Araç alımında ortaya çıkan ÖTV ve KDV’nin niteliği, aracın maliyet bedelinin belirlenmesi, amortisman süresi ile aracın daha sonra satılması halinde oluşacak kâr veya zararın doğru şekilde hesaplanması önem taşımaktadır.
1. Ticari Aracın Vergisel Açıdan Değerlendirilmesi
Ticari faaliyet kapsamında satın alınan bir araç, satın alındığı tarihte doğrudan gider olarak dikkate alınmaz. Araç, işletmenin aktifinde maddi duran varlık olarak muhasebeleştirilir.
Satın alma bedeli, ilgili mevzuat çerçevesinde amortisman yoluyla yıllara yayılarak giderleştirilir. Bunun yanında ticari faaliyetle ilgili olarak yapılan yakıt, bakım, onarım, sigorta, MTV ve benzeri giderler, mevzuatta öngörülen şartlar çerçevesinde vergi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınabilir.
Araç alımında ortaya çıkan KDV’nin indirim konusu yapılıp yapılamayacağı ise aracın niteliğine ve KDV mevzuatındaki özel düzenlemelere göre değerlendirilmelidir.
2. Araç Alımının Muhasebeleştirilmesi
Örnek olarak KDV hariç araç alış bedelinin 2.000.000 TL, ÖTV’nin 200.000 TL ve KDV’nin 440.000 TL olduğunu varsayalım.
Bu durumda aracın satın alınması sırasında toplam ödeme tutarı:
· Araç bedeli: 2.000.000 TL
· ÖTV: 200.000 TL
· KDV: 440.000 TL
· Toplam ödeme: 2.640.000 TL şeklinde olacaktır.
İndirilemeyen ÖTV, aracın maliyetine dahil edilir. Buna karşılık indirim konusu yapılabilecek KDV, aracın maliyetine dahil edilmez ve 191 İndirilecek KDV hesabında izlenir.
Dolayısıyla örnekte aracın muhasebe açısından maliyet bedeli:
2.000.000 TL + 200.000 TL = 2.200.000 TL olarak dikkate alınmaktadır.
Örnek muhasebe kaydı genel olarak şu şekilde oluşturulabilir:
|
Hesap |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
254 Taşıtlar |
2.200.000 |
|
|
191 İndirilecek KDV |
440.000 |
|
|
İlgili ödeme hesabı |
2.640.000 |
Burada kullanılan hesaplar işletmenin hesap planına ve işlemin niteliğine göre farklılaştırılabilir.
3. Ticari Araçlarda Amortisman
Vergi Usul Kanunu’ndaki amortisman hükümleri kapsamında ticari araçlar için uygulanacak amortisman oranı, aracın niteliğine göre belirlenir.
Örneğimizde aracın 5 yılda ve normal amortisman yöntemiyle itfa edildiği kabul edilmiştir. Buna göre yıllık amortisman oranı %20 olacaktır.
Araç maliyeti 2.200.000 TL olduğundan yıllık amortisman tutarı:
2.200.000 TL × %20 = 440.000 TL olacaktır.
Bu durumda her yıl 440.000 TL amortisman ayrılması halinde aracın net defter değeri yıllar itibarıyla aşağıdaki şekilde oluşacaktır:
|
Yıl |
Yıllık Amortisman |
Birikmiş Amortisman |
Net Defter Değeri |
|
Alış |
- |
- |
2.200.000 TL |
|
1. yıl |
440.000 TL |
440.000 TL |
1.760.000 TL |
|
2. yıl |
440.000 TL |
880.000 TL |
1.320.000 TL |
|
3. yıl |
440.000 TL |
1.320.000 TL |
880.000 TL |
|
4. yıl |
440.000 TL |
1.760.000 TL |
440.000 TL |
|
5. yıl |
440.000 TL |
2.200.000 TL |
0 TL |
Net Defter Değeri Nasıl Hesaplanır?
Net defter değeri, basit olarak:
Net Defter Değeri = Araç Maliyeti – Birikmiş Amortisman formülüyle hesaplanır.
Örneğin üçüncü yılın sonunda birikmiş amortisman 1.320.000 TL olduğundan aracın net defter değeri:
2.200.000 – 1.320.000 = 880.000 TL olacaktır.
4. Amortisman Muhasebe Kaydı
Yıllık 440.000 TL amortisman ayrılması halinde, amortisman giderinin işletmenin faaliyet yapısına uygun gider hesabında izlenmesi ve karşılığında birikmiş amortisman hesabının kullanılması mümkündür.
