DENETİM PROSEDÜRLERİNİN UYGULANMASINDA OTOMATİK ARAÇ VE TEKNİKLERİN KULLANIMI

Denetim prosedürleri, manuel veya otomatik olarak uygulanabilen bir dizi araç veya teknik kullanılarak gerçekleştirilebilir (ve çoğunlukla her ikisinin de kullanılması gerekebilir). Denetçiler otomatik araçlar ve teknikleri tanımlamak için uygulamada çeşitli terimler kullanılabilirler.

DENETİM 24.10.2020, 16:33
DENETİM PROSEDÜRLERİNİN UYGULANMASINDA OTOMATİK ARAÇ VE TEKNİKLERİN KULLANIMI

Bu yayın, Uluslararası Denetim Standartlarının (UDS) belirli yönlerini uygularken teknolojinin etkisini vurgulamaktadır ve bir denetçinin Otomatik Araç ve Tekniklerin (ATT) faydalarından nasıl yararlanabileceğine odaklanmaktadır. Bu yayın özellikle aşağıdakileri maddeleri vurgulamaktadır:

1. Otomatik Araç ve Tekniklerin kullanımını içeren bir prosedürün, hem bir risk değerlendirme prosedürü olarak hem de ek bir denetim prosedürü olarak kullanılıp kullanılmayacağı,

2. UDS 520, Analitik Prosedürler uyarınca, analitik maddi doğrulama prosedürlerinin uygulanmasında Otomatik Araç ve Tekniklerin kullanımı hakkındaki belirli hususlar.
 

Otomatik Araç ve Teknikler Nedir?

Denetim prosedürleri, manuel veya otomatik olarak uygulanabilen bir dizi araç veya teknik kullanılarak gerçekleştirilebilir (ve çoğunlukla her ikisinin de kullanılması gerekebilir). Denetçiler otomatik araçlar ve teknikleri tanımlamak için uygulamada çeşitli terimler kullanılabilirler. Örneğin, risk değerlendirme prosedürleri uygulanırken veriler otomatik analitik prosedürlerin uygulanması veya veri analizi olarak adlandırılır.

Her ne kadar “Veri analizi” terimi bazen bu tür araçlar ve teknikler için kullanılsa da, bu terimin tek tip bir tanımı veya açıklaması yoktur. Bu çok kısıtlı bir terimdir, çünkü bugün denetim prosedürlerini tasarlarken ve uygularken kullanılan tüm yeni teknolojileri kapsamamaktadır. Ayrıca yapay zeka (AI) uygulamaları, robotik otomasyon süreçleri ve drone kullanımı gibi teknolojiler ve ilgili denetim uygulamaları gelişmeye devam edecektir. Bu nedenle, IAASB daha geniş bir tanım olan ‘otomatik araçlar ve teknikler’ terimini kullanmaktadır.
 

UDS’lerin Uygulanması: Otomatik Araç ve Tekniklerin Kullanımı

Denetçi, UDS’leri uygularken, denetim prosedürlerini manuel veya Otomatik Araç ve Teknik kullanarak tasarlayabilir ve uygulayabilir ve her iki teknik de etkili olabilir. Kullanılan araç ve tekniklere bakılmaksızın, bir denetçinin UDS’lere uyumlu olması gereklidir.

Belirli durumlarda, denetim kanıtı elde edildiğinde, bir denetçi, belirli denetim prosedürlerini uygulamak için Otomatik Araç ve Tekniklerin kullanılması, test edilmekte olan beyana göre daha ikna edici denetim kanıtı toplandığını belirtebilir. Diğer durumlarda ise, denetim prosedürlerinin uygulanması, Otomatik Araç ve Teknik kullanılmadan da etkili olabilir.
 

Teknoloji sürekli değişmektedir
Teknoloji ve denetime ilişkin yeni yaklaşımlar geliştikçe, belirli Otomatik Araç ve Tekniklerin uygunluğu ve bunların sağladığı avantajlar değişebilir.
 

