banner79

banner80

İDARİ YARGIDA YENİ BİR DAVA TÜRÜ: TADİL DAVASI

Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin verilen kısmen kabul kısmen red kararlarını (Tadilen Tasdik Kararlarını) ve bu kararların sonuçlarını; menfaatleri ihlal edilenler açısından tartışmaya çalışacağız.

ÖZEL HABER 30.12.2020, 08:12 30.12.2020, 13:00
İDARİ YARGIDA YENİ BİR DAVA TÜRÜ: TADİL DAVASI

I- GİRİŞ

İdari yargıda dava türleri, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde yer almakta olup, bu idari dava türleri; iptal davaları, tam yargı davaları ve idari sözleşmelerden doğan davalardır.

İptal davaları, İdarenin hukuka uygunluğunu sağlayan yollar olup, bu yolla idarenin hukuka açıkça aykırı işlemleri iptal edilmektedir. Menfaati ihlal edilen hemen herkese dava hakkı tanınmaktadır. İptal davaları tamamen idari yargıya özgü bir dava türü olup, sonuçlarından ilgili olan herkes yararlanabilmektedir.

Tam yargı davalarında, bir hakkın ihlali neticesinde bunun yerine getirilmesini veya uğranılan zararların karşılanması amacı güdülmektedir.

Yorum davaları ise, bir hukuk kuralının yorumlanması ve belli bir olaya uygulanması biçiminde ortaya çıkmaktadır. [1]

İptal davalarında menfaat ihlali söz konusu olup, menfaat ihlali kavramı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2’ inci maddesinin 1’ inci fıkrası (a) bendinde yer almaktadır. Buna göre “idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden herhangi birisi ve/veya birkaçının hukuka aykırı oldukları gerekçesi ile iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar” iptal davası olarak belirtilmiştir. Bu kavram iptal davasını diğer dava türlerinden ayırmakta olup, iptal davasını yalnızca idari işlemden menfaati ihlal olanlar açabilmektedir.

Konumuz itibari ile vergi uyuşmazlıklarına ilişkin verilen kısmen kabul kısmen red kararlarını (Tadilen Tasdik Kararlarını) ve bu kararların sonuçlarını; menfaatleri ihlal edilenler açısından tartışmaya çalışacağız.

II- VERGİ MAHKEMESİNDE DAVA AÇILMASI VE VERİLEN KARARLAR

Mükellefler, ihtirazi kayıtla verdikleri beyanlar üzerinden tarh ve tahakkuk eden vergiler ile ikmalen, re’sen, idarece veya düzeltme yoluyla salınan vergi ve cezalara karşı dava açabilmektedirler. İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre mükellefler vergi mahkemesine tarhiyatın tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde dava açabilirler. Mahkemeler açılan bu davalara ilişkin olarak Terkin, Tasdik ve Tadilen (Kısmen Kabul Kısmen Red) Tasdik Kararı olmak üzere üç şekilde karar vermektedir.

Terkin kararı, vergi dairesince tarh edilen vergi veya kesilen cezanın tümünün vergi mahkemesince kaldırılmasına dair karardır. Terkin kararı üzerine vergi dairesi, itiraz veya temyiz sebeplerinin bulunup bulunmadığına bakarak, itiraz veya temyiz yoluna başvurur ya da kararı hıfza kaldırır. Kararlar üzerine tarh edilen vergiler ile kesilen cezalar Vergi Mahkemesi Kararı ile tamamen ortadan kalktığından, bu aşamada uzlaşma hakkı açısından yapılabilecek bir işlem yoktur.

Tasdik Kararı, vergi mahkemesinin vergi dairesince tarh edilen vergi ile kesilen cezanın ihtilaflı kısmının tümünü onaylayan karardır. Kararlar üzerine tarh vergiler ile kesilen cezalar kesinleştiğinden, bu aşamada da uzlaşma açısından yapılabilecek bir işlem yoktur.

Tadilen (Kısmen Kabul Kısmen Red) Tasdik Kararı ise, tarh edilen vergi ile kesilen cezayı kısmen veya değiştirerek onaylayıp diğer kısmını kaldıran karardır. Böyle bir karar verilmesi halinde mükellefe uzlaşma hakkı verilecek midir ? Konu ile ilgili olarak Vergi Usul Kanunu’nda herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Vergi Usul Kanunu’ndaki düzenleme ile sadece tarhiyatın yapılması sırasında uzlaşma hakkı tanınmıştır.

