Plansız eylem, zaman ve kaynak israfıdır. Geleceğe doğru gözü bağlı yürümektir. Planlı eylem ise ülke, kurum kaynaklarını, aynı ufka bakarak düzenlemek, uygulayıcıları yönlendirmektir
1- SORUN: DPT yeniden kurulsun diyenlere (ben dahil) bir uyarım olacak: Bir kez daha düşünün derim. Zira sorun DPT kapatıldığı için plansızlık değil, plan denince ne anladığımızda… Tepedekinin hoşuna gidecek planlar ya da yöneticisinin aklından geçenleri plan diye sunarak varılacak bir yer yok.
2- ETKİSİ: Batı dillerinde hatır, gönül, vefa gibi kelimeler yoktur. Çünkü bu dilleri var eden sosyolojide bu duyguların karşılığı yoktur. Bizim dilimizde de vizyon, misyon, strateji, plan yoktur. Önce ateş edersin, sonra nişan alırsın. Gözünle düşünürsün. Kervan da yolda dizilir.
BAKANLIKLAR ARASINDA ERİTİLEN DPT
3- ÇÖZÜM: Bu noktada itirazları duyuyorum: “Bizde nasıl plan olmaz? Yığınca bütçe plan başkanlığımız var. Hatta zamanında DPT’miz dahi vardı” diye… Doğrudur; var mı var. DPT’ye gelince; ülkenin ekonomi ve sosyal kalkınmasını hızlandırmak için kurduk, 1960-2001 yılları arasında hayli de yararlandık.
4- YÖNTEM: Sonra mı? 2011’de Kalkınma Bakanlığı olarak yeniden organize edildi, 2018’de ise Kalkınma Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı’nın Bütçe ve Mali Kontrol Müdürlüğü birleştirilip Cumhurbaşkanlığı bünyesinde Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na dönüştürüldü. Ardından plansız kaldık.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Planlamaya dair…
Başkanlıklar DPT’nin işlevini görüyor mu?
Hayır, tabii ki… Sadece günlük politikaların yürütülmesi için teknik bazı çalışmalar yapılıyor, hepsi bu… Hatta Orta Vadeli Program dahi çalakalem birileri tarafından 3 günde yazıldı ve hâlâ sonuç alınamadı.
Hükümetler DPT’ye ihtiyaç duyar mı?
Hem de nasıl. Misal ABD’de Rand Corporation, Başkanın arka çalışma ofisi gibidir. Orta uzun vadeli stratejiler burada şekillenir, politikalar oluşturulur. Savunmadan internete, yapay zekâya kadar…
NOT
BEN GİDERİM PLAN ARKAMDAN GELİR
Bizde uzmana, bilime saygı olmadan DPT’yi yeniden kursak, bir tür “catering” servisine döner. Lideri dinle, sözlerini pişir ve yine ona servis et. Tıpkı yemek şirketlerinin yaptığı gibi… Lider ne istiyorsa onu plan diye sunacak isek planlamaya dair beslediğimiz iyicil umutları ziyan etmeyelim derim.
PLANLAMA LÛGATI
DPT: Devlet Planlama Teşkilâtı… Demirel, Özal gibi vizyoner liderlerin entelektüel tarlası
Beş yıllık plan: DPT’nin ülkenin geleceğine dair 5’er yıllık dönemlere göre hazırladığı yol haritası
Statik plan: Tüm parametrelerin sabit kalacağı varsayımı ile yapılan, çok uzun soluklu metin
Dinamik plan: Değişen iç ve dış koşullara göre revize edilmeye uygun, modüler plan anlayışı
Şeref OĞUZ-Ekonomim
