Yeni eğitim öğretim yılı ilk ve ortaöğretimde başladı. Üniversiteler ise bu haftadan itibaren açılmaya başlayacak. Öğrencilerin bir kısmı hem çalışıyor hem de ölen anne veya babasından dolayı yetim aylığı alıyor. İki gün boyunca yetim aylığı alanların haklarını yazacağım. Bugün, çalışırken kimlerin yetim aylığı almaya devam edebileceğini anlatacağım. Yarın ise lise veya üniversiteye devam edemeyen ya da sınıfta kalan çocukların yetim aylığının hangi durumda kesileceğini örneklerle izah etmeye çalışacağım.
Öncelikle yetim aylığı kimlere bağlanır sorusuyla başlayalım. Evlilik bağı içinde doğan çocukların yanı sıra ölen sigortalı ve eşi tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı hükme bağlanmış çocuklar yetim aylığı bağlanmasında hak sahibi sayılırlar.
Sigortalı anne babasını kaybeden çocuklar 18 yaşını dolduruncaya kadar yetim aylığı alırlar. Lise ve dengi öğrenim görmeleri halinde 20, yükseköğrenim yapmaları halinde ise 25 yaşını dolduruncaya kadar yetim aylığı almaya devam ederler.
Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında yitirip malul olan kız veya erkek çocuklara yetim aylığı bağlanır.
Sosyal güvenlik sistemimiz, her ne kadar kimi zaman suistimal edilse de kız çocuklarını korumak amacıyla bazı ayrıcalıklar tanımıştır. Bunların başında da yetim aylığı gelir. Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kız çocuklarına yetim aylığı bağlanır.
KİMLER ÇALIŞIRKEN YETİM AYLIĞI ALABİLİR?
Kadın veya erkek çocukların yetim aylığı alabilmesi için Türkiye’de veya yabancı bir ülkede çalışmaması, kendi çalışmasından dolayı emekli aylığı almaması gerekir.
Çalışmama kuralında istisna tutulanlar şöyledir:
Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular,
Mesleki Eğitim Kanunu’nda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler,
Meslek liselerinde okumakta iken veya yükseköğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler,
Kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler,
2547 Sayılı Yükseköğrenim Kanunu’na tabi olarak kısmi zamanlı çalıştırılan ve aylık prime esas kazançları asgari ücretten fazla olmayan öğrenciler,
İŞKUR tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan kursiyerler.
ÖĞRENCİ İKEN 4/A’LI ÇALIŞANLARIN YETİM AYLIĞI KESİLMEZ
Bu saydığım kişilerin yetim aylığı, çalıştıkları gerekçesiyle kesilmez. Çalışırlarken yetim aylığını da almaya devam ederler.
2018 yılında, yukarıda saydıklarıma ilave önemli bir istisna daha sağlandı. Buna göre, hak sahibi çocuklardan 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanların 4/a (SSK) kapsamında sigortalı çalışmaları, yetim aylığı almalarına engel oluşturmaz. Bu çocukların yaş ve öğrencilik nitelikleri devam ettiği sürece, yetim aylıkları kesilmez. Kanunda, öğrenci iken 4/a statüsünde çalışan çocukların ücretleri konusunda bir sınırlama bulunmamaktadır. Öğrenci iken asgari ücretin üzerinde ücretle çalışanlar da yaş sınırlarını aşmamak kaydıyla öğrencilik döneminde yetim aylığı almaya devam ederler.
Ancak, öğrenim çağında bulunan hak sahibi çocuklara, yabancı ülke mevzuatına göre veya Türkiye’de 4/b (esnaf) ve 4/c (kamu görevlisi) statüsünde çalışmaları halinde yetim aylığı verilmez.
YETİM AYLIĞI ALIRKEN İSTEĞE BAĞLI SİGORTA YAPTIRILABİLİR
İsteğe bağlı sigorta, 18 yaşını doldurduktan sonra yaptırılabiliyor. Kanuna göre isteğe bağlı sigorta zorunlu sigorta kapsamında çalışma olarak kabul edilmediğinden, özellikle kız çocukları isteğe bağlı sigorta yaptırsalar da yetim aylığı almaya devam ederler.
