Geçen hafta 2027- 2029 Orta Vadeli Programı açıklandı. Program metninden çok, Hazine ve Maliye Bakanı’nın toplantı sonrasında paylaştığı denetim rakamları dikkatimi çekti. Bakan’ın verdiği rakamlara göre büyük şirketlerde vergi inceleme oranı 2024’te yüzde 11 iken 2026’da yüzde 31,3’e çıkmış. Orta ölçekli şirketlerde oran yüzde 3,6’dan yüzde 7,3’e yükselmiş; küçük ölçekli şirketlerde ise yüzde 2,1’den yüzde 1,1’e gerilemiş. Gelir vergisi beyannamesi sayısı 3,8 milyondan 5,5 milyona ulaşmış.
Rakamlar haber sayfalarında yer aldı; ama bu rakamların bir mükellef için ne anlama geldiği pek konuşulmadı. Bu yazıda üç soruya cevap aramaya çalışacağım:
* Bu tablo yeni mi, yoksa bir süredir işaret ettiğimiz gidişatın resmileşmesi mi?
* “Tespitler denetim başlamadan mükellefle paylaşılıyor” söylemi ile sahadaki uygulama örtüşüyor mu?
* Büyük ve orta ölçekli bir şirket bu tabloya bugünden nasıl hazırlanmalı?
Hedef büyük şirketlerin tüm yıllarını sürekli gözden geçirmek
Bu köşeyi takip eden okurlar hatırlayacaktır; Mali İdarenin izleme ve denetim kapasitesindeki artışa bir süredir dikkat çekmeye çalışıyorum.
Dolayısıyla OVP sonrası açıklanan rakamlar bir sürpriz değil; adım adım kurulan bir denetim mimarisinin resmi ilanı. Üstelik Bakan bu tercihi açıkça ifade etti: Denetim büyüklere kaydırılıyor, küçüklerde inceleme oranı yarıya iniyor. Küçük mükellefe “sizinle klasik incelemeyle değil, izaha davet, gözetim programı ve yazıyla ilgileneceğiz” deniyor; büyüğe ise “üçte biriniz her yıl masaya oturacak” deniyor.
“Denetimden önce paylaşıyoruz” söylemi saha ile örtüşüyor mu?
Bakan, büyük veri analitiği ve yapay zekâyla yapılan tespitlerin denetim başlamadan mükellef veya temsilcisiyle paylaşıldığını, düzeltme imkânı tanındığını söyledi. Bu yaklaşımı doğru buluyorum ; izaha davet ve VDK-İHD tam da bu mantıkla kurgulandı.
* Paylaşılan tespit, çoğu zaman bir “veri uyumsuzluğu”dur; hukuki nitelendirme değildir. Banka hareketiniz ile beyanınız arasındaki fark size bildirilir, ama o farkın neden vergiye tabi olmadığını ispat yükü sizdedir. Otuz günlük izah süresinde belge temelli, ticari icaplara uygun bir dosya hazırlayamayan mükellef doğrudan incelemeye sevk ediliyor; Temmuz’da VDK Dergi verilerinden aktardığım gibi sevk oranı yükseliyor.
* Düzeltme imkânı, dava hakkından vazgeçme anlamına gelmemeli. İdarenin yazısı üzerine verilen düzeltme beyannamelerine ihtirazi kayıt konulabileceği ve dava yolunun açık olduğu Anayasa Mahkemesi’nin Arbay Petrol kararıyla (B. No: 2015/15100) netleşti. İdareyle görüş ayrılığınız varsa “düzelt ve kurtul” değil, “ihtirazi kayıtla düzelt ve dava aç” seçeneğini unutmayın.
Büyük ve orta ölçekli şirket için hazırlık listesi
Yüzde 31,3’lük oran, büyük mükellef için “incelenir miyim” sorusunu “hangi yıl incelenirim” sorusuna çeviriyor. Bu durumda hazırlığı incelemeye başlama bildirimi geldikten sonra değil, bugün yapmak gerekiyor.