1. Otomatik Araç ve Tekniklerin kullanımını içeren bir denetim prosedürü, hem bir risk değerlendirme prosedürü olarak hem de müteakip denetim prosedürü olarak hizmet edebilir mi?

Bir denetçi, beyan düzeyindeki önemli yanlışlıkları sap­tayabilen ve analitik maddi doğrulama prosedürü tanı­mını karşılayabilen, (örneğin, risk değerlendirme pro­sedürü1

1 UDS 315 (Revize 2019), Önemli Yanlışlık Risklerinin Belirlenmesi ve Değerlen­dirilmesi, paragraf 12 (j) ) önemli yanlışlık risklerini tanımlama ve değer­lemenin bir parçası olarak denetim prosedürlerini uy­gulayabilir2

2 UDS 330, Değerlendirilmiş Riskler Karşısında Denetçinin Yapması Gerekenler paragraf 4(a) (örneğin, müteakip prosedür kategorisi)3

3 UDS 500, A10(b), Müteakip denetim prosedürleri aşağıdakilerden oluşur:

(i) Kontrol testleri (UDS’lerin bu testleri zorunlu tutması veya denetçinin bu testleri yapmayı tercih etmesi durumunda) ve,

(ii) Detay testlerini ve analitik maddi doğrulama prosedürlerini içeren mad­di doğrulama prosedürleri.

Denetçiler, bir denetim prosedüründe, denetim kanı­tı olarak kullanılabilecek bilgileri elde etmek amacıyla verileri işlemek, düzenlemek, yapılandırmak veya sun­mak için Otomatik Araç ve Teknikleri kullanabilir. Hem risk değerlendirme prosedürleri hem de müteakip de­netim prosedürleri denetim kanıtı sağlar. Bazı durum­larda denetçi, birden fazla denetim prosedürü türünün hedefini başarıyla tamamlamak için aynı Otomatik Araç ve Teknikleri ve aynı verileri kullanabilir.
 

Risk Değerlendirme Prosedürleri

Otomatik Araç ve Teknikler, önemli yanlışlık riskleri­ni belirlemek veya değerlendirmek için verilerin ana­liz edilmesinde kullanılabilir. Bu işlem, tutarsızlıkları, beklenmedik işlemleri, olayları, miktarları, oranları ve trendleri tanımlayarak yapılabilir. Otomatik Araç ve Tek­nikler, denetçiye büyük veri setlerini işleme ve ayrıca çok çeşitli kaynaklardan gelen verileri değerlendirme fırsatı sağlayabilir. Bunu yaparken denetçi, önemli yan­lışlık risklerine yol açabilecek olayların veya koşulların niteliği ve kapsamı da dahil olmak üzere, çevre hakkın­da daha derin ve daha ayrıntılı bir anlayış elde edebilir.
 

Müteakip Denetim Prosedürleri

Bir risk değerlendirme prosedürünü / prosedürlerini uygularken bir denetçi, çevre hakkında anlayış elde et­mek için Otomatik Araç ve Teknikler kullanırken, müte­akip denetim prosedürlerini tasarlamak ve uygulamak için aynı bilgileri kullanabilir. Bunun nasıl başarılabile­ceğini gösteren açıklayıcı bir örnek aşağıda yer almak­tadır.
 

Açıklayıcı örnekler:

Bu örneğin amacı, aynı Otomatik Araç ve Tekniklerin ve aynı verilerin kullanımını içeren denetim prosedür­lerinin, hem bir risk değerlendirme prosedürü hem de bir müteakip denetim prosedürü olarak hizmet edebi­leceğini göstermektir. Bu örneğin, işletmenin durumu ve koşulları dikkate alındığında, denetçinin değerlendi­rilen önemli yanlışlık risklerine yanıt verirken yeterli ve uygun denetim kanıtı elde etmek için uygulaması gere­kebilecek müteakip prosedürleri sunmak amacında ol­madığını unutmayınız. Ayrıca, bu örneğin amacı ile ilgili olmayan, açıklanan prosedürlere ilişkin tüm ayrıntıları da sağlamaz.
 

