anlatımla öğrenebilmesi amacıyla” böyle bir ayıbı bir kereliğine yapmayı göze aldım. Anlayacağınız PHASEONE10841 gibi ben de yaptığım kötü şeyin farkındayım ama en azından izlerini ve kanıtlarını silmeye kalkmadım :)

Yazarının da beni anlayışla karşılayacağını umarım.

Yazının sosyolojik bölümlerine gelince…

Ortega y Gasset, öteki analizler, bir de ara başlıklar ve senaryo bana ait.)

Ertuğrul Özkök-Ekonomim

Böyle düşünmeye yönelten etkenlerden biri de hedefin bu yılki gerçekleşme tahminine göre çok aşağıda belirlenmemesi. Çoğu kez bir sonraki yılın enflasyonu, içinde bulunulan yıl beklenen oranın neredeyse yarısı, hatta bazen daha da aşağısı düzeyinde öngörülürdü. Bu yıl üçte birlik bir azalma olacağı varsayılıyor.

Ama bunlar enflasyon hedefinin gerçekçi olduğunu söylemeye yeten etkenler mi?

Tamam, 2027 hedefi son iki yıldaki orandan yüksek…

Tamam, 2027’de 2026 tahminine göre üçte birlik bir azalma öngörülüyor.

Ama bunlar tek başına yüzde 21’in gerçekçi olduğunu söylemeye yetmiyor.

Bakılması gereken başka göstergeler de var. En başta bütçe harcamaları…

Yüzde 21’e yüzde 39

2027-2029 dönemi orta vadeli programına göre 2027’de bu yılın gerçekleşme beklentisine kıyasla merkezi yönetim bütçe harcamalarında yüzde 38,7 artış öngörülüyor.

Faiz dışı harcamalardaki artış yüzde 38,4, faiz harcamalarındaki artış yüzde 40,5 olarak bekleniyor.

Merkezi yönetim bütçe gelirlerinde öngörülen artış da yüzde 37,5 düzeyinde.

İlk bakışta gelir ve harcama aynı oranda artacağı için pek sorun yok gibi görünüyor.

Öyle ya basit bir ifadeyle gelir artışı ekonomiden çekilecek parayı, harcama ise ekonomiye verilecek parayı gösteriyor. Onlar da birbirine eşit.

Enflasyon yüzde 21 olacak ama harcamalar bu oranın neredeyse bir kat fazlası artış gösterecek.

Fiyatlar 100’den 121’e çıkacak, 2026’da 100 lira olan harcama toplamı ise 139 liraya yaklaşacak.

Aradaki 18 lira birilerinin cebine girecek. Cebe girmeyi peşkeş çekmek gibi olumsuz anlamda kullanmıyorum; bu para piyasaya girecek.

Daha fazla harcama, daha fazla enflasyon demek değil mi? Ama ekonomi yönetimi, “Verdiğim parayı başka yollarla çekeceğim, çok da sevinmeyin” diyor. Çünkü toplam gelirde yüzde 37,5 vergi gelirlerinde yüzde 36,5 artış öngörülüyor.

Gelir ve harcamadaki bu oranlar gerçekleşirse bu kez gelirin nasıl artırılacağı, harcamanın nerelere yapılacağı sorusu gündeme gelecek. Gelir artışının ana kaynağı da biraz önce belirttiğim gibi vergi olacak.

Ya harcama artışı yüksek olursa?

Peki ya harcama daha fazla artar ya da gelirde öngörülen artışa ulaşılamazsa?

Bir şekilde ekonomiye girecek olan o para -tabii ki hangi kanalla girdiği de önemli ama- bir talep yaratıp enflasyonu körüklemeyecek mi?

2027 bütçesinde personel giderlerinde öngörülen artış yalnızca yüzde 24 ve buna rağmen faiz hariç harcamada toplamda yüzde 38 oranında artış bekleniyor.

Seçimden bir önceki yıl olan, hatta belki de seçimin yapılacağı yıl olan 2027’de personel harcamaları neredeyse enflasyon düzeyinde tutulur mu, yoksa bu oran kağıt üstünde mi kalır?

Dolayısıyla eğer başka harcama kalemlerinden kısıp personele aktarma yapılmazsa bütçe harcamalarındaki artışı bu düzeylerde tutabilmek pek mümkün görünmüyor.

Harcama ve gerçekleşen enflasyon

Enflasyonla bütçe harcamalarındaki artış oranı bazı yıllar neredeyse tümüyle örtüşüyor.

Ama öngörü bazında değil, gerçekleşme bazında.

Örneğin 2025 yılında enflasyon yüzde 17,5, bütçe harcamasındaki artış ise yüzde 31,4 olarak öngörülmüştü. Enflasyon bütçede öngörülene çok yakın bir düzeyde, yüzde 30,9 olarak gerçekleşti.

2026’da enflasyon olarak yüzde 16 öngörülürken bütçe harcamasında yüzde 30 artış varsayımıyla yola çıkıldı. Enflasyonda son tahmin kaç, yüzde 28,4. Hatta bu oranda kalınması da zor ve muhtemelen yüzde 30 dolayında bir gerçekleşme olacak. Yani bütçedeki artışla aynı oran oluşacak.

Önceki yıllarda böyle bir bağ kurmak mümkün değil. Çünkü 2021’de faiz indirimiyle her şey altüst oldu, bunun etkisi 2022’de de sürdü; 2023 ise deprem yüzünden ek bütçe gerektiren ve öngörülen harcamanın çok üstüne çıkmayı zorunlu kılan bir dönemdi.

Dolayısıyla 2025 ve 2026’daki bağ, önceki yıllar için söz konusu olmuyor.

Bakalım 2027 nasıl geçecek? Son yıllarda bütçenin öngörülen artış oranından daha düşük bir artışa konu olduğu görülmedi. 2027’de aynı eğilim sürer ve harcama artışı öngörülen yüzde 38,7’nin de üstüne çıkarsa enflasyonun yüzde 21’de kalması nasıl mümkün olacak?

Alaattin Aktaş-Ekonomim

TCMB bu yıl ocak PPK’sında yaptığı 100 baz puanlık indirim sonrası geride kalan dört toplantıda politika faizini değiştirmedi. TCMB savaşla birlikte fonlama faizini 1 Mart’ta yüzde 40 seviyesine çıkarırken 23 Ağustos’ta yeniden normale dönerek haftalık repo ihalelerine başladığını duyurdu. Matriks Haber’in piyasa anketinde yüzde 37’de politika faizinin sabit bırakılması öne çıkarken, anket katılımcılarından politika faizinin sabit bırakılması hâlinde, ilk faiz hamlesinin zamanlamasına ilişkin tahmin veren 16 ekonomistin medyan beklentisi, Ekim 2026’da yüzde 36,00’ya indirim yönünde oluştu. Ankette eylül ayı hariç yılın kalanındaki iki toplantıya ilişkin medyan beklenti, iki faiz indirimi yapılacağı yönünde belirginleşti. 2026 yıl sonu haftalık repo faizi için medyan beklenti yüzde 35,00 seviyesinde korunan ankette 2027 yıl sonu faiz beklentisi yüzde 26 oldu.

TCMB Başkanı Fatih Karahan da ağustos ayındaki enflasyon raporu sunumunda şubat sonu başlayan savaşta en kötünün geride kaldığını ve normalleşmenin başlayacağını belirterek haftalık repo ihalelerine dönülme hazırlıklarının olduğunu belirtmişti. 23 Ağustos’ta bu adım atıldı ancak piyasa uzmanlarına göre TCMB Başkanı Karahan enflasyon raporu toplantısında faiz indirimine ilişkin bir sinyal vermedi. Zaten uzmanlara göre piyasa faizlerinde belirgin bir gevşemeye işaret eden normalleşme kararından sonra politika faizinde bir indirim olası görülmüyor. Uzmanlar enflasyon görünümünde bir iyileşme olması ve petrol fiyatlarının da gerilemesi hâlinde önümüzdeki toplantılarda kademeli bir indirim süreci başlayabilecek.

Petrol riskine girmeyecektir

Petrol fiyatları bu haftaya yükselişle başladı ve TCMB’ye yönelik faiz indirimleri için kısa vadede destekleyici bir görünüm sunmuyor. EKONOMİ’ye konuşan bir yabancı uzman da hem haftalık repo ihalelerine dönülmesinin hem de ağustos enflasyonunda beklentilerin altında gelen seyrin eylül PPK’sında politika faizinde bir indirim sinyali olarak yorumladığını hatırlatarak petrol fiyatlarındaki yükselişin bu beklentisini değiştirdiğini vurguladı. Uzman petrolün neredeyse 100 dolara doğru hareket ettiğini ve TCMB’nin de bu riske girmeyerek politika faizinde bir hamle yapmayacağına işaret etti.

Bir diğer yerli uzman da TCMB’nin eylül ayında politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit bırakmasını beklediğini ekim ve aralık toplantılarında ise 50-100’er baz puanlık indirimler olabileceğini söyledi. Böylece sene sonu politika faizinin yüzde 35-36 aralığında olabileceğini kaydeden uzman eylül ayında yıllık TÜFE enflasyonunda baz etkisinin yardımıyla yüzde 1 puana yakın bir gerileme görülebileceğine işaret etti. Uzmanın yılsonu TÜFE enflasyonunu tahmini ise yüzde 30 seviyesinde.

