Türkiye’de haftalık çalışma saati 4857 Sayılı İş Kanunu’na tabi çalışanlarda 45 saat, 5953 Sayılı Basın İş Kanunu ve 854 Sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi çalışanlarda 48 saat, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olanlarda 40 saat, yer altı maden işlerinde ise 37,5 saat olarak uygulanıyor.

İş Kanunu’na göre günlük 3 saate kadar fazla çalışma yapılabilir. Yıllık fazla çalışma süresi ise 270 saati aşamaz.

Türkiye dünyada çalışma süresinin en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) 2022 yılı verilerine göre, Türkiye ana işte haftalık ortalama çalışma süresi itibarıyla üye ülkeler arasında Kolombiya’dan sonra ikinci sırada bulunuyor. Haftalık çalışma süresi Kolombiya’da 47,6 saat, Türkiye’de 45,7 saat olarak uygulanıyor. Türkiye’yi 45,0 saatle Meksika, 44,6 saatle Kosta Rika, 42,6 saat ile de Şili izliyor.

OECD üyesi ülkelerde haftalık ortalama çalışma süresi 37,7 saat. Haftalık en az çalışma süresi ise 30,5 saatle Hollanda’da. Bu ülkenin ardından Danimarka (33,5), Norveç (34,3), Almanya (34,7), Finlandiya (35,1), Avusturya (35,2), Belçika (35,2) geliyor.

Ana işte haftalık ortalama çalışma saatleri
2010 2015 2022
Avustralya 36,2 36,1 ..
Avusturya 36,8 35,9 35,2
Belçika 35,3 35,2 35,2
Şili 44,1 43,4 42,6
Kolombiya 49,4 48,1 47,6
Kosta Rika 45,8 44,8 44,6
Çek Cumhuriyeti 40,2 39,7 39,1
Danimarka 32,8 32,6 33,5
Estonya 39,0 39,0 37,9
Finlandiya 36,6 36,4 35,1
Fransa 36,5 36,1 36,3
Almanya 34,8 34,7 34,7
Yunanistan 39,3 38,8 38,8
Macaristan 39,6 39,7 39,5
İzlanda 38,5 39,3 36,7
İrlanda 34,1 34,7 35,7
İsrail 40,8 40,8 40,8
İtalya 36,3 35,5 36,0
Letonya 39,0 39,3 39,2
Litvanya 38,7 38,6 39,2
Lüksemburg 36,8 37,2 38,1
Meksika 45,0 45,3 45,0
Hollanda 29,5 29,2 30,5
Yeni Zelanda 37,2 37,6 38,2
Norveç 33,6 33,8 34,3
Polonya 39,8 40,0 39,6
Portekiz 39,2 39,7 39,6
Slovakya 39,7 39,4 39,0
Slovenya 39,3 39,3 39,2
İspanya 37,4 36,5 36,6
İsveç 35,9 36,1 38,1
İsviçre 34,8 34,9 36,1
Türkiye 50,9 48,7 45,7
İngiltere 36,3 36,9 36,8
ABD 38,3 38,7 38,9
OECD ülkeleri 37,3 37,4 37,7

HAFTALIK 50 SAAT ÜZERİ ÇALIŞMADA BİRİNCİYİZ

2022 yılı verilerine göre, OECD üyesi ülkelerde işçilerin yaklaşık yüzde 13,5’i, Avrupa Birliği’nde ise yüzde 7,4’ü haftada 50 saatten fazla çalışıyor. Türkiye ise haftada 50 saatten fazla çalışanların toplam işçi sayısına oranı bakımından OECD ülkeleri ortalamasını ikiye katlıyor. Türkiye’de her 3 işçiden 1’i (yüzde 28,8) haftada 50 saatten fazla çalışıyor. Türkiye’yi yüzde 27,7 ile Meksika, yüzde 23,2 ile Kosta Rika, yüzde 22,7 ile Kolombiya izliyor.

Buna karşılık Litvanya’da işçilerin yüzde 0,9’u, Letonya’da yüzde 1,4’ü, Estonya ve Macaristan’da yüzde 2,2’si haftada 50 saatten fazla çalışıyor.

