banner79

banner80

Enflasyon ve kur kontrolden çıkıyor mu?

İrfan Hüseyin Yıldız

EKONOMİ 13.12.2021, 14:19
Enflasyon ve kur kontrolden çıkıyor mu?

Enflasyon, uzun yıllar sonra yeniden Türkiye ekonomisinin temel problemine dönüştü. Bizim kadar olmasa da dünyada da enflasyon sorunu var ama Türkiye’de ekonomiyi yönetenler, yapısal risklerimizi görmezden gelerek Türk Lirası’nı savunmasız bırakmayı ve enflasyona benzin dökmeyi tercih ettiler.

Enflasyon ve devalüasyon kıskacında, sürekli satın alma gücünü kaybeden geniş halk kesimleri üzerinde, hayat pahalılığının tahrip edici etkisi giderek büyüyor.  

Bugün Türkiye’de her sektörde fiyatlar almış başını gidiyor. Her gün yeni bir zam haberiyle uyanıyoruz. Ekim ayı itibarıyla TÜİK’in verilerine göre Türkiye’de yıllık TÜFE yüzde 19.89, yıllık Yİ-ÜFE ise yüzde 46.31 olarak açıklandı. Oysa sivil enflasyon araştırma grubu ENAG, ekim ayı itibarıyla TÜFE oranını yüzde 49.87 olarak tespit etmişti. 

Öngörülebilir makul bir enflasyon, ekonomiler için sorun sayılmayabilir. Sorun haline gelmesi, fiyat artışlarının yüksek oranlara ulaşması ve tahmin edilebilir olmaktan çıkmasıdır. Bizde de gelişmiş ülkelerden farklı olarak bu yaşanmaktadır. 

İktisat teorisi, enflasyonun iki nedenle ortaya çıktığını söylemekte ve bunları “arz enflasyonu” ve “talep enflasyonu” olarak saymaktadır. “Enflasyon beklentilerinin bozulması” ve “yerel para birimindeki aşırı değer kaybı” da enflasyonu beslemektedir. Bu tespitlerden hareketle, Türkiye’de yaşanmakta olan enflasyonu analiz ettiğimizde ne görüyoruz?
                

MALİYET ENFLASYONU

Dünyada gıda, hammadde, ara mali ve enerji fiyatları artıyor. Tedarik zincirlerinde kopmalar var. Üretimimizde, ithal girdi payına bağlı olarak bu fiyat artışları, kurlardaki artışla birlikte, diğer ülkelerden farklı olarak bize daha yüksek maliyet olarak yansıyor. 

Kuraklık ve iklim krizi, başta tarım ürünleri olmak üzere birçok üründe fiyat artışlarına yol açıyor.

Görece düşük kalan işçi ücretleri enflasyon konusundaki tek destekleyici unsurdur ancak ücretlerin düşük tutulması da gelir dağılımını ciddi biçimde bozmaktadır. 

Kiralar, yurtiçi ve yurtdışı lojistik maliyetlerindeki artışlar ve nihai olarak da vergilerin getirdiği yükler, enflasyonu destekleyen ve maliyet (arz) enflasyonunun kaynakları olarak ortaya çıkan diğer kalemler. 

Şimdi soralım: Bu faktörlerle nasıl mücadele edilecek ve maliyet enflasyonu nasıl kontrol edilecek? 

TALEP ENFLASYONU

Talep tarafına baktığımızda, iktidarın, bütçe açığını büyütecek genişlemeci politikalar izleyeceği görülüyor. Nitekim kamuya çok sayıda personel alınacağından, muhtaç hale getirdiği kitleler için ısınma, su ve elektrik giderlerinin karşılanması için fon ayrılacağından, emeklilikte yaşa takılanların sorunlarının çözüleceğinden, 3600 ek göstergeye bağlı olarak memur maaş ve emekli aylıklarında yapılacak artışlardan, vergisel desteklerden ve benzerlerinden söz ediliyor. 

Ancak bu desteklerin, enflasyonun ve kur artışlarının kontrol edilememesi halinde, kızgın saca atılan su tanecikleri gibi bir süre sonra buharlaşıp gidecekleri unutulmamalıdır. 