İşletmenin Durumu

Bu örnek, pil üreten ve satan bir işletme ile ilgilidir. Bu örneğin amaçları doğrultusunda, aşağıdakiler varsayıl­maktadır:

İşletme hakkındaki varsayımlar

  • Satış işlemlerinin işlenmesi ve kaydı tamamen oto­matiktir;
  • Gelirle ilgili tüm işlemler (önemli işlemler) aynı tüzel kişinin süreçlerine ve kontrollerine tabidir;
  • Gelir, kontrol transferi gemide teslim noktasında gerçekleştiği zaman muhasebeleştirilir;
  • Faturalama, ürün işletmenin deposundan gönderil­diği gün gerçekleşir;
  • Depo personeli genellikle hafta sonları çalışmaz;
  • Ödeme, fatura tarihinden itibaren 30 gün içinde ya­pılmalıdır.
     

Denetim hakkındaki varsayımlar

  • İlk planlama ve kapsam belirleme sırasında, gelir, önemli bir işlem sınıfı olarak belirlendi ve denetçi gelir işlemlerinin akışı hakkında fikir sahibi oldu.
  • İlgili açıklamalar meydana gelme, doğruluk ve kesin­tidir.
  • Gelirin tanımlanması varsayılan bir dolandırıcılık ris­kidir, bu dolandırıcılık riski inkar edilemez ve bu se­beple denetçi, gelirin oluşması, doğruluğu ve kesin­tisinin de önemli riskler olduğunu belirlemiştir.
  • Bu denetim prosedürü, meydana gelme ve doğruluk açıklamalarını ele almayı amaçlamaktadır.
  • Bu denetim prosedürünün amacı doğrultusunda, kontrol anlayışı temel alındığında, denetçi iddia dü­zeyindeki önemli yanlışlık riskleri üzerindeki ilgili kontrollerin etkin bir şekilde tasarlanarak uygulan­dığı sonucuna varmıştır.
  • Denetçi, ilgili kontrolleri test etmiş ve etkin şekilde işlediklerine karar vermiştir.
  • Denetçi, işletmenin geçerli finansal raporlama çer­çevesinin hükümlerini uygun bir şekilde uyguladı­ğından ve gelirin muhasebeleştirilmesi kriterlerinin uygun olduğundan emin olmuştur.
  • İlgili gelir verilerinin tümü, işletmenin sisteminden çıkartılmıştır.
  • Bu prosedürde (Örn: tarih, miktar, ürün kodu), kul­lanılan veri alanlarının, eksiksizlik ve doğruluk açı­sından test edilmiş olduğu, uygun olduğu ve verinin denetçinin amaçları için yeterince güvenilir olduğu belirlenir.

Örneklendirilmemiş olmasına rağmen denetçi, ke­sinti iddiasını ele almak için prosedürleri ve ilgili id­dia düzeyinde hile riskini ele almak için özel prose­dürleri ayrı ayrı uygular. Denetçi ayrıca nakit ve ala­caklar üzerinde ayrı ayrı testler uygulamıştır.

Yüksek değerli olduğu belirlenen tüm öğeler, ayrı bir maddi doğrulama prosedürü yoluyla test edilmek üze­re seçilmiştir ve bu prosedürün dışında tutulmuştur. Bu prosedüre tabi kalanlar, rutin, karmaşık olmayan işlem­lerden oluşur.

 

Otomatik Araç ve Teknik İçeren Denetim Prosedürünün Tanımlanması

Bu prosedür yıl sonundan 45 gün sonra yapıldı. İşlemle­rin yoğunluğu (örn: her satış işlemi) tüm işlemleri ana­liz eden ve bunları iki gruba ayıran bir Otomatik Araç ve Teknik prosedürüne tabi tutuldu.

