Bugün itibariyle çok ciddi boyutlara ulaşan ve sosyal güvenlik açıklarında önemli bir payı olan her geçen gün önemli ölçüde artan belediye prim borçları konusu çözülmesi gereken önemli bir sorun olarak karşımızda duruyor. Bu başlıkta ele alınması gereken bir diğer konu belediyelerin sosyal güvenlik yükümlülükleri.
Belediyelerin SGK’ya Olan Prim Borçları
2025 yılı Ağustos ayı itibarıyla belediyelerin, bağlı kuruluşlarının ve şirketlerinin SGK’ye toplam borcu 234,2 milyar liradır.
Bakanlık verilerine göre 2025 yılı itibarıyla SGK’ya en çok borcu olan ilk 5 Büyükşehir belediyeleri şunlardır:
• İzmir Büyükşehir Belediyesi: 18 milyar TL
• Adana Büyükşehir Belediyesi: 7.8 milyar TL
• Ankara Büyükşehir Belediyesi: 7.7 – 8.7 milyar TL
• Balıkesir Büyükşehir Belediyesi: 4.7 milyar TL
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi: 4.5 milyar TL
Genel değerlendirme
Belediyeler istihdam ettikleri personel için Sosyal Güvenlik Kurumu’na diğer işverenler gibi prim ödemek zorundalar. Ancak belediyelerden olan alacakların, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda yer alan kısıtlar göz önünde bulundurularak 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip edilmediği ve bunun yanında 5510 sayılı Kanun’un 88’inci maddesi uyarınca geçerli bir sebep bulunmaksızın vadesinde ödenmeyen prim alacaklarına ilişkin müşterek ve müteselsilen sorumlu olan ilgililer hakkında takip işlemleri yapılmadığı Sayıştay denetimlerinde ortaya konuluyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun belediyelerden olan prim alacaklarına ilişkin tahakkuk ve tahsilat tutarlarına bakıldığında olumsuz bir tablo karşımıza çıkıyor. Nitekim tahsil edilemeyen alacak miktarının yıllar itibariyle sürekli olarak arttığı görülüyor.
Sorun uzun vadeli perspektifle ele alınarak çözülmelidir
Bugün geldiğimiz noktada özellikle siyasi gerçeklerle verilen tavizler nedeniyle birçok belediye açısından belediye borçları ödenemez duruma gelmiştir. Bugün itibariyle alınmayan devasa borç tutarları birikmiş ve her geçen gün bu borç miktarı artmaya devam etmektedir. Sorunun nihai çözümü çok büyük önem arz etmektedir.
Konuyla ilgili Sayıştay tarafından yapılan her yıl yapılan denetimlerde “Söz konusu tutarın giderek artıyor olması nedeniyle Kurumun mali açıdan sürdürülebilir bir sosyal güvenlik sistemi tesis etmeye yönelik temel amacını sekteye uğratacak boyutlara gelmiştir” notu düşülmektedir.
Bu sorun Belediyelerin sosyal hizmet veren yerler olduğu gerçeği de dikkate alınarak uzun vadeli bir perspektifle ele alınmalı ve çözülmelidir.
Sorunun nihai çözümü aşağıda açıklandığı gibi olabilir:
• Belediyelerin birikmiş borçlarının belirli bir oranda İller Bankası paylarından kesilmesi;
• Belediyelerin İller Bankasından her ay aldıkları istihkak tutarının %20’si veya %30’unu geçmemek üzere kaynaktan kesilerek ödenmesi.
• Yeni borç birikiminin önüne geçilebilmesi için cari ay sigorta primlerinin İller Bankası paylarından kesileceğine ilişkin yasal düzenleme yapılması;
• Genel bütçe vergi gelirlerinden belediyelere aktarılan tutardan her ay öncelikle cari ay primlerinin kaynakta kesintisinin sağlanarak borç birikiminin engellenmesi sağlanabilecektir.
• Belediyelerin İller Bankası’ndan alınacak kredi ile borçlarının ödenmesi;
• Belediyelerin Sosyal Güvenlik Kurumuna olan borçlarının peşin olarak defaten ödenmesi halinde söz konusu borçlara uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammının %50’si veya tamamı terkin edilebilir.
• Belediyelere ait gayrimenkullerin açık ihale yöntemi ile satılarak bir taraftan birikmiş prim borçları ödenirken diğer taraftan söz konusu gayrimenkullerin imar planlarına uygun kullanımı sağlanarak ekonomiye kazandırılabilir..
Belediyelerin sosyal güvenlikle ilgili diğer yükümlülükleri
Belediyelerin sosyal güvenlik ile ilgili yükümlülükleri sadece çalıştırdıkları personeli SGK’ya tescil ettirmeleri, her ay prim belgesi verilmesi ve primlerin ödenmesi ile sınırlı değil. Belediyelerin bunlardan başka özel sosyal güvenlik yükümlülükleri de var ve bunları yerine getirmezlerse ceza ödemeleri gerekiyor.
Belediye Ruhsat Bildirimini Unutmamalı Belediyeler ülkemizde istihdamın önemli bir parçası.
Bünyelerinde birçok çalışan bulunuyor ve yasal olarak bu kişilerin sigortasını yaptırıp SGK’ya bildirmeleri gerekiyor.
Ancak belediyelerin SGK ile olan ilişkileri bununla bitmiyor.
Sosyal güvenlik mevzuatı bir kamu kurumu olan belediyelere kayıtdışılıkla mücadele için bazı görevler de yüklemiş. Eğer bu görevler yerine getirilmezse para cezası ödemeleri gerekiyor.
Örneğin, belediyeler, yapı ruhsatı ve diğer tüm ruhsat veya ruhsat niteliği taşıyan işlemlerine ilişkin bilgi ve belgeler ile varsa bunların verilmesine esas olan istihdama ilişkin bilgileri, kendilerine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüler. Eğer söz konusu bildirimde bulunulmazsa yerine getirilmeyen her bir bildirim yükümlülüğü için aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanıyor. Borcu Yoktur Yazısı İstenmeli Belediyelerin SGK’ya karşı yükümlülükleri söz konusu bildirimle bitmiyor.
Bunun yanında belediyeler tarafından, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce yapılan inşaat dolayısıyla SGK’ya borçlarının bulunmadığına dair ilgililerden belge istenmesi gerekiyor.
Bu belge alınmadan geçici iskân izin belgesi ve yapı kullanma izin belgesi verilmesi halinde ilgililer hakkında idarî ve cezaî işlemler yapılıyor. İhalelere Dikkat Belediyelerin dikkat etmesi gereken bir başka nokta ise ihaleler ile ilgili.
Nitekim yapmış oldukları ihalelerle ilgili de SGK’ya bir bildirimde bulunmaları gerekiyor.
Kamu İhale Kanununa tabi tüm kamu kurumları gibi belediyeler de ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların adreslerini onbeş gün içinde SGK’ya bildirmek zorunda.
Aksi halde yine her bir bildirim için aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanıyor.
Asgari İşçilikte Bilgi Verilmeli Tüm kamu kurumları gibi belediyeler de 5510 Sayılı Kanun’un 85. maddesinde düzenlenmiş olan asgari işçilik uygulamalarıyla ilgili SGK tarafından istenilecek bilgileri ve belgeleri yazılı olarak en geç bir ay içinde vermeye mecburlar.
Söz konusu yükümlülüğü belirtilen süre içinde yerine getirmezlerse aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanıyor.
