banner79

banner80

Dijital çağın vergilendirme kuralları yeniden yazıldı, ama kimin lehine?

06.11.2021

VERGİ 06.11.2021, 09:52
Dijital çağın vergilendirme kuralları yeniden yazıldı, ama kimin lehine?

Uluslararası vergilemede değişim ve dönüşüm zamanı

Küresel GSYİH'nın %90'ından fazlasını oluşturan 136 ülkenin uzlaşısı ile dijital şirketlerin “işyeri olmaksızın vergilendirilmesi” ve Çok Uluslu Şirketlerin (“ÇUŞ’ler”) 1.1.2023’ten itibaren %15 oranında küresel asgari kurumlar vergisine tabi olmasına” imkan veren “uluslararası vergilemede yeni kurallar” kabul edildi. Böylece uluslararası vergileme kurallarını 21’inci yüzyıl şartlarına uyumlaştırmak için yıllarca süren yoğun müzakerelerin ardından, OECD/G20 Kapsayıcı Çerçeveye dahil 140 ülkenin 136’sından “Dijitalleşen Ekonominin Vergi Sorunlarına Yönelik İki Ayaklı Çözüme” destek geldi. Henüz anlaşmaya katılmayan Kenya, Nijerya, Pakistan ve Sri Lanka dışında; İrlanda, Macaristan ve Estonya’nın katılımıyla artık tüm OECD ve G20 ülkeleri anlaşmayı desteklemiş oldu. Anlaşma Ekim 2021 sonunda Roma'da yapılacak G20 Liderler Zirvesi'nde onaylanacak.

Beklenen vergi geliri tutarı? Hangi şirketler kapsamda?

Çözümün birinci ayağı, en büyük ve en kârlı ÇUŞ’lerin kazançlarının ülkeler arasında kazanç ve vergileme hakları daha adil bir şekilde dağıtılmasını hedeflemek suretiyle ÇUŞ’lerin kazancın elde edildiği ülkede fiziki varlığı olmasa da bu kazançlar üzerindeki vergileme hakkını mukim oldukları ülkelerden, ticari faaliyette bulundukları ve kazanç elde ettikleri pazarlara tekrar dağıtıma konu ediyor.

Bu kapsamda, finansal hizmetler ve yer altı kaynaklarını çıkarma sektörleri hariç olmak üzere; küresel hasılatı 20 milyar Euro ve kârlılığı %10’un üzerinde olup (vergi öncesi kâr), o ülke pazarından 1 milyon Euro ve üzeri kâr elde edilmesi durumunda kazançla ülke arasında bağ (“nexus”) oluşumu ile bu kârın %25'i kazancın sağlandığı pazarlara aktarılacak. 20 milyar Euro hasılat eşiği, yedi yıllık bir izleme süresi sonunda 10 milyar Euro’ya indirilebilecek.

Bu sayede, 125 milyar ABD dolarından fazla kâr üzerindeki vergileme hakkı her yıl pazar ülkelerine yeniden aktarılacak. Sonuç olarak, OECD’ye göre birinci ayak uygulamasıyla gelişmekte olan ülkelerin vergi gelirlerindeki ortaya çıkacak artışın, gelişmiş ekonomilerin vergi gelirlerindeki artıştan daha büyük olması bekleniyor.

Çözümün ikinci ayağı, %15 olarak kararlaştırılan bir küresel asgari kurumlar vergisi öngörüyor. Yeni asgari kurumlar vergisi uygulamasıyla, hasılatı 750 milyon Euro’nun üzerinde olan ÇUŞ’leri kapsama almak suretiyle, her yıl yaklaşık 150 milyar ABD doları ek küresel kurumlar vergisi geliri elde edilmesi bekleniyor. Ayrıca, uluslararası vergi sisteminin istikrarına ilave olarak, mükellefler ve vergi idareleri açısından vergide belirliliğin artması ek katkı sağlanacak.

İkinci ayağın uygulanmasında ikisi temel ve biri diğer olmak üzere sırasıyla; “gelire dahil olma kuralı”, “düşük vergilendirilmiş ödemeler kuralı” ve “vergiye tabi olma kuralı” olmak üzere üç vergileme kuralı içeriyor.

İki ayaklı çözümün temel unsurları nedir?

