Bundan tam 40 yıl önce, 1986 yılının Haziran ayı, İstanbul...
Kasaplarda kırmızı etin kilosu 1800-2200 TL (344-420 TL) arasında değişiyor. Merhum Turgut Özal'ın Türkiye'ye hediyesi orta direk için yemesi nadirattan olan pirzola, biftek ve antrikot gibi kıymetli parçaların kilosu 3000 TL'yi (573 TL) aşıyor.
Tavuk etinin kilosu 750 TL (143 TL), ama ev kadınları, o dönemin şartlarında pişirmeyle vakit kaybetmemek için 1600 TL'ye (305 TL) bütün kızarmış piliç alıyorlar.
Kırmızı et fiyatlarının artması sadece haneleri değil dönercileri de etkiliyor. Müşteri ayağını çekip et döner satışları azalınca esnaf bir çıkış yolu arıyor ve buluyor.
Tavuk? Tavuktan döner? Tavuğun neresi?
Günümüzde hızlı yemek pazarının en popüler ürünlerinden biri olan tavuk döner tam 40 yıl önce Beyazıt'taki Bakırcılar Çarşısı'nda doğdu.
Camında "Nefis Susurluk ayranıyla tavuk döneri yediniz mi?" yazan büfenin önünden geçenler duraksıyor. Tavuk? Tavuktan döner? Tavuğun neresi?
24 kilo löp et çıkarıyor
Büfenin sahibi Yılmaz Sürücü, 35 kilo göğüs etini 5 saatlik bir uğraş ve 11 kiloluk fire sonrası löp hale getiriyor. 24 kiloluk eti döner tezgahına takıyor.
100 gramını 500 liradan (95 TL) satıyor; ister pilav üstü ister ekmek arası. Ekmek bedava, pilav ekstra... Küçücük büfe her gün öğle saatlerinde dolup taşıyor, ikindiye kadar tezgahta döner kalmıyor.
"Tadı damağımda kaldı"
Tavuk döneri ilk kez tadan vatandaşların verdikleri tepkiler ise şöyle:
"Daha önce hiç yememiştim. Tavuklu döner çok hoşuma gitti. Artık rastladıkça yerim."
"Tadı damağımda kaldı. İmkanım olsa kendim evde yapardım."
"Aslında tavuğu pek sevmem ama dönerin bu kadar lezzetli olabileceğini düşünmemiştim."
"Avrupalılar tavuğun kıymasını da yapıyorlarmış. Bizim de çeşitli şekillerde yararlanmamız lazım."
Şu an Şehremini'nde bulunan dükkanlarını 1996 yılında açan ve herkese "İstanbul'un ilk tavuk dönercisi biziz" diyen işletmenin sahibine kötü bir haberimiz var: İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk tavuk dönercisi -belki de şimdi hayatta olmayan- Yılmaz Sürücü...
Artık ekonomik bir fast food seçeneği değil
80'lerin sonunda ekonomik zaruretten doğan tavuk döner, kimi zaman öğrenci dostu yiyecek, kimi zaman ayın 20'sinde yemek kartı biten beyaz yakalının kurtarıcısı, kimi zaman asgari ücretlinin gezmeye götürdüğü üç çocuğunun nefis yatıştırıcısı olarak günümüze kadar geldi.
İstanbul'da tavuk döner fiyatları son dönemde dikkat çekici seviyelere ulaştı. Mahalle dönercilerinden zincir işletmelere kadar birçok noktada fiyatlar yükselirken, standart bir tavuk dönerin ortalama fiyatı 200 TL bandına yerleşti. Menü tercih eden tüketiciler ise 300 TL'nin üzerinde ödeme yapmak zorunda kalıyor.
Yeni fiyat dengesi oluştu
Artan gıda maliyetleri, kira giderleri, personel ücretleri ve işletme maliyetleri, Türkiye'nin en çok tüketilen hızlı yemeklerinden biri olan tavuk dönerin fiyatlarına da yansıdı.
İstanbul genelinde yapılan fiyat incelemelerine göre, en uygun fiyatlı tavuk dürümler 150-180 TL seviyesinden başlarken, standart porsiyonlar 190-220 TL arasında satılıyor. Daha büyük porsiyonlar ve soslu ürünlerde ise fiyatlar 250-300 TL bandına kadar çıkabiliyor.
400 TL'ye kadar çıkıyor
Patates kızartması ve içeceğin eklendiği menülerde fiyatlar daha da yükseliyor. Ortalama bir tavuk döner menüsünün fiyatı 260-400 TL arasında değişiyor.
Tam ekmek tavuk dönerler ise işletmeye göre 200-250 TL seviyesinde satılırken, yarım ekmek ürünlerde fiyatlar genellikle 170-210 TL aralığında bulunuyor.
Düşük fiyatlı ürünler istisna oldu
Piyasadaki fiyatlar değerlendirildiğinde, İstanbul'da standart bir tavuk döner için tüketicilerin ortalama 190-220 TL arasında ödediği görülüyor. Bu da yaklaşık 200 TL'lik fiyat seviyesinin yeni piyasa dengesi haline geldiğini ortaya koyuyor.
Zaman zaman kampanyalı satışlar veya sınırlı bölgelerde daha düşük fiyatlara tavuk döner bulunabilse de, bunlar genel piyasa fiyatını yansıtmıyor. İstanbul genelinde ortalama fiyatların 200 TL bandına yükselmesi, tavuk döneri de artık eskisi kadar "ekonomik" bir fast food seçeneği olmaktan uzaklaştırmış durumda.
Taşkın Su-Dünya