Aşağıdaki kriterlerden birini veya birkaçını karşılama­yan işlemler tek bir gruba yerleştirilmiştir (“Grup A”) (örn: Denetçinin yanlışlıkları tespit etmek için belirledi­ği beklentilerin karşılanmaması durumunda)

Kriter

Test edilen ilgili beyan

İşlem tarihi hafta sonu değildir

Meydana geldi

İşlem tarihi ve gönderim tarihi eşlemesi

Meydana geldi

Fatura tarihi ve gönderim tarihi eşlemesi

Meydana geldi

Fatura ve gönderim üzerindeki miktarlar ve ürün kodları

Doğrulandı

Fatura ve nakit makbuzundan toplam satışın eşleştirilmesi

Meydana geldi ve doğrulandı
 

Yukarıdaki kriterlerin tamamını karşılayan tüm diğer iş­lemler ikinci bir grupta (“Grup B”) yer aldı. Bu ATT prosedüründen ne tür denetim kanıtı elde edilmiş­tir?

ATT prosedürünün çıktıları

Elde edilen kanıt

A Grubu

B Grubu

A Grubu olarak gruplandırılmış işlemler, beklenen durum esas alınarak olağanüstü veya beklenmeyen olarak nitelendirilen işlemlerdir.

Örneğin, denetçinin hafta sonu bek­leyen işlemleri olmayacaktır; çünkü depo personeli genellikle hafta sonla­rı çalışmaz.

Denetçi, A grubundaki işlemleri soruştu­rurken, gelir süreci konusunda daha de­rinlemesine bilgi edinebilir ve bunu yeni­lenen ve tekrarlanan risk değerlendirme sürecinin bir parçası olarak dikkate alabi­lir.

Örneğin, denetçi, bazı müşterilerin iş­letmenin daha önce fatura kesmesini talep ettiği ve hazır olana kadar en­vanterde tuttuğunu öğrenir (bir fatu­ra ve yapılmış bir sözleşme).

Gelir, başlangıçtaki planlama ve kapsama

alma sürecinde önemli bir işlem sınıfı olarak

belirlenirken, ATT prosedürü, denetçinin

A Grubuna yerleştirilen işlemlere

ilişkin risk değerlendirmesine daha fazla

bilgi verir. Meydana gelme ve doğruluk

beyanları kapsamında, bu grupta yer alan

işlemler, daha yüksek önemli yanlışlık riskine

sahip olarak değerlendirilir.

ATT kullanılarak uygulanan prosedürler

A grubu için yeterince ikna edici denetim

kanıtı sağlamaz, bunun yerine denetçinin

risk değerlendirmesine daha fazla bilgi

sağlar. Denetçi, A grubundaki kalemler

için daha ikna edici denetim kanıtları elde

etmek amacıyla maddi doğrulama prosedürlerini uygulayacaktır.

 

B grubunda yer alan işlemler, olağanüstü

veya beklenmedik özelliklerine sahip olmayan

işlemlerdir (örneğin, tüm beklentileri

karşıladılar).

A Grubu ile ilgili denetçinin risk değerlendirmesi

konusundan ayrı olarak, ATT prosedürleri,

aşağıdakileri yaparak B Grubunun

amaçları için maddi doğrulama prosedürü

olmak için tasarlanmıştır:

Prosedürün uygunluğu değerlendirilerek

ve prosedürün oluşum ve doğruluk

beyanlarına uygun olduğu belirlenerek

Verinin güvenilirliği test edilerek ve

verinin güvenilir olduğu tespit edilerek

Beyan düzeyinde önemli yanlışlığı tespit

etmek için yeterince kesin düzeyde

olan bir kriter (işletmenin gerçek durumu

esas alınarak) oluşturularak

Denetim konusundaki varsayımlar göz

önünde bulundurularak, denetim süresince

uygulanan diğer denetim prosedürlerinin

sonuçları, beyan edilen önemli

yanlışlık riskine ilişkin çelişkili bilgi için değerlendirilecektir.

Kilit Hususlar

Örnek, ATT’yi içeren bu prosedürün beklentiler dahilinde olan ve beklentilerin dışında kalan işlemleri ve her iki durumda da elde edilen kanıtları belirleyebildiği ilkesini göstermektedir.

Beklentilerin dışında kalan işlemler grubu için prosedür, denetçiye, beyan düzeyinde önemli yanlışlık risklerini belirlemesi ve değerlendirmesi için ek bilgiler sağlar ve bu nedenle bir risk değerlendirme prosedürüdür.