Anlaşmanın temel unsurları ve uygulama takvimi açıklandı:1

Temel unsurlar:

İki Ayaklı Çözümün Temel Unsurları

I. Ayak

II. Ayak

Çok büyük ve en kârlı ÇUS'lerin pazar ülkelerinden sağladıkları kârın %25'nin vergileme hakkının, ÇUŞ'lerin müşterileri ve kullanıcılarının mukim olduğu pazar ülkeleriyle paylaşımı

"Küresel matrah aşındırma karşıtı" (GloBE)  kurallarının, yıllık hasılatı 750 milyon Euro üzerindeki bütün ÇUŞ'lerin %15 oranındaki "küresel asgari kurumlar vergisi" kapsamına alınması

Belirlenen düşük kapasiteli ülkeleri uyumlaştırmak için ihtiyari bir rejim sayesinde, zorunlu ve bağlayıcı uyuşmazlık çözümleri aracılığıyla vergide belirlilik sağlanması

"Faiz”, "gayrimaddi hak bedelleri" ve “belirlenmiş diğer ödemelere", %9'un altında “nominal kurumlar vergisi oranı" uygulayan ülkelerin, vergi anlaşmalarının kötüye kullanılamaması için talep üzerine gelişen Kapsayıcı Çerçeve üyeleriyle olan ikili vergi anlaşmalarına “Vergiye Tabi Olma Kuralı” koyma zorunluluğu

“Dijital Hizmet Vergileri” ve benzeri diğer tek taraflı önlemlerin yürürlükten kaldırılması ve durdurulması

Önemli ticari faaliyetlere sağlanan vergi teşviklerinin uyumlaştırılması için işletme dışına çıkarılmasına izin verilmesi (ülkelerde bir otel inşası veya bir fabrika yatırımı gibi özünde gerçek bir ticari faaliyetin teşviki için sağlanan "vergi teşviklerine" imkan verilmesi)

“Düşük kapasiteye sahip ülkelerin” (transfer fiyatlandırması uygulamasında) ihtiyaçlarına özel olarak odaklanmak üzere, belirli hallerde emsallere uygunluk ilkesinin uygulanmasında basitleştirilmiş ve kolaylaştırılmış bir bakış açısı oluşturulması


Uygulama takvimi aşağıdaki gibi olup, 2023 yılı başında uygulanması beklenen anlaşma ile ilgili ülkeleri sıkışık bir takvim bekliyor.

Hedeflenen Takvim

I. Ayak

II. Ayak

2022'nin ilk çeyreği: Çok Taraflı Anlaşma Metni (Multilateral Convention) ve I. Ayaktaki A Tutarının (Pazar Ülke Payı) Uygulanmasına İlişkin Açıklayıcı Bildiri

Kasım 2021: "Küresel matrah aşındırma karşıtı" (GloBE)  kuralları için kapsam ve mekanizmaların belirlenmesi

2022'nin ilk çeyreği: I. Ayağın uygulanması için iç mevzuatta gerekli kuralların modellenmesi

Kasım 2021:  Model anlaşmasında "vergiye tabi olma" (Subject to tax rule) kuralına ilişkin hüküm

2022'nin ortaları: Üst düzey ülke temsilcilerinin “Çok Taraflı Anlaşmayı” imza töreni

2022'nin ortaları: "Vergiye tabi olma" kuralının ilgili ikili vergi anlaşmalarına uygulanması için "Çok Taraflı Enstrüman" (Multilateral Instrument)

2022'nin sonu: I. Ayaktaki B Tutarına ilişkin çalışmaların tamamlanması

2022'nin sonu: "Küresel matrah aşındırma karşıtı" (GloBE) kurallarının icrasının koordinasyonunu kolaylaştırmak için uygulama çerçevesi

2023: İki Ayaklı Çözümün Uygulanması


Ülkelerin, çözümün 2023 yılında etkin olarak uygulanması için 2022’de “Çok Taraflı Anlaşmayı” sonlandırıp, imzalaması hedefleniyor. Şu anda “çok taraflı anlaşmanın” geliştirilme devam etmekte olup; “birinci ayak” kapsamında yeni kararlaştırılan vergileme hakkına ilave olarak, anlaşma ile ülkelerin tek taraflı önlem olarak yürürlüğe koydukları tüm “Dijital Hizmet Vergileri” ve benzerlerinin uygulamasının durdurulması ve kaldırılması gerekecektir. Böylece, uluslararası vergilemede belirsizlik ortadan kalkacak ve uluslararası ticaretteki gerilimler hafifletilebilecektir.

