İlk çeyrekte banka ve kredi kartları ile toplam 7 trilyon liralık 4,8 milyar işlem yapıldı. Geçen yılın aynı dönemine göre kartlı işlem sayısı yüzde 9,1, tutarı yüzde 45,4, işlem başına ortalama ödeme yüzde 33,2 arttı.
Vatandaşların banka ve kredi kartları ile yaptığı ödeme işlemlerinde; devlete yapılan vergi, prim, harç ve cezaların tutarı, temel geçim gereksinimleri için yapılan market ve AVM harcamalarının ardından ikinci sıraya yükseldi.
Merkez Bankası verilerine göre bu yılın ilk üç ayında banka ve kredi kartları ile yapılan işlem sayısı geçen yılın aynı dönemine oranla yüzde 9,1 artarak 4 milyar 839 milyon 638 bin 541 adete, ödenen toplam tutar ise yüzde 45,4 artışla 7 trilyon 2,9 milyar liraya ulaştı. Son yıllarda hızlı bir artış gösteren kartlı işlemlerde, harcama tutarındaki artışın işlem sayısındakine göre çok daha yüksek olması dikkati çekti.
Bu gelişmeye bağlı olarak; geçen yıl ilk çeyrekte 1.086,30 TL olan işlem başına ortalama harcama tutarı, bu yıl aynı dönemde yüzde 33,2 artışla 1.447 liraya yükseldi. İşlem sayısındaki artıştan arındırıldığında harcamalardaki yıllık yüzde 33 dolayındaki değişim oranı hayat pahalılığındaki artışı gösteriyor.
5 alışverişten biri markette
Kartlı işlemlerde market ve AVM alışverişleri en büyük payı almaya devam etti. İlk çeyrekteki kart kullanımlarının 1 milyar 821 milyon 545 bin 975 adetle sayıca yarıya yakını bu sektörde gerçekleşti. Bu mekanlarda yapılan alışverişlerin parasal tutarı ise 1 trilyon 427,4 milyar lira ile kartla yapılan toplam harcamaların beşte birini oluşturdu. Market ve AVM’lerde yapılan kartlı işlemlerin sayısı önceki yıla göre yüzde 12,6 artarken, harcama tutarındaki artış ise yüzde 52,8 oldu. Söz konusu alışverişlerde geçen yıl ilk çeyrekte 577,5 TL olan işlem başına ortalama ödeme tutarı, yüzde 35,7 artışla bu yıl aynı dönemde 783,6 liraya çıktı.
“Yükte hafif, pahada ağır” işlemler
Yılın ilk üç ayında yapılan kartlı ödemelerde işlem başına ortalama harcama tutarı en yüksek sektör ise kuyumculuk olmaya devam etti. Bu sektörde kartlı işlem sayısı geçen yılın ilk çeyreğine göre sadece yüzde 3,6 artışla 98,5 milyon adet olurken, özellikle altın fiyatlarındaki hızlı yükselişin etkisiyle ödeme tutarı ise yüzde 98 artışla 195 milyon liraya ulaştı. Böylece kuyumcularda yapılan alımların geçen yıl ilk çeyrekte 16 bin 226 TL olan işlem başına ortalama tutarı bu yıl aynı dönemde yüzde 91,2 artışla 31 bin 23,3 TL’ye çıktı. Kartlı işlem başına ortalama tutarda bu sektörü 10 bin 557 TL ile müteahhit işleri, 8 bin 236,6 TL ile sigorta işlemleri, 7 bin 644,5 TL ile havayolları, 6 bin 571,6 TL ile yapı malzemeleri, hırdavat, nalburiye alımları izledi. İşlem başına ortalama kamu/vergi ödemeleri 6 bin 65,4 TL ile 6’ncı sırada yer alırken, daha sonra 5 bin 745,8 TL ile araç kiralama-satış/ servis/yedek parça ödemeleri, 4 bin 865,7 TL ile konaklama bedelleri, 4 bin 716,9 TL ile elektrikli-elektronik eşya ve bilgisayar alımları ve 4 bin 556,2 TL ile araç kiralama hizmeti geldi.
Geçimden sonra en çok devlete
Bu yıl ilk çeyrekteki kartlı işlemlerde tutar bazında payda market ve AVM’lerin ardından devlete yapılan ödemeler geldi. Kamu/vergi ödemelerinde işlem sayısı yüzde 17,2 artışla 85 milyon 923 bin 805’e, ödenen tutar ise yüzde 98,5 artışla 521,2 milyar liraya ulaştı. Geçen yıl aynı dönemde kamu ödemeleri 262,5 milyar lira ile 7’nci sırada bulunuyordu. Geçen yıla göre yaklaşık bir katlık artışı, devlete yapılan ödemeleri, hanelerin gıda, giyim, ulaşım gibi temel geçim harcamalarının ardından ikinci sıraya yükseltti. Banka ve kredi kartı harcama istatistiklerinde yer alan “kamu / vergi ödemeleri” kalemi, devlet dairesinde fiziki kartla ya da internet üzerinden kart bilgileri girilerek yapılan devlete ait tahsilatları ifade ediyor. Kartla yapılan söz konusu işlemler; Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV), KDV Tahsilatları, Emlak Vergisi, SGK, BAĞ-KUR ve isteğe bağlı sigorta primleri, pasaport, ehliyet, mahkeme, tapu, noter harçları, trafik ve idari para cezaları, bazı kamu hizmet bedelleri gibi ödemeleri kapsıyor. Bu işlemlerin sayı ve tutarı, bu ödemelerde kartların mal-hizmet tüketimi için değil, kamuya ödeme aracı olarak kullanımını gösteriyor.
İlk çeyrekte kartla yapılan işlem tutarında market/AVM ve kamuya ödemeleri, 502,6 milyar lira ile çeşitli gıdalar için yapılan harcamalar, 425,6 milyar TL ile giyim ve aksesuar alışverişleri izledi. Daha sonra 404,1 milyarla hizmet alımları, 400,2 milyar lira ile yemek bedelleri, 390 milyarla akaryakıt alımları, 282,1 milyarla sigorta ödemeleri, 276,5 milyarla elektrikli, elektronik eşya ve bilgisayar ve 271,2 milyar lira ile sağlık, sağlık ürünleri, kozmetik alımları için yapılan ödemeler geldi. Buna göre ilk çeyrekte kartla yapılan işlemlerin 4 milyar 184 milyon 346 bin 679’la sayıca yüzde 86,5’i bu on kalemde gerçekleşti. Bu kalemler için kartla yapılan ödemeler de 4 trilyon 901,1 milyar lira ile toplamda yüzde 70 pay aldı.
Naki Bakır-Dünya