banner79

banner80

Yüksek kur ithalat bağımlılığımızı azaltmaz, aksine maliyeti artırır

Sercan BAHADIR

MEVZUAT 04.12.2021, 11:22
Yüksek kur ithalat bağımlılığımızı azaltmaz, aksine maliyeti artırır

Döviz kuru artışı ülke gündemini olduğu gibi gümrük gündemini de meşgul ediyor. Büyüme modeli olarak veya ithalatı azaltmak için yüksek kur bir tercih olabilir. İktisat bilimi açısından bunun geçerliliği ilgililerce tartışılır. Ancak bu tercihin dış ticaret açısından ne anlam ifade ettiğine bakmakta yarar var. Çünkü ithalat bağımlılığının yüksek olduğu dış ticarette yükselen kurlar ithalat maliyetlerinde ciddi artışa da neden olur.
 

İthalata dayalı büyüme modeli

Ticaret Bakanlığı aylık dış ticaret rakamlarını bu hafta paylaştı. Buna göre Kasım ayında ihracatımız bir önceki yılın aynı dönemine göre %33,44, ithalatımız ise 26,73 oranında artış ile gerçekleşiyor. İhracatımız 2021 yılı Kasım ayında geçen yılın aynı ayına göre bir önceki yılın aynı ayına kıyasla %33,44 oranında artarak 21 milyar 468 milyon dolar olarak gerçekleşmiş. Bu değer ile tüm zamanların en yüksek aylık ihracat rakamına ulaşılmış oluyor. Kasım ayında ithalatımız ise bir önceki yılın aynı ayına göre %26,73 artışla 26 milyar 794 milyon dolar olarak gerçekleşti. Kasım ayında dış ticaret hacmimiz bir önceki yılın aynı ayına göre %29,63 artarak 48 milyar 263 milyon dolara ulaşırken, ihracatın ithalatı karşılama oranı ise %80,1 olarak gerçekleşti.

Bu yıl kümülatif toplamda ihracatımızın 203 milyar dolaraa ulaşarak %33 gibi ciddi bir artış ile sonuçlandığı görülüyor. Ancak geçen yıl küresel salgın ile ihracatta bir azalma olduğunu da dikkate almak gerekiyor. Ama yine de ihracatın artmış olmasının her zaman memnuniyet verici olduğunu belirtmek gerekiyor.

Ancak bu yılki tedarik krizi, artan taşıma ve emtia birim maliyetlerini ve üzerine kur artışlarını dikkate aldığımızda ithalatta da bir artış olduğunu söylemek gerekiyor. Geçen yıla göre %22 oranında bir artış ile toplam ithalat tutarımız 242 milyar dolar olarak gerçekleşmiş görünüyor. Peki belirttiğimiz olumsuzluklara rağmen neden ithalatta bir azalış söz konusu olmuyor? Bunun temel nedeni ithalat ettiğimiz ürünlerin dağılımında gizli. Çünkü ithalat ürünlerinin %75-80’ini hammadde ve ara mallar oluşturuyor. Nitekim Kasım ayında gerçekleşen 26 milyar dolarlık ithalatın 21 milyar doları hammadde. Bu ürünlerin ithalat esneklikleri maalesef çok düşük. Fiyatta ve küresel gelişmelerden bağımsız üreticilerin ihtiyaçlarına bağlı olarak bu talepler oluşuyor. Üretmek, ihracat yapmak ve yurt içine satmak için bu hammadde ya da ara malına ihtiyaç duyuluyor. Bu ithal bağımlılık maalesef büyümemizi de yakından ilgilendiriyor. Büyümenin temel taşı olan ihracat ve istihdam, ithalat arttıkça artabiliyor.

Kur artışı ithalat maliyetlerini artırıyor

Kur arttıkça daha düşük maliyetli ürün tedarik etme arayışı da artabiliyor. Bu araştırma ve niyet o ürünün ülkede olması durumunda yurt içine de yönelebiliyor. Yüksek kur bir nevi tarife-dışı engel gibi görülüp yurt içine bir yönelme eğilimi de olabiliyor. Ancak ithal ettiğimiz ürünler maalesef yurt içinden tedarik edilecek nitelikte değil. Örneğin, en çok ithalata konu olan ürün enerji. Kasım ayında bile yaklaşık 65 milyar dolar ithalat yapılmış. Bu ürünlerde yurt içi tedarik etme olasılığı bulunmadığı için yüksek kura rağmen veya yüksek ithalat bedellerine rağmen ithal edilmesi gerekiyor.

