Ülke yönetimi açısından her yıl açıklanan bütçe rakamları ve yıl sonu hedeflerin ne oranda gerçekleşip gerçekleşmediği konusu büyük önem taşır. Hazine ve Maliye Bakanlığı internet sitesinde 2025 yılı Ocak-Aralık ayı 2025 yılının bütçe gerçekleşmelerine ilişkin rakamları 15 Ocak günü yayımladı.
Yayımlanan rakamlara göre ilgili bütçe yılı performansını aşağıda değerlendirmeye çalışacağım.
2025 Yılı Ocak-Aralık döneminde gerçekleşen gelir ve giderler
Açıklanan rakamlara göre 2025 yılı Ocak-Aralık döneminde merkezi yönetim bütçe giderleri 14 trilyon 634,6 milyar TL, bütçe gelirleri 12 trilyon 835,5 milyar TL ve bütçe açığı 1 trilyon 799,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Alttaki tabloda görüleceği üzere Merkezi yönetim bütçesi 2025 yılında 1 trilyon 799,13 milyar TL açık vermiştir.
2025 yılı bütçe gelir gerçekleşmeleri
Merkezi yönetim bütçe gelirleri Ocak-Aralık dönemi itibarıyla 12 trilyon 835 milyar 477 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Vergi gelirleri 11 trilyon 49 milyar 467 milyon TL, genel bütçe vergi dışı gelirleri ise 1 trilyon 446 milyar 607 milyon TL olmuştur.
2025 yılı bütçe gider gerçekleşmeleri
Merkezi yönetim bütçe giderleri Ocak-Aralık dönemi itibarıyla 14 trilyon 634 milyar 607 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Faiz harcamaları 2 trilyon 54 milyar 382 milyon TL, faiz hariç harcamalar ise 12 trilyon 580 milyar 225 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Gelir ve giderlerde 2024 yılına göre artışlar
2024 yılı Ocak-Aralık döneminde bütçe gelirleri 7 trilyon 305 milyar 279 milyon TL iken 2025 yılının aynı döneminde yüzde 51,3 oranında artarak 11 trilyon 49 milyar 467 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılı Ocak-Aralık dönemi vergi gelirleri tahsilatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 51,3 oranında artarak 11 trilyon 49 milyar 467 milyon TL olmuştur.
2025 yılı vergi tahsilat tutarları
Gerçekleşen bütçe rakamlarının ayrıntısı Maliye Bakanlığı ilgili Internet sitesinde yer almakta olup biz sadece Vergi Gelirleri açısından mevcut durumu değerlendirmeye çalışacağız.2025 Yılı Vergi tahsilatına ilişkin ayrıntılı tablo aşağıda verilmiştir.
Tabloda 2025 yılı (Ocak-Aralık) vergi gelirleri ve bu vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payları gösterilmiştir.
Yukarı tabloda görüleceği üzere vergi gelirlerinin yüzde 48’i KDV ve ÖTV toplam tahsilatından oluşmaktadır.
Dolaylı vergilerin payı Ocak-Aralık döneminde yani 2025 yılında yüzde 62,41; dolaysız vergilerin payı ise yüzde 37,59 gerçekleşmiştir. KDV’den elde edilen 3 trilyon 280 milyar 129 milyon lira, toplam vergi gelirlerinin yüzde 29,68’ini oluştururken Kurumlar Vergisinde bu oran sadece %11,08’de kalmıştır.
Ayrıca gelir vergisi tahsilat tutarının yüzde 93,49 gibi çok büyük bir kısmı ücretlilerden stopaj yoluyla alınan vergi gelirlerinden oluşmuştur.
Genel değerlendirme
Yukarı tabloda açıkça görüldüğü üzere 2025 yılı bütçesinde dolaylı vergilerin vergi gelirleri içindeki payının değişmediğini gerek OECD üyesi ülkeler gerekse AB ülkeleri vergi yapısı ile değerlendirildiğinde dolaysız vergilerin bu kapsamda kurumlar vergisi ve gelir vergisi oranlarına ilişkin payın artırılması konusunda gösterilen çabaların yetersiz kaldığını söyleyebiliriz. Bu ülkelerde yaklaşık olarak %70 Dolaysız vergiler %30 dolaylı vergiler oranlarını yakalamamız için önümüzdeki süreçte çok daha fazla çalışmamız gerektiği açıktır. Yapılan araştırmalarda Ülkemizdeki kayıt dışı alanların halen %30’un üzerinde olması yüzleşmemiz gereken acı bir gerçektir. Hazine Ve Maliye Bakanlığınca son dönemlerde uygulamaya konulan KURGAN gibi uygulamaların kayıt dışı sorununun çözümüne katkısı olacağını belirtmekle beraber sorunun nihai anlamda çözümünde çok yetersiz kaldığını söyleyebilirim. Çünkü bu sorun bataklıkta sivrisinekleri öldürerek çözülmüyor.Bataklığı kurutacak,ağaçlar değil ormanı gören bir anlayışı ile çözülebilir.
2025 yılı verilerinde toplam vergi gelirleri içindeki Kurumlar Vergisi oranının %11,08 Gelir Vergisi Oranının %25,46 bununda %93,49’luk kısmının stopaj yoluyla ücretlilerden alınıyor olması çok düşündürücüdür. Hükümetçe açıklanan Kalkınma Planlarında gelir dağılımı eşitliği vurgusu yapılırken, sıklıkla tartışma konusu olan dolaylı vergilerin payında gerileme olmaması gelir dağılımını daha da bozan bir sonuç olarak ortaya çıkıyor.
Bir diğer gerçek 2025 yılı bütçesine baktığımızda 2 trilyon 54 milyar liralık bir faiz harcaması gerçekleşmiş. 2015 yılına kadar bütçede faiz giderleri 50-55 milyar lira bandındayken, 2025’de yaklaşık 38 kat artış gerçekleşmiş.2015’ten sonra faiz harcamaları sürekli artış trendine girdi. Bu tabloyu da en kısa sürede düzeltmek gerekiyor.
Daha önceki yazılarımda da ifade ettiğimi gibi Türkiye’nin bu yapıdan kurtulması palyatif tedbirler dışında bir an önce kısa orta ve uzun vadeli bir eylem planı ile yargı reformu, bağımsız kurumlar, herkes için geçerli olacak kural bazlı bir yönetim anlayışı, şeffaf kamu ihale sistemi ve kayıt dışılıkla mücadele başlıkları gibi önemli yapısal reformları hayata geçirmesine bağlı.