Yapay zekânın alışverişte yalnızca ürün önermesi dönemi geride kalmaya hazırlanıyor. Visa, Mastercard ve Ant International, kullanıcı adına doğrudan alışveriş ve ödeme yapabilecek yapay zekâ ajanlarının kimliğini doğrulamak için ortak bir sistem üzerinde çalışmaya başladı.
“Know-Your-Agent” adı verilen yeni yapı, farklı ödeme ağlarında çalışan yapay zekâ ajanlarının güvenilir olup olmadığının anlaşılmasını hedefliyor. Böylece bir dijital ajan ödeme yapmak istediğinde yalnızca kartın veya hesabın değil, işlemi başlatan yapay zekânın da kimliği ve yetkisi kontrol edilebilecek.
Yapay zekâ artık yalnızca öneri yapmayacak
Bugüne kadar tüketicilerin kullandığı birçok yapay zekâ sistemi ürün bulma, fiyat karşılaştırma ve tavsiye verme aşamasında kalıyordu. Yeni nesil yapay zekâ ajanlarının ise kullanıcının belirlediği sınırlar içinde alışveriş sürecinin tamamını yönetmesi bekleniyor.
Örneğin kullanıcı bütçesini ve tercihlerini belirledikten sonra yapay zekâ uygun ürünü arayabilecek, seçenekleri karşılaştırabilecek, satıcıyı seçebilecek ve gerekli izin verilmişse ödemeyi de tamamlayabilecek. Bu değişim ödeme sistemlerinde yeni bir güvenlik sorununu beraberinde getiriyor.
Bir işlemi insan yerine yazılım yaptığında, ödeme ağı açısından yalnızca “kart geçerli mi?” sorusu yeterli olmuyor. İşlemi yapan yapay zekâ ajanının gerçekten yetkili olup olmadığı ve kullanıcının belirlediği sınırlar içinde hareket edip etmediğinin de doğrulanması gerekiyor.
Kimin adına işlem yaptığı izlenecek
Yeni ortak sistemin en önemli bölümlerinden biri, yapay zekâ ajanlarının arkasındaki gerçek kişi veya kuruluşun izlenebilir olması.
Planlanan yapıda her ajan doğrulanmış bir kart sahibi, işletme, kuruluş veya operatörle ilişkilendirilecek. Böylece ödeme sistemleri bir yapay zekâ ajanının hangi kullanıcı ya da şirket adına hareket ettiğini belirleyebilecek.
İkinci aşamada ajanların güvenlik ve davranış kriterlerinden geçirilmesi öngörülüyor. Sisteme dahil olan yapay zekâ ajanlarının yalnızca kayıtlı olması yeterli olmayacak; belirlenen kurallara uygun çalışıp çalışmadıkları da değerlendirilecek.
Üçüncü katmanda ise işlem takibi bulunuyor. Yapay zekâ ajanlarının gerçekleştirdiği ödemeler kimlik ve işlem sinyalleri üzerinden sürekli değerlendirilecek. Böylece normal davranışın dışına çıkan veya yetki sınırlarını aşan işlemlerin daha erken tespit edilmesi hedefleniyor.
Üç ayrı ödeme sistemi ortak zeminde buluşacak
Visa, Mastercard ve Ant International aslında yapay zekâ üzerinden ödeme konusunda ayrı ayrı sistemler geliştirmiş durumda.
Visa, Trusted Agent Protocol üzerinde çalışırken Mastercard Verifiable Intent sistemini kullanıyor. Ant International ise Agentic Mobile Protocol adı verilen kendi altyapısını geliştirdi.
Yeni girişimin amacı bu sistemleri tek bir ürün haline getirmek değil. Şirketler kendi doğrulama ve risk yönetimi mekanizmalarını koruyacak ancak güvenilir bir yapay zekâ ajanının farklı ödeme ağlarında ortak kurallar üzerinden tanınabilmesini sağlayacak.
Bu model başarılı olursa bir yapay zekâ platformunun her ödeme ağı için baştan ayrı kimlik doğrulama sistemi kurmasının önüne geçilebilecek. Şirketler bunun entegrasyon maliyetlerini azaltabileceğini ve yeni yapay zekâ tabanlı ödeme hizmetlerinin daha hızlı devreye alınabileceğini belirtiyor.
Visa, Mastercard ve Ant International ayrıca Singapur Para Otoritesi tarafından oluşturulan BuildFin.ai platformu üzerinden yapay zekâ ajanlarının doğrulanması, sorumluluk mekanizmaları ve risk yönetimi konusunda ortak çalışmalar yürütecek.
5 trilyon dolarlık pazar için güven yarışı
Ödeme şirketlerinin bu alana hızla yatırım yapmasının arkasında pazarın büyüklüğüne ilişkin beklentiler bulunuyor.
Şirketlerin aktardığı tahminlere göre yapay zekâ ajanlarının yönettiği küresel tüketici ticaretinin 2030 yılına kadar 3 trilyon ile 5 trilyon dolar arasında bir büyüklüğe ulaşması bekleniyor.
Bu nedenle ödeme sektöründeki rekabet artık yalnızca kart, dijital cüzdan veya ödeme uygulamaları üzerinden yürümüyor. Bir sonraki mücadele alanı, tüketicilerin parasını onların adına harcama yetkisi verilen yapay zekâ sistemleri olacak.
Buradaki kritik konu ise güven. Kullanıcının yapay zekâya “şu ürünü şu bütçenin altında satın al” şeklinde yetki vermesiyle, sınırsız biçimde ödeme yapabilen bir yazılım arasında büyük fark bulunuyor.
Visa, Mastercard ve Ant International’ın üzerinde çalıştığı ortak yapı, tam olarak bu sınırı oluşturmayı hedefliyor. Yapay zekâ ticarette karar veren ve ödeme yapan yeni aktör haline gelirken ödeme şirketleri de bu aktörlere dijital bir kimlik ve denetim mekanizması kurmaya hazırlanıyor.
Murat Ali Oral-Dünya