Haftada 50 saatten fazla çalışanların toplam istihdama oranı
2010 2015 2022
Avustralya 15,7 14,8 13,0
Avusturya 14,2 11,7 8,1
Belçika 10,0 10,8 9,5
Kanada 8,1 7,6 6,4
Şili 21,2 15,2 9,3
Kolombiya 34,1 29,6 22,7
Kosta Rika 34,3 29,4 23,2
Çek Cumhuriyeti 16,2 12,2 8,2
Danimarka 5,0 5,4 5,1
Estonya 4,7 4,2 2,2
Finlandiya 8,3 7,8 6,1
Fransa 14,5 12,2 10,2
Almanya 9,7 8,5 5,9
Yunanistan 16,4 18,4 13,2
Macaristan 4,5 4,9 2,2
İzlanda 16,8 19,7 13,5
İrlanda 7,3 9,0 8,9
İsrail 20,8 16,9 16,4
İtalya 11,6 10,5 9,6
Japonya 24,4 22,4 16,8
Kore 38,1 32,5 17,3
Letonya 3,6 3,4 1,4
Litvanya 1,0 0,9 0,9
Lüksemburg 6,2 6,0 7,2
Meksika 29,4 29,2 27,7
Hollanda 5,4 4,8 5,8
Yeni Zelanda 16,8 15,8 17,3
Norveç 4,6 4,8 4,8
Polonya 14,7 13,1 8,4
Portekiz 9,6 11,9 9,9
Slovakya 10,8 10,5 6,8
Slovenya 9,8 8,6 5,7
İspanya 11,8 10,3 7,4
İsveç 5,2 4,6 7,7
İsviçre 5,0 4,1 7,1
Türkiye 46,8 38,9 28,8
İngiltere 13,9 14,8 11,7
OECD ülkeleri 17,8 16,7 13,5
AB 27 10,7 9,5 7,4
Brezilya .. 10,7 10,0
Bulgaristan 4,8 2,0 0,7
Hırvatistan 7,9 5,9 4,5
Güney Kıbrıs 12,9 12,2 8,4
Endonezya 29,1 21,7 23,5
Malta 7,1 7,6 4,5
Romanya 4,2 3,1 2,3
Rusya Federasyonu 0,3 0,2 0,2
Güney Afrika 23,6 21,8 18,4

OECD ülkelerinde çalışanların yüzde 64,5’i haftada 40 saat ve üzerinde, yüzde 35,5’i ise 40 saatin altında çalışıyor. Buna karşılık Türkiye’de çalışanların yüzde 81,6’sı haftada 40 saat ve üzerinde, yüzde 18,4’ü ise 40 saatten az çalışıyor.

Haftalık olağan çalışılan saatlere göre istihdam oranı (%)
TÜRKİYE OECD ÜLKELERİ
Yıl 1-19 saat 20-29 saat 30-34 saat 35-39 saat 40 saat ve üzeri 1-19 saat 20-29 saat 30-34 saat 35-39 saat 40 saat ve üzeri
2010 4,6 6,9 2,0 3,7 82,8 7,5 9,2 5,6 13,0 64,8
2011 4,7 7,0 2,2 4,2 81,8 7,6 9,3 5,6 12,9 64,6
2012 5,0 6,9 2,0 4,0 82,2 7,7 9,3 5,6 12,8 64,7
2013 5,1 7,1 2,2 4,4 81,1 7,7 9,4 5,9 12,8 64,2
2014 4,7 5,9 3,9 4,1 81,4 7,6 9,4 5,8 12,6 64,6
2015 4,4 5,5 4,0 4,3 81,8 7,5 9,3 5,8 12,6 64,9
2016 4,3 5,2 4,2 4,7 81,6 7,4 9,3 5,8 12,6 64,8
2017 4,3 5,3 4,6 5,1 80,8 7,4 9,1 5,7 12,5 65,3
2018 4,5 5,4 5,2 5,1 79,8 7,3 9,2 6,0 12,6 64,9
2019 4,2 5,3 5,3 5,1 80,1 7,4 9,3 5,8 12,6 64,8
2020 5,8 5,6 5,1 4,6 78,9 7,4 9,2 6,1 13,2 64,1
2021 4,1 5,0 5,6 4,4 81,0 7,3 9,1 6,1 13,1 64,4
2022 4,1 4,8 5,6 3,9 81,6 7,3 8,8 6,3 13,1 64,5

DÜNYADA ÇALIŞMA SÜRELERİ KISALIYOR

Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 1919 yılındaki ilk uluslararası sözleşmesi çalışma sürelerinin kısaltılmasıyla ilgili oldu. Sanayide çalışma saatlerini günlük 8, haftalık 48 saat ile sınırlandırdı. 1935 tarihli ILO sözleşmesi ise haftalık çalışma süresini 40 saate indirdi.

