Gönüllülük esasına dayalı BES’in yanı sıra, 25 Ağustos 2016 tarihinde kanunlaşan ve 1 Ocak 2017  itibarıyla yürürlüğe giren Otomatik Katılım uygulamasıyla sistemin yaygınlaşması için önemli bir  adım atılmıştır. 

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) Türkiye’de hem tasarrufların arttırılması, hem de nüfusun  giderek yaşlanması ile doğabilecek problemlere karşı önlem olarak uygulamaya konulmuştur.  Gönüllülük esasına dayalı BES’in yanı sıra, 25 Ağustos 2016 tarihinde kanunlaşan ve 1 Ocak 2017  itibarıyla yürürlüğe giren Otomatik Katılım uygulamasıyla sistemin yaygınlaşması için önemli bir  adım atılmıştır. 

4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu’nun 1 Ocak 2017 tarihinde  yürürlüğe giren otomatik katılıma ilişkin Ek-2’nci madde hükümleri uyarınca, işverenler  çalışanlarını Otomatik Katılım Sistemi’ne (OKS) dâhil etmekle yükümlü tutulmuştur. 

OKS kapsamına giren kişiler 

OKS, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ya da 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci  maddesi kapsamında mavi kart sahibi olan, 45 yaşını doldurmamış, kamuda veya özel sektörde  bir işverene bağlı olarak ücretli çalışanları (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası  Kanunu’nun 4a ve 4c maddeleri kapsamındaki çalışanlar ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar  Kanunu’nun geçici 20’nci maddesi kapsamında kurulmuş olan sandıkların iştirakçisi olan  çalışanları) kapsamaktadır. 

2022 yılı Ocak ayında yapılan yasal değişiklikle 45 yaşını doldurmuş çalışanlara da, talep etmeleri halinde OKS planlarına dahil olma imkanı verilmiştir. 

OKS katkı payı tutarının hesaplanması ve emeklilik şirketine aktarımı

Çalışan katkı payı; çalışanın 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesi çerçevesinde belirlenen prime  esas kazancının (kamu çalışanları için emeklilik keseneğine esas aylığının) %3’üne karşılık gelen  tutardır. 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında kurulmuş olan sandıkların  iştirakçisi olan çalışanlar içinse bu çalışanların bağlı bulunduğu sandığa, katılım payı, kesenek  veya diğer adlar altında ödediği tutarların hesaplanmasına esas kazancının %3’üne karşılık gelen  tutardır.  

Ancak, çalışan, otomatik katılıma ilişkin emeklilik sözleşmesinde belirlenen tutardan daha yüksek  bir tutarda kesinti yapılmasını işverenden talep edebilmektedir.  

Bu şekilde hesaplanan OKS katkı payı tutarlarının, en geç çalışanın ücretinin ödeme gününü takip  eden iş günü, 4632 sayılı Kanun hükümleri uyarınca işveren tarafından emeklilik şirketine  aktarılması gerekmektedir.

İşveren, OKS katkı payını zamanında emeklilik şirketine aktarmaz veya geç aktarırsa çalışanın  4632 sayılı Kanunun 5 inci maddesindeki hesaplama yöntemi uyarınca varsa birikiminde oluşan  parasal kaybından sorumlu tutulmaktadır.

OKS’de işverenlerin yükümlülük başlangıç tarihleri 

Özel sektörde istihdam edilen çalışanların sisteme otomatik olarak dâhil edilmesinde aşağıdaki  kademeli geçiş takvimi öngörülmüştür.

Özel Sektör Çalışanlarının Otomatik Katılım Kapsamına Dâhil Edileceği Geçiş  Takvimi

Çalışan Sayısı (*) 

Kapsama Alınma Tarihi

1.000 ve üzeri 

01.01.2017

250-999 arası 

01.04.2017

100-249 arası 

01.07.2017

50-99 arası 

01.01.2018

10-49 arası 

01.07.2018

5-9 arası 

01.01.2019

(*) Çalışan sayısının belirlenmesinde, birden fazla işyeri olan işverenler için bütün işyerlerindeki çalışanların toplamı göz önünde bulundurulmaktadır.

İşverenler, OKS’ye dâhil olduktan sonraki bir tarihte çalışan sayısının azalması durumunda  sistemde kalmaya devam etmektedirler. 

1 Ocak 2019 tarihinden itibaren ise çalışan sayısı 5 ve üzerinde olan tüm işyerleri sisteme otomatik  olarak dâhil edilmektedir. 

KKM’de hangi kur farkı vergiden istisna? KKM’de hangi kur farkı vergiden istisna?

Yabancı uyruklu çalışanlar OKS’ye dâhil edilmemekte, buna karşın, Türk vatandaşı olmayıp mavi  kartı olan çalışanların ise OKS’ye dâhil edilmesi gerekmektedir. 

