banner79

banner80

Kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için fiilen ödenmiş olması şart mıdır?

İş akdi kıdem tazminatını gerektirecek şekilde sona ermedikçe, karşılık yoluyla yazılan kıdem tazminatı giderleri vergi matrahından indirilemiyor.

MEVZUAT 27.08.2021, 09:35
Kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için fiilen ödenmiş olması şart mıdır?

Vergi aflarının/yapılandırma kanunlarının ciddi bir taraftarı var. Özellikle ekonomik kriz dönemlerinde kaçınılmaz olarak gündeme geliyor. Yararları yanında birçok da zararı var. Bu zararlardan biri, yargıya gidecek konuları azaltması ve bunun sonucunda içtihat oluşmaması…

Son dönemlerdeki vergi uyuşmazlıklarına ilişkin Danıştay kararlarına bakın, birçok önemli sorunu bulunan vergi sistemimizin bu sorunlarına yönelik kararlar bulamazsınız (Hadi haksızlık etmeyelim çok az bulursunuz). Bu nedenle vergide ciddi bir içtihat eksikliği ile karşı karşıya olduğumuzu düşünüyorum.

Bu sorun, vergi yazınına da yansıyor. Örneğin 7326 sayılı yapılandırma kanununun Meclis’e sevk edildiği günden itibaren yazılan vergi yazılarının çoğunu bu kanunun tanıtımına ve sorunlarına yönelik yazılar oluşturuyor. Önemli sorunlarımız yine bir kenara bırakıldı.

Ben de son aylarda düzenli olarak yapılandırma kanununu yazmışım. Bugün bir istisna yapıp, sorun olmaması gereken sorunlarımızdan biri olan, kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için fiilen ödenmiş olmasının şart olup olmadığını tartışacağım. 

Öncelikle biraz teknik açıklama yapmak durumundayım.

Ticari kazancın (dolayısıyla kurumlar vergisi matrahının) tespitinde “tahakkuk esası” geçerlidir.

Tahakkuk esası, gelir veya giderin mahiyet ve miktar itibariyle kesinleşmiş olmasını ifade eder. Yani geliri veya gideri doğuran işlemin tekemmül etmesinin yanı sıra, miktarının ve işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartlarının da belirlenmiş olması gereklidir. Bu nedenle, özel bir düzenleme bulunmadığı sürece, bir gelir veya gider unsurunun, mahiyet ve tutar itibariyle kesinleştiği dönem kazancının tespitinde dikkate alınması zorunludur. Gelirin tahsil edilmiş veya giderin ödenmiş olması şart değildir.

Bu kuralın çok az istisnası vardır. Örneğin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 88. maddesine göre, fiilen ödenmeyen SGK prim tutarları, gelir vergisi ve kurumlar vergisi uygulamasında gider yazılamaz. Bu özel hükme istinaden SGK primleri, dönemine ve ait olduğu yıla bakılmaksızın fiilen ödendiği tarihte gider yazılır.

Peki, Gelir Vergisi Kanunu (GVK)’nun 40. maddesinde yer alan “ödenen” ibarelerini nasıl değerlendirmek gerekir?

GVK’nın vergi matrahın tespitinde indirilebilecek giderleri belirleyen “İndirilecek Giderler” başlıklı 40. maddesinin bazı bentlerindeki giderlere ilişkin olarak “ödenen” veya “ödenmiş” ibarelerine yer verildiğini görüyoruz. Bu giderler şunlar:

  • Hizmetli ve işçilerin, sigorta primleri ve emekli aidatı (Bu primlerin ve aidatın istirdat edilmemek üzere Türkiye'de kain sigorta şirketlerine veya emekli ve yardım sandıklarına ödenmiş olması ve emekli ve yardım sandıklarının tüzel kişiliği haiz bulunmaları şartıyla) (GVK 40/2)
  • İşle ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar (GVK 40/3)
  • İşverenlerce, Sendikalar Kanunu hükümlerine göre sendikalara ödenen aidatlar (Ödenen aidatın bir aylık tutarı, işyerinde işçilere ödenen çıplak ücretin bir günlük toplamını aşamaz) (GVK 40/8)
  • İşverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları (GVK.40/9)
  • Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen işbaşı eğitim programlarından faydalananlara, programı yürüten işverenlerce fiilen ödenen tutarlar (GVK.40/11)

Bu ibareler genel tahakkuk kuralından sapmayı mı ifade ediyor? Yani yukarıda saydığım giderlerin vergi matrahından indirilebilmesi için tahakkuk etmiş olması yeterli olmayıp ödenmiş olması da şart mıdır?

