SGK

Denkleştirme Çalışmasında Nelere Dikkat Edilmeli?

Denkleştirme çalışması, iş yerinde haftalık çalışma süresinin bazı haftalarda artırılıp bazı haftalarda azaltılması yoluyla, belirli bir dönem sonunda ortalama haftalık çalışma süresinin normal çalışma süresine denk getirilmesini sağlayan esnek bir çalışma modelidir.

Abone Ol

Çalışma süresinin artırıldığı haftalara ise yoğunlaştırılmış iş haftası denilmektedir. Ancak denkleştirme çalışması, işverene belirsiz, plansız, ilan edilmeden veya sınırsız çalışma yaptırma yetkisini kesinlikle vermemektedir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun "İşin Düzenlenmesi" başlıklı 63'üncü maddesi uyarınca, genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, günlük 11 saati aşmamak koşuluyla haftanın çalışılan günlerine farklı şekilde dağıtılabilir. Denkleştirme uygulamasına ilişkin İş Kanunu hükmü ise aşağıdaki gibidir:

"Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir."

Bu durumda iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini aşmamalıdır. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar, turizm sektöründe ise dört ay olarak uygulanmak üzere toplu iş sözleşmeleriyle altı aya kadar artırılabilir.

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nde de denkleştirme uygulamasının tarafların yazılı anlaşmasıyla yapılabileceği belirtilmiştir. Yönetmelik uyarınca denkleştirme döneminde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri işveren tarafından belirlenmelidir.

Bu nedenle denkleştirme çalışmasının usulüne uygun hayata geçirilebilmesi ve sürdürülebilmesi için sürecin baştan planlanması ve işçilere duyurulması esastır. Denkleştirme döneminin hangi tarihte başlayacağı, hangi tarihte sona ereceği, hangi günlerde kaç saat çalışılacağı ve hangi dönemde daha az çalışma yapılacağı açık şekilde belirlenmelidir. İşçi, çalışma düzenini önceden görebilmeli; işveren de bu planı işyerinde ilan etmeli veya çalışanlara bildirmeli ve yazılı olarak onaylarını almalıdır.

Denkleştirme uygulamasında asıl amaç, yoğun dönemlerde yapılan fazla çalışmanın sonraki dönemde daha az çalışma yaptırılarak dengelenmesidir. Bu nedenle işverenin yalnızca yoğun çalışma haftalarını belirleyip, daha az çalışılacak dönemleri belirsiz bırakması doğru bir uygulama değildir. Denkleştirme, ancak başı ve sonu belli olan, çalışma süreleri önceden planlanan ve dönem sonunda ortalama haftalık çalışma süresi aşılmayan bir sistem olarak uygulanabilir.

Bu noktada "sürpriz çalışma" yaptırılmaması, denkleştirme döneminde fazla çalışmanın gündeme gelmemesi önemlidir. İşveren, denkleştirme uygulaması yapıldığı gerekçesiyle çalışana önceden belirlenmeyen şekilde ilave çalışma yaptıramaz.

Denkleştirme çalışmasında da günlük çalışma süresinin 11 saati aşması mümkün değildir. Bu sınır, normal çalışma sürelerinde olduğu gibi, denkleştirme uygulamasının da mutlak sınırıdır. İşçinin haftalık ortalaması dönem sonunda 45 saati aşmasa bile, herhangi bir gün 11 saatin üzerinde çalışma yaptırılması mümkün olmayacaktır.

Ayrıca gece çalışmaları bakımından 7,5 saatlik sınır da dikkate alınmalıdır. Aynı şekilde hafta tatili çalışması, ulusal bayram ve genel tatil çalışması, süt izninde çalışma veya yasak çalışma olarak nitelendirilen çalışmalar, denkleştirmeye konu edilmemelidir.

Sonuç olarak denkleştirme çalışması, işverenlere çalışma sürelerini dönemsel iş yoğunluğuna göre esnek planlama imkanı tanısa da bu esneklik sınırsız ve plansız çalışma anlamına gelmemektedir.

Uygulamanın usulüne uygun olarak değerlendirilebilmesi için işçinin yazılı onayının alınması, denkleştirme döneminin başlangıç ve bitiş tarihlerinin belirlenmesi, günlük ve haftalık çalışma sürelerinin önceden planlanarak çalışanlara duyurulması ve günlük 11 saat ile gece 7,5 saatlik yasal sınırlara uyulması gerekmektedir.