ABD’li yatırım bankası Morgan Stanley de, TCMB eylül PPK toplantısında politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit tutmasını beklediğini açıklarken, gevşemenin son çeyrekte başlayacağını tahmin etti. Kurum analizinde dördüncü çeyrekte dezenflasyon sürecinin yeniden ivme kazanmasıyla TCMB’nin temkinli faiz indirim döngüsüne başlayacağını ve yıl sonuna kadar politika faizini 200 baz puan indirerek yüzde 35 seviyesine çekeceğini öngördü. Analizde, 2027 sonuna kadar kademeli indirimlerin devam etmesi ve politika faizinin yüzde 27,50 seviyesine kadar gerilemesi tahmini de yer aldı.

TEPAV'dan erken indirim itibar kaybını artırabilir uyarısı

TEPAV Para Politikası Çalışma Grubu eylül ayı PPK'sına yönelik değerlendirme notunu yayımladı. Notta enflasyon hedefinin yükseltilmesinin faiz indirimi için bir alan açıldığı izlenimi doğurabileceğine dikkat çekilerek enflasyondaki katılık çerçevesinde erken bir faiz indiriminin para politikasının itibarını zedeleme riskinin gözetilmesi gerektiği vurgulandı. Bu doğrultuda politika faizinin yüzde 37'de sabit tutulması önerildi.

Notta mevcut koşullar altında 2026 yılsonu enflasyonunun güncellenen hedefin üzerinde gerçekleşmesinin beklendiği belirtilerek, OVP'de yüzde 21'e yükseltilen 2027 yılsonu enflasyon hedefine ulaşılmasının da zor göründüğü ifade edildi.

TCMB'nin ağustos enflasyon raporunda güncellemeye gitmeyerek hedefi koruduğu hatırlatılan notta TCMB'nin son Enflasyon Raporu'ndaki 2027 yıl sonu enflasyon hedefinin OVP ile uyumlu açıklanmaması, para politikasına güveni azaltıcı bir gelişme olarak değerlendirildi. Yıllık enflasyonun da son 13 aydır yüzde 30,7 ile yüzde 33,3 arasında dar bir aralıkta seyrettiğine dikkat çekilen notta, enflasyon beklentilerinin çıpalanamadığı ve bunun enflasyonda atalet yaratan fiyatlama davranışlarının devam etmesine neden olduğu belirtildi. TEPAV Para Politikası Çalışma Grubu, enflasyonla mücadelenin sürdürülebilirliğinin ve kalıcı olarak düşük bir enflasyon düzeyine ulaşılmasının giderek zorlaştığını belirtti. OVP'de yüzde 21'e yükseltilen 2027 yıl sonu hedefine ulaşılmasının da zor göründüğü ifade edildi.

Şebnem Turhan-Ekonomim

“Faturayı kayıtlardan çıkaralım, KDV’yi düzeltelim, vergisini ödeyelim ve konu kapansın.”

Peki, gerçekten kapanır mı?

Geçen haftaki yazımda, KURGAN kapsamında riskli görülen faturalarla ilgili bir yazı geldiğinde mükelleflerin neyle karşılaşabileceğini ve nasıl hareket etmeleri gerektiğini ele almıştım.

Bu hafta konuyu bir adım ileri taşıyalım. Çünkü faturanın KDV’sini indirimden çıkarmakla, o faturanın arkasındaki mal veya hizmetin hiç alınmadığını kabul etmek aynı şey değil.

Üstelik üzerinde yeterince düşünülmeden yapılan bir düzeltme, bazen bir sorunu çözerken başka sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.

O halde asıl mesele şu:

Riskli görülen bir faturayı kayıtlardan çıkarmak gerçekten sizi vergisel riskten kurtarır mı?

Riskli fatura, sahte fatura mıdır?

Önce bu ayrımı netleştirelim.

Bir faturanın veya faturayı düzenleyen mükellefin risk analiz sistemlerinde riskli görülmesi, o faturanın kendiliğinden sahte olduğu anlamına gelmez.

Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde sahte belge, gerçek bir işlem veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge olarak tanımlanıyor.

Dolayısıyla bakılması gereken ilk şey satıcının risk puanı değil, faturanın arkasındaki işlem olmalı:

Bu mal gerçekten alındı mı, bu hizmet gerçekten verildi mi?

Vergi Usul Kanunu’nun 3/B maddesindeki temel yaklaşım da zaten bu. Vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esas.

KDV Genel Uygulama Tebliği’ndeki yaklaşım da benzer. Değerlendirme yapılırken yalnızca faturaya değil; mal hareketine, envantere, randımana, karşıt incelemelere, nakliyeye, ödeme ve tahsilatlara kadar uzanan bir dizi unsura bakılıyor.

Kısacası mesele yalnızca faturanın kendisi değil.

Asıl mesele, faturanın arkasında gerçek bir ticari işlemin bulunup bulunmadığı.

KDV’yi Düzeltince Her Şey Düzeliyor mu?

Bir örnek üzerinden gidelim.

Şirketiniz 10 milyon TL + KDV tutarında mal satın aldı. Mal işletmeye geldi, stoklara girdi ve daha sonra üretimde kullanıldı veya müşterilere satıldı. Fatura bedeli de banka üzerinden ödendi.

Aradan aylar geçti. Satıcı firma riskli olarak değerlendirildi ve size bu faturayla ilgili bir yazı geldi.

Siz de ileride sorun yaşamamak için faturadaki KDV’yi indirim hesaplarından çıkardınız.

Buraya kadar mesele yalnızca KDV gibi görünüyor.

Fakat faturanın tamamını muhasebe kayıtlarından çıkarmaya kalktığınız anda başka sorularla karşılaşırsınız:

O mal nereden geldi?

Stoklara nasıl girdi?

Satıldıysa satışını yaptığınız malın maliyeti nerede?

Üretimde kullanıldıysa üretilen mamulün maliyeti nasıl oluştu?

Dahası, 10 milyon TL’lik maliyeti bir anda kayıtlarınızdan çıkardığınızda şirketinizin brüt kâr oranı sektör gerçeklerinden ciddi biçimde uzaklaşıyorsa, bir riski ortadan kaldırmaya çalışırken başka bir risk göstergesi yaratmış olabilirsiniz.

İşte bu nedenle KDV yönünden yapılacak bir düzeltmeyle, ticari işlemin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği meselesini birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Parayı Bankadan Ödediyseniz Sorun Çözülür mü?

Burada çok sık duyduğumuz bir savunma var:

“Ben parayı bankadan ödedim. Daha ne yapabilirim?”

Banka üzerinden ödeme elbette önemli bir delil. Ama tek başına her sorunu çözen bir güvence değil.

Danıştay Dördüncü Dairesinin E.2009/4029, K.2010/3462 sayılı kararında, sahte fatura iddiası değerlendirilirken fatura bedelinin çek ve banka aracılığıyla ödenmiş olmasının dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.

Ancak Danıştay’ın diğer kararlarında banka hareketlerinin tek başına değil; faturayı düzenleyen işletmenin gerçek faaliyeti, çalışanları, işyeri, stokları, araçları, ticari kapasitesi ve diğer bulgularla birlikte değerlendirildiğini görüyoruz.

Dolayısıyla banka dekontu önemlidir ama işlemin gerçekliğini tek başına ortaya koymaz.

Güçlü olan tek bir belge değil, birbirini doğrulayan belgeler zinciridir.

İşlemin Gerçekliğini Nasıl Ortaya Koyabilirsiniz?

Riskli görülen bir faturayla ilgili yazı alan şirket, faturayı hemen kayıtlardan çıkarmak yerine, öncelikle işlemin gerçekten yapıldığını ortaya koyabilecek belge ve kayıtları gözden geçirmeli.

Fatura ve irsaliye var mı?

Ödeme kime ve hangi hesaba yapılmış?

Malı kim taşımış?

Nakliye faturası veya taşıma belgesi var mı?

Mal hangi depoya girmiş ve stok kayıtlarında görünüyor mu?

Üretimde kullanılmışsa hangi mamulün maliyetine girmiş?

Satılmışsa hangi satış faturalarıyla işletmeden çıkmış?

Sipariş, teklif, sözleşme veya ticari yazışmalar mevcut mu?

Bir de belki en önemlisi: Faturayı düzenleyen şirket, işlemin yapıldığı tarihte bu malı satabilecek veya bu hizmeti verebilecek ticari kapasiteye sahip miydi?

Bu sorulardan herhangi birinin cevabı tek başına yeterli olmayabilir. Ancak cevaplar birbirini tamamlıyorsa gerçek bir ticari işlemin izleri de ortaya çıkmaya başlar.

Bu nedenle şirketlere önerim oldukça basit:

Malı gerçekten aldıysanız, o malın işletmenize girişinden üretime veya satışa kadar uzanan ticari sürecini belgeleriyle ortaya koyabilmelisiniz.

Riskli Fatura Yazısı Geldiğinde Ne Yapmalı?

Burada iki yanlış refleks var.

Birincisi:

“Satıcı riskliymiş, hemen faturayı çıkaralım.”

İkincisi:

“Ben bankadan ödedim, hiçbir şey yapmam.”

İkisi de doğru değil.

Öncelikle işlemin gerçekten yapılıp yapılmadığına bakılmalı.

Mal veya hizmet gerçekte alınmamışsa elbette gerekli düzeltmeler yapılmalı.

Ancak işlem gerçekten gerçekleşmişse, faturayı düzenleyen şirket hakkında sonradan ortaya çıkan bir olumsuzluk nedeniyle ticari işlemin tamamını yok saymadan önce dosya dikkatle incelenmeli.

Çünkü bugün vergi idaresinin baktığı şey yalnızca elinizdeki fatura değil. Malın nereden geldiğine, nasıl taşındığına, nasıl ödendiğine, stoklara girip girmediğine, üretimde kullanılıp kullanılmadığına ve daha sonra nereye gittiğine de bakılıyor.

