|
Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdettiği menkul satış sözleşmelerinde dövizle ödeme yasağı, yapılan tebliğ değişikliğiyle büyük oranda kaldırılmıştır.
Mart 2025 tarihinde yürürlüğe giren ve 2026 yılı itibarıyla da geçerliliğini koruyan düzenlemeye göre, taşıt satış sözleşmeleri hariç tutulmak üzere, menkul satış sözleşmelerine bağlı ödemelerin Türk lirası (TL) ile yapılması zorunluluğu esnetilmiştir.
Dövizle sözleşme ve ödeme uygulamalarındaki güncel yasal çerçeve şu şekildedir:
Menkul Satış Sözleşmelerinde Güncel Durum
19 Nisan 2022'de getirilen radikal kısıtlamayla, dövizli faturaların dahi TL olarak ödenmesi zorunlu kılınmıştı. Ancak yapılan düzenlemelerle bu durum değişti:
- Serbest Olan İşlemler: Taşıt dışındaki her türlü menkul satışı (örneğin ticari mal, makine, teçhizat, ürün, hammadde alım-satımı) için taraflar sözleşme bedelini döviz olarak belirleyebilir ve ödemeyi de doğrudan döviz cinsinden yapabilirler.
- Geçmişe Dönük Faturalar: Değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenmiş ancak ödemesi henüz yapılmamış menkul satış sözleşmeleri ve faturalar da bu serbestlik kapsamına alınmıştır.
Devam Eden Yasaklar ve İstisnalar
Menkul satışlarında serbestlik getirilmiş olsa da, 32 Sayılı Karar kapsamındaki bazı sözleşme türlerinde dövizle ödeme veya dövizle sözleşme yapma yasağı (belirli istisnalar hariç) devam etmektedir:
- Taşıt Satış ve Kiralama: Türkiye'de yerleşik kişiler kendi aralarında taşıt (araba, tekne vb.) satış ve kiralama sözleşmelerini döviz cinsinden yapamaz ve ödemelerini dövizle gerçekleştiremezler.
- Gayrimenkul Sözleşmeleri: Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi arasındaki gayrimenkul alım-satım ve konut/iş yeri kiralama sözleşmelerinde bedellerin döviz olarak belirlenmesi ve ödenmesi yasaktır.
- İş ve Hizmet Sözleşmeleri: İş (maaş) ve hizmet sözleşmelerinde (yabancı personeller veya yurtdışı bağlantılı işler gibi yasal istisnalar hariç) döviz yasağı devam etmektedir.
Dövizli Faturalarda Muhasebe ve Kur Esası
Dövizle ödemenin serbest olduğu menkul satışlarında faturalandırma süreçleri Faturaport ve yasal mevzuata göre şu kurallara tabidir:
- TL Karşılığı Zorunluluğu: Vergi Usul Kanunu gereğince, dövizli kesilen faturalarda döviz tutarının yanı sıra Türk Lirası karşılığının da gösterilmesi zorunludur.
- Kur Belirleme: Faturadaki KDV tutarı, faturanın düzenlendiği günkü TCMB döviz alış kuru üzerinden TL'ye çevrilerek hesaplanır. Taraflar ödeme günündeki kuru esas almak istiyorlarsa, bu durumu sözleşmede serbestçe kararlaştırabilirler.
Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarında düzenlediği sözleşmelerde dövizle ödeme ve döviz cinsinden bedel belirleme kuralları güncel mevzuat uyarınca aşağıda tablollaştırılmıştır:
| İşlem / Sözleşme Türü |
Döviz Cinsinden Sözleşme Yapılması |
Doğrudan Dövizle Ödeme Yapılması |
Önemli Notlar / İstisnalar |
Menkul Satış Sözleşmeleri
(Ticari mal, makine, hammadde vb.) |
Serbest |
Serbest |
Geçmiş düzenlemedeki TL ile ödeme zorunluluğu kaldırılmıştır. Taraflar serbestçe dövizle ödeyebilir. |
Taşıt Satış ve Kiralama
(Araba, tekne, iş makinesi vb.) |
Yasak |
Yasak |
Menkul satış muafiyetinin dışındadır. Sözleşme ve ödeme kesinlikle TL ile yapılmalıdır. |
| Gayrimenkul Alım-Satım |
Yasak |
Yasak |
Türkiye'de yerleşik kişiler arasında gayrimenkul satış bedelleri döviz bazlı belirlenemez ve ödenemez. |
Gayrimenkul Kiralama
(Konut ve İş Yeri) |
Yasak |
Yasak |
Kira bedelleri ve depozitolar TL olarak belirlenmek ve ödenmek zorundadır. |
İş Sözleşmeleri
(Maaş ve Ücretler) |
Yasak |
Yasak |
Yabancı personel çalıştırılması veya yurtdışı merkezli firmalar gibi yasal istisnalar hariç maaşlar döviz olamaz. |
Hizmet Sözleşmeleri
(Danışmanlık, lojistik vb.) |
Yasak |
Yasak |
İhracat, transit ticaret, yurtdışından başlayan veya yurtdışında sonlanan hizmetler bu yasaktan muaftır. |
Dövizli Faturalarda Muhasebe Kuralı
Dövizle ödenmesi veya yapılması serbest olan (menkul satışı gibi) işlemlerde kesilecek faturalarda şu kurallara dikkat edilmelidir:
- Faturada Türk Lirası (TL) karşılığının gösterilmesi zorunludur.
- KDV matrahı, faturanın kesildiği günkü TCMB döviz alış kuru üzerinden TL'ye çevrilerek hesaplanır.
|