Yönetim kurulu üyelerinin kimlere ve ne şekilde sorumlulukları olduğuna ilişkin düzenleme TTK’nun 553 üncü maddesinde yer verilmiştir:
- Yönetim kurulu üyeleri genel kurul tarafından en fazla 3 yıl müddetle görev yapmak üzere genel kurul tarafından seçilmektedirler.
- Esas sözleşmede yönetim kurulu üyelerinin görev sürelerinde sınırlandırma var ise üye seçimleri bu süre ile sınırlı olarak seçilirler.
-Yönetim kurulu üyeleri genel kurulun verdiği kararlar doğrultusunda ve şirketin menfaatini koruyacak şekilde iş/ işlemleri yürütmek üzere görevlendirilmektedirler.
-Yönetim kurulu üyeleri, yapılan iş/ işlemlerden dolayı yetki devri yapmaları halinde yetki verilen kişilerin kusurlarından kaynaklanan bu iş/işlemlerden dolayı sorumludurlar.
Yönetim kurulu üyelerinin sorumlulukları özet olarak aşağıdadır:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri; şirkete, pay sahiplerine ve bazı durumlarda şirket alacaklılarına karşı hukuki, idari ve cezai sorumluluklar taşıyabilirler. Sorumlulukla ilgili madde aşağıdadır.
“Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğu:
MADDE 553- (1) Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal ettikleri takdirde, kusurlarının bulunmadığını ispatlamadıkça, hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar.
(2) Kanundan veya esas sözleşmeden doğan bir görevi veya yetkiyi, kanuna dayanarak, başkasına devreden organlar veya kişiler, bu görev ve yetkileri devralan kişilerin seçiminde makul derecede özen göstermediklerinin ispat edilmesi hâli hariç, bu kişilerin fiil ve kararlarından sorumlu olmazlar.
(3) Hiç kimse kontrolü dışında kalan, kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar veya yolsuzluklar sebebiyle sorumlu tutulamaz; bu sorumlu olmama durumu gözetim ve özen yükümü gerekçe gösterilerek geçersiz kılınamaz.’’
Bu maddeye göre göre yönetim kurulu üyeleri:
- Kanundan,
- Esas sözleşmeden,
- Görev ve yetkilerinden doğan yükümlülükleri
kusurlarıyla ihlal ederlerse doğan zarardan şahsen sorumlu olurlar.
Hukuki sorumluluğun şartları:
Bir yönetim kurulu üyesinin sorumlu tutulabilmesi için genellikle şu unsurlar aranır:
- Hukuka aykırı davranış
- Kusur (kasten veya ihmalen hareket)
- Zarar
Yukarıda bahsedilen hususlarla ilgili olarak özet olarak şunlar gösterilebilir.
- Şirket malvarlığının kötü yönetilmesi,
- Usulsüz ödeme yapılması,
- Sermayenin korunmaması,
- Vergi ve muhasebe yükümlülüklerinin ihlali,
- Şirketin borca batık durumda olmasına rağmen gerekli önlemlerin alınmaması (TTK Madde 376/2)
Gibi hususların uygulamada göz önüne alınmaması halinde sorumluluk doğurabilir.
Yönetim kurulu üyeleri kime karşı sorumludurlar?
Yönetim kurulu üyeleri TTK’ unu 553 üncü maddesinde tadat edilen şu kişilere karşı sorumlu olabilir:
- Şirketin kendisine
- Pay sahiplerine
- Şirket alacaklılarına
Özellikle doğrudan zarar gören pay sahibi veya alacaklı, tazminat davası açabilir.
Özen ve sadakat yükümlülüğü:
TTK’ya göre yönetim kurulu üyeleri:
- “Tedbirli yönetici” gibi hareket etmek,
- Şirket menfaatini dürüstlük kuralına uygun korumak,
- Sır saklamak,
- Çıkar çatışmasından kaçınmak (TTK Madde : 393 YK üyelerinin kendi menfaatiyle ilgili alınacak kararlara katılmaması kuralını içermektedir.)