Örnek kayıt:
|
Hesap |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
İlgili gider hesabı |
440.000 |
|
|
257 Birikmiş Amortismanlar |
440.000 |
Burada kullanılacak gider hesabı, aracın işletmede hangi amaçla kullanıldığına göre belirlenmelidir. Örneğin genel yönetim gideri, pazarlama/satış gideri veya başka bir faaliyet gideri söz konusu olabilir.
5. Aracın Net Defter Değerinin Üzerinde Satılması
Aracın satış tarihinde oluşan net defter değeri ile satış bedelinin karşılaştırılması, satıştan doğan kâr veya zararın belirlenmesi açısından önemlidir.
Örneğin aracın net defter değerinin 880.000 TL, KDV hariç satış bedelinin ise 1.600.000 TL olduğunu varsayalım.
Bu durumda hesaplanan KDV: 1.600.000 × %20 = 320.000 TL
olacak ve toplam satış tutarı: 1.600.000 + 320.000 = 1.920.000 TL olacaktır.
Satış bedeli ile net defter değeri arasındaki fark ise: 1.600.000 – 880.000 = 720.000 TL
olduğundan işletme açısından 720.000 TL satış kârı ortaya çıkacaktır.
Satış işleminde, taşıt hesabının kapatılması, birikmiş amortismanın ilgili hesaptan çıkarılması ve satış bedelinin kaydedilmesi gerekir. Hesaplanan KDV de ayrıca muhasebeleştirilir.
6. Aracın Net Defter Değerinin Altında Satılması
Araç net defter değerinin altında bir bedelle satıldığında ise satıştan zarar doğması söz konusu olur.
Örneğin:
· Net defter değeri: 880.000 TL
· KDV hariç satış bedeli: 600.000 TL
· Hesaplanan KDV: 120.000 TL
· Toplam tahsilat: 720.000 TL
Bu durumda satış zararı: 880.000 – 600.000 = 280.000 TL olacaktır.
Dolayısıyla işletme açısından 280.000 TL satış zararı ortaya çıkacaktır.
Satış işleminde oluşan zarar, şartların bulunması halinde vergi matrahının tespitinde dikkate alınabilecek gider ve zarar unsurları arasında değerlendirilebilir.
7. ÖTV’nin Araç Maliyetine Etkisi
Araç alımında ödenen ÖTV’nin indirim konusu yapılamaması halinde, söz konusu tutar aracın maliyetine dahil edilir.
Örneğimizde 2.000.000 TL olan KDV hariç araç bedeline 200.000 TL ÖTV eklenerek araç maliyeti 2.200.000 TL olarak belirlenmiştir.
Buna karşılık indirim konusu yapılabilecek KDV maliyete dahil edilmez.
Bu nedenle amortisman hesaplamasında esas alınan tutar 2.000.000 TL değil, 2.200.000 TL olmaktadır.
8. Sonuç
Ticari araç alımlarında yalnızca satın alma bedelinin dikkate alınması yeterli değildir. ÖTV, KDV, amortisman ve net defter değeri birlikte değerlendirilmelidir.
Örnekte görüldüğü üzere 2.000.000 TL KDV hariç bedelle alınan ve 200.000 TL ÖTV ödenen bir aracın maliyet bedeli 2.200.000 TL’ye ulaşmaktadır. Beş yıllık normal amortisman uygulamasında yıllık amortisman tutarı 440.000 TL olmakta ve beşinci yılın sonunda aracın net defter değeri sıfırlanmaktadır.
Araç satışında ise satış bedelinin net defter değeriyle karşılaştırılması sonucunda satış kârı veya zararı ortaya çıkmaktadır. Satış bedelinin net defter değerinin üzerinde olması halinde kâr, altında olması halinde ise zarar söz konusu olacaktır.
Sonuç olarak ticari araçların satın alınması, amortismanı ve satışı sırasında yapılacak muhasebe kayıtlarının Vergi Usul Kanunu, KDV mevzuatı ve ilgili diğer vergi düzenlemeleri dikkate alınarak oluşturulması gerekir. Özellikle aracın türü, kullanım amacı ve KDV/ÖTV bakımından tabi olduğu özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
YASAL UYARI
Bu çalışma yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada yer verilen açıklamalar, yürürlükte bulunan vergi mevzuatı esas alınarak hazırlanmış olup, somut olayların özelliklerine göre farklı hukuki ve mali sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, uygulamaya ilişkin işlemlerde mutlaka profesyonel mali müşavirlik veya hukuki danışmanlık alınması tavsiye edilir. Bu çalışmanın kullanılmasından doğabilecek doğrudan veya dolaylı sonuçlardan bdturkey.com sorumlu tutulamaz.