Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.
İş ilişkisinde işçi, iş görme edimini yerine getirmekle yükümlü olurken, işveren ise ücret ödemekler yükümlüdür. Dolayısıyla ücret, işçinin iş görme edimi karşılığında işveren tarafından ödenen temel alacaklarından biridir.
Bordro ise ücretin ödenmesine ilişkin temel belgelerden biridir. Türk Dil Kurumu tarafından bordro, çalışanların bir aylık hizmet bedelini, vergi matrahını ve kesintileri ile aylık net ücretini gösteren cetvel olarak tanımlanmaktadır.
Diğer bir ifadeyle bordro, işçi ve işveren arasında imzalanan sözleşmeye istinaden belirli bir dönemi kapsamak üzere çalışana ödenmesi gereken ücret bedeli ve bu ücret üzerinden yapılan yasal ve özel kesintilerin gösterildiği belgedir.
Bordroya ilişkin hükümler ile bordroda bulunması gereken bilgiler çeşitli kanunlarda düzenlenmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, işveren iş yerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya iş yerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır. Bu doğrultuda bordroda, ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler tutarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi esastır.
Sosyal güvenlik mevzuatında ise işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumu’na, Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MUHSGK) ile yapılan bildirimleri doğrulayıcı nitelikte belgeleri düzenlemesi ve muhafaza etmesi gereklidir.
Bu bağlamda, işverenler tarafından ibraz edilen aylık ücret tediye bordrosunda; iş yerinin sicil numarası, bordronun ilişkin olduğu ay, sigortalının adı, soyadı, sigortalının sosyal güvenlik sicil numarası, ücret ödenen gün sayısı, sigortalının ücreti, ödenen ücret tutarı ve ücretin alındığına dair sigortalının imzasının bulunması zorunludur.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında ücret bordrosunda ticaret sicil numarası, MERSİS, ticaret unvanı, işletmenin merkez adresi ve internet sitesi oluşturma yükümlülüğüne tabi ise tescil edilmiş internet sitesine yer verilmesi uygun olacaktır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda, işverenlerin her ay ödedikleri ücretler için ücret bordrosu tutma yükümlülüğünü hüküm altına alınmıştır. Ücret bordrolarına aşağıdaki bilgilerin yer alması ise zorunludur:
- Bordronun baş kısmında hangi aya ait olduğu,
- Çalışanın soyadı, adı; ücretin alındığına dair imzası veya mührü,
- Varsa vergi karnesinin tarih ve numarası,
- Birim ücreti (Aylık, haftalık, gündelik, saat veya parça başı ücreti),
- Çalışma süresi veya ücretin ilgili olduğu süre,
- Ücret üzerinden hesaplanan vergilerin tutarı.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu uyarınca, işverenlerin, ücretlerden yaptıkları vergi tevkifatını, ücret bordrosunda göstermeleri zorunludur.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında, her ücret ödenmesinde işçiye, bir hesap özeti verilmeli, hesap özetinde kesintilerin miktarı ve sebebi de gösterilmelidir.
Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik’e göre, Türkiye genelinde en az üç çalışanı bulunan işverenler; işçi, gazeteci ve gemi adamlarına yapılacak ücret, prim, ikramiye ve benzeri ödemelerin kanuni kesintiler sonrası net tutarını banka aracılığıyla ödemekle yükümlüdür.
Nihayetinde, ücret bordrosunun düzenlenmesi, şekil şartlarına uyulması ve işçiye verilmesi yalnızca idari bir işlem olarak değerlendirilmemelidir. Bordronun ücretin, ek ödemelerin, yasal ve özel kesintilerin, çalışma süresinin ve ödeme döneminin ispatı bakımından temel belgelerden biri olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle işverenlerin bordroda yer alması gereken bilgileri eksiksiz göstermesi, bordro kayıtları ile banka ödemeleri ve SGK bildirimleri arasında uyum sağlaması, olası denetim ve uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlayacaktır.
