Uzaktan çalışma, yarı zamanlı istihdam ve serbest çalışma gibi yeni nesil çalışma modelleri, birçok ülkede iş gücü piyasasının önemli bir parçası haline gelmiş durumda. Ancak veriler, Türkiye’nin bu dönüşüm sürecinde hâlâ önemli bir potansiyel barındırdığını gösteriyor.
Avrupa Birliği verilerine bakıldığında, ücretli çalışanların yaklaşık yüzde 14.8’inin kısmi zamanlı çalıştığı görülüyor ve bu oran her geçen yıl artış göstermeye devam ediyor. OECD genelinde ise yarı zamanlı çalışma modelleri toplam istihdamın yaklaşık yüzde 18’ini oluşturuyor. Türkiye’de ise bu oran yüzde 6.5 seviyesinde kalıyor. Bu durum, Türkiye’de iş gücü piyasasında esnek çalışma modellerinin henüz yeterince yaygınlaşmadığını ortaya koyuyor.
Bu alandaki en dikkat çekici örneklerden biri Hollanda. Hollanda’da kısmi zamanlı çalışanların oranı yüzde 37 seviyesine ulaşmış durumda. Aynı zamanda ülke, yüzde 82.5 istihdam oranı ile Avrupa Birliği’nin en yüksek istihdam oranına sahip ülkelerinden biri. Bu örnek, esnek çalışma modellerinin istihdamı artırabilecek önemli araçlardan biri olabileceğini gösteriyor.
Uzaktan çalışma; özellikle bilgi teknolojileri, finans, danışmanlık ve hizmet sektörlerinde kalıcı bir çalışma biçimi olarak yerleşmeye başladı. Türkiye açısından bakıldığında, uzaktan çalışma konusunda da önemli bir potansiyel bulunuyor. OECD’nin yaptığı analizlere göre, Türkiye’de çalışan nüfusun yaklaşık yüzde 21’i için uzaktan çalışma mümkün. Eğitim seviyesindeki artış ve dijital altyapının güçlenmesi ile birlikte uzaktan çalışmanın uygulanabileceği mesleklerin sayısının da artması bekleniyor.
Hızla büyüyor
Yeni nesil çalışma modelleri özellikle kadınlar ve gençler için önemli fırsatlar yaratıyor. OECD ülkelerinde kadın çalışanların yaklaşık yüzde 21’i kısmi zamanlı çalışma modeliyle istihdam ediliyor. Türkiye’de ise kadınlarda bu oran yüzde 9 seviyelerinde bulunuyor. Esnek çalışma modellerinin yaygınlaşması, iş ve aile hayatını dengelemek isteyen kadınların iş gücüne katılımını artırabilecek önemli bir politika aracı olarak görülüyor.
Öte yandan küresel iş gücü piyasasında serbest çalışma modeli de hızla büyüyor. Yapılan araştırmalar, kısa süreli ve proje bazlı işlerin küresel pazar büyüklüğünün 5.6 trilyon dolara ulaştığını gösteriyor. Bu pazardan elde edilen gelirin yüzde 56’sı serbest çalışanlar (freelancer) tarafından kazanılıyor.
Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından yapılan araştırmalar da yeni nesil çalışma modellerinin istihdam üzerindeki potansiyel etkisini ortaya koyuyor. TİSK bu piyasa araştırmalarını düzenli olarak yapmakta. Nitekim bu araştırmalar aslında ülkemiz işgücü piyasası bakımından önemli fırsatlara sahip olduğumuzu da gösteriyor. Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) Yönetim Kurulu Başkanı Özgür Burak Akkol, geçtiğimiz haftalarda Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile yaptığı görüşmede de yeni nesil çalışma modellerinin hayata geçirilmesi konusundaki beklentilerini iletmişti.
Önemli fırsatlar
Hem çalışanın, hem işverenin ihtiyaçlarını karşılayacak yeni nesil çalışma modellerinin mevzuata kazandırılmasının tüm taraflar için fayda yaratacağını ifade eden Akkol, konuyu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Prof. Dr. Vedat Işıkhan’a da gerçekleştirdikleri toplantılarda iletiyor. İşverenlerimizin yaklaşık yüzde 30’u, esnek ve yeni nesil çalışma modellerinin uygulanması halinde istihdamlarında yüzde 6 ila yüzde 10 arasında artış beklediklerini ifade ediyor. İyimser senaryoda ise bu modellerin uygulanması ile 2.8 milyon ek istihdam yaratılması mümkün görülüyor.
Türkiye özelinde yapılan araştırmalar, esnek çalışma saatlerine sahip iş ilanlarına yüzde 50 daha fazla talep edildiğini, uzaktan çalışma imkanı sunan ilanların ise 3 kat daha fazla rağbet gördüğünü ortaya koyuyor. Bu veriler, Türkiye’de çalışma hayatının geleceği açısından önemli bir tablo ortaya koyuyor. Esnek çalışma modellerinin yaygınlaştırılması, uzaktan çalışma altyapısının güçlendirilmesi ve serbest çalışma ekosisteminin desteklenmesi, hem iş gücü piyasasının dinamizmini artırabilir hem de kadınlar ve gençler başta olmak üzere daha geniş kesimlerin istihdama katılımını sağlayabilir.
Tüm bunların ışığında, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıkladığı Orta Vadeli Program’ın da öncelikli hedeflerinde yer alan, Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Çalışma Bakanının da sık sık değindiği ve YOİKK Eylem Planı’nda da yer alan bu konuya dair mevzuat değişikliğinin bir an önce hayata geçirilerek bu çalışma modellerin yaygınlaştırılması ekonomik büyüme ve istihdam artışı açısından önemli fırsatlar yaratabilir.
Milliyet | Cem KILIÇ