Örnek, eğer prosedür, beyan düzeyinde önemli yanlışlığı tespit etmek için tasarlanmışsa bunun maddi doğrulama prosedürü olduğunu da göstermektedir. Örnek sıfır toleransa izin verirken (örneğin, “eşleşiyor” mu “eşleşmiyor” mu), prosedür beyan düzeyinde önemli yanlışlığı tespit etmek

için tasarlandığı sürece, tolerans farklılıklarının düzeyi için kriter düzenlenebilir.
 

UDS 520’ye göre analitik maddi doğrulama prosedürleri tasarlanırken ve uygulanırken ATT kullanıldığında göz önünde bulundurulması gerekenler nelerdir(4)?

Analitik maddi doğrulama prosedürleri, genel olarak zaman içinde tahmin edilebilir olma eğilimi gösteren yüksek hacimli işlemler için daha uygulanabilir nitelik­tedir5. Veri kaynaklarının sayısı ve çeşitliliğindeki artışla birlikte teknolojinin evrimi, denetçinin analitik maddi doğrulama prosedürlerini uygularken ATT’yi kullanma­sı için daha fazla fırsat yaratabilir. Analitik maddi doğru­lama prosedürlerinin tasarımı ve uygulanması ile ilgili olan UDS 520’nin yükümlülüklerini yerine getirirken, ATT’nin kullanımına ilişkin bazı göz önünde bulundurul­ması gereken husus vardır.
 

Otomatik Araçlar ve Teknikler (ATT) Kullanıldığında Verinin Güvenilirliğinin Değerlendirilmesi

Veriler bir analitik prosedürün tasarlandığı ve uygulandığı temeller olması sebebiyle verinin güvenilirliği önemlidir. Verilerin güvenilirliği, verilerin kaynağından ve niteliğinden etkilenir ve verilerin elde edildikleri durumlara bağlıdır(6). Teknolojinin evrimi ile birlikte sayısız bilgi vardır (örneğin, sosyal medya, açık veri) ve bazıları diğerlerinden daha güvenilirdir. Analitik maddi doğru­lama prosedürlerini uygulamak için ATT’nin kullanımı (bazen denetim veri analitikleri olarak ifade edilir) de­netçinin işletmenin hem içinden hem de dışından daha fazla kaynaktan bilgileri birleştirmesine ve ayrıca ana­lizlerde çok daha büyük hacimli verileri kullanmasına olanak tanır. Yine de denetçinin analitik maddi doğru­lama prosedürlerinde kullanılan verinin güvenilirliğini değerlendirme sorumluluğu7 değişmez.

4              UDS 520, paragraf 5
5              UDS 520, paragraf A6
6              UDS 520, paragraf A12
 

ATT kullanılırken beklentinin kesinliğinin değerlendi­rilmesi

Analitik maddi doğrulama prosedürleri uygulanırken, denetçiler, bir yanlışlığın diğer yanlışlıklarla birlikte, fi­nansal tablolarda önemli bir yanlışlığa sebep olabilece­ğini belirlemek için yeterince kesin bir beklenti gelişir(8). Analitik maddi doğrulama prosedürleri uygulanırken ATT’nin kullanımı aşağıdakilerin neden olduğu daha ke­sin bir yanlışlığı tespit etmek için bir beklenti geliştir­melerine olanak sağlayabilir:

  • Otomatik araçlar ve tekniklerin (ATT) kullanımı, daha detaylı bir düzeyde çıkarılacak ve analiz edile­cek tüm popülasyonu içeren işlemlerin çeşitli özel­liklerine (yani veri alanlarına) izin verebilir.

7 UDS 520, paragraf 5(b)
8 UDS 520, paragraf 5(c)

  • Otomatik Araçlar ve Tekniklerin (ATT) veriyi bölüm­lere ve nitelik düzeylerine ayırabilmesi (örneğin, özel veri alanlarında “detaylandırma”) ve
  • Denetçilerin muhtemelen daha kesin bir beklenti geliştirmeleri için veriler arasında çeşitli ve daha faz­la ilişkiyi tespit etmelerine olanak sağlayan Otoma­tik Araçlar ve Tekniklerin (ATT) verileri dinamik bir şekilde görselleştirme yeteneği.
     