Bu konu geçmişte uzun uzun tartışılmış ve vergi yargısının kesin (içtihatları birleştirme) kararı[1] ile  böyle bir istisnanın olmadığı, maddedeki bu ibareler ile fiili ödemenin kastedilmediği kesinleşmiştir. Başka bir anlatımla, vergi yargısının görüşü, tahakkuk esasının geçerli olduğu ticari kazançlarda, gider unsurlarının vergi matrahından indirilebilmesi için bunların fiilen ödenmiş olmasının şart olmadığı yönünde netleşmiştir.

Bu kesinliğe rağmen günümüzde aksi yönde görüşlere rastlanabiliyor. İdari görüşün de bazı hallerde bu yönde olduğuna üzülerek tanık oluyoruz.

Örneğin, kanun metninde kıdem tazminatlarına ilişkin yukarıdaki örneklerde olduğu gibi farklı yönde görüşe sebep olabilecek ibareler dahi olmadığı halde kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için fiilen ödenmiş olması gerektiği söylenebiliyor.

Özelgelere göre kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için ödenmiş olması şart!

Öncelikle söyleyelim, iş akdi kıdem tazminatını gerektirecek şekilde sona ermedikçe, karşılık yoluyla yazılan kıdem tazminatı giderleri vergi matrahından indirilemiyor. (Bu yaklaşım eleştirilebilir, iş hayatının kaçınılmaz bir gerçeği olan kıdem tazminatı karşılığının da gider kabul edilmesi gerektiği söylenebilir. Ancak iş akdinin ileride kıdem tazminatı doğurmadan sona ermesi mümkün olduğu için, mevcut yasal düzenlemelere göre kıdem tazminatının karşılık yoluyla gider yazılmasının Maliye tarafından kabul edileceğini sanmıyorum.) 

Kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için iş akdinin kıdem tazminatına neden olacak şekilde sona ermesi gerekir. İş akdinin sona erdiği tarih itibariyle hesaplanan ve kesinleşen kıdem tazminatı tutarı bu tarih itibariyle gider yazılabilir ve matrahtan indirilebilir. Hesaplanan tazminatın geç ödenmesi gider yazılmasını engellemez, sadece mevduata uygulanan en yüksek faiz oranında faiz ödenmesini gerektirir.

Bu konu uzun yıllar bu şekilde uygulanmış ve Maliye tarafından da bu doğrultuda görüş verilmiş olduğu halde sonra birden (yasal değişiklik olmadığı halde) görüş değiştirilmiştir. Aslında böyle bir görüş değişikliğini gerektirecek herhangi bir yasal düzenleme ve yargı kararı olmadığı halde bu değişikliğin yapılmış olması, kanuna uygunluğu bir tarafa hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırıdır.

Görüş değişikliği özelge marifetiyle yapılmış ve kıdem tazminatının gider kaydı konusunda özel bir hüküm olmamakla birlikte, GVK’nın tazminatların gider kaydedilmesine ilişkin genel hükmü (GVK 40/3) gerekçe gösterilerek, kıdem tazminatının kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilebilmesi için İş Kanununa göre işçinin kıdem tazminatına hak kazanması ve hak edilen kıdem tazminatının da işçiye ödenmiş olması gerektiği, tahakkuk etmiş olsa bile ödenmemiş kıdem tazminatının gider yazılamayacağı yönünde özelgeler verilmeye başlanmıştır. Örnek özelgeye buradan ulaşabilirsiniz. Vergi müfettişleri de bu konuyu eleştirmeye başlamıştır.

Kıdem tazminatının ödendiği tarihte gider yazılması kabul edildiğine göre, dönem kayması dışında Hazineye bir faydası olmayan (ancak vergi tekniğine aykırı) bu görüş değişikliğine neden ihtiyaç duyulduğunu anlamakta güçlük çekiyorum.

Umarım bu hatalı yaklaşım bir an önce düzeltilir.


[1] Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 23.01.1992 tarih ve E:1990/3, K:1992/1 sayılı kararı.

T24 | Erdoğan SAĞLAM

Yorumlar (0)
4
açık
Namaz Vakti 28 Ocak 2022
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:58
Akşam 18:22
Yatsı 19:45
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@