ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaş ve artan jeopolitik gerilim TL varlıklarda yabancının sert satışına yol açtı ancak yurtiçi yerleşiklerin döviz talebinde korkulan olmadı. Merkez Bankası’nın da savaşın ilk saatlerinde hemen adımlar atıp TL’yi koruyan önlemler alması bu durumda etkili olurken yapılan sıkılaştırma TL mevduat faizlerinde etkili oldu.
Savaş öncesine göre bankacılık sektöründe TL mevduat faiz oranları 32 günlük en kısa vadede 1.5 puan arttı ve yüzde 38,5’e geldi.
Bankacılık sektöründe yılın ilk iki ayında yüksek gelen enflasyon verisi ile ocak Para Politikası Kurulu toplantısında sadece 100 baz puanlık indirim yapılması mevduat ve kredi faiz oranlarındaki düşüşü de yavaşlattı. Bu koşulların üzerine başlayan savaş ise mart PPK’sında Merkez Bankası’nın pas geçmesine neden olurken savaşın ilk günlerinde atılan adımlar fonlama ve piyasa faizlerini de 3 puan yukarı taşıdı. Sıkı duruşun korunması, savaşın yarattığı belirsizlikler ekonomistlerin faiz indirimi beklentilerini ötelerken 22 Nisan’da yine pas geçilmesi haziran PPK’sına kadar ise politika faizinin yüzde 37 seviyesinde korunması tahminlerini güçlendirdi.
En kısa vadede 1.5 puanlık artış var
Piyasayı yüzde 40 gecelik borç verme faizinden fonlayan savaşın ilk gününden itibaren yüzde 37 politika faiziyle fonlamaya ara veren Merkez Bankası’nın adımı bankacılık sektöründe TL mevduat faizlerine hareketlilik yarattı. Mart başında savaşın ilk haftasında EKONOMİ’nin takip ettiği bir yabancı mevduat bankasında 32 gün vadeli TL mevduat faiz oranı yüzde 37, 46 gün vadede yüzde 35, 92 gün vadede ise yüzde 35,5 seviyelerinde bulunuyordu. 17 günün geride kaldığı savaşta dün itibariyle aynı bankada en kısa vadede TL mevduat faiz oranı yüzde 38,5’e, 46 gün vadede yüzde 36’ya, 92 gün vadede ise yüzde 36,5’e yükseltildi. TL mevduat faiz oranlarında hareketlilik özellikle yerli ve yabancı özel mevduat bankalarında gerçekleşti. Kamu mevduat bankalarında ise savaş öncesinin TL mevduat faiz oranları şimdilik korunuyor.
Ekonomistler bankacılık sektöründe TL mevduat faizinde hareketliliğin sıkı para politikasının bir süre daha devam edeceğine ve faiz indirimlerinin yılın ikinci yarısından önce gerçekleşmeyeceğine yönelik beklentilerin güçlenmesinden kaynaklandığını belirtti. Ayrıca ekonomistler piyasanın yüzde 40 faizle fonlandığını ve savaş öncesindeki piyasadaki likidite fazlasının likidite açığına döndüğünü de hatırlattı.
Yabancı para mevduatı yatay kaldı
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) günlük verileri de vadeli TL mevduatta artış, döviz mevduatlarında ise yatay bir seyir olduğunu ortaya koyuyor. BDDK verilerine göre 6 Mart ile biten haftada 265 milyar 932 milyon dolar olan bankacılık sektöründe yabancı para mevduatı 12 Mart Perşembe günü itibariyle 266 milyar 336 milyon dolara sınırlı yükseldi. Savaşın ikinci haftasında yabancı para mevduatta parite etkisi dahil artış 404 milyon dolar oldu. 27 Şubat ile biten haftaya yani savaşın başlamasından bir gün öncesine göre ise yabancı para mevduatta yine parite etkisi dahil gerileme yaşandı. Bu düşüşte altın fiyatlarının kaybı etkili oldu. 27 Şubat ile biten haftada yabancı para mevduatı bakiyesi 268 milyar 764 milyon dolardı.
Vadeli TL mevduatta ise 12 Mart Perşembe itibariyle bakiye 13 trilyon 892 milyar 783 milyon lira seviyesinde. 27 Şubat ile biten haftada 13 trilyon 786 milyar 140 milyon lira, 6 Mart ile biten haftada ise 13 trilyon 687 milyar 471 milyon lira idi. Hem savaş başlamadan öncesine hem de savaşın ilk haftasına göre vadeli TL mevduatlarda kıpırdanma yaşanmış oldu.
Martta döviz satışı 23.6 milyar dolara ulaştı
Savaşın ilk günlerinden bu yana yabancının TL varlıklardan çıkışının hızlanmasıyla döviz satan Merkez Bankası’nın mart boyunca gerçekleştirdiği döviz satışı QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 23.6 milyar dolara ulaştı. QNB ekonomistlerinin analizine göre geçen hafta toplam rezerv 8.1 milyar dolar azalışla 189.4 milyar dolara, swap hariç net rezervin de 10.8 milyar dolar azalışla 54.2 milyar dolara indi. Geçen hafta da TCMB 10.5 milyar dolar döviz satışı gerçekleştirdi. Analize göre geçen hafta içerisinde bankaların TCMB’de zorunlu karşılık ve teminat depo çerçevesinde tuttukları döviz miktarının 1.8 milyar dolar artması, brüt rezervi olumlu etkiledi. Bunu hariç tutan net rezerv ise 9.9 milyar dolar azalışla 68.9 milyar dolara geriledi. Analizde net rezerv içinde değerlendirilen yurt içi bankalarla yapılan swap hacminin 13 Mart haftasında 1 milyar dolar artmasının, net rezervi olumlu etkilediği, altın fiyatlarının gerilemesinin ise net rezervde 0.1 milyar dolarlık azalışa yol açtığı belirtildi. Kamunun döviz mevduatı da incelenen hafta içerisinde 0.3 milyar dolar düştü. Analizde “Sonuç olarak, bu saydığımız işlemler net rezervin geçen hafta 0.6 milyar dolar yükselmesine neden olmuştur. Net rezervdeki değişimi dikkate aldığımızda, bunun dışında kalan işlemlerle toplamda 10.5 milyar dolar döviz satışı gerçekleştiğini hesaplıyoruz. Mart ayındaki döviz satışı 23.6 milyar dolara ulaştı” denildi.
Şebnem Turhan-Ekonomim