25 Aralık 2023 tarihinde TBMM’nde onaylanan 2024 yılı Bütçe Kanunu (7489 sayılı Kanun) 31 Aralık 2023 tarihinde 1. Mükerrer sayılı Resmî Gazete ile yayımlandı. Bütçe Kanunları, “genel bütçeye dahil kamu idareler, özel bütçeli idareler ve düzenleyici kurumlara” ödenek sağlanması ve finansman kaynakları gösteren yasal düzenlemelerdir.

Genel olarak bütçedeki gelirlerin önemli bir kısmı vergilerle karşılanır. Aşağıdaki tabloda yer aldığı üzere 2024 yılı bütçe gelirlerinin %88,12’si vergilerden oluşmaktadır.

Gelir türü

Milyon TL

Payı (%)

Vergi gelirleri

8.353.029

88,12

Hazine yardımı dahil özel bütçeli idarelerin gelirleri

1.088.130

11,48

Hazine yardımı dahil düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirleri

38.381

0,40


Bütçedeki vergi artışları

2024 yılı bütçe cetvellerindeki tutarlara göre toplam vergi gelirleri hedefi 8.335.576 milyon TL olup, vergi türleri itibariyle bu tutarın dağılımı aşağıdaki gibidir:

Vergi türleri 2023 vergi gelirleri (ek bütçe dahil)
Milyon TL
2024 Vergi gelirleri
Milyon TL 

  Vergi gelirleri

4.270.668

8.335.576

    1. Gelir ve  kazanç üzerinden
alınan vergiler

1.478.624

2.520.922

    a) Gelir vergisi

696.394

1.206.409

        Beyana dayanan gelir vergisi

43.487

85.892

        Basit usulde gelir vergisi

65

20

        Gelir vergisi tevkifatı

641.000

1.100.206

        Gelir geçici vergisi

11.841

20.201

    b) Kurumlar vergisi

782.230

1.314.513

        Beyana dayanan kurumlar vergisi

178.634

315.933

        Kurumlar vergisi tevkifatı

1.653

4.351

        Kurumlar geçici vergisi

527.944

994.229

    2. Mülkiyet üzerinden alınan vergiler

76.055

76.604

    a) Veraset ve intikal vergisi

4.617

7.527

    b) Motorlu taşıtlar vergisi

71.356

68.962

    d) Değerli konut vergisi

82

115

    3. Dahilde alınan mal ve hizmet vergileri

1.424.138

3.415.702

    a) Dahilde alınan katma değer vergisi

440.872

1.670.599

        Beyana dayanan KDV

397.139

1.586.960

        Tevkif  suretiyle kesilen KDV

43.733

83.639

    b) Özel tüketim vergisi

817.241

1.409.766

        Petrol ve doğalgaz ürünleri (I)

196.925

455.123

        Motorlu taşıtlar (II)

346.239

498.230

        Alkollü içkiler (III-a)

62.960

107.575

        Tütün mamülleri (III-b)

146.282

251.577

        Kolalı gazozlar (III-c)

7.183

11.366

        Dayanıklı tüketim ve diğer mallar (IV)

57.653

85.896

    c) Banka ve sigorta muameleleri vergisi

108.231

214.385

    d) Şans oyunları vergisi

26.279

54.920

    e) Özel iletişim vergisi

14.359

37.550

    f) Dijital hizmet vergisi

9.155

15.561

    g) Konaklama vergisi

8.000

12.922

    4. Uluslararası ticaret ve muamelelerden
alınan vergiler

1.056.883

1.906.507

    a) Gümrük vergileri

121.791

229.502

    b) İthalde alınan katma değer vergisi

931.406

1.671.360

    c) Diğer dış ticaret gelirleri

3.686

5.645

    5. Damga vergisi

85.500

145.883

    6. Harçlar

133.864

253.507

    7. Başka yerde sınıflandırılmayan
diğer vergiler

15.605

16.451


2023’e göre 2024 yılı bütçesinde vergi türlerine göre oransal olarak en çok artan vergiler:

Vergi türleri

Artış (%)

Bütçedeki

payı (%)

    1. Gelir ve  kazanç üzerinden alınan vergiler

70,49%

30,24

    a) Gelir vergisi

73,24%

14,47

        Beyana dayanan gelir vergisi

97,51%

1,03

        Basit usulde gelir vergisi

-69,70%

0,00

        Gelir vergisi tevkifatı

71,64%

13,20

        Gelir geçici vergisi

70,60%

0,24

    b) Kurumlar vergisi

68,05%

15,77

        Beyana dayanan kurumlar vergisi

76,86%

3,79

        Kurumlar vergisi tevkifatı

163,26%

0,05

        Kurumlar geçici vergisi

88,32%

11,93

    2. Mülkiyet üzerinden alınan vergiler

0,72%

0,92

    a) Veraset ve intikal vergisi

63,02%

0,09

    b) Motorlu taşıtlar vergisi

-3,36%

0,83

    d) Değerli konut vergisi

39,85%

0,00

    3. Dahilde alınan mal ve hizmet vergileri

139,84%

40,98

    a) Dahilde alınan katma değer vergisi

278,93%

20,04

        Beyana dayanan KDV

299,60%

19,04

        Tevkif  suretiyle kesilen KDV

91,25%

1,00

    b) Özel tüketim vergisi

72,50%

16,91

        Petrol ve doğalgaz ürünleri (I)