Gelişmekte olan ekonomilerin kazancı ne?

OECD’nin açıklamalarına göre anlaşma, gelişmekte olan ülkelerin “daha mekanik ve öngörülebilir vergileme kuralları” taleplerini cevap veren, satışların yapıldığı ve kullanıcıların bulunduğu (genellikle gelişmekte olan ülkeler) pazar ülkelerine vergileme hakkı verilmesini sağlıyor. Ayrıca, ikinci ayak ile vergi cennetlerinin sonunun getirilmesine destek olarak, ÇUŞ'lerin kârlarını gelişmekte olan ülkelerden kaydırmaya dönük cazibeyi azaltmak ve gelişmekte olan ülke hükümetlerinin verimsiz vergi teşvikleri ve vergi indirimleri verme baskısını azaltmaya imkan veren küresel bir asgari kurumlar vergisi uygulamak suretiyle, özünde gerçek ticari faaliyetlerin düşük vergilerle teşvikine imkan verecek faaliyetlerin işletme dışına çıkarılması sağlanacak. Bu sayede, gelişmekte olan ülkelerin hala gerçek varlığa dayanan “doğrudan yabancı yatırımları çekmede etkin teşvikler sunabilmesi” mümkün olacak.

Etkilenen şirket sayısı ve vergiye tabi taban tutarı?

“Oxford Üniversitesi, İşletme Vergilendirme Merkezi’nden Michael Devereux ve Martin Simmler” tarafından “A Tutarını kim ödeyecek?”2 başlığıyla yayımlanan çalışmanın sonuçları önemli mesajlar içeriyor:

  • OECD çözümünün birinci ayağının, dünyanın en büyük 500 şirketinden (Fortune 500 veri setine dayanan) yalnız 78’ini ve AB’nden de 37 şirketi etkileyeceği ortaya çıkıyor.
  • Vergileme sadece hasılatı 20 milyar ABD doları ve kârlılığı %10'un üzerindeki ÇUŞ’lere uygulandığından çok az sayıdaki şirket (126 şirketin 78’i) kapsama giriyor.
  • ÇUŞ hasılat eşiği 20 milyar ABD Dolarından 750 milyon Euro'ya düşürüldüğünde, şirket sayısı 13 kat (126’dan 1.720’ye) artarken, A tutarı 239 milyar ABD Dolarına çıkıyor. Ancak hasılat eşiği 5 milyar ABD dolarının altına düşürüldüğünde sağlanan kazanç (102 yerine 172 milyar ABD doları), şirket sayısındaki artışla kıyaslandığında (103’ten 452’ye) görece küçük kalıyor. Hasılat eşiğinin 20 milyar ABD dolarından 750 milyon Euro’ya düşürülmesi (2. Ayak eşiği ile birlikte) toplam A Tutarını iki katına çıkarıyor. Hasılat eşiğinin 20 milyar ABD dolarından 750 milyon Euro’ya düşürülmesi (2. Ayak eşiğine paralel olarak) toplam A Tutarını iki katına çıkarıyor.
  • A tutarı %20 olarak belirlendiğinde ülkeler arasında dağıtıma konu kazanç 87 milyar ABD doları; %25 olarak belirlendiğinde 102 milyar ABD doları olarak belirleniyor. Bu şirketlerin;
    • Yaklaşık %64'ünü (56 milyar ABD doları) ABD mukimi şirketler oluşturuyor,
    • Yaklaşık %45'ini (39 milyar ABD doları) teknoloji şirketleri oluştururken, bu tutarın yaklaşık 28 milyar ABD dolarını ABD'nin en büyük 5 teknoloji şirketi oluşturuyor,
  • Finans şirketlerinin kapsam dışı kalması kararı sonucuna A Tutarının toplamı yaklaşık %50 azalıyor,
  • Hasılat eşiğinin düşürülmesi, otomatik dijital hizmetler (Automated Digital Services) ve tüketiciye dönük faaliyetler (Consumer Facing Business) sektörlerindeki (önceki tekliflerle hedeflenmiş sektörler arasında iken) ile ilgili şirketler üzerindeki etkisi, bu sektörlerin dışındaki şirketlerden daha az bir etki yaratıyor.

Birinci ayakla ilgili detaylı analizler içeren çalışmaya bakıldığında, ÇUŞ’lere sahip olan ülkelerin “%15 küresel asgari kurumlar vergi” uygulamasında 750 milyon Euro hasılat eşiğini benimseyip, I. Ayak için 20 milyar ABD dolar hasılat eşiğini benimsemeleri; gelişmekte olan ülkeler (pazar ülkeleri) açısından bir dezavantaj yaratıyor.

