Yapılan düzenlemelerle; proje bazlı yatırımlara ilişkin başvuru ve değerlendirme süreçlerinde değişiklik yapılmış, fizibilite raporlarının hazırlanmasında kalkınma ve yatırım bankalarına görev verilmiş, yatırımların izlenmesine yönelik yeni raporlama yükümlülüğü getirilmiş, yatırıma başlama şartları yeniden düzenlenmiş ve proje fizibilite formatı değiştirilmiştir.
Başlıca değişikliklere aşağıda yer verilmiştir.
1. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programına İlişkin Tanımlar Güncellendi
Kararda yer alan “Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı” ifadesi “Teknoloji Hamlesi Programı”, “Program Değerlendirme Komitesi” ifadesi ise “Teknoloji Hamlesi Programı Değerlendirme Komitesi” olarak değiştirilmiştir.
Ayrıca, yatırım teşvik belgesinin tanımında yer alan “Bakanlar Kurulu Kararı” ibaresi “Cumhurbaşkanı Kararı” olarak güncellenmiştir.
Karara ayrıca;
“Kalkınma ve yatırım bankası: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu hükümleri çerçevesinde Türkiye’de faaliyet gösteren kalkınma ve yatırım bankaları”
şeklinde yeni bir tanım eklenmiştir.
2. Proje Bazlı Desteklere Başvuru Süreci Değiştirildi
Kararın “Müracaat ve müracaatta aranacak belgeler” başlıklı 4 üncü maddesinin başlığı “Müracaat süreci ve müracaatta aranacak belgeler” olarak değiştirilmiştir.
Önceki düzenlemede Bakanlık, belirlediği yatırım konusunda bir veya birden fazla firmayı yatırım için davet edebilmekte veya duyuru yapmak suretiyle çağrıda bulunabilmekteydi.
Yeni düzenlemeyle Bakanlık;
- Bir veya birden fazla firmayı davet mektubu yoluyla yatırım için davet edebilecek,
- Bakanlığın resmî internet sitesi veya dijital platformlardaki resmî hesapları üzerinden duyuru yapmak suretiyle çağrıda bulunabilecek,
- Davet mektubunda veya çağrıda özel koşullar belirleyebilecektir.
Başvuru yönteminde de önemli bir değişiklik yapılmıştır.
Önceki uygulamada, başvuru kapsamında E-TUYS üzerinde tanımlı alanların doldurulması ve bağımsız danışmanlık kuruluşları veya Türkiye’de yerleşik kalkınma ve/veya yatırım bankalarınca hazırlanan EK-1’in E-TUYS üzerinden elektronik ortamda yüklenmesi öngörülmekteydi.
Yeni düzenlemeye göre ise yatırımcı, Genel Müdürlük ile protokol imzalayan bir kalkınma ve yatırım bankasınca EK-1’de yer alan formata uygun olarak hazırlanan fizibilite raporu ve dilekçe ile Bakanlığa müracaat edecektir.
Fizibilite raporunun hazırlanmasına ilişkin uygulama esasları, Genel Müdürlük ile kalkınma ve yatırım bankaları arasında imzalanacak protokol ile belirlenecektir.
Dolayısıyla, fizibilite raporunun bağımsız danışmanlık kuruluşlarınca hazırlanabilmesine ilişkin düzenleme kaldırılmış ve raporun Genel Müdürlük ile protokol imzalayan kalkınma ve yatırım bankalarınca hazırlanması öngörülmüştür.
Teknoloji Hamlesi Programı kapsamındaki yatırım başvuruları ise bu başvuru usulünden ayrı tutulmaya devam edecek; bu kapsamdaki başvurular Bakanlık tarafından belirlenecek özel usul ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilecektir.
3. Teknoloji Hamlesi Programı Kapsamındaki Yatırımların Değerlendirme Süreci Yeniden Düzenlendi
Proje bazlı destek kapsamına alınabilecek yatırımlar için uygulanan asgari yatırım tutarlarında değişiklik yapılmamıştır.
Buna göre;
- Öncelikli Ürün Listesindeki ürünlerin üretimine yönelik olup Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında Desteklenmesine karar verilen yatırımlarda asgari sabit yatırım tutarı 100 milyon TL,
- Diğer yatırımlarda ise asgari sabit yatırım tutarı veya Ar-Ge harcaması 2 milyar TL
olarak uygulanmaya devam edecektir.