Daha önce de bu konuyu değerlendirmiş ve sadece ithalat maliyetlerinin yani mal bedellerinin artmış olması ile karşı karşıya kalınmadığını vurgulamıştık. Aynı zamanda ithalat vergileri, gümrükleme maliyetleri gibi dolaylı olarak ithalat işlemlerinde de maliyet artışı da söz konusu. Çünkü ithalat vergisine esas alınacak kıymetin Türk lirası olarak beyanı zorunlu ve bu da T.C. Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk lirasına çevriliyor. Yine gümrükleme süreçlerinde kurun esas alındığı işlemlerde de bir maliyet artışı oluyor. Taşıma işlemleri, tahmil-tahliye, konteyner indirme-bindirme, elleçleme, ordino gibi ilave masraflar da yer alabiliyor. Kur artışı ayrıca gümrük müşavir hizmet ücretlerini de etkiliyor. Gümrük müşavir ücretlerinin hesaplanmasına ilişkin tarifeye baktığımızda, ücret hesaplamasının eşya bedeli ile bağlı olan kalemleri olduğu görülüyor.
 

Ne yapmalı?

Üretim, işsizlik, ihracat, büyüme gibi makro-ekonomik göstergeler ile ithalat arasında doğrudan bir ilişki bulunuyor. Dış ticaret işlemlerimizdeki bu yapısal sorun, kur artışından olumsuz etkilenmemizin de en önemli nedeni. İthalatımızda da ağırlıklı Amerikan doları veya Euro döviz kuru ile işlem yapılıyor. Buna ilaveten hem emtia bedellerindeki artış hem tedarik sürecindeki kriz sebebiyle taşıma bedellerinin artması sonucu ithalatçı, ciddi bir maliyet ile karşı karşıya kalıyor. Bu noktada, kurdaki artışa karşı kur riskini almadan sadece TL kullanmak bir çözüm olabilir. Ancak bu her zaman mümkün olmuyor. Nitekim Kasım ayında Türk lirası ile yapılan ithalat 13 milyar 334 milyon TL ve bunun toplam ithalat içindeki payı %10’un altında.

Bu nedenle de kurları dikkate alarak bir ekonomi politikası oluşturmak daha önemli hale geliyor. Kur artışı, ithalata olan bağımlılığı azaltmak yerine daha yüksek maliyetler ile ithalat işlemlerini gerçekleştirmek ile sonuçlanıyor.

VergideGündem | Sercan BAHADIR

Yorumlar (0)
10
hafif yağmur
Namaz Vakti 21 Ocak 2022
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:51
Akşam 18:14
Yatsı 19:37
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 22 51
2. Konyaspor 21 42
3. Fenerbahçe 22 36
4. Alanyaspor 22 35
5. Beşiktaş 22 35
6. Hatayspor 22 35
7. Başakşehir 21 34
8. Adana Demirspor 22 34
9. Kayserispor 22 31
10. Gaziantep FK 21 31
11. Sivasspor 22 30
12. Karagümrük 22 30
13. Galatasaray 22 27
14. Giresunspor 22 26
15. Kasımpaşa 22 24
16. Göztepe 22 24
17. Antalyaspor 22 23
18. Rizespor 22 21
19. Altay 22 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 23 44
4. West Ham United 22 37
5. Tottenham 19 36
6. Arsenal 20 35
7. M. United 21 35
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 21 29
10. Leicester City 19 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 22 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 21 45
3. Real Betis 21 37
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Valencia 21 29
10. Athletic Bilbao 21 28
11. Espanyol 21 27
12. Celta Vigo 21 26
13. Osasuna 21 25
14. Granada 21 24
15. Elche 21 22
16. Getafe 21 21
17. Mallorca 20 20
18. Deportivo Alaves 21 17
19. Cadiz 21 15
20. Levante 20 11
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@