1 Risk envanterinizi gözden geçirin
Ne kadar risikli konunuz varsa üzerinden tekrar geçin. Risk diye görüp göze aldığınız hususlar çok büyük bir ihtimalle size soru olarak gelecek. Şirketinizin YMM sinin gündeme getirdiği, daha önce arnızda tartıştığınız tüm konuları bence tekrar gözden geçirin.
2 Sektörün riskli konuları neler?
Siz de olmasa bile sektörünüzde eleştirilmiş konular sizde de incelenecekmiş gibi hazırlanın.
3 Daha önce realize olmuş riskler neler?
Daha önce geçirdiğiniz incelemelerde eleştirildiğiniz konuları gözden geçirin.
4 Uygulamanızdan farklı bir mukteza veya yargı kararı var mı?
Herhangi bir konuda şirketinizin uygulaması ie Mali İDarenin konuya ilişkin muktezaları veya yargı kararları farklı ise konuyu mutlaka masaya yatırmış ve gerekli hazırlıkları yapmış olun.
5 Grup içi işlemler ve transfer fiyatlandırması.
Yıllık raporun şekli bir ödev olmadığını, incelemede ilk savunma belgesi olduğunu Nisan’da yazmıştım. Son üç yılın emsal setleri güncel mi, yurt dışı grup şirketlerinden alınan hizmetlerin fiilen alındığını gösteren kanıtlar dosyada mı? Transfer fiyatlandırması raporu ile fiiliyat uyumlu mu?
6 Banka hareketleri ile beyan uyumu.
Ortak cari hesapları, adat faizi, şirketten çekilen paralar ve ortaklara/aile bireylerine yapılan transferler artık idarenin ilk baktığı yer.
7 İndirim ve istisna kalemlerine dikkat.
Büyük mükellef incelemelerinde matrah farkının önemli kısmı bu vb inidirim, istisna uygulamaları ile ilgili konulardan çıkıyor. Hesaplama yöntemlerinizin yazılı,tutarlı ve Mali İdarenin açıklamalarına uygun olduğundan emin olun.
8 Stoklar ve fiili envanter.
Stok gözetim programı sürüyor; kaydi stok ile fiili stok arasındaki farkın açıklaması hazır olmalı.
9 VDK-İHD'ye cevap disiplini.
Hazırlık yazısı geldiğinde dosyaya yüklediğiniz her belge, ileride başlayacak incelemenin delil setidir. Pişmanlık veya ihtirazi kayıtlı düzeltme beyanı verilecekse dosya gönderiminden önce ve dosya içeriğiyle tutarlı biçimde kurgulanmalı.
10 Sürelere dikkat
İzaha davette 30 gün, ihbarnamede 30 gün, uzlaşma tutanağından sonra 15 gün.
Mail idarenin elektronik tebligatları ve yazılı her türlü bildirimine önem ve öncelik verilmelidir. Bu süreleri takip eden sorumlular belirleyin; kaçırılan sürelerin telafisi yok.
Son söz
OVP’nin vergi geliri hedefleri (2027’de 19,9 trilyon, 2029’da 27,7 trilyon TL) ve vergi yükünün milli gelire oranının yüzde 25’in üzerine çıkarılması hedefi, bu denetim yoğunluğunun geçici bir kampanya olmadığını gösteriyor. Ben 2027 Haziran’ına kadar matrah artırımı benzeri bir af beklemediğimi daha önce yazmıştım; bu görüşümü koruyorum. Af beklentisine yaslanan bir vergi stratejisi bu konjonktürde her zamankinden riskli.
Büyük ve orta ölçekli şirketlere önerim şu: Bu yıl kapanmadan önce iki haftalık bir öz-değerlendirme çalışması yapın; yukarıda başlıklar halinde paylaştığım vb riskli gördüğünüz kalemleri ya düzeltin ya da savunma dosyasını şimdiden hazırlayın. Adım atmadan önce mali müşaviriniz ve avukatınızla birlikte değerlendirin.