Bununla birlikte, Teknoloji Hamlesi Programı kapsamındaki projelerin değerlendirilmesine ilişkin süreç değiştirilmiştir.
Yeni düzenlemeye göre Teknoloji Hamlesi Programı Değerlendirme Komitesi tarafından, destek bütçesi ve benzeri kısıtlar gözetilerek desteklenmesine karar verilen ve Bakanlık tarafından uygun bulunan yatırım projeleri, Bakanlık tarafından Cumhurbaşkanına sunulacaktır.
Cumhurbaşkanı tarafından desteklenmesi uygun görülen projeler için Destek Kararı alınacak ve Bakanlık tarafından yatırım teşvik belgesi düzenlenecektir.
Ayrıca, Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında uygun görülen bazı projelerin 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında “stratejik yatırım” olarak desteklenmesine Program Değerlendirme Komitesince karar verilebilmesine ilişkin hüküm yürürlükten kaldırılmıştır.
4. Yatırım Tamamlama Vizesinden Sonra 5 Yıllık Raporlama Yükümlülüğü Getirildi
Kararın “Yetki ve denetim” başlıklı 10 uncu maddesinin başlığı “Yetki, denetim ve izleme” olarak değiştirilmiş ve maddeye yeni bir fıkra eklenmiştir.
Buna göre yatırımcılar, yatırım tamamlama vizesini müteakiben 5 yıl süreyle, yılda bir defa faaliyet raporunu Bakanlığa sunmakla yükümlü olacaktır.
Söz konusu faaliyet raporunda, yararlanılmaya devam edilen destek miktarlarına da yer verilecektir.
Bu düzenleme, 26 Kasım 2016 tarihinden geçerli olmak üzere 9 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
5. Yatırıma Başlanıldığının Tevsikine İlişkin Şartlar Değiştirildi
Destek Kararının yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde yatırıma başlanmasına ilişkin düzenleme yeniden ele alınmıştır.
Mücbir sebep ve fevkalade hâller nedeniyle yatırıma başlayamayanlar hariç olmak üzere, ilgili Destek Kararının yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde;
- Destek Kararında belirtilen yatırıma başlama tarihinden sonra gerçekleştirilmiş olmak kaydıyla,
- En az 200 milyon TL veya
- Destek Kararında belirtilen yatırım tutarının %10’u
kadar yatırım harcaması gerçekleştirildiğinin Bakanlığa tevsik edilmesi gerekecektir.
Böylece, söz konusu yatırım harcamalarının yalnızca üç yıllık dönem içinde yapılması yeterli olmayacak; harcamaların Destek Kararında belirtilen yatırıma başlama tarihinden sonra gerçekleştirilmiş olması da aranacaktır.
Diğer taraftan, önceki düzenlemede süresinde başlanamayan yatırımlar için Cumhurbaşkanı tarafından bir yıl ek süre verilebilmekteydi.
Yeni düzenlemeyle sabit bir yıllık ek süre kaldırılmış; Cumhurbaşkanı tarafından ilgili Destek Kararında belirlenecek süre kadar ilave süre verilebilmesine imkân sağlanmıştır.
Bu süreler sonunda gerekli yatırım harcamasının gerçekleştirildiğinin tevsik edilememesi halinde Destek Kararı yürürlükten kaldırılacaktır.
6. Enerji ve Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteklerinin Uygulamasında Değişiklik Yapıldı
Önceki düzenlemede yatırımın kısmen işletmeye geçmesi halinde belirli şartlarla enerji desteğine başlanabilmekteydi.
Yeni düzenlemeyle bu uygulamanın kapsamına sigorta primi işveren hissesi desteği de dahil edilmiştir.
Buna göre, yatırımcı tarafından talep edilmesi halinde enerji desteği veya sigorta primi işveren hissesi desteği uygulamasına, yatırımın kısmen işletmeye geçişinin Bakanlık tarafından görevlendirilen en az iki eksperce yerinde tespit edildiğine ilişkin ekspertiz raporunun onaylanması ve yatırım harcamalarına ilişkin YMM raporunun Bakanlığa gönderilmesi veya yatırım tamamlama vizesi yapılarak yatırımın tamamen işletmeye geçmesi sonrasında başlanabilecektir.