Uzlaşma bir haktır. Bu haktan, Vergi Usul Kanunu’nda belirtilen süre ve şartlarda mükellef faydalanabilir. Uzlaşma hakkından faydalanılması zorunlu değildir. Ancak, idarenin eylem ve işlemi sonucunda bu haktan yararlanma imkanı bulunmayan, bu haktan başka bir gerekçe ile ilk aşamada faydalanmayan veya bu haktan faydalandığı halde uzlaş(a)mayan mükellefin, mahkeme kararı sonucunda bu haktan faydalanma imkanı doğduğunda uzlaşma hakkını kullanabilecek midir? Bu hak vergi mahkemesi kararı üzerine mi, Danıştay veya Bölge İdare Mahkemesi Kararı üzerine mi tanınabilir? .[2]

III- TADİLEN TASDİK KARARI HUKUKİ MİDİR  ?

            Çoğunlukla, VUK 359. Madde kapsamında yapılan tarhiyatlar ile bulunan matrah farkları üzerinden hesaplanan vergilerin iç yüzde ile mi, dış yüzde ile mi hesaplanacağı konusunda açılan davalarda, karşımıza çıkan kısmen kabulüne kısmen reddine şeklinde verilen tadilen tasdik kararları üzerine idarenin yaptığı işlemler mükellef hukukunu olumsuz etkilemektedir.

            İdare bu tür kararlar sonucunda mükellefe İYUK un 28/5. Maddesindeki hükme “Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin mahkeme kararlarının idareye tebliğinden sonra bu kararlara göre tespit edilecek vergi, resim, harçlar ve benzeri mali yükümler ile zam ve cezaların miktarı ilgili idarece mükellefe bildirilir.” dayanarak İHB 2 düzenleyerek tebliğ etmektedir. İHB 2 ise kesin ve yürütülebilir bir işleme yol açan bir belgedir.

Mahkemenin tadilen (kısmen kabul, kısmen red) kararları ile işlemin eksik ve/veya hatalı olduğu belirlenmektedir. Esasen, mahkeme; tespit ettiği hususlara dayanarak vergilendirme işlemini tadil ederek karar vermek yerine, tespit ettiği hususları gerekçe göstererek iptal kararı vermelidir. İdare 2577 sayılı İYUK.nun 28/1 maddesine göre; Vergi mahkemesinin esasa ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin işlem tesis etmesi; aynı yasanın 28/5. maddesine göre mahkeme kararı ile kesinleşmiş olan vergi, resim, harç v.b. yükümlülüklerin idarece mükellefe bildirilmesi gerekir. İdare bu düzenlemeyi yanlış ve kendi lehine yorumlayarak hatalı işlem yapmaktadır. Oysa, bu düzenlemelerin amacı lafzından anlaşılacağı üzere ihtilaf konusu tutarın tamamının aynen onandığı durumlarda yapılması gereken idari işlemlerdir. Tutarın tamamının aynen onanması halinde de İHB  2 düzenlenmesi gerekir. Tutarın tamamının değil de bir kısmının onanması şeklindeki tadilen tasdik kararı verilmesi durumunda ortaya yeni bir hukuki durum ve yeni bir tutar çıktığından kesinleşmiş bir vergi ve cezadan bahsedilemez. Bu nedenledir ki, İdarenin İHB 2 (2 nolu ihbarname) değil, Vergi/Ceza ihbarnamesi düzenlemesi gerekir. Eğer idare, Vergi/Ceza ihbarnamesi düzenler ise mükellefin uzlaşma hakkını da kabul etmiş olur. 