Bu nedenle KURGAN kapsamında riskli görülen faturalarla ilgili bir yazı geldiğinde ilk sorunuz:

“Bu faturayı kayıtlardan nasıl çıkarırım?”

olmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

“Bu işlemin gerçekten gerçekleştiğini nasıl ortaya koyabilirim?”

Çünkü bazen şirketinizi vergisel riskten koruyacak olan şey bir düzeltme beyannamesi değil, gerçek ticari işlemi başından sonuna kadar ortaya koyan sağlam bir ispat dosyasıdır.

Benzin: 76.92 TL
Motorin: 88.89 TL
LPG: 34.99 TL

İstanbul Anadolu Yakası

Benzin: 76.78 TL
Motorin: 88.75 TL
LPG: 34.39 TL

Ankara

Benzin: 77.89 TL
Motorin: 90.02 TL
LPG: 35.09 TL

İzmir

Benzin: 78.17 TL
Motorin: 90.29 TL
LPG: 34.99 TL

Ekonomim

Benim gördüğüm kadarıyla Vergi Denetim Kurulu, Türkiye’de, hatta dünyada yapay zekâ alanındaki gelişmelere en hızlı uyum sağlayan kamu kurumlarının başında geliyor. Eski bir mensubu olarak bunu görmekten ayrıca gurur duyuyorum.

Yapay zekâ şirketleri yeni modeller üretirken VDK da vergi kayıp ve kaçağını büyümeden belirlemek, denetim süresini kısaltmak ve riskli işlemlere daha erken müdahale etmek amacıyla yeni sistemler geliştiriyor.

Denetim 3.0 ve VDK’nın dijital sistemleri

VDK’nın dijital denetim yapısı, Denetim 3.0 adı verilen bilişsel dönüşüm stratejisi altında ilerliyor. Bu yapı yalnızca verileri elektronik ortamda toplamakla yetinmiyor; büyük veri analitiği, makine öğrenmesi ve yapay zekâ yardımıyla veriyi anlamlandırmayı, riskleri önceden belirlemeyi ve vergi müfettişlerine karar desteği sağlamayı amaçlıyor.

KAŞİF, RADAR ve SARP gibi risk analiz araçları olağan dışı işlemlerin, mali verilerdeki uyumsuzlukların ve sahte belge risklerinin belirlenmesinde kullanılıyor. KURGAN cari işlemleri tarayarak sahte belge risklerine odaklanıyor. VDK-ROS, inceleme bulgularını rapora dönüştürme sürecini otomasyona taşıyor. VDK-VİS mükellefleri ortakları, yöneticileri, müşterileri, tedarikçileri, vekilleri ve mali müşavirleriyle birlikte bir ilişki ağı içinde değerlendirmek üzere geliştiriliyor. BİLİNÇ Platformu ise tespit edilen riskleri inceleme başlamadan önce mükellefe bildirerek gönüllü düzeltmeye imkân vermeyi amaçlıyor.

Bu sistemlere son olarak VDK-MİHENK eklendi.

MİHENK ne yapacak?

“Mihenk”, bir şeyin değerini ve doğruluğunu ölçmeye yarayan ölçüt anlamına geliyor. Kelime, altın ve gümüşün saflığını belirlemek için kullanılan mihenk taşından geliyor. VDK’nın sisteme bu adı vermesi de yaptığı işle örtüşüyor.

MİHENK, başta e-belgeler olmak üzere kurulun kullanımındaki mali verileri yapay zekâ ve büyük veri analitiğiyle inceleyen bir risk analiz sistemi. Sistemin başlıca kullanım alanı transfer fiyatlandırması ve emsallere uygunluk olacak.

Aynı veya benzer mal ve hizmetlere ait çok sayıdaki gerçek işlem birlikte değerlendirilecek. İlişkili kişiler arasındaki işlemlerde uygulanan fiyatların, benzer şartlarda bağımsız kişiler arasında oluşan fiyatlardan anlamlı biçimde ayrışıp ayrışmadığı araştırılacak.

Bugüne kadar emsal çalışmalarında şirketlerden alınan bilgiler, sınırlı sayıdaki işlemler ve ticari veri tabanları kullanılıyordu. MİHENK ise VDK’nın elindeki geniş e-belge verisini bir çeşit emsal fiyat veri tabanı olarak kullanabilecek.

Sistem yalnızca emsalinden yüksek fiyatları aramayacak. Düşük fiyatlanan işlemler de analize girecek. Çünkü kazanç aktarımı, ilişkili kişiden yüksek bedelle alım yapılması kadar ilişkili kişiye düşük bedelle satış yapılması yoluyla da gerçekleştirilebilir.

Örneğin bir şirketin bağımsız müşterilerine 1.000 TL’ye sattığı ürünü ilişkili şirkete 600 TL’ye vermesi risk göstergesi oluşturabilir. Piyasadan 1.000 TL’ye alınabilecek bir hizmetin ilişkili şirketten 1.600 TL’ye alınması da aynı şekilde incelenebilir.

Dört günlük verilerle analiz

E-belge verilerinin sisteme kısa sürede yansıması sayesinde belirli mal veya hizmetlere ilişkin işlemler yaklaşık dört günlük veri gecikmesiyle analiz edilebilecek. Sistem Türkiye geneli yanında il, ilçe ve bölge düzeyinde karşılaştırma yapabilecek.

İşlemin miktarı, tarihi, vadesi, ticari şartları, maliyet yapısı ve işletme ölçeği gibi fiyatı etkileyen unsurlar da dikkate alınacak. Çünkü aynı ürünün peşin ve bir yıl vadeli satış fiyatı veya toptan ve perakende satış fiyatı aynı olmayabilir.

Bu nedenle MİHENK’in tespit ettiği fiyat farkı tek başına vergi ziyaı veya örtülü kazanç dağıtımı anlamına gelmiyor. Sistemin ürettiği sonuç nihai vergisel tespit değil; hangi işlem ve mükelleflerin daha yakından inceleneceğini gösteren bir risk çıktısı.

İkinci aşamada kâr marjları karşılaştırılacak

MİHENK’in ikinci fazında sektörel kâr marjı analizleri devreye alınacak. Benzer sektör, faaliyet ve ekonomik koşullardaki işletmelerin kârlılıkları karşılaştırılacak. Emsallerinden belirgin biçimde ayrışan şirketler transfer fiyatlandırması yönünden değerlendirilebilecek.

Düşük kârlılık tek başına vergi kaybının kanıtı değildir. Yeni yatırım, kapasite düşüklüğü, kur farkı, finansman gideri veya uygulanan fiyat politikası kâr marjını düşürebilir. Ancak şirketin bu farkın nedenini belgeyle açıklayabilmesi gerekir.

Şirketler ne yapmalı?

İlişkili kişilerle işlem yapan şirketler transfer fiyatlandırmasını yalnızca yılsonunda hazırlanacak bir rapor olarak görmemeli. Fiyat belirlenirken kullanılan yöntem, emsal işlemler, iskonto gerekçeleri, vade farkları, miktar avantajları ve bölgesel koşullar işlem tarihinde belgelenmeli.

Grup içi hizmetlerde hizmetin gerçekten verildiği ve şirkete sağladığı fayda gösterilmeli. Emsalden düşük satış veya yüksek alış varsa ticari gerekçesi sözleşme, fiyat listesi, yazışma ve hesaplamalarla ortaya konulmalı. Sektör ortalamasından ayrışan kârlılık da dönem bitmeden analiz edilmeli.

İdare dört günlük verilerle risk analizi yaparken şirketin fiyatlama gerekçesini dört yıl sonra oluşturmaya çalışması artık yeterli olmayacaktır.

ekonomigazetesi.com | Yaşar ÇATALKAYA

İsveç'te geri dönüş programı başladı

Toplam 1,3 milyar İsveç kronu bütçeye sahip program, hükümet tarafından resmi internet sitelerinde farklı dillerde duyuruldu.

Başbakan Ulf Kristersson, ülkeden gönüllü geri dönüşlerin artırılmasının hükümetin öncelikleri arasında bulunduğunu açıkladı.

Hükümete dışarıdan destek veren aşırı sağcı İsveç Demokratları Partisi de programa destek verdi.

Göçmenlere otobüslerle geri dönüş çağrısı

İsveç Demokratları Partisi, temmuz ayında otobüslere astığı ilanlarla özellikle Somalili göçmenlere yönelik geri dönüş teşvikini duyurdu.

Partinin bu kampanyası, İsveç'in göç politikasında son dönemde yaşanan sertleşmenin dikkat çeken örneklerinden biri oldu.

Almanya'daki aşırı sağdan İsveç'e destek

İsveç'in geri dönüş teşviki Avrupa'nın diğer ülkelerinde de tartışma yarattı.

Almanya'da Saksonya-Anhalt eyalet seçimlerinde yüksek oy alan Almanya için Alternatif (AfD) Partisi yetkilileri, İsveç'in uygulamasını olumlu karşıladıklarını açıkladı.

Avrupa'da 2015 yılından bu yana güçlenen sağ popülist söylemler, göç politikaları konusunda benzer uygulamaların tartışılmasına da zemin hazırlıyor.

Uzmanlar programın etkisini tartışıyor

Göç uzmanları ise geri dönüş için sağlanan mali teşviklerin gönüllü dönüşleri önemli ölçüde artırdığına ilişkin güçlü bir kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Uzmanlara göre bu tür uygulamalar, geniş kapsamlı bir göç politikasından ziyade sembolik bir adım niteliği taşıyabiliyor.