Bu kurallara uymak zorundadırlar.
Bu yükümlülüklerin ihlali kişisel sorumluluğa yol açabilir.
Yetki devri halinde sorumluluk:
TTK’ unun 367 ila 371 inci maddelerinde Yönetim kurulu bazı görevleri murahhas üyeye veya profesyonel yöneticilere devredebilir. Ancak:
- Uygun kişiyi seçme,
- Gözetim yapma,
- Makul denetim sağlama
yükümlülükleri devam eder.
Yetki verilen 3 üncü profesyonel yöneticilerin /kişilerin kusurlarından dolayı oluşacak zarar ve ziyan nedeniyle atama yapan yönetim kurulu üyelerinin sorumlulukları vardır.
TTK m. 553/2’ye göre, gerekli özen gösterilmişse yetki devredilen kişiler her işlemden otomatik olarak sorumlu olmazlar. Bu durumda sorumluluğu yönetim kurulu tahmil ediyor.
Vergi ve SGK /Amme alacaklılarına olan borçlarından sorumluluk:
Yönetim kurulu üyeleri bazı durumlarda:
- Şirketin vergi borçlarından,
- SGK prim borçlarından,
- Kamu borçlarının,
Şirketin varlıklarından tahsil edilememesi halinde, yönetim kurulu üyeleri bu borçlardan dolayı şahsen sorumlu tutulurlar. (6183 sayılı Amme Alacakları Tahsil Usulü Kanunu Mükerrer Madde 35’ e göre)
Bu sorumluluk aşağıdaki kanunlarda tadat edilen hususlara uygulanır.;
- Vergi Usul Kanunu,
- Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun,
- Sosyal Güvenlik mevzuatı
- Diğer Kamu Kurumları için Uygulanan Kabahatlar Kanunu mevzuatı
kapsamında da doğabilir.
Hürriyeti Kısıtlayıcı Cezai Sorumluluk:
Bazı fiiller hürriyeti kısıtlayıcı ceza sorumluluğu da doğurabilir.
- Sahte belge düzenlenmesi veya bilerek kullanılması,
- Gerçeğe aykırı finansal rapor,
- Ticari defterlerin usulsüz tutulması,
- Zimmet veya dolandırıcılık niteliğindeki işlemler
Hapis ( hürriyeti kısıtlayıcı) veya adli para cezasına neden olabilir.
Zamanaşımı:
TTK’ ya göre sorumluluk davası genel olarak:
- Zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl,
- Her hâlde fiilden itibaren 5 yıl
içinde dava açılmalıdır.
SONUÇ :
Yönetim kurulu üyeleri “sınırsız ve otomatik” şekilde değil; kusurları oranında sorumludur. Ancak görevlerini dikkatli, dürüst ve mevzuata uygun yürütmezlerse hem tazminat hem kamu borcu hem de ceza sorumluluğu ile karşılaşabilirler. Özellikle anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliği yalnızca temsil yetkisi değil, ciddi hukuki riskler de doğuran bir görevdir.
Vergi mevzuatı bakımından yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, Türk Ticaret Kanunu’ndaki genel sorumluluktan daha ağır sonuçlar doğurabilir. Özellikle anonim şirketlerde “kanuni temsilci” sıfatını taşıyan yönetim kurulu üyeleri, şirketin varlığından tahsil edilemeyen /ödenmeyen vergi ve kamu borçlarından dolayı şahsi malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilirler.
Ayrıca vergi mevzuatına göre bilerek sahte veya yanıltıcı belge kullanımının vergi idaresi tarafından tespiti halinde incelemeyi yapan vergi müfettişinin yorumuna göre yönetim kurulu üyeleri için hapis (hürriyeti bağlayıcı) cezası talepli olarak ceza davası açılmasını Cumhuriyet Savcılarından talep edebilirler.
