Anonim şirketin kendi paylarını iktisap etmesi; daha önce ihraç edilmiş ve pay sahiplerinin mülkiyetinde bulunan payların şirket tarafından yeniden devralınarak şirket malvarlığına dahil edilmesi anlamına gelir. Bu işlem, şirketin sermaye yapısını ve ortaklık ilişkilerini doğrudan etkileyebilecek niteliktedir.
Anonim şirketlerin kendi hisselerini devralma ve sonrasında devretme süreçlerini; pay türleri ve kanunda öngörülen prosedürler çerçevesinde ele alacağız.
Payların Serbestçe Devredilebilirliği İlkesi
Anonim şirketlerde paylar serbestçe devredilebilir. Bu ilke:
- Çıplak paylarda,
- Nama yazılı hisse senetlerinde,
- Hamiline yazılı hisse senetlerinde
- İlmühaberlerde
geçerlidir.
Payların devri için yasa koyucunun öngördüğü şekil şartlarının yerine getirilmesi yeterlidir. Ancak esas sözleşmeyle özellikle nama yazılı paylar bakımından bazı sınırlamalar getirilebilir.
Şirket ortağı, çıplak paylarını veya pay senetlerini üçüncü kişilere devredebileceği gibi, anonim şirket de belirli koşullar altında kendi paylarını satın alabilir.
Anonim Şirketler Kendi Hisselerini Neden Satın Alır?
Anonim şirketlerin kendi hisselerini iktisap etmeleri, yalnızca teknik bir devir işlemi değildir; çoğu zaman şirketin stratejik ve yapısal ihtiyaçlarıyla bağlantılıdır. Uygulamada şirketler, ortaklık yapısını yeniden düzenlemek, belirli payları şirket bünyesinde toplamak veya ileride üçüncü kişilere devretmek üzere payları geçici olarak iktisap etmek amacıyla bu yola başvurabilirler.
Ayrıca payların devralınması, pay sahipleri arasındaki ilişkilerin yeniden dengelenmesi ya da şirketin gelecekteki planlamaları doğrultusunda sermaye yapısının kontrol altında tutulması amacıyla da tercih edilebilmektedir. Ancak her durumda, bu işlemin TTK’da öngörülen %10 sınırı ve diğer yasal şartlar çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekir.
TTK’ya Göre Anonim Şirketin Kendi Paylarını Devralma Şartları
TTK’nın 379’uncu maddesine göre anonim şirket, sermayesinin %10’una kadar kendi paylarını devralabilir. Bu oran, şirketin esas veya çıkarılmış sermayesi üzerinden hesaplanır.
Anonim şirketin kendi paylarını iktisap etme süreci, belirli şartların birlikte gerçekleşmesini gerektirir:
- Mali Koşul
Pay bedeli düşüldükten sonra kalan şirket net aktifi; en az esas veya çıkarılmış sermaye ile dağıtımı yasaklanmış yedek akçeler toplamına eşit olmalıdır.
Bu şart, sermayenin korunması ilkesinin bir yansımasıdır.
- Genel Kurul Yetkisi
Yönetim kurulunun pay devralabilmesi için genel kurul tarafından yetkilendirilmiş olması gerekir. Bu yetki en fazla 5 yıl için geçerlidir. Yetki kararında:
- Devralınacak payların itibari değerleri,
- Ödenecek bedelin alt ve üst sınırı
açıkça belirtilmelidir.
- Payların Ödenmiş Olması
Pay bedellerinin tamamen ödenmiş olması gerekir.
Pay Senedi Türüne Göre Devralma Süreci
Kendi paylarını devralma işlemi, payın türüne göre farklı şekilde uygulanır. Pay senedi türleri ve aralarındaki farklar hakkında bilgi alabilirsiniz.
Nama Yazılı Pay Senetleri
- Pay sahibi senedi ciro eder.
- Senet şirkete teslim edilir.
- Yönetim kurulu devri pay defterine kaydeder.
Nama yazılı paylarda pay defterine kayıt, pay sahipliğinin şirket nezdinde hüküm ifade etmesi için gereklidir.
Hamiline Yazılı Pay Senetleri
- Senet şirkete teslim edilir.
- Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK)’na Hamiline Yazılı Pay Kayıt Sistemi (HPKS) üzerinden bildirim yapılır.
HPKS kaydı hakkında bilgi edinebilirsiniz.
Çıplak Paylar
Pay senedi bastırılmamış ise çıplak pay söz konusudur. Bu durumda:
- Hisse devir sözleşmesi yapılır,
- Şirkete bildirimde bulunulur,
- Yönetim kurulu devri pay defterine işler.
Önemli bir husus olarak; anonim şirket paylarının devri için noter onayı, genel kurul kararı veya ticaret siciline tescil şart değildir.
Anonim Ortaklığın Kendi Paylarını Devretmesi
Anonim şirket, devraldığı payları isterse üçüncü kişilere devredebilir.
Ancak:
- Ortaklığın kendi paylarını devretme zorunluluğu yoktur.
- %10’luk sınır aşılmadıkça hisselerin elde tutulması mümkündür.
Devretme işlemi de pay senedinin türüne göre gerçekleştirilir. Nama yazılı, hamiline yazılı veya çıplak paylarda, yukarıda açıklanan usuller aynen uygulanır.
Sonuç
Anonim şirketler, kanunda öngörülen şartlara uygun olarak kendi paylarını iktisap edebilir ve daha sonra isterlerse bu hisseleri devredebilirler.
Bu süreçte özellikle:
- Mali yeterlilik şartının sağlanması,
- Genel kurulun usulüne uygun şekilde yetkilendirme yapması,
- Payın türüne göre öngörülen prosedürlerin eksiksiz uygulanması
büyük önem taşır.