Nitekim “G-24 ülkeleri”3 , OECD’nin İki Ayaklı Çözümü ile ilgili analiz ve önerilerinde; A tutarının “pazar ülkelerine” dağıtım oranının en az %30 olması gerektiğini 19 Eylül 2021 tarihinde OECD’nin Kapsayıcı Çerçeve Sekreterliğine4 sundular. “The BEPS Monitoring Group”5 ise G-24 grubuna destek vererek, analizlerinin yapıcı ve ciddiye alınması gerektiği görüşünü açıkladı.

Birleşmiş Milletler’in (“BM”) Dijital Hizmet Gelir Vergilemesine bakışı nasıl?

OECD tarafında çalışmalar devam ederken, Birleşmiş Milletler (“BM”) Vergi Konularında Uluslararası İşbirliği Uzmanlar Komitesi, 20 Nisan 2021’de “bazı otomatik dijital hizmetlerden doğan gelirlerin” kaynak ülkede vergilemesine izin veren “BM Model Vergi Anlaşmasına” eklenen 12B maddenin son haline onay verdi.

“Otomatik Dijital Hizmetlerden Sağlanan Gelirler” başlığı ile BM Model Anlaşmaya eklenen “12B maddesi”, sözleşmeye taraf bir devlete, diğer devlette mukim bir gerçek lehdar tarafından elde edilen brüt otomatik dijital hizmet gelirini kaynak ülke olarak vergileme hakkı veriyor. Yeni maddeyle (12B maddesi), dijitalleşmenin ulaştığı seviye nedeniyle fiziki bir işyeri olmadan kaynak ülkeden elde edilen gelirin vergilenmesi mümkün hale geliyor.

Otomatik dijital hizmetler, "internette veya başka bir elektronik ağda (çevrimiçi) sağlanan ve her iki durumda da hizmet sağlayıcıdan asgari düzeyde insan katkısı gerektiren herhangi bir hizmet" şeklinde tanımlanıyor. Modele eklenen maddede özel bir vergi oranı belirtilmeyip, vergi oranının belirlenmesi ikili müzakereler yoluyla anlaşma taraflarına bırakılıyor. Madde, kaynak ülkede mukim olmayan hizmet sağlayıcısının, gerçek lehdarın veya ait olduğu çok uluslu şirket grubunun küresel kârlılık oranına dayalı net gelir esaslı vergilendirme istemesine de imkân veriyor. Şirketin çok uluslu bir işletme grubuna ait olması durumunda, net gelir esaslı vergilendirme seçeneği, otomatik dijital hizmetler iş biriminin veya bir bütün olarak grubun kârlılık oranı hakkında kaynak devlet makamının bilgi sahibi olmasına bağlanıyor.

BM Vergi Anlaşma Modelini benimseyen kaynak ülkeler, mevcut anlaşmalarını karşılıklılık esasında gözden geçirebilir veya yeni imzalayacakları anlaşma müzakerelerinde 12B maddesini benimseyebilecekler.

Ancak, BM Vergi Anlaşma Modeli’nin sermaye ithal eden gelişmekte olan ülkeler tarafından tercih edilen ve dolayısıyla “kaynak ülkenin vergilendirme yetkisine ağırlık” veren bir model olduğunu; diğer taraftan OECD Vergi Anlaşma Modeli’nin ise sermaye ihraç eden gelişmiş ülkeler tarafından tercih edilen ve “mukim olunan ülkenin vergilendirme yetkisine ağırlık” veren bir model olduğunu belirtmekte fayda var. BM Modeline eklenen yeni maddenin OECD’nin çözüm önerisine destek veren 136 üyesi dışında kalan 57 üyesi tarafından (toplam üye sayısı 193) kullanılması olasıdır.

Yeni düzen kimin lehine? Doğrudan yabancı yatırımlara vergi dışı teşvikler yolda mı?