Geri dönüş programına başvuranların sayısı düşük kaldı

İsveç hükümetinin yüksek bütçeli programına şu ana kadar ilgi sınırlı kaldı.

Yıl başından bu yana mali teşvikten yararlanarak İsveç'ten ayrılmayı kabul edenlerin sayısı 171 kişiyle sınırlı kaldı.

İsveç Demokratları Partisi ise programın kapsamının genişletilmesini istiyor. Parti, İsveç vatandaşlığı bulunan göçmenlerin de vatandaşlıktan vazgeçmeleri şartıyla teşvik kapsamına alınmasını önerdi.

Muhalefetten hükümete tepki

Muhalefet partileri ve insan hakları kuruluşları, hükümetin göç politikasını eleştiriyor.

Başbakan Kristersson'ın attığı adımların toplumdaki ayrışmayı artırdığı savunulurken, yaklaşan seçimler öncesinde göç konusu ülkenin en önemli siyasi gündem maddelerinden biri olmayı sürdürüyor.

İsveç'te seçim yarışı kızışıyor

13 Eylül'de yapılacak seçimler öncesinde kamuoyu araştırmaları, hükümet ile merkez sol muhalefet arasındaki yarışın başa baş geçtiğine işaret ediyor.

Yaklaşık 10,6 milyon kişinin yaşadığı İsveç'te 2 milyona yakın yabancı doğumlu kişi bulunuyor. Bu nedenle göç ve entegrasyon politikalarının seçim kampanyalarında önemli bir yer tuttuğu belirtiliyor.

Göçmenler geri dönmek istemiyor

Stockholm'ün Satra banliyösünde bir araya gelen farklı ülkelerden göçmenler ise hükümetin sunduğu mali teşviklerden haberdar olduklarını ancak İsveç'ten ayrılmayı düşünmediklerini ifade etti.

Sudan'daki baskılardan kaçarak yaklaşık 8 yıl önce İsveç'e yerleşen ve burada sanatçı olarak çalışan Elena Ibrahim, İsveç'te özgür bir yaşam kurduğunu ve ülkesine geri dönmek istemediğini belirtti.

“Bu politikalar endişe yaratıyor”

Stockholm Camisi İmamı Mahmoud Khalfi de geri dönüş politikalarının Müslüman nüfus arasında endişeye yol açtığını söyledi.

Khalfi, eğitimli kişilerin farklı ülkelere gitme imkanına sahip olabileceğini, ancak eğitim seviyesi daha düşük kişilerin aynı seçeneklere sahip olmadığını savundu. Uygulamanın göçmenlerin karşı karşıya olduğu sorunları çözmeyeceğini ifade etti.

İsveç'te göçmenlik kuralları da sıkılaştırıldı

İsveç hükümetinin göç politikası yalnızca geri dönüş teşvikleriyle sınırlı kalmadı.

Yönetim, göçmenlik kurallarını da önemli ölçüde sıkılaştırdı. Daimi ikamet izinleri kaldırılırken, izinlerin üç yılda bir yenilenmesi şartı getirildi.

Bu düzenlemeler, İsveç'in göç ve sığınmacı politikasında daha katı bir çizgiye yöneldiğinin göstergeleri arasında değerlendiriliyor.

Vatandaşlık için dil ve kültür sınavı geldi

Hükümet ağustos ayında vatandaşlık başvurularında yeni bir uygulamayı da devreye aldı.

Buna göre İsveç vatandaşlığına başvuranlar için ilk kez zorunlu dil ve genel kültür sınavı uygulanmaya başlandı.

Stockholm'deki sınav merkezinde yaklaşık 900 göçmen; İsveç tarihi, kraliyet soy ağacı ve geleneksel bayramlar gibi çeşitli konularda teste tabi tutuldu.

Hükümet: Vatandaşlık hak kadar sorumluluk da içeriyor

Göç Bakanı Johan Forssell, vatandaşlığın yalnızca haklardan ibaret olmadığını, beraberinde sorumluluklar da getirdiğini belirtti.

Forssell, yapılan düzenlemelerin makul gereklilikler olduğunu savunurken, hükümet İsveç'in göç, ikamet ve vatandaşlık politikalarında daha sıkı kurallar uygulamaya devam ediyor.

Ekonomim

Aynı tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat: 2026/3 sayılı Tebliğ ile de söz konusu değişikliğe paralel olarak ilgili Tebliğde düzenleme yapılmıştır.

Yapılan Değişikliğin Özeti

11723 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 23/12/1999 tarihli ve 99/13812 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararın 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan ibare aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

Buna göre;

• Türk Eximbank’a açılan senet reeskont kredileri bakımından “kısa vadeli” olma sınırlaması kaldırılmış,
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca diğer bankalara açılan senet reeskont kredileri de vergi, resim ve harç istisnasının kapsamına dahil edilmiştir.

Diğer taraftan, aynı tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2026/3) ile Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde de aynı yönde değişiklik yapılmıştır.

Yürürlük

Söz konusu Karar ve Tebliğ 5/9/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

İlgili düzenlemelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir:

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 11723)

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2026/3)

Saygılarımızla,

Deloitte Türkiye

Küçük ölçekli imalat yatırımlarına yönelik yeni bir uygulama gelecek

OVP’nin sürdürülebilir büyüme başlığı altında sanayide yüksek katma değerli dönüşümün desteklenmesi ana politikası kapsamında, YTAK’ın kapsamının genişletileceğine ilişkin ipuçları yer aldı.

Buna göre, YTAK Programı üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katma değerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik bir biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanmaya devam edilecek.

Bunun yanı sıra katma değeri yüksek nitelikli olup görece daha küçük ölçekli imalat sanayii yatırımlarını kapsayacak şekilde yeni bir uygulama alanı daha geliştirilecek. Bu eylem 2026 yılı son çeyreğinde başlayacak ve sürekli uygulanacak.

YTAK, Merkez Bankası kaynaklarından özel sektörün kamu strateji belgelerindeki alanlara yapacağı yatırımların finanse edilmesi esasına dayanıyor. Programın başladığı 2020 yılında, sadece üretim yatırımları kapsamda yer alıyordu. Ardından büyük turizm yatırımları ile deprem bölgesindeki yatırımlar da YTAK çerçevesinde desteklenmeye başlandı.

YTAK, ilk başladığında her bir yıl için 100 milyar TL olmak üzere 300 milyar TL ayrılmıştı. Daha sonra Haziran 2025’te toplam tutar 500 milyar TL’ye yükseltildi. Bu kararla toplam limit 750 milyar TL’ye çıkarıldı.

Merkez Bankası verilerine göre, bu alanda kullandırılan fiili tutar Temmuz 2026 itibariyle 139 milyar 959 milyon TL’ye ulaştı. Bu tutar, tahsis edilen kredileri göstermiyor. Kredi tahsislerinin tutarına ya da sektörüne yönelik bir veri ya da rapor yayınlanmıyor. YTAK kredileri, 2020’de kredi tahsisi konusunda genel bankacılık kurallarıyla başlatılmıştı. 2023 sonunda ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı birlikte çalışarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayınlanan 281 sanayi ürünü için yatırım planları ve yatırım şekline göre bir puanlama sistemiyle kurallı hâle getirildi.

Kamu ihale mevzuatında değişim başka bahara kaldı

Geçen yıl yayımlanan OVP’de 2025 yılı 4’üncü çeyreğinde hayata geçirilmesi öngörülen kamu ihale mevzuatındaki değişim, 2026 yılını da atladı ve 2027 yılı ilk çeyreğine ötelendi. Ötelenen düzenleme; Kamu ihale mevzuatı uluslararası norm ve standartlara uyumlu olacak şekilde dijitalleşmeyi, yenilikçiliği ve sürdürülebilirliği destekleyen ve önceleyen satın alma yaklaşımıyla güncellenmesini ve sektörel kamu alımları düzenlemesinin hayata geçirilmesini öngörüyordu. OVP’de sanayi ve ticaret alanlarında öne çıkan bazı noktalar ise şöyle:

Belgeye dayalı finansman programı

Firmaların işletme sermayesi ihtiyacının karşılanması amacıyla yalnızca üretim ve ihracat faaliyetlerine yönelik kullanılmak üzere tedarik ihtiyaçlarına ve belgeye dayalı finansman programları uygulanacak.

Kamu borçlarına geçici yapılandırma

Nakit akışı bozulan ancak üretim ve ihracat kapasitesini koruyan firmalar için vergi, SGK primi ve diğer kamu kaynaklı yükümlülüklerde belirli kriterlere bağlı geçici yeniden yapılandırma ve taksitlendirme imkânları geliştirilecek.

Teşvikte performans kriterleri dikkate alınacak

Devlet yardımlarının kullandırılmasında illerin teknolojik yetkinlikleri gözetilerek verimlilik artışı, teknoloji kazanımı, enerji verimliliği, ihracat, istihdam ve yerli katma değer oluşturulması gibi ölçütler öncelikli performans kriterleri olarak dikkate alınacak, etki değerlendirmelerine dayalı olarak sade ve etkin yapıda yürütülmesine devam edilecek.

Mehmet Kaya-Hüseyin Gökçe/Ekonomim

KREDİ KARTI LİMİTLERİNDE YENİ KRİTER

Yeni sistemle birlikte kredi kartı limitlerinin yalnızca beyan edilen gelir üzerinden değil, kişinin gerçek gelir ve ödeme gücü üzerinden belirlenmesi hedefleniyor. Bankaların müşterilerin mevcut kredi ve kart borçlarını da değerlendirmeye alması planlanıyor.