131,12%

5,46

        Motorlu taşıtlar (II)

43,90%

5,98

        Alkollü içkiler (III-a)

70,86%

1,29

        Tütün mamülleri (III-b)

71,98%

3,02

        Kolalı gazozlar (III-c)

58,24%

0,14

        Dayanıklı tüketim ve diğer mallar (IV)

48,99%

1,03

    c) Banka ve sigorta muameleleri vergisi

98,08%

2,57

    d) Şans oyunları vergisi

108,99%

0,66

    e) Özel iletişim vergisi

161,50%

0,45

    f) Dijital hizmet vergisi

69,97%

0,19

    g) Konaklama vergisi

61,52%

0,16

    4. Uluslararası ticaret ve muamelelerden alınan vergiler

80,39%

22,87

    a) Gümrük vergileri

88,44%

2,75

    b) İthalde alınan katma değer vergisi

79,44%

20,05

    c) Diğer dış ticaret gelirleri

53,17%

0,07

    5. Damga vergisi

70,62%

1,75

    6. Harçlar

89,38%

3,04

    7. Başka yerde sınıflandırılmayan diğer vergiler

5,42%

0,20


2024 – 2026 dönemi OVP’da ise vergi gelirlerindeki artış %73,45 olarak öngörülmüştü.

Ancak Bütçe Kanununa göre 2024’de 2023’e göre vergi gelirleri ortalama artışı %95,18 olarak hedeflenmiştir.

2023  (Milyon TL)

2024 (Milyon TL)

Artış Oranı (%)

  Vergi gelirleri

4.270.668

8.335.576

95,18


2024 yılı bütçe kanununa bakıldığında bütçe cetvellerindeki tutarlara göre dolaylı vergiler, dolaysız vergiler ve mülkiyet üzerinden alınan vergilerin toplamı ve 2024 yıl toplam vergi gelirleri içindeki oranları aşağıdaki gibidir:

Vergi Türü

Milyon TL

Bütçedeki Payı (%)

Dolaysız vergiler

2.520.922

30,24

Dolaylı vergiler

5.738.050

68,84

Mülkiyet üzerinden vergiler

76.604

0,92

Toplam

8.335.576


Kasım 2023 bütçe vergi geliri gerçekleşmelerinde ise vergi gelirlerinin %32,22'si dolaysız, %66,05'i dolaylı vergiler ve %1,73'ü mülkiyet üzerinden alınan vergiler olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılı vergi gelirleri hedefleri dolaylı vergiler lehine değişmiştir.

OVP’de yer alan “orta vadede doğrudan (dolaysız) vergilerin payı artırılması” hedefine ilişkin düzenlemelerin 2024 yılının 3. Çeyreğinde yapılma hedefi nedeniyle düzenlemelere bağlı gelir artışları ancak 2024’den sonraki yılların bütçelerine yansıyacaktır. Diğer bir deyişle 2024’te de dolaylı vergilerin ağırlıkta olduğu bir bütçe söz konusu olup, 2024 yılı bütçesinde dolaylı vergilerdeki artış bütçe vergi gelirlerindeki ortalama artıştan daha fazladır. Örneğin 2024 yılı bütçesinde “dahilde alınan KDV %278,93 (beyana dayanan KDV %299,6), petrol ve doğalgaz ürünlerine dayalı ÖTV %131,12 ve ithalde alınan KDV %79,44” artmış olup, bu üçlünün bütçe vergi gelirleri içindeki payı %45,55’tir.

Dolaylı Vergiler

Artış Oranı (%)

Bütçedeki Payı (%)

    Dahilde alınan KDV

%278,93

%20,04

    Petrol ve doğalgaz ürünleri (I) ÖTV

%131,12

%5,46

    İthalde alınan KDV

%79,44

%20,05


Bütçedeki %299,6 oranındaki KDV artışı ne anlama geliyor?

TBMM’de kabul edilen 7491 sayılı Torba Kanun 28 Aralık 2023’te Resmî Gazete ile yayımlanmış ve bu Kanun ile KDV Kanununda yapılan iki önemli değişiklikten biri; “sorumlu sıfatıyla ödenen KDV’de beyan ve ödeme” süreleri yeniden düzenlenerek vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanların KDV beyannamelerini (2 No’lu KDV Beyannamesi), vergilendirme dönemini takip eden ayın 21’inci günü akşamına kadar vermek ve 23’üncü günü akşamına bu beyana ilişkin KDV’ni ödenmesi olmuştur. İkincisi ise KDV Kanunun 36’ncı maddesindeki değişiklik ile Cumhurbaşkanı’na “iade hakkını kısmen veya tamamen kaldırma veya yeniden koyma ve bu şekilde iade hakkı kısıtlanan mal veya hizmetleri belirleme” konusunda yetki verilmesidir.

2024 yılı bütçesindeki %299,6 oranındaki artışa KDV hedefinin gerçekleşmesi için Cumhurbaşkanı’na verilen bu yetkinin kullanılması da dahil her iki düzenlemenin 2024 yılının sıcak vergileme konularından olması beklenmektedir.

Kaynak: VergideGündem |Abdulkadir Kahraman