İngiltere’de 28 Ekim’de açıklanacak bütçe öncesinde vergi tartışması yeniden zenginler ve yüksek varlıklı kesim üzerinde yoğunlaştı. Maliye Bakanı John Healey, artan borçlanma maliyetleri ile sosyal bakım ve savunma harcamalarının bütçede yarattığı baskıyı azaltmak için yeni gelir kaynakları arıyor.
Başbakan Andy Burnham’ın gelir vergisi, KDV, kurumlar vergisi ve sosyal güvenlik katkı oranlarını artırmama taahhüdü ise seçenekleri daraltıyor. Bu nedenle hükümetin önündeki alternatifler arasında sermaye kazancı vergisinin yeniden düzenlenmesi, gayrimenkul vergilerinin değiştirilmesi ve yüksek servetlere doğrudan vergi uygulanması bulunuyor.
10 milyon sterlin üzeri servete yüzde 2 vergi önerisi
En dikkat çekici seçeneklerden biri, 10 milyon sterlinin üzerindeki varlıklara yıllık yüzde 2 servet vergisi uygulanması. Bu öneri henüz hükümet kararı değil ancak bütçe tartışmalarında giderek daha fazla öne çıkıyor.
Öneriyi savunan çevrelerin hesaplamalarına göre böyle bir vergi yılda yaklaşık 24 milyar sterlin gelir sağlayabilir. Başbakan Burnham da daha önce süper zenginlere yönelik servet vergisi seçeneğini tamamen dışlamadığını belirtmişti.
Bununla birlikte servet vergisinin uygulanması kolay görülmüyor. Özellikle halka açık olmayan şirketler, özel işletmeler, sanat eserleri ve diğer varlıkların doğru değerinin belirlenmesi önemli bir sorun oluşturuyor.
Yüksek servet sahiplerinin ülke dışına taşınması veya yeni vergi kaçınma yöntemleri geliştirmesi de beklenen gelir ile gerçekleşen tahsilat arasında büyük fark yaratabilecek riskler arasında gösteriliyor.
Sermaye kazancı vergisinde 11 milyar sterlin hesabı
Bir diğer seçenek sermaye kazancı vergisinin yükseltilmesi. İngiltere bu vergiden 2025-2026 mali yılında yaklaşık 24 milyar sterlin gelir elde etti.
Mevcut sistemde temel gelir vergisi dilimindeki kişiler için sermaye kazancı vergisi yüzde 18, yüksek gelir grubundakiler için ise yüzde 24 seviyesinde bulunuyor. Buna karşılık gelir vergisi oranları sırasıyla yüzde 20 ve yüzde 40’a kadar çıkıyor.
Sermaye kazancı vergisinin gelir vergisi oranlarına yaklaştırılması veya bazı istisnaların kaldırılması halinde yıllık yaklaşık 11 milyar sterlin ek gelir elde edilebileceğine ilişkin hesaplamalar bulunuyor.
Ancak vergi oranını artırmanın gelirleri otomatik biçimde yükselteceği kesin değil. Daha önce yapılan resmi hesaplamalarda, yüksek sermaye kazancı vergisi oranının 10 puan artırılmasının vergi kaçınma davranışı nedeniyle yıllık geliri 3,6 milyar sterline kadar azaltabileceği tahmin edilmişti.
Konut vergilerinde 71 milyar sterlinlik alan
Hükümetin önündeki üçüncü büyük alan gayrimenkul vergileri. İngiltere’de belediye vergisi yılda yaklaşık 54 milyar sterlin, konut alımlarında uygulanan damga vergisi ise yaklaşık 17 milyar sterlin gelir sağlıyor.
Toplamda 71 milyar sterlinlik gelir yaratan bu sistem uzun süredir eleştiriliyor. Belediye vergisinin hâlâ 1991’deki konut değerleri üzerinden hesaplanması, özellikle Londra ve İngiltere’nin güneyindeki pahalı konutlarda adaletsiz bir yapı oluşturduğu gerekçesiyle tartışılıyor.
Ekonomistler ayrıca damga vergisinin insanların iş nedeniyle taşınmasını veya yaşlı hanelerin daha küçük konutlara geçmesini zorlaştırdığını savunuyor. Bu nedenle iki verginin tek bir gayrimenkul değer vergisi altında birleştirilmesi de daha önce gündeme getirildi.
Ancak hükümet, ekim bütçesinde belediye vergisini veya damga vergisini tamamen kaldırma planı olmadığını açıkladı. Buna karşılık 2028’den itibaren 2 milyon sterlinin üzerindeki evlerden daha yüksek belediye vergisi alınmasına yönelik düzenleme gündemde kalmaya devam ediyor.
Bütçedeki hareket alanı hızla daraldı
İngiltere 2025-2026 mali yılında toplam yaklaşık 1,1 trilyon sterlin vergi topladı. Buna rağmen artan borçlanma maliyetleri ve kamu harcamaları, hükümetin bütçe üzerindeki hareket alanını daraltıyor.
Mart ayındaki tahminlerde, günlük kamu harcamalarının vergi gelirleriyle dengelenmesi hedefi için yaklaşık 24 milyar sterlinlik mali alan bulunduğu hesaplanmıştı. Son dönemde tahvil faizlerinde yaşanan yükselişin ardından ekonomistler bu alanın belirgin biçimde küçüldüğünü düşünüyor.
Healey aynı zamanda savunma harcamalarındaki yaklaşık 5 milyar sterlinlik kısa vadeli açığı kapatmak, sosyal bakım harcamalarını genişletmek ve hükümetin diğer ekonomik vaatlerini finanse etmek zorunda.
Bu tablo nedeniyle 28 Ekim bütçesi yalnızca yeni vergilerin açıklanacağı bir mali paket değil, hükümetin yüksek borçlanma maliyetleri karşısında piyasa güvenini koruyup koruyamayacağının da önemli bir testi olacak.
Dünya