Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”) tarafından, 2023/5 sayılı “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ”in uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere yeni “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı” yayımlanmış ve 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Yeni Uygulama Talimatı ile 26 Ocak 2023 tarihli önceki Uygulama Talimatı yürürlükten kaldırılmış; Şirketlerin Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümüne ilişkin Merkez Bankasınca Yeni Uygulama Esasları belirlenmiş destekten yararlanılmasına ilişkin şartlar, firma satış limitleri, döviz pozisyonu kriterleri, belge ve kontrol yükümlülükleri ile usulsüz yararlanılması halinde uygulanacak yaptırımlar yeniden düzenlenmiştir.
Özellikle ihracat yapan yüzbinlerce firmayı ilgilendiren bu yeni değişiklikle ilgili önemli gördüğümüz hususlar aşağıda açıklanmıştır.
Döviz Dönüşüm Desteğinden Yararlanabilecekler
Döviz dönüşüm desteğinden, bankalar ve TCMB tarafından belirlenen diğer mali kuruluşlar hariç olmak üzere, Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliği haiz firmalar yararlanabilecektir.
Bununla birlikte, bu kapsama giren bir firma olunması tek başına destekten yararlanılması için yeterli olmayıp, aşağıda açıklanan yurt dışı kaynaklı döviz, döviz pozisyonu, firma satış limiti, belge ve süre şartlarının da sağlanması gerekmektedir.
Destek Kapsamındaki Dövizler Yurt Dışı Kaynaklı Döviz Kavramı
Uygulama Talimatında “yurt dışı kaynaklı döviz” kavramı tanımlanmıştır.
Buna göre, 32 sayılı Kararda tanımlanan kıymetli madenlerin ihracından kaynaklanan dövizler hariç olmak üzere firmaların;
• döviz cinsi ihracat gelirleri,
• yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler karşılığında kazanılan dövizler dahil olmak üzere, yurt dışında yerleşiklerden elde ettikleri döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinden yurda getirdikleri dövizler ve
• serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri döviz gelirleri
destek kapsamında yurt dışı kaynaklı döviz olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla yurt dışından Türkiye’ye transfer edilen her döviz destek kapsamında olmayıp, dövizin yukarıda sayılan işlemlerden kaynaklanması gerekmektedir.
İşleme Esas Döviz Cinsleri
Aracı bankalar tarafından TCMB’ye doğrudan satılabilecek döviz cinsleri;
• ABD Doları,
• Euro ve
• İngiliz Sterlini’dir.
TCMB tarafından alım satıma konu edilen diğer döviz cinsleri üzerinden elde edilen tutarlar ise aracı banka tarafından ABD doları, Euro veya İngiliz Sterlini’ne dönüştürüldükten sonra TCMB’ye satılabilecektir.
Destek Tutarı
2023/5 sayılı Tebliğ uyarınca döviz dönüşüm desteği oranı esas itibarıyla %2 olmakla birlikte, geçici düzenleme kapsamında söz konusu oran 31 Ocak 2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) %3 olarak uygulanacaktır.
Döviz dönüşüm desteği, TCMB’ye satılan dövizin satış tarihinde geçerli dönüşüm kuru üzerinden hesaplanan Türk lirası karşılığına destek oranının uygulanması suretiyle hesaplanmaktadır. Dönüşüm kuru, dövizin Türk lirasına çevrildiği gün TCMB tarafından saat 11.00’de ilan edilen döviz alış kurudur.
Destek, döviz satış bedeline ilave olarak ödendiğinden, ayrı bir döviz kuru uygulanmamakla birlikte firma açısından efektif olarak daha yüksek bir Türk lirası karşılığı ortaya çıkmaktadır.
Örnek: 1.000.000 ABD Doları ihracat bedelinin, dönüşüm kurunun 50 TL/USD ve destek oranının %3 olduğu bir tarihte TCMB’ye satılması halinde;
• Döviz satış bedeli: 1.000.000 USD × 50 TL = 50.000.000 TL
• Döviz dönüşüm desteği: 50.000.000 TL × %3 = 1.500.000 TL
• Firmanın elde edeceği toplam tutar: 51.500.000 TL
olacaktır.
Dolayısıyla TCMB tarafından uygulanan dönüşüm kuru 50 TL/USD olmakla birlikte, destek dahil edildiğinde firma açısından 51,50 TL/USD efektif TL karşılığı ortaya çıkmaktadır.
Destek Üst Sınırı
Bir firmanın bir limit kullanım döneminde, diğer bir ifadeyle bir takvim yılında, yararlanabileceği toplam döviz dönüşüm desteği 100 milyon TL ile sınırlıdır.
Destek oranının %3 olarak uygulandığı dönemde, 100 milyon TL’lik destek üst sınırına yaklaşık 3,33 milyar TL tutarında döviz satışı ile ulaşılmaktadır. Dolayısıyla firma satış limiti bu tutarın üzerinde olsa dahi, 3,33 milyar TL’yi aşan kısım için destekten yararlanılması mümkün olmayacaktır.
Usulsüz Veya Gerçeğe Aykırı Yararlanmanın Müeyyidesi
Döviz dönüşüm desteğinden;
• usulsüz,
• amaca aykırı veya
• gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunulmak suretiyle
yararlanıldığının tespit edilmesi halinde, yararlanılan desteğin iadesinin yanı sıra ilave yaptırımlar uygulanacaktır.Uygulanacak yaptırımlar ilgili talimatta ayrıntılı olarak yer almıştır.
Yapılan yeni düzenlemenin esaslarını belirleyen ilgili talimatta Aracı İhracatçı Aracılığıyla Gerçekleştirilen İhracatlar,Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (Etgb) Kapsamindaki Ihracatlar, Dahilde Işleme Rejimi Kapsamindaki Ihracatlar, Reeskont Kredisi Kullanan Firmaların Durumu ,Destekten Yararlanilabilmesi Için Süre Ve Belge Şartlari,Destek Ödenmeyecek Durumlar,Desteğin İadesini Gerektiren Haller ,Serbest Bölgeden yapılacak ihracatlar ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