Ülkedeki yoksullaşmayla birlikte, yurtiçi talebin enflasyon üzerindeki etkisinin nispeten zayıf olacağını söyleyebiliriz.  

Ancak toplam talep içindeki ihracat (yurtdışı talep), aynı zamanda talep artışı yaratarak enflasyonu da tetikliyor. Türkiye, çok uzun zamandır ihracatın enflasyonist etkisini bu kadar belirgin yaşamamıştı. 

ENFLASYON BEKLENTİLERİNİN BOZULMASI

Önemli bir sorunumuz da Türkiye’de enflasyonist beklentilerin bozulmuş olmasıdır. Artık piyasa aktörleri enflasyonun yükseleceği beklentisi içine girmiştir. Buna göre iş planlaması ve fiyatlama yapıyorlar. Ekonomi yönetimi, beklentileri yönetebilmek için kontrol edebildiği fiyatları baskılamaya çalışıyor. Ancak alınan palyatif tedbirler çare olmamaktadır. 

TÜRK LİRASI’NIN AŞIRI DEĞER KAYBI

Türk Lirası son yedi ay içinde yaklaşık yüzde 40 oranında değer kaybetti. Bu değer kaybının nereye kadar gideceği ve hangi sonuçların doğacağı henüz kestirilemiyor. 

Geçen hafta ABD’den varlık alımlarını azalttığı açıklaması geldi. Bu haber, Türk Lirası’nın değerinde sert düşüşlere neden oldu. Yapılan açıklamalardan anlaşılan, ABD, enflasyonu kontrol etmek için, bütün dünyada olduğu gibi üç beş ay sonra faiz artırımlarına da gidecek. İşte o zaman, kur artışlarına bağlı ciddi maliyet ve fiyat artışları ile karşı karşıya kalacağız demektir. 

Dünyada da Arjantin ve Brezilya hariç diğer ülkelerde yüzde 10’un altında bir enflasyon var. Bu nedenle 40’ın üzerinde ülke faiz artırımına giderek enflasyonu önleme ve paralarının değerini koruma politikası uyguluyor. Hiçbiri bizdeki gibi bir fanteziyle faiz indirmiyor ve paraları değer kaybetmiyor. 

Bütün bunların ötesinde, iç ve dış piyasaların, genel olarak Türkiye’nin yönetimine güvenleri kalmamıştır. Görünen o ki bu yönetim, Türk Lirası’nı korumayı ve enflasyonla mücadeleyi bırakmış, dünyadaki gidişata bakarak fiyat artışlarına mazeret arayışı içine girmiş bulunuyor.

Cumhuriyet | İrfan Hüseyin Yıldız

Yorumlar (0)
10
hafif yağmur
Namaz Vakti 21 Ocak 2022
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:51
Akşam 18:14
Yatsı 19:37
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 22 51
2. Konyaspor 21 42
3. Fenerbahçe 22 36
4. Alanyaspor 22 35
5. Beşiktaş 22 35
6. Hatayspor 22 35
7. Başakşehir 21 34
8. Adana Demirspor 22 34
9. Kayserispor 22 31
10. Gaziantep FK 21 31
11. Sivasspor 22 30
12. Karagümrük 22 30
13. Galatasaray 22 27
14. Giresunspor 22 26
15. Kasımpaşa 22 24
16. Göztepe 22 24
17. Antalyaspor 22 23
18. Rizespor 22 21
19. Altay 22 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 23 44
4. West Ham United 22 37
5. Tottenham 19 36
6. Arsenal 20 35
7. M. United 21 35
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 21 29
10. Leicester City 19 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 22 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 21 45
3. Real Betis 21 37
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Valencia 21 29
10. Athletic Bilbao 21 28
11. Espanyol 21 27
12. Celta Vigo 21 26
13. Osasuna 21 25
14. Granada 21 24
15. Elche 21 22
16. Getafe 21 21
17. Mallorca 20 20
18. Deportivo Alaves 21 17
19. Cadiz 21 15
20. Levante 20 11
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@