Türkiye’de bu amaca hizmet eden en seçici araçlardan biri, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 11’inci maddesi ile Turkuaz Kart Yönetmeliği temelinde oluşturulan Turkuaz Kart sistemidir. Sistem, klasik çalışma izninden farklı olarak yabancının bireysel niteliğini, ülkeye sağlayacağı katma değeri ve faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini merkeze almaktadır.
Turkuaz Kartın hedef kitlesi
Turkuaz Kart, yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlayan, yabancı eş ile kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuklarına ise ikamet hakkı veren bir belgedir.
Kartın hedef kitlesi beş grupta toplanmaktadır.
- Yüksek nitelikli işgücü,
- Yüksek nitelikli yatırımcı,
- Stratejik alanlarda çalışan bilim insanı veya araştırmacı,
- Kültür-sanat ya da spor alanında uluslararası başarı sahibi kişiler.
- Türkiye’nin veya Türk kültürünün uluslararası tanınırlığına katkı sunan yabancılar.
Bu çerçevede, Turkuaz Kart kitlesel bir göç veya genel çalışma izni programı değil, seçici ve katkı odaklı bir yetenek çekme mekanizmasıdır.
Başvuru, belgelendirme ve puanlama sistemi
Başvuru, Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancılar bakımından elektronik sistem üzerinden; yurt dışında ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliği aracılığıyla yapılabilmektedir. Yetkili aracı kurumlar da yabancı adına başvuru gerçekleştirebilmektedir.
Başvuru dilekçesi ve pasaport suretine ek olarak, ilgili kişinin dahil olduğu kategoriye göre diploma, iş sözleşmesi, özgeçmiş, mesleki deneyim belgeleri, yatırım ve ihracat göstergeleri, patent veya lisanslar, akademik çalışmalar, ödüller ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin kanıtlar sunulmaktadır.
Değerlendirme, uluslararası işgücü politikası doğrultusunda oluşturulan puanlama sistemiyle yapılmaktadır. Eğitim kurumunun niteliği, ücret düzeyi, uzmanlık ve Ar-Ge deneyimi, yatırımın büyüklüğü, oluşturulacak istihdam, ihracat kapasitesi, patent ve inovasyon faaliyetleri, uluslararası başarı ve etki alanı gibi ölçütler başvuru kategorisine göre farklı ağırlık taşıyabilmektedir.
Üç yıllık geçiş süresi ve süresiz statüye dönüşüm
Turkuaz Kart ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilmektedir. Bu dönemde kart sahibinin faaliyetleri ve başvuru sırasında sunduğu taahhütler Bakanlıkça görevlendirilen uzman tarafından izlenmektedir. İstenen bilgi ve belgelerin süresinde sunulmaması veya tespit edilen eksikliklerin verilen süre içinde giderilmemesi, geçiş süresinin sonlandırılmasına ve kartın iptaline yol açabilmektedir.
Geçiş süresi kaydının kaldırılması için başvurunun, üç yıllık sürenin dolmasına 6 ay kalmasından itibaren ve her durumda süre sona ermeden yapılması gerekmektedir. Nihai uzman raporunun olumlu olması ve kartın geçiş döneminde iptal edilmemiş bulunması halinde kayıt kaldırılarak Turkuaz Kart süresiz hale gelmektedir.
Kart sahibi ve yakınlarına sağlanan haklar
Turkuaz Kart sahibi, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanmaktadır. Çalışma ve ikamet izni harcı alınmaması da önemli bir mali kolaylıktır. Kart sahibinin yabancı eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocuklarına verilen yakın kartı, Turkuaz Kartın geçerlilik süresince ikamet izni yerine geçmektedir.
Diğer taraftan Turkuaz Kart statüsü, Türk vatandaşlığıyla eşdeğer değildir. Bu çerçevede, kart sahipleri askerlik yükümlülüğünden muaf olup, seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme haklarından yararlanamamaktadır. Özel kanunlarda Türk vatandaşı olma şartına bağlanan haklardan da yararlanamamaktadırlar. Sosyal güvenlik bakımından ise Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler saklı kalmak üzere 5510 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin süresinde yerine getirilmesi gerekmektedir. Geçiş süresi kaydı kaldırılan kart sahibi ve yakını, millî güvenlik ve kamu düzeni açısından engel bulunmaması ve Bakanlıkça teklif edilmesi şartıyla istisnai vatandaşlık sürecine konu olabilmektedir. Ancak bu durum otomatik bir vatandaşlık hakkı doğurmamaktadır.
