Parasal sıkılaşma programının kontrollü gevşeme adımları ile devam ettirildiği 2025 yılında, banka ve kredi kartları ile yapılan alışverişlerin tutarındaki artış, neredeyse yıllık enflasyonu ikiye katladı.
Merkez Bankası verilerine göre geçen yılın tümünde banka ve kredi kartları ile yapılan işlem sayısı önceki yıla göre yüzde 11,5 artışla 19 milyar 297 milyon 82 bin 980’e, ödenen toplam tutar ise yüzde 56,3 artışla 23 trilyon 232,8 milyar liraya ulaştı.
Son yıllarda hızlı bir artış gösteren kartla yapılan alışverişlerde, harcama tutarındaki artışın işlem sayısındakine göre çok daha yüksek olması dikkati çekti. Bu gelişmeye bağlı olarak; önceki yıl 859 TL olan işlem başına ortalama harcama tutarı, 2025’te yüzde 40,2 büyüyerek 1.204 liraya yükseldi.
En çok harcama market/AVM’de
Geçen yıl da kartlı işleme en çok market ve AVM alışverişlerinde başvuruldu. 2025’teki kart kullanımlarının 7 milyar 16,3 milyon kez ile sayıca üçte birden fazlası bu sektörde gerçekleşti. Buralarda yapılan alışverişlerin parasal tutarı ise 4 trilyon 456,2 milyar lira ile kartla yapılan toplam harcamaların yaklaşık beşte birini oluşturdu. Market ve AVM’lerde yapılan kartlı işlemlerin sayısı önceki yıla göre yüzde 14,8 artarken, harcama tutarındaki artış ise yüzde 69,4 oldu. Söz konusu alışverişlerde 2024 yılında 430,5 TL olan işlem başına ortalama tutar, yüzde 47,5 artışla geçen yıl 635,1 liraya çıktı.
Kartla yapılan işlem sayısında market ve AVM’yi 2 milyar 928,6 milyon kez ile yemek sektörü, 2 milyar 420 milyon işlemle çeşitli gıdalar, 1 milyar 186 milyon işlemle akaryakıt istasyonları, 914 milyonla hizmet sektöründen yapılan alımlar, 824,7 milyonla giyim ve aksesuar alımları, yaklaşık 732,9 milyon işlemle seyahat acentesi ve taşımacılık sektörü, 611,7 milyonla sağlık sektörü, 300,9 milyon işlemle kamu/vergi ödemeleri ve 280,7 milyon işlemle elektrik, elektronik eşya ve bilgisayar harcamaları izledi.
İşlem tutarında ise 1 trilyon 634,7 milyar liralık harcama ile çeşitli gıdalar ikinci sırada yer alırken, daha sonra 1 trilyon 522,8 milyar TL ile kamu/vergi ödemeleri, 1 trilyon 500,2 milyar lira ile giyim ve aksesuar, 1 trilyon 366 milyar lira ile kamu vergi ödemeleri, 1 trilyon 408,4 milyarla hizmet sektörü, 1 trilyon 401,1 milyarla akaryakıt, 1 trilyon 389,6 milyarla yemek sektörü, 1 trilyon 31,7 milyarla elektrikli, elektronik eşya ve bilgisayar ve 954,7 milyar lira ile araç kiralama, satış, servis yedek parça ödemeleri geldi.
Kuyumcuda ortalama alım 19 bin 840 TL
Kartlı işlem başına ortalama harcama tutarı en yüksek sektör ise kuyumculuk oldu. Bu sektörde kartlı işlem sayısının önceki yıla göre yüzde 10,9 artışla 25,9 milyon adet olduğu 2025 yılında, özellikle altında son dönemlerdeki hızlı fiyat artışının da etkisiyle ödeme tutarı ise yüzde 102,7 artışla 513,9 milyar liraya ulaştı. Böylece kuyumcularda yapılan alımların işlem başına ortalama tutarı yüzde 82,7 artışla 19 bin 840 TL’ye yükseldi.
Ortalama tutarda bu sektörü 9 bin 709,4 TL ile müteahhit işleri, 7 bin 175,4 TL ile havayolları, 6 bin 279 TL ile sigorta işlemleri, 5 bin 663,1 TL ile yapı malzemeleri, hırdavat, nalburiye alımları izledi.
Vergi ödemeleri ise yüzde 101,1 oranı ile işlem başına ortalama ödemenin önceki yıla göre en hızlı arttığı alan oldu.
Kartlı tüketimde on yılda yüzde 250'nin üzerinde reel artış yaşandı
Hanelerin banka ve kredi kartları ile yaptıkları alışverişlerin tutarı son on yılda rekor bir hızla büyüdü.
Bankalararası Kart Merkezi (BKM) hane halkı kartlı ödeme endeks serisinde 2015 yılı ortalaması 100 kabul edilirse 2025 yılı değeri 4.565,3’e ulaştı. Buna göre kartlı harcamaların tutarı “nominal” olarak yüzde 4.465,3 (44,7 kat) arttı. Bu artış, kart kullanımının yaygınlaşması sonucu harcama tutarının büyümesi ve fiyat artışlarının bileşik etkisinden kaynaklandı.
Tüketici fiyatları (TÜFE) bazında 2015-2025 döneminde gerçekleşen yüzde 1.203,7’lik kümülatif enflasyonla deflate edildiğinde, bu dönemde hane halkı kart harcamalarının hacminin “reel” olarak da yüzde 250,3’le rekor bir oranda arttığı belirlendi. Buna göre söz konusu harcamaların gerçek boyutunu gösteren enflasyondan arındırılmış hacmi, on yılda 3,5 katına çıktı.
BKM Kartlı Ödeme Endeksi, kartlı tüketimin reel hacmini ölçüyor; ancak buradaki artış toplumun refahının yükselmesinden çok sıkışma derecesini gösteriyor. Reel ücretler aynı oranda artmaz ya da düşerken tüketim endeksinin yükselmesi zenginleşmeden çok, borçla ayakta kalma göstergesi olarak okunuyor. Kartla harcama tutarındaki artışın işlem sayısındakine göre kat kat yüksek olması da kişilerin daha pahalıya ve dolayısıyla daha çok borçlandığı enflasyonist sürece işaret ediyor.
Son yıllarda kart kullanımındaki artışta, küresel bir trend halinde giderek yaygınlaşan dijitalleşmenin de payı bulunuyor. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de nakit kullanım oranı düşüyor, kartlı ödeme, temassız ve mobil ödeme hızla yayılıyor. Bunda temassız ödeme kolaylığı, kayıt dışılıkla mücadele, pandemi sonrası hijyen refleksi gibi faktörlerin de etkisi bulunuyor.
Naki Bakır-Dünya