            Dolayısı ile idarenin mahkemece tespit edilen hatasından sonra düzeltme zamanaşımı süresi içinde Vergi/Ceza İhbarnamesi düzenleyerek vergilendirme hatasını düzeltmesi gerekir. İdare vergilendirme hatasını düzeltmeyerek vergilendirmeye ilişkin mükellefin haklarını kullanmasına engel olmaktadır. İdare tarhiyatı düzelterek Vergi/Ceza İhbarnamesi düzenler ise mükellef uzlaşma talebinde bulunacak veya indirim hakkını kullanabilecektir. Aksi halde, idare uzlaşma…vb haklarının kullanılmasına engel olması yönü ile hukuka uygun olmayan bir duruma yol açar. İhtilaf konusu edilen idari işlemin (Ceza İhbarnamelerinin) iptaline ilişkin açılmış olan davalar iptal davasıdır. İptal Davaları, idarenin işlemlerine karşı açılan ve idarenin işlemlerinin (yetki,şekil,sebep,konu ve amaç bakımından) iptalini amaçlar.Yani, hukuki bir mahiyeti bulunan herhangi bir karar ve fiilin hükümsüzlüğünü sağlamak için açılan davalardır. İdari işlem tektir ve bölünemez, bu nedenle iptal davalarında kısmen kabul, kısmen red şeklinde karar verilemez/verilmemelidir. İptal davalarında idareye yol göstermek için idari işleme ilişkin doğru ve yanlışlardan bahsedilmekle birlikte, Yargının, idarenin yerine geçerek eksiklikleri düzeltmek şeklinde vermiş olduğu kararlar; Yargıyı İdarileştirmektedir. Böyle bir durum hukuka aykırılığın yanı sıra KUVVETLER AYRILIĞI ilkesi ile de bağdaşmayacaktır. Mükellef idarenin yaptığı eylem ve işleme karşı bir iptal davası açmıştır. Yani; Üstün taraf olan İdarenin yapmış olduğu işlemin/eylemin yargı denetimine tabi olduğu bilinci ile hareket ederek yargı denetimi ve hukuki güvenlik (koruma) talep etmektedir. Hal böyle iken, yargı organının (mahkemenin) idari bir üst mercii gibi davranarak idarenin kararını tadil etmesi mükellefin hukuki güvenliğini (korunmasını) zedelemekte ve idare ile mükellef arasındaki adil ve eşit yargılanma hakkını yok etmektedir. Bunun içindir ki; daha önceden Vergi Sistemimizde var olan Vergi İtiraz Komisyonları kaldırılarak Vergi MAHKEMELERİ kurulmuştur. İdare mahkemeleri, (Vergi Mahkemeleri dahil) İdarenin yapmış olduğu işlemlerin/eylemlerin hukukilik,kanunilik…vb. yönünden denetlemek üzere kurulmuş mahkemelerdir. Bu nedenle kendilerini idarenin yerine koyarak tek olan idari işlemi tadil etmek gibi bir görev ve yetki ile hareket etmemelidir. (Israrla belirtiyorum ki, idareye yol göstermek ile idarenin yerine geçmek birbirinden farklıdır.)

IV- SONUÇ

Mahkemenin tadilen (kısmen kabul, kısmen red) kararları üzerine idarenin eylem ve işlemlerinin şekil değiştirmesi ve bunun da mükellef lehine olması halinde, başlangıçta mükellefe tanınmayan hakkın/hakların tanınması, Anayasa’nın eşitlik ilkesi uyarınca zorunludur. Yani; tadilen (kısmen kabul, kısmen red) kararları ile idarenin eylem ve işlemi yargı organınca ortadan kaldırılmalı ve yargı organının kararına göre yeni bir işlem tesis edilmelidir. Aksi halde, bu tür kararların verileceği davalar iptal davası kategorisinden çıkarılıp TADİL DAVASI olarak kategorize edilmelidir.

Özetle; ayrıntılı olarak açıklandığı gibi İptal kararı sonucunda idari işlem yapıldığı ilk tarihten itibaren ortadan kalkmalı ve İptal Kararları geriye yürümeli ve böylece idari işlem baştan itibaren hiç yapılmamış sayılmalıdır.


[1] Uyanık, Atilla  Mevzuat Dergisi ocak/2003, sayı.61

[2] Dündar, Mustafa Yaklaşım Dergisi haziran/2002

Muharrem KAYA

BDTURKEY.COM NOTU : Yazının ilk yayınlandığı andan bugüne İdari Yargıda çok da önemli bir revizyon yapılmadığı için, YAZININ İÇERİĞİ VE ANLATIMININ FAYDALI OLABİLECEĞİ DÜŞÜNCESİ İLE tekrar yayımlanmasına karar verilmiştir.   

Kaynak: www.bdTurkey.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

Yorumlar (0)
12
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 21 Nisan 2021
İmsak 04:35
Güneş 06:09
Öğle 13:08
İkindi 16:54
Akşam 19:57
Yatsı 21:24
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 34 72
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 34 66
4. Trabzonspor 35 60
5. Hatayspor 34 53
6. Alanyaspor 34 52
7. Gaziantep FK 33 51
8. Sivasspor 34 51
9. Karagümrük 34 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 35 42
13. Konyaspor 34 41
14. Ankaragücü 34 38
15. Malatyaspor 34 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 34 35
18. Erzurumspor 35 34
19. Başakşehir 33 33
20. Gençlerbirliği 34 32
21. Denizlispor 34 27
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. Chelsea 32 55
5. West Ham 32 55
6. Tottenham 33 53
7. Liverpool 32 53
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 32 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 32 34
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Sevilla 32 67
4. Barcelona 30 65
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Osasuna 32 40
9. Granada 30 39
10. Celta de Vigo 31 38
11. Levante 32 38
12. Athletic Bilbao 30 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 32 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@