Başvurunun reddi, sınırlama ve iptali
Başvurunun puanlama ölçütlerini karşılamaması, uluslararası işgücü politikasına uygun bulunmaması, sahte veya yanıltıcı belge sunulması, Türk vatandaşlarına hasredilmiş meslekler için yapılması ya da kamu düzeni, güvenliği ve sağlığı bakımından sakınca bulunması gibi nedenlerle talep reddedilebilmektedir.
Ayrıca, Bakanlığın başvuruları sektör, meslek, işkolu veya coğrafi alan itibarıyla sınırlandırma ya da geçici olarak durdurma yetkisi bulunmaktadır.
Kartın verilmesinden sonra da statünün korunması belirli koşullara bağlıdır. Kartın başlangıç tarihinden itibaren 6 ay içinde Türkiye’ye gelinmemesi, mücbir sebep olmaksızın 2 yıldan uzun süre kesintisiz yurt dışında kalınması, kayıt dışı çalışma, en az bir yıl kesintisiz çalışmama, geçiş döneminde istenen belgelerin sunulmaması veya kart sahibinin aranan niteliği kaybetmesi iptal sonucunu doğurabilmektedir.
Verilen Turkuaz Kart sayıları ve veri şeffaflığı
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı’nın 13 Haziran 2026 tarihli açıklamasına göre, Turkuaz kart programı kapsamında bu tarihe kadar Türkiye’ye yatırım yapan veya ülkenin uluslararası alanda tanınırlığına katkı sağlayan nitelikli yabancı yatırımcılar, şirket yöneticileri ve sporcular dâhil toplam 52 kişiye Turkuaz Kart verilmiştir. Açıklama kümülatif bir toplam vermekte, yıllara, başvuru türüne, vatandaşlığa, sektöre veya kartın geçiş/süresiz statüsüne göre ayrıntılı dağılım içermemektedir.
Bu veri, Turkuaz Kartın seçici ve sınırlı ölçekli bir program olarak uygulandığını göstermektedir. Bununla birlikte 52 sayısı, başvuru veya kabul oranını değil, 13 Haziran 2026 itibarıyla kart verilen kişilerin toplamını ifade etmektedir. Programın etkililiğinin daha ayrıntılı değerlendirilebilmesi için yıllar itibarıyla başvuru, kabul, ret, iptal, geçiş süresi devam eden ve süresiz hale gelen kart sayılarının, ayrıca kategori, sektör ve vatandaşlık dağılımlarının yayımlanması yararlı olacaktır.
Ayrıca, uygulamanın başladığı 10 yıla yakın bir sürede Turkuaz Kart verilen kişi sayısının sadece 52 kişi de kalmış olması hedef kitle dikkate alındığında uygulanmakta olan başvuru değerlendirme kriterleri ve puanlanma sisteminin tekrar gözden geçirilmesini, kısacası uygulamanın etkinliğinin sorgulanması gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak; Turkuaz Kart, Türkiye’nin yüksek nitelikli işgücü, yatırımcı, araştırmacı ve uluslararası başarı sahibi yabancıları çekme hedefi bakımından güçlü bir hukuki altyapı sunmaktadır. Aile üyelerine ikamet kolaylığı, harç muafiyeti, süresiz çalışma imkânı ve belirli şartlarla istisnai vatandaşlığa teklif edilebilme olanağı programın cazibesini artırmaktadır.
Programın gerçek politika etkisinin görünür hale gelmesi için başvuru ve kart sayılarına ilişkin düzenli, ayrıştırılmış ve karşılaştırılabilir resmi verilerin yayımlanması gerekmektedir. Böyle bir veri seti, Turkuaz Kartın yalnızca normatif açıdan değil, Türkiye’nin nitelikli insan kaynağı ve yatırım çekme performansı bakımından da sağlıklı biçimde değerlendirilmesini sağlayacaktır.