UDS 520’nin yükümlülükleri uygulanırken göz önünde bulundurulması gereken diğer hususlar

Bir analitik maddi doğrulama prosedürünü uygulamak için ATT’nin kullanılıp kullanılmadığı, beyan düzeyin­de önemli yanlışlık riskleri göz önünde bulundurularak değerlendirmenin nedenleri de dahil olmak üzere test edilmekte olan beyanları anlamak da önemlidir. Çün­kü denetçilerin verilen beyanlar için belirli bir analitik maddi doğrulama prosedürünün uygunluğunu belirle­mesi gerekli kılınır9.

ATT’nin kullanılması denetçinin daha kesin beklenti (ler) geliştirmesine olanak sağlarken, beklenen değerlerle kayıtlı tutarlar arasındaki kabul edilebilir tutar farkları­nı10 analitik maddi doğrulama prosedürlerinin nasıl uy­gulandığına bakılmaksızın aynıdır.

9 UDS 520, paragraf 5(a)
10 UDS 520, paragraf 5(d)

Türmob

Yorumlar (0)
13
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 25 Kasım 2020
İmsak 06:26
Güneş 07:56
Öğle 12:56
İkindi 15:24
Akşam 17:46
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 8 20
2. Fenerbahçe 9 20
3. Galatasaray 9 17
4. Gaziantep FK 9 14
5. Karagümrük 9 13
6. Başakşehir 9 13
7. Beşiktaş 8 13
8. Konyaspor 8 12
9. Rizespor 8 12
10. Kasımpaşa 9 12
11. Hatayspor 7 12
12. Göztepe 8 11
13. Malatyaspor 8 11
14. Sivasspor 8 9
15. Trabzonspor 9 9
16. Antalyaspor 9 9
17. Erzurumspor 8 8
18. Kayserispor 8 7
19. Gençlerbirliği 8 5
20. Denizlispor 8 5
21. Ankaragücü 7 2
Takımlar O P
1. Altınordu 10 20
2. Adana Demirspor 9 18
3. Ankara Keçiörengücü 10 18
4. Tuzlaspor 9 18
5. İstanbulspor 9 17
6. Samsunspor 10 17
7. Giresunspor 9 15
8. Bursaspor 10 14
9. Balıkesirspor 10 14
10. Altay 8 13
11. Akhisar Bld.Spor 10 13
12. Adanaspor 9 12
13. Ümraniye 10 10
14. Bandırmaspor 10 8
15. Boluspor 10 7
16. Menemen Belediyespor 8 6
17. Ankaraspor 9 5
18. Eskişehirspor 10 1
Takımlar O P
1. Tottenham 9 20
2. Liverpool 9 20
3. Chelsea 9 18
4. Leicester City 9 18
5. Southampton 8 16
6. Everton 9 16
7. Aston Villa 8 15
8. West Ham 9 14
9. M. United 8 13
10. Crystal Palace 9 13
11. Arsenal 9 13
12. Wolverhampton 8 13
13. Man City 8 12
14. Leeds United 9 11
15. Newcastle 9 11
16. Brighton 9 9
17. Burnley 8 5
18. Fulham 9 4
19. West Bromwich 9 3
20. Sheffield United 9 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 23
2. Atletico Madrid 8 20
3. Villarreal 10 19
4. Real Madrid 9 17
5. Cádiz 10 14
6. Granada 9 14
7. Sevilla 8 13
8. Valencia 10 12
9. Elche 8 12
10. Getafe 9 12
11. Real Betis 9 12
12. Barcelona 8 11
13. Osasuna 9 11
14. Deportivo Alaves 10 10
15. Eibar 10 10
16. Athletic Bilbao 8 9
17. Real Valladolid 10 9
18. Levante 9 7
19. Huesca 10 7
20. Celta de Vigo 10 7
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@