ILO sözleşmeleri taraf ülkeleri bağlayıcı değil tavsiye niteliğinde olmakla birlikte dünyada çalışma saatlerinin azaltılmasında etkili oldu.

KEYNES’İN ÖNGÜRÜSÜ 2030’DA HAFTALIK 15 SAAT

İngiliz İktisatçı John Maynard Keynes, 1930 yılında yazdığı makalede çalışma süreleri konusunda 100 yıl sonrası için öngörüde bulundu. Keynes, teknolojik gelişmelerin etkisiyle 2030 yılında çalışma süresinin günlük 3, haftalık ise 15 saate düşeceği öngörüsünde bulundu.

Haftalık çalışma saatleri Keynes’in 96 yıl önce yaptığı tahminden henüz uzak olmakla birlikte dünyada son yıllarda çalışma saatlerini azaltma çabaları hızlanıyor. Çalışma saatlerinin azaltılmasıyla aynı işin daha kısa zamanda yapılabileceği, çalışanların kendilerine daha fazla zaman ayırması sayesinde iş ve yaşam dengesinin sağlanacağı, bunun da çalışanların motivasyonlarını artıracağı değerlendiriliyor.

2018 yılında bir şirketin başlattığı günde 4 saat çalışma uygulaması giderek yaygınlaşıyor. Pek çok ülkede pilot uygulamalar yapılıyor ve olumlu sonuçlar alınıyor. Türkiye’de ise Başkanlığını Prof. Dr. Aziz Akgül’ün yaptığı Türkiye İsrafı Önleme Vakfı, haftada 4 gün, günde 4 saat çalışma hedefiyle proje yürütüyor.

TÜRKİYE HAFTADA 40 SAATİ TARTIŞIYOR

Ford otomobillerinin kurucusu Henry Ford, günde 8 saat çalışma ve hafta sonu tatili uygulamasının üretkenliği artırdığı fikrini 1926 yılında ortaya attı. Bu çalışma biçimi Fordizm olarak adlandırıldı. Türkiye ise Henry Ford’dan yüz yıl sonra haftalık çalışma süresini 45’ten 40 saate indirmeyi tartışıyor. Konu işçi sendikalarının hep gündeminde olmakla birlikte zaman zaman hükümet tarafından da gündeme getiriliyor.

Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, geçen yıl 1 Mayıs dolayısıyla yaptığı açıklamada, günde 8 saat çalışmanın sanayi döneminden kalma olduğuna dikkat çekerek teknolojideki gelişmeler karşısında artık gereksiz olduğunu, azaltılması gerektiğini söyledi.

Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum başkanlığında iş kanunlarının Türkiye İş Kanunu adıyla birleştirilmesi konusunda bir çalışma yürütülüyor. Çalışma saatlerinin azaltılması konusu bu çerçevede bir kez daha gündeme geldi. İşçi sendikaları iş kanunlarının birleştirilmesine karşı olmakla birlikte çalışma saatlerinin azaltılmasına sıcak bakıyorlar.

FAZLA ÇALIŞMA SÜRESİ DE KISALTILMALI

Türkiye haftalık çalışma saatlerinin yanı sıra fazla çalışma sürelerinin yüksekliği ile de ilk sıralarda yer alıyor. Kanuna göre yıllık 270 saate kadar fazla çalışma yapılması mümkün bulunuyor. Oysa OECD ülkelerinde genellikle haftalık normal ve fazla çalışma süresi toplamı 48 saati aşamıyor. İspanya’da yıllık 80 saat sınırı uygulanıyor.

Türkiye’de haftalık çalışma saatinin azaltılması tek başına yeterli olmaz. Kanunen belirlenen yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırının da aşağı çekilmesi gerekir.

HaberTürk