Kısmen işletmeye geçişe ilişkin tespit işlemi yılda en fazla bir defa yapılabilecek olup, yatırım tamamlama vizesinden önce yararlanılabilecek toplam enerji desteği, Destek Kararında belirlenen azami enerji desteğinin %50’sini geçemeyecektir.
7. Destek Kararında Düzenlenmeyen Hususlarda Esas Alınacak Mevzuat Netleştirildi
Kararda veya ilgili Destek Kararında düzenlenmeyen hususların hangi mevzuata göre sonuçlandırılacağına ilişkin hüküm değiştirilmiştir.
Buna göre söz konusu hususlarda, genel olarak yürürlükte bulunan mevzuat yerine, Destek Kararının yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte olan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ve/veya ilgili diğer mevzuat hükümleri dikkate alınacaktır.
Böylece uygulanacak mevzuat bakımından Destek Kararının yürürlüğe girdiği tarih esas alınmıştır.
8. Yabancı Yatırımcıların İştirakleriyle de Yatırım Proje Sözleşmesi İmzalanabilecek
Asgari 5 milyar TL sabit yatırım tutarındaki ve komple yeni yatırım niteliğindeki projelerde özel hukuka tabi yatırım proje sözleşmesi imzalanmasına ilişkin kapsam genişletilmiştir.
Önceki düzenlemede, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanununda tanımlanan yatırımcılar ile sözleşme imzalanabilmekteydi.
Yeni düzenlemeyle, söz konusu yatırımcılara ilave olarak, paylarının %100’ü Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanununda tanımlanan yatırımcılara ait olan iştirakler ile de özel hukuka tabi yatırım proje (yatırım) sözleşmesi imzalanabilecektir.
Bu sözleşmeleri imzalamaya Sanayi ve Teknoloji Bakanı yetkilidir.
9. Proje Başvuru Formatı Yerine Proje Fizibilite Formatı Getirildi
Kararın EK-1’inde yer alan “Proje Başvuru Formatı”, kapsamlı şekilde değiştirilerek “Proje Fizibilite Formatı” haline getirilmiştir.
Yeni format beş ana bölümden oluşmaktadır:
- Firma ve Proje Künyesi,
- Teknik Değerlendirme,
- Ekonomik Değerlendirme,
- Mali Değerlendirme,
- Genel Değerlendirme ve Sonuç.
Yeni fizibilite formatında özellikle;
Yatırım konusu için NACE kodunun belirtilmesi,
Kullanılacak teknolojinin benzer üretim teknolojileri içerisindeki yerinin değerlendirilmesi,
- Dijital verimlilik uygulamaları,
- Enerji verimliliği ve çevreci uygulamalar,
- Firmanın Ar-Ge geçmişi ve yatırımın Ar-Ge potansiyeli,
- Yıllara göre kapasite kullanım oranları,
- Yerel kalkınmaya etki,
- Sektörel bağlantı analizleri,
- Ülke menfaatleri ve arz güvenliği,
- Teşvikli ve teşviksiz mali ve kârlılık analizleri,
- Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti,
- Teşvikli ve teşviksiz değerlere ilişkin karşılaştırmalı analizler
gibi konulara yer verilmiştir.
Önceki EK-1’de ayrı bölümler halinde düzenlenen “Etki Analizi” ile “Talep Edilen Destekler ve Gerekçeleri” bölümleri ise yeni formatta aynı şekilde ayrı başlıklar olarak yer almamakta; yatırımın ekonomik, teknik ve mali etkilerine ilişkin değerlendirmeler yeni fizibilite formatının ilgili bölümleri içerisinde ele alınmaktadır.
10. Yürürlük
Kararın;
- Yatırım tamamlama vizesinden sonraki beş yıllık faaliyet raporu yükümlülüğünü getiren 4 üncü maddesi, 26 Kasım 2016 tarihinden geçerli olmak üzere 9 Ağustos 2026 tarihinde,
- Diğer hükümleri ise 9 Ağustos 2026 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Karara aşağıdaki bağlantı yoluyla ulaşabilirsiniz.
Saygılarımızla,
Deloitte Türkiye