Bu kapsamda farklı kurumlardaki finansal verilerin bir araya getirilmesiyle, kişinin toplam borçluluk durumunun daha net şekilde ortaya konulması amaçlanıyor.

SGK VE RİSK MERKEZİ VERİLERİ BİRLİKTE DEĞERLENDİRİLECEK

Planlanan veri altyapısıyla SGK gelir bilgileri ile Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi'nde yer alan kredi ve borçluluk verilerinin birlikte değerlendirilmesi öngörülüyor.

Böylece bankaların kredi kartı limiti belirlerken müşterinin yalnızca gelirine değil, aynı zamanda mevcut kredi ve borç yüküne de bakması sağlanacak.

YÜKSEK LİMİTLİ KARTLAR YAKINDAN TAKİP EDİLECEK

Yeni uygulamanın özellikle yüksek limitli kredi kartlarını daha fazla etkilemesi bekleniyor. Geliriyle mevcut kredi kartı limiti arasında büyük fark bulunan müşterilerin limitlerinin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilecek.

Amaç, kişilerin ödeme gücünü aşan kredi kartı limitlerine ulaşmasının ve buna bağlı olarak aşırı borçlanmanın önüne geçmek.

BANKALARA LİMİTLERİ UYARLAMA SÜRESİ

Bankaların mevcut kredi kartı limitlerini müşterilerin gelirleriyle daha uyumlu hale getirmesine yönelik çalışmaların 1 Ocak 2027'ye kadar tamamlanması gerekiyor.

Düzenlemeyle birlikte kredi kartı limitlerinin kişilerin finansal durumuyla daha doğrudan ilişkilendirilmesi ve bankacılık sisteminde borçluluk riskinin daha yakından takip edilmesi hedefleniyor.

On İkinci Kalkınma Planı hedef­leriyle eş güdüm içerisinde şekil­lendirilen bu temel politika bel­gesi; fiyat istikrarının kalıcı olarak temin edilmesi, mali disiplinin pekiş­tirilmesi, kamusal harcama verimlili­ğinin artırılması ve yüksek katma de­ğerli, sürdürülebilir bir büyüme pa­tikasına geçilmesini temel stratejik öncelikler olarak benimsemektedir.

Mevcut görünüm, finansal istikrar ve dezenflasyon patikası

2026 yılının ilk yarısı, Orta Do­ğu eksenindeki jeopolitik kırılmalar, ABD/İsrail-İran hattındaki tırmanış, Hürmüz Boğazı'nın kapanma nokta­sına gelmesi ve küresel enerji emtia fiyatlarında yaşanan ani sıçramalar gibi dışsal arz şoklarının gölgesinde geçmiştir.

Bu karmaşık konjonktüre karşın Türkiye ekonomisi; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın ka­rarlı sıkı para politikası duruşu, ma­liye politikasında uygulanan denge­leyici adımlar ve Kur Korumalı Mev­duat (KKM) bakiyesinin tamamen tasfiye edilerek toplam mevduat içe­risindeki Türk Lirası payının %61,5 seviyesine çıkarılması sayesinde fi­nansal istikrarını ve makro dengele­rini korumuştur.

Uygulanan dezenf­lasyonist program doğrultusunda 2026 yılı sonunda ekonomik büyü­menin %3,3 gerçekleşmesi, yıl sonu tüketici enflasyonunun ise %28,4 se­viyesine gerilemesi öngörülmekte­dir. OVP süresince Gayrisafi Yurti­çi Hasıla (GSYH) büyümesinin 2027 yılında %4,2, 2028 yılında %4,6 ve dönem sonu olan 2029 yılında %5,0 seviyesine kademeli olarak yüksel­mesi hedeflenmektedir. Bu sürdü­rülebilir büyüme patikasına, sade­ce sermaye birikimi değil, toplam faktör verimliliğinde hedeflenen 0,5 puanlık nitelikli artış eşlik etmekte­dir.

Fiyat istikrarı kanadında ise pa­ra, maliye ve gelirler politikalarının güçlü eş güdümüyle enflasyonun orta vadede tek haneli rakamlara düşürül­mesi amaçlanmaktadır. Cari işlemler açığının millî gelire oranının dönem boyunca sürdürülebilir seviyelerde tutulması (%2,6 seviyelerinden iyi­leşme) ve kamuda tasarruf tedbirleri ile bütçe açığının GSYH'ye oranının azaltılması programın temel mihenk taşlarıdır.

Riskler: Jeopolitik fay hatları, korumacılık ve dış talep baskısı

Program hedeflerini etkileyebile­cek en belirgin dışsal risk, küresel ve bölgesel jeopolitik gerilimlerin ener­ji ve gıda fiyatları üzerinde yeniden baskı oluşturması ihtimalidir. Geliş­miş ülke merkez bankalarının (Fed, ECB) sıkı duruşlarını beklenenden uzun sürdürmesi uluslararası finan­sal koşulları daraltabilir ve geliş­mekte olan ülkelere yönelik serma­ye akımlarını yavaşlatabilir. Ayrıca, küresel ticarette artan korumacılık, tırmanan gümrük tarifeleri ve en bü­yük ihracat pazarımız olan Avro Böl­gesi'ndeki zayıf büyüme performan­sı, dış talep kanalı üzerinden ihracatı sınırlama potansiyeli taşımakta­dır. Yurt içi tarafta ise hizmet enf­lasyonundaki katılıklar ve beklen­tilerin çıpalanma süreci yakından takip edilmelidir.

Fırsatlar: Sanayide ikiz dönüşüm, yüksek teknoloji ve stratejik konum

Tüm bu risklerle birlikte OVP dönemi, Türkiye ekonomisi için yapısal bir sıçrama imkanı sun­maktadır. HIT-30 Yüksek Teknolo­ji Yatırım Programı, YTAK (Yatırım Taahhütlü Avro Kredileri) ve Tekno­loji Odaklı Sanayi Hamlesi gibi teş­vik mekanizmaları sayesinde ima­lat sanayiinde yüksek katma değerli üretime geçiş hızlanacaktır. Yeşil ve dijital dönüşümü kapsayan ikiz dö­nüşüm vizyonu, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) ve Ulusal Yeşil Taksonomi uygulamaları, ih­racatçılarımızın AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) karşısındaki rekabet gücünü teminat altına alacaktır. Aynı zamanda Orta Koridor ve Kalkınma Yolu projeleriy­le Türkiye’nin kesintisiz bir lojistik merkezi haline gelmesi, cari dengeye uzun vadeli katkı sunacaktır.

Sonuç ve yapısal dönüşüm değerlendirmesi

Nihai bir değerlendirme yapmak gerekirse; 2027-2029 OVP belgesi, Türkiye ekonomisinin yalnızca kısa vadeli dış şokları atlatmasını değil, aynı zamanda verimlilik artışı ve sa­nayideki teknolojik dönüşüm ham­lesiyle potansiyel büyüme kapasite­sini artırmayı hedefleyen kapsamlı bir strateji belgesidir. Programın ba­şarısı, açıklanan yapısal reformların ilan edilen takvime tam uyum içeri­sinde hayata geçirilmesine, kamuda tasarruf disiplininin sürdürülmesine ve para ile maliye politikaları arasın­daki güçlü eş güdümün korunmasına bağlı olacaktır.

Volkan Öngel-Dünya

Köprülerimiz ve otoyollarımız milletin ortak eseridir. İşletmesi de geliri de geleceği de milletin elinde kalmalı. Seçim kazanacağım diye milli varlıkları belirsiz yapılara teslim edilemez, suçtur

Bestesi ve güftesi anonim türküdeki gibi; “Köprüler yaptırdım gelip geçmeye / Çeşmeler yaptırdım suyun içmeye karam.” Şimdi bizler, 30 yıllık halkın birikimiyle yaptırdığımız bazı otoyol ve köprülerimizin işletme hakkını, 30 yıllığına özelleştiriyoruz. Oysa bunlar milletindir, iktidarın değil.

Bunlar, kira kontratı değil, milletin damarlarıdır. Mülkiyetin devlette kalacağı söyleniyor. Bu önemlidir. Ama yetmez. Çünkü 30 yıl, bir neslin ömrüdür. 30 yıl, bir çocuğun doğup evlenip ev sahibi olacağı süredir. 30 yıl, bir ülkenin stratejik altyapısının kimin elinde olacağını belirleyen süredir.

GELECEK NESİLLERİN BÜTÇE GELİRLERİNİ 30 YIL BOYUNCA İPOTEK ETMEK

Köprü ve otoyol yalnızca asfalt ve beton değildir. Ulaşımın sürekliliğidir. Ekonomik güvenliğin belkemiğidir. Olağanüstü halin sinir sistemidir. Vatandaşın nereden geçtiğinin, ne zaman geçtiğinin, nasıl ödediğinin kaydıdır. Bu tesisler başkasına bırakılırsa tartışma yalnızca paradan ibaret kalmaz.

Araç geçişleri, güzergâh hareketliliği, ödeme bilgileri, trafik yoğunluğu… Bunlar ticari veri değildir. Bunlar milli güvenlik verisidir. Asıl soru: “Ne kadar gelir elde edilecek?” değildir. “Türkiye’nin stratejik altyapısı ve vatandaşın verisi kimin denetiminde olacak?” Çözüm; satıp savmak değildir.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Köprü-otoyol devrine dair…

Bunu neden yapıyorlar?

Seçim ekonomisinin finansmanı için. Dış kaynak bulamayan, para basması yetmeyen, vergilerle daha fazlasını alamayan yönetim; seçimde harcamak üzere varlıklarını elden çıkarmayı kafaya koymuş…

Karayolları yönetemiyor mu?