Hangi çözüm hangi ülke grubuna fayda sağlıyor? Bu konuda yazının önceki bölümlerinde aktarılan “Michael Devereux ve Martin Simmler” çalışması dışında OECD’nin açıklamaları bulunuyor. Ancak OECD’nin hesaplamalarına göre, “I. Ayak” ile dağıtılacak vergi gelirinin yıllık 125 milyar ABD Doları, “II. Ayak” ile elde edilecek vergi gelirinin 150 milyar ABD ile kıyaslandığında gelişmiş ülkeler lehine (ÇUŞ’lerin gelişmiş ülke mukimi olmaları nedeniyle) sonuç veriyor. Özellikle “I. Ayak” ile yapılacak vergilendirme kapsamına 100 ÇUŞ kazancının en fazla %25’inin pazar ülkelerine dağıtılması ve bu uygulama ile “dijital hizmet vergisi gibi vergilerin derhal kaldırılması” ve “%15 küresel asgari kurumlar vergisi” uygulaması nedeniyle az gelişmiş / gelişmekte olan ülkelerin “doğrudan yabancı yatırımlar” için cazip olmaktan çıkması söz konusu olabilecektir. Bunun sonucunda ülkelerin “doğrudan yabancı yatırımı” çekme yarışında kullandıkları “daha düşük kurumlar vergisi” uygulamaları yerini, kurumlar vergisinden başka devlet destekleri verme yarışına mı itecek? Türkiye’de geçmişte otomotiv sektöründe 100 bin araç kapasiteli yeni otomobil yatırımı yapanlara “gümrük vergisi” teşviki verilmesi bu duruma en iyi örnektir.

Diğer taraftan, ÇUŞ’lerin çoğunun gelişmiş ülke mukimi olduğu göz önüne alındığında “%15 küresel asgari kurumlar vergisi” uygulaması sayesinde gelişmiş ülkelerin daha fazla “vergi geliri” toplaması muhtemeldir. Asında, I. Ayak uygulaması ile dağıtılacak 125 milyar ABD dolarından, ülkelerin “tek taraflı önlemler kapsamında topladıkları dijital hizmet vergileri gelir kayıpları” da düşüldüğünde, II. Ayaktan beklenen 150 milyar ABD doları vergi geliri hesabının da “çözümün gelişmiş ülkeler lehine olacağına” işaret etmiyor mu?

“Şeytan ayrıntıda gizlidir” sözü akla gelince, hedeflenen takvimdeki uygulama ayrıntıları ve “çok taraflı anlaşmanın” ülkelerin yasama organlarındaki yasalaşma süreçleri “iki ayaklı çözüm” için kritik virajlar olacak ve uygulamaya geçmesini erteleyebilecektir.


[1] Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy, Brochure: Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy, October 2021 (oecd.org).

[2] Who Will Pay Amount A? https://www.econpol.eu/publications/policy_brief_36

[3] G-24 üye ülkeleri: Cezayir, Fildişi Sahili, Mısır, Etiyopya, Gabon, Gana, Kenya, Nijerya, Fas, Güney Afrika, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Arjantin, Brezilya, Kolombiya, Ekvador, Guatemala, Meksika, Peru, Trinidad ve Tobago, Haiti, Venezuela, Hindistan, İran, Lübnan, Pakistan, Filipinler, Sri Lanka, Suriye ve Çin (Özel Davetli).

[4] The note prepared by the G-24 Working Group on Tax Policy and International Tax Cooperation, https://www.g24.org/wp-content/uploads/2021/09/Comments-of-the-G24-on-the-IF-July-Statement.pdf

[5] The BEPS Monitoring Group, https://static1.squarespace.com/static/5a64c4f39f8dceb7a9159745/t/615c63e5eaae697e540d84d4/1633444838103/BMG+comments+on+G24+statement.pdf

VergideGündem | Abdulkadir Kahraman

Yorumlar (0)
25
açık
Namaz Vakti 22 Mayıs 2022
İmsak 03:43
Güneş 05:34
Öğle 13:06
İkindi 17:03
Akşam 20:28
Yatsı 22:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Sivasspor 38 54
10. Kasımpaşa 38 53
11. Adana Demirspor 37 52
12. Galatasaray 38 52
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 37 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Liverpool 38 89
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 67
6. M. United 38 59
7. West Ham United 38 57
8. Wolverhampton Wanderers 38 54
9. Leicester City 38 50
10. Brighton 38 49
11. Brentford 38 47
12. Newcastle 38 47
13. Crystal Palace 38 46
14. Aston Villa 38 46
15. Southampton 38 41
16. Everton 38 40
17. Burnley 38 36
18. Leeds United 38 36
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 37 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Espanyol 37 41
14. Elche 37 39
15. Getafe 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@