banner79

banner80

Banka bilançolarındaki Tüfe kağıtların değerlemesi ve vergi etkisi

Enflasyon oranındaki artışa paralel olarak bankaların elindeki bu tahvillerin değerleri de hızla arttı. Bu hareketin bir de vergi durumuna bakalım?

EKONOMİ 14.05.2022, 14:57
Banka bilançolarındaki Tüfe kağıtların değerlemesi ve vergi etkisi

Geçtiğimiz günlerde bankaların kârlarındaki artış oldukça konuşuldu. Sektörün kârındaki bu artışın en büyük nedeni, bankaların faiz gelirlerindeki artış oldu. Burada da oransal olarak en çok artan kalem menkul kıymetlerden alınan faizler ve özellikle bu portföylerde yer alan enflasyona endeksli tahvillerden gelen rakamlar.

Enflasyon oranındaki artışa paralel olarak bankaların elindeki bu tahvillerin değerleri de hızla arttı. Bu hareketin bir de vergi durumuna bakalım?

Bilindiği üzere banka bilançolarında yer alan hazine bonoları ve tahviller, vergi matrahının hesaplanmasında “borsa rayici”[1] esasında değerlemeye tabi tutulur. Buna göre; dönem sonlarında BİST’teki işlem fiyatları esas alınır. Mevzuat 1.1.1998 tarihinden beri böyledir. (Vergi Usul Kanunu, madde:279).

Bankalar muhasebelerinde ise bu menkul kıymetleri “iç verim” esasında değerleyerek buna göre gelir kaydederler.

Bu sebeple TMS ilkelerine göre hesaplanan tutarlar ile vergi mevzuatı hükümlerine göre yapılan hesaplamalar farklılık gösterdiğinden bankanın “ticari karı” ile “kurumlar vergisi matrahı (mali kar)” birbirinden farklılaşır. Dolayısıyla bu menkul kıymetlerin BİST’te oluşan borsa rayicine göre bazen fazla, bazen de daha az kurumlar vergisi ödenir. Böylece banka bilançolarında ertelenmiş vergi alacağı veya borcu oluşur.

Söz konusu menkul kıymetler için vergi matrahın esas olacak değer, diğer bono ve tahvillerde olduğı gibi değerleme günü itibariyle (ilgili vergi dönemlerinin son işlem günü); başka deyişle 31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül ve 31. Aralık tarihlerinde gerçekleştirilen işlemler sonucu oluşan “ağırlıklı ortalama fiyatlar” olacaktır. Bu husus Vergi Usul Kanunu’nun 279'uncu maddesine ilişkin 369 seri nolu genel tebliğde; “borsada son muamele gününde oluşan rayiç esas alınmak suretiyle değerleme yapılacaktır.” denilerek açıkça belirtilmiştir[2]. Dolayısıyla Borsa İstanbul'da, anılan tarihler itibarıyla oluşan ve BİST’in günlük bülteni ile duyurulan ağırlıklı ortalama fiyatların (takas fiyatı) esas alınması gerekmektedir.

31.03.2022 tarihi itibariyle baktığımızda TÜFE’ye endeksli kağıtların borsada işlem görmüş fiyatının oldukça yükselmiş olduğu görülmektedir. Banka muhasebesinde iç verime göre gelir kaydedilen TÜFE’ye endeksli kağıtlarındaki bahse konu değer artışı, I. Kurumlar Geçici Vergi matrahına ekleneceği için vergi ödemelerinin artması beklenmektedir.

Dolayısıyla bankanın Ocak-Mart dönemi bilanço karına dahil olmayan bu değer artışı tutarı üzerinden %23 vergi oranı vergi ödemesi söz konusu olacaktır. Öte yandan izleyen dönemlerde bu menkul kıymetlerin borsada oluşacak fiyatlarında düşme söz konusu olduğununda da bankaların vergi ödemesi azalabilecektir.

Muhasebede uygulanan standartlar ile vergi mevzuatı kurallarının farklı olması sebebiyle şirket bilançolarındaki vergi karşılığı ile vergi dairesine ödenen kurumlar vergisi farklılaşmakta; bir dönem fazla vergi ödenirken, izleyen dönem daha az vergi ödenebilmektedir. Bu şekilde “ödenen kurumlar vergisi/brüt kar” oranının yasal vergi oranından farklı olması ve bu yönüyle şirketlerdeki nakit akışının etkilenmesi hisse senedi yatırımcıları nezdinde de karışıklık yaratmaktadır. Sonuç olarak; VUK ile diğer vergi mevzuatı hükümlerinin TMS standartlarına uyumu doğrultusunda düzenleme yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

[1] Vergi mevzuatı hükümlerine göre aktifte kayıtlı bulunan bono ve tahvillerin değerlemesinde İstanbul Borsası (BİST) Tahvil ve Bono Piyasası’nda işlem gören bono ve tahvillerin borsa rayiçleri esas alınır. Söz konusu bono ve tahviller için ilgili dönem sonları itibariyle gerçekleşen işlemler sonucu oluşan “ağırlıklı ortalama fiyatlar” esastır. (VUK madde 279).

[2] 369 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, 03/04/2007 tarih ve 26482 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

ETİKETLER :

FinansGündem | Mehmet BİNGÖL

Yorumlar (0)
22
açık
Namaz Vakti 17 Mayıs 2022
İmsak 03:52
Güneş 05:39
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:22
Yatsı 22:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 36 86
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 67
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Crystal Palace 36 45
13. Aston Villa 36 44
14. Newcastle 37 44
15. Southampton 36 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@