Aksine; ülkede doğru dürüst çalışan iki kurum vardır; 1-cenaze işleri, 2-karayolları… Özele peşkeş çekmek yerine; “Türkiye Köprü ve Otoyol İşletmeleri AŞ” Kurulsun, yönetimi devlette kalsın.

NOT/KENDİ EVİMİZİN ANAHTARINI BAŞKASINA VERMEK ZORUNDA DEĞİLİZ

Yabancı sermayeye mecbur değiliz. Kendi evimizin anahtarını başkasına vermek zorunda değiliz. Gelin, kendi kaynaklarımızı ayağa kaldıralım. Vatandaşı kendi yolunun ortağı yapalım. Türkiye üzerinde hesap kuranların planını, milletin tasarrufuyla bozalım. Bunlar milletin ortak eseridir.

ÖZELLEŞTİRME LÛGATI

Özelleştirme: Devletin mülkiyetindeki ekonomik faaliyetlerin bireylere, özel sektöre devri

Yönetimin rasyonelleştirilmesi: Özelleştirmenin gerekçesi; kamudan daha verimli işletilebileceği

Mülkiyetin devri: Türkiye’deki özelleştirmenin dönüştüğü durumda devlet; KİT’lerinden oluverdi

Seçim ekonomisi: Popülizmin finansmanı için devletin mallarını satıp savma, kiralama, elden çıkarma

Şeref OĞUZ-Ekonomim

Buna göre, 11 Eylül 2026 gün sonundan itibaren kurul, borsada işlem gören ihraççıların sermayesindeki pay sahipliği bildirim yükümlülük sınırının yüzde 3 olmasına karar verdi.

Diğer taraftan doğrudan yüzde 3 ve üzeri paya sahip gerçek ve tüzel kişileri gösteren tablo ile serbest fonlar dahil dolaylı yoldan yüzde 10 ve üzeri paya sahip olan gerçek ve tüzel kişileri gösteren tablo, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından anlık güncellenecek.

MKK tarafından açıklanan dolaylı pay sahipliği verileri pay alım teklifi yükümlülüğü gibi dolaylı pay sahipliğinin değerlendirildiği düzenlemeler açısından doğrudan esas alınabilecek nitelik arz etmeyecek.

Söz konusu veriler, malvarlıksal hakların oranına ilişkin bilgi sunma amaçlı olarak verilecek.

Fiili dolaşımdaki pay kavramı "halka açıklık oranını gösteren kavram" olarak tanımlanacak ve fiili dolaşımdaki pay oranı MKK tarafından izlenebilen paylar üzerinden hesaplanan fiili dolaşımdaki pay adedinin MKK’nin izleyebildiği toplam pay adedine bölünmesi suretiyle hesaplanacak.

Kamu tüzel kişiliğinin mülkiyetindeki paylar ile şirketin, şirket kurucularının ve konsolidasyona tabi ilişkili kuruluşların sahip olduğu paylar hesaba dahil edilmeyecek.

Geri Alınan Paylar Tebliği ve pay geri alımlarına ilişkin SPK ilke kararları kapsamında gerçekleştirilen geri alım işlemleriyle alınan paylar da fiili dolaşım dışında tutulacak. Şirket sermayesinin yüzde 10 veya daha fazlasına sahip ortakların ellerindeki paylar da aynı kapsamda değerlendirilecek.

Şirketin yönetim kurulu ve denetim kurulu üyeleri, genel müdür veya yetki ve görevleri itibarıyla genel müdüre denk ya da daha üst konumlarda görev yapanların sahip olduğu paylar da fiili dolaşım hesabına dahil edilmeyecek. Genel müdüre veya genel müdüre denk kişilere doğrudan bağlı olarak çalışan genel müdür yardımcısı ve benzeri unvanlara sahip üst düzey yöneticilerin payları da kapsam dışında tutulacak.

Şirketlerin sandık ve vakıflarının mülkiyetindeki paylar da hesaplamaya dahil edilmeyecek. Sermaye piyasası mevzuatı kapsamında özkaynak olarak verilenler, kredili işlemle alınarak teminata konu edilenler veya İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ piyasaları için teminata konu edilenler dışında teminat olarak verilen paylar da fiili dolaşım dışında tutulacak.

Hukuken kısıtlı ve alım satıma konu edilemeyen payların yanı sıra yasaklı ve hacizli paylar da fiili dolaşımdaki pay tanımına dahil edilmeyecek.

Yurt dışı piyasalarda işlem gören paylar fiili dolaşımdaki pay tanımının dışında tutulacak

Fiili dolaşım hesabına dahil edilmeyen paylara sahip kişilerin, serbest veya serbest özel fon katılma payları ile Borsa İstanbul'da işlem gören halka açık şirketlerdeki payları nedeniyle sahip oldukları ihraççı paylarının ilgili fon veya halka açık şirketteki sahiplik oranına isabet eden kısmı da fiili dolaşım dışında tutulacak.

Şirket sermayesinin yüzde 10 veya daha fazlasına sahip ortakların belirlenmesinde de bu kişilerin serbest veya serbest özel fon katılma payları ile Borsa İstanbul'da işlem gören halka açık şirketler üzerinden sahip oldukları paylar dikkate alınacak. Söz konusu paylar, ilgili fon veya halka açık şirketteki sahiplik oranları nispetinde hesaplamaya dahil edilecek.

Yurt dışı piyasalarda işlem gören paylar da fiili dolaşımdaki pay tanımının dışında tutulacak.

Fiili dolaşımdaki pay adedi ve fiili dolaşımdaki pay oranı verileri, 11 Eylül 2026 tarihinden itibaren MKK tarafından günlük olarak hesaplanacak ve kamuya duyurulacak.

Borsa İstanbul'da payları işlem gören tüm şirketler de fiili dolaşımdaki pay kriterleri kapsamına giren gerçek ve tüzel kişilerin kimlik ve unvan bilgilerini her ayın ilk iş gününde MKK'ye bildirecek. Bu konuda MKK görevlendirilecek.

Ekonomim

Altın fiyatları, çarşamba günü doların yatay seyretmesinden destek bularak yükseldi. Spot altının ons fiyatı, TSİ 05.30 itibarıyla yüzde 0,4 artışla 4.372,19 dolara çıktı.

ABD altın vadeli işlemlerinde ise düşüş görüldü. Vadeli altın kontratları yüzde 0,5 gerileyerek 4.416 dolar seviyesine indi.

Altında yükseliş ve düşüş beklentileri karşı karşıya

Altın piyasasında kısa vadede fiyatların yönüne ilişkin belirsizlik sürüyor. Yükseliş beklentileri ile satış baskısı arasında yaşanan çekişme, değerli metalde dalgalı bir görünüm oluşturuyor.

OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, piyasadaki bu hareketliliğin ABD'nin tüketici fiyat endeksi (TÜFE) verisinin açıklanacağı haftanın sonuna kadar devam edebileceğini ifade etti.

Gözler ABD enflasyon verisinde

Yatırımcılar, altının bundan sonraki seyrini belirleyebilecek önemli göstergelerden biri olan ABD TÜFE verisine odaklanmış durumda.

Açıklanacak enflasyon verisinin, Fed'in faiz politikasına ilişkin beklentiler üzerinde etkili olması ve buna bağlı olarak altın fiyatlarında yeni hareketlilik yaratması bekleniyor.

Altında Fed baskısı öne çıkıyor

Altın fiyatları üzerinde en önemli baskı unsurlarından biri, Fed’in faiz politikasına ilişkin beklentiler olmaya devam ediyor.

Piyasalar Fed kararına odaklandı

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed’in yaklaşan toplantısında faiz artırma ihtimalini yaklaşık yüzde 60 seviyesinde fiyatlıyor.

Faiz oranlarının yüksek seyretmesi, herhangi bir faiz getirisi bulunmayan altının yatırımcılar açısından cazibesini azaltıyor. Bu durum, değerli metal üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturuyor.

Dolar ve bütçe açığı altını destekliyor

Öte yandan altın fiyatlarını destekleyen bazı önemli unsurlar da bulunuyor.

Doların değer kaybedebileceğine yönelik beklentiler ve ABD’nin yüksek bütçe açıklarına ilişkin endişeler, yatırımcıların altına olan ilgisini canlı tutuyor.

Piyasalarda böylece bir yandan yüksek faiz beklentileri altını baskılarken, diğer yandan dolar ve ABD ekonomisine yönelik endişeler değerli metale destek veriyor.

Piyasaların gözü ABD enflasyon verilerinde

Piyasalarda bu haftanın en önemli gündem maddesi, ABD’den gelecek enflasyon verileri olacak. Açıklanacak verilerin, özellikle Fed’in faiz politikasına ilişkin beklentiler üzerinde belirleyici olması bekleniyor.

Perşembe günü ÜFE açıklanacak

Haftanın ilk önemli verisi perşembe günü açıklanacak Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) olacak. Üretici fiyatlarındaki değişim, enflasyonun seyri açısından yakından takip edilecek.

Cuma günü kritik TÜFE verisi geliyor

Piyasaların asıl odağında ise cuma günü açıklanacak Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bulunuyor.

TÜFE verisinin beklentilerin üzerinde veya altında gelmesi, Fed’in önümüzdeki dönemde izleyeceği faiz politikasına yönelik beklentileri değiştirebilir. Bu nedenle yatırımcılar, verinin ardından dolar ve altın başta olmak üzere küresel piyasalarda oluşabilecek hareketliliğe odaklanmış durumda.

