Grönland başlığı, Ankara’daki NATO zirvesinde savunma harcamaları ve Ukrayna desteği gündeminin önüne geçti. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump’ın adanın ABD kontrolüne geçmesi gerektiği yönündeki sözlerine karşı Grönland’ın satılık olmadığını söyledi. Açıklama, 32 üyeli ittifakta egemenlik tartışmasını yeniden öne taşıdı.
Trump, Ankara’ya gelişinin ardından Grönland’ın Danimarka yerine ABD kontrolünde olması gerektiğini yineledi. Reuters’a göre Trump, adanın ABD açısından stratejik önem taşıdığını, bölgede Çin ve Rusya gemilerinin bulunduğunu savundu. Frederiksen ise Danimarka Krallığı’nın egemenliğine ve Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkına saygı istedi.
Ankara zirvesinde egemenlik gerilimi
Frederiksen, NATO liderleri toplantısı öncesinde Danimarka’nın pozisyonunu değiştirmedi. Danimarka Başbakanı, müttefiklerin ülkesinin toprak bütünlüğüne saygı göstermesi gerektiğini vurguladı. Grönland Dışişleri Bakanı Mute Egede de adanın geleceğini Grönland halkının belirlemesi gerektiğini ifade etti.
Grönland tartışması, NATO’nun temel güvenlik ilkesine hassas bir dosya ekliyor. İttifak, üyelerin birbirlerinin topraklarını savunması prensibi üzerine kuruluyor. AP, Trump’ın çıkışının NATO müttefiki Danimarka ile ABD arasında eski gerilimleri yeniden açtığını aktardı.
Trump, aynı açıklama trafiğinde NATO üyelerine yönelik eleştirilerini de sürdürdü. ABD’nin İran’a karşı attığı adımlara bazı müttefiklerin katılmamasından duyduğu rahatsızlığı yineledi. Ankara ev sahibi olarak öne çıkarken Trump, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı alımı konusunda Washington ile ilerleyebileceği mesajını verdi.
NATO, Ankara zirvesini savunma harcamaları ve üretim kapasitesi etrafında kurguladı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, müttefiklerin geçen yıl Lahey’de verdikleri taahhütleri daha güçlü silahlı kuvvetlere, daha fazla savunma üretimine ve yeni kabiliyetlere dönüştürmesini beklediğini söyledi.
Rutte, Avrupa’daki müttefikler ve Kanada’nın 2035’e kadar savunma ve güvenlik harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarma planında ilerlediğini belirtti. NATO verilerine göre Avrupa ve Kanada şu aşamada savunma ve güvenlik için GSYH’nin yaklaşık yüzde 4’üne denk gelen kaynak ayırıyor.
İttifak, Ankara’da onlarca milyar dolarlık yeni savunma sözleşmesini de gündeme aldı. Rutte, yeni kontratların caydırıcılık ve savunma için gerekli ekipmanı sağlayacağını, aynı zamanda Atlantik’in iki yakasında sanayi ve istihdam etkisi yaratacağını söyledi.
Kaynak metindeki NATO verileri, Avrupa’nın çekirdek savunma harcamalarının 2026’da yüzde 11 arttığını gösteriyor. Harcama tutarı 571 milyar dolardan 634 milyar dolara çıktı. Artış, Trump’ın müttefiklerden daha yüksek katkı talebini sürdürdüğü bir dönemde geldi.
Ukrayna desteği ve İran dosyası masada
Ukrayna savaşı, Grönland ve İran başlıklarına rağmen zirvenin ana güvenlik dosyalarından biri olmayı sürdürüyor. Zelenskiy, Ankara programında hava savunması ihtiyacını ve Patriot önleyici füze eksikliğini öne çıkardı. Kyiv Independent, müttefiklerin 2026 ve 2027 için Ukrayna’ya yıllık 70 milyar euro, yani yaklaşık 80 milyar dolar savunma desteği taahhüdünü değerlendirdiğini aktardı. ([The Kyiv Independent][4])
Trump, Zelenskiy ile Ankara’da yapacağı görüşme öncesinde Rusya ve Ukrayna’nın anlaşma istediğini düşündüğünü söyledi. Kaynak metne göre Trump, Türkiye’ye uçmadan önce Vladimir Putin ile konuştu. ABD tarafı, Trump’ın Zelenskiy görüşmesinden sonra Putin ile yeniden temas kuracağını belirtti.
Zelenskiy, NATO savunma forumunda Ukrayna’nın ittifaka katılım talebini yineledi. AP’ye göre Zelenskiy, Ukrayna ordusunun savaş tecrübesinin NATO’nun savunma kapasitesini güçlendireceğini savundu. Ancak savaş devam ederken üyelik dosyası ittifak içinde hassas kalmayı sürdürüyor.
Ankara gündemi geniş diplomasi trafiğine yayıldı
Ankara zirvesi, yalnızca NATO içi savunma yük paylaşımına odaklanmadı. Trump’ın İran savaşı, Hürmüz Boğazı çevresindeki gemi saldırıları ve müttefiklerin ABD çizgisine ne ölçüde yaklaşacağı sorusu da toplantı trafiğini etkiledi. AP, ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırılarının ve petrol satış lisansını iptal etmesinin ateşkesin kırılganlığını gösterdiğini yazdı.
Trump’ın Suriye Devlet Başkanı Ahmed al-Sharaa ile görüşme planı da Ankara diplomasisine ayrı bir başlık ekledi. Kaynak metin, görüşmenin Suriye’nin yıllar süren iç savaşın ardından uluslararası imajını yeniden inşa etme çabasına denk geldiğini belirtiyor. Aynı metne göre al-Sharaa, bir gün önce Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’u ağırladı. Şam’daki iki bombalı saldırı ziyarete gölge düşürdü ve 18 kişi yaralandı.
Grönland çıkışı, zirvenin savunma harcamaları mesajını tamamen ortadan kaldırmadı. Ancak tartışma, NATO’nun birlik görüntüsünü zorlayan egemenlik, yük paylaşımı ve ABD-Avrupa güvenlik ilişkisi başlıklarını aynı anda görünür kıldı. Ankara toplantısı, ittifakın yalnızca Rusya tehdidine değil, kendi içindeki siyasi gerilimlere de yanıt üretme kapasitesini test ediyor.
Murat Ali Oral-Dünya
