Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU) tarafından yayımlanan analize göre, gıda fiyatlarındaki artış son yıllarda hızlandı. Kuruma göre yalnızca 5 yılda yaşanan fiyat yükselişi, geçmişte yaklaşık 20 yılda görülen artışa denk geliyor.
İklim ve enerji maliyetleri etkili
Raporda, kuraklık, sel ve sıcak hava dalgaları gibi iklim kaynaklı risklerin üretimi olumsuz etkilediği, küresel tedarik zinciri sorunları ve petrol-doğal gaz fiyatlarındaki oynaklığın ise maliyetleri yukarı çektiği vurgulandı.
Temel gıda ürünlerinde dikkat çeken artışlar yaşandı. Makarna, yumurta, dondurulmuş sebzeler ve kırmızı ette fiyatlar 2021’den bu yana yüzde 50-64 yükselirken, zeytinyağı fiyatları iki katından fazla arttı. Son dönemde ise süt, tereyağı, çikolata ve kahve fiyatları artışta öne çıktı.
Haneler baskı altında, kemer sıkmaya başladılar
Verilere göre 2022-2023 döneminde ortalama bir hanenin gıda harcaması yaklaşık 605 sterlin arttı. Bu artışın önemli bir kısmı enerji maliyetlerinden kaynaklandı. Araştırmalar, milyonlarca hanenin gıda tüketimini kısmaya başladığını gösteriyor. Yaklaşık 3 milyon hanenin öğün atladığı, her 10 haneden birinin ise zaman zaman tamamen gıdasız kaldığı belirtiliyor.
Tüketici güveninde de ciddi düşüş var. Halkın büyük bölümü ekonominin daha da kötüleşeceğini düşünürken, gıda fiyatlarına yönelik endişe yaygınlaşıyor. Bu nedenle aileler daha ucuz ürünlere yöneliyor ve indirimli market seçeneklerini tercih ediyor.
Jeopolitik riskler fiyatları artırabilir
Uzmanlar, Orta Doğu’daki gerilimin enerji fiyatları üzerinden gıda maliyetlerini artırmaya devam edebileceği uyarısında bulunuyor. Yetkililer, bu etkinin çatışmalar sona erse bile aylar boyunca sürebileceğini belirtiyor.
Öte yandan resmi verilere göre gıda enflasyonu şu an yıllık yüzde 3,8 seviyesinde. Bu durum, son gelişmelerin etkisinin henüz tam olarak tüketici fiyatlarına yansımadığını gösteriyor.
İsraf azalsa da sorun sürüyor
Artan fiyatlar karşısında haneler tasarruf önlemleri almaya çalışırken, gıda israfında sınırlı bir düşüş yaşandı. Ancak buna rağmen ailelerin her yıl yaklaşık 1.000 sterlin değerinde gıdayı çöpe attığı ifade ediliyor. Uzmanlar, mevcut eğilimin devam etmesi halinde gıda fiyatlarındaki artışın özellikle düşük gelirli kesimler üzerinde daha ağır sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.
Mutluhan Yıldız-Dünya