Orta Doğu gerilimi altına güvenli liman desteği sağlıyor

ABD ile İran arasındaki çatışmaların yeniden şiddetlenmesi, yatırımcıların güvenli liman olarak görülen altına yönelmesini destekliyor.

İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’daki çeşitli kentlere saldırılar düzenlemesiyle çatışmanın bölgesel etkisi genişlerken, ABD güçlerinin İran’a ait petrol tankerlerini vurduğu, İran’ın ise Ürdün’deki bir ABD üssünü hedef aldığı bildirildi.

Savaşın etkisi enerji piyasalarında da hissediliyor

Bölgede artan gerilim, yalnızca değerli metallerde değil, enerji piyasalarında da yakından takip ediliyor.

Çatışmaların petrol arzını ve sevkiyatını tehdit edebileceği endişesiyle Brent petrol üst üste dördüncü işlem gününde de yükseldi.

Petrol fiyatları Fed beklentilerini değiştirebilir

Petrol fiyatlarındaki yükselişin küresel ekonomi açısından bir başka önemli etkisi ise enflasyon üzerinden ortaya çıkabilir.

Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyonist baskıları güçlendirmesi, Fed’in faiz politikasına ilişkin beklentileri doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle yatırımcılar, bir yandan Orta Doğu’daki gelişmeleri ve petrol fiyatlarını, diğer yandan ABD’den gelecek enflasyon verilerini yakından izliyor.

Altın açısından ise jeopolitik risklerin güvenli liman talebini desteklemesi ile yüksek faiz beklentilerinin oluşturduğu baskı arasındaki denge önemini koruyor.

Değerli metaller kritik bir sınavdan geçiyor

Cnbc-E'de yer alan habere göre Alpine Macro Emtia Stratejisti Kelly Xu, değerli metallerin kısa vadede önemli bir sınavla karşı karşıya olduğunu belirtti. Xu, piyasalardaki dalgalanmalara rağmen yeni ve sert bir satış dalgasının şu aşamada olası görünmediğini ifade etti.

Gümüşte arz açığı uzun vadeli desteği güçlendiriyor

Xu’ya göre fiziksel piyasadaki sıkı görünüm ve yapısal arz açıkları, özellikle gümüş fiyatları için uzun vadeli destek sağlamaya devam ediyor.

Gümüşün sanayi tarafındaki kullanım alanlarının genişlemesi de değerli metalin temel görünümünü güçlendiren önemli unsurlar arasında yer alıyor.

Yapay zeka ve elektrifikasyon gümüş talebini artırıyor

Elektrifikasyon, elektronik sektörü ve yapay zeka altyapısına yönelik yatırımların gümüş talebini desteklemesi bekleniyor.

Bu alanlarda artan kullanımın, fiziksel piyasadaki arz sıkılığıyla birleşmesi halinde gümüşün uzun vadeli görünümünün güçlü kalabileceği değerlendiriliyor.

Böylece kısa vadede fiyat baskısı ihtimali bulunsa da arz açığı ve sanayi kaynaklı talep, gümüş için önemli bir yapısal destek unsuru olmaya devam ediyor.

Değerli metallerde karışık görünüm

Altın dışındaki değerli metallerde ise fiyat hareketleri farklı yönlerde gerçekleşti.

Gümüşün ons fiyatı yüzde 0,4 artışla 66,00 dolara yükselirken, platin yüzde 1 değer kazanarak 1.831,76 dolara çıktı. Paladyum ise yüzde 0,3 düşüşle 1.344,69 dolara geriledi.

Ekonomim

5 Eylül 2026 tarihli ve 33362 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 11734 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2/7/2006 tarihli ve 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın l inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde değişiklik yapılarak para piyasası fonları ile unvanında “para piyasası” ifadesi bulunan bazı serbest fonlardan elde edilen kazançlara uygulanacak stopaj oranı yüzde 10 olarak belirlendi.

Yapılan düzenlemeyle;

-5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler (sermaye şirketleri ve benzer nitelikteki yabancı kurumlar, yerli ve yabancı fonlar) ile

11734 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının 2’nci maddesine göre 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Ka- nununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul kıy- met ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 6362 sayılı Sermaye Piyasa- sı Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenenler tarafından; yayımı tarihinden itibaren iktisap edilen para piyasası fonu katılma payları ile unvanında “para piyasası” ibaresi olan serbest fon katılma pay- larından elde edilen kazançlara ve yayımı tarihinden önce iktisap edilen söz konusu fon katılma paylarından elde edilen kazançların yayımı tarihinden katılma paylarının elden çıkarıldığı tarihe kadar geçen süreye isabet eden kısmına uygulanmak üzere yayımı tarihinde, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girecektir.

Saygılarımızla…

Bu korumanın en önemli sonucu, icra takiplerinin durmasıdır.

Kural olarak konkordato mühleti devam ettiği sürece şirket hakkında yeni bir icra takibi başlatılamaz; daha önce başlamış takipler ise durur. Üstelik bu durum yalnızca konkordato başvurusundan önce doğmuş borçlar açısından geçerli değildir. Mühlet döneminde doğan alacaklarda da kural aynıdır.

Örneğin konkordato ilan eden bir işletmenin kira borcunu ödememesi veya mühlet içerisinde başka bir şirketten mal ya da hizmet satın alıp bedelini ödememesi, alacaklıya otomatik olarak icra takibi başlatma hakkı vermez.

Ancak konkordato, borçlu şirketin bütün borçlarını ödemeden faaliyet göstermeye devam edebileceği sınırsız bir koruma alanı da değildir.

Her alacak aynı durumda değil

Kanun bazı alacaklara farklı bir statü tanımaktadır. Rehinle güvence altına alınmış alacaklar, bazı işçi alacakları ve nafaka gibi özel olarak korunan alacaklar bakımından farklı kurallar uygulanabilir.

Bunun yanında konkordato sürecinde şirketin faaliyetini sürdürebilmesi için yaptığı yeni işlemler de önemlidir.

Çünkü konkordato ilan eden bir işletmenin kapısına kilit vurulmaz. Otel müşteri kabul etmeye, fabrika üretmeye, restoran hizmet vermeye devam edebilir. Bunun için de mal almak, hizmet satın almak, kira ilişkisini sürdürmek veya yeni ticari yükümlülükler altına girmek zorunda kalabilir.

İşte bu noktada konkordato komiserinin rolü önem kazanır.

Uygulamada zaman zaman “Komiserden izin alıp icra takibi yapabilir miyim?” sorusuyla karşılaşıyoruz. Burada önemli bir yanlış anlaşılma var. Komiserin görevi alacaklıya kendi alacağını takip etmesi için izin vermek değildir. Komiserin izni, esas olarak konkordato sürecindeki şirketin belirli işlemleri yapabilmesi ve yeni yükümlülükler altına girebilmesi bakımından önem taşır.

İcra takibinin yasaklanmış olması, alacaklının bütün hukuki haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Alacağın niteliğine göre dava açılması, gerekli şartlar bulunuyorsa koruyucu hukuki tedbirlerin talep edilmesi ve konkordato dosyasında alacağın zamanında bildirilmesi mümkündür.

Bu nedenle konkordato ilan eden bir şirketten alacağı bulunan kişinin yapacağı en büyük hata, “Nasıl olsa icra takibi yapamıyorum” diyerek hiçbir işlem yapmadan konkordatonun sonucunu beklemek olabilir.

Çünkü konkordato yalnızca borçluyu koruyan bir sistem değildir. Aynı zamanda alacaklıların da haklarını belirli süreler ve usuller içerisinde takip etmelerini gerektiren bir süreçtir.

Sonuç olarak; konkordato ilan eden bir şirkete karşı kural olarak mühlet boyunca icra takibi yapılamaz. Ancak her alacağın hukuki durumu aynı değildir. Alacağın ne zaman ve nasıl doğduğu, teminatlı olup olmadığı ve konkordato sürecinde yapılan yeni bir işlemden kaynaklanıp kaynaklanmadığı izlenecek yolu değiştirebilir.

Bu nedenle konkordato ilan eden bir şirketten alacağı bulunan kişinin sorması gereken soru yalnızca “İcra takibi yapabilir miyim?” değil, “Bu süreçte alacağımı nasıl koruyabilirim?” olmalıdır.

Ekonomim.com | Av. Ege Demiralp

Eğitim harcamalarının beyan edilen gelirden indirimi

Gelir türü ne olursa olsun, yıllık gelir vergisi beyannamesi veren gerçek kişilerin, yaptıkları eğitim harcamalarını belli sınırlar çerçevesinde gelir vergisi matrahından indirmeleri mümkün.

Konuyla ilgili olarak kısaca şunlar söylenebilir:

- Bu olanak sadece gelirini beyan eden kişiler için mümkün. Gelirini beyan etmek zorunda olmayan, örneğin ücretlilerin büyük bölümü için bu olanak yok.

- Beyan edilen gelirden indirilebilecek eğitim harcamalarının, mükellefin kendisine, eşine veya küçük çocuklarına ait olması gerekiyor.

- Eğitim harcamasının beyan edilen gelirden indirilebilmesi için, Türkiye’de gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel kişilerden, fatura veya serbest meslek makbuzu alınması gerekiyor. Mali İdare bir süredir, yazar kasa fişlerini (ÖKC) bu uygulamada tevsik edici belge olarak kabul etmiyor.

- Yurt dışında yapılan harcamaların, mükellefiyeti bulunmayan, örneğin vakıf üniversitelerine yapılan ödemelerin ve Devlet okullarına ödenen harçların beyan edilen gelirden indirimi mümkün değil.

