Rehber, soru-cevap formatında ve örnekli; bu yönüyle mükellef ve meslek mensupları için faydalı bir başvuru kaynağı. Peki bu köşede daha önce iki yazıyla gündeme taşıdığımız tartışmalı hususlara cevap veriyor mu?
Hatırlatayım; yanıt beklediğimiz sorular şunlardı:
1 Kanunun yürürlük tarihi olan 4 Haziran 2026’dan sonra elde edilecek gelirler için de varlık barışından yararlanılabilecek mi? Bir başka deyişle af, ileriye doğru da geçerli mi?
2 Varlık barışının koruması KDV tarhiyatlarını da kapsıyor mu?
3 İlliyet bağı hangi belgeyle, hangi standartta ispatlanacak?
4 Makbuz/fatura düzenlememeye bağlı özel usulsüzlük cezaları korumaya dahil mi?
5 Taahhüt şartının ihlalinin bedeli nedir?
6 Mükellefiyet kaydı bulunmayanlar, halihazırda banka hesaplarında bulunan varlıkları için yararlanabilecek mi?
Rehberin yanıtladıkları
1 KDV açıkça kapsama alındı. Rehber, mahsup mekanizmasını anlattığı her iki yerde de “gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden vergi tarhiyatı yapılmaz» ifadesini kullanıyor. Danıştay 9. Dairesi›nin içtihadına dayanarak savunduğumuz «illiyet bağı kurulabiliyorsa KDV de gelire bağlı olarak korunur» görüşü, idarece de benimsenmiş oldu. Bu, rehberin en önemli ve mükellef lehine netleştirmesi.
2 “Ittıla” nüansı: sınır, idarenin haberdar olması değil, incelemenin başlaması. Rehberde dikkatlerden kaçabilecek ama bence kritik bir cümle var: Konu vergi dairesinin veya inceleme elemanlarının bilgisine (ıttılaına) girmiş olsa bile, vergi incelemesine başlanmasından veya takdire sevkten önce bildirim yapılmışsa korumadan yararlanılabilecek. Yani kendisine izah/uyarı yazısı gelen, hakkında bilgi toplandığını öğrenen mükellef için kapı henüz kapanmış değildir; kapanma anı, incelemeye başlama tutanağı veya takdire sevk işlemidir. Ancak bu dar aralığa güvenip beklemek büyük risktir; öğrenilen her işaret, bildirimi öne çekme nedenidir.
3 İnceleme başladıktan sonra yapılan bildirim: mahsup dahi yok. Rehber, incelemeye başlandıktan veya takdire sevkten sonra yapılan bildirimlerin tarhiyata engel olmayacağını, üstelik bildirilen tutarların bulunan matrah farkına mahsup dahi edilemeyeceğini açıkça yazıyor. «Barış, kapı çalındıktan sonra sığınılacak bir liman değil» uyarımız aynen teyit edilmiş durumda.
4 Taahhüt ihlalinin bedeli beklenenden ağır. Rehberdeki örneğe göre, dört yıl vadeli mevduat taahhüdüyle %1 vergi ödeyen şirket, taahhüdü iki yıl sonra ihlal edince yalnızca oran farkını gecikme faiziyle ödemekle kalmıyor; inceleme ve tarhiyat yapılmaması korumasını tümüyle kaybediyor. Tek teselli, zamanında alınmayan vergiler için vergi ziyaı cezası uygulanmayacak olması. İndirimli oran cazibesine kapılmadan önce taahhüdün beş yıla kadar taşınabilecek yükü iyi tartılmalıdır; %5’i peşin ödeyip taahhütsüz kalmak, kimi mükellef için daha güvenli olabilir.
5 Şahıs şirketleri ve adi ortaklıklar netleşti. Ortaklık adına bildirim yapılabilecek; ortaklık KDV, ortaklar gelir/kurumlar vergisi yönünden korumadan yararlanacak.
