Her teknoloji, onu hizmetine verdiğin alanda fark yaratır. Eğer daha yetkin devlet istersen ona hizmet eder. Eğer sadece vergi salmak için kullanırsan onu başarır. Bizim önceliğimiz refah olmalı…
Yapay zekâ çoktan geldi ama eşit dağıtılmadı. Bankalar çoktan üretken YZ modellerini süreçlerine kattılar. İmalat sanayii, pek çok alanda YZ üretkenliğini devreye aldı bile. Ancak kamu, YZ’yi vergi memuru yaptı bile. Soru şudur; devlet yapay zekâyı refah için mi kullanıyor, yoksa tahsilat için mi?
Veri, yeni petroldür diyorlar. Ama bazı ülkelerde bu petrol; motoru çalıştırmak için değil, halkı yakmak için kullanılıyor. Soru net: Yapay zekâ vatandaşa refah üretmek için mi var, vergi toplamak için mi? Geçenlerde kamu teknolojileri üzerine çalışan bir danışmanla oturduk, bu konuyu konuştuk.
VERİ Mİ VERGİ Mİ?
E-devlet sistemleri, YZ destekli vergi denetimleri, ihale analizleri derken sohbet derinleşti. Şunu söyledi: “devlet veriye sahip ama onu anlamaya değil, yakalamaya çalışıyor.” Yani veriyi yönetemeyen, vatandaşı denetliyor. E-fatura, e-nabız, e-ihale… Her şey ‘e’ olmuş.” Tuhaf şey…
Ama “eh” dedirten bir şey var: Bu kadar veriye rağmen hala hizmet değil denetim merkezli bir anlayış hâkim. Yapay zekâlı sistemlerde amaç hâlâ şu: “Neyi eksik yaptı, nereden ceza keseriz?” Refah değil, fişleme zekâsı! Neden kamu, YZ ile topladığı vergiyi, halkın refahı için YZ marifetiyle kullandırmaz?
İKİ SORU – İKİ CEVAP / Kamu zekâsına dair…
Yapay zekâ devlette neden çalışır?
Vatandaşa kolaylık sağlamak için değil, vergi kolaylığı sağlamak için. Şirket serverleri girişlerine YZ kabiliyetli ajan yazılımlar işbaşı yaptı bile. Veri kime hizmet ediyor? Refaha, güvenliğe mi, yoksa?
YZ+devlet= yönetişim mi gözetim mi?
Yapay zekâ yönetişimde kullanılmalı. Ama ne için? Vatandaşın sorununu çözmek mi, yoksa halka baskı için mi? Birçok kurumda YZ, şeffaflık üretmiyor; işlem hacmini artırıyor. YZ kimin emrinde?
NOT
HESAP VEREBİLİR YAPAY ZEKÂ YERİNE HESAP SORABİLİR YAPAY ZEKÂ
Veri, devlete silah değil çözüm üretme hakkı verir. Vatandaş şeffafsa, devletin de algoritması şeffaf olmalı. Yapay zekâ ile hizmet edemeyen devlet, sadece ceza keser. E-devlet zekâyı artırmadıysa, sadece E-ceza olmuştur. Veri, değer üretmiyorsa; vergiye dönüşür. YZ’den anladığınız vergi midir?
YAPAY ZEKÂLI VERGİ LÛGATI
YZ tahsilatı: Verginin hangi noktada oluştuğunu tespit edip nerede tahsil edeceğini kurgulama
YZ tahakkuku: Paranın ve alışverişin ardında bıraktığı sanal izi izleyip bunu vergiye dönüştürme
YZ defterdar: Devletin tüm vergi idaresini yapay zekânın üstlenmesi ve süreci akıllıca yönetimi
YZ vergi takip: Toplanan vergilerin nereye, nasıl, ne kadar harcandığını anında izleyen akıllı sistem
Şeref OĞUZ-Ekonomim