Yine, 5510 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin (g) bendi kapsamındaki sigortalılar, örneğin,  Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenmiş işverenlerce, söz konusu  ülkelerdeki işyerlerinde istihdam etmek üzere götürülen Türk işçileri, sisteme dâhil  edilmemektedir. 

OKS’de işveren yükümlülükleri 

İşverenlerin OKS sisteminde temel olarak aşağıdaki şekilde yükümlülükleri bulunmaktadır. 

  • Emeklilik şirketinin seçimi 
  • OKS işlemleri için yetkili belirleme 
  • Fonların Seçimi 
  • Katkı payının süresinde ödenmesi 

OKS kapsamına giren işverenler, öncelikle çalışanları adına en az bir emeklilik şirketi ile sözleşme  yapmakla yükümlüdür. Bununla birlikte, birden fazla emeklilik şirketi ile de sözleşme yapılması  mümkündür. 

İşverenler, OKS kapsamındaki işlemleri gerçekleştirmek üzere yetkili birimini ve yetkili kişileri  belirlemesi gerekmektedir. Söz konusu yetkili kişi ya da birim, işverenin OKS kapsamındaki yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve çalışanların emeklilik hesaplarına ilişkin taleplerinin ilgili  emeklilik şirketine iletilmesinden sorumlu olacaktır. 

İşveren olarak, sisteme giriş esnasında çalışanlardan faizli ve faizsiz fon tercihlerini almaları,  tercihte bulunmayan çalışanlar için ise söz konusu tercihi işveren tarafından yapmaları gerekmektedir. 

Yine, OKS katkı paylarının çalışanların ücretlerinden doğru şekilde kesilip, emeklilik şirketine  zamanında ve eksiksiz aktarılması gerekmektedir. 

Çalışanların ücretlerinden kesilen katkı paylarının en geç, emeklilik şirketi ile yapılan sözleşme  çerçevesinde belirlenen ücret ödeme gününü takip eden iş gününde emeklilik şirketinin banka  hesabına aktarılması gerekmektedir. Toplu olarak gönderilecek bu tutarlar çalışanların otomatik  katılım hesaplarına dağıtımı, emeklilik şirketine gönderilen verilere göre yapılmaktadır. 

Dolayısıyla, söz konusu verinin emeklilik şirketine hatalı olarak gönderilmesi durumunda,  çalışanların birikimlerinde oluşacak kayıptan işveren sorumlu tutulmaktadır. Aynı şekilde, katkı  paylarını emeklilik şirketine eksik ya da geç aktarılması veya aktarılmaması durumunda da,  çalışanların birikiminde oluşan parasal kaybı ve her türlü masrafı karşılamak ve gerekli  düzeltmeleri yapmak da işverenin sorumluluğundadır. 

OKS yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenlere uygulanan yaptırım

4632 sayılı Kanunun “Çalışanların otomatik olarak bir emeklilik planına dâhil edilmesi” başlıklı  Ek-2’nci maddesinde, “….İşverenler bu madde kapsamındaki yükümlülükleri bakımından  Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından denetlenir. İşverenin bu madde kapsamındaki  yükümlülüklerine ve bu madde uyarınca yürürlüğe konulan düzenlemelere uymaması hâlinde,  her bir ihlal için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yüz Türk lirası idari para cezası  uygulanır.” Şeklinde düzenleme yapılmıştır. 

Yine, Hazine ve Maliye Bakanlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğünün 16.01.2019 tarih ve (2019/2)  sayılı “Çalışanların İşverenleri Aracılığıyla Otomatik Olarak Emeklilik Planına Dâhil Edilmesine  İlişkin Sektör Duyurusunda” her bir çalışan için, ilgili çalışanın sisteme dahil edilmediği ay sayısı  kadar idari para cezası uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.  

Dolayısıyla, işverenlerin yukarıda belirtilen OKS kapsamındaki yükümlülüklerine uymamaları  halinde, her bir çalışan ve her ay için idari para cezası uygulanmaktadır. 

Yıllara Göre Uygulanacak İdari Para Cezaları

Yıl 

İdari Para Cezası Tutarı

2017 

100 TL

2018 

114 TL

2019 

141 TL

2020 

172 TL

2021 

187 TL

2022 

254 TL

Son dönemde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı iş müfettişlerince gerek programlı  denetimler kapsamında, gerekse ihbar ve şikayet üzerine işverenlerin OKS kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri incelenmeye ve yükümlülüklere aykırılık  durumunda da her bir çalışan ve her ay için idari para cezası uygulanmaya başlanmıştır. 

Dolayısıyla, işverenlerin idari para cezası yaptırımı ile karşılaşmaları için OKS kapsamındaki  yükümlülüklerini süresinde ve tam olarak yerine getirmeleri hususuna dikkat etmeleri  gerekmektedir.

PWC | Celal ÖZCAN