Çin yönetimi, ülke dışında tutulan servet üzerindeki denetimini sertleştiren kapsamlı bir vergi incelemesi başlattı. Bankalar ve finans kuruluşları, varlıklı müşterilerin yurt dışı yatırımlarından elde ettiği kazançların Çin’e bildirilip bildirilmediğini araştırıyor.
İncelemelerde yabancı ülkelerde alınan gayrimenkuller, uluslararası borsalardaki hisseler, kıymetli maden yatırımları, kripto varlıklar, banka hesapları ve yurt dışı tröst yapıları öne çıkıyor.
Bazı hesaplarda 2000 yılına kadar gidiliyor
Vergi incelemelerinin kapsadığı dönem kişiden kişiye değişiyor. Bazı yatırımcılardan son birkaç yıla ilişkin kayıtlar istenirken bazı dosyalarda işlemlerin 2000 yılına kadar geriye götürüldüğü belirtiliyor.
Böylece yetkililer yalnızca son dönemde elde edilen kazançları değil, 25 yılı aşkın süredir yurt dışında biriktirilen ve beyan edilmediği düşünülen serveti de inceleme kapsamına alıyor.
Şenzen merkezli bir aile ofisinin müşterilerinden, 2017-2022 dönemindeki yurt dışı varlık kazançları için vergi ödemesi istendiği bildirildi. İncelenecek dönemin hangi ölçütlere göre belirlendiği ise açıklanmadı.
Kampanyanın hedefindeki toplam vergi alacağının yüz milyarlarca dolara ulaşabileceği değerlendiriliyor. Ancak Çin yönetimi henüz tahsil edilmesi planlanan tutara ilişkin resmî bir toplam açıklamadı.
Bankalara hesap dondurma talimatı
Çinli bankalar ile diğer finans kuruluşlarının, varlıklı müşterilerin yurt dışı yatırımlarını gözden geçirmesi ve gelirlerin vergi makamlarına bildirilip bildirilmediğini kontrol etmesi istendi.
Son aylarda bazı bankaların vergi borcu bulunduğu değerlendirilen müşterilerin hesaplarını geçici olarak dondurduğu bildirildi.
Hesapların yeniden kullanılabilmesi için ilgili kişilerin geriye dönük vergi, gecikme bedeli ve cezaları ödemesi isteniyor. Uygulama, bankacılık sistemini vergi denetiminin doğrudan bir parçasına dönüştürüyor.
İncelemelerde yurt dışı banka hesaplarıyla Çin’deki finansal hareketlerin karşılaştırıldığı, uluslararası bilgi paylaşımı anlaşmalarından ve gelişmiş veri analizinden yararlanıldığı belirtiliyor.
Yurt dışı tröstlere yüzde 20 vergi
Pekin yönetimi, varlıklı ailelerin servetlerini ülke dışında tutmak için kullandığı tröst yapılarına yönelik yeni kuralları da temmuz ayında yürürlüğe koydu.
Yeni düzenlemeye göre Çin’de vergi mükellefi sayılan kişilerin mal, hisse veya gayrimenkullerini yurt dışı bir tröste aktarması sırasında oluşan değer artışı yüzde 20 oranında vergilendirilebilecek.
Tröstün varlıklarından elde edilen faiz, temettü ve diğer yatırım kazançlarıyla Çin’deki kişilere yapılan dağıtımlar da vergi kapsamına giriyor.
2026’dan önce yurt dışı tröstlerde oluşan bazı kazançların, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden itibaren 90 gün içinde bildirilmesi gerekiyor. Bu süre içinde beyan edilen geçmiş dönem kazançları için gecikme faizi uygulanmaması öngörülüyor.
Düzenleme, yabancı vatandaşlık veya oturum izni almasına rağmen ekonomik ve kişisel bağlarının merkezini Çin’de tutan kişilerin de Çin’de vergi mükellefi sayılabilmesinin önünü açıyor.
Gayrimenkul krizi bütçe gelirlerini vurdu
Yeni vergi kampanyasının arkasında Çin’in giderek büyüyen bütçe ihtiyacı bulunuyor.
Ülkenin genel kamu bütçe geliri 2025 yılında yüzde 1,7 azalarak 21,6 trilyon yuana geriledi. Vergi gelirleri sınırlı artış gösterse de merkezi yönetimin gelirlerindeki düşüş dikkat çekti.
Yerel yönetimlerin yıllarca temel gelir kaynaklarından biri olan arazi satışları ise gayrimenkul krizinin etkisiyle sert biçimde düştü. Arazi satışlarından sağlanan gelir, 2021’deki 8,7 trilyon yuanlık zirveden 2025’te yaklaşık 4,15 trilyon yuana indi.
Konut satışlarının ve yeni inşaatların zayıflaması, yerel yönetimlerin borçlarını çevirmesini zorlaştırırken Pekin’i yeni gelir kaynakları bulmaya yöneltti.
Yurt dışındaki servetin vergilendirilmesi, hem bütçeye kaynak sağlama hem de ülke dışına sermaye çıkışını sınırlama amacı taşıyor.
Altın, hisse ve kripto aynı incelemede
Vergi makamlarının yalnızca yurt dışındaki banka mevduatlarına değil, yatırımcıların farklı varlık sınıflarında elde ettiği kazançlara odaklandığı belirtiliyor.
ABD ve Hong Kong borsalarında yapılan hisse işlemleri, yabancı ülkelerde alınan evler, fiziki veya finansal altın yatırımları ve kripto varlık alım satımlarından sağlanan gelirler inceleme kapsamına girebiliyor.
Bu varlıkların satın alma bedeli, satış fiyatı, elde tutma süresi ve daha önce başka bir ülkede vergi ödenip ödenmediği araştırılıyor.
Çin’in 30 Haziran 2026 itibarıyla 114 ülke ve bölgeyle vergi anlaşması veya düzenlemesi bulunuyor. Ayrıca bazı vergi merkezleriyle hesap bilgisi paylaşımına yönelik anlaşmalar imzalanmış durumda.
Servet yönetim merkezleri de etkilenecek
Yeni denetim dalgasının Hong Kong ve Singapur’daki özel bankalar, aile ofisleri, fon yöneticileri ve vergi danışmanları üzerinde baskı oluşturması bekleniyor.
Çinli varlıklı kişilerin yurt dışında tuttuğu servetin görünür hale gelmesi, daha önce vergisel avantaj sağlayan bazı yapıların yeniden düzenlenmesini gerektirebilir.
Bazı yatırımcıların vergi ikametgâhını değiştirmeyi veya servetlerini farklı ülkelere taşımayı değerlendirdiği belirtiliyor. Ancak yabancı oturum ya da vatandaşlık alınması, Çin’le ekonomik bağların devam etmesi halinde tek başına vergi yükümlülüğünü ortadan kaldırmayabilir.
Kampanyanın bundan sonraki aşamasında, bankaların hangi geçmiş dönem kayıtlarını yetkililerle paylaşacağı ve geriye dönük incelemelerin ne kadar genişleyeceği belirleyici olacak.
Murat Ali Oral-Dünya
