7/7/2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi Kararı ile vergi davalarında teminat alınmadan yürütmenin durdurulması kararı verilemeyeceğini öngören düzenleme yazımda belirtiğim gerekçelerle iptal edildi ve ilgili düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verildi...

Bu defa Bağdat’tan değil ama Anayasa Mahkemesinden döndü. Hatırlayacağınız üzere geçtiğimiz Ocak ayında İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda değişiklik yapılarak, “Vergi kanunları uyarınca iadesi talep edilen vergilere ilişkin olarak açılan davalarda, dava konusu edilen tutarın yüzde ellisi oranında teminat alınmadan yürütmenin durdurulması kararının verilemeyeceği” yönünde değişiklik yapılmış ve yürürlüğe girmişti. Yapılan bu düzenleme ile haksız iadelerin önüne geçilebilmesi amaçlanmıştı.

Ancak bir yasal düzenleme gerçekleştirilirken uyulması gereken evrensel hukuk kuralları ile Anayasamızın temel ilkeleri bulunmaktadır.

Anayasamızda hükme bağlandığı üzere; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” İdari eylem ve işlemlerin yargı denetimine tabi olması demokratik hukuk devletinin olmazsa olmaz koşuludur. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkının kullanabilmesidir.

Hak arama özgürlüğü bakımından kişilerin idareye karşı sahip oldukları en etkili yargısal koruma mekanizması iptal davasıdır. İptal davasında, idari işlemin hukuk kurallarına aykırılığının belirlenmesi hâlinde iptaline karar verilmekte ve bunun sonucunda idarenin hukuka bağlılığı ve hukuk düzeninin korunması sağlanmaktadır.

Genel ilke, iptal kararlarının geriye yürümesi ve iptal edilen işlemi başından itibaren ortadan kaldırması, bu işleme ve ona dayanan sonuçların hiç mevcut olmamış gibi kabul edilmesi olmakla birlikte, bu ilke idari işlemin iptal kararı verilinceye kadar mevcudiyetini sürdürmesine ve etki doğurmasına engel değildir.

Bu nedenle kişileri iptal davası sonuçlanıncaya kadar hukuka aykırı idari işlemin olumsuz etkilerinden korumak, ileride giderilmesi veya düzeltilmesi imkânsız veya zor olan durumları önlemek, idarenin hem olası bir tazmin yükünden kurtarılması hem de hukuk sınırları içinde kalması sağlanarak hukuk devletinin kesintiye uğramadan devamını temin etmek amacıyla yürütmenin durdurulması müessesesi öngörülmüştür.

Yürütmenin durdurulması kararıyla dava konusu olan işlemin yapıldığı andan önceki durumun geri gelmesi sağlanmakta ve kişiler dava sonuçlanıncaya kadar bu işlemin olumsuz etkilerinden korunmaktadır.

Yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için gerçekleşmesi gereken şartlardan biri, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğmasıdır. Bu şart, dava konusu işlemin uygulanması hâlinde muhatabın maddi veya manevi yönden zor durumda kalması ve bu zor durumun tahammül edilmesi güç ağırlıkta olmasını ifade etmektedir. Vergi kanunları uyarınca iadesi talep edilen vergilere ilişkin olarak açılan davalarda da yürütmenin durdurulmasına karar verilmesinin talep edilmesi hâlinde davacı açısından telafisi güç veya imkânsız zararların doğup doğmayacağı yönünden bir değerlendirme yapılacağı açıktır.

Bununla birlikte bu tür davalarda idari yargı yerlerince davacı açısından telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartının gerçekleştiği kanısına varılması durumunda dahi kural uyarınca davacıdan dava konusu tutarın yüzde ellisi oranında teminat alınmadan yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi mümkün olmayacaktır. Bu nedenle daha önce ödemiş olduğu verginin iade edilmemesi ve dava süresince bu paradan yoksun kalınması durumunda telafisi güç veya imkânsız zararlarla karşılaşacağı kanısına varılan davacıdan yürütmenin durdurulması kararı verilmesi için dava konusu tutarın yüzde ellisi oranında teminat alınması idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararın doğması şartını etkisiz kılacaktır.

Öte yandan yürütmenin durdurulması kararı verecek olan idari yargı yerlerine durumun gereklerine ve somut olayın şartlarına göre teminat alıp almama veya teminat miktarını belirleme konusunda takdir yetkisinin tanınmadığı, söz konusu teminatı ödeme imkânı olmayan davacının adli yardımdan yararlanmasını mümkün kılan bir güvenceye yer verilmediği de gözetildiğinde mutlak bir şekilde dava konusu tutarın yüzde ellisi oranında teminat alınmasını öngören kuralın yürütmenin durdurulması kurumunun etkinliğini azalttığı ve bu kurumdan beklenen amacın gerçekleşmesini engellediği açıktır.

7/7/2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi Kararı ile vergi davalarında teminat alınmadan yürütmenin durdurulması kararı verilemeyeceğini öngören düzenleme yukarıda özetlemeye çalıştığım gerekçelerle iptal edildi ve ilgili düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verildi.

KKM’de hangi kur farkı vergiden istisna? KKM’de hangi kur farkı vergiden istisna?

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda yapılan değişiklik ile aslında idarenin aleyhine doğabilecek zararların önüne geçilmesi amaçlanmış ancak, yapılan düzenlenmenin hak arama özgürlüğünü kısıtladığı ve Anayasamızın temel ilkelerinin ihlal edildiği dikkate alınmamıştır. Yazımızın başlığında da belirttiğim gibi yanlış hesap Bağdat’tan değil ama bu defa Anayasa mahkemesinden döndü.

Tüm okuyucularıma sağlıklı günler dilerim.

Erol ÇEMBER       
Yeminli Mali Müşavir