Bu konu kamuoyunda EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) olarak adlandırılan ve 03/03/2023 tarihinde Resmî Gazetede yayımlanan 7438 nolu Kanun la birlikte gündemdeki yerini korumaktadır. Staj ve çıraklık mağdurları bu kanunla birlikte mağduriyetlerinin giderileceğini ve emeklilik haklarını elde edeceklerini bekliyorlardı ancak bu beklenti karşılanmadı. O günden beri de staj ve çıraklık mağdurlarının emeklilik beklentilerinin devam ettiğini görüyoruz.
Çıraklık ve staj kanuni düzenlemesi
Çıraklık ve staj düzenlemeleri 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanununda düzenlenmiştir. Söz konusu kanun uyarınca Çırak; çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişidir. Staj ise; öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı ifade etmektedir.
Çıraklık ve staj mağdurları neden emekli olamıyor?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre; 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler hakkında yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümleri uygulanır. Bunlar hizmet akdi kapsamında sigortalı sayılırlar. Çırak ve Stajyerler söz konusu kanun gereğince kısa vadeli sigorta kollarına tabi olup, emekliliğe esas olan yaşlılık, malullük ve ölüm sigortası primleri ödenmediği için, staj ve çıraklık başlangıç tarihleri emeklilikte sigorta girişi olarak kabul edilmiyor.
Oysaki çırak ve stajyerler de tıpkı diğer çalışanlar gibi, atölyede, fabrikada, ofiste günlük çalışma saatlerine uyarak, iş disiplini çerçevesinde fiilen üretimin bir parçası olarak görev alıyorlar. Çalıştıkları süre içinde sigorta numaraları oluşturulan çırak ve stajyerler uzun vadeli sigorta primlerinin ödenmemesi nedeniyle mağduriyet yaşıyorlar. Sosyal Güvenlik Kurulu verilerine göre 2025 sonu itibariyle Türkiye genelinde 1,9 milyondan fazla kişi, staj ve çıraklık sigortası nedeniyle emeklilik hakkından yararlanamıyor.
Çırak ve stajyerlerin mağduriyetleri giderilebilir
Öncelikle şunu belirtmeliyiz bu mağduriyet ancak Meclisten geçecek bir yasa ile düzeltilebilir. Yapılacak yasal düzenleme ile; çırak ve stajyerlerin mevcut sigorta kayıtlarının uzun vadeli sigorta kapsamında kabul edilmesi veya geriye dönük borçlanma hakkı tanınması mağduriyetleri giderebileceği gibi gelecekte de benzer sorunlar yaşanmasının önüne geçecektir.
Fiilen çalışılan çıraklık ve staj sürelerinin, tıpkı askerlik ve doğum borçlanmasında olduğu gibi isteğe bağlı borçlanma kapsamına alınarak geriye dönük borçlanma hakkı, sorunu büyük ölçüde çözecek gibi görünüyor. Çırak ve stajyerlerin emeklilik taleplerine geçmişe dönük bir ayrıcalık değil, fiilen çalışılan bir sistemin hukuki olarak tanınması olarak değerlendirmek gerekir. Türkiye’de meslek liselerinin, ara eleman ihtiyacının karşılanması ve üretim gücünün gelişimi açısından önemi hepimizin malumudur. Bu sorunu çözmek mesleki eğitimi daha cazip hale getirecektir.