Açıkta kalanlar
1 En kritik soru yanıtsız: af ileriye doğru geçerli mi? Bu köşede Mali İdareye açık çağrı yapmış, 4 Haziran 2026 sonrası dönemler için düzenlemeden yararlanılamayacağının acilen duyurulması gerektiğini yazmıştık. Rehber bu konuya tek satırla dahi girmemiş. Genel bölümlerde varlığın belirli bir tarihte mevcut olması şartı aranmıyor; tek ölçüt bildirim tarihi. Yalnızca şirket temsilcileri/ortakları adına görünen varlıklara ilişkin bölümde “4/6/2026 tarihi itibarıyla” ifadesi geçiyor; ama bu, o özel senaryoyla sınırlı. Endişemizi tekrarlayalım: İdare sustukça mükellefler bu sükutu ikrar sayacak, “nasılsa bildiririm” hesabıyla cari dönem kazançlarını beyan dışı bırakma eğilimi güçlenecektir. Süre uzarsa 31 Temmuz 2028’e kadar sürebilecek bir “doğru beyanda bulunmama yarışı” riski ortada durmaktadır. Çağrımızı yineliyoruz: Bakanlık bu konuda açık ve net bir duyuru yapmalıdır.
2 “Matrah farkı mı, vergi farkı mı” gri alanı sürüyor. Rehber de tıpkı kanun ve tebliğ gibi baştan sona “matrah farkı” kavramı üzerine kurulu. Sahte belge nedeniyle KDV indirimlerinin reddi veya KDV oranının düşük uygulanması gibi, matrahın değişmediği ama verginin arttığı tarhiyatlarda mahsubun nasıl işleyeceğine dair tek bir örnek yok.
3 İspat standardı belirsiz. Rehberdeki örnekte mükellef, matrah farkının 50 milyon liralık kısmının bildirilen varlıklardan kaynaklandığını ileri sürüyor; inceleme elemanı bunun yalnızca 40 milyonunu kabul ediyor. Örnek, takdirin fiilen inceleme elemanında olduğunu gösteriyor; ama hangi belgeyle, hangi standartta ispat aranacağı konusunda rehberde yol gösterici tek cümle yok. Tavsiyemiz aynı: bildirilecek tutarı muhtemel matrah farkıyla örtüştürün, paranın kaynağını gösteren dosyayı bildirim gününde hazır edin. Savunmayı dava gününe saklamak, savunmayı zayıflatmaktır.
4 Özel usulsüzlük cezası hakkında tek kelime yok. Korumanın “vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı” ile sınırlı lafzı karşısında, makbuzsuz hasılata bağlı özel usulsüzlük cezalarının akıbeti rehberde de açıklığa kavuşmuş değil. Serbest meslek erbabı için bu risk ayrı bir savunma konusu olmaya devam ediyor.
5 Mükellefiyeti olmayanların bankadaki varlıkları: Eleştirimize cevap yok. Tebliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası, mükellefiyeti bulunmayanların (ve defter tutma zorunluluğu olmayanların) yalnızca “halihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmayan” varlıkları için bildirimde bulunabileceklerini söylüyor; yani bu kişilerin zaten banka hesabında duran parası kapsam dışı bırakılıyor. Oysa kanunda böyle bir sınırlama yok; bu köşede bu yaklaşımın 7582 ile uyumlu olmadığını yazmış, düzeltilmesini önermiştik. Rehberde ne bir düzeltme ne de bir açıklama var; aksine “bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlarda açılan hesaplara yatırmaları” ifadesiyle aynı çizgi sürdürülüyor. Ortaya çıkan tablo tuhaf: mükellef olan şirket, bankada duran ama deftere kaydedilmemiş dövizini bildirebiliyor (Tebliğdeki Örnek 5 bunu açıkça söylüyor); mükellef olmayan kişi ise bankadaki parası için kapının dışında kalıyor. Görüşümüzü koruyor, Tebliğin bu yönüyle düzeltilmesi gerektiğini yineliyoruz.
Son söz
Rehber, formatı ve örnekleriyle emek verilmiş, faydalı bir çalışma; KDV ve ıttıla konularındaki netleştirmeler önemli. Ancak dürüst olmak gerekirse rehber, büyük ölçüde kanun ve tebliğin tekrarı niteliğinde; asıl tartışmalı alanlara girmemeyi tercih etmiş. En kritik sorumuz olan affın ileriye dönük geçerliliği konusundaki sessizlik ise her geçen ay daha fazla mükellefi yanlış hesaba teşvik etme potansiyeli taşıyor. Bildirim yapmayı düşünen mükelleflere pratik hatırlatmalarım şunlar: İnceleme kapıyı çalmadan, hatta ilk işareti alır almaz davranın. Bildirilecek tutarı muhtemel matrah farkıyla örtüştürün ve belge dosyanızı bildirim gününde hazır edin. Taahhüt vermeden önce beş yıllık yükü tartın. Ve her durumda, somut durumunuzu mali müşaviriniz ve avukatınızla birlikte değerlendirmeden adım atmayın.