- Yukarıdaki sınırlar çerçevesinde her türlü eğitim harcaması, beyan edilen gelirden indirilebilir. Bu kapsamda örnek olarak; okul ve kreş ücretleri, kitap ve kırtasiye harcamaları, yurt ücretleri, eğitim amaçlı olarak kullanılan internet hizmet bedeli ve okul servis ücretleri sayılabilir. Öte yandan, okullarda verilen ve bedeli eğitim ücretinden ayrı olarak tespit edilen yemek hizmetine ilişkin harcamalar eğitim gideri olarak kabul edilmiyor.

- Eğitim harcamalarının, harcamanın yapıldığı yıla ilişkin gelir vergisi matrahının tespitinde indirim olarak dikkate alınması gerekiyor. Bu ifade 8 Mart 2004 tarih ve 20 sayılı gelir Vergisi Sirkülerinde yer alıyor. İfade açık gibi gözüküyor ama değil. Bütün eğitim öğretim dönemi için dönem başında tek fatura alınması uygulamada sorun yaratıyor. Sorun yaşamamak için, her aya ait faturanın ayrı alınmasını veya faturanın yıllar itibariyle ayrı ayrı alınmasını öneririm.

- Okul aile birliğine veya okul koruma derneğine yapılan bağışlar, bu kapsamda matrahtan düşülemiyor.

Öğrenci burslarının gider yazılması

Öğrencilere verilen burslar esas olarak, sosyal sorumluluk gereği yapılan ödemeler. Bu niteliğiyle burslar, gerçek kişilere yapılan bağış niteliğinde ve gelir veya kurumlar vergisi matrahından indirilmesi olanağı yok.

Ancak, bazı durumlarda burslar, gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında bugünden yapılan ödeme olması nedeniyle, ücret niteliğinde olabilir ve ücret ödemesi olarak gider yazılabilir.

Gelir İdaresi, şu koşulların varlığı halinde ödenen bursların gider yazılabileceğini kabul ediyor:

- Burs verilen kişinin okulu bitirdikten sonra işletmede çalışacağını öngören bir sözleşme düzenlenmesi.

- Burs verilecek kişilerin herkese açık bir sınav sonucuna göre belirlenmiş olması (Örneğin öğrencinin üniversite giriş sınavında dereceye girmiş olması).

- Verilen burs tutarının makul olması.

Eğitim kurumlarının kazançları

Özel kreş ve gündüz bakımevleri ile okul öncesi eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel okullarının işletilmesinden elde edilen kazançlar, gelir ve kurumlar vergisinden istisna.

İstisna, sayılan kurumlar faaliyete geçtikten sonraki beş yıl için geçerli. Daha sonraki dönemlerde elde edilen kazançlar vergiye tabi.

İstisna okulu veya kreşi işleten kişi veya kurum dikkate alınarak değil, okul veya kreş dikkate alınarak tanımlanmış durumda. Bu kurumları işleten kişi ve kurumların yeni okullar veya kreşler açması durumunda, yeni açılan okulların veya kreşlerin kazançları için beş yıl süreyle istisnadan yararlanılabilir.

Eğitimle ilgili bağışların matrahtan düşülmesi

Millî Eğitim Bakanlığı’na bağışlanan okulların inşası dolayısıyla yapılan harcamalar veya okul inşası için Bakanlığa yapılan bağış ve yardımlar ile mevcut okulların eğitim faaliyetini devam ettirebilmesi için yapılan her türlü bağış ve yardımlar, sınırsız olarak matrahtan indirilebiliyor.

Yapılan bağış ve yardımın indiriminde, kazancın belli yüzdesi ile tanımlanan bir sınır yok. Ancak, tam sınırsız da değil, indirim matrahla sınırlı. Bu çerçevede örneğin, zarar eden kurumların yaptıkları bağışı daha sonraki yıllarda kazançlarından indirmesi olanaklı değil.

Bağışlanan okul inşası dolayısıyla yapılan harcamaların indirim zamanı Kanun’da açıkça düzenlenmiş değil. Gelir İdaresi, hukuken bağışın yapıldığı, bağışa konu değerin mülkiyetinin bağış yapılan kurum veya kuruluşa geçtiği tarihi esas alıyor. Bu çerçevede;

- Tesislerin kamu kurum ve kuruluşlarına ait arsa üzerine inşa ettirilmesi halinde, inşaat için yapılan harcamaların, harcamanın yapıldığı yılın kazancından,

- Tesislerin mükellefin kendi arsası üzerine inşa ettirilmesi halinde ise bu tesislerin inşası için yapılan harcamaların, tesisin tamamlanarak bağışlandığı yılın kazancından,

indirilmesi gerekiyor.

Öte yandan;

- Yüksek Öğretim Kanunu’nda yer alan düzenleme gereği, üniversitelere, yüksek teknoloji enstitüleri ile gelirlerinin en az dörtte üçünü devlet üniversitelerinin faaliyetlerinin devamı ve desteklenmesi amacıyla kurulmuş ve bu çerçevede faaliyet gösteren Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflara yapılan her türlü bağışlar ile

- İlk Öğretim ve Eğitim Kanunu’nda yer alan düzenleme gereği, ilköğretim kurumlarına yapılan nakdi bağışlar,

sınırsız olarak vergi matrahından indirilebiliyor.

Ekonomim.com | Recep BIYIK

Açıklanan bültende şu detay son derece önemlidir. Ağustos 2025 ayında bir önceki yılın Aralık ayına göre enflasyon %21.50 iken bu sene aynı dönemde %22.07 olarak gerçekleşmiş. Yani geçen yıla göre aynı dönemde enflasyon 2026 yılında daha yüksek. Bu durumda enflasyonla mücadele ilk 8 ayda çok da başarılı gitmemiş. Bunun arkasında petrol fiyatlarındaki oynaklık önemli rol oynamış görünüyor.

Yıllık bazda baktığımızda eğitimin %53.44 değişim oranı ile zirvede olduğunu görüyoruz. Ardından ikinci sırada %43.46 yıllık değişim oranı ile sağlık gelmektedir. Üçüncü sırada ise %39.77 değişim oranı ile konut gelmektedir. Bu sektörlere daha fazla para ödeyen enflasyonu daha fazla hissedecektir. Aylık bazda değişimlerde %8.62 ile eğitim lider konumda olup, onu %6.89 ile alkollü içecekler ve tütün takip etmektedir. Onun da sebebi vergisel düzenlemeler olabilir. Ulaştırma ise %4.82 aylık değişim ile üçüncü sıradadır. Bu konu son derece önemlidir. Çünkü üretim maliyetinde de karşımıza çıkmaktadır. Yİ-ÜFE verisinde özellikle %6.99 aylık değişimle enerji dikkatimizi çekmektedir. Lojistik de pompa fiyatlarından etkilenmektedir. Aylık bazda en yüksek artışı enerjiden sonra elektrik, gaz, buhar fiyatlarındaki %6.03 artışta görmekteyiz. Enerji girdilerinden bu derece artış varken enflasyonu düşürmek pek de kolay değildir. Bunun yanında imalat üretici fiyatlarında %2.35 aylık değişim aylık TÜFE değişiminin de üzerindedir. Bu durum gelecekle ilgili pek de iyi sinyaller vermemektedir. Maliyet artışları enflasyon sebebidir.

Ocak-Ağustos dönemi TÜFE verileri 2025 yılının üzerindeyken, yurtiçi üretici fiyat değişimi TÜFE’den bile daha yüksekse gelecekte enflasyonun düşeceğine nasıl inanalım?

Bir yandan düşük kapasite ile verimsiz çalışan fabrikalar, talebi durdurucu politikaların bedelini öderken, diğer yandan kredi tavan uygulaması nedeniyle şirketlere yeterince finansman sağlanamamaktadır. Bu durum işleri daha da zora sokmaktadır. Bir yandan yüksek reel faizler, diğer yandan durgun piyasa ayakta kalmayı zorlaştırmaktadır.

Mevsimlik ürünler hariç TÜFE’de aylık %2.80 artış, son baharın pek de kolay geçmeyebileceğini bize göstermektedir.

Bu durumda TCMB kurlardaki hareketliliği yakından izlemek durumunda kalmaktadır. Kur artışı enflasyonist baskı oluşturmaktadır. Şimdilik sinyaller gelecekte beklenen enflasyonla ilgili kaygı uyandırmaya devam etmektedir.

Saygılarımla.

Finansingundemi.com | Hikmet Baydar

Bakan Işıkhan, paylaşımında şunları kaydetti:

"4 Haziran 2026-31 Ağustos arasında işverenlerin ve sigortalı çalışanların SGK borçlarına yönelik yeni bir tecil ve taksitlendirme düzenlemesini uyguladık. Tecile başvuran işveren ve 4/b'li sigortalı çalışan sayısı 148 bin 984, tecil edilen borç tutarı 183,3 milyar lira, toplam tahsilat 7,5 milyar lira (ilk taksit miktarı). İşverenler ile çalışanların yanında olmaya, üretim ve istihdamı desteklemeye devam edeceğiz."

Yeminli Mali Müşavir Abdullah TOLU TRT HABER Ekonomi 7/24 Programında Yeni Çıkacak Olan Vergi Affı ve Yapılandırma Hakkında Detaylı Bilgiler Verdi.

Yılmaz Sezer ÜSTAT, bizzat BAĞIMSIZ DENETİMDE YERLİ VE MİLLİ HUSUSUNDA ADIMIZLA (SELAHATTİN İPEK) AÇIKLAMADA BULUNMUŞTUR. TEŞEKKÜR EDİYORUM. TRT 1 Radyoda Bağımsız Denetimde Yerli ve Milli konusundaki görüşlerini açıklamıştır.